මලීෂ වගන්තිය

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>මලීෂ වගන්තිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32262</id>
    <revision>
      <id>795584</id>
      <parentid>795466</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T16:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39741" sha1="oe56hl8y1hat9ajyqzp7703lrelixsu" xml:space="preserve">{{autobiography|date=සැප්තැම්බර් 2011}}
&lt;!-- Please do not remove or change this AfD message until the issue is settled --&gt;
&lt;!-- The nomination page for this article already existed when this tag was added.  If this was because the article had been nominated for deletion before, and you wish to renominate it, please replace &quot;page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri&quot; with &quot;page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri (2nd nomination)&quot; below before proceeding with the nomination.
--&gt;{{AfDM|page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri|year=2011|month=සැප්තැම්බර්|day=1|substed=yes|help=off}}
&lt;!-- For administrator use only: {{Old AfD multi|page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri|date=1 සැප්තැම්බර් 2011|result='''keep'''}} --&gt;
&lt;!-- End of AfD message, feel free to edit beyond this point --&gt;
'''තද පැහැති අකුරු පෙළ'''==රෙවෝ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Revo Pathum Weeramanthri==

[[ගොනුව:උදාහරණ.jpg]]

'''කෙට් චිත්‍රපට නිර්මාණකරැවෙක්'''&lt;nowiki&gt; වශයෙන් ජංගම දුරකථනය භාවිතා කරමින් විකල්ප සිනමා  මාධ්‍ය තුළින් කේෂ්ත්‍රයට පිවිසුනු අයෙකි. 2008 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත් වූ Digital Stories - 2008 තරගයේ  අවසන් වටයේ හොදම නිර්මාණ අතරට නිර්මාණ දෙකක් ජයහණය කරන අතර {{&lt;/nowiki&gt;http://www.adicsrilanka.org/Digital_stories_2011_Home.html}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki/&gt;} 2009 වසරේ ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ කෙටි චිත්‍රපට උළලේ දෙවන ස්ථානය හා විශිෂ්ටතා සම්මාන {{http://www.lightofasiafoundation.com/index.php/light-of-asia-projects/buddhist-film-festival}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki/&gt;}හිමිකර ගනියි.  2011 වසරේද පළමු ස්ථානය හා විශිෂ්ටතා සම්මානයක් දිනාගැනීමට හැකිවිය[Light of Asia foundation |http://ylanka.com/lightofasia/wesak.php]ආසියාලෝකය{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} පදනම- ජාතික චිත්‍රරපට සංස්ථාව හා බීඑම්අයිසීඑච් යන ආයතන තරග සංවිධානය කෙරින. 2013 වසරේද ජාතික චිත්‍රපට සංස්ථාවේ වාර්ෂික කෙටි චිත්‍රපට තරගයේද ඔහුගේ ‘‘කවුද?“ කෙටි චිත්‍රපටයට ජයග්‍රහණයක් හිමි විය.</text>
      <sha1>oe56hl8y1hat9ajyqzp7703lrelixsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නත්තල් ගස් වගා කිරීම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36578</id>
    <revision>
      <id>795569</id>
      <parentid>794389</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T13:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60906" sha1="sldhnr9evv611uqp2n4kprmy20mbnce" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Christmas tree farm FL.JPG|thumb|right|එක්සත් ජනපදයේ ෆ්ලොරීඩා හි නත්තල් ගස් වගාකරන්නෙකු විසින් වගා කටයුතු වලදී කප්පාදු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය රජයේ නිලධාරියෙකුට පහදා දෙන අයුරු.]]'''නත්තල් ගස් වගා කිරීම''' යනු [[කෘෂිකාර්මික|කෘෂිකාර්මික]],[[වන වගා]] සහ [[උද්‍යාන වගාවේ|උද්‍යාන වගාවේ]] නියැලෙන්නන් විශේෂයෙන් නත්තල් ගස් සඳහාම පාවිච්චි කරන්නා වූ [[පයින්]]([[Pine]]),[[ස්පෘස්]]([[Spruce]]) හා [[fපර්]]([[Fir]]) වැනි ශාක විශේෂ වගා කිරීමයි. නත්තල් ගස් වගා කිරීමේ ගොවිපලක් මුලින්ම ස්ථාපනය වූයේ 1901 දී වූවද, බොහෝ පාරිභෝගිකයන් 1930 හා 1940 ගණන් වනතුරුම තමාට අවශ්‍ය ශාක ලබා ගත්තේ වනාන්තරයෙනි.නත්තල් ගස් වගා කිරීම වරකදී ප්‍රමිතියෙන් අඩු ගොඩබිම් වගා කිරීම සඳහා යෙදූ ජීව්‍ය විකල්පයක් ලෙස යොදා ගත් නමුත් කෘෂි කර්මාන්තයේ දියුණුවත් සමඟ එම අනුදැනුම වෙනස් වී ඇත.ගුණාත්මක භාවයෙන් යුත් ප්‍රශස්ථ අස්වැන්නක් ලබා ගැනීම සඳහා වගාබිම් සමතලා විය යුතු අතර, යටි වගාවෙන් හා දිරාපත් වන ශේෂ කොටස් වලින් තොර විය යුතු බව දැන් සැලකේ.

පයින් හා fපර් ශාක විශේෂ වල පුළුල් භේද ගණනාවක් නත්තල් ගස් ලෙස වගා කළ ද ඒවායින් වඩා ජනප්‍රිය විශේෂ ඇත්තේ අතලොස්සක් පමණි. එක්සත් ජනපදය තුළ [[ඩොග්ලස් fපර්]]( [[Doglas fir]]), [[ස්කොට්ස් fපර්]]([[Scots fir]]), [[fප්රේසර් fපර්]]([[Fraser fir]]) යන ශාක විශේෂ හොඳින් අලෙවි වන විශේෂ වේ. [[එක්සත් රාජධානිය]] තුළ හොඳින් අලෙවි වන විශේෂ වනුයේ [[නෝර්මැනන් fපර්]]([[Nordmann fir]]) හා [[නෝර්වේ ස්පෘස්]]([[Norway spruce]]) යන ශාක විශේෂ වන අතර මේවා යුරෝපය තුළද ජනප්‍රිය වෙමින් පවතී. අනෙකුත් ඕනෑම [[කේතුධර ශාක]]යක් මෙන්ම නත්තල් ගස් ද [[පලිබෝධකයන්]]ට පහසුවෙන් ගොඳුරු විය හැකි ශාක වේ. කෘමි පලිබෝධකයන් අතර [[adelgids]] සහ [[කූඩිත්තන්]] වඩාත් සුළභ ගැටළුව වී ඇති අතර ඕක් ශාක ක්ෂණික මිය යාම([[sudden oak death]]) කැලිෆෝනියාවේ ගොවිපල වල වර්ධනය වෙමින් පවතින ගැටළුවක් වේ. පලිබෝනාශක භාවිතය, ජෛව විවිධත්වයට බලපෑම් ඇති කළ හැකි බැවින්, නත්තල් ගස් වගාව පරිසරවේදීන්ගේ විවේචනයටද ලක් වූ කරුණක් වී ඇත.

වගාවේ අවසාන පියවර වන [[අස්වැන්න]] ලබා ගැනීම ක්‍රම කිහිපයකින් සිදු වන අතර වඩා ජනප්‍රිය එක් ක්‍රමයක් වන්නේ; පාරිභෝගිකයාට සිය වගා බිමට ඇතුල් වීමට ඉඩ දී, මිලයට ගන්නා ගස් වර්ග තෝරා ගෙන, ඔවුන් විසින්ම ඒවා කපා ගැනීමේ ක්‍රමයයි. තවත් සමහර ගොවීන් ශාක මූල ගෝල(balled roots) සහිතව පෝච්චි තුළ වගා කරන අතර ඒවා නත්තල් සඳහා භාවිතා කර ආපසු වගා කර නැවත ඒවා ඊළඟ වසර සඳහාද භාවිතා කරනු ලැබේ. එක්සත් ජනපදය නත්තල් ගස් වල ප්‍රවේණි සංයුතිය පිලිබඳව පර්යේශණ පවත්වා ඇති අතර, වඩා හොඳ ජාන දර්ශ සහිත බීජ නිපදවා ඇත. ගුණාත්මක බවින් වැඩි හා හොඳ අස්වැන්නක් ලබා දෙන නත්තල් ශාක මෙම බීජ වගා කිරීමෙන් ලබා ගත හැක. කැනඩාව හා එක්සත් ජනපදය විසින් නත්තල් ගස් කැපීම සඳහා නීතිමය ප්‍රමිති තත්ත්වයන් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

==ඉතිහාසය==
සදාහරිත ශාක වගා කිරීමේ පුරුද්ද, විශේෂයෙන් නත්තල් ගස් ලෙස ඒවා යොදා ගැනීම හා අලෙවි කිරීම 1901 වසරේ පටන් අතීතයක සිට සිදු වූවකි. 1901 දී [[නිව් ජර්සි]] වල ට්රෙින්ටොන්(Trenton) හිදී නෝර්වේ ස්පෘස්(norway spruce) ශාක 25000 කින් යුත් ගොවිපලක් ආරම්භ කරන ලදී. නිව්යෝර්ක් නගරයට අලෙවිය සඳහා ගොවියකු විසින් කැට්ස්කිල් ([[Catskill]]) කඳුවැටියෙන් ගෙනෙන ලද ශාක අලෙවි කිරීමෙන් ඊට අවුරුදු 50කට පෙර නත්තල් ගස් සඳහා වෙළඳ පොළ ආරම්භ වූ බව සඳහන් වේ. මෙසේ අලෙවිය ආරම්භ කර තිබියදීත්, බොහෝ මිනිසුන් 1930 හා 1940 ගණන් වනතුරු වනාන්තරයට ගොස් නත්තල් ගස් කපා ගෙනවිත් ඇත. බොහෝ ශාක වගා කර ඇත්තේ [[දෙවැනි ලෝක සංග්‍රාරමය]]ට පසුවයි. 1950 ගණන් වලින් පසුව පාරිභෝගික ඉල්ලුම අනුව ගොවීන් විසින් ශාක කප්පාදු කර සකස් කිරීම ආරම්භ කරන ලදී. 1960 - 1970 අතරතුර කාලයේදී නත්තල් ගස් වෙලඳපොල වැඩි දියුණු වූ නමුත් 1980 ගණන් වල අග භාගයේදී ස්වාභාවික නත්තල් ගස් සඳහා වෙළඳ පොල හා මිල පහත බසින ලදී. 21-වන ශත වර්ෂය මුල් භාගයේ දී ලෝකය පුරා විකුණන ලද  කෘතිම නොවන ස්වාභාවික නත්තල් ගස් අතරින් 98% ක්ම ශාක ගොවිපල් වල වගා කරන ලදී.

==වගා කිරීම==
===භූමිය සහ දේශගුණය===
[[Image:Southern Virginia Christmas tree farm.jpg|thumb|left| දක්ෂිණ වර්ජිනියාවේ නිම්නයක පිහිටි නත්තල් ශාක වගා බිමක්.]]
නත්තල් ගස් වගා කිරීම සඳහා හොඳම පිහිටීම පලිබෝධක අවහිරතා වලින් තොර සාපේක්ෂව තැනිතලා පොළවයි.අතීතයේ දී නත්තල් ගස් වගා කරන්නන් ඔවුන්ගේ වගා බිම් ස්ථාපනය කර ඇත්තේ කෘෂිකාර්මික මුඩුබිම් හෝ කෘෂිකර්මය සඳහා එතරම් හිතකර නොවන බිම් වලයි. කෙසේ වෙතත් නූතන නත්තල් ගස් වගා කරන්නන් තම අවධාරණය ප්‍රමිතියෙන් ඉහල ශාක වලට යොමු කර ඇති අතර භූමි ගුණාත්මක භාවය පිළිබඳ අපේක්ෂාව ද ඉහල ගොස් ඇත. ඇත්තවශයෙන්ම සමහර fප්රේසර් fපර්([[Fraser fir]]) වැනි ශාක විශේෂ, අඩු ගුණාත්මක බවින් යුත්, ආන්තික ගොවිබිම් වල වගා කළ නොහැක. [[Image:Christmas tree farm IA.JPG|thumb|right|This Christmas tree farm in [[Iowa]] is located on flat ground and has well-mowed rows between the trees.]]බෑවුම් හෝ ප්‍රපාත සහිත ඉඩම් වලට වඩා සමතලා බිම් මේ සඳහා යෝග්‍ය වන්නේ බෑවුම් සහිත ඉඩම් පොහොර ඛාදනයට හා ක්ෂීරණයට ලක් වීමට ඇති ඉඩ කඩ වැඩි බැවිනි. ගල් පර්වත, ආවරණ වැට වල් යනාදී සැලකිය යුතු බාධක තිබීමද මෙම වගාවට අහිතකර වේ. අනෙකුත් ශාක හා බෝග වලට මෙන්ම, නත්තල් ශාක සඳහා ද වර්ධනය සඳහා වූ විශේෂිත පෝශක ද්‍රව්‍යය අවශ්‍ය වේ. ඉතා වැදගත් මූලද්‍රව්‍යයද 16ක් මෙහි වර්ධනයට අවශ්‍ය අතර ඒවා වාතයෙන් සහ ජලයෙන් ලබා ගනී. තවද හයිඩ්රදජන්, කාබන් හා ඔක්සිජන් නයිට්රවජන්, පොස්පරස්, පොටෑසියම්, කැල්සියම්, මැග්නීසියම්, සල්ෆර්, බෝරෝන්, තඹ, ක්ලෝරීන්, මැග්නීසියම්, මොලිබ්ඩේනිම්, යකඩ, සින්ක් යන මේවා පසෙන් ලබා ගනී. අත්‍යාවශ මූල ද්‍රව්‍ය පසෙන් ලබා ගත නොහැකි අවස්ථා වලදී, ඒ සඳහා පොහොර කෘතිමව යොදනු ලැබේ. පස පිළිබඳව සළකා බැලිය යුතු අනෙකුත් වැදගත් කරුණු වනුයේ පසේ PH අගය හා ජලය ගලා බසින ආකාරයයි. සමහර පාංශු තත්ත්වයන්ගේ ගැලපීම ශාක වර්ගය මත රඳා පවතී. පයින් ශාක සාමාන්‍යයෙන් වැලි සහිත හෝ වැලි ලෝම පස සඳහා අනුවර්තී  වන අතර සුදු ස්පෘස්(White spruce) හා ඩොග්ලස් fපර්( Doglas fir) වැනි fපර් ශාක; සිනිඳු වයනයක් ඇති ලෝම් පසට හා මැටි ලෝම් පසට වැඩි කැමැත්තක් දක්වයි. සමහර ශාක ඕනෑම ආකාරයේ පසක වර්ධනය වන නමුත් නත්තල් ශාක වඩා හොඳින් වර්ධනය වීම සඳහා හොඳින් ජලය ගලා බැස යන බිමක් තිබිය යුතුයි. 

දේශගුණික බලපෑම අනිකුත් කෘෂිකාර්මික වගාවන්ට සේම වේ. ශීත සෘතුවේදී ඇති වන අධික ශීතල සහ උණුසුම් හා වියලි අන්ත තත්ත්වයන් නිසා අස්වැන්න කැපීමෙන් පසු වගාවට නැවත ගොඩ නැගිය නොහැකි හානි සිදුවිය හැකියි. බලාපොරොත්තු වන කාලයට කලින් හිම වැටීම ආරම්භ වුව හොත්, අස්වැන්න කපා ගැනීම සහ ඒවා නැව් ගත කිරීම දුෂ්කර වීමට හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම නොහැකි වීමට ද ඉඩ ඇත.

===ශ්‍රමය හා උපකරණ===
නත්තල් ගස් වගා කිරීම අධික ලෙස ශ්‍රමය වැය වන ක්‍රියාවලියකි.ශාක වගා කිරීමට පෙර විශාල ගස් හා ගල් වැනි බාධක ඉවත් කිරීම සඳහා යන්ත්‍ර මඟින් බිම පෙරලා සකස් කිරීම භූමියේ ස්වාභාවය හා තත්වය මත කළ යුතු වේ.යටි වගාව විශාල වශයෙන් ඇත්නම්, බිම කොටා සකස් කිරීම සිදු කෙරේ. බිම කොටා සකස් කිරීම ගස් හා වල් පැලෑටි වල ඉතිරි වූ කොටස් ඉවත් කිරීමට පහසු වේ.දැවමය ශාක හා වල් පැලෑටි යන දෙකම වගාවට පෙර පාලනය කිරීම අවශ්‍ය වන අතර මෙය බහුල වශයෙන් කරනු ලබන්නේ රසායනික වල්නාශක යෙදීමෙනි. මීට අමතරව සමහර පොහොර වර්ගද වගා කිරීමට පෙර හඳුන්වා දිය යුතුවේ.මෙසේ බීජ පැල සිටුවීමට පෙර කරනු ලබන දේවල්, නත්තල් ගස් වගාව සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා ඉතා වැදගත් වේ.

ගස් වගා කිරීමෙන් පසුවද කළයුතු දේ ඇත. සත්ත්ව පලිබෝධකයන් විශේෂයෙන් කෘමීන් සහ රෝග නිරන්තරයෙන් අධීක්ෂණය කරමින් පාලනය කළ යුතුය. නත්තල් ගස් වල ලාක්ෂණික වෙළඳ සළකුණු හැඩය ලබා ගැනීම සඳහා, පැළ සිටුවීමෙන් පසුව වසර දෙකේ සිට හතර දක්වා කාලයේදි, විශේෂයෙන් බොහෝ පයින් හා fපර් විශේෂ සඳහා කප්පාදු කිරීම අවශ්‍ය වේ. කප්පාදු නොකිරීම හෝ එය ප්‍රමාද විම නිසා ශාක වැස්ම අතර ඇති වන පරතරය වැඩි වන අතර එවිට ශාක අලෙවි කිරීම අපහසු වේ. ස්කොට්ස් පයින් (Scots pine) වැනි සමහර පයින් විශේෂ සුප්ත කාල වලට හසුවීම් නිසා පත්‍ර කහ වීමට ලක්වේ.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
උපකරණ සඳහා වැය වන මුදල විශාල වශයෙන් වෙනස් වේ. නත්තල් ගස් වගාවක් සඳහා සාමාන්‍යයෙන් අවශ්‍ය වන උපකරණ නම්, පළිබෝධනාශක ඉසින උපකරණ, ට්‍රැක්ටර් යන්ත්‍ර, මුවහත් කරන උපකරණ යනාදියයි.ඇමරිකන් ඩොලර් 4000ක් පමණ වන යාන්ත්‍රික පැළ සිටුවනයක් අත්‍යාවශ්‍ය නොවුණද, ගොවියන් සඳහා ශ්‍රමය ඉතිරි කර දෙන සුඛෝපභෝගි උපකරණයකි. නත්තල් ගස් වගාවේ ජීවය වූ බීජ පැළ ගොවීන්ට පැළ තවාන් වලින් මිලදී ගත හැක. ඔරෙගන්(Oregan)හි එක් ගොවියෙක්ට පැළ 1000ක් සඳහා ඇමරිකන් ඩොලර් 200-300 මුදලක් වැය කොට බීජ පැල මිලයට ගත හැක. එක් ගොවියෙක් තොග වෙළෙන්දෙක් ලෙස ඔහුගේ අවසන් අස්වැන්නෙන් එක් ශාකයක් ඇමරිකන් ඩොලර් 20 බැගින් අලෙවි කරනා අතර අනිකුත් වියදම් කපා හැරිය විට එක් ගසකින් ඇමරිකන් ඩොලර් 2-3 අතර ලාභයක් ලැබේ.


===ගස්===
[[Image:Abies fraseri cone.jpg|thumb|left|[[Fraser Fir]] (''cone and foliage pictured'') is a popular species of Christmas tree in both the United States and Great Britain.]]
උතුරු ඇමරිකවේ වෙළදපොලෙහි හොඳින්ම විකිනෙන විශේෂ අතර ස්කොට්ස් පයින් ([[Scots pine]]), ඩොග්ලස් fපර්([[Doglas fir]]), නෝබල් fපර්([[Noble fir]]), බල්සම් fපර්([[Balsam fir]]), fප්රේසර් fපර්([[Fraser fir]]), වර්ජිනියා fපර්([[Virginia fir]]), සහ නැගෙනහිර සුදු පයින්([[Eastern White pine]]) මුල් තැනක් ගනී. එසේද වුවත් අනිකුත් විශේෂද වගා කොට අලෙවි කෙරේ. උදාහරණයක් ලෙස ඇල්බමා (Albama)හි නත්තල් ගස් ලෙස වගා කෙරෙන ශාක ලෙස නැගෙනහිර සුදු පයින්(Eastern White pine), රෙඩ්සිඩාර්(Redcedar), වර්ජිනියා පයින් (Virginia pine), ලීලෑන්ඩ් සයිප්රතස්(Leyland Cypress) සහ ඇරිසෝනා සයිප්රeස්(Arizona Cypress) සඳහන් කළ හැක. එක්සත් ජනපදයේ වාර්ෂිකව වගා කෙරෙන ශාක අතරින් වැලි පයින්(Sand Pine) සහ ස්පෘස් පයින්(Spruce Pine) 20,000ක් ෆ්ලොරීඩා(Florida) හි වගා කෙරේ. 

[[Image:Norway Spruce Flowers.jpg|thumb|right|[[Norway Spruce]] is a popular Christmas tree species in Europe.]]
මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ වඩාත් ජනප්‍රිය විශේෂය නෝර්ඩ්මන් fපර්( Nordmann fir) වේ. බ්‍රිතාන්‍යයේ ජනප්‍රිය අනිකුත් විශේෂ වන්නේ නෝර්වේ ස්පෘස්([[Norway Spruce]]) සහ ස්කොට්ස් පයින්([[Scots Pine]]) ය. එයින් ස්කොට්ස් පයින්(Scots Pine)තරමක් දුර්ලභ වන අතර පත්‍ර පහසුවෙන් කැපිය නොහැකි තියුණු කූරු සහිත වේ.

එක්සත් ජනපදයේ ශාන්තිකර වයඹ දිගෙහි([[Pacific NorthWest]])ප්‍රධාන වශයෙන් නත්තල් ගස් වගා කරන ප්‍රදේශ වල ප්‍රාථමික ශාක විශේෂය ලෙස වගා කෙරෙන්නේ ඩොග්ලස් fපර්(Douglas fir) ශාකයයි. ශාන්තිකර උතුරෙ([[Pacific North]]) හි හරි අඩක්ම වගා කරනුයේ ඩොග්ලස් fපර්([[Douglas fir]]) ශාකයයි. ඩොග්ලස් fපර්(Douglas fir) ශාකය නත්තල් ගස් ලෙස අලෙවි කිරීමට ප්‍රමාණවත් තරම් මේරීම සඳහා වසර 5-7 දක්වා කාලයක් ගතවේ. මෙම ප්‍රදේශයේ සුලභව ඇති තවත් ශාකයක් වන නෝබල් fපර්( Noble fir), ඩොග්ලස් fපර්(Douglas fir) හා ග්‍රෑන්ඩ් fපර්(Grand fir) ශාක වලට වඩා වැඩි මිලක ඉල්ලුමක් ඇත. මුළු අස්වැන්නෙන් 10% ක් පමණ මින් ලැබෙන අතර අනෙක් විශේෂ වලින් ලැබෙන්නේ 3-5% ප්‍රමාණයකි.

fප්රේසර් fපර්(Fraser fir) වැවෙන්නේ උතුරු ඇමෙරිකවේ උතුරු කැරොලිනා(North Carolina) හි පිහිටි ඇපලිචින් කඳුවැටි (Appalachian Mountains ) වල වන අතර නත්තල් ගස් අතරින් වටිනාම සහ වඩාත් ජනප්‍රිය ශාකය ලෙසද සැලකේ.දකුණු එක්සත් ජනපදයේ ජනප්‍රියම නත්තල් ශාක විශේෂය වනුයේ වර්ජිනියා පයින්(Virginia Pine) ශාක විශේෂයි. කැනඩාවේ සුදු පයින්(White Pine), සුදු ස්පෘස්(White Spruce), ස්කොට්ස් පයින්(Scots Pine), නීල ස්පෘස්(Blue Spruce) සහ යන ශාක බහුලව වගා කරනු ලැබේ.ඔන්ටාරියෝ(Ontario) හි එක් ප්‍රාන්තයක, ගෘහස්ථව හා අපනයනය කිරීම සඳහා සැම විටම වගා කරන ප්‍රමුඛ ශාකය වන්නේ ස්කොට්ස් පයින්(Scots Pine)ය. ලෝකයේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ වල ස්වාභාවික නත්තල් ගස් හා වගා කළ විවිධ වූ ශාක ප්‍රභේද ජනප්‍රිය වේ. යුරෝපය තුළ නෝර්වේ ස්පෘස්(Norway Spruce) ජනප්‍රිය වේ.

===පළිබෝධකයන්, රෝග සහ වල්පැලෑටි===

{{Main|Christmas tree pests and weeds}}
[[Image:Balsam woolly adelgid.gif|thumb|left|An adult [[Balsam woolly adelgid]], a major pest in the Christmas tree industry]]

බොහොමයක් කේතුධර ශාක වගා කිරීමේදී ශාක මුහුණ දෙන පළිබෝධකයන් වන්නේ Balsam woolly adelaide ඇතුළු තවත් Adelaide වර්ග සහ කූඩිත්තන්ය. පයින් ශූට් කුරුමිණියන්(Pine Shoot Beetle) සහ ජිප්සි සලබයා(Gypsy Moth) වැනි ආක්‍රමණශීලී කෘමි විශේෂ ද නත්තල් ගස් වගාවට තර්ජනයක් වේ. නත්තල් ගස් දිලිර පරපෝශිතයන්ටද ගොදුරු විමේ අවදානමක් ඇත. මේ නිසා ඇති වන රෝගය මුල් කුණු වීමේ රෝගයයි. එසේම කැලිෆෝනියා, වොෂින්ටන්, ඔරෙගන් සහ බ්‍රිතාන්‍යය කොලොම්බියා වල ඕක් ශාක ක්ෂණික මිය යාම(sudden oak death) බහුලව ඇත. R. pseudotsugae සහ Rhabdocline weirii වැනි ශාක රෝග කාරක වලට ගොඩුරු වීමේ අවදානම ඩොග්ලස් fපර් (Doglas fir) ශාක සඳහා විශේෂයෙන් ඇත. R. weirii ආසාදනය වන්නේ ඩොග්ලස් fපර් (Doglas fir) ශාකයට පමණි.මෙම රෝග කාරකය ඩොග්ලස් fපර් ශාකය විකිණීමට නොහැකි තත්ත්වයට පත් කරන අතර, පොදුවේ නත්තල් ගස් වගා කර්මාන්තයට රෝග කාරකයන් තදින් බලපායි. මුවන් සහ බිම් ලේනුන් ද නත්තල් ගස් වගාවට තර්ජයක් වේ. මුල් හා අංකුර කා දැමීම ඔවුන් කරන හානියයි. පයින් ග්‍රෝස්බීක්(Pine Grosbeak) ඇතුළු සමහර කුරුල්ලන්ද පලිබෝධක වන අතර කේතුධර අංකුර ඔවුන් ආහාරයට ගනී. ස්කොට්ස් පයින්(Scots Pine), නැගෙනහිර සුදු පයින්(Eastern Pine) සහ රතු පයින්(Red Pine) මෙන්ම ස්පෘස්(Spruce) ශාකද ඉහත පලිබෝධකයන්ට ගොදුරු වේ. කුඩා වල් පැලෑටි මෙන්ම, විශාල දැව ශාකද ජලය සහ පෝශක සඳහා නත්තල් ගස් සමඟ තරඟ කරයි. එනිසා රසායනික වල්නාශක යෙදීම, තණකොළ කැපීම වැනි පාලන ක්‍රම යෙදීම අවශ්‍ය වේ.


===ගුණාත්මභාවය===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:350px; float:right;clear:right;margin:0 0 0.5em 1em;&quot;
|+ '''USDA Christmas Tree Grades'''&lt;ref name=grades/&gt;
|-
! style=&quot;width:7em;&quot;| '''Grade'''
! '''Requirements'''&lt;ref name=table1&gt;The table lists only a portion of the requirements for each grade. Each grade consists of 12 requirements. See United States Standards for Grades of Christmas Trees.&lt;/ref&gt;
|-
| U.S. Premium
| Fresh, clean, healthy, heavy density, one minor defect allowed&lt;ref name=table2&gt;The 12 requirements a tree must possess for the &quot;U.S. Premium&quot; grade are: characteristics typical of the species, butt trimmed (except for trees graded &quot;on the stump&quot;), normal taper, fresh, clean, healthy,  well-shaped, not less than heavy density, handle length cannot exceed 6 inches (15 cm), or more than 1½ inches (3.8 cm) for each foot (.3 m) of height (except for trees graded &quot;on the stump&quot;), in total three faces must not have more than one &quot;minor defect&quot;, the other face may have only one minor defect. The final two requirements have to do with size and a few exceptions for cases where entire lots are required to meet the grade. See United States Standards for Grades of Christmas Trees.&lt;/ref&gt;
|-
| U.S. No. 1
| Fresh, fairly clean, healthy, medium density, two minor defects allowed&lt;ref name=table3&gt;The 12 requirements a tree must possess for the &quot;U.S. No. 1&quot; grade are the same as U.S. Premium except for fairly clean, instead of clean, not less than medium density, and in total three faces must not have more than two &quot;minor defects&quot;, the other face may have only one &quot;noticeable defect&quot;. The final two requirements are also the same as those for the U.S. Premium grade.&lt;/ref&gt;
|-
|U.S. No. 2
|Fresh, fairly clean, healthy, light density,&lt;br /&gt; three minor defects allowed&lt;ref name=table4&gt;The 12 requirements a tree must possess for the &quot;U.S. No. 2&quot; grade are the same as U.S. Premium except for fairly clean, instead of clean, not less than light density, and in total two adjacent faces must not have more than three &quot;minor defects&quot;, the other faces may have two &quot;noticeable defects&quot;. The final two requirements are also the same as those for the U.S. Premium grade.&lt;/ref&gt;
|}

කැනඩාවේ ඔන්ටාරිඕ(ontario) හිදී, ප්‍රාදේශීය ගොවි ඵලදාව ප්‍රමිතිකරණය හා විකිණීම පිලිබඳ පනත යටතේ 1965 දී නත්තල් ගස් වලද ගුණාත්වකභාවය ප්‍රමිතිකරණය කිරීම ඇතුලත් කරන ලදී. ඔන්ටාරිඕ ප්‍රමිතින් නීති ගත වුවද, එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රමිති පද්ධති නීතිගත වී නැත. මේ හේතුව නිසා ඇමරිකවේ ශාක වවන්නන්ට තමාටම ආවේණික ප්‍රමිති පද්ධතියක් සාදා ගන්නා ලදී. මෙම ප්‍රමිති පද්ධති ස්ථාපනය කරන ලද්දේ  එක්සත් ජනපදයේ කෘෂිකාර්මික දෙපාර්තමේන්තුවේ(USDA)ග්‍රේණි ගත කිරීම් පටිපාටියට අනුව වුවද මෙම පද්ධති ඒවා මතම පදනම් නොවේ. එක්සත් ජනපදයේ කෘෂිකාර්මික දෙපාර්තමේන්තුවේ නත්තල් ගස් සඳහා ප්‍රමිති කරන සම්මුති ක්‍රියාත්මක කරන ලද්දේ 1989 ඔක්තොබර් මස 30 වන දින සිටයි. මේ යටතේ කප්පාදු කරන ලද හෝ නොකරන ලද කේතුධර ශාක සාමන්‍යයෙන් නත්තල් ගස් ලෙස විකිණීමට පුළුවන.

===අස්වැන්න===

{{See also|Christmas tree production}}
[[Image:Christmas tree farm customers cut n choose1.jpg|thumb|left|Customers, armed with a saw, at a typical &quot;choose-and-cut&quot; Christmas tree farm]]
නත්තල් ගස් විවිධ මාර්ග මඟින් අලෙවි කිරීමට පුළුවන. සමහරු තෝරා කපා ගැනීමේ ක්‍රමයද, සමහරු ගොවිපලෙන් කෙලින්ම කපා ගැනීමේ ක්‍රමයද තෝරා ගැනේ. මොවුන් පාරිභෝගිකයන්ට වගා කල ඉඩමට යාමට ඉඩදී නත්තල් ගස් තෝරා ගෙන, ඔවුන්ට ඒවා කපා ගැනීමට ඉඩ සලසයි. තොග වෙලදාම් මෙහෙයුම් වලදී කම්කරු ශ්‍රමය වැඩියෙන් වැය වන්නේ තොග වශයෙන් කැපීම, ගොඩ ගැසීම හා මහා මාර්ගය දක්වා ප්‍රවාහනය කිරීම කල යුතු බැවිනි. ඊට අමතරව මෙම ක්‍රියාවලිය නොවැම්බරයේ ඉතා කෙටි කාලයකදී නිම කර අවසන් කල යුතුවේ. එසේම ගොවීන් පැල තවාන් සඳහා සහ නැවත භාවිතා කල හැකි වන පරිදි විකුණා නත්තල් ගස් මුල් පිටින් උඳුරා සකස් යුතුවේ. ඒ ක්‍රමයට පැළ කලින් උඳුරා සකස් කළ යුතුය. සාමාන්‍යයෙන් නත්තල් ගසක් වර්ධනය වී මේරීම සඳහා වසර 6 සිට 10 දක්වා කාලයක් ගතවේ.
[[Image:Christmas tree farm customer choose n cut farm2.jpg|thumb|right|Customers haul their own purchases off-site at choose-and-cut farms.]]

1980 ගණන් වල විශාල ගොවිපල වල් වලින් ගස් අස්වැන්න ඉවත් කිරීම සඳහා හෙලිකොප්ටර් භාවිතා කිරීමට පටන් ගෙන ඇත. ඔරෙගන් හි අමතර පාරවල් හිඟ නිසා අක්කර 1200ක(හෙක්ටර් 490)ක ගොවිපලකින් වසරකට නත්තල් ගස් 200,000 ක් දක්වා ඉවත් කිරීමට හෙලිකොප්ටර් යොදා ගෙන ඇත. අස්වැන්න කපා ගැනීමත්, අලෙවියත් අතර කාලය අඩු කිරීමට හෙලිකොප්ටර් භාවිතයෙන් හැකිවේ. අස්වැන්න ලෙස කපා ගන්නා සියළු ඒවා වගා කළ ශාක නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස බ්‍රිතාන්‍ය කොළොම්බියා සහ කැනඩා වල 900,000 පමණ අස්වැන්න ලෙස කපා ගන්නා ගස් ලැබෙන්නේ පයින් සහ fපර් ශාක මඟිනි. වන නිලධාරින්ගේ පූර්ව අවසරයන් ලබාගෙන, නත්තල් ගස් කැපීමට, බ්‍රිතාන්‍ය වන අමාත්‍යංශය, පළාතේ පදිංචි කරුවන්ට ඉඩ ලබා දී  ඇත. එක්සත් රාජධානියේ, එක්සත් ජනපද වන සේවා හා ඉඩම් කළමනාකරණ කාර්යාංශය විසින් ජාතික වන පද්ධතියට අයත් රජයේ ඉඩම් වල නත්තල් ගස් කැපීම සඳහා අවසර ලබා දී ඇත.

===ගොවීන්===

නත්තල් ගස් වගා කරුවන් පූර්ණ කාලීන හෝ අර්ධ කාලීන ගොවීන් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ. 1967 දී නත්තල් ගස් වගාව ආරම්භ කළ මිනිසෝටා (Minnesota) හි ගොවියෙක් එය ව්‍යාපාරයක් දක්වා ස්ථාපනය කරන ලදී. අනිකුත් ගොවීන් විශ්‍රාම යාම හෝ පාසල් අරමුදල් සඳහා අමතර ආදායමක් ලබා ගැනීම උදෙසා නත්තල් ගස් වග කිරීම හෝ ආරම්භයේ දී නත්තල් ගස් ගොවිපලවල් ලෙස ස්ථාපන කරනු නොලැබූ ගොවිපලවල් වල රැකියාව කරන ලදී. බොහෝ නත්තල් ගස් වගා කරන්නා වූ රටවල විවිධ වූ ජාතික වගා කරන්නන් ගේ සංගම් බිහි වී ඇත. එක්සත් රාජධානියේ ශාක වගා කරන්නන්ගේ සංගමය මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ සහ උතුරු අයර්ලන්තයේ නත්තල් ගස් වවන ගොවීන්ට සාමාජිකත්වය සඳහා වෙළඳ සංගම් විවෘත වී ඇත. ජාතික නත්තල් ගස් සංගමය එක්සත් ජනපදයේ ද ඊට සමානව ක්‍රියාත්මක වී සේවා ලබා දෙයි.


==පාරිසරික බලපෑම==
එක්සත් ජනපදයේ ජාතික නත්තල් ශාක සංගමය (NCTA) සජීවී නත්තල් ශාක කෘතිම ආදේශක වලට වඩා පරිසර හිතකාමී බව පෙන්වා දෙමින් ඒවාට අනුබල දෙනු ලබයි. NCTA පවසන අන්දමට නත්තල් ගස් වගාවක සෑම අක්කරයක්ම මිනිසුන් 18 කගේ දෛනික ඔක්සිජන් අවශ්යනතාව සපුරාලයි. එක්සත් ජනපද වල පමණක් ඇති අක්කර 50,000(හෙක්ටෙයාර් 200,000) ක ශාක වගාව මඟින් නිපදවන ඔක්සිජන් ප්ර්මාණය මිනිසුන් මිලියන 9 කගේ දෛනික අවශ්යිතාවයට සෑහේ. NCTA තවදුරටත් පවසන අන්දමට මෙම වගාවෙන් පස ස්ථාවර වන අතර ජල සැපයුම් ආරක්ෂා කොට වනජීවි පරිසරයට සපයයි. තවද කර්මාන්ත නිසා ඇති වන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ප්ර්මාණය අඩු කිරීමටද නත්තල් ගස් වගාව හේතු වේ. ස්වාධීන ජීවන චක්රො ඇගයුම් අධ්යමයනයක්(LCA) අනුව තිරසාර සංවර්ධනය පිලිබඳ විශේෂඥ යන් පවසන අන්දමට ස්වාභාවික ශාක මඟින් නිපදවන හරිතාගාර වායු ප්රයමාණය කිලෝ ග්රෑේම් 3.1 ක් වනවිට ඒ හා සමාන කෘතිම ශාක මගින් වසරකට කිලෝ ග්රෑපම් 8.1 ක් හරිතාගාර වායු නිපදවයි. BBC හි &quot;ගෙවතු වගාව (Gardening)&quot; වෙබ් අඩවිය පවසන අන්දමට, වඩාත්ම පරිසර හිතකාමී ලෙස නත්තල් ගස් ලබා ගන්නා ක්ර මය වන්නේ, සෘජුවම ගොවිපල වලින් ශාක ලබා ගැනීමේ ක්ර මයයි. අනෙක් ධනාත්මක පරිසර හිතකාමී ක්රෘමය වන්නේ සජීවී නත්තල් ගස් ලබා ගැනීමේ ක්රබමයයි. නෙබ්රාිස්කා විශ්ව විද්යා ලයේ පර්යේශකයන් සඳහන් කරන අන්දමට විශාල වශයෙන් යළිත් භාවිතා කරන නත්තල් ගස් යොදා ගැනීම පාංශූ ඛාදනය වළකන බාධක සේ ක්රිවයා කිරීම එහි ඇති අනිකුත් වාසි තත්ත්වයක් අතර ප්රාධාන තැනක් ගනී. එසේම නැවත භාවිතයන්ගේ තවත් ධනාත්මක පැත්තක් වන්නේ පෞද්ගලික පොකුණු වල මත්ස්යා වාසස්ථාන සැපයීමටත්, පක්ෂින්ට ආහාර සැපයීමට අවස්ථා සැපයීමටත් අවකාශ ලැබීම වේ. 2002 වසරේ දී වර්මොන්ට් හි ෆ්යාලී(Fairlee) වල පිහිටි බර්ච් දෙනිය(Birch Meadow) ගොවිපලේ, අධි වර්ධනය වූ නත්තල් ගස්, අධික ලෙස ඛාදනයට ලක් වූ කනෙටිකට්(Connecticut) ගංඟාවෙහි බෑවුම් දිගට අඩි 1,200 ක් දවා නැවත තැන්පත් කිරීමේ ව්යාකපෘතියක් කර ඇත.
==පර්යේෂණ==
===ආයතන===
ඔරෙගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ(OSU) වන වගා අංශයේ බොහෝ පර්යේෂකයන් නත්තල් ගස් පිලිබඳ විවිධ පර්යේෂණ කරන ලදී. වන සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුවේ රික් ෆ්ලෙචෙර් විසින් නත්තල් ගස් වල ප්‍රවේණි විද්‍යාව, ඒවාට පොහොර යෙදිය යුතු ආකාරය, රෝග පාලනය යනාදිය ගැන පර්යේෂණය කරයි. ඒ අතර චැඩ් ලෑන්ඩ්ග්රදන් නත්තල් ගස් වල ප්‍රවේණි විද්‍යාව සහ රෝග පාලනය ගැන අවධාරණය යොමු කර ඇත. මොවුන් දෙදෙනාම දෙපාර්තමේන්තුවේ පරිස විද්‍යාව සහ වන වගාව අංශයේ පර්යේෂණ සිදු කරයි. ඕසු විශ්ව විද්‍යාලයේ වන විද්‍යාව පිළිබඳ දෙපාර්තමේන්තුවේ මයික් බොන්ඩි කරන ලද පර්යේෂණයක දී පොහොර දැමීම, ඵලදාව ලබා ගැනීම සහ රවේණි විද්‍යාව මෙන්ම ස්වාභාවික හා කෘතිම ශාක පුනර්වර්ධන පද්ධති පිලිබඳව ද පරීක්ෂණ සිදු කරන ලදී. 1990 ගණන් මැද භාගයේදී ට්‍රියෝ පර්යේෂණ වලදී ප්‍රාථමික අවධානය යොමු වූයේ වඩා හොඳ නත්තල් ගස් බීජ තොග ලබා ගැනීම පිලිබඳවයි. මෙහි ප්‍රථිඵලයක් ලෙස ප්‍රවේණිකව වැඩි දියුණු කල ගුණාත්මක පරිණත ශාක ලබා ගැනීමට හැකි විය. නව මෙක්සිකෝ ජනපදයේ කෘෂිකාර්මික පර්යේෂණ මධ්‍යයණස්ථානයේදී මේ සමාන පර්යේෂණ සිදු කරන ලදී.

එක්සත් ජනපදයේ නත්තල් ගස් වගා කරන්නන් ප්‍රාදේශීය මට්ටමින් ඔවුන්ගේම පර්යේෂණ වැඩි සටහන් කරන ලදී. උතුරු කැරොලිනා ජනපදයේ විශ්ව විද්‍යාලය පූර්ණ කාලීය කාර්ය මණ්ඩලයක් ශාක නිශ්පාදනය පිලිබඳ කරුණු සෙවීම සඳහා කැප වී සිටින ලදී.උතුරු කැරොලිනා ජනපදයේ විශේෂඥයන් සහ අධ්‍යයන දෙපාර්තමේන්තුව නත්තල් ගස් පිලිබඳ ප්‍රවේණි වැඩ සටහන් දියත් කිරීම සඳහා අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය සපයමින් තිරසාර කෘෂි කර්මය හා පලිබොධ පාලනය පිලිබඳ උපදෙස් හා ආධාර ලබා දෙන ලදී. 

===ජාන තාක්ෂණික පර්යේෂ===
{{Empty section|date=September 2008}}

==කර්මාන්ත වර්ගීකරණය කිරීම==
නත්තල් ගස් වගාව කිරීම සඳහා විවිධ වූ ක්ෂේත්‍ර වලට(වන විද්‍යාව, උද්‍යාන විද්‍යාව, කෘෂි කර්මය)අදාළ වූ දක්ෂතා සහ ක්‍රියාකාරකම් අවශ්‍ය වන අතර එය වෙනම විශේෂ කාණ්ඩයකට අයත් වේ.එක්සත් ජනපදයේ කම්කරු නීති සංග්‍රහයේ 29 වන වගන්තියට අනුව නත්තල් ගස් පැළ සිටුවීම, රැක බලා ගැනීම හා කැපීම වගා මෙහෙයුම් නොවන බව සැලකේ. එක්සත් ජනපදයේ ගොවි ජන සේවා ඒජන්සිය(The U.S. Farm Service Agency /FSA) මඟින් නත්තල් ගස් අස්වැන්න රැස් කිරීම සඳහා රක්ෂණ ලබා නොදෙන අතර ඒ සඳහා විකල්ප වැඩසටහනක් ලෙස රක්ෂණය නොවූ අස්වනු සඳහා දෙනු ලබන දීමනාව ලබා දීම සිදු කෙරේ. එක්සත් ජනපදයේ සංගණන කාර්යාංශය 1997 දක්වා කෘෂිකර්ම සංඝණන සිදු කරන ලද අතර එහි වාර්තා වලට නත්තල් ගස් ගොවිබිම් පිලිබඳ වාර්තා ඇතුලත් කර නැත. 1997න් පසුව කෘෂි සංඝණන අධිකාරිය එක්සත් ජනපදයේ කෘෂි දෙපාර්තමේන්තුව ගෙන යාමෙන් පසු නත්තල් ගස් සංඝණන එයට ඇතුලත් කර ඇත.

==සංස්කෘතික වැදගත්කම==

[[Image:Hunter's Tree Farm - reindeer 02.jpg|thumb|right|This [[reindeer]], at a tree farm in [[Seattle]], is part of the holiday-themed extras offered by many Christmas tree farms]]

එක්සත් ජනපදයේ නත්තල් ගස් ගොවිබිම් නැරඹීම නත්තල් නිවාඩු චාරිත්‍රයක් බවට පත් වී ඇත. මෙය චාරිත්‍රයක් ලෙස ඇතුලත් කරන ලද්දේ නත්තල් ගස් ගොවිබිම් හිමියන් විසින්මය. එක් මිනිසොටා(Minnesota) හි ගොවිබිමක චාරිත්‍රයක් වන්නේ ගැනුම් කරුවන් ඔවුන්ගේම නත්තල් ගස් අසල සිට ඡායා රූප ගැනීමයි. එවිට ඔවුනට පසු කාලීනව නැවත පැමිණි පසු ඔවුන්ගේ එම ඡායාරූපය &quot;මතක බිත්තිය&quot;(Wall of Memories) හි දැක බලා ගත හැක. අනෙක් ගොවිබිම්ද එකම පවුලේ පරම්පරා කිහිපයකට ශාක සැපයීම නිසා මෙය එක් එක් පවුලේ චාරිත්‍රයක් බවට පත් වී ඇත. 2006 New York ජනපද කෘෂිකර්ම කොමසාරිස් වන පැට්‍රික් බ්‍රෙනන්(Patrick H. Brennan) ප්‍රාදේශීය නත්තල් ගස් ගොවිබිම් වලින් මිලදී ගැනීම් දිරි ගන්වන ලදී. එසේම New York නත්තල් ශාක වගා කරන්නන්ට සහයෝගයක් ලෙස ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරන ලද අතර එහි දැක්වෙන්නේ

{{quote|චාරිත්‍රයක් ලෙස මාගේ පවුලේ සියලු දෙනා ප්‍රාදේශීය ගොවිබිමකට පැමිණි අපගේ නත්තල් ගස කපා ගැනීම සිදු කරනවා. මෙය අපූර්ව අත්දැකීමක්. ඔබ මෙය තවමත් අත්දැක නැත්නම් මෙය චාරිත්‍රයක් ලෙස පවුලේ අය සමඟ බෙදා ගන්නා ලෙස මම එල්ලා සිටිනවා.&lt;small&gt;–NY කෘෂිකර්ම කොමසාරිස් වන පැට්‍රික් බ්‍රෙනන්(Patrick H. Brennan), 2006&lt;/small&gt;}}

ඇතැම් ගොවිබිම් නත්තල් ගස් කැපීමට වඩා වැඩි යමක් ලබා දෙයි. මේ සඳහා එළිමහන් හා නිවාඩුව තේමා කරගත් ක්‍රියාකාරකම්, වැගන(Wagon) පැදවීම, උණු කොකෝවා හෝ සයිඩර්(Cider) පානය කිරීම, නත්තල් සීයා බැලීම, කැටයම් කැපීම යනාදී දේ සිදු විය. බොහොමයක් ගොවිබිම් පාසල් සඳහා ප්‍රායෝගිකව සහභාගි වීමට ක්ෂේත්‍ර චාරිකා සඳහා අනුග්‍රාහකත්වය ලබා දෙයි. කැන්සාස්() හි එක්තරා වගා කරන්නෙකු තරයේ කියා සිටියේ පීඩිත ආර්ථිකය වැනි වෙනත් ව්‍යාපාර වලට බලපාන ගැටළු නත්තල් ගස් ගොවිපලවල් වලට බලනොපාන බවයි. ඔහු තව දුරටත් කිය සිටියේ ආර්ථිකය, කාළගුණය වැනි කිසිඳු සාධකයකින් නත්තල් ගස් මිලදී ගැනීම වැළැක්විය නොහැකි බවයි.  

== යොමුව==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count: 2; column-count: 2;&quot;&gt;
* Anonymous. [http://www.metro.co.uk/news/article.html?in_article_id=26942&amp;in_page_id=34 Tree shortage threatens Christmas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929095529/http://www.metro.co.uk/news/article.html?in_article_id=26942&amp;in_page_id=34 |date=2007-09-29 }}, ''Metro'' (London), November 28, 2006. Retrieved September 3, 2007.
* Barney, D.L., and Finnerty, T.L. [http://info.ag.uidaho.edu/pdf/CIS/CIS1021.pdf Christmas trees is this the crop for you?], ([[PDF]]), Alternative Agricultural Enterprises, College of Agricultural and Life Sciences, ''University of Idaho'', June 1995. Retrieved September 3, 2007.
* Bondi, Mike. [http://smallfarms.wsu.edu/crops/christmasTreesIntro.html An Introduction to Growing Christmas Trees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071227061731/http://smallfarms.wsu.edu/crops/christmasTreesIntro.html |date=2007-12-27 }}, Oregon State University Extension Service, ''Oregon State University'', via Washington State University. Retrieved September 4, 2007.
* Brown, James H., et al. [http://ohioline.osu.edu/b670/b670_2.html Bulletin 670: Choice of Lands for Christmas Trees]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210094430/http://ohioline.osu.edu/b670/b670_2.html |date=2012-02-10 }}, ''Ohio Christmas Tree Producers Manual'', Ohio State University. Retrieved August 25, 2007.
* Brown, James H., et al. [http://ohioline.osu.edu/b670/b670_10.html Bulletin 670: Plantation Establishment and Management: Preplanting Land Preparation]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210094912/http://ohioline.osu.edu/b670/b670_10.html |date=2012-02-10 }}, ''Ohio Christmas Tree Producers Manual'', Ohio State University. Retrieved August 25, 2007.
* Chastagner, Gary A., and Benson, D. Michael. [http://www.plantmanagementnetwork.org/pub/php/review/1225tree/ The Christmas Tree: Traditions, Production and Diseases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140720081730/http://www.plantmanagementnetwork.org/pub/php/review/1225tree/ |date=2014-07-20 }}, ''Plant Management Network International'', (authors from North Carolina State University and Washington State University), October 13, 2001. Retrieved September 4, 2007.
* ''Cornell University'', [http://www.plantpath.cornell.edu/trees/RhabdoN.html Rhabodocline Needlecast (''Rhabdocline weirii'')], Department of Plant Pathology. Retrieved September 7, 2007.
* Day, Eric. [http://www.ext.vt.edu/departments/entomology/christmas/slideshow2.html Insect Pests of Christmas Trees slides] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819013804/http://www.ext.vt.edu/departments/entomology/christmas/slideshow2.html |date=2007-08-19 }}, Insect Identification Laboratory, Department of Entomology, ''Virginia Tech'', January 2002. Retrieved September 3, 2007.
* [https://web.archive.org/web/20041128032445/http://www.bbc.co.uk/gardening/plants/plantprofile_xmastree.shtml Christmas tree], Gardening, ''BBC''. Retrieved September 3, 2007.
* Hart, John, et al. [http://extension.oregonstate.edu/catalog/html/em/em8856-e/ Christmas Tree Nutrient Management Guide for Western Oregon and Washington] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706021841/http://extension.oregonstate.edu/catalog/html/em/em8856-e/ |date=2008-07-06 }}, ([http://extension.oregonstate.edu/catalog/pdf/em/em8856-e.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227150600/http://extension.oregonstate.edu/catalog/pdf/em/em8856-e.pdf |date=2008-02-27 }}), OSU Extension Service, ''Oregon State University'', February 2004. Retrieved September 3, 2007.
* Hickman, Leo. [http://money.guardian.co.uk/ethicalliving/story/0,,1659305,00.html Is it OK . . . to get a Christmas tree?], ''Guardian'' (UK), December 6, 2005. Retrieved September 3, 2007.
* ''HM Revenue &amp; Customs'', [http://www.hmrc.gov.uk/manuals/bimmanual/BIM62601.htm Nurseries and Market Gardens - definition], Business Income Manual ([http://www.hmrc.gov.uk/manuals/bimmanual/ Contents]), BIM62601, 2003–2007. Retrieved September 10, 2007.
* Johnson, James E. et al. [http://www.ext.vt.edu/pubs/forestry/446-605/446-605.html Tree Crops for Marginal Farmland: Christmas Trees With a Financial Analysis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070919062022/http://www.ext.vt.edu/pubs/forestry/446-605/446-605.html |date=2007-09-19 }}, Virginia Cooperative Extension, ''Virginia Tech'', March 1997. Retrieved September 3, 2007.
* Kalkstein, Meghan. [http://www.kval.com/news/4683726.html Christmas tree harvest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522062921/http://www.kval.com/news/4683726.html |date=2011-05-22 }}, ''KVAL News Channel 13'' ([[Eugene, Oregon]]), November 18, 2006. Retrieved September 5, 2007.
* Koelling, Melvin and Dornbush, Laurie J. [http://forestry.msu.edu/extension/ExtDocs/xmastree.htm Growing Christmas Trees in Michigan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517021205/http://forestry.msu.edu/extension/ExtDocs/xmastree.htm |date=2008-05-17 }},  Forestry Area Of Expertise (AOE) Team, Michigan State University Extension, ''Michigan State University. Retrieved September 6, 2007.
* Leuty, Todd. [http://www.omafra.gov.on.ca/english/crops/facts/info_xmastreeprod.htm Christmas tree production], ''Ontario Ministry of Agriculture, Food and Rural Affairs'', March 26, 1999; July 31, 2003. Retrieved September 3, 2007.
* ''National Christmas Tree Association'', [http://www.christmastree.org/benefits.cfm Real Christmas Trees are a Benefit to the Environment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512000900/http://www.christmastree.org/benefits.cfm |date=2008-05-12 }}&quot;. Retrieved September 3, 2007.
* Preston, Holly Hubbard. [https://web.archive.org/web/20110520112339/http://www.iht.com/articles/2000/12/23/mxmas.t.php For a Very Merry Christmas, Invest in Trees for the Season], ''International Herald Tribune'', December 23, 2000. Retrieved September 3, 2007.
* Schmitz, John. [http://smallfarms.wsu.edu/crops/christTreeAnnosusRootRot.html Fungal disease of true firs attacking Christmas trees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110165939/http://smallfarms.wsu.edu/crops/christTreeAnnosusRootRot.html |date=2008-01-10 }}, ''The Capital Press'', June 28, 2002, via Washington State University. Retrieved September 3, 2007.
* Sidebottom, Jill R. [http://www.ces.ncsu.edu/fletcher/programs/xmas/environment/index.html Frequently Asked Questions about Christmas Tree Farms and Pesticides] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040619163140/http://www.ces.ncsu.edu/fletcher/programs/xmas/environment/index.html |date=2004-06-19 }}, Mountain Horticultural Crops Research &amp; Extension Center, ''North Carolina State University'', October 30, 2006. Retrieved September 3, 2007.
* ''United States Department of Agriculture'', ''[http://www.na.fs.fed.us/spfo/pubs/misc/xmastree/ Christmas Tree Pest Manual] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113075615/http://www.na.fs.fed.us/spfo/pubs/misc/xmastree/ |date=2012-01-13 }}'', Michigan State University Extension, 1997–1998. Retrieved September 7, 2007.
* ''United States Department of Agriculture'', [http://www.ams.usda.gov/standards/christtr.pdf United States Standards for Grades of Christmas Trees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227150559/http://www.ams.usda.gov/standards/christtr.pdf |date=2008-02-27 }}, ([[PDF]] file), Agricultural Marketing Service, October 30, 1989, reprinted January 1997. Retrieved September 6, 2007.
* ''University of California, Berkeley'', [http://nature.berkeley.edu/comtf/pdf/ChristmasTreeGuide11-20-06.pdf A Christmas Tree Grower’s Guide to Sudden Oak Death (Phytophthora ramorum)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227150559/http://nature.berkeley.edu/comtf/pdf/ChristmasTreeGuide11-20-06.pdf |date=2008-02-27 }}, ([[PDF]] file), College of Natural Resources, November 20, 2006. Retrieved September 3, 2007.
* Wolford, Ron. [http://www.urbanext.uiuc.edu/trees/treefacts.html Christmas Tree Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516054254/http://www.urbanext.uiuc.edu/trees/treefacts.html |date=2008-05-16 }}, Christmas Trees &amp; More, ''University of Illinois''. Retrieved August 25, 2007.
* Wolford, Ron. [http://www.urbanext.uiuc.edu/trees/treetypes.html Tree Types] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515155535/http://www.urbanext.uiuc.edu/trees/treetypes.html |date=2008-05-15 }}, Christmas Trees &amp; More, ''University of Illinois''. Retrieved September 3, 2007.
&lt;/div&gt;

== බාහිර සබැදි ==
{{Commons category|Christmas tree farms}}
* [http://realtrees.kewlbox.com/ Attack of the Mutant Artificial Trees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070909041227/http://realtrees.kewlbox.com/ |date=2007-09-09 }}, [[Macromedia Flash|Flash]] game, from the NCTA
* [http://www.canadianchristmastrees.ca/ Canadian Christmas Tree Growers Association], Canada
* ''[http://www.christmastreesmagazine.com/ Christmas Tree Magazine]'', [[trade publication]]
* [http://www.christmastree.org.uk/ British Christmas Tree Growers Association], Great Britain
* [http://www.christmastree.org/home.cfm National Christmas Tree Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928120245/http://www.christmastree.org/home.cfm |date=2007-09-28 }}, United States
* [http://www.cnn.com/2007/TECH/science/11/26/green.christmas.trees.ap/index.html CNN: Growers tag 'green' Christmas trees]</text>
      <sha1>sldhnr9evv611uqp2n4kprmy20mbnce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අනුරාධපුර මධ්‍ය විද්‍යාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38652</id>
    <revision>
      <id>795601</id>
      <parentid>589088</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T06:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Binuwarabometh</username>
        <id>79906</id>
      </contributor>
      <comment>i chaned the name of the latest principle in my school</comment>
      <origin>795601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3002" sha1="nv8d5t8k7lpo20l6gpg2zzrxpge8w44" xml:space="preserve">{{Infobox school
 | name                    = Central College, Anuradhapura
 | native_name             = {{lang-si|මධ්‍ය විද්‍යාලය, අනුරාධපුර}}
 | logo                    = 
 | image                   = 
 | caption                 = the current crest of the College
 | motto                   = ''අසමු දරමු හැසිරෙමු'' &lt;br /&gt; &quot;Harken Memorize Act&quot;
 | city                    = [[අනුරාධපුරය]]
 | country                 = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 | coordinates             = {{coord|8.3352|80.4075|type:edu|display=inline,title}}
 | type                    = රජයේ පාසල
 | established             = 1947
 | founder                 = Mr. R.L.N. De Zoyza
 | school_number           = 0252222653
 | head                    = Mrs Ayanthi Rathnayaka
 | grades                  = 6–13
 | website                 = {{URL|http://www.anucentralcollege.lk/}}
 | head_label              = විදුහල්පති
 | students                = 5000
 | colors                  = {{color box|#009000}} තද කොල &lt;br /&gt;{{color box|#FFFF00}} කහ
}} 
'''අනුරාධපුර මධ්‍ය විද්‍යාලය''' උතුරු මැද පළාතේ ඇති මිශ්‍ර පාසලකි. එය ද්වියිතික අධ්‍යාපනය ලබා දෙන ජාතික පාසලක්ද වේ.

==ඉතිහාසය==
අනුරාධපුර මධ්‍ය විද්‍යාලය පිහිටා තිබෙන්නේ උතුරු මැද පළාතේ අගනුවර වන අනුරාධපුර නගරයේ ය. එය 1947 ජූලි මාස 21 වන දින ආර්.එල්.එන්. ද සොයිසා මහතාගේ මුල් පිරීම යටතේ වර්තමානයේ රත්මලේ තිස්ස මහා විද්‍යාලය පිහිටා තිබෙන ස්ථානයේදී පිහිටුවා ඇත. එය ආරම්භ වූයේ එකල අධ්‍යාපන ඇමති වශයෙන් කටයුතු කළ ආචාර්ය සී.ඩබ්.ඩබ්.කන්නන්ගර මහතා විසින් සැලසු නිදහස් අධ්‍යාපනය ලබා දීමටයි. මෙම විද්‍යාලය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථමයෙන්ම ආරම්භ කළ මධ්‍ය විද්‍යාල 54 ට ඇතුලත් වේ. ආර්.එල්.එන්. ද සොයිසා මහතා මෙහි පළමු විදුහල්පතිතුමා විය. එවකට මෙහි ගුරුවරුන් 7 දෙනෙකු සහ සිසුන් 20 දෙනෙකු සිටියහ.
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]]</text>
      <sha1>nv8d5t8k7lpo20l6gpg2zzrxpge8w44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>795602</id>
      <parentid>795601</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T07:29:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38882-16</username>
        <id>79908</id>
      </contributor>
      <comment>principles name in sinhala</comment>
      <origin>795602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3030" sha1="3x1d1q50q93zog0fktz28nwwj4fg9r1" xml:space="preserve">{{Infobox school
 | name                    = Central College, Anuradhapura
 | native_name             = {{lang-si|මධ්‍ය විද්‍යාලය, අනුරාධපුර}}
 | logo                    = 
 | image                   = 
 | caption                 = the current crest of the College
 | motto                   = ''අසමු දරමු හැසිරෙමු'' &lt;br /&gt; &quot;Harken Memorize Act&quot;
 | city                    = [[අනුරාධපුරය]]
 | country                 = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 | coordinates             = {{coord|8.3352|80.4075|type:edu|display=inline,title}}
 | type                    = රජයේ පාසල
 | established             = 1947
 | founder                 = Mr. R.L.N. De Zoyza
 | school_number           = 0252222653
 | head                    = අයන්ති රත්නායක මිය
 | grades                  = 6–13
 | website                 = {{URL|http://www.anucentralcollege.lk/}}
 | head_label              = විදුහල්පති
 | students                = 5000
 | colors                  = {{color box|#009000}} තද කොල &lt;br /&gt;{{color box|#FFFF00}} කහ
}} 
'''අනුරාධපුර මධ්‍ය විද්‍යාලය''' උතුරු මැද පළාතේ ඇති මිශ්‍ර පාසලකි. එය ද්වියිතික අධ්‍යාපනය ලබා දෙන ජාතික පාසලක්ද වේ.

==ඉතිහාසය==
අනුරාධපුර මධ්‍ය විද්‍යාලය පිහිටා තිබෙන්නේ උතුරු මැද පළාතේ අගනුවර වන අනුරාධපුර නගරයේ ය. එය 1947 ජූලි මාස 21 වන දින ආර්.එල්.එන්. ද සොයිසා මහතාගේ මුල් පිරීම යටතේ වර්තමානයේ රත්මලේ තිස්ස මහා විද්‍යාලය පිහිටා තිබෙන ස්ථානයේදී පිහිටුවා ඇත. එය ආරම්භ වූයේ එකල අධ්‍යාපන ඇමති වශයෙන් කටයුතු කළ ආචාර්ය සී.ඩබ්.ඩබ්.කන්නන්ගර මහතා විසින් සැලසු නිදහස් අධ්‍යාපනය ලබා දීමටයි. මෙම විද්‍යාලය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථමයෙන්ම ආරම්භ කළ මධ්‍ය විද්‍යාල 54 ට ඇතුලත් වේ. ආර්.එල්.එන්. ද සොයිසා මහතා මෙහි පළමු විදුහල්පතිතුමා විය. එවකට මෙහි ගුරුවරුන් 7 දෙනෙකු සහ සිසුන් 20 දෙනෙකු සිටියහ.
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]]</text>
      <sha1>3x1d1q50q93zog0fktz28nwwj4fg9r1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලෝක ගෝලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41522</id>
    <revision>
      <id>795598</id>
      <parentid>681229</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T18:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3416" sha1="7sfb1bjzc0ss7sp618f0ctemwkexedl" xml:space="preserve">{{අනාථ ලිපිය|date=ජූනි 2013}}
[[File:MEK II-14.jpg|thumb|Celestial globe in the exhibition of the [[Museum Europäischer Kulturen]] in Berlin, Germany]]

[[පෘථිවිය]] හෝ වෙනත් ඕනෑම ගෝලාකාර අභ්‍යවකාශ වස්තුවක ත්‍රිමාන ආකෘතීන් '''ලෝක ගෝල''' හෙවත් '''ලෝක බෝල''' ලෙස හැඳින්වේ. 

==රූප මාලාව==
&lt;gallery&gt;
Image:Martin_Behaim.jpg|Martin Behaim with his Erdapfel
Image:Topview 1765globe.jpg|Top view of 1765 de l'Isle globe	
Image:Unisphere-cc.jpg|The Unisphere, attributed to &quot;uribe&quot;/Uri Baruchin
Image:JostBurgi-MechanisedCelestialGlobe1594.jpg|1594, Mechanised Celestial Globe
image:Voskhod spacecraft IMP 'Globus' navigation instrument, full view.jpg|A ''Globus'' IMP navigation instrument from a Voskhod spacecraft.
File:Eartha_from_outside.jpg|[[Eartha]], the largest rotating globe in the world.
File:Niesten Mars globe segments.jpg|A map of Mars that circulated commercially in the 19th century. It is an example of how maps are printed in order to be folded around a sphere to form a globe.
|[[Muhammad Salih Tahtawi]] of [[Sindh]], headed the task of creating a massive, [[seamless]] [[celestial globe]] using a secret [[wax]] [[casting]] method in the [[Mughal Empire]], the famous celestial globe of Muhammad Salih Tahtawi is inscribed with [[Arabic]] and [[Persian language|Persian]] inscriptions and was completed in the year [[1631]].&lt;ref&gt;{{citation|first=Emilie|last=Savage-Smith|title=Islamicate Celestial Globes: Their History, Construction, and Use|publisher=Smithsonian Institution Press, Washington, D.C.|year=1985}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Kazi&gt;{{cite web|first=Najma|last=Kazi|title=Seeking Seamless Scientific Wonders: Review of Emilie Savage-Smith's Work|url=http://www.muslimheritage.com/topics/default.cfm?articleID=832|publisher=FSTC Limited|date=24 November 2007|accessdate=2008-02-01}}&lt;/ref&gt;
Image:Interactive-Globus.jpg|Multitouch spherical Globe with digital EARTH based on [http://www.multi-touch-solution.com multitouch software] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514093351/http://www.multi-touch-solution.com/ |date=2013-05-14 }}
&lt;/gallery&gt;

==ආශ්‍රිත==
* [[Cartography|සිතියම් විද්‍යාව]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

==බාහිර යොමු==
{{Commons|Globe}}
*[http://netpbm.sourceforge.net/doc/ppmglobe.html ppmglobe - generate strips to glue onto a sphere]
*[http://www.ibiblio.org//e-notes/VRML/Globe/Globe.htm 3D VRML globe]
*[http://www.professores.uff.br/hjbortol/arquivo/2006.1/applets/earth_en.html 3D Java Globe with coastlines, parallels, meridians, etc.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509233038/http://www.professores.uff.br/hjbortol/arquivo/2006.1/applets/earth_en.html |date=2006-05-09 }}
*[http://www.globolocal.net/eng/index_eng.html How to orient a globe in homothetic position to the Earth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128141943/http://www.globolocal.net/eng/index_eng.html |date=2020-01-28 }}

{{Authority control}}

[[Category:සිතියම් වර්ග]]
[[ප්‍රවර්ගය:ගෝල]]
[[ප්‍රවර්ගය:වීඩියෝ ක්ලිප ඇතුළත් ලිපි]]
[[Category:Science education materials]]</text>
      <sha1>7sfb1bjzc0ss7sp618f0ctemwkexedl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නවකතා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45279</id>
    <revision>
      <id>795571</id>
      <parentid>772533</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T13:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119584" sha1="su94c8ayaa8k7s0uzusoz42rbejjtsa" xml:space="preserve">{{Literature}}
'''නවකතාවක්''' යනු, සාමාන්‍යයෙන් අනුක්‍රමික කථාන්තරයක විලාසයෙන්,   ප්‍රබන්ධ චරිත සහ සිද්ධි විස්තර කරන, දිගු [[ගද්‍ය]] [[ආඛ්‍යානය|ආඛ්‍යානයකි]]. මෙම සාහිත්‍යාංගය වසර දෙදහසකට ආසන්න පරිපූර්ණ සහ අඛණ්ඩ ඉතිහාසයකට උරුමකම් කියන්නක් ලෙස සැලකේ. &lt;ref name=&quot;The True Story of the Novel&quot;&gt;Margaret Anne Doody, [https://books.google.com/books?id=BBYU6jyA3MUC&amp;pg=PA1 ''The True Story of the Novel'']. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press, 1996, rept. 1997, p. 1. Retrieved 25 April 2014.&lt;/ref&gt; මෙම දැක්ම විසින් සම්භාව්‍ය ග්‍රීසිය සහ රෝමය, මධ්‍යකාලීන සහ මුල් නුතන අරුමැසි කතාව, සහ කෙටි-නවකතා (novella) සම්ප්‍රදාය තුළ ද නවකතාවේ මූලාරාම්භයන් හඳුනාගනී. කෙසේවෙතත් ඉයන් වොට්  The Rice of the Novel (1957) හි නවකතාව මුලින් ම හඳුනාගත හැකිවන්නේ 18වන සියවසේ මුල් අවධියේ දී බවට අදහස් දක්වයි.නූතන යුගය තුළ නවකතාමය ලක්ෂණ පෙන්නුම් කළ ප්‍රථම යුරෝපියානු සාහිත්ය කරුවා ලෙස බොහෝවිට සඳහන් කරනු ලබන්නේ දොන් ක්විසෝට්හි (Don Quixote) කතුවර මිගුවෙල් දි සර්වැන්තේස්  (Miguel de Cervantes) ය. දොන් කිවිසෝට් කෘතියේ ප්‍රථම භාගය 1605දි ප්‍රකාශයට පත්විය. &lt;ref&gt;''Merriam-Webster's Encyclopedia of Literature''. Kathleen Kuiper, ed. 1995. Merriam-Webster, Springfield, Mass.&lt;/ref&gt;අරුමැසි කතාව (romance) ද මීට සමීප දීර්ඝ ගද්‍ය  ආඛ්‍යාන විශේෂයකි. අපූර්ව සහ අද්භූත සිදුවීම් ඇසුරු කරගන්නා ගද්‍යමය හෝ පද්‍යමය වූ ප්‍රබන්ධ ආඛ්‍යාණයක් ලෙස වෝල්ටර් ස්කොට් අරුමැසි කතාව නිර්වචනය කළ අතර නවකතාව තුළ දිගහැරෙන සිදුවීම් ව්‍යවහාරික මිනිස් දිවියේ දෛනික රිද්මයට සහ නූතන සමාජ තත්ත්වයට අනුකූල බවට ද අදහස් දැක්වීය. &lt;ref&gt;&quot;Essay on Romance&quot;, ''Prose Works'' volume vi, p.129, quoted in &quot;Introduction&quot; to Walter Scott's ''Quentin Durward'', ed. Susan Maning. Oxford: Oxford University Press, 1992, p.xxv. Romance should not be confused with. [[harlequin romance]].&lt;/ref&gt; කෙසේවෙතත් ස්කොට්ගේ ඓතිහාසික අරුමැසි කතාවන් ද ඇතුළු ව &lt;ref&gt;&quot;Introduction&quot; to Walter Scott's ''Quentin Durward'', ed. Susan Maning, pp.xxv-xxvii.&lt;/ref&gt; එමලි බ්‍රොන්ටේගේ වදරිං හයිට්ස් &lt;ref name=&quot;Moers, Ellen 1978&quot;&gt;Moers, Ellen. ''Literary Women: The Great Writers''[1976] (London: The Women’s Press, 1978)&lt;/ref&gt; (Wuthering Heights) සහ හර්මන් මෙල්විල්ගේ මෝබි ඩික් &lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/books/2014/jan/13/100-best-novels-observer-moby-dick] Robert McCrum, &quot;The Hundred best novels: Moby Dick&quot;, ''The Observer'', Sunday 12 January 2014.&lt;/ref&gt; (Moby-Dick) වැනි කෘතීන් ද නවකතාවන් ලෙස බොහෝවිට සඳහන් කරනු දැකිය හැකි අතර Romance යන යෙදුම Novel යන්නට බෙහෙවින් සමීප අරුත් නගන යෙදුමක් (kindred term) බවට ස්කොට් කරුණු දක්වා තිබේ. අරුමැසි කතාව උදෙසා මෙන් ම ආදරය සහ රාගය ඇසුරු කරන නවකතාවන් (romance novel) උදෙසා ද ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ romance යන යෙදුම භාවිත වන අතර යට කියන ලද්දේ අරුමැසි කතාව සම්බන්ධයෙන් මිස ආදරකතා ශානරය පිළිබඳ ව නොවේ. අරුමැසි කතාව සහ නවකතාව භාෂාත්මක ව වෙන්කර දක්වන්නේ ඉංග්‍රීසි භාෂාව තුළ පමණක් වන අතර අනෙකුත් යුරෝපියානු භාෂාවල novel සහ romance පර්යාය යෙදුම් ලෙස භාවිත වෙයි. &lt;ref name=&quot;Doody 1996, p. 15&quot;&gt;Doody (1996), p. 15.&lt;/ref&gt;

== ශානරය නිර්වචනය කිරීම ==
[[File:Madame de Pompadour.jpg|thumb|upright|[[Madame de Pompadour]] පොතක් සමග සිය සවස් යාමය ගත කරමින්, 1756.]]
නවකතාව යනු සමීප මිනිස් අත්දැකීම් විවරණය කෙරෙන දීර්ඝ ප්‍රබන්ධ ආඛ්‍යානයකි. නූතන යුගයේ නවකතාවන් සාමාන්යසයෙන් ගද්‍යමය සාහිත්‍ය ආකෘතිය යටතේ රචනා කෙරෙන අතර 15වන සියවසේ මුද්‍රණ ශිල්පය සොයාගැනීම සහ ලාභදායී කඩදාසිය හඳුන්වා දීමත් විසින් ගද්‍ය නවකතාවේ සංවර්ධනයට තල්ලුවක් සැපයිණි.දීර්ඝ ගද්‍යමය ප්‍රබන්ධ කෘතීන් උදෙසා වත්මන් ඉංග්‍රීසියේ (සහ ස්පාඥ්ඤ භාෂාවේ) යෙදෙන වදන නවමු හෝ නවදේ හෝ අලුත් ආරක කෙටිකතාවක් හැඳින්වීමට යෙදෙන ඉතාලියානු novella යන වදනින් තද්භව වූවකි.  එහි තද්සම වදන වන ලතින් novella යන්න නව යන අරුතැති novus ඇසුරින් බිහිවුණු novellus නම් නපුංසක බහුවචන පදයෙහි ඒකවචනයයි.  &lt;ref group = note&gt;{{cite web |title= Britannica Online Encyclopedia |url= http://www.britannica.com/eb/article-9110453/novel |accessdate= 2 August 2009 |quote= The term 'novel' is a truncation of the Italian word novella (from the plural of Latin novellus, a late variant of novus, meaning &quot;new&quot;), so that what is now, in most languages, a diminutive denotes historically the parent form. The novella was a kind of enlarged anecdote like those to be found in the 14th-century Italian classic Boccaccio's Decameron, each of which exemplifies the etymology well enough.}}&lt;/ref&gt;   

=== ප්‍රබන්ධ ආඛ්‍යානයක් වීම ===
නවකතාව ඉතිහාස ලේඛනයකින් වෙන්වන්නේ ප්‍රබන්ධමය බව විසින් බව බොහෝදුරට පිළිගත් මතයයි. එහෙත් ඇතැම්විට මෙම නිර්ණායකය නොමඟ යවනසුලු විය හැකි ය . මුල් නූතන අවධිය පුරා ම ඓතිහාසික ආඛ්‍යාන රචකයෝ නිරතුරු ව කෘතියේ  යම්කිසි කොටසක් වර්ණවත් කිරීමටත් කිසියම් ඓතිහාසික කරුණක් පිළිබඳ සිය පැහැදිලි කිරීම්වලට පාඨකයාගේ විශ්වසනීයත්වය දිනාගැනීමටත් සාම්ප්‍රදායික පිළිගැනීම් පාදක කරගත් ස්වකීය වූ පරිකල්පනයන් ඇතුළත් කළෝ ය. ඉතිහාසඥයෝ ද උපදේශාත්මක අරමුණු වෙනුවෙන් ප්‍රබන්ධ සිදුවීම් ඉපදවීම සහ ගොඩනැගීම සිදු කරති. අනෙක් අතට ඉතිහාස කෘතියකින් සොයාගැනීමට සහ පෙන්වාදිය නොහැකි වන නිශ්චිත යුගයක සහ ප්‍රදේශයක සමාජ, දේශපාලනික සහ පුද්ගල යථාර්ථයන් නිරූපණය කිරීමට නවකතාවට හැකි ය. 

=== ගද්‍ය සාහිත්‍යාංගයක් වීම ===
නූතන නවකතාවේ සම්මතය බවට ගද්‍යාකෘතිය පත් ව තිබුණ ද නූතන යුරෝපීය නවකතාවේ ආදිතමයන් අතර දකුණු ප්‍රංශයේ රොමෑන්සීය බසින් රචිත පද්‍යාකෘතික වීරකාව්‍යයන්, වෙසෙසින් ම Chrétien de Troyes වැන්නන්ගේ නිර්මාණ සහ මධ්‍යම ඉංග්‍රීසි බසින් ලියැවුණු පද්‍යාකෘතික වීරකාව්‍යයන් (ජෙෆ්රි චෝසර්ගේ ද කැන්ටබරි ටේල්ස්) හමු වේ. &lt;ref&gt;Doody (1996), pp. 18-3, 187.&lt;/ref&gt; 19වන සියවසේ දී ද බයිරන් සාමිගේ දොන් ජුවන්, ඇලෙක්සැන්ඩර් පුශ්කින්ගේ ඉයුජිනි ඔනෙජින් (Eugene Onegin) සහ එලිසබෙත් බැරට් බ්ර්වුනින්ගේ  Aurora Leigh (1856) ගද්‍ය නවකතාවන් සමග තරග කළහ. ඔනෙජින් ආකෘතියේ පද්‍ය  (Onegin stanzas) 590කින් සමන්විත වික්‍රම් සෙත්ගේ The Golden Gate (1986) පද්‍යමය නවකතාවකට මෑතකාලීන නිදසුනකි. &lt;ref&gt;Doody (1996), p. 187.&lt;/ref&gt; 

=== සමීප අත්දැකීමක් වීම ===
12වන සියවස තුළ ජපානයේත් 15වන සියවස තුළ යුරෝපයේත් ගද්යා ප්ර)බන්ධය විසින් සමීප පාඨන අවස්ථාවන් සංවිධානය කරන ලදී. එහෙත් ඔඩිසි සහ ඊනිඩ් ඇතුළු පද්යාුකෘතියෙන් රචිත වීරකාව්යරයන්  නිශ්චිත ශ්රාථවක සමූහයකට සඣ්ඣායනා කෙරුණේ විය.
පුද්ගල ආඨෝපයෙන්, අනන්යය මතිමතාන්තරවලින්, සහෘද සංවේදනයන්ගෙන්, රහසිගත කාංසාවන්ගෙන්, සිත්ගන්නාසුලු විනීත බවින් යුතු නව ලෝකයක් නවකතාවන් සහ අරුමැසි කතාවන් ඇසුරු කරගනිමින් බිහිවිය. 

=== දීර්ඝ ආඛ්‍යානයක් වීම ===
අද කෙටි නවකතාව, කෙටිකතාව, ජනප්‍රිය ප්‍රබන්ධය (flsh fiction)  වැනි ගද්‍ය ප්‍රබන්ධාකෘතීන් අතර දීර්ඝතම සාහිත්‍යාංගය බවට නවකතාව පත් ව තිබේ.  කෙසේවෙතත් 17වන සියවසේ විචාරකයන් අරුමැසි කතාව සාතිශය දීර්ඝත්වයකට හිමිකම් කියන්නක් ලෙසත් නවකතාව එහි කුඩා එදිරිවාදියා ලෙසත් දුටහ. කෙසේවෙතත් මෙම ප්‍රබන්ධාකෘතීන්හි දීර්ඝත්වය පිළිබඳ වෙනස ප්‍රශස්ත නිර්වචනයක් තුළින් හඳුනාගත නොහැකිය. දීර්ඝත්වය පිළිබඳ අවශ්‍යතාවය නවකතාව ජීවන සමස්තයක් කැටිකරගත යුතු ය යන අදහස සමග සාම්ප්‍රදායික  ව බැඳී පවතී. &lt;ref&gt;[[György Lukács]] ''The Theory of the Novel. A historico-philosophical essay on the forms of great epic literature'' [first German edition 1920], transl. by Anna Bostock (Cambridge, Massachusetts: The MIT Press, 1971).&lt;/ref&gt; 

ඇගයීම් ක්‍රමවේද සැකසීමේ දී  බොහෝ සාහිත්‍ය සම්මාන ප්‍රධානෝත්සවයන් දීර්ඝත්වය නිර්ණායකයක් ලෙස සලකන බැවින් එය තවමත් වැදගත් සාධකයක් ව පවතී. &lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;The Science Fiction and Fantasy Writers of America ''Nebula Award'' [http://www.sfwa.org/nebula-awards/rules/] gives the following guidelines: Novel&amp;nbsp;– 40,000 words or more; Novella&amp;nbsp;– 17,500–39,999 words; Novelette&amp;nbsp;– 7,500–17,499 words; Short Story&amp;nbsp;– 7,499 words or fewer. For this purpose, &quot;word&quot; is understood to be five characters plus one space, so, a novel must have at least 240,000 characters-with-spaces, which, in practice, does make about one hundred printed pages, a reasonable length for a novel.The [[Booker Prize]] in 2007 created a serious debate with its short-listing of [[Ian McEwan]]'s 152-page work ''[[On Chesil Beach]]'', with some critics stating that McEwan had at best written a novella.Cf. a rather unfavourable review in the [http://www.independent.ie/unsorted/features/love-in-england-before-the-60s-started-to-swing-43482.html Irish Independent]: &quot;Ian McEwan's new novel has been greeted with unqualified, sometimes ecstatic, praise from every reviewer in Britain, which may strike some readers here as a bit odd when they read the book. For a start, it's not a novel. It's barely even a novella. In some ways it's more a long short story, built around a single event and involving just two characters—if it was a play it would be a one-act two-hander.&quot;&lt;/ref&gt;

== මුල්කාලීන නවකතා ==
[[File:Murasaki-Shikibu-composing-Genji-Monogatari.png|thumb|කඩදාසිය සුවිශේෂී මාධ්‍යයක් වීම: මුරසකි ෂිකිබු සිය ගෙන්ජි කථා රචනා කරමින්, 17වැනි ශතවර්ෂයේ අඳින ලද්දකි. ]]
නවකතාවේ මූලබීජයන් පුරාණ ග්‍රීසිය, 10වැනි 11වැනි සියවසේ ජපානය තුළ මෙන් ම එලිසබෙත් රාජිනියගේ සමයට අයත් එංගලන්තය තුළ ද හමුවෙතත් යුරෝපියානු නවකතාවේ ආරම්භය 1605දී පළ වූ දොන් ක්විසෝට් කෘතියත් සමග ඇරඹුණු බව සඳහන් කරනු ලැබේ. &lt;ref name=&quot;Merriam-Webster 1995&quot;&gt;''Merriam-Webster's Encyclopedia of Literature''.  Kathleen Kuiper, ed. 1995. Merriam-Webster, Springfield, Mass.&lt;/ref&gt; මුල්කාලීන ව රචනා වූ දීර්ඝ ගදය ප්‍රබන්ධයන් හෙවත් නවකතාවන් යටතට ලතින් බසින් ලියැවුණු  Petronius ගේ Satyricon සහ Apuleius ගේ The Golden Ass , 6වැනි සහ 7වැනි සියවස්වල සංස්කෘත බසින් ලියැවුණු දණ්ඩීන්ගේ දශකුමාර චරිතය සහ 7වැනි සියවසේ බානභට්ටයන් විසින් ලියැවුණු  කාදම්බරිය, 11වැනි සියවසේ ජපානයේ මුරසකි ශිකිබු ලියූ ගෙන්ජි කථා, 12වැනි සියවසේ අරාබි ලේඛක ඉබ්න් තුෆේල් (Ibn Tufail) ලියූ Hayy ibn Yaqdhan , 13වන සියවසේ තවත් අරාබි නවකතාකරුවෙක් වූ ඉබ්න් අල් නෆිස් (Ibn al-Nafis) ලියූ Theologus Autodidactus සහ 14වන සියවසේ චීන බසින් ලියැවුණු ලුඹ් ගුඇන්ශොංග්(Luo Guanzhong) ගේ Romance of the  Three Kingdoms ගැනේ.

මුරසකි ශිකිබුගේ ගෙන්ජි කතා ලොව පළමු නවකතාව ලෙස අර්ථදක්වා ඇති අතර &lt;ref&gt;''The Tale of Genji.'' Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online Academic Edition. Encyclopædia Britannica Inc., 2014. Web. 06 Apr. 2014. &lt;http://www.britannica.com/EBchecked/topic/581365/The-Tale-of-Genji&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''The Japanese''. Reischauer, Edwin O. Belknap Press.  Cambridge, MA 1980. p.49. ISBN 0-674-47178-4.&lt;/ref&gt; ඒකීය ධාරණාවකින් යුතු වීම , චරිත ගොඩනැංවීමට අවධානයක් දක්වා තිබීම, මනෝවිද්‍යානුකූල ගවේෂණය වැනි Marie de La Fayette ගේ La Princesse de Clèves පැසසුමට ලක් වීමට හේතු වූ සියලුම උත්කෘෂ්ඨ ගුණාංගයන්ගෙන් සමන්විත වේ. &lt;ref&gt;''Identity in Asian Literature'' edited by Lisbeth Littrup. Richmond, Surrey: Curzon Press, 1996, p. 3.&lt;/ref&gt; සොංග් රජසමය තුළ චීනයේ සිදු වූ නාගරීකරණය සහ මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවල ව්‍යාප්තිය; මිංග් රාජසමයේ දී මුඛ පරම්පරාගත කථාන්දර සම්ප්‍රදාය ප්‍රබන්ධ නවකතා බවට සවිඥාණික ව පරිණාමය වීමට බලපෑවේ ය. සමකාලීන යුරෝපීය සංවර්ධනයන් සියවස් ගණනක් ගත වනතුරුත් නොසිදු වූ අතර සමාන ප්‍රස්ථාවන් ලබාදීමට කඩදාසිය බිහිවනතුරු ඉවසා සිටින්නට කාලයට සිදු විය.

ඉබ්න් තුෆේල්ගේ හයි ඉබ්න් යක්දාන් සහ ඉබ්න් අල් නෆිස්ගේ තියෝලොගස් ඔටෝඩිඩැක්ටස් යනු දාර්ශනික සහ දේවධාර්මික උපදේශනයන් අරමුණු කරගත්තකි. මේ අරුතින් ගත්විට හයි ඉබ්න් යක්දාන් සැලකිය හැක්කේ දාර්ශනික නවකතාවකට මුල්කාලීන නිදසුනක් ලෙස වන අතර &lt;ref name=&quot;Jon&quot;&gt;Jon Mcginnis, ''Classical Arabic Philosophy: An Anthology of Sources'', p. 284, [[Hackett Publishing Company]], ISBN .&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Attar&quot;&gt;[[Samar Attar]], ''The Vital Roots of European Enlightenment: Ibn Tufayl's Influence on Modern Western Thought'', Lexington Books, ISBN .&lt;/ref&gt; තියෝලොගස් ඔටෝඩිඩැක්ටස් සැලකිය හැක්කේ මුල්කාලීන දේවධාර්මික නවකතාවක් ලෙස ය. &lt;ref name=&quot;Meyerhof&quot;&gt;[[Muhsin Mahdi]] (1974), &quot;''The Theologus Autodidactus of Ibn at-Nafis'' by Max Meyerhof, Joseph Schacht&quot;, ''Journal of the American Oriental Society'' '''94''' (2), pp. 232–234.&lt;/ref&gt; පිටමං කරනු ලැබ දිවයිනක් තුළ වෙසෙමින් සිය දිවි රැකගන්නා මානව සමූහයක් පිළිබඳ කියැවෙන හයි ඉබ්න් යක්දාන් කෘතියේ ආභාෂය ඩැනියෙල් ඩිෆෝගේ රොබින්සන් ක්රූසෝ කෘතිය විසින් ලබා ඇති බවට සැක කළ හැක්කේ එහි ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයක් 1711 වන විට නිකුත් වී තිබුණු නිසා ය. &lt;ref&gt;''The Improvement of Human Reason, exhibited in the life of Hai Ebn Yokdhan: written in Arabic above 500 Years ago, by Abu Jaafar Ebn Tophail'' [...] ''newly translated from the original Arabick, by Simon Ockley'' (London: W. Bray, 1711).&lt;/ref&gt;

වීරකාව්‍ය, නවකතාව සමග සමානකම් කිහිපයක් දක්වන අතර අඛණ්ඩ දහරාවක් ලෙස නොවුනත් බටහිර නවකතා සම්ප්‍රදාය කාව්‍යමය වීරකාව්‍යයන්ගේ පෙදෙස දක්වා ම ඔබ්බට දිවෙයි. 18වන සියවසේ අගභාගයේ දී සහ  19වන සියවස මුල දී සොයාගනු ලැබූ ඇංග්ලෝ-සැක්සනියානු වීරකාව්‍යයක් වූ බියොවුල්ෆ් (Beowulf : ක්‍රි.ව.750–1000) පිළිබඳ  ව මෙන් ම සුමේරියානු ගිල්ගමේෂ් වීරකාව්‍යය ( Epic of Gilgamesh ක්‍රි.පූ.1300–1000) වැනි ආසියාතික වීරකාව්‍යයන් සහ රාමායණය (ක්‍රි.පූ.400 සහ ක්‍රි.ව.200) සහ මහාභාරතය (ක්‍රි.පූ.4වැනි සියවස) වැනි භාරතීය වීරකාව්‍යයන් පිළිබඳ ව ද මුල් නූතන යුරෝපය නොදැන සිටියහ. ටෝරාව, කුරාණය, බයිබලය වැනි අනෙකුත් යුරෝපීය නොවූ කෘතීන් ද කථාන්දරවලින් පිරී පවතින අතර එබැවින් ගද්‍ය නවකතාවන්හි සංවර්ධනයට ද සැලකිය යුතු බලපෑමක් සිදුකර තිබීමටත් ඒ අරුතින් නවකතාවන් ද ඇතැම්විට එමගින් ආභාෂයන් ලබා ඇති බැව් කීමට ද හැකිය.

මීළඟට 18වන සියවසේ ඇරඹුමත් සමග ප්‍රංශ ගද්‍ය පරිවර්තනයන් විසින් හෝමර්ගේ කෘතීන් පුළුල් ජනකායක් වෙතට ගෙනගිය අතර ඔවුහු ඒවා නවකතාවේ මූලාරම්භයන් ලෙස සැලකූහ. &lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;[[Anne Dacier]]'s translations, 1699 and 1708, turned Homer's verses into prose and generated an uproar among European intellectuals, who were surprised by their archaic tone.&lt;/ref&gt;

සම්භාව්‍ය ග්‍රීක සහ රෝම ගදය ආඛ්‍යානයන් අතර ප්ලේටෝගේ සංවාද, පෙට්රෝනියස්ගේ Satyricon ප්‍රමුඛ උපහාසාත්මක මාදිළියත්, සැමෝස්ටාහි ලූෂන්ගේ විස්මයජනක කත්න්දරත්,  Lucius Apuleius ගේ ප්‍රාක්-පිකාරෙස්කමය වූ  The Golden Ass මෙන් ම හෙලිඩෝරස් සහ ලොන්ගස් වැනි ග්‍රීක ජාතිකයන්ගේ වීරපුරුෂමය අරුමැසි කතාවන් ද වැනි කෘතීන්ගෙන් යුතු වූ උපදේශනාත්මක දහරාවක් ද විය &lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;Good surveys are: John Robert Morgan, Richard Stoneman, ''Greek fiction: the Greek novel in context'' (Routledge, 1994), Niklas Holzberg, ''The ancient novel: an introduction'' (Routledge, 1995), Gareth L. Schmeling, ''The Novel in the Ancient World'' (Leiden and Boston: Brill, 1996) and Tim Whitmarsh (hrsg.) ''The Cambridge companion to the Greek and Roman novel'' (Cambridge University Press 2008).&lt;/ref&gt;. Daphnis and Chloe (ක්‍රි.ව. 2වන සියවස) නම් සුප්‍රකට ග්‍රීක නවකතාව Longus ගේ නිර්මාණයක් විය.

== මධ්‍යකාලීන අවධිය 1100-1500 ==

=== නයිට්වරුන්ගේ කථා හෙවත් උදාර පුරුෂයන් සහිත අරුමැසිය ===
{{Main article|Chivalric romance}}
[[File:Chaucer Troilus frontispiece.jpg|thumb|upright|චෝසර් ''[[Troilus and Criseyde]]''සජ්ඣායනා කරමින් 15වැනි සියවස මුල්භාගයේ සිතුවමකි. [[Corpus Christi College, Cambridge|Cambridge]] හි[[Corpus Christi College, Cambridge|Corpus Christi College]] හි පිහිටා ඇත. ]]
අරුමැසි කතාව නැතිනම් chivalric romance යනු උච්ච මධයතන අවධියේ සහ මුල් නූතන යුරෝපයේ ප්‍රභූ රසවතුන් අතර ප්‍රචලිත වූ ගද්‍යයෙන් හෝ පද්‍යයෙන් ලියැවුණු ආඛ්‍යාන විශේෂයක් විය. බොහෝවිට  වීරචාරිකාවක යෙදෙන උදාර නයිට්වරයකු කේන්ද්ර  කරගත් චමත්කාරජනක වික්‍රමයන්ගෙන් යුතු වූ මේවා  chanson de geste සහ වීරත්වය විෂය කරගත් අනෙකුත් වීරකාව්‍යයන්ගෙන් වෙන් වූයේ  විෂමලිංගික ප්‍රේමය සහ විනීතාචාරයන් උත්කර්ෂයට නැංවීම විසිනි. පසුකාලීන අරුමැසි කතාවන්හි, වෙසෙසින් ම ප්‍රංශ සම්භවයකින් යුතු කෘතීන්හි වංශවත් ප්‍රේමය ප්‍රමුඛ තේමාවන් උත්කර්ෂයට නැංවීම පිණිස කැපී පෙනෙන නැඹුරුවක් පෙන්නුම් කෙරුණි.

ආරම්භයේ දී අරුමැසි සාහිත්‍යය පුරාණ ප්‍රංශ බසින්, ඇංග්ලෝ නෝර්මන් බසින් සහ ඔසිටන් බසින් ද, පසුකාලීන ව ඉංග්‍රීසි, ඉතාලි සහ ජර්මන් භාෂා වලින් ද රචනා විය. 13වන සියවසේ මුල් යුගයේ දී අරුමැසි කතාවන් බොහෝසෙයින් රචනා වූයේ ගද්‍යයෙනි‍ෙ

පද්‍යයෙන් ගද්‍ය කෙරෙහි යොමු වීම 13වන සියවසේ දී සිදු විය. prose Lancelot හෙවත් wulgate cycle තුළ මෙ සමයට අයත් සාහිත්‍ය නිර්මාණ කොටස් ඇතුලත් විය. මෙම සංග්‍රහය 1470 ගණන්වල මුල දී ලියැවුණු තෝමස් මැල්රෝයිගේ Le Morte de Arthur කෙරෙහි වක්‍ර ව බලපෑවේ ය. ගද්‍යාකෘතිය කතුවරුන්ගේ ප්‍රසාදය ඉක්මනින් ම දිනාගැනීමට සමත් විය. ඒ සම්ප්‍රදායක් වශයෙන් ගද්‍ය ස්වරූපයෙන් රචනා වී තිබුණු ප්‍රබල ඓතිහාසික ප්‍රවාත්තීන් සමග ජනප්‍රිය කතාන්දර සංයෝග කිරීමට කතුවරුන්ට හැකිවීමත්, පරිවර්තනය සාපේක්ෂ ව පහසු විමත් නිසා ය.

ජනප්‍රිය සාහිත්‍යය ද අරුමැසිමය තේමාවන් කැඳවාගත් මුත් ඒ උත්ප්‍රාසාත්මක, උපහාසාත්මක හෝ සෝපාහාසාත්මක අරමුණු පිණිස විය. අරුමැසි කතාවන් පුරාවෘත්තයන්, සුරංගනා කතාවන්, සහ ඉතිහාස ප්‍රවෘත්තීන් ප්‍රතිනිර්මාණය කළ මුත් 1600 පමණ වනවිට ඒ යල්පැනගිය සාහිත්‍යයක් බවට පත් වූ අතර මිගුවෙල් දි  සර්වැන්තේස් දොන් කිහොතේ කෘතිය තුළින් ඒ ප්‍රසිද්ධියේ ම නිර්දය උපහාසයට ද ලක් කළේය. නමුදු මධ්‍යකාලීනත්වය පිළිබඳ නූතන ප්‍රතිරූපය අන් කවර මධ්‍යකාලීන සාහිත්‍ය ශානරකටත් වඩා අරුමැසිය තුළින් ආභාෂය ලැබූවක් වන අතර මධ්‍යකාලීන යන යෙදුම ද වික්‍රමාන්විත නයිට්වරුන්, අන්තරායන්ට පත් යුවතියන් සහ භයානක මකරුන් වැනි සංකල්ප රූපයන් කරා අප ගෙන යයි.

1800 ආසන්න සමයේ දී ගොතික් ප්‍රබන්ධයේ වර්ධනයත් සමග අරුමැසිය හා බැදුණු ආශ්රියතාර්ථයන් නවීකරණය විණි. ගොතික් නවකතා ලෙස හදුන්වන්න වරතමානයා බහුලව ඇති නවකතා ආකෘතියයි.

===කෙටි නවකතාව===
නවකතාව යන යෙදුම 19වන සියවසේ යුරෝපයේ පැවති අසාසිටින්නන්ට කතාන්දර කීමේ සම්ප්රඇදාය තුළ දැකගත හැකි වූ කෙටිකතා සම්පාදනය  දක්වා ම දිවෙයි. පිළිසඳර කතාවන්හි ආරම්භක ලක්ෂ්‍යයන් ලෙස සුරංගනා කතාවන්, විසුළු සහ  කවටකතාවන් යොදා ගැනුණු අතර  සිය ධර්මානුශාසනාවන්හි දී ඇතැම්විට පූජකවරයකු ධර්මෝපදේශ කථාවක් ඇතුළත් කිරීම ද සම්ප්‍රදායක් ව පැවතුණි. මෙවැනි කථා ඇතුළත් ලිඛිත සංග්‍රහයන් ලෙස පූජකවරුන්ගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස ලියැවුණු ධර්මෝපදේශ කථා සංග්‍රහයන්ගේ පටන් බොකෑෂියෝගේ ඩිකැමරන් (1354)  සහ ජෙෆ්රි චෝසර්ගේ කැන්ටබරි ටේල්ස් (1386-1400) දක්වා වූ කථා සංග්‍රහයන් හඳුනා ගත හැකි ය. ඩි කැමරන්හි 1348 ගණන්වල දී මහාමාරිය වසංගතයෙන් බේරී ෆ්ලොරන්ස්හි ෆියෙසොල් කඳු වෙතට පළා යමින් සිටි කාන්තාවන් හත්දෙනෙකු සහ මිනිසුන් තිදෙනෙකු ගෙන් සමන්විත දසදෙනෙකු කියනු ලබන කථා සියයක් ඇතුළත් වෙයි.

== පුනරුද අවධිය: 1500-1700 ==
[[File:1474 Melusine Ausgabe Augsburg Johann Bämler Blatt 2.png|thumb|1474: The customer in the copyist's shop with a book he wants to have copied. This illustration of the first printed German [[Melusine]] looked back to the market of manuscripts.]]
ඉතිහාසය සහ ප්‍රබන්ධය අතර අද දවසේ පවතින විභේදනය මෙම යුගයේ දී දක්නට නොවූ අතර ඉතාමත් නොදියුණු අභව්‍ය සිදුවීම් මුල් නූතන යුගයේ මුද්‍රිත වෙළඳපොළ තුළ වූ බොහෝ ඓතිහාසික ලේඛනවල සඳහන් විය. අද්භූත සිදුවීම් සහ ඓතිහාසික අසංගතතාවන් සමූහයක් තුළ කථා පුවත දිගහැරුණද Thomas Malory ගේ Le Morte d’Arthur හි (1471) විලියම් කැක්ස්ටන්ගේ සංස්කරණය (1485) මිලදී ගැනුණේ සැබෑ ඓතිහාසික ප්‍රවෘත්තියක් ලෙස සලකමිනි. 14 වන සියවසේ දී රචනා වූ එහෙත් 18වන සියවස තුළ මුද්රිදත පිටපත් වශයෙන් සංසරණය වූ &lt;ref&gt;The [[English Short Title Catalogue|ESTC]] notes 29 editions published between 1496 and 1785 [http://estc.bl.uk/F/YMU7APITB3P8CLP4R6J16RSRKXTRGRN9HE79F36U1UPQP8QVU9-05108?func=short-sort&amp;set_number=093136&amp;sort_option=01---A02---A ESTC search result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160128182018/http://estc.bl.uk/F/YMU7APITB3P8CLP4R6J16RSRKXTRGRN9HE79F36U1UPQP8QVU9-05108?func=short-sort&amp;set_number=093136&amp;sort_option=01---A02---A|date=2016-01-28}}&lt;/ref&gt; සර් ජෝන් මැන්ඩවිල්ගේ වොයේජස්හි  වූ කාන්තාරීය සූර්යතාපයෙන් මිදීමට සිය යටිපතුල් ඡත්‍රයක් වශයෙන් භාවිත කළ ඒකපාදික ඉතියෝපියානුවන් වැනි ස්වාභාවික අරුමයන් සත්‍ය කරුණු වශයෙන් පිළිගැනීමට ලක්විය. මෙම කෘති ද්වය ම ප්‍රබන්ධ කෘති වශයෙන් හඳුනාගත්තේ පසුකාලීනව ය.

16 සහ 17 සියවස්වල දී ඉතිහාසය ප්‍රබන්ධයෙන් වෙන්වීමට බලපෑ සාධක දෙකක් විය. මුද්‍රණ ශිල්පයේ සොයාගැනීමත් සමග ම චැප්බුක්ස් හෙවත් සිල්ලර පොත් හරහා දැනුම සහ රසවින්දනය උදෙසා සාපේක්ෂ ව ලාභදායී වෙළඳපළක් බිහි විය. මෙම ශානරයේ වඩාත් ම ආකර්ෂණීය දායාදය වූයේ 17වැනි සහ 18වැනි සියවස්වල belles letters නම්, සාලංකාරද ග්‍රාම්‍යද නොවූ ප්‍රවණතාව නියෝජනය කළ ලේඛකයන් ය. දෙවැනි කඩඉම වූයේ නුතන සාහිත්‍යයේ අධික අළෙවියක් පෙන්නුම් කළ ප්‍රථම කෘතිය වූ  ගාර්සියා මොන්තාල්වෝ ලියූ Amadis de Gaula  නම් ස්පාඤ්ඤ නවකතාවයි. කෙසේනමුත් මෙය belles lettres ශෛලියට අයත් වූවක් ලෙස පිළිගැනීමට ලක් වූයේ නැත. ඇමඩිස් කෘතිය රොමෑන්සීය කථාකලාවේ මූලරූපයක් වූ අතර එය 17වැනි සියවසේ සිට විකාශ වෙමින් පැවති නුතන නවකතාවේ දිශානතිය වෙනතකට යොමු කළේ ය.

=== චැප්බුක්ස් හෙවත් සිල්ලර පොත් ===
චැප්බුක්ස් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මුල්නූතන යුරෝපයේ ජනප්‍රිය සාහිත්‍ය තුළ දැකගත හැකි වූ මුද්‍රිත කෘති විශේෂයකි. කඩදාසි පිටකවරවලින් සමන්විත බොහෝවිට කුඩා ප්‍රමාණයේ පොත් පිංච විශේෂයක් වූ මේවා නිෂ්පාදනය කෙරුණේ  තනි කඩදාසියක් ලෙස මුද්‍රණය කර එය පිටු 8, 12, 16 සහ 24 ආදී වශයෙන් නවා ගැනීමෙනි. ලක්ෂණ නොවූ දාරුමුද්‍රා චිත්‍ර වලින් හැඩකෙරුණු මේවායේ වූ සිතුවම් ඇතැම්විට පෙළට කිසිදු අදාළත්වයක් නොපෙන්වූ මෙන් ම නීරසද විය. මේවා ජනප්‍රිය මුද්‍රණ වශයෙන් සැළකීමට මෙම සිතුවම් අන්තර්ගත කිරීම හේතු විය.  මුද්‍රිත ග්‍රන්ථ පහසුවෙන් මිලදී ගැනීමට හැකිවීමත් සමග ම 16වන සියවසේ දී ඉස්මතු වූ  මෙම ප්‍රවණතාව 17 සහ 18වැනි සියවස්වල දී එහි උච්චත්වය කරා පැමිණුනු අතර පංචාංග, ළමා සාහිත්යවය, ජනකතා, ළමා ගී, පුස්තිකයන්, කාව්‍යයන් සහ දේශපාලන හෝ ආගමික ප්‍රකාශනයන්  වැනි අනේකවිධ වූ කෙටිකාලීන දහරා මෙන් ම ජනප්‍රිය හෝ ජන සාහිත්‍යයන් ද චැප්බුක්ස් වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් විය. &lt;ref name=&quot;mit.edu&quot;&gt;{{cite web|title=Chapbooks: Definition and Origins|url=http://web.mit.edu/21h.418/www/nhausman/chap1.html|publisher=Massachusetts Institute of Technology|accessdate=19 April 2015}}&lt;/ref&gt;

මෙහි සඳහන් වූ ආකාරයේ සාහිත්‍යයක් හැඳින්වීම උදෙසා චැප්බුක් යන වදන පබඳින ලද්දේ 19වන සියවසේ දී ය. ප්‍රංශ හා ජර්මන් භාෂාවන්හි ඇති සමරුත් දෙන වදන් පිළිවෙළින්  bibliothèque bleue (නිල් පොත) සහ Volksbuch වෙයි. &lt;ref&gt;From ''[[chapmen]]'', chap, a variety of [[peddler]], which folks circulated such literature as part of their stock.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Magaret Spufford|Spufford, Margaret]] |date=1984|title= The Great Reclothing of Rural England|publisher= Hambledon Press|location= London|isbn= 0-907628-47-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author= Leitch, R. |date=1990|title='Here Chapman Billies Take Their Stand': A Pilot Study of Scottish Chapmen, Packmen and Pedlars|work=Proceedings of the Scottish Society of Antiquarians 120|pages= 173–188}}&lt;/ref&gt; චැප්බුක්ස්වල මූලික ඓතිහාසික වස්තු විෂයන් වූයේ පුරාණ ඉතිහාසඥයන්ගේ රචනාවල සංක්ෂිප්තයන්, නයිට්වරුන් පිළිබඳ ජනප්‍රිය මධ්‍යකාලීන ඉතිහාස කතාවන්, කවට වීරවරුන්ගේ කථා, ආගමික පුරාවෘත්ත සහ කවටකතා හා උපමා කථා ය. &lt;ref&gt;See Rainer Schöwerling, ''Chapbooks. Zur Literaturgeschichte des einfachen Lesers. Englische Konsumliteratur 1680–1840'' (Frankfurt, 1980), [[Magaret Spufford]], ''Small Books and Pleasant Histories. Pleasant Fiction and its Readership in Seventeenth-Century England'' (London, 1981) and Tessa Watt, ''Cheap Print and Popular Piety 1550–1640'' (Cambridge, 1990).&lt;/ref&gt;මෙම අලුතින් මුද්‍රිත කෘති නාගරික පුරවැසියන්ගේ සහ ව්‍යාපාර උදෙසා නගරවලට පැමිණි නාගරික වෙළඳුන්ගේ ගෘහමය අංගයක් බවට පත්විය. ලාභදායී ලෙස මුද්‍රණය කෙරුණු ඉතිහාස කතාවන් 17වැනි සහ 18වැනි සියවස්වල දී වෙසෙසින් ම විද්‍යාර්ථින් සහ  බාල වයස්වල නාගරික පාඨකයන් අතර (ලිංගභේදයකින් තොර ව) ජනප්‍රියත්වයට පත්විය. &lt;ref&gt;See Johann Friedrich Riederer German satire on the widespread reading of novels and romances: &quot;Satyra von den Liebes-Romanen&quot;, in: ''Die abentheuerliche Welt in einer Pickelheerings-Kappe'', vol. 2 (Nürnberg, 1718). [http://www.pierre-marteau.com/editions/1718-liebes-romane.html online edition]&lt;/ref&gt; 

1530ත් 1540ත් අතර මුල් නූතන වෙළඳපොළ තුළ වූ කෘති  ලාභදායී චැප්බුක්ස් ලෙස සහ ඉහළ මට්ටමේ මිලාධික විලාසිතාමය සහ ආකර්ෂණීය belles letters ශෛලියේ කෘති ලෙස බෙදනු ලැබේ. Amadis  සහ රැබෙලාගේ Gargantua and Pantagruel   මෙම බෙදුමට අදාළ ව වැදගත් කෘති දෙකක් වෙයි. මෙම කෘති ද්වය ම  belles lettres  පාඨකයන්ට වඩා ආමණත්‍රණය කළේ ජනප්‍රිය ඉතිහාස කතා කෙරෙහි ඇති වූ නව රසිකත්වයට ය. වෙලුම් රැසකින් යුතු ප්‍රබන්ධමය ඉතිහාස ප්‍රවෘත්තියක් වූ  ඇමඩිස් කෘතිය ජනප්‍රිය ප්‍රබන්ධයන්ගෙන් වාර්තාගත අලෙවියක් පෙන්නුම් කළ ප්රථමයා වූ අතර ශෛලිය සහ සෞන්දර්යාත්මකබව පිළිබඳ ව විවාදයක් ඇවිළවීමට ද සමත් විය. නමුත් ගර්ගැන්ටුවා ඇන්ඩ් පැන්ටගෘයල්  ආකෘතිය විසින් නූතන ජනප්රිබය ඉතිහාස පුවතක් වුවද සැබැවින් ම සිදුකළේ එකී ශානරයේ ශෛලිමය ලක්ෂණයන් උපහාසයට ලක්කිරීමයි.  පහත් සහ උසස් සාහිත්යවයන් යන බෙදීම 17වැනි සහ 18වැනි සියවස්වල ජනප්රි ය සාහිත්ය  වෙළඳපොළ තුළ මෙන් ම  belles lettres සාහිත්ය්ය වෙළඳපොළ තුළ ද  වෙසෙසින් විද්යැමාන විය. පහත්/ඕලාරික චැප්බුක්ස්වලට මිගුවෙල් සර්වැන්තේස්ගේ දොන් ක්විසෝට්(1605/1615) නැනි කෘතිවල සංක්ෂිප්තයන් ඇතුළත් විය. &lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;''The history of the ever-renowned knight Don Quixote de la Mancha containing his many wonderful and admirable achievements and adventures'' (London: W.O./ H.) is an example here, Wing: 1522:14, today in the possession of the [[British Library]].&lt;/ref&gt; 

නූතනයේ දී චැප්බුක්ස් යන යෙදුම වර්තමානයේ පළවන කෙටි, අඩුමිල පොත් පිංච උදෙසා ද පොදුවේ භාවිත වෙයි.  

=== වීරපුරුෂමය අරුමැසිය ===
{{main article|Heroic romances|17th-century French literature}}
වීරපුරුෂමය අරුමැසිය යනු  17වැනි සියවසේ දී (ප්‍රධාන වශයෙන් ම ප්‍රංශය තුළ)  තුළ නැගී ආ  ප්‍රබන්ධ සාහිත්‍යයේ තවද එක් ශානරයක් වෙයි.
:ප්‍රංශය තුළ නූතන සාහිත්යෙයේ මූලාරම්භයන් ව්‍යාජ වූ එඩේර පෙවෙතක වේශය ගත් අතර මුල්කාලීන ප්‍රංශ නවකතාවක් වූ  Honore d'Urfe (1568-1625) ගේ සම්භාවනීය L'Astrée (1610) ඉතාමත් නිවැරදි ව පැස්ටොරාලීය තේමාවක් නිරූපණය කළේ ය. සෑම අතින් ම කෘත්‍රිම වූ මෙම විචක්ෂණ සහ පුළුල් නිර්මාණය විවිධ වූත් විශාල වූත් අත්පිටපත් ප්‍රමාණයක් බිහිකළ පුළුල් සාහිත්‍යයකට මූලාශ්‍රය විය. එය ක්‍රියාව විසින් මූලික වශයෙන් ම මලානික සහ භාවානුගත වුවත්  L'Astrée හි ඒ වන විට ප්‍රංශය තුළ එහි උච්චත්වය කරා යමින් තිබුණු තේජස කෙරෙහි වු ප්‍රමාණවිරහිත ඇල්ම සහ ඒ ඇසුරු කළ නොසැලෙන ගුණය උද්දීපනය කරන පෙදෙසක් ද විය. මේ නොසැලෙන ගුණය වූ කලී එතෙක් වීරපුරුෂමය අරුමැසිය යනුවෙන් හඳුනාගෙන සිටි ශානරයෙහි නිර්මාතෘ වූ  Marin le Roy de Gomberville (1603-1674) විසින් නිරූපිත වූ දෙය විය. පැරණි මධ්‍යකාලීන සාහිත්‍යය සංරචකයන් ප්‍රචණ්ඩ ලෙස ඒ තුළ පෙනී සිටි අතර විස්මයජනක යුධමය නිර්භීතභාවය විස්මයජනක වූ අලංකාරයක් ඇති කළේය. නමුත් කාලීන සමාජයේ සහ භාෂාවේ සලු පිළියෙන් සියල්ල දවටා තිබුණි. කෘතියේ වීරවරයන්ගේ නිර්භීත සහ විනීත ගති පැවතුම් සම්බන්ධයෙන් විශ්වසනීයත්වයක් ඇති කරනු වස් රොමෑන්තික වේශනිරූපණයකින් කෘතිය තුළ පෙනී සිටිනුයේ එවක සමාජයේ ප්‍රසිද්ධ ව සිටි චරිතයන් බව ඇඟවෙන ඉඟි නිරන්තරව සැපයුණි.
:Chisholm, Hugh, ed. (1911). ''Encyclopædia Britannica'' (11th ed.). Cambridge University Press. A publication now in the public domain. 

=== උපහාසාත්මක අරුමැසි කතා ===
[[File:Richard Head 1666.png|left|thumb|[[Richard Head]], ''The English Rogue'' (1665)]]
වංචාවකට හසුවන පුද්ගලයකු හරහා හාස්‍යයක් ජනිත කිරීම ෆැබිලෝක්ස් සම්ප්‍රදායත් සමග යුරෝපීය කෙටි නවකතාවේ අනිවාර්ය අංගයක් බවට පත් විය. Till Eulenspiegel (1510), Lazarillo de Tormes (1554), Grimmelshausen's Simplicissimus Teutsch(1666–1668) සහ එංගලන්ත ජාතික රිචඩ් හෙඩ්ගේ The English Rogue (1665) කැපී පෙනෙන නිදසුන් අතරට ගැනේ. යට කියන ලද කෘති විසින් දියුණු කෙරුණු සාහිත්‍යය වීරවරයකු සහ ඔහුගේ ජීවිතය මුල්කරගත්තේ විය. විරවරයාව හාස්‍යජනක අකරතැබ්බයන්ට ‍හසුවන අයුරු දැක්වීම හරහා ඔහු අනුකම්පා සහගත ගොදුරක් බවට පත්වන අයුරු හෝ තමාට හමුවන වංචනිකයන් සූක්ෂම අයුරින් පරදවන අයුරු දැක්වීම පිණිස මෙහි සිද්ධි දාමය යොමු විය. 

වීරපුරුෂමය අරුමැසිය උපහාසාත්මක ලෙස හාස්‍යානුකරණයට ලක්කළා වූ සහ බොහෝවිට ම එය අවමන් සහගත සරදමකට හසු කිරීමෙන් ඒ කළා වූ හෙයින්රිච් විටන්විලර්ගේ රිංග් සහ ප්‍රංශුවා රැබෙලාගේ ගර්ගැන්ටුවා ඇන්ඩ් පැන්ටගෘයල් යන කෘති එක පෙළට තැබීමෙන් උපහාසාත්මක අරුමැසිවල තවත් ප්‍රභේදයක් හඳුනාගත හැකි වේ. සර්වැන්තේස්ගේ දොන් කිවිසෝට් කෘතිය විසින් උපහාසාත්මක අරුමැසියට නව හැඩයක් සපයනු ලැබී ය. එහි වීරවරයා ඇමඩීසියානු සම්ප්‍රදායට අයත් කෘති අධික ලෙස කියවීම හේතුවෙන් සිහින ලොවක අතරමං වන්නෙකි. 

Paul Scarronගේ Roman Comique (1651–57), යුරෝපීය ආගම් පිළිබඳ උපහාසයකින් යුතු ව ප්රංලශ බසින් රචනා වූ කර්තෘ අඥාත වූ  Rozelli , Alain-René Lesageගේ Gil Blas(1715–1735), හෙන්රි ෆීල්ඩිංගේ Joseph Andrews (1742) සහ Tom Jones (1749), මෙන්ම Denis Diderot විසින් 1773 ලියන ලදුව 1796දී මරණාපරව පළවුණු Jacques the Fatalist මෙකී සම්ප්‍රදායට අයත් අනෙකුත් වැදගත් කෘති අතර වේ. &lt;ref&gt;Compare also: Günter Berger, ''Der komisch-satirische Roman und seine Leser. Poetik, Funktion und Rezeption einer niederen Gattung im Frankreich des 17. Jahrhunderts'' (Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag, 1984), Ellen Turner Gutiérrez ''The reception of the picaresque in the French, English, and German traditions'' (P. Lang, 1995), and Frank Palmeri, ''Satire, History, Novel: Narrative Forms, 1665–1815'' (University of Delaware Press, 2003).&lt;/ref&gt;

=== ඉතිහාස කතා ===
[[File:1719-heathcot-robinson-crusoe.png|thumb|1719 newspaper reprint of ''Robinson Crusoe'']]
අද දැකගත හැකි ආකාරයේ ප්‍රබන්ධයන් සහ කාව්‍යයන් උදෙසා වෙන්වූ වෙළඳපොළක් 17වැනි සියවසේ අගභාගය වනතුරු දක්නට නොවී ය. 18වැනි සියවසේ මුල් භාගයේ දී පත්‍රිකා, ආවර්ජනා,  සංචාරාඛ්‍යාන, දේශපාලන විශ්ලේෂණ, සැබෑ ඉතිහාසයන්, අරුමැසි කථා, කාව්‍ය සහ නවකතා ආදී සෑම පොතක් ම විකුණනු ලැබුවේ පොදුවේ ඉතිහාස සහ දේශපාලන යන ශීර්ෂය යටතේ ය. 

මේ අන්දමින් ශාස්ත්‍රාලීය ඉතිහාස ලේඛන සහ මාධ්‍ය වාර්තා සමග ප්‍රබන්ධ ඉතිහාසයන්ද එකම ගණයේ ලා සැලකීම මධ්‍යකාලීන යුගයේ අවසානයේ පටන් ඉතිහාඥයන් විසින් විවේචනය කරනු ලැබිණි. ඒ සත්‍ය සිද්ධි පිළිබඳ නොවන ලියැවිල්ලක් වන ප්‍රබන්ධ රචනාවන් ඉතිහාස ප්‍රවෘත්ති වශයෙන් ගැනීම වැරදි විශ්වාසයන්ට මගපෙන්වන බැවිණි. කෙසේ නමුත් 1670ගණන් වන විට තත්ත්වය වෙනස් විය. 

ඉතිහාස කතා රූපය ගත් අරුමැසි ආකෘතියට අයත් Madame d'Aulnoy, César Vichard de Saint-Réal,&lt;ref&gt;See his ''Dom Carlos, nouvelle histoire'' (Amsterdam, 1672) and the recent dissertation by Chantal Carasco, ''Saint-Réal, romancier de l'histoire: une cohérence esthéthique et morale'' (Nantes, 2005).&lt;/ref&gt; Gatien de Courtilz de Sandras&lt;ref&gt;Jean Lombard, ''Courtilz de Sandras et la crise du roman à la fin du Grand Siècle'' (Paris: PUF, 1980).&lt;/ref&gt;, සහ Anne-Marguerite Petit du Noyer වැනි අයගේ කෘති සත්‍යතාවය පිළිබද  පැහැදිලි සදහන් කිරීමකින් තොර ව ඉතිහාස කතා පළකිරීමට පසුබිම සලසා දුන්නේ ය.   

17වැනි සියවසේ සහ 18වැනි සියවසේ මුල්භාගයේ දී ප්‍රබන්ධයන්ට සත්‍ය ඉතිහාසයන් සමග ගැටලුවකින් තොරව අලෙවි වීමට හැකි පරිදි විකල්පයන් භාවිත වු අතර ඒ හරහා තමන්ට අපහාසය පිළිබද නඩු පවරනු ලැබූ විට තමන් විසින් රචනා කරනා ලද්දේ ප්‍රබන්ධයක් මිස සත්‍යයක් නොවන බවත් පැවසීමට කතුවරුන්ට ඉඩ විවර විය.  

17වැනි සියවසේ සහ 18වැනි සියවසේ මුල්භාගයේ ලියැවුණු ප්‍රබන්ධ කෘතීන්හි පූර්විකාවන් සහ මාතෘකා පිටු තුළ මෙම ක්‍රමවේදයට නිදසුන් හමුවන අතර ඉතිහාස කතාවන් අරුමැසිමය ප්‍රබන්ධයක් ලෙස ඉදිරිපත් කළ හැකි වූ මුත් සත්‍ය සිද්ධීන් නිරූපණය කිරීමෙන් වැළකිය යුතු විය.  Roman à clef යනු නිදසුනකි. මීට වෙනස් ව තවත් කෘති වාර්තාමය ඉතිහාස ප්‍රවෘත්ති ලෙස රචනා වූ මුත් ඒවා ඇතැම්විට මුළුමනින් ම නිර්මිත බවට වූ චෝදනාවට ද ලක්විය. සමාජීය ඉතිහාසයන් සහ පුද්ගලකේන්ද්‍රීය ඉතිහාසයන් වශයෙන් වූ බෙදීමක් ද තවදුරටත් හදුනාගත හැකි වූ අතර අරුමැසි කතාවක් හෝ නවකතාවක් ලෙසින් සදහන් නොකෙරුණු ඩැනියෙල් ඩිෆෝගේ රොබින්සන් කෲසෝ මේ ගණයට අයත් විය. එය අරුමැසිමය ගුණයෙන් යුතු වූ මුත් පූර්විකාවට අනුව එය ඉතාමත් නිශ්චිත වශයෙන් පුද්ගලකේන්ද්‍රීය ඉතිහාස ප්‍රවෘත්තියක සත්‍ය වාර්තාවක් ලෙසින් කියවිය යුතු විය. &lt;ref&gt;Daniel Defoe, [http://www.pierre-marteau.com/editions/1719-robinson-crusoe/p-iii.html ''Robinson Crusoe''] (London: W. Taylor, 1719)&lt;/ref&gt; 

=== සර්වැන්තේස් සහ නූතන නවකතාව ===
{{See also|Picaresque novel}}
අරුමැසි කතාවට විකල්පයක් වශයෙන් නවකතාව නැගී ඒම සිදුවූයේ සර්වැන්තේස්ගේ Novelas Exemplares (1613) පළවීමත් සමග ය. පෝල් ස්කැරන්ගේ Roman Comique විසින් මේ ප්‍රවණතාවය තවත් ඉදිරියට ගෙන යන ලදී. 

17වැනි සියවසේ පසුභාගයේ විචාරකයන් ගද්‍ය ප්‍රබන්ධයේ ඉතිහාසය දෙස ආපසු හැරී බැලීමේදී නූතන නවකතාව කරා ගෙන ඇති සාහිත්‍යයික හැරවුම අගය කරනු පෙනේ. &lt;ref&gt;See [Du Sieur,] &quot;Sentimens sur l'histoire&quot; in: ''Sentimens sur les lettres et sur l'histoire, avec des scruples sur le stile'' (Paris: C. Blageart, 1680) [http://www.pierre-marteau.com/editions/1683-1712-novels.html online edition] and Camille Esmein's ''Poétiques du roman. Scudéry, Huet, Du Plaisir et autres textes théoriques et critiques du XVIIe siècle sur le genre romanesque'' (Paris, 2004).&lt;/ref&gt; ප්‍රංශ බසින් ලියැවුණු මුල් ම පරිපූර්ණ කෘති වන්නේ ස්කැරන්ගේ කෘතිත් madame de La Fayetteගේ  &quot;Spanish history&quot; Zayde කෘතියත් ය. මෙම සාහිත්‍යමය නැග්ම madame de La Fayetteගේ Princesse de Clèves කෘතියට මග විවර කළ අතර පසුකාලීන ව ප්‍රංශ කෘතියවල අනන්‍ය වස්තු විෂය බවට මෙහි තේමාව පත්විය. {{citation needed|date=August 2015}}

ඕලන්දය තුළ පළකෙරුණු ප්‍රංශ කෘතිවල ශීර්ෂ පාඨයන් මෙම ශානරමය වෙනස පිළිබද ව යුරෝපයට දැනුම් දෙන ලද අතර ජාත්‍යන්තර වෙළදපොළක් ඇතිකරගැනීමට සමත් විය. සමකාලීන විචාරකයන් විසින් සංක්ෂිප්ත බව, දැවැන්ත වීර වෘත්තාන්ත බවට පත් වීමේ ආශාවකින් තොර වීම; එනම් රිද්මය නැවුම් සහ සරළ වීම; අද්‍යතන ජීවිතය කේන්ද්‍ර කරගැනීම සහ මුළුමනින් ම කලු හෝ සුදු චරිත නොවීම යන ගුණාංග නව ශානරයෙහි යහපත් ගුණාංග වශයෙන් දක්වන ලදී.&lt;ref&gt;See the preface to ''The Secret History of Queen Zarah'' (Albigion, 1705)– the English version of Abbe Bellegarde, &quot;Lettre à une Dame de la Cour, qui lui avoit demandé quelques Reflexions sur l'Histoire&quot; in: ''Lettres curieuses de littérature et de morale'' (La Haye: Adrian Moetjens, 1702) [http://www.pierre-marteau.com/editions/1683-1712-novels.html online edition]&lt;/ref&gt; නාගරිකයන් පිළිබද ඕපාදූපවල සහ දුසිරිත්වල ආරංචිකරුවකු වශයෙන් ක්‍රියාකිරීමට තිබූ හැකියාව නවකතාවේ ශුභසිද්ධියට ඉවහල් විය. කථාපුවත් මෑත ඉතිහාසයේ සත්‍ය සිදුවීම් බව පවසන ලද්දේ එහි සදාචාර අරමුණු සපුරාගැනීම පිණිස ය. ඒ වෙනුවෙන් සත්‍ය නම් සමග ප්‍රබන්ධ නම් ද භාවිත කෙරුණු අතර Mercure Gallant විසින් 1670දී මේ උපක්‍රමය හදුන්වා දෙනු ලැබී ය. &lt;ref&gt;DeJean, Joan. ''The Essence of Style: How the French Invented Fashion, Fine Food, Chic Cafés, Style, Sophistication, and Glamour'' (New York: Free Press, 2005).&lt;/ref&gt;

අපූරු යතුරු සිදුරු ආනන්දයක් සපයමින් ලිපි හුවමාරු සහ මතක සටහන් සාහිත්‍යය තුළ දිස්වීමට පටන් ගැනීමත් සමග ඒ ඇසුරින් හසුන්මය නවකතාව නම් සාහිත්‍යාකෘතියද බිහි වූ අතර අපවාද-ප්‍රබන්ධයකට ප්‍රබල නිදසුනක් වෙමින්  Aphra Behnගේ Love-Letters Betweeen a Nobleman and His Sister (1684/ 1685/ 1687) පළ විය. සාහිත්‍යමය වශයෙන් නැගී ඒමට පෙර නවකතා කියවීම හුදෙක් රසිකයන්ට  පමණක් සීමා වී පැවතුණි. &lt;ref&gt;Warner, William B. [http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft2g5004r2;chunk.id=0;doc.view=print ''Preface From a Literary to a Cultural History of the Early Novel''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205120909/http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft2g5004r2;chunk.id=0;doc.view=print |date=2014-12-05 }} In: Licensing Entertainment - The Elevation of Novel Reading in Britain, 1684–1750 University of California Press, Berkeley · Los Angeles · Oxford: 1998.&lt;/ref&gt;

කෙසේ නමුත් මුල්කාලීන ඉංග්‍රීසි නවකතා අතරින් එකක් වූ ඩැනියෙල් ඩිෆෝගේ රොබින්සන් කෲසෝ කෘතිය මෙම කෘතිවලට වෙනස් මගක් ගනිමින් දූපතක හුදකලා ජීවිතයක් තෝරාගන්නකු පිළිබද අපූරු වෘතාන්තයක් තුළින් අරුමැසිමය ලක්ෂණ පෙන්වීමට සමත් විය. ආකර්ෂණීය නාගරික තරුණ වීරවරයින් පිරිසක් මැදිකරගනිමින් වේගයෙන් ගලායන කථාපුවතක් ඇසුරින්  ඒවායෙහි වූ කුතුහලාත්මකබව, සදාචාරවත්බවින් බැහැර ක්‍රියාවන්, සංක්ෂිප්ත කථා වින්‍යාසයක් {{citation needed|date=August 2015}}ඇතුළු යට කියන ලද නවකතාවල සෑම ලක්ෂණයක් ම පාහේ සිය නවකතාව තුළ ඩිෆෝ විසින් හැර දැමෙයි. කෙසේ නමුත් Eliza Haywood ගේ Love in Excess (1719/20) නම් දීර්ඝ නවකතාවට මෙන් ම සැමුවෙල් රිචඩ්සන්ගේ Pamela, or Virtue Rewarded (1741){{citation needed|date=August 2015}} නවකතාවට බිහිවන්නේ මෙකී සාහිත්‍යමය වර්ධනය පසුබිම් කරගනිමිනි. ඇතැම් සාහිත්‍ය ඉතිහාසඥයෝ  ඉංග්‍රීසි නවකතාවේ ආරම්භය කෲසෝ වෙතින් නොව රිචඩ්සන්ගේ පැමෙලා වෙතින් ඇරඹුණු බවට ගණන් බලති. &lt;ref name=&quot;asj.upd.edu.ph&quot;&gt;Cevasco, George A.  [http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-05-03-1967/cevasco-pearl%20buck-chinese-novel.pdf ''Pearl Buck and the Chinese Novel''], p. 442.  Asian Studies - Journal of Critical Perspectives on Asia, 1967, 5:3, pp.437-451.&lt;/ref&gt;

== 18වන සියවසේ නවකතාව ==
18 වැනි සියවසේ  නවකතාවේ නැගීම පිළිබද ප්‍රවාදය ගොඩනැගෙන්නේ ඉයන් වොට්ගේ rise of the novel නම් වටිනා අධ්‍යයනය 1957 දී පළවීමත් සමග ය.&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;[[Ian Watt]]'s, ''The Rise of the Novel: Studies in Defoe, Richardson and Fielding'' (London, 1957) set the phrase and inspired a number of ensuing publications. Major titles are here John J. Richetti, ''Popular Fiction before Richardson. Narrative Patterns 1700–1739'' (1969), Lennard J. Davis, ''Factual Fictions: The Origins of the English Novel'' (New York: Columbia University Press, 1983), J. Paul Hunter, ''Before Novels: The Cultural Contexts of Eighteenth-Century English Fiction'' (New York: Norton, 1990), and a volume of the journal ''Eighteenth Century Fiction'' brought out under the title [http://digitalcommons.mcmaster.ca/ecf/vol12/iss2/ &quot;Reconsidering The Rise of the Novel&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100408005529/http://digitalcommons.mcmaster.ca/ecf/vol12/iss2/|date=2010-04-08}} (which appeared in January–April 2000). Research in [[Aphra Behn]], [[Delarivier Manley]], and [[Eliza Haywood]] has changed the picture since the 1970s with a focus on the two generations of female authors who dominated the stage into the 1720s. Major studies and text editions have been provided here by Patricia Köster, Ros Ballaster, Janet Todd and Patrick Spedding. A compound story is here [[Josephine Donovan]], ''Women and the Rise of the Novel, 1405–1726'' revised edition (Palgrave Macmillan, 2000).&lt;/ref&gt; නවකතාව යනු නූතනයේ බිහිවුණු නව මාධ්‍යයක් බව පවසන ඔහු එය  ඩැනියෙල් ඩිෆෝ, සැමුවෙල් රිචඩ්සන් සහ හෙන්රි ෆීල්ඩිං වැනි ලේඛකයන් විසින් කළ බිහිකළ යථාර්ථවාදී සාහිත්‍යයේ ඵලයක් බව පෙන්වා දෙයි. &lt;ref&gt;''The Rise of the Novel'', chapter 2.&lt;/ref&gt;18වැනි සියවසේ නවකතාව අරබයා ඇති වූ මෙම නව අර්ථකතනය පෙර යුගයන්හි වූ  දීර්ඝ අරුමැසිමය කථාන්දර නවකතා ලෙස නොව නවකතාවට පහළ සාහිත්‍ය අවධියක නියෝජනයන් ලෙස සැලකීමකට තුඩු දිණි. &lt;ref&gt;Doody (1996), pp.2-3.&lt;/ref&gt; කෙසේ නමුත් මාග්‍රට් ඈන් ඩූඩි වැනි  අය මීට එකග නොවේ. ඇය දක්වන්නේ  නවකතාවේ ආරම්භය හුදෙක් 18වන සියවසේ සිදුවූවක් නොවන බවත් නවකතාවේ ඉතිහාසය වසර දෙදහසකට අධික බවත් 18වැනි සහ 19වැනි සියවස්හි අරුමැසිමය සම්ප්‍රදායන් හරහා පැමිණි එය අද දක්වාම පැවතෙන එක ම දහරාවක් බවත් ය. &lt;ref name=&quot;renamed_from_1996_on_20140427075722&quot;&gt;Doody (1996), p. 1-2.&lt;/ref&gt; 18වැනි සියවසේ ඇති වූ නවකතාවේ නැගීම පිළිබද ප්‍රවාදය වැදගත් තැනක් ගන්නේ ඉංග්‍රීසි ඇතුළු දීර්ඝ ආඛ්‍යානයන් උදෙසා රොමෑන් වැනි වෙනත් යෙදුමක් භාවිත වන භාෂාවන් හි ය.&lt;ref name=&quot;Doody 1996, p. 15&quot; /&gt;  නවකතාකරුවකු සහ විචාරකයකු වන ඇල්බර්ට් ජේ. ජෙරාඩ් The Triumph of the Novel (1976) හි රැබෙලා, සර්වැන්තේස්, පින්චන්, බෝර්හේස්, ගාර්සියා මාර්කේස් සහ ජොයිස්ගේ Finnegans Wake සහ නැබකොව්ගේ Adaවිසින් බිහිකරන ලද යථාර්ථවාදයෙන් බැහැර වූ තවත් සාහිත්‍ය දහරාවක් හදුනා ගනු ලබන අතර ඉයන් වොට්ගේ නවකතාවේ නැගීම; නවකතා කලාවේ අනන්‍ය ලක්ෂණය වශයෙන් පිළිගත් යථාර්ථය ගෙනහැර දැක්වීම හේතුවෙන්  ප්‍රබන්ධ යථාර්ථය  සැබෑ ජීවිතයට එකඟ විය යුතු ද?  යන ගැටුමට මුලපුරන්නක් ලෙස දකියි. &lt;ref&gt;Albert J. Guerard ''The Triumph of the Novel'' (Chicago: University of Chicago Press, 1976), p.12.&lt;/ref&gt;

මේ මතවාද අනුව සලකා බලන විට 18වැනි සියවසේ දී සිදු වූ දෙය වඩාත් නිවැරදි ව විස්තර කළ යුත්තේ නවකතාවේ නැගීම වශයෙන් නොව යථාර්ථවාදී ප්‍රබන්ධයේ නැගීම වශයෙනි. සැබවින් ම ඉයන් වොට් මුල්කාලීන ගද්‍ය ආඛ්‍යානයන්ගේන් වෙන්වූවක් ලෙස නවකතාව දැකීමට පෙළඹවූයේ ද මෙකී සාහිත්‍යමය ලක්ෂණය ම ය. &lt;ref&gt;''The Rise of the Novel'' (Harmondsworth: Penguin Books, 1963, p.10.&lt;/ref&gt;
[[File:1769 Laurence Sterne Tristram Shandy v6 p70.jpg|thumb|[[Laurence Sterne]], ''[[Tristram Shandy]]'', vol.6, p.70-71 (1769)]]

=== දාර්ශනික නවකතාව ===
{{main article|Philosophical fiction}}
18වැනි සියවසේ ඇති වූ නවකතාව සම්බන්ධ විවාදය දාර්ශනික&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;See for the 17th- and 18th-century philosophical novel: The chapter &quot;The Spinozistic Novel in French&quot;, in [[Jonathan Israel|Jonathan Irvine Israel]], ''Radical Enlightenment: Philosophy and the Making of Modernity 1650–1750'' ([[Oxford University Press]], 2002), p.591-599, Roger Pearson, ''The fables of reason: a study of Voltaire's &quot;Contes philosophiques&quot;'' (Oxford University Press 1993), Dena Goodman, ''Criticism in action: Enlightenment experiments in political writing'' ([[Cornell University Press]] 1989), Robert Francis O'Reilly, ''The Artistry of Montesquieu's Narrative Tales'' (University of Wisconsin., 1967), and René Pomeau and Jean Ehrard, ''De Fénelon à Voltaire'' (Flammarion, 1998).&lt;/ref&gt; සහ පර්යේෂණාත්මක නවකතාවන් බිහි වීම කෙරේ බලපා ඇත. 

දාර්ශනික නවකතා 18වැනි සියවසේදී අමුතුවෙන් නිපදවනු ලැබූ දෙයක් නොවී ය. දාර්ශනික රචනා වශයෙන් සැලකිය හැකි ප්ලේටෝගේ සංවාදයන්ද ප්‍රබන්ධ ආකෘතියක් යොදාගනිමින් ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ විය. තෝමස් මුවර්ගේ Utopia (1516) සිට ටොමාසෝ කැම්පනෙල්ලාගේ City of the Sun (1602) දක්වා වූ කෘති විසින් මේ ස්වභාවයේ කෘති අතරට මනෝරාජ්‍ය ආකෘතියද එක්කරන ලදී. මේ ස්වභාවයේ කෘති සලකන ලද්දේ ප්‍රබන්ධ නවකතා වශයෙන් නොව දාර්ශනික රචනා වශයෙනි. 1740ගණන්වල Utopia: or the happy republic; a philosophical romance (1743) නමින් පළ වූ මුවර්ගේ කෘතියේ නව සංස්කරණ විසින් සම්ප්‍රදායේ අනාගත නාමය වහරට එක්කරන ලදී.  {{citation needed|date=August 2015}}

සිය දාර්ශනික අදහස් ඉදිරිපත් කිරීමට වෝල්ටෙයාර් විසින්ද අරුමැසි කථාව යොදාගන්නා ලදී. ඒ ඔහුගේ Micromegas: a comic romance. Being a severe satire upon the philosophy, ignorance, and self-conceit of mankind (1752, English 1753) හි ය. ඔහුගේ Zadig (1747) සහ Candide (1759) ප්‍රංශ විප්ලවයට මෙන් ම නූතන සාහිත්‍යයට ද මගපෙන්වූ රචනා බවට පත් විය. ජීන් ජැක්විස් රූසෝ ප්‍රබන්ධාත්මක බව තරමක් දුරට බැහැර කරමින් රචනා කළ සිය Emile: or, On Education (1762) තුළ ශානරයන් ද්වයෙහි සන්ධානයක් ගොඩනැගීමට සමත් විය. {{citation needed|date=August 2015}}

ලෝරන්ස් ස්ටර්න්ගේ The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman (1759–1767) රේඛීය ආඛ්‍යානය ප්‍රතික්ෂේප කරමින් ලියූ පර්යේෂණාත්මක නවකතාවකි. මෙම කෘතියේ කතුවරයා විසින් කථාපුවත තුළ වරින්වර පාඨකයා ව අමතන අවස්ථාවන් මෙන් ම ශෝකය ප්‍රකාශ කිරීම පිණිස කලුපැහැ පිටුවක් සහ කථා පුවත පිණිස ලේඛකයාගේ කටුසටහන දැක්වීමට අත්අකුරින් ලියූ පිටුවක් වැනි වැනි දෘෂ්‍ය උපක්‍රමද ප්‍රබන්ධමය නවතාවයන් ලෙස යොදාගෙන තිබේ. ජොනතන් ස්විෆ්ට්ගේ A Tale of a Tub (1704) මෙකී දහරාවේ මුල්කාලීන පූර්වාදර්ශයක් විය.{{citation needed|date=August 2015}}

=== 18වැනි සියවසේ අරුමැසි කථාව ===
[[File:Richardson pamela 1741.jpg|left|thumb|[[Samuel Richardson]]'s ''[[Pamela, or Virtue Rewarded|Pamela]]'' (1741)]]
අරුමැසි කතාව යටපත් කරමින් නවකතාව නැගී ආ සමයේ අරුමැසි කතාව ප්‍රමුඛ ව දැකිය හැකි වූයේ ස්පාඥ්ඥ සහ ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යය තුළ ය.  17වැනි සියවසේ දෙවන අර්ධය තුළ බටහිර යුරෝපය පුරා ම පාහේ කෙටිනවකතාවන් නව සාහිත්‍යාංගයක් ලෙස පිළිගැනීමට ලක් ව තිබුණද ඉංග්‍රීසි සහ ස්පාඥ්ඥ සාහිත්‍යයන් විසින් එය එක එල්ලේ ම බැහැර කර තිබුණි. {{citation needed|date=August 2015}}

කෙසේනමුත් නවකතාව පිළිගැනීමට ලක් ව තිබුණද තවමත් මුල් අරුමැසිය කෙරෙහි වූ ඇල්ම ඒ තුළ ද විද්‍යාමාන විය. නිදසුනක් ලෙස Fénelon ගේ Telemachus (1699/1700) තුළ වීරාභිවාදනය සහ උදාර පුරුෂත්වය අභිනන්දනය විය. ජේන් බාකර් 1715 දී ලියැවුණු සිය Exilius  තෙලමැකුස් අනුගමනය කරමින් ලියැවුණු නූතන අරුමැසියක් ලෙසින් ප්‍රචාරකවාදී ව ප්‍රකාශ කරන්නටද යෙදුණි.&lt;ref&gt;See the preface to her [http://www.pierre-marteau.com/editions/1715-exilius.html ''Exilius''] (London: E. Curll, 1715)&lt;/ref&gt; 1720දී පළ වූ රොබින්සන් කෲසෝ කෘතියේ තෙවැනි වෙලුමට ලියූ පෙරවදනේ දි  කථාපුවත මුලුමනින් ම ගොතන ලද්දක් යැයි ද එවැනි පුද්ගලයකු කිසිදා නොසිටියේ යැයිද පවසමින් එය මුලුමනින් ම අරුමැසි කතාවක් යැයි කී සැමට දැඩි ව පහර දුන්නේ වී නමුත් සිය කෘතිය ඩිෆෝ විසින් මුල දි හදුන්වන ලද්දේ අරුමැසියක් ලෙසිනි. 

18වැනි සියවසේ රොමෑන්ටික් ව්‍යාපාරය අරුමැසිය යන යෙදුම කෙරෙහි සුබවාදී වීම තුළ අරුමැසිය කෙරෙහි වූ විරෝධයන් ජයගැනීමට හැකි විය. ගොතික් අරුමැසි නවකතාව වැනි ප්‍රවණතාවන් ඇතිවීම වෙසෙසින් නිදසුන් කළ හැකි ය. මීට අමතර ව වෝලටර් ස්කොට්ගේ ඓතිහාසික නවකතාවන් තුළ ද අරුමැසිමය සංරචක ප්‍රබල ලෙස යෙදී තිබෙනු  දක්නා ලදී.{{citation needed|date=August 2015}} මේ යුගය වනවිට රොබින්සන් කෲසෝ නවකතාවක් ලෙස හදුනාගෙන තිබුණු අතර 18වන සියවසේ සාහිත්‍ය විසින් බිහිකළ නව යථාර්ථවාදී ප්‍රබන්ධය විසින් ඊට පසුබිම සකස් කරන ලදී. {{citation needed|date=August 2015}}

19වන සියවසට අයත් කාලසීමාව තුළ ද එමලි බ්‍රොන්ටේ &lt;ref name=&quot;Moers, Ellen 1978&quot; /&gt; වැනි බ්‍රිතාන්‍ය ලේඛකයන් විසින් මෙන් ම නැතෑනියෙල් හෝතෝන් සහ හර්මන් මෙල්විල් වැනි අදුරු අරුමැසි නවකතාකරුවන් ලෙස හදුන්වනු ලබන ලේඛකයන් විසිනුත් අරුමැසි කතාව සුරක්ෂිත කෙරෙන ලදී. &lt;ref name=&quot;Literary Terms 1995 p.450&quot;&gt;''A Handbook of Literary Terms'', 7th edition, ed. Harmon and Holman (1995), p.450.&lt;/ref&gt;

=== භාවමය නවකතාව (Sentimental Novel) ===
{{main article|Sentimental novel}}
භාවමය නවකතාවන් සිය චරිතවල මෙන් ම පාඨක සිත් තුළ ද ඇතිවන හැගීම් කෙරෙහි අවධානය යොමු කළහ. රළු මෙන් ම මොළොක් අවස්ථාවන්හිදී පුද්ගල මනස ක්‍රියාකරන ආකාරය පිළිබිඹු වන අවස්ථා බොහෝකොට ම ඇතුළත් වුණු අතර සිද්ධි දාමය ද  ඒ පිණිස ම යොමු ව තිබුණි.  අරමුණ වූයේ ආදර්ශවත් චරිත සහ හැසිරීම් හරහා සංවේදී අවස්ථාවන්හි දී පැවතිය යුතු වඩාත් සුදුසු මනෝභාවයන් පෙන්වාදීම යි. සුදුසු පරිදි මනෝභාවයන් හැසිරවීමේ හැකියාව යහපත් ජීවිතයකට සහ මනුෂ්‍ය සබදතාවලට මගපෙන්වන බව කතුවරුන්ගේ විශ්වාසය විය. &lt;ref&gt;Richard Maxwell and Katie Trumpener, eds., ''The Cambridge Companion to Fiction in the Romantic Period'' (2008).&lt;/ref&gt;

තරුණ තරුණියන් අතර ගුණධර්ම සහ ආගමික භක්තිය වගාකිරීමට ලියූ බව සදහන් කළ සැමුවෙල් රිචඩ්සන්ගේ පැමෙලා නිදසුනක් ලෙස දැක්විය හැකි ය. සල්ලාල පුද්ගලයකුගේ මෙහෙකාරියක් ලෙස කටයුතු කරන ඇයට සිය සමාජ තත්වය තුළ සිය ආදරය පතන ගෙහිමියාගේ ගොදුරක් වීමට නියමිත වුවත් අධිෂ්ඨානපූර්වක ව ඉන් මිදෙමින් ඔහු ව ද යහමගට ගන්නා අයුරු මෙහි දැක්විණි. {{citation needed|date=August 2015}}

1760 ගණන් වනවිට පුරුෂ චරිතයන්ද වීරවරයන් වශයෙන් යොදාගැනෙන අන්දම දැකගත හැකි විය. ලෝරන්ස් ස්ටර්න්ගේ  Sentimental Journey (1768) හි ප්‍රධාන චරිතය වූ යොරික් නමැති දැඩි හාස්‍යජනක චරිතය  නිදසුනක් වේ. ඔලිවර් ගෝල්ඩ්ස්මිත්ගේ Vicar of Wakefield (1766) සහ හෙන්රි මැකෙන්සිගේ Man of Feeling (1771) වඩා විශිෂ්ට ආදර්ශ චරිතයන් බිහිකරන ලදී. {{citation needed|date=August 2015}}

යහගුණ කථාවන්හි සාහිත්‍ය ලක්ෂණයන්හි ආභාෂය ලබමින්  කාමකතාවන්හි උපසංස්කෘතියක් නැතොත් ප්‍රතිසංස්කෘතියක්ද බිහි විය. ග්‍රීක සහ ලතින් කෘතිවල පරිවර්තනයන් විසින් මීට පෙර සියවස තුළ belles lettres නම් ප්‍රවණතාවට අයත් කෘති කෙරෙහි කරන ලද දැඩි විපර්යාසාත්මක බලපෑමද මේ කෙරෙහි ඉවහල් විය. &lt;ref&gt;The elegant and clearly fashionable edition of ''The Works of [[Lucian]]'' (London: S. Briscoe/ J. Woodward/ J. Morphew, 1711), would thus include the story of &quot;Lucian's Ass&quot;, vol.1 p.114-43.&lt;/ref&gt;රිචඩ් හෙඩ්ගේ English Rogue (1665) වැනි උපහාසාත්මක නවකතාවක් සිය වීරවරුන් ව නාගරික ගණිකා නිවාසයන් කරා තල්ලුකර යැවූ අතර ඇෆ්රා බෙන් වැන්නියක් සිය වීරවරියන් ව උසස් මට්ටමේ ගණිකාවක් වැනි නව වෘත්තීන්හි නියැලෙන්නියන් බවට පත්කරන ලදී. &lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;[[Aphra Behn]]'s ''[[Love-Letters Between a Nobleman and His Sister]]'' (1684/ 1685/ 1687)&amp;nbsp;– with her heroine becoming a high-tier prostitute&amp;nbsp;– had explicit sex scenes and nonetheless became a classic that male and female readers of taste could openly praise.&lt;/ref&gt;

belles lettres කෘති සිය ප්‍රකාශනය පිණිස වෙනත් මාධ්‍යයන් හමු වන තුරු ම දැඩි ව ගැටෙමින් වුව ද මෙම සම්ප්‍රදාය යටතේ ම ලියැවුණි. යහගුණ කථාව පිළිගත් ගුණධර්මයන්ට සහමුලින් ම ප්‍රතිපක්ෂ වෙමින් ලියැවුණු ජෝන් ක්ලෙලන්ඩ්ගේ Fanny Hill (1748) කෘතියත් සමග මෙම නව සම්ප්‍රදාය ඇරඹිණි. අශ්ලීල කෘතියක් ලෙස විරුදාවලියක් ලැබීමට සමත් වූ  ෆැනී හිල් කෘතිය ගණිකාවකගේ  දෘෂ්ටිකෝණයෙන් එකී ජීවිතයේ සෞන්දර්ය සහ විශිෂ්ටත්වය මතුකර පෙන්වමින් ලියැවූනක් විණි. &lt;ref&gt;See Robert Darnton, ''The Forbidden Best-Sellers of Pre-Revolutionary France'' (New York: Norton, 1995), Lynn Hunt, ''The Invention of Pornography: Obscenity and the Origins of Modernity, 1500–1800'' (New York: Zone, 1996), Inger Leemans, ''Het woord is aan de onderkant: radicale ideeën in Nederlandse pornografische romans 1670–1700'' (Nijmegen: Vantilt, 2002), and Lisa Z. Sigel, ''Governing Pleasures: Pornography and Social Change in England, 1815–1914'' (January: Scholarly Book Services Inc, 2002).&lt;/ref&gt;

නව සමාජ ක්‍රමයට අනුගත වීමට අසමත් වන ඉහළ තනතුරක් දරන්නකු දැක්වෙන ජොහෑන් වුල්ෆ්ගැන්ග් වොන් ගතේ ගේ The Sorrows of Young Werther (1774) පළවීමත් සමග නොවැළැක්විය හැකි පරිදි දෘෂ්‍යමාන ගැටලු ඉස්මතු විය. Pierre Choderlos de Laclosගේ Les Liaisons dangereuses (1782) මෙහි අනෙක් නිදසුන වූ අතර කලාකාමී වංශවතුන් පිරිසකගේ සදාචාර විරෝධී තෘප්තිය එහි නිරූපිත විය. {{citation needed|date=August 2015}}

===18වන සියවසේ් දී නවකතාව පිළිබද වූ සමාජ මතය=== 
====සංස්කෘතික වටිනාකම් වෙනස්වීම====  
1700 පමණ වන විට ප්‍රබන්ධ යනු වංශවතුන්ට පමණක් සීමා වූ රසවින්දනයක් නො වීය. මුද්‍රිත ග්‍රන්ථ ඉතා කෙටිකලකින් ම සෑම තරාතිරමක ම පාඨකයන්ට ළගා වීමට හැකියාව ලබාගන්නා ලදී. ස්පාඤ්ඤය නව රැළි ඇතිකිරීමේ පුරෝගාමියා වුවත් පසු ව ප්‍රංශ ලේඛකයන් සර්වැන්තේස්, de Quevedo සහ Alemán වැනි ලේඛකයන් අභිබැවීමට සමත් විය. 1670 දී Huet පෙන්වාදෙන පරිදි එය සමාජ චාරිත්‍රයන් නිරූපණයේ කළ වෙනසක් විය. &lt;ref group = note&gt;&quot;We owe (I believe) this Advantage to the Refinement and Politeness of our Gallantry; which proceeds, in my Opinion, from the great Liberty which the Men of France allow to the Ladies. They are in a manner Recluses in Italy and Spain; and separated from Men by so many Obstacles, that they are scarce to be seen, and not to be spoken with at all. Hence the Men have neglected the Art of Engaging the Tender Sex, because the Occasions of it are so rare. All the Study and Business there, is to surmount the Difficulties of Access; when this is effected, they make Use of the Time, without amusing themselves with Forms. But in France, the Ladies go at large upon their Parole; and being under no Custody but that of their own Heart, erect it into a Fort, more strong and secure than all the Keys, Grates, and Vigilance of the Douegnas. The Men are obliged to make a Regular and Formal Assault against this Fort, to employ so much Industry and Address to reduce it, that they have formed it into an Art scarce known to other Nations. 'Tis this Art which distinguishes the French from other Romances, and renders the Reading of them so Delicious, that they cause more Profitable Studies to be neglected.&quot; Pierre Daniel Huet, ''The History of Romances'', transl. by Stephen Lewis (London: J. Hooke/ T. Caldecott, 1715), pp. 138–140.&lt;/ref&gt;විනෝදකාමී  විවෘත ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාගමයන් ප්‍රංශ සභාවන්හි මුණගැසෙන ජීවිතය  වශයෙන් වන බවට දැක්මක් නව ප්‍රංශ කෘති විසින් හදුන්වාදෙන ලදී. 

1660ගණන්වල සිට 1690ගණන් දක්වා කාලය තුළ ඕලන්ද ජාතිකයන් විසින් ප්‍රංශ කෘති හොර රහසේ පළකිරීම ඇරඹීමත් සමග තවත් හැරවුමක් ඇතිවිය. &lt;ref&gt;See for the following: Christiane Berkvens-Stevelinck, H. Bots, P. G. Hoftijzer (eds.), ''Le Magasin de L'univers: The Dutch Republic as the Centre of the European Book Trade: Papers Presented at the International Colloquium, Held at Wassenaar, 5–7 July 1990'' (Leiden/ Boston, MA: Brill, 1992).&lt;/ref&gt;ඕලන්ද ප්‍රකාශන සමාගම් ප්‍රංශයේ විලාසිතාමය කෘති චෞර ලෙස පිටපත් කරමින් දේශපාලනික සහ අපවාද පුවත් ප්‍රබන්ධගත කිරීමේ  (scandalous fiction) නව වෙළදපොළක් ඇතිකරගත්හ. This led to a market of European rather than French fashions in the early 18th century. 18 වැනි සියවස මුල දී ප්‍රංශ විලාසිතාවන්ට එරෙහි ව යුරෝපීය වූ වෙළදපොළක් ඇතිකිරීමට මෙය තුඩු දුන්නේ ය. &lt;ref&gt;See also the article on [[Pierre Marteau]] for a profile of the European production of (not only) political scandal.&lt;/ref&gt;

[[File:1711 The Court and City Vagaries.jpg|150px|thumb|right|Intimate short stories: ''The Court and City Vagaries'' (1711).]]
1680 ගණන්වන විට යුරෝපියානු විලාසිතාමය දේශපාලනික නවකතාවන්හි ආභාෂය ලබමින් පෞද්ගලික අපවාද පුවත් රචනයේ දෙවන රැල්ලක් බිහි විය. සිය දේශපාලනික ජීවිත සහ පුද්ගලික ප්‍රේම කතා ගැන ලියූ කාන්තාවන්ගේ සාහිත්‍යයක් බිහි වූ හෙග් සහ ලන්ඩන් නගර ඇසුරු කරමින් බිහි වූ අතර සිය  ශෘංගාර ජීවිත ගැන උදම් ඇනීම පිණිස ජර්මන් සිසුන් ද මේ ප්‍රවණතාව අනුකරණය කරන ලදී. &lt;ref&gt;See ''George Ernst Reinwalds Academien- und Studenten-Spiegel'' (Berlin: J. A. Rüdiger, 1720), p.424–427 and the novels written by such &quot;authors&quot; as Celander, Sarcander, and Adamantes at the beginning of the 18th century.&lt;/ref&gt; ලන්ඩනය, නෙදර්ලන්තයේ අඥාත ප්‍රකාශකයන්ගේ ජාත්‍යයන්තර වෙළදපොළ සහ හැම්බර්ග් හා ලිප්සීග් නගර මෙයට දායකත්වය සපයන ලදී. &lt;ref group = note&gt;The standard study, though problematic with its theory of historical delays, is here Jürgen Habermas, ''The Structural Transformation of the Public Sphere: An Inquiry Into a Category of the Bourgeois Society'' [1962], translated by Thomas Burger (MIT Press, 1991).&lt;/ref&gt;සරසවි සිසුන් සහ ලන්ඩනයේ ඉහළ පැළැන්තියේ පවුල්වල දියණියන් වැනි අය සමාජය කම්පනයට පත්කරන විෂයයන් ගැන ලියන්නට ගැනීමත් සමග සාර්ධර්ම වෙනසක් අවශ්‍ය බවට සමාජය හඩනගන්නට පටන් ගත්හ. &lt;ref group = note&gt;The ''Entertainments of Gallantry: or Remedies for Love. Familiarly discours'd, by a society of persons of quality'' (London: J. Morphew, 1712) celebrate how easy it has become for private individuals to write little novels&amp;nbsp;– the entire book wants to prove this in the End. For criticism of the new production see the ''Entertainments'' pp.74–77, Jane Barker's preface to her [http://www.pierre-marteau.com/editions/1715-exilius.html ''Exilius''] (London: E. Curll, 1715), and ''George Ernst Reinwalds Academien- und Studenten-Spiegel'' (Berlin: J. A. Rüdiger, 1720), pp.424–427.&lt;/ref&gt;

18 වැනි සියවසේ නවකතාකරුවන්ගේ දෙවන පරපුරේ මූලික ඉළක්කය මේ ප්‍රතිසංවිධානය විය. 1850 පමණ වනවිට  The Spectator වැනි සගරා පණගැන්වූ සමාජ පසුබිම් වෙනස අගය කළෝ ද ඔවුහු ය.  The Spectator සගරාවේ 10 වැනි අංකය දැන් කළ යුතු ව තිබෙන්නේ සදාචාරය ඔප්නැංවීමට සබුද්ධිකත්වය යොදාගැනීමත්, සබුද්ධිකත්වය ශක්තිමත් කිරීම සදහා සදාචාරය යොදාගැනීමත් යැයි සදහන් කළේ ය. එනම් දර්ශනය අදුරු ගුහාවලින් සහ පුස්තකාලවලිනුත් විදුහල් සහ සරසවිවලිනුත් එළියට ගෙන සමාජ සංගම් සමිති තේ-කෝපි මේස වෙත ගෙන යාම යි. එය කීය. නවකතාව අරභයා විවේචනාත්මක විචාරයන් එතෙක් සිදු වී නොතිබිණ.&lt;ref group = note&gt;See for a European perspective: Hugh Barr Nisbet, Claude Rawson (eds.), ''The Cambridge history of literary criticism'', vol. IV (Cambridge University Press 1997); for greater detail Ernst Weber, ''Texte zur Romantheorie: (1626–1781)'', 2 vols. (München: Fink, 1974/ 1981) and the individual volumes of Dennis Poupard (et al.), ''Literature Criticism from 1400 to 1800: Critical Discussion of the Works of Fifteenth-, Sixteenth-, Seventeenth-, and Eighteenth-Century Novelists, Poets, Playwrights, Philosophers, and Other Creative Writers'' (Detroit, Mich.: Gale Research Co, 1984 ff.).&lt;/ref&gt; නවකතාවේ ඉතිහාසය පිළිබද ප්‍රථම නිබන්ධය  Marie de La Fayette ගේ Zayde (1670) නවකතාවේ සංඥාපනය විය. 

සියවස මුල දී ඇරඹුනු The Spectator සහ The Tatler වැනි නව සගරාවන් තුළ නවකතා ගැන විචාර පළවිය.  Gotthold Ephraim Lessing ගේ Briefe, die neuste Literatur betreffend (1758) වැනි කලා හා ප්‍රබන්ධ විචාර ඇතුළත් සාහිත්‍ය ජර්නලයන් සියවසේ මැදභාගයේ දී බිහි විය. 1780 ගණන් වන විට විචාර විසින් අලුතින් පළවන ප්‍රබන්ධ පොදුජනතාවට හදුන්වා දීමේ වැදගත් කාරියක් කරමින් පැවතිණ. පසුකාලීනව පාසල් විෂයමාලාවන් තුළටත් ඉන් පසු සරසවි විෂය නිර්දේශයන්ටත් නවකතා ඇතුළත් කෙරිණ. 

====නවකතාව සාහිත්‍යාංගයක් ලෙස පිළිගැනීමට ලක්වීම====
ප්‍රංශ දේවධාර්මාචාර්යවරයෙක් මෙන් ම විද්වතෙක් ද වූ පියෙර් ඩැනයෙල් හුඑට් ගේ Traitté de l'origine des romans (1670) නම් ශාස්ත්‍රීය ග්‍රන්ථය 18වැනි සියවසේ දී නවකතාව සාහිත්‍යයමය වශයෙන් පිළිගැනීම උදෙසා පසුබිම සකසන ලදී. ඔහු ප්‍රබන්ධ කතා පැසසීමට නිර්භය වූවා පමණක් නොව දේවධාර්මික ග්‍රන්ථ විදාරයේ සිද්ධාන්ත නවකතා අර්ථ විග්‍රහ කිරීම පිණිස යොදාගත හැකි බව ද පෙන්වා දෙන ලදී. මෙය නවමු අදහසක් විය. කෙනකුට නවකතා හෝ අරුමැසි කතා කියවීමෙන් විනෝදාර්ස්වාදයක් ම පමණක් නොව දුරස්ථ විදේශික සංස්කෘතීන් කෙරෙහි මෙන් ම ස්වකීය සංස්කෘතික පරිසරය කෙරෙහි ද විමසුම් ඇසක් ලෙස ද යොදාගත හැකි බව පෙන්වා දෙන ලදී.&lt;ref group = note&gt;Huet had gone, however, into this direction with a longer preparation. His ''De interpretatione libri duo, quorum prior est de optimo genere interpretandi alter de claris interpretibus'' (1661) had by 1670 become one of the greatest works in the field of theological interpretation.&lt;/ref&gt; ක්‍රිස්තුන්වහන්සේ පවා යම් යම් දේ පැහැදිලි කර දීම සදහා උපමා කතා භාවිත කළ බව හෙතෙම පැවසුවේ ය. &lt;ref&gt;See the extended excerpt of Stephen Lewis 1715 edition at ''[[Traitté de l'origine des romans]]'' (1670) for the collection of these statements and further literature.&lt;/ref&gt;

1700 ආසන්න දශක පෙට්රෝනියස්, ලූෂන් සහ එමේසා හි හෙලිඩෝරස් වැනි අයගේ කෘති නැවත මුද්‍රණය කෙරුණු යුගයක් විය. &lt;ref group = note&gt;''The Works of T. Petronius Arbiter'' [...] ''second edition'' [...] ''made English by Mr. Wilson, Mr. Burnaby, Mr. Blount, Mr. Tho. Brown, Capt Ayloff, and several others'' (London: S. Briscoe/ J. Woodward/ J. Morphew, 1710). ''The Works of Lucian, translated from the Greek, by several eminent hands'', 2 vols. (London: S. Briscoe/ J. Woodward/ J. Morphew, 1711). See ''The Adventures of Theagenes and Chariclia'' [...] ''written originally in Greek by Heliodorus Bishop of Tricca, in the Fourth Century'', 2 vols. (London: W. Taylor/ E. Curll/ R. Gosling/ J. Hooke/ J. Browne/ J. Osborn, 1717).&lt;/ref&gt;ප්‍රකාශකයෝ ඒවා හුඑට්ගේ නිබන්ධනය උපුටා දක්වන පෙරවදන්වලින්&lt;ref group = note&gt;A tongue in cheek reference to Huet can be found in ''The German Rogue: or, The Life and Merry Adventures, Cheats, Stratagems, And Contrivances of Tiel Eulespiegle'' [...] ''Made English from the High-Dutch'' (London, 1720), a German chapbook offered in the new design of a classic according to Huet.&lt;/ref&gt;සැරසූහ. ඉස්ලාමීය මනස පුබුදු කළ විචිත්‍ර කතාන්දර ද ඒ සමග පළවන්නට විය. නිදසුන් ලෙස එක්දහස් එක් රැය කෘතිය 1704 සිට 1715 අතර කාලය තුළ ප්‍රංශ බසින් පළවිය. එය යුරෝපයේ පළ වූ මුල් ම අවස්ථව එය විය. ඒ සමග ම එය ඉංග්‍රීසි හා ජර්මන් භාෂාවලට ද  පරිවර්තනය කෙරුණු අතර හුඑට්ගේ අරුමැසියේ ඉතිහාසයට දායකත්වයක් ද විය. &lt;ref group = note&gt;August Bohse's (alias Talander) preface to the German edition starting in 1710 offers the link between the ''Arabian Nights'' and Huet. See: ''Die Tausend und eine Nacht'' [...] ''erstlich vom Hrn. Galland, der Kön. Academie Mitgliede, aus der arabischen Sprache in die frantzösische, und aus selbiger anitzo ins Teutsche übersetzt: erster und anderer Theil. Mit einer Vorrede von Talandern'' (Leipzig: J. L. Gleditsch/ M. G. Weidmann, 1710).&lt;/ref&gt;

නව සම්භාව්‍ය කෘතිවල වෙළදපළ ඇතිවීම ද මේ සමග සිදුවිය. Select Collection of Novels in six volumes (1720–22) කෘතිය මේ ගමන් මගේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් විය. එහි හුඑට්ගේ නිබන්ධනයත් සමග එකල යුරෝපීය නව සාහිත්‍යයේ කැපීපෙනුණ කෘති ද ඇතුළත් විය. මැකියාවෙලිගේ කෙටිනවකාතවක සිට  Marie de La Fayette ගේ අගුකෘති දක්වා ම ඊට ඇතුළත් විය. ඇෆ්රා බෙන්ගේ ප්‍රබන්ධ කතා 1680 ගණන් වන විට නව “කතා” ලෙස පළ වී තිබුණු අතර පෙර කී පරිදි සංග්‍රහයන් තුළ පළවීමත් සමග ඒවා සම්භාව්‍යත්වයෙන් සැලකෙන්න ගැනිණ.  Fénelon ගේ Telemachus (1699/1700) වසර 3ක් වැනි කාලයක් ඇතුළත සම්භාව්‍ය කෘතියක් බවට පත්විය. මේ වන විට කර්මාන්තයට එක්වෙමින් සිටි නවක ලේඛකයන් ප්‍රබන්ධ කතුවරුන් ලෙස සිය සැබෑ නම් නො පැකිළ ව භාවිත කිරීමට ද පෙළඹුණි. එලීසා හේවුඩ් ඇෆ්රා බෙන්ගේ අඩිපාරේ යමින් 1719 දී සිය නාමය පෙර නොවූ විරූ අභිමානයකින් භාවිතා කළා ය. 

&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:ESTC-Title-count-1600-1800.png|Total numbers of English titles, 1600–1799 according to [[English Short Title Catalogue|ESTC]] data. Years of political turmoil produced higher numbers of controversial short tracts.&lt;ref group = note&gt;Press output statistics would be needed to see how important the political production actually was for the publishers. One would produce them with an estimate of the numbers of sheets printed. A viable solution would be (for the period 1600–1800) to assume standard editions of about 800 copies; the number of sheets a title needed per copy could be deduced from format and page numbers. It is not clear whether it would be technically possible to use the ESTC data to create such a statistic.&lt;/ref&gt;
File:1700 London's Book Market according to Term Catalogues.png|London's book market 1700, distribution of titles according to ''[[Term Catalogue]]'' data. The poetical and fictional production does not have a unified place yet
File:1600-1799-estc-fiction.png|The yearly output of fiction in English 1600–1799.&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;Numbers follow the [[English Short Title Catalogue|ESTC]] classification of &quot;fiction&quot; and have to be seen as arbitrary identifications of &quot;fictions&quot;. Searching for dubious histories and works written in what is today perceived as the literary style of novels one is likely to arrive at higher numbers.&lt;/ref&gt;
File:Romances-novels-1600-1799.png|The short &quot;novel&quot; supplanted the longer &quot;romance&quot; in the 1680s. It found a second peak on title pages in the 1720s when it received its body of classics. The labeling of fictions became only more interesting at the end of the century
&lt;/gallery&gt;
== සටහන් ==
{{reflist|colwidth=35em|group=note}}

==ආශ්‍රිත නාමාවලිය==
{{Reflist|colwidth=30em}}

==වැඩිදුර කියවීමට==

===17වැනි- සහ 18වැනි-සියවස්වල ආකල්ප===
*'''1651''': Paul Scarron, ''The Comical Romance'', Chapter XXI. &quot;Which perhaps will not be found very Entertaining&quot; (London, 1700). Scarron's plea for a French production rivalling the Spanish &quot;Novels&quot;. [http://www.pierre-marteau.com/library/e-1700-0002.html#c21 online edition]
*'''1670''': Pierre Daniel Huet, &quot;Traitté de l'origine des Romans&quot;, Preface to Marie-Madeleine Pioche de La Vergne comtesse de La Fayette, ''Zayde, histoire espagnole'' (Paris, 1670). A world history of fiction. [http://visualiseur.bnf.fr/Visualiseur?Destination=Gallica&amp;O=NUMM-57594 pdf-edition Gallica France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727011752/http://visualiseur.bnf.fr/Visualiseur?Destination=Gallica&amp;O=NUMM-57594 |date=2017-07-27 }}
*'''1683''': [Du Sieur], &quot;Sentimens sur l'histoire&quot; from: ''Sentimens sur les lettres et sur l'histoire, avec des scruples sur le stile'' (Paris: C. Blageart, 1680). The new novels as published masterly by Marie de LaFayette. [http://www.pierre-marteau.com/editions/1683-1712-novels.html online edition]
*'''1702''': Abbe Bellegarde, &quot;Lettre à une Dame de la Cour, qui lui avoit demandé quelques Reflexions sur l'Histoire&quot; in: ''Lettres curieuses de littérature et de morale'' (La Haye: Adrian Moetjens, 1702). Paraphrase of Du Sieur's text. [http://www.pierre-marteau.com/editions/1683-1712-novels.html online edition]
*'''1705/1708/1712''': [Anon.] In English, French and German the Preface of ''The Secret History of Queen Zarah and the Zarazians'' (Albigion, 1705). Bellegarde's article plagiarised. [http://www.pierre-marteau.com/editions/1683-1712-novels.html online edition]
*'''1713''': ''Deutsche Acta Eruditorum'', German review of the French translation of Delarivier Manley's ''New Atalantis'' 1709 (Leipzig: J. L. Gleditsch, 1713). A rare example of a political novel discussed by a literary journal. [http://www.pierre-marteau.com/editions/1712-atalantis.html online edition]
*'''1715''': Jane Barker, preface to her ''Exilius or the Banish'd Roman. A New Romance'' (London: E. Curll, 1715). Plea for a &quot;New Romance&quot; following Fénlon's ''Telmachus''. [http://www.pierre-marteau.com/library/e-1715-0008.html online edition]
*'''1718''': Johann Friedrich Riederer, &quot;Satyra von den Liebes-Romanen&quot;, from: ''Die abentheuerliche Welt in einer Pickelheerings-Kappe'', 2 (Nürnberg, 1718). German satire about the widespread reading of novels and romances. [http://www.pierre-marteau.com/editions/1718-liebes-romane.html online edition]
*'''1742''': Henry Fielding, preface to ''Joseph Andrews'' (London, 1742). The &quot;comic epic in prose&quot; and its poetics. [http://www.munseys.com/diskone/joeandrewdex.htm online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629061610/http://www.munseys.com/diskone/joeandrewdex.htm |date=2017-06-29 }}

===Secondary literature===
*[[Erwin Rohde]] ''Der Griechesche Roman und seine Vorläufer'' (1876) [un-superseded history of the ancient novel] {{de icon}}
*{{cite book|first = Georg|last = Lukács|authorlink = Georg Lukács|year = 1971|origyear = 1916|title = The Theory of the Novel|others = trans. Anna Bostock|publisher = [[M.I.T.]] Press|location = Cambridge|isbn = }}
*[[Bakhtin]], Mikhail. ''About novel''. ''[https://books.google.com/books?id=JKZztxqdIpgC The Dialogic Imagination: Four Essays]''. Ed. Michael Holquist. Trans. Caryl Emerson and Michael Holquist. Austin and London: University of Texas Press, 1981. [written during the 1930s]
*{{cite book|first = Ian|last = Watt|authorlink = Ian Watt|year = 1957|title = The Rise of the Novel: Studies in Defoe, Richardson and Fielding|publisher = University of Los Angeles Press|location = Berkeley|isbn = }} Watt reads ''Robinson Crusoe'' as the first modern &quot;novel&quot; and interprets the rise of the modern novel of realism as an achievement of English literature, owed to a number of factors from early capitalism to the development of the modern individual.
*{{cite book|first = Anthony|last = Burgess|authorlink = Anthony Burgess|year = 1963|title = The Novel To-day|publisher = Longmans, Green|location = London}}
*{{cite book|first = Anthony|last = Burgess|year = 1967|title = The Novel Now: A Student's Guide to Contemporary Fiction|publisher = Faber|location = London}}
*Ben Edwin Perry ''[http://www.jstor.org/stable/3295501 The Ancient Romances]'' (Berkeley, 1967) review
*{{cite book|first = John J.|last = Richetti|year = 1969|title = Popular Fiction before Richardson. Narrative Patterns 1700–1739|publisher = OUP|location = Oxford|id = ISBN}}
*Burgess, Anthony (1970). &quot;Novel, The&quot;&amp;nbsp;– classic [[Encyclopædia Britannica]] entry.
*Miller, H. K., G. S. (1970) ''Rousseau and Eric Rothstein, The Augustan Milieu: Essays Presented to Louis A. Landa'' (Oxford: Clarendon Press, 1970). ISBN 0-19-811697-7
*Arthur Ray Heiserman ''The Novel Before the Novel'' (Chicago, 1977) ISBN 0-226-32572-5
*{{cite book|first = David |last = Madden|origyear=1979|author2=Charles Bane |author3=Sean M. Flory |year=2006|edition=revised|title= A Primer of the Novel: For Readers and Writers|publisher=Scarecrow Press |location= Lanham, MD|isbn=0-8108-5708-1}} Updated edition of pioneering typology and history of over 50 genres; index of types and technique, and detailed chronology.
*Spufford, Magaret, ''Small Books and Pleasant Histories'' (London, 1981).
*{{cite book|first = Lennard J.|last = Davis|year = 1983|title = Factual Fictions: The Origins of the English Novel|publisher = Columbia University Press|location = New York|isbn = 0-231-05420-3}}
*Spencer, Jane, ''The Rise of Woman Novelists. From Aphra Behn to Jane Austen'' (Oxford, 1986).
*{{cite book|first = Nancy|last = Armstrong|year = 1987|title = Desire and Domestic Fiction: A Political History of the Novel|publisher = Oxford University Press|location = New York|isbn = 0-19-504179-8}}
*{{cite book|first = Michael|last = McKeon|year = 1987|title = The Origins of the English Novel, 1600–1740|publisher = Johns Hopkins University Press|location = Baltimore|isbn = 0-8018-3291-8}}
*{{cite book|first = Bryan|last = Reardon (ed.)|year = 1989|title = Collected Ancient Greek Novels|publisher = University of California Press|location = Berkeley, CA| isbn = 0-520-04306-5}}
*{{cite book|first = J. Paul|last = Hunter|year = 1990|title = Before Novels: The Cultural Contexts of Eighteenth-Century English Fiction|publisher = Norton|location = New York|isbn = 0-393-02801-1}}
*{{cite book|first = Ros|last = Ballaster|year = 1992|title = Seductive Forms: Women's Amatory Fiction from 1684 to 1740|publisher = Clarendon Press|location = Oxford|isbn = 0-19-811244-0}}
*{{cite book|first = Margaret Anne|last = Doody|year = 1996|title = The True Story of the Novel|publisher = Rutgers University Press|location = New Brunswick, N.J.|isbn = 0-8135-2168-8}}
*Relihan, Constance C. (ed.), ''Framing Elizabethan fictions: contemporary approaches to early modern narrative prose'' (Kent, Ohio/ London: [[Kent State University Press]], 1996). ISBN 0-87338-551-9
*[http://digitalcommons.mcmaster.ca/ecf/vol12/iss2/ &quot;Reconsidering The Rise of the Novel,&quot; ''Eighteenth Century Fiction'', Volume 12, Number 2-3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100408005529/http://digitalcommons.mcmaster.ca/ecf/vol12/iss2/ |date=2010-04-08 }}, ed. David Blewett (January–April 2000).
*McKeon, Michael, ''Theory of the Novel: A Historical Approach'' (Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2000).
*[[Josephine Donovan]], ''Women and the Rise of the Novel, 1405–1726'' revised edition (Palgrave Macmillan, 2000).
*{{cite book|first = Olaf|last = Simons|year = 2001|title = Marteaus Europa, oder, Der Roman, bevor er Literatur wurde: eine Untersuchung des Deutschen und Englischen Buchangebots der Jahre 1710 bis 1720|publisher = Rodopi|location = Amsterdam|isbn = 90-420-1226-9}} A market study of the novel around 1700 interpreting contemporary criticism.
*Inger Leemans, ''Het woord is aan de onderkant: radicale ideeën in Nederlandse pornografische romans 1670–1700'' (Nijmegen: Vantilt, 2002). ISBN 90-75697-89-9.
*{{cite book|first = Leah|last = Price|year = 2003|title = The Anthology and the Rise of the Novel: From Richardson to George Eliot|publisher = Cambridge University Press|location = London|isbn = 0-521-53939-0}} from [[Leah Price]]
*Rousseau, George (2004). ''Nervous Acts: Essays on Literature Culture and Sensibility'' (Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2004). ISBN 1-4039-3454-1
*[[Panagiotis Roilos|Roilos, Panagiotis]], ''Amphoteroglossia: A Poetics of the Twelfth-Century Medieval Greek Novel'' (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 2005).
*Mentz, Steve, ''Romance for sale in early modern England: the rise of prose fiction'' (Aldershot [etc.]: Ashgate, 2006). ISBN 0-7546-5469-9
*Rubens, Robert, &quot;A hundred years of fiction: 1896 to 1996. (The English Novel in the Twentieth Century, part 12).&quot; Contemporary Review, December 1996.
*[[Michael Schmidt (poet)|Schmidt, Michael]], ''The Novel: A Biography'' (Cambridge, MA: [[Belknap Press]], 2014).
*Schultz, Lydia, &quot;Flowing against the traditional stream: consciousness in Tillie Olsen's 'Tell Me a Riddle.'&quot; Melus, 1997.
*[[Steven Moore (author)|Steven Moore]], ''The Novel: An Alternative History''. Vol. 1, Beginnings to 1600: Continuum, 2010. Vol. 2, 1600–1800: Bloomsbury, 2013.

==අඩවියෙන් බැහැර පිටු==
* [http://www.bl.uk/romantics-and-victorians/themes/the-novel-1780-to-1832 ''The novel 1780-1832''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111234030/http://www.bl.uk/romantics-and-victorians/themes/the-novel-1780-to-1832 |date=2021-11-11 }} at the British Library
* [http://www.bl.uk/romantics-and-victorians/themes/the-novel-1832-to-1880 ''The novel 1832-1880''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210625112821/http://www.bl.uk/romantics-and-victorians/themes/the-novel-1832-to-1880 |date=2021-06-25 }} at the British Library

[[ප්‍රවර්ගය:නවකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:සාහිත්‍යය]]</text>
      <sha1>su94c8ayaa8k7s0uzusoz42rbejjtsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>හන්ගේරියා–ශ්‍රී ලංකා සබඳතා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50363</id>
    <revision>
      <id>795599</id>
      <parentid>355073</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T22:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8754" sha1="husowuv9n8imgq6tpu7f4wz5uldo803" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ද්වීපාර්ශ්වික සබඳතා|හන්ගේරියානු – ශ්‍රී ලාංකික|හන්ගේරියාව|ශ්‍රී ලංකාව}}

[[ශ්‍රී ලංකාව]] සහ [[හන්ගේරියාව]] අතර මෑත කාලීන සබඳතා ගොඩනැගෙන්නේ 1959 වර්ෂයේ සිටයි. [[ඔස්ට්‍රියාව|ඔස්ට්‍රියාවේ]], [[වියනා]] හී පිහිටුවා තිබෙන සිය තානාපති කාර්යාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාව, හන්ගේරියාව සමග කටයුතු සිදු කරයි. ඊට අමතරව ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය දූතයෙකු [[බුඩාපෙස්ට්]] වලට පත්කොට තිබෙන අතර,&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.kulugyminiszterium.hu/kum/hu/bal/Kulpolitikank/tb_konz_konf_2008/tb_konz_intezmeny_testulet/hun_tb_konz_lista.htm
 |title=List of honorary consuls in Hungary
 |publisher=Ministry for Foreign Affairs of the Republic of Hungary
 |language=Hungarian
 |accessdate=2009-05-03}}
&lt;/ref&gt; ශ්‍රී ලංකාවේ [[කොළඹ]] අග නගරය තුල, හංගේරියාව සිය කොන්සල් කාර්යාලයක් පිහිටුවා තිබෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.slmfa.gov.lk/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=789&amp;Itemid=84
 |title=Consulate of the Republic of Hungary
 |publisher=Ministry for Foreign Affairs of the Republic of Hungary
 |accessdate=2009-05-03}}&lt;/ref&gt; 

==ඉතිහාසය==
හන්ගේරියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර නිල වශයෙන් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා ගොඩනැගෙන්නේ, 1959 පෙබරවාරි 15 වන දින සිටයි.
විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය [[ටී.බී. ඉලංගරත්න]] මහතා, 1964 දී හන්ගේරියාව තුල නිල සංචාරයක් සිදු කරමින්, එරටට ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කරමින් පැමිණි පලමු ඉහල පෙලේ රාජ්‍ය දූතයා බවට පත්විය. එතැන් පටන් දෙරට අතර ඉහල පෙලේ දූත සංචාර සිදුවිය. 1975 දී ශ්‍රී ලංකාව සහ හන්ගේරියාව, විද්‍යා සහ තාක්ෂණික සහයෝගීතාවය පිළිබඳ වූ ගිවිසුමකට එළඹුණු අතර, 1979 දී සංස්කෘතික සහයෝගීතා ගිවිසුමකටද එළඹුණි.

==ආර්ථික සබඳතා==
2006 නොවැම්බරයේ දී, ශ්‍රී ලංකාවේ මුදල් අමාත්‍යාංශයේ නිලදාරීන් පිරිසක් හංගේරියාවේ සංචාරයක් සිදුකරමින්, එරට සමග යුරෝ මිලියන 51 වටිනා මූල්‍ය සහයෝගීතා ගිවිසුමක් ගොඩනගා ගත් අතර,&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.slmfa.gov.lk/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=709&amp;Itemid=1
 |title=Visit by Finance Ministry Officials to Austria, Hungary, Czech Republic and Slovakia and the UNIDO - Sri Lanka Forum
 |publisher=Ministry of Foreign Affairs, Sri Lanka
 |accessdate=2009-05-03}}
&lt;/ref&gt; එම ගිවිසුමට 2007 පෙබරවාරියේදී අත්සන් තබන ලදී.&lt;ref name=newslk&gt;{{cite web
 |title=Stable peace opens investment and trade opportunities
 |url=http://www.dailynews.lk/2009/04/28/news58.asp
 |publisher=Daily News (Sri Lanka)
 |date=28 April 2009
 |accessdate=2009-05-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
 |url=http://www.srilankaguardian.org/2008/06/terror-is-sown-to-reap-harvest-of.html
 |title=The Role of International Agreements and Diplomacy in Promoting Sri Lankan Business
 |date=June 25, 2008
 |publisher=Sri Lanka Guardian
 |accessdate=2009-05-03
 |archive-date=2009-12-22
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091222101703/http://www.srilankaguardian.org/2008/06/terror-is-sown-to-reap-harvest-of.html
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;2008 අගෝස්තුවේදී හංගේරියානු තානාපතිවරයෙකු වූ, ආචාර්ය Géza Pálmai මහතා ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරයක් සිදු කරමින්, ශ්‍රී ලංකා ජනපති [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා සහ විදේශ අමාත්‍ය [[රෝහිත බෝගොල්ලාගම]] මහතා හමුවී දෙරට අතර ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා වර්ධනය කර ගැනීම සහ දෙරට අතර ආයොජන අවස්ථා, යටිතල පහසුකම් වර්ධනය, වෙළඳ හා සංචාරක ක්ෂේත්‍ර වල මං පෙත් පුළුල් කිරීම පිළිබඳ සාකච්ඡා සිදුකරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.priu.gov.lk/news_update/Current_Affairs/ca200808/20080827sl_seeks_enhanced_ties_with_hungary.htm
 |title=Sri Lanka seeks enhanced ties with Hungary
 |publisher=Policy Research &amp; Information Unit of the Presidential Secretariat of Sri Lanka
 |date=August 27, 2008
 |accessdate=2009-05-03}}&lt;/ref&gt;

2009 අප්‍රියෙල් 20-22 කාලය තුල ශ්‍රී ලාංකික ව්‍යාපාරිකයන් පිරිසක් බුඩාපෙස්ට් වලදී හන්ගේරියානු ව්‍යාපාරිකයන් හමුවී, දෙරට අතර ගොඩනංවා ගත හැකි වෙළඳ අවස්ථා පිළිබඳ සාකච්ඡා කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sri Lankan Mission to Hungary
 |url=http://www.srilankabusiness.com/announ/hungary/europ.html
 |publisher=Rri Lanka export development board
 |accessdate=2009-05-03}}
&lt;/ref&gt;

==සහනාධාර==
2004 දෙසැම්බර් සුනාමි ව්‍යසනයෙන්  ශ්‍රී ලංකාව බැට කෑ අවස්ථාවේදී, හංගේරියානු රජය කඩිනමින් ශ්‍රී ලංකාවට සුනාමි සහනාධාර ලබා දීමට ඉදිරිපත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Hungarian International Development Policy
 |url=http://www.mfa.gov.hu/NR/rdonlyres/933C1461-8F65-403A-B841-B0A37C755BF4/0/061206_newdonor.pdf
 |publisher=Ministry for Foreign Affairs of the Republic of Hungary
 |accessdate=2009-05-03}}
&lt;/ref&gt; ඒ අනූව ශ්‍රී ලංකාවට අමෙරිකන් ඩොලර් 55,000 පමණ වටිනා තිරිඟු පිටි,&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=WFP hails donation from Hungary for Sri Lanka tsunami survivors
 |url=http://www.wfp.org/news/news-release/wfp-hails-donation-hungary-sri-lanka-tsunami-survivors
 |publisher=United Nations World Food Programme
 |accessdate=2009-05-03}}
&lt;/ref&gt; වෛද්‍යාධාර සහ&lt;ref&gt;{{cite news
 |url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-18334724_ITM
 |title=Hungary sending doctors, medicines to tsunami-hit Sri Lanka
 |publisher=Europe Intelligence Wire
 |date=27-DEC-04
 |accessdate=2009-05-03|archiveurl=https://archive.is/i4djP|archivedate=2013-01-16}}
&lt;/ref&gt; පෞද්ගලික අංශය මගින්, නිවාස 100 ක් ඉදිකිරීමට අවශ්‍ය සහාය ලබා දෙන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-12674936_ITM
 |title=Hungarian village built for Tsunami victims in Sri Lanka
 |publisher=Europe Intelligence Wire
 |date=10-FEB-2006
 |accessdate=2009-05-03|archiveurl=https://archive.is/HOWSi|archivedate=2013-01-16}}
&lt;/ref&gt;


==මේවාද බලන්න==
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ සබඳතා]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}


{{සැකිල්ල:ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ සබඳතා‎}}

{{DEFAULTSORT:හන්ගේරියා–ශ්‍රී ලංකා සබඳතා}}
&lt;!-- fixcategory --&gt;</text>
      <sha1>husowuv9n8imgq6tpu7f4wz5uldo803</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලසන්ත වික්‍රමතුංග</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53290</id>
    <revision>
      <id>795594</id>
      <parentid>762754</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T18:27:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36632" sha1="piqcni6smlcm9wu3agf076v3yyn5xgf" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name        = ලසන්ත මනිලාල් වික්‍රමතුංග
| image       =Lasantha with co jounalist.jpg
| caption     =ලසන්ත වික්‍රමතුංග සම-මාධ්‍යවේදිනි සුනාලි රත්නායක හා සමගින් 2007දී
| birthname   =
| birth_date  = 5 අප්‍රේල් 1958
| birth_place = [[කොළඹ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| death_date  = {{මරණ දින හා වයස|2009|1|8|1958|4|5|df=y}}
| death_place = කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාව
| education   = [[නීතිය]], [[කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය]]
| occupation  = මාධ්‍යවේදි සහ දේශපාලනඥ
| organization = [[ද සන්ඩේ ලීඩර්]]
| alias       = සුරනිමල
| spouse      = රේනි වික්‍රමතුංග&lt;br&gt;(1985-2007)&lt;br&gt;සොනාලි සමරසිංහ&lt;br&gt;(2008-)
| children    = අවිනාශ් වික්‍රමතුංග&lt;br&gt;අහිම්සා වික්‍රමතුංග&lt;br&gt;ආදේශ් වික්‍රමතුංග
| ethnicity   = [[සිංහල ජනයා|සිංහල]]
| Party.      = [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]]
| URL         = [http://www.thesundayleader.lk www.thesundayleader.lk]
}}
'''ලසන්ත මනිලාල් වික්‍රමතුංග''' ({{Langx|si|ලසන්ත වික්‍රමතුංග}}, {{Langx|ta|லசந்த விக்கிரமதுங்க}}; 5 අප්‍රේල් 1958 - 8 ජනවාරි 2009) 2009 ජනවාරි මාසයේ දී ඝාතනය කරන ලද ශ්‍රී ලංකාවේ ඉහළ පෙළේ මාධ්‍යවේදියෙක්, [[දේශපාලකයෝ|දේශපාලනඥයෙක්]], විකාශකයෙක් සහ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මානව හිමිකම්|මානව හිමිකම්]] ක්‍රියාකාරිකයෙක් විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://roar.media/english/life/reports/lasantha-wickrematunge-case-timeline/amp|title=Lasantha Wickrematunge case timeline|date=29 September 2016|work=[[Roar Media]]}}&lt;/ref&gt;

වික්‍රමතුංග මහතා ''[[ද සන්ඩේ ලීඩ'|ද සන්ඩේ ලීඩර්]]'' පුවත්පතේ සහ ලීඩර් ප්‍රකාශනවල නිර්මාතෘවරයා වූ අතර, [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] ආණ්ඩුවේ දරුණු විවේචකයෙකු වූ අතර,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/feb/20/police-sri-lanka-arrest-intelligence-officers-journalist-lasantha-wickrematunge-assassination|title=police Sri Lanka arrest intelligence officers journalist lasantha wickrematunge|date=20 February 2017|work=the Guardian}}&lt;/ref&gt; ඔහු එවකට ආරක්ෂක ලේකම්ව සිටි [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]]&lt;ref name=&quot;migdeal&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=5 January 2019 |title=The anatomy of the MiG deal |url=https://archives1.sundayobserver.lk/2019/01/06/news-features/anatomy-mig-deal |website=Sunday Observer}}&lt;/ref&gt; සමඟ නීතිමය සටනක පැටලී සිටියේය. [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|එල්.ටී.ටී.ඊ]] කැරලිකරුවන්ට එරෙහි සටනේ මූලිකත්වය; ඔහුගේ ඝාතනය රට පුරා කම්පන තරංග ඇති කළේය,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2021/mar/04/for-sri-lankan-reporters-the-ghosts-of-violence-and-intimidation-loom-again|title=For Sri Lankan reporters, the ghosts of violence and intimidation loom again|date=4 March 2021|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; ඔහු ජාතියේ වඩාත්ම බලගතු මාධ්‍යවේදීන් සහ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ දේශපාලන චරිතයක් වූ අතර රට තුළ ප්‍රකාශනයේ නිදහස පිළිබඳ ප්‍රශ්න මතු කළේය. වික්‍රමතුංග ඝාතනය ලොව පුරා දැඩි ලෙස හෙළා දකින ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/ampara-calm-but-authorities-show-no-sign-of-nailing-canard-about-sterilization-drugs/|title=Remembering Lasantha|date=8 January 2019|work=[[Colombo Telegraph]]}}&lt;/ref&gt; ''[[ද ඩේලි මිරර් (ශ්‍රී ලංකාව)|ඩේලි මිරර් පුවත්පත]]'' එය [[Sinhala|ශ්‍රී ලංකාවේ මාධ්‍ය නිදහසට]] එල්ල වූ ලොකුම පහරක් ලෙස හැඳින්වූ අතර, මාධ්‍යවේදීන්ට එරෙහි ප්‍රහාර නැවැත්වීමට රජය අපොහොසත් වීම නිසා කර්තෘ සංසදය මෙම ඝාතනයේ වගකීම රජයට පවරා ඇත. මෙම ඝාතනය සම්බන්ධයෙන් රජය ද කම්පනයට පත් වූ අතර, ඔහුගේ ඝාතකයන් අල්ලා ගැනීමට හැකි සෑම දෙයක්ම කරන බවට පොරොන්දු විය. වික්‍රමතුංග 1998 වසරේ සිට ඔහුගේ නිවසට ටැංකි නාශක ෂෙල් වෙඩි ප්‍රහාරයක් එල්ල කළ අවස්ථාවේ සිට [[ජාත්‍යන්තර ක්ෂමා සංවිධානය|ජාත්‍යන්තර ක්ෂමා සංවිධානයේ]] වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති ලැයිස්තුවට ඇතුළත් විය.&lt;ref name=&quot;T&quot;&gt;{{cite magazine|last=Thottam|first=Jyoti|date=8 January 2009|title=Dying for Journalism: Lasantha Wickrematunge of Sri Lanka|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113091741/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|archive-date=13 January 2009|access-date=10 January 2009|magazine=Time}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fearfor&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.amnesty.org/fr/wp-content/uploads/2021/06/asa370151998en.pdf/|title=Fear for safety|date=19 June 1998|work=[[Amnesty International]]}}&lt;/ref&gt;

== වෘත්තීය ==

=== දේශපාලන ජීවිතය ===
වික්‍රමතුංග නීතිඥවරයකු ලෙස සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළ අතර, රංජිත් අබේසූරිය යටතේ වසර අටක් විත්තියේ නීතිඥවරයකු ලෙස කටයුතු කළේය.&lt;ref name=&quot;T2&quot;&gt;{{cite magazine|last=Thottam|first=Jyoti|date=8 January 2009|title=Dying for Journalism: Lasantha Wickrematunge of Sri Lanka|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113091741/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|archive-date=13 January 2009|access-date=10 January 2009|magazine=Time}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NF2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Lasantha Wickrematunge, 1958–2009 |url=http://www.nieman.harvard.edu/NiemanFoundation/Awards/AwardsAtAGlance/LouisLyonsAwardForConscienceAndIntegrityInJournalism/Winners/LasanthaWickrematunge19582009.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527015633/http://www.nieman.harvard.edu/NiemanFoundation/Awards/AwardsAtAGlance/LouisLyonsAwardForConscienceAndIntegrityInJournalism/Winners/LasanthaWickrematunge19582009.aspx |archive-date=27 May 2013 |access-date=12 September 2012 |publisher=Nieman Foundation}}&lt;/ref&gt; නීතිඥ වෘත්තියේ යෙදී සිටියදී, වික්‍රමතුංග දේශපාලන වේදිකාවට පිවිසියේ ද ''[[දි අයිලන්ඩ් (ශ්‍රී ලංකාව)|අයිලන්ඩ්]]'' සහ ''සන්'' පුවත්පත් වලින් පටන් ගෙන පුවත්පත් කලාවට පිවිසීමට පෙරය.&lt;ref name=&quot;remembering&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/ampara-calm-but-authorities-show-no-sign-of-nailing-canard-about-sterilization-drugs/|title=lasantha was murdered 3 years ago remembering lasantha|date=9 January 2012|work=[[Colombo Telegraph]]}}&lt;/ref&gt; වික්‍රමතුංග 1989 පාර්ලිමේන්තු [[ඡන්ද විමසීම්|මැතිවරණයේ]] දී [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] සමඟ කොළඹ ආසනයකින් තරග කළ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ifex.org/faces/journalist-lasantha-wickrematunge/|title=journalist lasantha Wickrematunge|date=8 February 2021|work=IFEX}}&lt;/ref&gt; පසුව ලොව ප්‍රථම අගමැතිනිය [[සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක|වූ සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක මහත්මියගේ]] පෞද්ගලික ලේකම්වරිය බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://archives1.sundayobserver.lk/2019/01/06/news-features/who-has-lassie’s-blood-their-hands|title=who has lassies blood on their hands|date=6 January 2019|work=Sunday Observer}}&lt;/ref&gt; ඉන්පසුව [[එක්සත් ජාතික පක්‍ෂය|එක්සත් ජාතික පක්ෂයට]] ගිය වික්‍රමතුංග [[රනිල් වික්‍රමසිංහ|රනිල් වික්‍රමසිංහගේ]] උපදේශකයෙකු විය.&lt;ref name=&quot;NF2&quot; /&gt;

=== පුවත්පත් කලාව ===
[[ගොනුව:Lasantha_Wickrematunge.jpg|thumb|ලසන්ත වික්‍රමතුංග ඇ.1995]]
1994 දී වික්‍රමතුංග සිය සොහොයුරු [[ලාල් වික්‍රමතුංග]] සමඟ ''[[ද සන්ඩේ ලීඩ'|සන්ඩේ ලීඩර් පත්‍රය]]'' ආරම්භ කළේය. සන්ඩේ ලීඩර් පුවත්පතට අමතරව, වික්‍රමතුංග සිංහල ඉරිදා පුවත්පතක් වන ''[[ඉරුරැස|ඉරුරේස]]'' (2004 දියත් කරන ලදී) සහ බදාදා ඉංග්‍රීසි ''මෝනිං ලීඩර්'' (2005 දියත් කරන ලද) පුවත්පතේ කර්තෘ මණ්ඩල අධ්‍යක්ෂවරයා විය. ඔවුන් තිදෙනාම රජය දැඩි ලෙස විවේචනය කළහ.&lt;ref name=&quot;T3&quot;&gt;{{cite magazine|last=Thottam|first=Jyoti|date=8 January 2009|title=Dying for Journalism: Lasantha Wickrematunge of Sri Lanka|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113091741/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|archive-date=13 January 2009|access-date=10 January 2009|magazine=Time}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=6 April 2009 |title=Slain Sri Lankan journalist honoured with UN press freedom award |url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30401&amp;Cr=Sri |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131228170725/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30401&amp;Cr=Sri |archive-date=28 December 2013 |access-date=12 September 2012 |publisher=United Nations News Centre}}&lt;/ref&gt; ඔහු රජය සහ [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|දෙමළ කොටි]] (එල්ටීටීඊ) කැරලිකරුවන් යන දෙඅංශයෙන්ම විවේචනාත්මකව වාර්තා කළ අතර,&lt;ref name=&quot;IPI&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=18 February 2010 |title=Sri Lanka's Lasantha Wickrematunge Named 53rd IPI World Press Freedom Hero |url=http://www.freemedia.at/archives/singleview/article/sri-lankas-lasantha-wickrematunge-named-53rd-ipi-world-press-freedom-hero.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527011900/http://www.freemedia.at/archives/singleview/article/sri-lankas-lasantha-wickrematunge-named-53rd-ipi-world-press-freedom-hero.html |archive-date=27 May 2013 |access-date=12 September 2012 |publisher=International Press Institute}}&lt;/ref&gt; ලීඩර් ඉක්මනින්ම &quot;දිවයිනේ හොඳම ස්වාධීන පුවත්පත ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය&quot;.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Steele, Jonathan |date=12 January 2009 |title='We know who is behind my death': Sri Lankan editor continues fight from grave |url=https://www.theguardian.com/world/2009/jan/13/sri-lankan-journalist-sunday-leader |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312100408/http://www.guardian.co.uk/world/2009/jan/13/sri-lankan-journalist-sunday-leader |archive-date=12 March 2012 |access-date=12 September 2012 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ඔහු පසුව ප්‍රකාශ කළේ පත්‍රය ආරම්භ කළ පසු තමා නැවත නීතියට පැමිණීමට අදහස් කළ නමුත් පුවත්පත් කලාවේ උද්යෝගය අත්හැරීමට තමා අකමැති වූ බවයි.&lt;ref name=&quot;T3&quot; /&gt; ඔහු මේ වන විට ''ටයිම්'' සඟරාවේ [[ලේඛකයා|ලේඛකයෙකු]] ද වූ අතර ''ගුඩ් මෝනිං ශ්‍රී ලංකා'' ඇතුළු ඔහුගේ විකාශන වැඩසටහන් මෙහෙයවන අතරතුර දේශපාලන විචාරකයෙකු ද විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=11 January 2009 |title=A deadly drive to work |url=http://www.thesundayleader.lk/20090111/REVIEW.HTM |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516103951/http://www.thesundayleader.lk/20090111/REVIEW.HTM |archive-date=16 May 2012 |access-date=12 September 2012 |website=The Sunday Leader}}&lt;/ref&gt;

වික්‍රමතුංග සිය වෘත්තීය දිවියේ උච්චතම අවස්ථාව වන විට ජ්‍යෙෂ්ඨ අමාත්‍යවරුන් සහ ජාතියේ බලවත්ම අය&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka Guardian |url=http://www.srilankaguardian.org/2012/01/was-lasantha-killed-because-of-this.html}}&lt;/ref&gt; බියට පත් වූ අතර දෙපාර්ශවයේම දේශපාලන නායකයින් විවිධ අවස්ථාවල වික්‍රමතුංගට තමන් කැමති අමාත්‍යාංශ ලබා දී දේශපාලන තනතුරු ලබා ගැනීමට ඔහුව පොළඹවා ගැනීමට උත්සාහ කළහ.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Daily Mirror |url=https://www.dailymirror.lk/print/opinion/lasantha-the-writing-on-the-wall/172-60515 |publisher=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; ආන්ඩුවේ ඇමතිවරුන්ගේ දූෂන පිලිබඳ වාර්තා කිරීම නිසා පුවත්පතට තර්ජන සහ ප්‍රහාර එල්ල විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archives1.dailynews.lk/2019/01/10/features/173824/pen-knew-no-fear|title=The pen that knew no fear|date=10 January 2019|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:Sundayleadernew.jpg|thumb|ද සන්ඩේ ලීඩ']]
1994-2005 කාලයේ වික්‍රමතුංග [[චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක කුමාරතුංග|චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග]] ආණ්ඩුවේ දැඩි විවේචකයෙකි. 2000 වසරේ වික්‍රමතුංග කුමාරතුංගගේ අධ්‍යාපන සුදුසුකම් පිළිබඳව පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීය. කුමාරතුංගගේ විෂයමාලා වීටාවේ ඇය සෝබෝන් විශ්වවිද්‍යාලයේ ආදි සිසුවියක් බව සඳහන් කර තිබුණි. වික්‍රමතුංග කුමාරතුංග මහත්මියට ඇයගේ සහතික ලේඛන නිකුත් කරන ලෙස අභියෝග කළ අතර කුමාරතුංග කිසි විටෙකත් ශිෂ්‍යයෙකු ලෙස ලියාපදිංචි වී නොමැති බවට විශ්ව විද්‍යාලයෙන් ලිපියක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/french-envoy-has-last-word-on-kumaratungas-qualifications/articleshow/1136047029.cms|title=French envoy has last word on Kumaratunga's qualifications|date=16 April 2000|work=[[Times of India]]}}&lt;/ref&gt; 2000 මැයි මාසයේ දී, රටේ උතුරේ එල්ටීටීඊයට එරෙහි යුද්ධයේ මිලිටරි පසුබෑමෙන් පසුව, කුමාරතුංගගේ ආන්ඩුව සන්ඩේ ලීඩර් වසා දැමීය. වික්‍රමතුංග [[ශ්‍රී ලංකාවෙහි ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය|ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට]] [[මූලික අයිතිවාසිකම්]] පෙත්සමක් ගොනු කර, වසා දැමීමට එරෙහිව සටන් කර, හතරවැනි වත්ත මැඩලීමට රජයට අවසර දෙන නීතියට පහර දෙමින් අධිකරණ ජයග්‍රහණයක් ලබා ගත්තේ ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=5056|title=Sunday Leader closed down|date=22 May 2000|work=[[TamilNet]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/000528/edit.html|title=Let the Leader|date=28 May 2000|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=5096|title=Sunday Leader fundamental rights case|date=1 June 2000|work=[[TamilNet]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=5163|title=Sunday Leader ban illegal|date=30 June 2000|work=[[TamilNet]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/000702/newsm.html#2LABEL2|title=Censorship illegal, says Supreme Court|date=2 July 2000|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)]]}}&lt;/ref&gt; 2006 දී කුමාරතුංග ජනාධිපති ධුරයෙන් පහ කිරීමෙන් පසු ඇය වික්‍රමතුංග සමඟ මිත්‍රත්වයක් ඇති කර ගත්තා ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sundaytimes.lk/090118/Plus/sundaytimesplus_12.html|title=Suranimala the birth death and truth|date=12 January 2009|work=[[Sunday Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india/chandrika-regrets-sacking-unp-govt-in-2004/story-WseOko21wrnB96d080PbFM.html|title=chandrika regrets sacking unp govt|date=12 November 2006|work=[[hindustantimes]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.srilankaguardian.org/2015/01/will-mahinda-now-look-towards-un-and-us.html?m=1|title=Will Mahinda now look towards UN and US for relief?|last=Fernando|first=Upul Joseph|date=21 January 2015|work=[[Sri Lanka Guardian]]|access-date=18 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/ranil-hits-sixers-off-full-tosses-bowled-by-fraudster/|title=Ranil hits Sixers off full tosses|date=4 August 2015|work=[[Colombo Telegraph]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.srilankaguardian.org/2009/01/farewell-to-lasantha.html?m=1|title=farewell to lasantha|date=12 January 2009|work=[[Sri Lanka Guardian]]|access-date=7 January 2025|archive-date=14 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241214063928/http://www.srilankaguardian.org/2009/01/farewell-to-lasantha.html?m=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://english.gossiplankanews.com/2019/01/everybody-knows-who-killed-lasantha.html?m=1|title=everybody knows who killed Lasantha|date=20 January 2019|work=[[gossiplankanres]]}}&lt;/ref&gt;

සිවිල් යුද්ධයේ අවසන් අදියරේදී වික්‍රමතුංග මානව හිමිකම් ව්‍යාපාරයේ ප්‍රධාන චරිතයක් විය. වික්‍රමතුංග ඔහුගේ ආදර්ශ පාඨය සහ දර්ශනය ලෙස භාවිතා කළ විලියම් අර්නස්ට් හෙන්ලිගේ Invictus කවියෙන් ආභාසය ලැබූ &quot;නොනැමුණු සහ නොබියව&quot; යන ඔහුගේ වෙළඳ ලකුණු වැකිය සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. අවදානමට ලක්විය හැකි ජනතාව මුහුණ දෙන ප්‍රශ්න නිසා වික්‍රමතුංග තම කලකිරීම් ගැන කතා කළ අතර රාජ්‍ය ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව සිය උද්ඝෝෂණ ප්‍රකාශ කළේය. ආන්තික ප්‍රජාවන් සඳහා ඔහුගේ දායකත්වයට අමතරව, වික්‍රමතුංග ශ්‍රී ලංකාවේ දරිද්‍රතාවයට සහ ආර්ථික අසමානතාවයට එරෙහිව ක්‍රියාකාරීව කතා කළේය. වික්‍රමතුංග ඔහුගේ දෙමළ ප්‍රේක්ෂකයන්ට බොහෝ දුරට බලපෑවේ ඔහු ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්නවලට සහය සහ ප්‍රකාශ කළ බව හැඟී ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2009/jan/12/srilanka-censorship|title=Sri Lanka censorship|date=12 January 2009|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.omct.org/en/resources/urgent-interventions/assassination-of-mr-lasantha-wickrematunge|title=urgent interventions|date=27 January 2009|work=[[OMCT]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://content.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|title=The legacy of Lasantha Wickrematunge|date=12 January 2009|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=7 January 2025|archive-date=30 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530094742/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.globalissues.org/news/2009/01/14/308|title=The legacy of Lasantha Wickrematunge|date=14 January 2009|work=[[global issues]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dailymirror.lk/amp/opinion/Lasantha-was-a-Fearless-Editor-who-Spoke-Truth-to-Power/172-251736|title=Lasantha spoke truth to power|date=8 January 2019|work=[[Daily Mirror]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.srilankaguardian.org/2011/01/invictus.html?m=1|title=Invictus|date=12 January 2011|work=[[Sri Lanka Guardian]]|access-date=7 January 2025|archive-date=14 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241214064553/http://www.srilankaguardian.org/2011/01/invictus.html?m=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ජනාධිපති [[මහින්ද රාජපක්ෂ|මහින්ද රාජපක්ෂ මහතා]] ආවරණය කිරීමේදී ලීඩර් විශේෂයෙන් විවේචනාත්මක විය.&lt;ref name=&quot;T4&quot;&gt;{{cite magazine|last=Thottam|first=Jyoti|date=8 January 2009|title=Dying for Journalism: Lasantha Wickrematunge of Sri Lanka|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113091741/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|archive-date=13 January 2009|access-date=10 January 2009|magazine=Time}}&lt;/ref&gt; 2008 දී පත්තරේ වාර්තා කිරීම නිසා කෝපයට පත් මහින්ද රාජපක්ෂ වික්‍රමතුංගට කතා කර &quot;මම ඔබව විනාශ කරනවා&quot; යැයි කෑගැසුවේ පත්‍රයේ ආවරණය වෙනස් නොවන්නේ නම්;&lt;ref name=&quot;G&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Gentleman, Amelia |date=16 January 2009 |title=If you write you'll be killed |url=https://www.theguardian.com/world/2009/jan/17/lasantha-wickrematunge-assassination |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208191219/http://www.guardian.co.uk/world/2009/jan/17/lasantha-wickrematunge-assassination |archive-date=8 December 2010 |access-date=12 September 2012 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ජනාධිපතිවරයා ඔහුව &quot;ත්‍රස්තවාදී මාධ්‍යවේදියෙකු&quot; ලෙසද විස්තර කර තිබුණි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Mallawarachi, Bharatha |date=12 January 2010 |title=Sri Lankans demand justice for slain editor |url=http://www.highbeam.com/doc/1A1-D9D67B9G0.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924041631/http://www.highbeam.com/doc/1A1-D9D67B9G0.html |archive-date=24 September 2015 |access-date=12 September 2012 |publisher=Associated Press |via=[[HighBeam Research]]}}&lt;/ref&gt;

වික්‍රමතුංගගේ මරණයට සති කිහිපයකට පෙර ඔහුට අවමංගල්‍ය මල් වඩමක් ද, රතු සායම්වලින් &quot;ලියුවොත් මරා දමයි&quot; යනුවෙන් සඳහන් වූ පුවත්පතේ පිටපතක් ද ලබා දෙන ලදී. වික්‍රමතුංග &quot;බිය යන වචනය මගේ වචන මාලාවේ නැත&quot; යනුවෙන් උපුටා දක්වන ලදී.&lt;ref name=&quot;G2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Gentleman, Amelia |date=16 January 2009 |title=If you write you'll be killed |url=https://www.theguardian.com/world/2009/jan/17/lasantha-wickrematunge-assassination |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208191219/http://www.guardian.co.uk/world/2009/jan/17/lasantha-wickrematunge-assassination |archive-date=8 December 2010 |access-date=12 September 2012 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; වෙනත් කිසිවකුට අනතුරක් කිරීමට අවශ්‍ය නොවූ වික්‍රමතුංග ආරක්ෂකයෙකු බඳවා ගැනීම දිගින් දිගටම ප්‍රතික්ෂේප කළේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The American Scholar |url=https://theamericanscholar.org/sri-lanka-living-dangerously/ |publisher=The American Scholar}}&lt;/ref&gt;

වික්‍රමතුංග ඝාතනයෙන් පසු ලීඩර් ප්‍රකාශන රාජපක්ෂ සගයකුට විකුණා දූෂිත අවි ගණුදෙනු කළ බවට වාර්තා මාලාවක් පළ කිරීම සම්බන්ධයෙන් [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ|ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතාගෙන්]] කොන්දේසි විරහිත සමාව අයැද සිටියේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=19 February 2015 |title=Editor of Sunday Leader Forced To Resign Once Again |url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/editor-of-sunday-leader-forced-to-resign-once-again/ |access-date=6 June 2015 |website=Colombo Telegraph}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=6 March 2015 |title=Sunday Leader tenders unconditional apology to Gotabaya |url=http://www.adaderana.lk/news/30034/sunday-leader-tenders-unconditional-apology-to-gotabaya- |access-date=6 June 2015 |website=adaderana}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-20676344|title=Fears for Sri Lanka's outspoken Leader|last=Haviland|first=Charles|date=27 December 2012|work=BBC News|access-date=22 September 2015|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;

=== විකාශනය ===
1990 දශකයේ මුල් භාගයේදී වික්‍රමතුංග විසින් ජනප්‍රිය විකාශන රූපවාහිනී කතාමාලා කිහිපයක් ඉදිරිපත් කළේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Colombo Telegraph |url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/ampara-calm-but-authorities-show-no-sign-of-nailing-canard-about-sterilization-drugs/ |publisher=Colombo Telegraph}}&lt;/ref&gt; වික්‍රමතුංග [[ටීඑන්එල්|ටීඑන්එල් රූපවාහිනියේ]] සේවය කළ අතර එහිදී ඔහු තමාගේම රාත්‍රී දේශපාලන විවාද අංශයට සත්කාරකත්වය ලබා දුන්නේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka Guardian |url=http://www.srilankaguardian.org/2009/01/tribute-to-lasantha.html?m=1 |publisher=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; TNL සමඟ ඔහුගේ දේශපාලන වැඩසටහන් වලට වසර කිහිපයකට පසු, වික්‍රමතුංග විසින් MTV නාලිකාව (මහාරාජා සමූහ ව්‍යාපාරයට අයත්) විසින් 2007 දක්වා ඔහු විසින් සත්කාරකත්වය දැරූ ''Good Morning Sri Lanka'' සඳහා සත්කාරකත්වය ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|date=22 May 2013|url=https://books.google.com/books?id=NEVJWr8Vpz0C&amp;dq=lasantha+mtv+host&amp;pg=PA96}}&lt;/ref&gt;

=== සුරනිමල ===
අසූව දශකයේ අගභාගයේදී ලසන්ත වික්‍රමතුංග [[සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක|සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක මහත්මියගේ]] සේවය කරමින් සිටියදී ද [[ද සන්ඩේ ටයිම්ස් (ශ්‍රී ලංකාව)|''සන්ඩේ ටයිම්ස්'' (ශ්‍රී ලංකාව)]] පුවත්පතේ &quot; [[සුරනිමල]] &quot; [[ආරූඪ නාමය|යන අන්වර්ථ නාමය]] භාවිතා කරමින් ' විස්ල්බ්ලෝවර්' තීරුවක් ආරම්භ කළේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sunday Observer |url=https://archives1.sundayobserver.lk/2019/01/06/news-features/veteran-editor-recalls-his-young-reporter-lasantha/ |publisher=Sunday Observer}}&lt;/ref&gt;

වික්‍රමතුංග සුරනිමල ලෙස තම අනන්‍යතාවය සඟවා ගත් අතර වැඩි කල් නොගොස් එය පුපුරන සුලු, ගවේෂණාත්මක හෙළිදරව් කිරීම් සඳහා ලංකාවේ ඕනෑම පුවත්පතක වැඩියෙන්ම කියවන දේශපාලන තීරුව බවට පත් වූ අතර සුරනිමල ඉක්මනින්ම [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] ආණ්ඩුවේ කටුවක් බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sunday Observer |url=https://archives1.sundayobserver.lk/2019/01/06/news-features/who-has-lassie’s-blood-their-hands |publisher=Sunday Observer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Colombo Gazette |url=https://colombogazette.com/2013/05/30/book-on-lasantha-released/ |publisher=Colombo Gazette}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sundaytimes.lk&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sunday Times |url=https://www.sundaytimes.lk/090118/Plus/sundaytimesplus_12.html |publisher=SundayTimes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka Guardian |url=http://www.srilankaguardian.org/2009/01/lasantha-classic-case-of-publish-and-be.html?m=1}}&lt;/ref&gt; සුරනිමල කාලීන ප්‍රශ්න ගැන ලියා ඇති අතර රජයේ පාලනයෙන් ඔබ්බට අන්තර්ගතය සහ ලේඛන ප්‍රසිද්ධ කිරීමට ඔහුට ඇති හැකියාව සහ ජනාධිපතිවරයාට රාත්‍රී ආහාරය සඳහා ලබා දුන් දේ වැනි සමීප තොරතුරු ප්‍රසිද්ධ කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. ඔහු එක් අවස්ථාවකදී ප්‍රේමදාස ජනාධිපතිවරයාගේ බලය බෙදීම සම්බන්ධයෙන් රහසිගතව ඉදිරිපත් කළ යෝජනා ගැන ලිවීය. වික්‍රමතුංග මහතාගේ විමර්ශනයේදී ඔහු අනාවරණය කරගෙන තිබුණේ “ජනාධිපති ප්‍රේමදාස මහතා කාන්දුවීම් සෙවීමට විවිධ වර්ණ හතරක් තීන්ත භාවිත කළ” බවයි. [[ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලය|ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයේ]] අර්බුදයකට තුඩු දුන් ලිපිගොනු පිටපතෙහි යොදා ඇති තීන්තවල වර්ණය හිතාමතාම සුරනිමල සඳහන් කළේය.&lt;ref name=&quot;sundaytimes.lk&quot; /&gt;

එහි ආරම්භයේ දී සුරනාමිලගේ අනන්‍යතාව පිළිබඳ [[ශ්‍රී ලංකාව]] තුළ විශාල කුතුහලයක් ඇති විය. එබැවින් වික්‍රමතුංග මෙන්ම ඔහුගේ කර්තෘවරයාද රහස්‍යභාවය ආරක්ෂා කළේය.&lt;ref name=&quot;sundaytimes.lk2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sunday Times |url=https://www.sundaytimes.lk/090118/Plus/sundaytimesplus_12.html |publisher=SundayTimes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka Brief |url=https://srilankabrief.org/from-the-headlines-to-the-firing-lines// |publisher=Sri Lanka Brief}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Himal Mag&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Himal Mag |url=https://www.himalmag.com/lasantha-a-celebration-of-dissent-and-diversity/ |publisher=Himal Mag}}&lt;/ref&gt;

වික්‍රමතුංග 1994 දි ''සන්ඩේ ලීඩර්'' පටන් ගන්නකොට සුරනිමල එක්කගෙන ගියා.

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[ප්‍රවර්ගය:1958 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:2009 මරණ]]</text>
      <sha1>piqcni6smlcm9wu3agf076v3yyn5xgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ද ඩිසින්ටිග්‍රේෂන් මෙෂීන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65598</id>
    <revision>
      <id>795568</id>
      <parentid>363794</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T12:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8631" sha1="qqtczmgbvoexl5lsu1ejdvacs21szsz" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව කෙටිකතාව | &lt;!-- See [[Wikipedia:WikiProject Novels]] or [[Wikipedia:WikiProject Books]] --&gt;
| name          = ද ඩිසින්ටිග්‍රේෂන් මෙෂීන්
| title_orig    = 
| translator    = 
| author        = [[ආතර් කොනන් ඩොයිල්]]
| country       = [[එක්සත් රාජධානිය]]
| language      = [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව |ඉංග්‍රීසි]]
| series        = [[මහාචාර්ය චැලෙන්ජර්]]
| genre         = [[විද්‍යා ප්‍රබන්ධ]] [[කෙටිකතාව]]
| published_in   = 
| publisher     = 
| media_type    = 
| pub_date  = 1929
| english_pub_date = 
| preceded_by   = [[වෙන් ද වර්ල්ඩ් ස්ක්‍රීම්ඩ්]]
| followed_by   = 
}}


'''&quot;ද ඩිසින්ටිග්‍රේෂන් මෙෂීන්&quot;''' යනු,  [[ආතර් කොනන් ඩොයිල්]] විසින් ලියැවුනු කෙටිකතාවකි. 1929 ජනවාරි මාසයෙහිදී  ''[[ද ස්ට්‍රෑන්ඩ් සඟරාව| ද ස්ට්‍රෑන්ඩ් සඟරාවෙහි]]'' එය මුලින්ම ප්‍රකාශයට පත් විය. මෙම කතාව ගෙතී ඇත්තේ, වස්තූන් අසමෝධානය කළ හැකි සහ ඒවා පැවති ආකාරයටම ප්‍රතිස්ථාපනය කළ හැකි   යන්ත්‍රයක් සොයා ගැනීම වටාය. මෙම කෙටිකතාව,  ධනවත් විධිවිරෝධී වික්‍රමිකයෙකු වූ [[මහාචාර්ය චැලෙන්ජර්]] පිළිබඳව ලියැවුනු &quot;චැලෙන්ජර් ග්‍රන්ථ මාලාවෙහි&quot; කොටසකි.

==කථා වස්තු සාරාංශය ==
තොරතෝංචියක් නොමැතිව  දුරකතනයෙන් ඔහු වෙත ඇමතුම් ලබා දෙන පුද්ගලයින් හා මහාචාර්ය චැලෙන්ජර් විවාදයකට පැටලී සිටින අවස්ථාවකදී, ''ද ඩේලි ගැසට්'' පුවත්පතෙහි වාර්තාකරුවෙකු වූ සහ ඔහුගේ තරුණ මිතුරා වූ මොලෝන් පැමිණ චැලෙන්ජර්ට ඇවටිලි කරන්නේ, වස්තූන් අසමෝධානය කළ හැකි යන්ත්‍රයක් සොයාගත් බව පවසන තියඩෝර් නෙමෝර්ගේ සොයාගැනීම පරික්ෂාකිරීමට ඔහු සමග පැමිණෙන ලෙසිනි. මෙම සොයැගැනුම සැක සහිත බව සිතන චැලෙන්ජර්, මොලෝන්ගේ යෝජනාවට එකඟවී ඔහු හා නෙමෝර්ගේ නිවෙස බලා යයි. 

යන්ත්‍රයේ  හැකියාව ප්‍රදර්ශනය කරනු වස්, චැලෙන්ජර් අසමෝධානය කොට ඔහු යළි ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට  නෙමෝර් මුලින්ම යෝජනා කර සිටි නමුත්, කිසියම් අයුරකින් චැලෙන්ජර් ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට යන්ත්‍රය අසමත් වුවහොත්, ඔහු විසින් සිදු කෙරෙමින් පවතින විද්‍යාත්මක කාර්යයන් නිම කිරීමට නොහැකිව අඩාල වන බව චැලෙන්ජර්ට ඒත්තු ගැන්වීමට මොලෝන් සමත් වන අතර,  මොලෝන් විසින්  අසමෝධානය සඳහා වස්තුව ලෙසින් තමා නම් කරයි. 

මොලෝන් සාර්ථක ලෙසින් අසමෝධානය කොට යළි ප්‍රතිස්ථාපනය කෙරෙන අතර ඉන්පසු චැලෙන්ජර් අරභයාද එම කාර්යයම සිදු කෙරෙයි. සොයාගැනුම පිළිබඳ චැලෙන්ජර්ගේ විශ්වාසය මද බව සහ නෙමෝර් වෙත ගරුත්වය දැක්වීමෙහි මද  බවට දඬුවමක් වශයෙන්, නිමැවුම්කරු විසින් මහාචාර්යවරයා යළි ප්‍රතිස්ථාපනය කෙරෙනුයේ හිසකෙස් රහිතවය. කෝපයට පත්වන චැලෙන්ජර්, නෙමෝර් හට පහර දෙන අතර, ඔහු බිම හෙලා තර්ජනය කරනුයේ, මහාචාර්යවරයා යළි පෙර තත්ත්වයට ප්‍රතිස්ථාපනය නොකෙළේ නම් දිවි තොර කරන බවයි. නෙමෝර් විසින් චැලෙන්ජර්ගේ කෙස් යළි ප්‍රතිස්ථාපනය කරන අතර, ඔහුගේ යන්ත්‍රය පිළිබඳව ඔහුට ප්‍රශංසා කරන චැලෙන්ජර් ඔහුගෙන් විමසන්නේ එහි ප්‍රායෝගික උපයෝගයන් මොනවාද යන්නයි. නෙමෝර් විසින් කට මැත දොඩනුයේ, මෙම සොයාගැනීමේ හිමිකම් සඳහා වැඩිම ඉල්ලුම්කරුවන් වන රුසියානුවන් විසින් ලන්ඩනය සහ එහි වැසියන් මිලියන ගණනක් විනාශ කෙරෙනු ඇති බවයි. 

යන්ත්‍රය පිළිබඳ රහස වෙනයම් අය දන්නේද යන්න නිර්ණය කරගැනුමෙන් පසු, චැලෙන්ජර් විසින් එය පරික්ෂා කරනු ලබයි. චැලෙන්ජර් තරයේ පවසනුයේ, ඔහු අසමෝධානය කෙරුණු විට වාඩි වුනු යන්ත්‍රයෙහි අසුන වෙතින් කිසියම් සුළු ප්‍රමාණයක විදුලිය කාන්දුවක් සිදුවූ බවයි. නෙමෝර් විසින් මෙය ප්‍රතික්ෂේප කරන අතර ඔහු විසින් මෙම අසුන මත වාඩි වන්නේ මෙලෙස කාන්දුවක් ඇත්දැයි ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගැනුමටය. චැලෙන්ජර් විසින් වහා ඔහු අසමෝධානය කෙරෙන අතර, පොදු යහපත සලකා, ඔහු සහ මොලෝන් පිටව යන්නේ, නොමෝර් යලි ප්‍රතිස්ථාපනය නොකරමය.

==බාහිර සබැඳි ==
*[http://www.classic-literature.co.uk/scottish-authors/arthur-conan-doyle/the-disintegration-machine/ &quot;ද ඩිසින්ටිග්‍රේෂන් මෙෂීන්&quot;] (විද්‍යුත්-පෙළ) [http://www.classic-literature.co.uk/ ක්ලැසික් ලිට්‍රිචර් ලයිබ්‍රරි] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303204925/http://classic-literature.co.uk/ |date=2011-03-03 }} වෙත

{{DEFAULTSORT:ඩිසින්ටිග්‍රේෂන් මෙෂීන්, ද}}

[[ප්‍රවර්ගය:1929 වසරෙහි කෙටිකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:විද්‍යා ප්‍රබන්ධ කෙටිකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහාචාර්ය චැලෙන්ජර් කෙටිකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ද ස්ට්‍රෑන්ඩ් සඟරාවෙහි මුලින් ප්‍රකාශිත කෘතීන්]]</text>
      <sha1>qqtczmgbvoexl5lsu1ejdvacs21szsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නැමීබියාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69433</id>
    <revision>
      <id>795575</id>
      <parentid>794657</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T13:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="256292" sha1="0l10r1txr0t3kqllzsk1ixn984x1dh3" xml:space="preserve">{{Coord|22|S|17|E|type:country_region:NA|display=title}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = නැමීබියා ජනරජය
| common_name            = නැමීබියාව
| native_name            = {{collapsible list 
  |titlestyle = background:transparent;text-align:center;line-height:normal;font-size:85%;
  |title = Name in national languages
| {{Infobox
| subbox=yes
| bodystyle=font-size:78%;font-weight:normal;
| rowclass1 = mergedrow 
| label1 = [[අෆ්‍රිකාන්ස්]]:
| data1  = {{lang|af|Republiek van Namibië}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_German.pdf |title=Communal Land Reform Act, German |publisher=Government of Namibia. |access-date=18 February 2016 }} {{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| rowclass2 = mergedrow
| label2 = [[ජර්මන්]]:
| data2  = {{lang|de|Republik Namibia}} &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Afrikaans.pdf |title=Communal Land Reform Act, Afrikaans |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225105003/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Afrikaans.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowclass3 = mergedrow 
| label3 = [[Khoekhoe language|Khoekhoegowab]]:
| data3  = {{lang|naq|Republiki Namibiab dib}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Nama.pdf |title=Communal Land Reform Act, Khoekhoegowab |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104943/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Nama.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowclass4 = mergedrow 
| label4 = [[ඔෂිවම්බෝ]]:
| data4  = {{lang|kj|Orepublika yaNamibia}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://baslerafrika.ch/wp-content/uploads/Neuerwerbungsliste-2013.pdf |title=Communal Land Reform Act, Oshiwambo |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301124906/http://baslerafrika.ch/wp-content/uploads/Neuerwerbungsliste-2013.pdf |archive-date=1 March 2016}}&lt;/ref&gt;
| rowclass5 = mergedrow 
| label5 = [[හෙරෙරෝ]]:
| data5  = {{lang|hz|Orepublika yaNamibia}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Herero.pdf |title=Communal Land Reform Act, Otjiherero |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 }} {{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| rowclass6 = mergedrow 
| label6 = [[ක්වංගලි]]:
| data6  = {{lang|kwn|Republika zaNamibia}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Rukwangali.pdf |title=Communal Land Reform Act, Rukwangali |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104955/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Rukwangali.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowclass7 = mergedrow 
| label7 = [[සෙට්ස්වානා]]:
| data7  = {{lang|tn|Rephaboliki ya Namibia}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Setswana.pdf |title=Communal Land Reform Act, Setswana |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225105008/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Setswana.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowclass8 = mergedrow 
| label8 = [[ලෝසි]]:
| data8  = {{lang|loz| Namibia ye Lukuluhile}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Lozi.pdf |title=Communal Land Reform Act, Lozi |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104949/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Lozi.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}
}}
| image_flag             = Flag of Namibia.svg
| flag_caption           = ජාතික ධජය
| image_coat             = Coat of arms of Namibia.svg
| symbol_type            = රාජ්‍ය ලාංඡනය
| national_motto         = &quot;එකමුතුකම, නිදහස, යුක්තිය&quot;
| national_anthem        = &quot;[[නැමීබියාව, නිර්භීත දේශය]]&quot;
&lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;padding-top:0.5em;&quot;&gt; &lt;/div&gt;
| image_map              = {{Switcher|[[File:Namibia (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Namibia AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|default=1}}
| map_caption            = 
| capital                = වින්ඩ්හෝක්
| coordinates            = {{Coord|22|34|S|17|5|E|type:city_region:NA}}
| largest_city           = වින්ඩ්හෝක්
| official_languages     = ඉංග්‍රීසි
| national_languages     = {{unbulleted list
|අෆ්‍රිකාන්ස්
|ජර්මානු
|කොකෝ
|ඕවාම්බෝ
|හිරියෝ
|ක්වංගලි
|ට්ස්වානා
|ලෝසි
}}
| regional_languages     = {{unbulleted list 
| කුං භාෂා
| ජීසිරිකු භාෂා
| ම්බුකුෂු භාෂා
}}
| ethnic_groups          = {{unbulleted list
| 49% ඕවම්බෝ මිනිසුන්
| 9.2% කවන්ගෝ ජනතාව
| 8.0% නැමීබියාවේ වර්ණවත් පුද්ගලයන් (බැස්ටර් ඇතුළුව)
| 8.0% සුදු නැමීබියානුවන්
| 7.0% හෙරෙරෝ ජනතාව
| 7.0% දමර ජනතාව
| 4.7% නම මිනිස්සු
| 3.5% ලෝසි ජනතාව
| 3.0% සැන් ජනතාව
| 0.6% ට්ස්වානා ජනයා
| 0.5% වෙනත් අය
}}
| ethnic_groups_year     = 2014
| religion               = 87.9% ක්‍රිස්තියානි&lt;br&gt;
- 43.7% ලුතරන්වාදය&lt;br&gt;
- 22.8% කතෝලික&lt;br&gt;
- 17.0% ඇංග්ලිකානුවාදය&lt;br&gt;
- 4.4% වෙනත් ක්‍රිස්තියානි නිකායන්&lt;br&gt;
10.2% සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලි&lt;br&gt;
1.6% ආගමක් නොමැති&lt;br&gt;
0.3% වෙනත්
| religion_ref           = &lt;ref&gt;{{Cite web | title=Namibia Demographic and Health Survey 2013 | publisher=The Namibia Ministry of Health and Social Services (MoHSS) and ICF International | date=September 2014 | url=https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR298/FR298.pdf | access-date=5 July 2021 | page=30}} Only people between 15 and 49 years of age were surveyed.&lt;/ref&gt;
| demonym                = නැමීබියානු
| government_type        = ඒකීය, අර්ධ ජනාධිපති ජනරජය&lt;ref name=&quot;Dual&quot; /&gt;
| leader_title1          = ජනාධිපති
| leader_name1           = නන්ගොලෝ ම්බුම්බා
| leader_title2          = උප ජනාධිපති
| leader_name2           = නෙතුම්බෝ නන්දි-න්ඩයිට්වාහ්
| leader_title3          = අගමැති
| leader_name3           = සාරා කුගොන්ගෙල්වා
| leader_title4          = නියෝජ්‍ය අගමැති
| leader_name4           = ජෝන් මුටෝර්වා
| leader_title5          = අගවිනිසුරු
| leader_name5           = පීටර් ෂිවුට්
| legislature            = පාර්ලිමේන්තුව
| upper_house            = ජාතික සභාව
| lower_house            = ජාතික රැස්වීම
| sovereignty_type       = [[දකුණු අප්‍රිකාව]] වෙතින් නිදහස
| established_event1     = ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව
| established_date1      = 1990 පෙබරවාරි 09
| established_event2     = ස්වාධීනත්වය
| established_date2      = 1990 මාර්තු 21
| area_km2               = 825,615
| area_rank              = 34 වෙනි
| area_sq_mi             = 318,696 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water          = නොසැලකිය හැකි
| population_estimate    = 2,777,232&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Namibia|access-date=22 June 2023|year=2023}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2023
| population_estimate_rank = 141 වෙන්
| population_density_km2 = 3.2
| population_density_sq_mi = 6.6 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank = 235 වෙනි
| GDP_PPP                = {{increase}} ඇ.ඩො. බිලියන 30.663&lt;ref name=&quot;IMFWEO.NA&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=728,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 (Namibia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10 October 2023 |access-date=18 October 2023}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2023
| GDP_PPP_rank           = 
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $11,603&lt;ref name=&quot;IMFWEO.NA&quot;/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 45 වෙනි
| GDP_nominal            = {{increase}} ඇ.ඩො. බිලියන 12.647&lt;ref name=&quot;IMFWEO.NA&quot;/&gt;
| GDP_nominal_year       = 2023
| GDP_nominal_rank       = 
| GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} ඇ.ඩො. 4,786&lt;ref name=&quot;IMFWEO.NA&quot;/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 
| Gini                   = 59.1 &lt;!-- number only --&gt;
| Gini_year              = 2015
| Gini_change            = &lt;!-- increase/decrease/steady --&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=NA |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=20 January 2019}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI                    = 0.615 &lt;!-- number only --&gt;
| HDI_year               = 2021 &lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --&gt;
| HDI_change             = decrease &lt;!-- increase/decrease/steady --&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 139 වෙනි
| currency               = නැමීබියානු ඩොලරය &lt;br /&gt; (NAD) &lt;br /&gt; දකුණු අප්‍රිකානු රැන්ඩ් (ZAR)
| time_zone              = [[Central Africa Time|CAT]]
| utc_offset             = +2
| date_format            = දිදි/මාමා/වවවව
| drives_on              = වම
| calling_code           = [[+264]]
| cctld                  = [[.na]]
| footnote_a             = 
| religion_year          = 2013
| today                  = 
}}
'''නැමීබියාව''' ( {{IPAc-en|n|ə|ˈ|m|ɪ|b|i|ə|audio=En-us-Namibia.ogg}}, {{IPAc-en|n|æ|ˈ|-}}),&lt;ref&gt;{{Citation|last=Wells|first=John C.|title=Longman Pronunciation Dictionary|year=2008|edition=3rd|publisher=Longman|isbn=9781405881180|ISBN=9781405881180}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=Roach|first=Peter|title=Cambridge English Pronouncing Dictionary|year=2011|edition=18th|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521152532|ISBN=9780521152532}}&lt;/ref&gt; නිල වශයෙන් '''නැමීබියා ජනරජය''', දකුණු අප්‍රිකාවේ රටකි. එහි බටහිර මායිම අත්ලාන්තික් සාගරයයි. එය උතුරින් සැම්බියාව සහ ඇන්ගෝලාව, නැගෙනහිරින් බොට්ස්වානා සහ දකුණින් සහ නැගෙනහිරින් දකුණු අප්‍රිකාව සමඟ ගොඩබිම් මායිම් බෙදා ගනී. එය සිම්බාබ්වේ මායිම් නොවුනත්, සැම්බේසි ගඟේ බොට්ස්වානා දකුණු ඉවුරේ මීටර් 200 (අඩි 660) ට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් රටවල් දෙක වෙන් කරයි. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වින්ඩ්හෝක් වේ. 

උප-සහාරා අප්‍රිකාවේ වියළිම රට,&lt;ref&gt;{{cite web |author=Peter Shadbolt |date=24 October 2012 |title=Namibia country profile: moving on from a difficult past |url=https://edition.cnn.com/2012/10/23/world/africa/namibia-eye-on-country-profile/index.html |website=CNN}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාව ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ සිට ඛොයි, සන්, දමරා සහ නාම මිනිසුන් විසින් ජනාවාස වී ඇත. 14 වන ශතවර්ෂයේදී, බන්ටු ව්‍යාප්තියේ කොටසක් ලෙස සංක්‍රමණික බන්ටු ජනයා පැමිණියහ. එතැන් සිට, බන්ටු කණ්ඩායම්, විශාලතම ඕවම්බෝ, රටේ ජනගහනය මත ආධිපත්‍යය දැරීය; 19 වන සියවසේ අග භාගයේ සිට ඔවුන් බහුතරයක් පිහිටුවා ඇත. අද වන විට ඇස්තමේන්තුගත මිලියන 2.77 ක ජනගහනයක් සිටින නැමීබියාව ලෝකයේ වඩාත්ම විරල ජනගහනය සහිත රටවලින් එකකි.

1884 දී, ජර්මානු අධිරාජ්‍යය විසින් බොහෝ ප්‍රදේශය පාලනය කරන ලද අතර, ජර්මානු නිරිතදිග අප්‍රිකාව ලෙස හැඳින්වෙන යටත් විජිතයක් පිහිටුවන ලදී. 1904 සහ 1908 අතර ජර්මානු හමුදා හෙරෙරෝ සහ නාමාට එරෙහිව දණ්ඩනීය ව්‍යාපාරයක් දියත් කළ අතර එය 20 වැනි සියවසේ පළමු ජන සංහාරය දක්වා වර්ධනය විය. ජර්මානු පාලනය පළමු ලෝක සංග්‍රාමයේදී අවසන් වූයේ 1915 දී දකුණු අප්‍රිකානු හමුදා විසින් පරාජය කිරීමෙනි. 1920 දී, යුද්ධය අවසන් වීමෙන් පසු, ජාතීන්ගේ සංගමය දකුණු අප්‍රිකාවට යටත් විජිත පරිපාලනය නියම කළේය. 1948 සිට, ජාතික පක්ෂය බලයට පත් වීමත් සමඟ, දකුණු අප්‍රිකාව වර්ණභේදවාදය එවකට නිරිතදිග අප්‍රිකාව ලෙස හැඳින්වූ දෙයට යෙදීම මෙයට ඇතුළත් විය. 20 වැනි සියවසේ අගභාගයේදී, නිදහස අපේක්ෂා කරන ස්වදේශික අප්‍රිකානු දේශපාලන ක්‍රියාකාරීන් විසින් දේශපාලන නියෝජනය සඳහා වූ නැගිටීම් සහ ඉල්ලීම් හේතුවෙන් 1966 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය භූමි ප්‍රදේශයේ සෘජු වගකීම භාර ගැනීමට හේතු වූ නමුත් දකුණු අප්‍රිකාවේ රට තථ්‍ය පාලනයක් පවත්වාගෙන ගියේය. 1973 දී එක්සත් ජාතීන් විසින් නිරිතදිග අප්‍රිකානු මහජන සංවිධානය (SWAPO) නැමීබියානු ජනතාවගේ නිල නියෝජිතයා ලෙස පිළිගත්තේය. නැමීබියානු නිදහස් යුද්ධයෙන් පසුව 1990 මාර්තු 21 දින නැමීබියාව දකුණු අප්‍රිකාවෙන් නිදහස ලබා ගත්තේය. කෙසේ වෙතත්, වොල්විස් බොක්ක සහ පෙන්ගුයින් දූපත් 1994 දක්වා දකුණු අප්‍රිකානු පාලනය යටතේ පැවතුනි.

නැමීබියාව ස්ථාවර පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයකි. කෘෂිකර්මය, සංචාරක කර්මාන්තය සහ පතල් කර්මාන්තය - මැණික් දියමන්ති, යුරේනියම්, රන්, රිදී සහ මූලික ලෝහ සඳහා පතල් කැණීම් ඇතුළුව - එහි ආර්ථිකයේ පදනම වන අතර නිෂ්පාදන අංශය සාපේක්ෂව කුඩා වේ. නැමීබියාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාව, අප්‍රිකානු සංගමය සහ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍යයකි.

== ඉතිහාසය ==

=== නිරුක්තිය ===
ලෝකයේ පැරණිතම කාන්තාරය වන නැමීබ් කාන්තාරයෙන් රටේ නම ව්‍යුත්පන්න වී ඇත.&lt;ref name=&quot;at13152&quot;&gt;Spriggs, A. (2001) {{WWF ecoregion|name=Africa: Namibia|id=at1315}}&lt;/ref&gt; නැමීබ් යන වචනයම නාම සම්භවයක් ඇති අතර එහි තේරුම &quot;විශාල ස්ථානය&quot; යන්නයි. නම තෝරනු ලැබුවේ &quot;නමීබ් ජනරජය&quot; මුලින් යෝජනා කළ ඹුරුම්බා කෙරිනා විසිනි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Man Who Named Namibia- Mburumba Kerina |url=https://www.namibian.com.na/127811/archive-read/The-Man-Who-Named-Namibia--Mburumba-Kerina |access-date=15 June 2021 |work=The Namibian}}&lt;/ref&gt; 1990 දී නැමීබියාව ස්වාධීන වීමට පෙර, එහි භූමිය ප්‍රථමයෙන් ජර්මානු නිරිතදිග අප්‍රිකාව (ඩොයිෂ්-සුඩ්වෙස්ටාෆ්‍රිකා) ලෙසත්, පසුව නිරිතදිග අප්‍රිකාව ලෙසත්, පිළිවෙලින් ජර්මානුවන් සහ දකුණු අප්‍රිකානුවන් විසින් එහි යටත් විජිත වාඩිලෑම පිළිබිඹු කරන ලදී.

=== පූර්ව යටත් විජිත යුගය ===
නැමීබියාවේ වියළි බිම් ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ සිට ජනාවාස වී ඇත්තේ සන්, ඩමරා සහ නාම විසිනි. වසර දහස් ගණනක් පුරා, දකුණු අප්‍රිකාවේ කොයිසාන් ජනයා සංචාරක ජීවිතයක් පවත්වාගෙන ගිය අතර, කොයිකොයි එඬේරුන් ලෙසත්, සැන් ජනතාව දඩයම්කරුවන් ලෙසත් පවත්වාගෙන ගියහ. 14 වන සියවසේ පමණ, සංක්‍රමණික බන්ටු ජනයා මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ සිට බන්ටු ව්‍යාප්තිය අතරතුර පැමිණීමට පටන් ගත්හ.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Belda|first=Pascal|url=https://books.google.com/books?id=NcsUr8BkqAUC&amp;q=The+dry+lands+of+Namibia+have+been+inhabited+since+early+times+by+San,+Damara,+and+Nama.+Around+the+14th+century,+immigrating+Bantu+people+began+to+arrive+during+the+Bantu+expansion+from+central+Africa.&amp;pg=PA14|title=Namibia|date=May 2007|publisher=MTH Multimedia S.L.|isbn=978-84-935202-1-2|language=en}}&lt;/ref&gt;

18 වැනි සියවසේ අගභාගයේ සිට, කේප් ජනපදයේ ඕර්ලම් ජනයා ඔරේන්ජ් ගඟ තරණය කර අද දකුණු නැමීබියාව වන ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වූහ.&lt;ref name=&quot;KDA2&quot;&gt;{{cite web |last=Dierks |first=Klaus |author-link=Klaus Dierks |title=Biographies of Namibian Personalities, A |url=http://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_A.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20081015021238/http://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_A.htm |archive-date=15 October 2008 |access-date=24 June 2010}}&lt;/ref&gt; සංචාරක නාම ගෝත්‍රිකයන් සමඟ ඔවුන්ගේ හමුවීම් බොහෝ දුරට සාමකාමී විය. ඕර්ලම් කැටුව යන මිෂනාරිවරුන් ඔවුන්ට ඉතා හොඳින් ලැබුණි,&lt;ref name=&quot;Dierks2&quot;&gt;{{cite web |last=Dierks |first=Klaus |author-link=Klaus Dierks |title=Warmbad becomes two hundred years |url=http://www.klausdierks.com/Warm_Bath/index.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821172028/http://www.klausdierks.com/Warm_Bath/index.htm |archive-date=21 August 2019 |access-date=22 June 2010 |website=Klausdierks.com}}&lt;/ref&gt; වාර්ෂික ගෙවීමකට එරෙහිව දිය වළවල් භාවිතා කිරීමට සහ තණකොළ කෑමට ඔවුන්ට අයිතිය ලබා දුන්හ.{{sfn|Vedder|1997|p=177}} කෙසේ වෙතත්, උතුරු දෙසට ගමන් කරන විට, ඕර්ලම් හට ඔවුන්ගේ ආක්‍රමණයට එරෙහි වූ වින්ඩ්හෝක්, ගොබාබිස් සහ ඔකාහන්ජාහිදී ඕවාහෙරෙරෝ ගෝත්‍ර හමු විය. 1880 දී නාම-හෙරෙරෝ යුද්ධය ආරම්භ වූ අතර, සතුරුකම් පහව ගියේ ජර්මානු අධිරාජ්‍යය විසින් තරඟකාරී ස්ථානවලට හමුදා යෙදවීමෙන් පසුව නාම, ඕර්ලම් සහ හෙරෙරෝ අතර පවතින තත්ත්වය තහවුරු කිරීමෙන් පසුවය.{{sfn|Vedder|1997|p=659}}

1878 දී, එවකට බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක්ව පැවති කේප් ඔෆ් ගුඩ් හෝප්, වල්විස් බොක්ක වරාය සහ අක්වෙරළ පෙන්ගුයින් දූපත් ඈඳා ගන්නා ලදී; 1910 දී දකුණු අප්‍රිකාවේ නව සංගමයේ නිර්මිතයේදී මේවා අනිවාර්ය අංගයක් විය.

ප්‍රථම වරට යුරෝපීයයන් ගොඩ බැස කලාපය ගවේෂණය කළේ 1485 දී&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Observador |title=Padrão português com 500 anos foi roubado da Namíbia no século XIX. Vai ser devolvido |url=https://observador.pt/2019/05/17/padrao-portugues-com-500-anos-foi-roubado-da-namibia-no-seculo-xix-vai-ser-devolvido/ |access-date=2020-12-07 |website=Observador |language=pt-PT}}&lt;/ref&gt; පෘතුගීසි නාවිකයන් වූ ඩියෝගෝ කාඕ සහ 1486 දී බර්තොලමියු ඩයස්, නමුත් පෘතුගීසීන් එම ප්‍රදේශයට හිමිකම් කීමට උත්සාහ කළේ නැත. උප සහරා අප්‍රිකාවේ අභ්‍යන්තරයේ බොහෝ ප්‍රදේශ මෙන්ම නැමීබියාව ද 19 වැනි සියවස දක්වා යුරෝපීයයන් විසින් පුළුල් ලෙස ගවේෂණය නොකළේය. එකල වෙළඳුන් සහ පදිංචිකරුවන් ප්‍රධාන වශයෙන් ජර්මනියෙන් සහ ස්වීඩනයෙන් පැමිණ ඇත. 1870 දී, ෆින්ලන්ත මිෂනාරිවරු නැමීබියාවේ උතුරු ප්‍රදේශයට පැමිණියේ ඕවාම්බෝ සහ කවන්ගෝ ජනයා අතර ලූතරන් ආගම ව්‍යාප්ත කිරීම සඳහාය. 19 වන ශතවර්ෂයේ අගභාගයේදී, ඩෝර්ස්ලන්ඩ් ට්‍රේකර්ස් ට්‍රාන්ස්වාල් සිට ඇන්ගෝලාව දක්වා යන අතරතුර ප්‍රදේශය තරණය කළහ. ඔවුන්ගෙන් සමහරෙක් ඔවුන්ගේ ගමන දිගටම කරගෙන යනවා වෙනුවට නැමීබියාවේ පදිංචි වූහ.

=== ජර්මානු පාලනය ===
බ්‍රිතාන්‍ය ආක්‍රමණය වැලැක්වීම සඳහා නැමීබියාව 1884 දී ඔටෝ වොන් බිස්මාර්ක් යටතේ ජර්මානු යටත් විජිතයක් බවට පත් වූ අතර එය ජර්මානු නිරිතදිග අප්‍රිකාව (ඩොයිෂ්-සුඩ්වෙස්ටාෆ්‍රිකා) ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=German South West Africa |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/eb/article-9036573/German-South-West-Africa |access-date=15 April 2008}}&lt;/ref&gt; කේප් ටවුන් හි බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් පල්ග්‍රේව් කොමිසම විසින් වොල්විස් බොක්කෙහි ස්වභාවික ගැඹුරු ජල වරාය පමණක් අල්ලා ගැනීම වටී යැයි තීරණය කළ අතර එය බ්‍රිතාන්‍ය දකුණු අප්‍රිකාවේ කේප් පළාතට ඈඳා ගන්නා ලදී.

1897 දී, රයින්ඩර්පෙස්ට් වසංගතයක් හේතුවෙන් දකුණු සහ මධ්‍යම නැමීබියාවේ ගවයන්ගෙන් 95% ක් විශාල වශයෙන් ගවයන් මිය ගියේය. ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ජර්මානු යටත් විජිතවාදීන් විසින් රතු රේඛාව ලෙස හඳුන්වන පශු වෛද්‍ය රැහැන වැටක් පිහිටුවීය.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Lechler|first1=Marie|last2=McNamee|first2=Lachlan|date=December 2018|title=Indirect Colonial Rule Undermines Support for Democracy: Evidence From a Natural Experiment in Namibia|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0010414018758760|url-status=bot: unknown|journal=Comparative Political Studies|language=en|volume=51|issue=14|pages=1864–1871 (p. 7–14)|doi=10.1177/0010414018758760|issn=0010-4140|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515045624/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0010414018758760|archive-date=15 May 2023|access-date=2 June 2023|s2cid=158335936}}&lt;/ref&gt; 1907 දී මෙම වැට පළමු පොලිස් කලාපය සඳහා මායිම් පුළුල් ලෙස නිර්වචනය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Lechler|first1=Marie|last2=McNamee|first2=Lachlan|date=December 2018|title=Indirect Colonial Rule Undermines Support for Democracy: Evidence From a Natural Experiment in Namibia|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0010414018758760|url-status=bot: unknown|journal=Comparative Political Studies|language=en|volume=51|issue=14|pages=1865 (p. 8)|doi=10.1177/0010414018758760|issn=0010-4140|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515045624/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0010414018758760|archive-date=15 May 2023|access-date=2 June 2023|s2cid=158335936}}&lt;/ref&gt;

1904 සිට 1907 දක්වා හෙරෙරෝ සහ නමක්වා කුරිරු ජර්මානු පදිංචිකරුවන්ට එරෙහිව ආයුධ අතට ගත්හ. ජර්මානු පදිංචිකරුවන් විසින් ගණනය කරන ලද දඬුවම් ක්‍රියාවක දී, ඕවාහෙරෙරෝ සහ නමක්වා ජන සංහාරයේ දී ස්වදේශිකයන් වඳ වී යාමට රජයේ නිලධාරීන් නියෝග කළේය. &quot;20 වැනි ශතවර්ෂයේ පළමු ජන සංහාරය&quot; ලෙසින් හැඳින්වෙන&lt;ref&gt;{{cite web |author=David Olusoga |author-link=David Olusoga |date=18 April 2015 |title=Dear Pope Francis, Namibia was the 20th century's first genocide |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/apr/18/pope-francis-armenian-genocide-first-20th-century-namibia |access-date=26 November 2015 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ජර්මානුවන් ක්‍රමානුකූලව නාම 10,000 ක් (ජනගහනයෙන් අඩක්) සහ ආසන්න වශයෙන් 65,000 හෙරෙරෝ (ජනගහනයෙන් 80% ක් පමණ) මරා දැමූහ.&lt;ref&gt;Drechsler, Horst (1980). The actual number of deaths in the limited number of battles with the German Schutztruppe (expeditionary force) were limited; most of the casualties occurred after the fighting had ended. The German military governor [[Lothar von Trotha]] issued a punitive order. Many Herero died of disease and abuse in detention camps after being expelled. A substantial minority of Herero crossed the Kalahari desert into the British colony of Bechuanaland (modern-day Botswana), where a small community continues to live in western Botswana near to the border with Namibia. ''Let us die fighting'', originally published (1966) under the title ''Südwestafrika unter deutscher Kolonialherrschaft''. Berlin: Akademie-Verlag.&lt;/ref&gt; 1948 දී දකුණු අප්‍රිකාව විසින් ස්ථාපිත කරන ලද වර්ණභේදවාදය බොහෝ ආකාරවලින් පුරෝකථනය කරන ලද පද්ධතියක් තුළ දිවි ගලවා ගත් අය, අවසානයේ රඳවා තබා ගැනීමෙන් නිදහස් වූ විට, නෙරපා හැරීම, පිටුවහල් කිරීම, බලහත්කාර ශ්‍රමය, වාර්ගික වෙන් කිරීම සහ වෙනස් කොට සැලකීමේ ප්‍රතිපත්තියකට යටත් විය. බොහෝ අප්‍රිකානුවන් එයට සීමා විය. 1949 න් පසු දකුණු අප්‍රිකානු පාලනය යටතේ &quot;නිජබිම්&quot; (බැන්ටස්තාන්) බවට පත් කරන ලද ස්වදේශීය ප්‍රදේශ ලෙස හැඳින්වේ. සමහර ඉතිහාසඥයන් අනුමාන කර ඇත්තේ නැමීබියාවේ හෙරෙරෝගේ බිඳවැටීම සමූලඝාතනයේ නාසීන්ට ආදර්ශයක් වූ බවයි. ජර්මානු පාලනය යටතේ සිදු වූ දේ පිළිබඳ මතකය ස්වාධීන නැමීබියාවේ ජනවාර්ගික අනන්‍යතාවය හැඩගස්වා ගැනීමට දායක වී ඇති අතර ජර්මනිය සමඟ වර්තමාන සබඳතා තුළ එහි වැදගත්කම තබා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Reinhart|last1=Kößler|first2=Henning|last2=Melber|chapter=Völkermord und Gedenken: Der Genozid an den Herero und Nama in Deutsch-Südwestafrika 1904–1908|lang=de|trans-title=Genocide and memory: the genocide of the Herero and Nama in German South-West Africa, 1904–08|title=Jahrbuch zur Geschichte und Wirkung des Holocaust|year=2004|pages=37–75|publisher=Campus Verlag|isbn=9783593372822|chapter-url=https://books.google.com/books?id=_b5iRhydlHUC&amp;pg=PA37}}&lt;/ref&gt;

සංවර්ධන ආධාර පිළිබඳ ජර්මානු ඇමතිවරයා 2004 දී නැමීබියානු ජන සංහාරය සම්බන්ධයෙන් සමාව අයැද සිටියේය. කෙසේ වෙතත්, ජර්මානු රජය මෙම සමාව ඉල්ලීමෙන් ඈත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Andrew Meldrum |date=15 August 2004 |title=German minister says sorry for genocide in Namibia |url=https://www.theguardian.com/world/2004/aug/16/germany.andrewmeldrum |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; 2021 දී පමණක් ජර්මානු රජය ජන සංහාරය පිළිගත් අතර ප්‍රජා ආධාර වශයෙන් වසර 30ක් පුරා යුරෝ බිලියන 1.1ක් ගෙවීමට එකඟ විය.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Philip Oltermann |date=28 May 2021 |title=Germany agrees to pay Namibia €1.1bn over historical Herero-Nama genocide |url=https://www.theguardian.com/world/2021/may/28/germany-agrees-to-pay-namibia-11bn-over-historical-herero-nama-genocide |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

=== දකුණු අප්‍රිකානු වරම ===
[[File:Kirche_denkmal_nam.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kirche_denkmal_nam.jpg|thumb|නැමීබියාවේ වින්ඩ්හෝක් හි ජර්මානු පල්ලිය සහ ජනපදිකයන්ගේ ස්මාරකය.]]
පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී, ජෙනරාල් ලුවී බෝතා යටතේ දකුණු අප්‍රිකානු හමුදා භූමිය අල්ලාගෙන ජර්මානු යටත් විජිත පරිපාලනය නෙරපා හරින ලදී. යුද්ධයේ අවසානය සහ වර්සායිල් ගිවිසුමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස නිරිතදිග අප්‍රිකාව 1990 දක්වා ජාතීන්ගේ සංගමයේ වරමක් ලෙස දකුණු අප්‍රිකාවේ සන්තකයක් ලෙස පැවතීමට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;Rajagopal2&quot;&gt;{{cite book|last=Rajagopal|first=Balakrishnan|title=International Law from Below: Development, Social Movements and Third World Resistance|url=https://archive.org/details/internationallaw00raja|url-access=limited|year=2003|pages=[https://archive.org/details/internationallaw00raja/page/n66 50]–68|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0521016711}}&lt;/ref&gt; හිටපු ජර්මානු සහ ඔටෝමාන් ප්‍රදේශ මිත්‍ර පාක්ෂිකයින් ඈඳා ගැනීම සඳහා පෙනී සිටි අය අතර සම්මුතියක් ලෙස ජනවරම ක්‍රමය ගොඩනඟන ලද අතර ඔවුන් විසින්ම පාලනය වන තෙක් ජාත්‍යන්තර භාරකාරත්වයකට ඒවා ලබා දීමට කැමති අය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද යෝජනාවකි.&lt;ref name=&quot;Rajagopal3&quot;&gt;{{cite book|last=Rajagopal|first=Balakrishnan|title=International Law from Below: Development, Social Movements and Third World Resistance|url=https://archive.org/details/internationallaw00raja|url-access=limited|year=2003|pages=[https://archive.org/details/internationallaw00raja/page/n66 50]–68|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0521016711}}&lt;/ref&gt; එය දකුණු අප්‍රිකානු රජයට නිරිතදිග අප්‍රිකාව පාලනය කිරීමට අවසර දුන්නේ එම ප්‍රදේශයේ වැසියන් දේශපාලන ස්වයං නිර්ණය සඳහා සූදානම් වන තුරුය.&lt;ref name=&quot;Louis2&quot;&gt;{{cite book|last=Louis|first=William Roger|title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez, and Decolonization|year=2006|pages=251–261|publisher=I.B. Tauris &amp; Company, Ltd|location=London|isbn=978-1845113476}}&lt;/ref&gt; දකුණු අප්‍රිකාව ජනවරම වැස්ම සහිත ඈඳාගැනීමක් ලෙස අර්ථකථනය කළ අතර අනාගත ස්වයං පාලනයක් සඳහා නිරිතදිග අප්‍රිකාව සූදානම් කිරීමට කිසිදු උත්සාහයක් නොගත්තේය.&lt;ref name=&quot;Louis3&quot;&gt;{{cite book|last=Louis|first=William Roger|title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez, and Decolonization|year=2006|pages=251–261|publisher=I.B. Tauris &amp; Company, Ltd|location=London|isbn=978-1845113476}}&lt;/ref&gt;

{{multiple image
| image1            = Witbooi Hendrik.jpg
| width1            = 130
| image2            = SamuelMaharero.jpg
| width2            = 140
| footer            = හෙන්ද්‍රික් විට්බූයි (වමේ) සහ සැමුවෙල් මහරේරෝ (දකුණේ) ජර්මානු යටත් විජිත පාලනයට එරෙහිව කැපී පෙනෙන නායකයන් විය.
}}
1945 ජාත්‍යන්තර සංවිධානය පිළිබඳ සම්මන්ත්‍රණයේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය (එජාස) සහ හිටපු ලීගයේ විධානයන් විසින් භාරකාරත්ව පද්ධතියක් මගින් ජාතීන්ගේ සංගමය නිල වශයෙන් ආදේශ කරන ලදී. එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තියේ 77 වැනි වගන්තිය ප්‍රකාශ කළේ එක්සත් ජාතීන්ගේ භාරකාරත්වය &quot;දැන් ජනවරම යටතේ පවතින ප්‍රදේශ වලට අදාළ වනු ඇත&quot;; තවද, එය &quot;ඉහත ප්‍රදේශ වල කුමන භූමි ප්‍රදේශ භාරකාර ක්‍රමය යටතට ගෙන එන්නේද සහ කුමන කොන්දේසි යටතේද යන්න පසුව එකඟ විය යුතු කරුණක් වනු ඇත&quot;.&lt;ref name=&quot;Vandenbosch2&quot;&gt;{{cite book|last=Vandenbosch|first=Amry|title=South Africa and the World: The Foreign Policy of Apartheid|url=https://archive.org/details/southafricaworld00vand|url-access=registration|year=1970|pages=[https://archive.org/details/southafricaworld00vand/page/207 207–224]|publisher=University Press of Kentucky|location=Lexington|isbn=978-0813164946}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ඉල්ලා සිටියේ, ඔවුන්ගේ ස්වාධීනත්වය අපේක්ෂාවෙන්, සියළුම පැරණි ජාතීන්ගේ සංගමයේ වරම එහි භාරකාර මණ්ඩලයට භාර දෙන ලෙසයි. දකුණු අප්‍රිකාව එසේ කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර ඒ වෙනුවට නිරිතදිග අප්‍රිකාව විධිමත් ලෙස ඈඳා ගැනීමට එක්සත් ජාතීන්ගෙන් අවසර ඉල්ලා සිටි අතර, ඒ සඳහා සැලකිය යුතු විවේචන එල්ල විය.&lt;ref name=&quot;Vandenbosch3&quot;&gt;{{cite book|last=Vandenbosch|first=Amry|title=South Africa and the World: The Foreign Policy of Apartheid|url=https://archive.org/details/southafricaworld00vand|url-access=registration|year=1970|pages=[https://archive.org/details/southafricaworld00vand/page/207 207–224]|publisher=University Press of Kentucky|location=Lexington|isbn=978-0813164946}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය මෙම යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කළ විට, දකුණු අප්‍රිකාව එහි මතය ප්‍රතික්ෂේප කර භූමියේ පාලනය ශක්තිමත් කිරීමට පටන් ගත්තේය. එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය සහ ආරක්ෂක කවුන්සිලය 1949 සහ 1966 අතර දකුණු අප්‍රිකානු පාලනයේ නීත්‍යානුකූලභාවය පිළිබඳ සාකච්ඡා ගණනාවක් පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර අධිකරණය (ICJ) වෙත ප්‍රශ්නය යොමු කිරීම මගින් ප්‍රතිචාර දැක්වීය.&lt;ref name=&quot;First2&quot;&gt;{{cite book|last=First|first=Ruth|editor1-last=Segal|editor1-first=Ronald|title=South West Africa|year=1963|pages=169–193|publisher=Penguin Books, Incorporated|location=Baltimore|isbn=978-0844620619}}&lt;/ref&gt;
[[File:Namibia_homelands_78.jpeg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Namibia_homelands_78.jpeg|thumb|1978 දී පැවති පරිදි පොලිස් කලාපය (තැඹින්) සහ ගෝත්‍රික නිජබිම් (රතු පැහැයෙන්) නිරූපිත සිතියම. ස්වයං පාලන ගෝත්‍රික නිජබිම් රතු ඉරි සහිත දුඹුරු පැහැයක් ගනී.]]
දකුණු අප්‍රිකාව 1940 ගණන්වල අගභාගයේදී නිරිතදිග අප්‍රිකාව මත වර්ණභේදවාදය, එහි සංග්‍රහ කළ වාර්ගික වෙන්කිරීම් සහ වෙනස්කම් කිරීමේ ක්‍රමය පැනවීමට පටන් ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;Crawford12&quot;&gt;{{cite book|last=Crawford|first=Neta|title=Argument and Change in World Politics: Ethics, Decolonization, and Humanitarian Intervention|url=https://archive.org/details/argumentchangewo00craw|url-access=limited|year=2002|pages=[https://archive.org/details/argumentchangewo00craw/page/n350 333]–336|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0521002790}}&lt;/ref&gt; කළු නිරිතදිග අප්‍රිකානුවන් නීති, ඇඳිරි නීතිය සහ ඔවුන්ගේ සංචලනය සීමා කරන ලද නේවාසික රෙගුලාසි රාශියකට යටත් විය.&lt;ref name=&quot;Crawford13&quot;&gt;{{cite book|last=Crawford|first=Neta|title=Argument and Change in World Politics: Ethics, Decolonization, and Humanitarian Intervention|url=https://archive.org/details/argumentchangewo00craw|url-access=limited|year=2002|pages=[https://archive.org/details/argumentchangewo00craw/page/n350 333]–336|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0521002790}}&lt;/ref&gt; සංවර්ධනය සංකේන්ද්‍රණය වූයේ දකුණු අප්‍රිකාවට යාබද භූමි ප්‍රදේශයේ දකුණු ප්‍රදේශයේ වන අතර එය &quot;පොලිස් කලාපය&quot; ලෙස හැඳින්වේ, එහිදී ප්‍රධාන ජනාවාස සහ වාණිජ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් බොහෝමයක් පිහිටා තිබුණි.&lt;ref name=&quot;Devils3&quot;&gt;{{cite book|title=The Devils Are Among Us: The War for Namibia|url=https://archive.org/details/devilsareamongus00deni|url-access=limited|last1=Herbstein|first1=Denis|last2=Evenson|first2=John|publisher=Zed Books Ltd|year=1989|isbn=978-0862328962|location=London|pages=[https://archive.org/details/devilsareamongus00deni/page/n26 14]–23}}&lt;/ref&gt; පොලිස් කලාපයෙන් පිටත, ආදිවාසී ජනයා න්‍යායාත්මකව ස්වයං පාලන ගෝත්‍රික නිජබිම්වලට සීමා විය.&lt;ref name=&quot;Devils4&quot;&gt;{{cite book|title=The Devils Are Among Us: The War for Namibia|url=https://archive.org/details/devilsareamongus00deni|url-access=limited|last1=Herbstein|first1=Denis|last2=Evenson|first2=John|publisher=Zed Books Ltd|year=1989|isbn=978-0862328962|location=London|pages=[https://archive.org/details/devilsareamongus00deni/page/n26 14]–23}}&lt;/ref&gt;

1950 ගණන්වල අගභාගයේ සහ 1960 ගණන්වල මුල් භාගයේදී, අප්‍රිකාවේ ශීඝ්‍රයෙන් විජිත විජිතකරණය සහ ඉතිරි යටත් විජිත බලවතුන්ට තම යටත් විජිතවලට ස්වයං-නිර්ණය ලබා දීම සඳහා පීඩනය වැඩි වීම නිසා නිරිතදිග අප්‍රිකාවේ නව ජාතිකවාදී පක්ෂ ගොඩනැගීමට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;Müller2&quot;&gt;{{cite book|last=Müller|first=Johann Alexander|title=The Inevitable Pipeline Into Exile. Botswana's Role in the Namibian Liberation Struggle|year=2012|pages=36–41|publisher=Basler Afrika Bibliographien Namibia Resource Center and Southern Africa Library|location=Basel, Switzerland|isbn=978-3905758290}}&lt;/ref&gt; නිරිතදිග අප්‍රිකානු ජාතික සංගමය (SWANU) සහ නිරිතදිග අප්‍රිකානු මහජන සංවිධානය (SWAPO) වැනි ව්‍යාපාර දකුණු අප්‍රිකාවේ ජනවරම විධිමත් ලෙස අවසන් කිරීම සහ භූමිය සඳහා ස්වාධීනත්වය වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේය.&lt;ref name=&quot;Müller3&quot;&gt;{{cite book|last=Müller|first=Johann Alexander|title=The Inevitable Pipeline Into Exile. Botswana's Role in the Namibian Liberation Struggle|year=2012|pages=36–41|publisher=Basler Afrika Bibliographien Namibia Resource Center and Southern Africa Library|location=Basel, Switzerland|isbn=978-3905758290}}&lt;/ref&gt; 1966 දී, දකුණු අප්‍රිකානු පාලනය පිළිබඳ ප්‍රශ්නය සලකා බැලීමට නීත්‍යානුකූල ස්ථාවරයක් නොමැති බවට ICJ හි මතභේදාත්මක තීන්දුවෙන් පසුව, SWAPO සන්නද්ධ කැරැල්ලක් දියත් කළ අතර එය දකුණු අප්‍රිකානු දේශසීමා යුද්ධය ලෙස හැඳින්වෙන පුළුල් කලාපීය ගැටුමක කොටසක් දක්වා වර්ධනය විය.&lt;ref name=&quot;Caprivi2&quot;&gt;{{cite book|last=Kangumu|first=Bennett|title=Contesting Caprivi: A History of Colonial Isolation and Regional Nationalism in Namibia|year=2011|pages=143–153|publisher=Basler Afrika Bibliographien Namibia Resource Center and Southern Africa Library|location=Basel|isbn=978-3905758221}}&lt;/ref&gt;
[[File:Foreign_Observer_identification_badge_in_the_1989_Namibian_election.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Foreign_Observer_identification_badge_in_the_1989_Namibian_election.jpg|thumb|1989 නැමීබියානු මැතිවරණයේදී නිකුත් කරන ලද විදේශ නිරීක්ෂක හඳුනාගැනීමේ ලාංඡනය]]
1971 දී නැමීබියානු කොන්ත්‍රාත් කම්කරුවන් කොන්ත්‍රාත් ක්‍රමයට එරෙහිව සහ ස්වාධීනත්වයට සහය දැක්වීම සඳහා මහා වැඩ වර්ජනයක් මෙහෙයවීය.&lt;ref name=&quot;Moorsom19792&quot;&gt;{{cite journal|last1=Moorsom|first1=Richard|date=April 1979|title=Labour Consciousness and the 1971–72 Contract Workers Strike in Namibia|journal=Development and Change|volume=10|issue=2|pages=205–231|doi=10.1111/j.1467-7660.1979.tb00041.x}}&lt;/ref&gt; වැඩ වර්ජන කරන සමහර කම්කරුවන් පසුව දකුණු අප්‍රිකානු දේශසීමා යුද්ධයේ කොටසක් ලෙස SWAPO හි සැලැස්මට&lt;ref name=&quot;Devils22&quot;&gt;{{cite book|last1=Herbstein|first1=Denis|url=https://archive.org/details/devilsareamongus00herb_929|title=The Devils Are Among Us: The War for Namibia|last2=Evenson|first2=John|publisher=Zed Books Ltd|year=1989|isbn=978-0862328962|location=London|pages=[https://archive.org/details/devilsareamongus00herb_929/page/n26 14]–23|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; සම්බන්ධ විය.

=== නිදහස ===
SWAPO හි කැරැල්ල තීව්‍ර වීමත් සමඟ, ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව තුළ ඈඳා ගැනීම සඳහා දකුණු අප්‍රිකාවේ නඩුව දිගටම පහත වැටුණි.&lt;ref name=&quot;Dobell&quot;&gt;{{cite book|last=Dobell|first=Lauren|title=Swapo's Struggle for Namibia, 1960–1991: War by Other Means|year=1998|pages=27–39|publisher=P. Schlettwein Publishing Switzerland|location=Basel|isbn=978-3908193029}}&lt;/ref&gt; නිරිතදිග අප්‍රිකාවේ ආදිවාසී වැසියන්ගේ සදාචාරාත්මක සහ ද්‍රව්‍යමය යහපැවැත්ම සහතික කිරීමේ වගකීම්වලින් දකුණු අප්‍රිකාව අසමත් වූ බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ප්‍රකාශ කළේය. 1968 ජූනි 12 දින, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය විසින් යෝජනාවක් සම්මත කරන ලදී, එහි ජනතාවගේ අභිලාෂයන් අනුව, නිරිතදිග අප්‍රිකාව නැමීබියාව ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Yusuf&quot;&gt;{{cite book|last=Yusuf|first=Abdulqawi|title=African Yearbook of International Law, Volume I|year=1994|pages=16–34|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|location=The Hague|isbn=978-0-7923-2718-9}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ 269 යෝජනාව, 1969 අගෝස්තු මාසයේදී සම්මත කරන ලද අතර, දකුණු අප්‍රිකාව විසින් නැමීබියාව අඛණ්ඩව අත්පත් කර ගැනීම නීති විරෝධී ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Yusuf2&quot;&gt;{{cite book|last=Yusuf|first=Abdulqawi|title=African Yearbook of International Law, Volume I|year=1994|pages=16–34|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|location=The Hague|isbn=978-0-7923-2718-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MAA&quot;&gt;{{cite book|last=Peter|first=Abbott|author2=Helmoed-Romer Heitman|author3=Paul Hannon|title=Modern African Wars (3): South-West Africa|pages=5–13|url=https://books.google.com/books?id=t9Aj997IO9gC|isbn=978-1-85532-122-9|year=1991|publisher=Osprey Publishing}}{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; මෙම සුවිශේෂී තීරණය පිළිගැනීමක් ලෙස, SWAPO හි සන්නද්ධ අංශය නැමීබියාවේ මහජන විමුක්ති හමුදාව (PLAN) ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Camp&quot;&gt;{{cite book|last=Williams|first=Christian|title=National Liberation in Postcolonial Southern Africa: A Historical Ethnography of SWAPO's Exile Camps|date=October 2015|pages=73–89|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1107099340}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාව PLAN කැරැල්ලේ අවසාන වසරවල දකුණු අප්‍රිකාවේ සීතල යුද්ධ ප්‍රොක්සි ගැටුම් සඳහා ෆ්ලෑෂ් පොයින්ට් කිහිපයෙන් එකක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;Hughes&quot;&gt;{{cite book|last=Hughes|first=Geraint|title=My Enemy's Enemy: Proxy Warfare in International Politics|year=2014|pages=73–86|publisher=Sussex Academic Press|location=Brighton|isbn=978-1845196271}}&lt;/ref&gt; කැරලිකරුවන් ආයුධ සොයා සෝවියට් සංගමයට හමුදා පුහුණුව සඳහා බඳවා ගත් අය යවන ලදී.&lt;ref name=&quot;Betram&quot;&gt;{{cite book|last=Bertram|first=Christoph|title=Prospects of Soviet Power in the 1980s|year=1980|pages=51–54|publisher=Palgrave Books|location=Basingstoke|isbn=978-1349052592}}&lt;/ref&gt; PLAN යුධ ප්‍රයත්නය වේගවත් වීමත් සමඟම, සෝවියට් සංගමය සහ කියුබාව වැනි අනෙකුත් සානුකම්පිත රාජ්‍යයන් ඔවුන්ගේ සහයෝගය අඛණ්ඩව වැඩි කර ගත් අතර, කැරලිකරුවන් සෘජුවම පුහුණු කිරීමට මෙන්ම තවත් ආයුධ සහ පතොරම් සැපයීමට උපදේශකයින් යොදවා ඇත.&lt;ref name=&quot;Vanneman&quot;&gt;{{cite book|last=Vanneman|first=Peter|title=Soviet Strategy in Southern Africa: Gorbachev's Pragmatic Approach|url=https://archive.org/details/sovietstrategyin00vann|url-access=registration|year=1990|pages=[https://archive.org/details/sovietstrategyin00vann/page/41 41–57]|publisher=Hoover Institution Press|location=Stanford|isbn=978-0817989026}}&lt;/ref&gt; සෝවියට්, ඇන්ගෝලා සහ කියුබානු හමුදා ආධාර මත යැපෙන SWAPO නායකත්වය, 1975 වන විට සමාජවාදී කන්ඩායම තුළ ව්‍යාපාරය දැඩි ලෙස ස්ථානගත කළේය.&lt;ref name=&quot;Dreyer&quot;&gt;{{cite book|title=Namibia and Southern Africa: Regional Dynamics of Decolonization, 1945-90|last=Dreyer|first=Ronald|location=London|publisher=Kegan Paul International|year=1994|isbn=978-0710304711|pages=73–87, 100–116, 192}}&lt;/ref&gt; මෙම ප්‍රායෝගික සන්ධානය SWAPO හි සෝවියට් ප්‍රොක්සියක් ලෙස බාහිර සංජානනය ශක්තිමත් කරන ලද අතර, එය දකුණු අප්‍රිකාවේ සහ එක්සත් ජනපදයේ සීතල යුද්ධයේ වාචාල කතාවල ආධිපත්‍යය දැරීය.&lt;ref name=&quot;Devils&quot;&gt;{{cite book|title=The Devils Are Among Us: The War for Namibia|url=https://archive.org/details/devilsareamongus00deni|url-access=limited|last1=Herbstein|first1=Denis|last2=Evenson|first2=John|publisher=Zed Books Ltd|year=1989|isbn=978-0862328962|location=London|pages=[https://archive.org/details/devilsareamongus00deni/page/n26 14]–23}}&lt;/ref&gt; එහි කොටස සඳහා, සෝවියට් සංගමය SWAPO වෙත සහය දුන්නේ අර්ධ වශයෙන් දකුණු අප්‍රිකාව කලාපීය බටහිර මිත්‍රයෙකු ලෙස සැලකූ බැවිනි.&lt;ref name=&quot;Shultz&quot;&gt;{{cite book|last=Shultz|first=Richard|title=Soviet Union and Revolutionary Warfare: Principles, Practices, and Regional Comparisons|url=https://archive.org/details/sovietunionrevo00shul/page/121|url-access=registration|year=1988|pages=[https://archive.org/details/sovietunionrevo00shul/page/121 121–123, 140–145]|publisher=Hoover Institution Press|location=Stanford, California|isbn=978-0817987114}}&lt;/ref&gt;
[[File:SADF-Operations_4.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SADF-Operations_4.jpg|වම|thumb|දකුණු අප්‍රිකානු හමුදා 1980 ගණන්වල PLAN කැරලිකරුවන් සඳහා දේශසීමා කලාපයේ මුර සංචාරයේ යෙදේ.]]
වර්ධනය වන යුද විඩාව සහ සුපිරි බලවතුන් අතර ආතතීන් අඩු වීම නිසා සෝවියට් සංගමය සහ එක්සත් ජනපදය යන දෙඅංශයේම පීඩනය යටතේ ත්‍රෛපාර්ශ්වික ගිවිසුමට එකඟ වීමට දකුණු අප්‍රිකාව, ඇන්ගෝලාව සහ කියුබාව බල කෙරුනි. දකුණු අප්‍රිකාව නැමීබියානු නිදහස පිළිගත්තේ කලාපයෙන් කියුබානු හමුදා ඉවත් කර ගැනීම සහ PLAN වෙත ලබා දෙන සියලු ආධාර නැවැත්වීමට ඇන්ගෝලියානු කැපවීම වෙනුවට ය.&lt;ref name=&quot;James&quot;&gt;{{cite book|title=A Political History of the Civil War in Angola: 1974-1990|last=James III|first=W. Martin|location=New Brunswick|publisher=Transaction Publishers|year=2011|orig-date=1992|isbn=978-1-4128-1506-2|pages=207–214, 239–245}}&lt;/ref&gt; PLAN සහ දකුණු අප්‍රිකාව 1988 අගෝස්තු මාසයේදී අවිධිමත් සටන් විරාමයක් සම්මත කරගත් අතර, නැමීබියානු සාම ක්‍රියාවලිය නිරීක්ෂණය කිරීම සහ සරණාගතයින් ආපසු පැමිණීම අධීක්ෂණය කිරීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංක්‍රාන්ති ආධාර කණ්ඩායමක් (UNTAG) පිහිටුවන ලදී.&lt;ref name=&quot;Sitkowski2&quot;&gt;{{cite book|last=Sitkowski|first=Andrzej|title=UN peacekeeping: myth and reality|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, Connecticut|year=2006|pages=80–86|isbn=978-0-275-99214-9}}&lt;/ref&gt; 1989 මාර්තු මාසයේදී UNTAG ගේ නියෝග වරදවා වටහාගැනීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස PLAN විසින් භූමි ප්‍රදේශයට අවසන් ආක්‍රමණයක් සිදු කිරීමෙන් පසු සටන් විරාමය බිඳ දමන ලදී.&lt;ref name=&quot;Clairborne&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/04/07/swapo-incursion-into-namibia-seen-as-major-blunder-by-nujoma/7182b414-2fd3-4036-b3f8-be9debd58840/|title=SWAPO Incursion into Namibia Seen as Major Blunder by Nujoma|last=Clairborne|first=John|date=7 April 1989|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=18 February 2018|location=Washington DC}}&lt;/ref&gt; පසුව නව සටන් විරාමයක් පනවන ලද්දේ කැරලිකරුවන් UNTAG විසින් නිරායුධ කර බලමුලු ගැන්වීමට හැකි වන තෙක් ඇන්ගෝලාවේ පිහිටි ඔවුන්ගේ බාහිර කඳවුරුවලට සීමා කළ යුතු බවට කොන්දේසියක් ද සමගිනි.&lt;ref name=&quot;Sitkowski&quot;&gt;{{cite book|last=Sitkowski|first=Andrzej|title=UN peacekeeping: myth and reality|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, Connecticut|year=2006|pages=80–86|isbn=978-0-275-99214-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Demob&quot;&gt;{{cite book|last1=Colletta|first1=Nat|last2=Kostner|first2=Markus|last3=Wiederhofer|first3=Indo|title=Case Studies of War-To-Peace Transition: The Demobilization and Reintegration of Ex-Combatants in Ethiopia, Namibia, and Uganda|year=1996|pages=127–142|publisher=[[World Bank]]|location=Washington DC|isbn=978-0821336748}}&lt;/ref&gt;
[[File:South_Africa_Border_War_Map.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:South_Africa_Border_War_Map.png|thumb|දකුණු අප්‍රිකානු-ආක්‍රමණය කරන ලද නිරිතදිග අප්‍රිකාව (1915-1990) සහ දකුණු අප්‍රිකානු දේශසීමා යුද්ධයේදී ඇන්ගෝලාවේ සහ සැම්බියාවේ දකුණු අප්‍රිකානු සහ UNITA මෙහෙයුම්වල උපරිම ප්‍රමාණය.]]
11-මාස සංක්‍රාන්ති කාලය අවසන් වන විට, අවසන් දකුණු අප්‍රිකානු හමුදා නැමීබියාවෙන් ඉවත් කර ගන්නා ලදී, සියලු දේශපාලන සිරකරුවන්ට සමාව ලබා දී, වාර්ගික වෙනස්කම් කිරීමේ නීති අවලංගු කරන ලදී, සහ නැමීබියානු සරණාගතයින් 42,000 ක් ආපසු සිය නිවෙස් කරා ගියහ.&lt;ref name=&quot;Dreyer2&quot;&gt;{{cite book|title=Namibia and Southern Africa: Regional Dynamics of Decolonization, 1945-90|last=Dreyer|first=Ronald|location=London|publisher=Kegan Paul International|year=1994|isbn=978-0710304711|pages=73–87, 100–116, 192}}&lt;/ref&gt; විශ්ව ඡන්ද බලයක් යටතේ පැවති රටේ පළමු පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයට සුදුසුකම් ලත් ඡන්දදායකයින්ගෙන් 97% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් සහභාගී විය.&lt;ref name=&quot;NYT19893&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1989/11/15/world/namibia-rebel-group-wins-vote-but-it-falls-short-of-full-control.html|title=Namibia Rebel Group Wins Vote, But It Falls Short of Full Control|date=15 November 1989|work=The New York Times|access-date=20 June 2014}}&lt;/ref&gt; නිදහස් හා සාධාරණ මැතිවරණයක් සහතික කිරීම සඳහා විදේශීය මැතිවරණ නිරීක්ෂකයන්ගේ අධීක්ෂණය එක්සත් ජාතීන්ගේ සැලැස්මට ඇතුළත් විය. SWAPO මහජන ඡන්දයෙන් 57%ක් ලබා ගනිමින් ව්‍යවස්ථාදායක සභාව තුළ බහු ආසන සංඛ්‍යාවක් දිනා ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;NYT19892&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1989/11/15/world/namibia-rebel-group-wins-vote-but-it-falls-short-of-full-control.html|title=Namibia Rebel Group Wins Vote, But It Falls Short of Full Control|date=15 November 1989|work=The New York Times|access-date=20 June 2014}}&lt;/ref&gt; මෙමගින් පක්ෂයට ආසන 41ක් ලබා දුන් නමුත් තුනෙන් දෙකක බහුතරයක් නොලැබුණු අතර, එමඟින් ව්‍යවස්ථාව තනිවම සම්පාදනය කිරීමට හැකි වනු ඇත.&lt;ref name=&quot;NYT1989&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1989/11/15/world/namibia-rebel-group-wins-vote-but-it-falls-short-of-full-control.html|title=Namibia Rebel Group Wins Vote, But It Falls Short of Full Control|date=15 November 1989|work=The New York Times|access-date=20 June 2014}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව 1990 පෙබරවාරි මාසයේදී සම්මත කරන ලදී. එය මානව හිමිකම් සඳහා ආරක්ෂාව සහ රාජ්‍ය පෞද්ගලික දේපළ අත්පත් කර ගැනීම් සඳහා වන්දි ඇතුළත් කර ස්වාධීන අධිකරණයක්, ව්‍යවස්ථාදායකයක් සහ විධායක ජනාධිපති ක්‍රමයක් (ව්‍යවස්ථාදායක සභාව ජාතික සභාව බවට පත් විය) ස්ථාපිත කළේය. 1990 මාර්තු 21 දින නිල වශයෙන් රට ස්වාධීන විය.&lt;ref&gt;[https://www.sahistory.org.za/dated-event/namibia-gains-independence Namibia gains Independence] – South African History Online&lt;/ref&gt; සෑම් නුජෝමා නැමීබියාවේ පළමු ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේ දකුණු අප්‍රිකාවේ නෙල්සන් මැන්ඩෙලා (පෙර මාසයේ සිරෙන් නිදහස් වූ) සහ රාජ්‍ය නායකයින් 20ක් ඇතුළු රටවල් 147ක නියෝජිතයන් සහභාගී වූ උත්සවයකදීය.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dierks |first=Klaus |author-link=Klaus Dierks |title=7. The Period after Namibian Independence |url=http://www.klausdierks.com/Chronology/132.htm |access-date=21 August 2020 |publisher=Klausdierks.com}}&lt;/ref&gt; 1994 දී, දකුණු අප්‍රිකාවේ පළමු බහු වාර්ගික මැතිවරණයට ටික කලකට පෙර, එම රට වොල්විස් බොක්ක නැමීබියාවට පවරා දෙන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Treaty between the Government of the Republic of South Africa and the Government of the Republic of Namibia with respect to Walvis Bay and the off-shore Islands, 28 February 1994 |url=https://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/ZAF-NAM1994OI.PDF |website=United Nations}}&lt;/ref&gt;

=== නිදහසින් පසු ===
නිදහසින් පසු නැමීබියාව සුදු සුළුතර වර්ණභේදවාදී පාලනයේ සිට පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය දක්වා සංක්‍රමණය සම්පූර්ණ කර ඇත. ප්‍රාදේශීය, ප්‍රාදේශීය සහ ජාතික මැතිවරණ නිතිපතා පවත්වනු ලබන බහු පක්ෂ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය හඳුන්වා දෙන ලද අතර එය පවත්වාගෙන යනු ලැබේ. ලියාපදිංචි දේශපාලන පක්ෂ කිහිපයක් ජාතික සභාව තුළ ක්‍රියාකාරී වන අතර නියෝජනය කරයි, නමුත් නිදහසින් පසු සෑම මැතිවරණයක්ම SWAPO ජයග්‍රහණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |date=25 May 2010 |title=Country report: Spotlight on Namibia |url=http://www.thecommonwealth.org/news/34580/34581/224187/250510spotlightonnamibia.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100705012456/http://www.thecommonwealth.org/news/34580/34581/224187/250510spotlightonnamibia.htm |archive-date=5 July 2010 |publisher=[[Commonwealth of Nations|Commonwealth]] Secretariat}}&lt;/ref&gt; ජනාධිපති නුජෝමාගේ 15 වසරක පාලනයේ සිට 2005 දී ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ හිෆිකේපුන්යේ පොහොඹ වෙත සංක්‍රමණය සුමටව සිදු විය.&lt;ref name=&quot;IRIN2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.irinnews.org/country.aspx?CountryCode=NA&amp;RegionCode=SAF|title=IRIN country profile Namibia|date=March 2007|access-date=12 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100217173041/http://www.irinnews.org/country.aspx?CountryCode=NA&amp;RegionCode=SAF|archive-date=17 February 2010|agency=[[The New Humanitarian|IRIN]]}}&lt;/ref&gt;

නිදහසින් පසු නැමීබියානු රජය ජාතික සංහිඳියාව පිළිබඳ ප්‍රතිපත්තියක් ප්‍රවර්ධනය කර ඇත. නිදහස් සටනේදී දෙපාර්ශවයේම සටන් කළ අයට පොදු සමාවක් නිකුත් කළේය. ඇන්ගෝලාවේ සිවිල් යුද්ධය පැතිර ගිය අතර රටේ උතුරේ ජීවත් වූ නැමීබියානුවන්ට අහිතකර ලෙස බලපෑවේය. 1998 දී, නැමීබියා ආරක්ෂක බලකායේ (NDF) භටයන් දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාවේ (SADC) කණ්ඩායමක කොටසක් ලෙස කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයට යවන ලදී.

1999 දී, ජාතික ආන්ඩුව ඊසානදිග කැප්රිවි තීරුව හි වෙන්වීමේ උත්සාහයක් අවලංගු කරන ලදී.[66] කැප්රිවි ගැටුම ආරම්භ කරන ලද්දේ Mishake Muyongo විසින් නායකත්වය දුන් කැරලිකාර කණ්ඩායමක් වන කැප්රිවි විමුක්ති හමුදාව (CLA) විසිනි. එයට අවශ්‍ය වූයේ කැප්රිවි තීරුව වෙන් වී තමන්ගේම සමාජයක් පිහිටුවීමටයි.

2014 දෙසැම්බරයේදී, SWAPO හි පාලක අපේක්ෂකයා වූ අගමැති හගේ ගින්ගොබ් 87% ඡන්ද ලබා ගනිමින් ජනාධිපතිවරණ ජයග්‍රහණය කළේය. ඔහුගේ පූර්වගාමියා වූ SWAPO හි ජනාධිපති හිෆිකෙපුන්යේ පොහොඹ ද ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් අවසර දී ඇති උපරිම වාර දෙකක් සේවය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-30285987|title=Namibian presidential election won by Swapo's Hage Geingob|date=December 2014|work=BBC News}}&lt;/ref&gt; 2019 දෙසැම්බරයේදී, 56.3% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් ජනාධිපති හේගේ ගින්ගොබ් දෙවන වාරය සඳහා නැවත තේරී පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50618516|title=Namibia's President Hage Geingob wins re-election|date=December 2019|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;

2024 පෙබරවාරි 4 වන දින, ජනාධිපති හගේ ගින්ගොබ් මිය ගිය අතර, ඔහුගෙන් පසු වහාම නැමීබියාවේ නව ජනාධිපති ලෙස උප ජනාධිපති නන්ගොලෝ ම්බුම්බා විසින් පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68196412|title=Hage Geingob death: Namibia's new President Mbumba sworn-in hours after predecessor dies|date=4 February 2024}}&lt;/ref&gt;

== භූවිෂමතාව ==
[[File:Namib_Desert_Namibia(2).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Namib_Desert_Namibia(2).jpg|thumb|නැමීබියාවේ නැමීබ්හි වැලි කඳු]]
වර්ග කිලෝ මීටර 825,615 (වර්ග සැතපුම් 318,772),&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rank Order&amp;nbsp;– Area |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |archive-date=9 February 2014 |access-date=12 April 2008 |publisher=CIA World Fact Book}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාව ලොව තිස් හතරවන විශාලතම රට වේ. (වෙනිසියුලාවට පසුව) එය බොහෝ දුරට පිහිටා ඇත්තේ අක්ෂාංශ 17° සහ 29°S (කුඩා ප්‍රදේශයක් 17°ට උතුරින්) සහ දේශාංශ 11° සහ 26°E අතර ය.
[[File:SAC_Namibia-cactus.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SAC_Namibia-cactus.jpg|thumb|මාළු ගංගා සානුව]]
නැමීබ් සහ කලහාරි කාන්තාර අතර පිහිටා ඇති අතර, උප සහරා අප්‍රිකාවේ ඕනෑම රටකට අඩුම වර්ෂාපතනයක් ඇත්තේ නැමීබියාවටය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://allafrica.com/stories/201209211357.html|title=Land degradation causes poverty|last=Brandt|first=Edgar|date=21 September 2012|newspaper=[[New Era (Namibia)|New Era]]}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියානු භූ දර්ශනය සාමාන්‍යයෙන් භූගෝලීය ප්‍රදේශ පහකින් සමන්විත වන අතර, ඒ සෑම එකක්ම ලාක්ෂණික අජීවී තත්වයන් සහ වෘක්ෂලතාදිය ඇති අතර ඒවා අතර යම් වෙනසක් ඇති අතර ඒවා අතර අතිච්ඡාදනය වේ: මධ්‍යම සානුව, නැමීබ්, මහා එස්කාප්මන්ට්, බුෂ්වෙල්ඩ් සහ කලහාරි කාන්තාරය.

මධ්‍යම සානුව උතුරේ සිට දකුණට දිවෙන අතර, වයඹ දෙසින් ඇටසැකිල්ල වෙරළ, නැමීබ් කාන්තාරය සහ නිරිත දෙසින් එහි වෙරළබඩ තැනිතලා, දකුණින් තැඹිලි ගඟ සහ නැගෙනහිරින් කලහාරි කාන්තාරය මායිම් වේ. මධ්‍යම සානුව නැමීබියාවේ උසම ස්ථානය වන කොනිග්ස්ටයින් උස මීටර් 2,606 (අඩි 8,550) වේ.&lt;ref name=&quot;elevation2&quot;&gt;{{cite web |title=Landsat.usgs.gov |url=http://landsat.usgs.gov/gallery/detail/367/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907062948/http://landsat.usgs.gov/gallery/detail/367/ |archive-date=7 September 2008 |access-date=26 June 2010 |publisher=Landsat.usgs.gov}}&lt;/ref&gt;

නැමීබ් යනු නැමීබියාවේ සම්පූර්ණ වෙරළ තීරය දිගේ පැතිරී ඇති අධි-ශුෂ්ක බොරළු තැනිතලා සහ කඳු වැටිවල පුළුල් වපසරියකි. එය පළලින් කිලෝමීටර 100 සහ 200 (සැතපුම් 60 සහ 120) අතර වෙනස් වේ. නැමීබ් තුළ ඇති ප්‍රදේශ වලට ඇටසැකිලි වෙරළ තීරය සහ උතුරේ කාඕකොවෙල්ඩ් සහ මධ්‍යම වෙරළ දිගේ විස්තීර්ණ නැමීබ් වැලි මුහුද ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;at13153&quot;&gt;Spriggs, A. (2001) {{WWF ecoregion|name=Africa: Namibia|id=at1315}}&lt;/ref&gt;

මහා කඳුවැටිය වේගයෙන් මීටර් 2,000 (අඩි 7,000) දක්වා ඉහළ යයි. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන් සහ උෂ්ණත්ව පරාසයන් සීතල අත්ලාන්තික් සාගරයේ සිට රට අභ්‍යන්තරයට තවත් වැඩි වන අතර, පවතින වෙරළබඩ මීදුම සෙමෙන් අඩු වේ. ප්‍රදේශය දුර්වල ලෙස සංවර්ධිත පස් සහිත පාෂාණමය වුවද, එය නැමීබ් කාන්තාරයට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස ඵලදායී වේ. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ සුළං එස්කාර්ප්මන්ට් හරහා බලහත්කාරයෙන් හමා යන විට, තෙතමනය වර්ෂාපතනයක් ලෙස නිස්සාරණය වේ.&lt;ref&gt;Spriggs, A. (2001) {{WWF ecoregion|name=Africa: Namibia|id=at1316}}&lt;/ref&gt;

බුෂ්වෙල්ඩ් ඊසානදිග නැමීබියාවේ ඇන්ගෝලියානු දේශසීමාවේ සහ කැප්රිවි තීරයේ දක්නට ලැබේ. ප්‍රදේශයට රටේ සෙසු ප්‍රදේශවලට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබේ, සාමාන්‍යයෙන් වසරකට මිලිමීටර් 400 (අඟල් 16) පමණ වේ. ප්‍රදේශය සාමාන්‍යයෙන් සමතලා වන අතර පස වැලි සහිත බැවින් ජලය රඳවා ගැනීමට සහ කෘෂිකර්මාන්තයට සහාය වීමට ඇති හැකියාව සීමා කරයි.&lt;ref name=&quot;Cowling, S. 20012&quot;&gt;Cowling, S. 2001. {{WWF ecoregion|id=at1322|name=Succulent Karoo}}&lt;/ref&gt;

දකුණු අප්‍රිකාව සහ බොට්ස්වානා දක්වා විහිදෙන ශුෂ්ක කලාපයක් වන කලහාරි කාන්තාරය නැමීබියාවේ සුප්‍රසිද්ධ භූගෝලීය ලක්ෂණ වලින් එකකි. කලහාරි කාන්තාරයක් ලෙස ප්‍රචලිතව ඇතත්, සමහර සශ්‍රීක සහ තාක්‍ෂණිකව කාන්තාර නොවන ප්‍රදේශ ඇතුළුව විවිධ දේශීය පරිසරයන් ඇත. සකියුලන්ට් කරෝ ශාක විශේෂ 5,000කට අධික ප්‍රමාණයකට නිවහන වන අතර, ඉන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් ආවේණික වේ. දළ වශයෙන් ලෝකයේ සූකිරි වලින් සියයට 10ක් පමණ කරෝ වල දක්නට ලැබේ.&lt;ref&gt;Van Jaarsveld, E. J. 1987. The succulent riches of South Africa and Namibia. Aloc, 24: 45–92&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Smith et al 1993&lt;/ref&gt; මෙම ඉහළ ඵලදායිතාවය සහ ආවේණිකත්වය පිටුපස ඇති හේතුව වර්ෂාපතනයේ සාපේක්ෂ ස්ථායී ස්වභාවය විය හැකිය.&lt;ref&gt;Spriggs, A. (2001) {{WWF ecoregion|name=Southern Africa: including parts of Botswana, northeastern Namibia, Zimbabwe, and northern South Africa|id=at0709}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ වෙරළබඩ කාන්තාරය ලෝකයේ පැරණිතම කාන්තාරවලින් එකකි. මුහුදු වෙරළේ දැඩි සුළං මගින් නිර්මාණය කරන ලද එහි වැලි කඳු ලෝකයේ උසම වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NASA&amp;nbsp;– Namibia's Coastal Desert |url=http://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery/image_feature_540.html |access-date=9 October 2009 |publisher=nasa.gov}}&lt;/ref&gt; වෙරළ තීරයේ පිහිටීම නිසා, අත්ලාන්තික් සාගරයේ සීතල ජලය අප්‍රිකාවේ උණුසුම් දේශගුණයට ළඟා වන ස්ථානයේ, බොහෝ විට වෙරළ දිගේ අතිශය ඝන මීදුම සාදයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=An Introduction to Namibia |url=http://www.geographia.com/namibia/ |access-date=9 October 2009 |publisher=geographia.com}}&lt;/ref&gt; වෙරළ ආසන්නයේ කඳු වැටි වෘක්ෂලතා සහිත ප්‍රදේශ ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NACOMA&amp;nbsp;– Namibian Coast Conservation and Management Project |url=http://www.nacoma.org.na/Our_Coast/WalkOnOurCoastline.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090721154939/http://www.nacoma.org.na/Our_Coast/WalkOnOurCoastline.htm |archive-date=21 July 2009 |access-date=9 October 2009 |publisher=nacoma.org.na}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාවේ පොහොසත් වෙරළබඩ සහ සමුද්‍ර සම්පත් ඇති අතර ඒවා බොහෝ දුරට ගවේෂණය කර නොමැත. කප්රිවි තීරුව රටේ ඊසානදිග කෙළවරේ සිට නැගෙනහිර දෙසට විහිදේ.

=== නාගරික ජනාවාස ===
නැමීබියාවේ නගර 13ක් ඇත, නගර සභා මගින් පාලනය වන අතර නගර 26ක් නගර සභා මගින් පාලනය වේ.&lt;ref name=&quot;EW15&quot;&gt;{{Cite news|title=Know Your Local Authority|newspaper=Election Watch|publisher=Institute for Public Policy Research|year=2015|issue=3|page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.namibian.com.na/index.php?id=69963&amp;page=archive-read|title=Town regrading a 'sad move'|last=Hartman|first=Adam|date=27 Aug 2010|newspaper=[[The Namibian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120317023725/http://www.namibian.com.na/news-articles/national/full-story/archive/2010/august/article/town-regrading-a-sad-move/|archive-date=2012-03-17|page=1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; වින්ඩ්හෝක් අගනුවර නැමීබියාවේ විශාලතම නාගරික ජනාවාස වේ.{{Largest cities|country=නැමීබියාව|stat_ref=2011 සංගණනයට අනුව&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://citypopulation.de/Namibia.html |title=Namibia |website=citypopulation.de |access-date=16 February 2022}}&lt;/ref&gt;|list_by_pop=|div_name=කලාපය|div_link=|city_1=වින්ඩ්හෝක්|div_1=කොමාස් කලාපය (නැමීබියාව){{!}}කොමාස්|pop_1=325,858|img_1=Klein-Windhoek 01.jpg|city_2=රුන්ඩු|div_2=කාවන්ගෝ නැගෙනහිර කලාපය (නැමීබියාව){{!}}කාවන්ගෝ නැගෙනහිර|pop_2=63,431|img_2=Rundu, Namibia, Okavango-River, Angola (2018).jpg|city_3=වල්විස් බොක්ක|div_3=එරෝන්ගෝ කලාපය (නැමීබියාව){{!}}එරෝන්ගෝ|pop_3=62,096|img_3=Walvis Bay aerial.jpg|city_4=ස්වකොප්මන්ඩ්|div_4=එරෝන්ගෝ කලාපය (නැමීබියාව){{!}}එරෝන්ගෝ|pop_4=44,725|img_4=Mole, Jetty and Lighthouse Swakopmund, Namibia.jpg|city_5=ඕෂකාටි|div_5=ඔෂනා කලාපය (නැමීබියාව){{!}}ඔෂනා|pop_5=36,541|city_6=රෙහොබෝත්|div_6=හාර්ඩප් කලාපය (නැමීබියාව){{!}}හාර්ඩප්|pop_6=28,843|city_7=කටිම මුලිලෝ|div_7=සැම්බෙසි කලාපය (නැමීබියාව){{!}}සැම්බෙසි|pop_7=28,362|city_8=ඔට්ජිවරොන්ගෝ|div_8=ඔට්ජෝසොන්ද්ජුපා කලාපය (නැමීබියාව){{!}}ඔට්ජෝසොන්ද්ජුපා|pop_8=28,249|city_9=ඔන්ඩංවා|div_9=ඔෂනා කලාපය (නැමීබියාව){{!}}ඔෂනා|pop_9=22,822|city_10=ඔකහන්ජා|div_10=ඔට්ජෝසොන්ද්ජුපා කලාපය (නැමීබියාව){{!}}ඔට්ජෝසොන්ද්ජුපා|pop_10=22,639}}

=== දේශගුණය ===
[[File:Koppen-Geiger_Map_NAM_present.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Koppen-Geiger_Map_NAM_present.svg|thumb|350x350පික්|නැමීබියාවේ Köppen දේශගුණික වර්ග]]
නැමීබියාව 17°S සිට 25°S අක්ෂාංශ දක්වා විහිදේ: දේශගුණික වශයෙන් උප-නිවර්තන අධි පීඩන තීරයේ පරාසය. එහි සමස්ත දේශගුණ විස්තරය ශුෂ්ක වන අතර, උප ආර්ද්‍රතාවයෙන් [මි.මී. 500 (අඟල් 20) ට වැඩි සාමාන්‍ය වර්ෂාපතනයක්] අර්ධ ශුෂ්ක [මි.මී. 300 ත් 500 ත් අතර (අඟල් 12 සහ 20)] (ජල රහිත කලහාරි බොහෝමයක් වැළඳ ගනිමින්) සහ ශුෂ්ක [මි.මී. 150 සිට 300 දක්වා (අඟල් 6 සිට 12 දක්වා)] (මෙම කලාප තුන බටහිර කඳුකරයේ සිට අභ්‍යන්තරය වේ) අධි-ශුෂ්ක වෙරළබඩ තැන්න දක්වා [මි.මී. 100ට අඩු (අඟල් 4)]. උෂ්ණත්වය උපරිමය මුළු කලාපයේම සමස්ත උන්නතාංශයෙන් සීමා වේ: උදාහරණයක් ලෙස වෝම්බඩ් නම් ඈත දකුණු ප්‍රදේශයේ පමණක් උපරිම 40 °C (104 °F) ට වඩා ඉහළ අගයක් වාර්තා වේ.&lt;ref&gt;&quot;Paper and digital Climate Section&quot;. Namibia Meteorological Services&lt;/ref&gt;
[[File:Namibia-1113.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Namibia-1113.jpg|thumb|නැමීබියාව මූලික වශයෙන් විශාල කාන්තාර සහ අර්ධ කාන්තාර සානුවකි.]]
සාමාන්‍යයෙන් උපනිවර්තන අධි පීඩන තීරය, නිතර පැහැදිලි අහසක් සහිත, වසරකට දින 300කට වඩා වැඩි හිරු එළියක් සපයයි. එය නිවර්තන කලාපයේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටා ඇත; මකර නිවර්තන රට අඩකින් පමණ කපා දමයි. ශීත ඍතුව (ජූනි - අගෝස්තු) සාමාන්යයෙන් වියළි වේ. වර්ෂා කාල දෙකම ගිම්හානයේදී සිදු වේ: සැප්තැම්බර් සහ නොවැම්බර් අතර කුඩා වැසි සමය සහ පෙබරවාරි සහ අප්‍රේල් අතර විශාල වර්ෂා සමය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Rainy Season |url=http://www.realnamibia.com/rn_028rainyseason.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906094745/http://www.realnamibia.com/rn_028rainyseason.htm |archive-date=6 September 2010 |access-date=28 July 2010 |publisher=Real Namibia}}&lt;/ref&gt; ආර්ද්‍රතාවය අඩු වන අතර සාමාන්‍ය වර්ෂාපතනය වෙරළබඩ කාන්තාරයේ පාහේ ශුන්‍යයේ සිට කැප්රිවි තීරයේ 600 mm (අඟල් 24) දක්වා වෙනස් වේ. වර්ෂාපතනය බෙහෙවින් විචල්‍ය වන අතර නියඟය බහුලව දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Olszewski1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.economist.com.na/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;catid=531:weather&amp;id=14308:climate-change-forces-us-to-recognise-new-normals&amp;Itemid=54|title=Climate change forces us to recognise new normals|last=Olszewski|first=John|date=13 May 2009|newspaper=[[Namibia Economist]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513062850/http://www.economist.com.na/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;catid=531:weather&amp;id=14308:climate-change-forces-us-to-recognise-new-normals&amp;Itemid=54|archive-date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; 2006/07 ගිම්හානයේදී වර්ෂාපතනය වාර්ෂික සාමාන්‍යයට වඩා බෙහෙවින් අඩුවෙන් වාර්තා විය. නියඟයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් 2019 මැයි මාසයේදී නැමීබියාව හදිසි තත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=AfricaNews |date=2019-05-06 |title=Namibia declares national state of emergency over drought |url=https://www.africanews.com/2019/05/06/namibia-declares-national-state-of-emergency-over-drought/ |access-date=2019-05-20 |website=Africanews |language=en}}&lt;/ref&gt; එය 2019 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී අමතර මාස 6කින් දීර්ඝ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Namibian |first=The |title=State of drought emergency extended |url=https://www.namibian.com.na/index.php?page=archive-read&amp;id=193796 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310104544/https://www.namibian.com.na/index.php?page=archive-read&amp;id=193796 |archive-date=10 March 2021 |access-date=2020-11-24 |website=The Namibian |language=en}}&lt;/ref&gt;

වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ කාලගුණය සහ දේශගුණය ආධිපත්‍යය දරන්නේ අත්ලාන්තික් සාගරයේ සීතල, උතුරු දෙසට ගලා යන බෙන්ගුලා ධාරාව වන අතර එය ඉතා අඩු වර්ෂාපතනයක් (වසරකට මිලිමීටර් 50 (අඟල් 2) හෝ ඊට අඩු), නිරන්තර ඝන මීදුම සහ සමස්ත අඩු උෂ්ණත්වයන් සඳහා හේතු වේ. රටේ සෙසු ප්‍රදේශවලට වඩා.&lt;ref name=&quot;EBClimate&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Namibia |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/402283/Namibia/43996 |access-date=28 July 2010}}&lt;/ref&gt; ශීත ඍතුවේ දී, ඉඳහිට බර්ග්වින්ඩ් (ජර්මානු &quot;කඳුකර සුළඟ&quot;) හෝ ඔස්වීර් (&quot;නැගෙනහිර කාලගුණය&quot; සඳහා අප්‍රිකානු) ලෙස හඳුන්වන තත්වයක් ඇතිවේ, රට අභ්‍යන්තරයේ සිට වෙරළට උණුසුම් වියළි සුළඟක් හමයි. වෙරළට පිටුපසින් ඇති ප්‍රදේශය කාන්තාරයක් වන බැවින් මෙම සුළං වැලි කුණාටු දක්වා වර්ධනය විය හැකි අතර අත්ලාන්තික් සාගරයේ වැලි තැන්පතු චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපවල දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Olszewski2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.economist.com.na/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;layout=blog&amp;id=575&amp;Itemid=54&amp;limitstart=5|title=Understanding Weather&amp;nbsp;– not predicting it|last=Olszewski|first=John|date=25 June 2010|newspaper=Namibia Economist|archive-url=https://web.archive.org/web/20101207061033/http://www.economist.com.na/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;layout=blog&amp;id=575&amp;Itemid=54&amp;limitstart=5|archive-date=7 December 2010}}&lt;/ref&gt;

මධ්‍යම සානුව සහ කලහාරි ප්‍රදේශ 30C (54F) දක්වා පුළුල් දෛනික උෂ්ණත්ව පරාසයන් ඇත.&lt;ref name=&quot;EBClimate2&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Namibia |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/402283/Namibia/43996 |access-date=28 July 2010}}&lt;/ref&gt;

එෆන්ඩ්ජා, රටේ උතුරු ප්‍රදේශ වල වාර්ෂික සෘතුමය ගංවතුර බොහෝ විට යටිතල පහසුකම් වලට පමණක් නොව ජීවිත හානිද ඇති කරයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.unmultimedia.org/radio/english/2011/04/debilitating-floods-hit-northern-and-central-namibia/|title=Debilitating floods hit northern and central Namibia|last=Adams|first=Gerry|date=15 April 2011|access-date=19 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220185613/http://www.unmultimedia.org/radio/english/2011/04/debilitating-floods-hit-northern-and-central-namibia/|archive-date=20 December 2016|publisher=United Nations Radio|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; මෙම ගංවතුර ඇති කරන වර්ෂාව ඇන්ගෝලාවේ ආරම්භ වී, නැමීබියාවේ කුවේලායි-එටෝෂා ද්‍රෝණියට ගලා ගොස් එහි ඇති ඕෂන (ඔෂිවම්බෝ: ගංවතුර තැනිතලා) පුරවයි. මෙතෙක් ඇති වූ දරුණුතම ගංවතුර 2011 මාර්තු මාසයේදී ඇති වූ අතර පුද්ගලයන් 21,000ක් අවතැන් විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=79689&amp;no_cache=1|title=Heaviest floods ever in Namibia|last=van den Bosch|first=Servaas|date=29 March 2011|work=[[The Namibian]]}}&lt;/ref&gt;

=== ජල මූලාශ්‍ර ===
නැමීබියාව උප සහරා අප්‍රිකාවේ වියළිම රට වන අතර බොහෝ දුරට භූගත ජලය මත රඳා පවතී. වසරකට මිලිමීටර් 350 (අඟල් 14) ක සාමාන්‍ය වර්ෂාපතනයක් සහිතව, ඉහළම වර්ෂාපතනය ඊසාන දෙසින් කප්‍රිවි තීරයේ (වසරකට මිලිමීටර් 600 (අඟල් 24) පමණ) සිදු වන අතර බටහිර හා නිරිතදිග දිශාවට 50 දක්වා අඩු වේ. මි.මී. (අඟල් 2) සහ වෙරළ තීරයේ වසරකට අඩුය. දකුණු අප්‍රිකාව, ඇන්ගෝලාව, සැම්බියාව සහ කැප්‍රිවි තීරයේ බොට්ස්වානා සමඟ කෙටි මායිමේ ජාතික මායිම්වල එකම බහු වාර්ෂික ගංගා දක්නට ලැබේ. රට අභ්‍යන්තරයේ, මතුපිට ජලය ලබා ගත හැක්කේ සුවිශේෂී වර්ෂාපතනයෙන් පසු ගංගා ගංවතුර ඇති ගිම්හාන මාසවලදී පමණි. නොඑසේ නම්, මෙම සෘතුමය ගංවතුර සහ ඒවායේ ගලායාම රඳවා තබා ගැනීම සහ වේලි දැමීම සඳහා මතුපිට ජලය විශාල ගබඩා වේලි කිහිපයකට සීමා වේ. බහු වාර්ෂික ගංගා අසල ජීවත් නොවන හෝ ගබඩා වේලි භාවිතා නොකරන මිනිසුන් භූගත ජලය මත රඳා පවතී. හුදකලා ප්‍රජාවන් සහ පතල් කැණීම, කෘෂිකර්මාන්තය සහ සංචාරක ව්‍යාපාරය වැනි හොඳ මතුපිට ජල මූලාශ්‍රවලින් ඈත්ව පිහිටි ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් පවා රටේ 80%කට ආසන්න භූගත ජලයෙන් සැපයිය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Groundwater in Namibia |url=http://www.iwrm-namibia.info.na/iwrm/fundaments-in-iwrm/groundwater-in-namibia/index.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160729155617/http://www.iwrm-namibia.info.na/iwrm/fundaments-in-iwrm/groundwater-in-namibia/index.php |archive-date=29 July 2016 |website=Integrated Water Resource Management}}&lt;/ref&gt;

පසුගිය ශතවර්ෂය තුළ නැමීබියාවේ ළිං 100,000 කට වඩා කැණීම් කර ඇත. මෙම ළිංවලින් තුනෙන් එකක් වියලී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Groundwater in Namibia|url=http://www.namhydro.com/downloads.html|editor1=Greg Christelis|name-list-style=amp|editor2=Wilhelm Struckmeier|via=Namibian Hydrogeological Association|year=2001|isbn=978-0-86976-571-5|access-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404091336/http://namhydro.com/downloads.html|archive-date=4 April 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ඇන්ගෝලා-නැමීබියා දේශසීමාවේ දෙපස ඔහන්ග්වේනා II නම් ජලධරය 2012 දී සොයා ගන්නා ලදී. එය වර්තමාන (2018) අනුපාතයට අනුව වසර 400 ක් පුරා උතුරේ මිනිසුන් 800,000 ක ජනගහනයකට පරිභෝජනය සදහා සැපයිය හැකි බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇත.&lt;ref name=&quot;aqui2&quot;&gt;{{cite web |last=McGrath |first=Matt |date=20 July 2012 |title=Vast aquifer found in Namibia could last for centuries |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18875385 |access-date=10 September 2013 |publisher=BBC World}}&lt;/ref&gt; විශේෂඥයන් ඇස්තමේන්තු කරන්නේ නැමීබියාවේ ඝන කිලෝමීටර 7,720 (ඝන සැතපුම් 1,850) භූගත ජලය ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;afr2&quot;&gt;{{cite web |last=McGrath |first=Matt |date=20 April 2012 |title='Huge' water resource exists under Africa |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17775211 |access-date=10 September 2013 |publisher=BBC World Service}}&lt;/ref&gt; 

අප්‍රිකානු ෆෝල්ඩරයට අනුව, නැමීබියාවේ අපද්‍රව්‍ය-ජල පිරිපහදු ව්‍යාපෘතියක් පුරවැසියන්ට ආරක්ෂිත පානීය ජලය ලබා දෙනවා පමණක් නොව, වසරකට 6% කින් ඵලදායිතාව ඉහළ නංවයි. සියලුම දූෂක සහ අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කරනු ලබන්නේ අති නවීන &quot;බහු-බාධක&quot; තාක්‍ෂණය භාවිතයෙන් වන අතර එයට අවශේෂ ක්ලෝරීනකරණය, ඕසෝන් ප්‍රතිකාරය සහ අල්ට්‍රා පටල පෙරීම ඇතුළත් වේ. උසස් තත්ත්වයේ, ආරක්ෂිත පානීය ජලය සහතික කිරීම සඳහා දැඩි ජෛව නිරීක්ෂණ ක්‍රමවේද ක්‍රියාවලිය පුරාම භාවිතා වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Jayeoba |first=Deborah |date=16 January 2023 |title=How Namibia Is Recycling Drinking Water From Toilet To Tap |url=https://africanfolder.com/how-namibia-is-recycling-drinking-water-from-toilet-to-tap/ |access-date=12 March 2023 |website=African Folder}}&lt;/ref&gt;

2023 ජුනි 8 වෙනිදා, දේශසීමා ජල මාර්ග සහ ජාත්‍යන්තර විල් (එක්සත් ජාතීන්ගේ ජල සම්මුතිය) ආරක්ෂා කිරීම සහ භාවිතය පිළිබඳ සම්මුතියට ඇතුළත් වූ පළමු දකුණු අප්‍රිකානු රට සහ අප්‍රිකාවේ අටවැනි රට බවට නැමීබියාව පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Namibia becomes first Southern African country to join UN Water Convention {{!}} UNECE |url=https://unece.org/media/Sustainable%20Development/news/379643 |access-date=2023-10-06 |website=unece.org}}&lt;/ref&gt;

=== වාර්ගික වනජීවී සංරක්ෂණ ===
[[File:SAC_Namibia-bushveld.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SAC_Namibia-bushveld.jpg|thumb|ක්විවර්ට්‍රී වනාන්තරය, බුෂ්වෙල්ඩ්]]
නැමීබියාව යනු ස්වකීය ව්‍යවස්ථාවේ ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය සහ ආරක්ෂා කිරීම පිළිබඳව විශේෂයෙන් සඳහන් කර ඇති ලෝකයේ රටවල් කිහිපයෙන් එකකි. 95 වැනි වගන්තියේ සඳහන් වන්නේ, &quot;පහත සඳහන් කරුණු ඉලක්ක කරගත් ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කිරීමෙන් රාජ්‍යය සක්‍රීයව ජනතාවගේ සුබසාධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ පවත්වාගෙන යාම: පරිසර පද්ධති නඩත්තු කිරීම, අත්‍යවශ්‍ය පාරිසරික ක්‍රියාවලීන් සහ නැමීබියාවේ ජෛව විවිධත්වය සහ ජීවමාන ස්වභාවික සම්පත් තිරසාර පදනමක් මත භාවිතා කිරීම. වර්තමාන සහ අනාගතය යන සියලුම නැමීබියානුවන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා.&quot;

1993 දී, නැමීබියාවේ අලුතින් පිහිටුවන ලද රජයට ජාත්‍යන්තර සංවර්ධනය සඳහා වූ එක්සත් ජනපද නියෝජිතායතනයෙන් (USAID) එහි Living in a Finite Environment (LIFE) ව්‍යාපෘතිය හරහා අරමුදල් ලබා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;Community Based Natural Resource Management (CBNRM) Programme Details (n.d.).&lt;/ref&gt; පරිසර හා සංචාරක අමාත්‍යාංශය, USAID, වඳවී යාමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති වනජීවී භාරය, WWF සහ කැනේඩියානු තානාපති අරමුදල වැනි සංවිධානවල මූල්‍ය ආධාර ඇතිව ප්‍රජා පාදක ස්වභාවික සම්පත් කළමනාකරණ (CBNRM) ආධාරක ව්‍යුහයක් සාදයි. ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රධාන ඉලක්කය වන්නේ වනජීවී කළමනාකරණය සහ සංචාරක ව්‍යාපාරය සඳහා දේශීය ප්‍රජාවන්ට අයිතිවාසිකම් ලබා දීම මගින් තිරසාර ස්වභාවික සම්පත් කළමනාකරණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.

=== වනජීවී ===
නැමීබියාවේ වල් බල්ලා, ඩික් ඩික් සහ දරුණු වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති කළු රයිනෝ ඇතුළු විවිධ වනජීවී විශේෂ ඇත. භෞමික ක්ෂීරපායී විශේෂ 200ක්, පක්ෂි විශේෂ 645ක් සහ මත්ස්‍ය විශේෂ 115ක් ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Simmons|first1=R. E.|last2=Griffin|first2=M.|last3=Griffin|first3=R. E.|last4=Marais|first4=E.|last5=Kolberg|first5=H.|date=1998-04-01|title=Endemism in Namibia: patterns, processes and predictions|url=https://doi.org/10.1023/A:1008879712736|journal=Biodiversity &amp; Conservation|language=en|volume=7|issue=4|pages=513–530|doi=10.1023/A:1008879712736|issn=1572-9710|s2cid=22160591}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Curtis|first1=Barbara|last2=Roberts|first2=Kevin S.|last3=Griffin|first3=Michael|last4=Bethune|first4=Shirley|last5=Hay|first5=Clinton J.|last6=Kolberg|first6=Holger|date=1998-04-01|title=Species richness and conservationof Namibian freshwater macro-invertebrates,fish and amphibians|journal=Biodiversity &amp; Conservation|language=en|volume=7|issue=4|pages=447–466|doi=10.1023/A:1008871410919|issn=1572-9710|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== රජය සහ දේශපාලනය ==
[[File:Tintenpalast-Windhoek.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tintenpalast-Windhoek.jpg|thumb|නැමීබියාවේ රජයේ මධ්‍යස්ථානය වන ටින්ටන්පලස්ට්]]
නැමීබියාව ඒකීය අර්ධ-ජනාධිපති නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයකි.&lt;ref name=&quot;Dual2&quot;&gt;{{cite journal|last=Shugart|first=Matthew Søberg|date=December 2005|title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns|url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1057%2Fpalgrave.fp.8200087.pdf|journal=French Politics|volume=3|issue=3|pages=323–351|doi=10.1057/palgrave.fp.8200087|access-date=4 September 2016|quote=Of the contemporary cases, only four provide the assembly majority an unrestricted right to vote no confidence, and of these, only two allow the president unrestricted authority to appoint the prime minister. These two, Mozambique and Namibia, as well as the Weimar Republic, thus resemble most closely the structure of authority depicted in the right panel of Figure 3, whereby the dual accountability of the cabinet to both the president and the assembly is maximized. (...) Namibia allows the president to dissolve ''[the assembly]'' at any time but places a novel negative incentive on his exercise of the right: He must stand for a new election at the same time as the new assembly elections.|doi-access=free|s2cid=73642272}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාවේ ජනාධිපතිවරයා වසර පහක ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වන අතර රාජ්‍ය නායකයා සහ රජයේ ප්‍රධානියා වේ.&lt;ref name=&quot;CN2&quot;&gt;{{cite web |date=1992 |title=Constitution of the Republic of Namibia |url=http://209.88.21.55/opencms/export/sites/default/grnnet/AboutNamibia/constitution/constitution1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100119205953/http://209.88.21.55/opencms/export/sites/default/grnnet/AboutNamibia/constitution/constitution1.pdf |archive-date=19 January 2010 |access-date=10 July 2018}} {{cite web |title=Namibia: Constitution |url=http://www.eisa.org.za/WEP/nam5.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120604121733/http://www.eisa.org.za/WEP/nam5.htm |archive-date=4 June 2012 |website=EISA}}&lt;/ref&gt; රජයේ සියලුම සාමාජිකයින් තනි තනිව සහ සාමූහිකව ව්‍යවස්ථාදායකයට වගකිව යුතුය.{{refn|Article 41 of the Constitution of the Republic of Namibia.&lt;ref name=CN/&gt;}}&lt;ref name=&quot;ECN&quot;&gt;{{cite web |title=How to Register as a Voter |url=http://www.ecn.na/web/ecn/elections |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721014311/http://www.ecn.na/web/ecn/elections |archive-date=21 July 2018 |access-date=22 March 2019 |publisher=Electoral Commission of Namibia}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව රටේ රජයේ ආයතන ලෙස පහත සඳහන් දේ දක්වයි:&lt;ref name=&quot;Bösl2&quot;&gt;{{Cite book|last1=Shivute|first1=Peter|author-link1=Peter Shivute|editor1-last=Bösl|editor1-first=Anton|editor2-last=Horn|editor2-first=Nico|chapter-url=http://www.kas.de/wf/doc/kas_15058-544-2-30.pdf|chapter=Foreword|page=10|title=The Independence of the Judiciary in Namibia|publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan Education Namibia]]|series=Publications sponsored by [[Konrad Adenauer Stiftung]]|isbn=978-99916-0-807-5|year=2008}}&lt;/ref&gt;

* විධායකය: විධායක බලය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ජනාධිපතිවරයා සහ රජය විසිනි.
* ව්‍යවස්ථාදායකය: නැමීබියාවේ ද්වි-මණ්ඩල පාර්ලිමේන්තුවක් ඇති අතර ජාතික සභාව පහළ මන්ත්‍රණ සභාව ලෙසද ජාතික සභාව ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය ලෙසද ඇත.&lt;ref name=&quot;parliament153&quot;&gt;{{cite web |title=National Council |url=http://www.parliament.gov.na/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=153&amp;Itemid=1264 |access-date=21 August 2020 |website=Parliament.gov.na |language=en}}&lt;/ref&gt;
* අධිකරණය: නැමීබියාවේ රාජ්‍ය නාමයෙන් නීතිය අර්ථකථනය කර ක්‍රියාත්මක කරන අධිකරණ පද්ධතියක් ඇත.

ව්‍යවස්ථාවෙන් නැමීබියාවේ රජය සඳහා බහු-පක්ෂ ක්‍රමයක් අපේක්ෂා කරන අතර, 1990 නිදහසේ සිට SWAPO පක්ෂය ප්‍රමුඛ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=SWAPO:Dominant party? |url=http://www.swapoparty.org/throw_out_nyamu_motion.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222946/http://www.swapoparty.org/throw_out_nyamu_motion.html |archive-date=3 March 2016 |access-date=26 August 2017 |publisher=Swapoparty.org}}&lt;/ref&gt; 2023 V-Dem ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දර්ශකවලට අනුව නැමීබියාව ලොව පුරා 66 වන මැතිවරණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ අප්‍රිකාවේ 8 වන මැතිවරණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ශ්‍රේණිගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;vdem_dataset&quot;&gt;{{cite web |last=V-Dem Institute |date=2023 |title=The V-Dem Dataset |url=https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |access-date=14 October 2023}}&lt;/ref&gt;

=== විදේශ සබඳතා ===
[[File:Russia-Africa_Summit_in_Sochi_(2019-10-24).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Russia-Africa_Summit_in_Sochi_(2019-10-24).jpg|thumb|හිටපු නැමීබියානු ජනාධිපති හගේ ගින්ගොබ් (ලා අළු පැහැති ජැකට්ටුවකින්) අප්‍රිකානු නායකයින් සහ රුසියානු ජනාධිපති ව්ලැඩිමීර් පුටින් සමඟ 2019 ඔක්තෝබර් 24 වන දින සෝචි හි පැවති රුසියානු-අප්‍රිකා සමුළුවේදී]]
නැමීබියාවට බොහෝ දුරට ස්වාධීන විදේශ ප්‍රතිපත්තියක් ඇත, කියුබාව ඇතුළු නිදහස් අරගලයට ආධාර කළ රාජ්‍යයන් සමඟ අඛණ්ඩ සම්බන්ධතා ඇත. කුඩා හමුදාවක් සහ බිඳෙනසුලු ආර්ථිකයක් සහිත නැමීබියානු රජයේ ප්‍රධාන විදේශ ප්‍රතිපත්ති උත්සුකය දකුණු අප්‍රිකානු කලාපය තුළ ශක්තිමත් සබඳතා වර්ධනය කර ගැනීමයි. දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාවේ සාමාජිකයෙකු වන නැමීබියාව වැඩි කලාපීය ඒකාබද්ධතාවයක් සඳහා හඬ නඟන අයෙකි. එය 1990 අප්‍රේල් 23 දින එක්සත් ජාතීන්ගේ 160 වැනි සාමාජිකයා බවට පත් විය. නිදහස ලැබීමෙන් පසු එය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ 50 වැනි සාමාජිකයා බවට පත් විය.

=== ආරක්ෂක අංශ ===
2023 දී Global Firepower Index (GFP) වාර්තා කළේ නැමීබියාවේ හමුදාව රටවල් 145ක් අතරින් 123 වැනි ස්ථානයේ සිටින ලෝකයේ දුර්වලම හමුදාවන්ගෙන් එකක් ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇති බවයි. අප්‍රිකානු රටවල් 34ක් අතර, නැමීබියාව ද 28 වැනි ස්ථානයේ දුර්වල ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Marketing |first=Intouch Interactive |date=14 January 2020 |title=Namibia ranked weak in military strength - Government - Namibian Sun |url=https://www.namibiansun.com/news/namibia-ranked-weak-in-military-strength2020-01-14 |access-date=2020-05-06 |website=www.namibiansun.com |language=en}}&lt;/ref&gt; එසේ වුවද, ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය සඳහා රජයේ වියදම් N$5,885 (පෙර මූල්‍ය වර්ෂයට වඩා 1.2% ක අඩුවීමකි) විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 May 2020 |title=Namibia Budget on a Plate |url=https://www.pwc.com/na/en/assets/pdf/2019-budget-tabloid.pdf |website=PWC Namibia}}&lt;/ref&gt; නැමීබියානු ඩොලර් බිලියන 6 කට ආසන්න (2021 දී ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 411) ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයට එක් අමාත්‍යාංශයකට රජයෙන් ලැබෙන සිව්වන ඉහළම මුදල් ප්‍රමාණය වේ.

නැමීබියාවට දේශසීමා සහ ඉදිකිරීම් සැලසුම් සම්බන්ධයෙන් විවිධ ආරවුල් ඇති වුවද කලාපය තුළ සතුරන් නැත.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Moser|first=Jana|title=Border Contracts – Border Conflicts: Examples from Northern Namibia|url=https://history.icaci.org/wp-content/uploads/2016/09/Moser.pdf|journal=Symposium on &quot;Shifting Boundaries&quot;: Cartography of the 19th and 20th Centuries. ICA Commission on the History of Cartography}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මිලිටරියේ කාර්යභාරය &quot;භූමිය සහ ජාතික අවශ්‍යතා ආරක්ෂා කිරීම&quot; ලෙස නිර්වචනය කරයි. නැමීබියාව, නැමීබියාවේ 23 වසරක බුෂ් යුද්ධයේ හිටපු සතුරන්ගෙන් සමන්විත නැමීබියානු ආරක්ෂක බලකාය (NDF) පිහිටුවා ගත්හ: නැමීබියාවේ මහජන විමුක්ති හමුදාව (PLAN) සහ නිරිතදිග අප්‍රිකානු භෞමික බලකාය (SWATF). බ්‍රිතාන්‍යයන් මෙම බලවේග ඒකාබද්ධ කිරීම සඳහා සැලැස්ම සකස් කළ අතර කුඩා මූලස්ථානයකින් සහ බලඇණි පහකින් සමන්විත NDF පුහුණු කිරීමට පටන් ගත්හ.

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංක්‍රාන්ති සහායක කණ්ඩායමේ (UNTAG) කෙන්යානු පාබල බලඇණිය නිදහසින් පසු මාස තුනක් නැමීබියාවේ රැඳී සිටියේ NDF පුහුණු කිරීමට සහ උතුර ස්ථාවර කිරීමට උපකාර කිරීම සඳහා ය. නැමීබියානු ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයට අනුව, පිරිමි සහ ගැහැණු යන දෙඅංශයේම බඳවා ගැනීම් 7,500 නොඉක්මවනු ඇත.

නැමීබියානු ආරක්ෂක බලකායේ ප්‍රධානියා එයාර් වයිස් මාර්ෂල් මාර්ටින් කම්බුලු පිනෙහාස් ය (2020 අප්‍රේල් 1 සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි).

2017 දී නැමීබියාව න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 July 2017 |title=Chapter XXVI: Disarmament&amp;nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&amp;mtdsg_no=XXVI-9&amp;chapter=26&amp;clang=_en |publisher=United Nations Treaty Collection}}&lt;/ref&gt;

=== පරිපාලන අංශ ===
[[File:Namibia_Population_Density_(2011).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Namibia_Population_Density_(2011).jpg|thumb|කලාප අනුව නැමීබියාවේ ජන ඝනත්වය (2011 සංගණනය)]]
නැමීබියාව ප්‍රදේශ 14 කට බෙදා ඇති අතර ඒවා මැතිවරණ කොට්ඨාශ 121 කට බෙදා ඇත. නැමීබියාවේ පරිපාලන අංශය සීමා නිර්ණය කොමිෂන් සභා විසින් සභාගත කර ඇති අතර ජාතික සභාව විසින් පිළිගනු ලැබේ හෝ ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබේ. රාජ්‍ය පදනමේ සිට සීමා නිර්ණය කොමිෂන් සභා හතරක් සිය කටයුතු ලබා දී ඇති අතර, අවසන් වරට 2013 දී විනිසුරු ඇල්ෆ්‍රඩ් සිබෝලෙකාගේ සභාපතිත්වය යටතේ ක්‍රියාත්මක විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.newera.com.na/articles/53580/President-divides-Kavango-into-two|title=President divides Kavango into two|last=Nakale|first=Albertina Haindongo|date=9 August 2013|newspaper=[[New Era (Namibia)|New Era]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022020857/http://www.newera.com.na/articles/53580/President-divides-Kavango-into-two|archive-date=22 October 2014|publisher=via allafrica.com}} [http://allafrica.com/stories/201308090372.html?viewall=1 Alt URL]&lt;/ref&gt; වඩාත්ම නාගරීකරණය වූ සහ ආර්ථික වශයෙන් ක්‍රියාකාරී කලාප වන්නේ කොමාස් සහ එරොන්ගෝ කලාපය වන අතර කොමාස් හි අගනුවර වන වින්ඩ්හෝක් සහ එරොන්ගෝ නිවහන වල්විස් බොක්ක සහ ස්වකොප්මන්ඩ් වේ.

පහත වගුවේ දැක්වෙන්නේ 2016 නැමීබියා අන්තර් ජනගහන සමීක්ෂණයේ සංඛ්‍යාලේඛන:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''කලාපය'''
|'''ජනගහනය'''
'''(2016)'''
!'''වර්ග'''
'''කි.මී.'''
'''පුද්ගලයින්'''
!'''සාක්ෂරතා'''
'''අනුපාතය'''
|-
|[[කොමාස් කලාපය (නැමීබියාව)|කොමාස්]]
|415,780
|11.3
|96.7%
|-
|[[ඔහන්ග්වෙනා කලාපය (නැමීබියාව)|ඔහන්ග්වෙනා]]
|255,510
|23.9
|85.6%
|-
|[[ඔමුසටි කලාපය (නැමීබියාව)|ඔමුසටි]]
|249,885
|9.4
|87.6%
|-
|[[ඔස්හිකොටෝ කලාපය (නැමීබියාව)|ඔස්හිකොටෝ]]
|195,165
|5.0
|88.0%
|-
|[[ඔෂනා කලාපය (නැමීබියාව)|ඔෂනා]]
|189,237
|21.9
|94.0%
|-
|[[එරෝන්ගෝ කලාපය (නැමීබියාව)|එරෝන්ගෝ]]
|182,402
|2.9
|95.9%
|-
|[[ඔට්ජෝසොන්ද්ජුපා කලාපය (නැමීබියාව)|ඔට්ජෝසොන්ද්ජුපා]]
|154,342
|1.5
|83.0%
|-
|[[කාවන්ගෝ නැගෙනහිර කලාපය (නැමීබියාව)|කාවන්ගෝ නැගෙනහිර]]
|148,466
|6.2
|84.7%
|-
|[[සැම්බෙසි කලාපය (නැමීබියාව)|සැම්බෙසි]]
|98,849
|6.7
|85.5%
|-
|[[කුයිනි පළාත (නැමීබියාව)|කුයිනි]]
|97,865
|0.8
|66.5%
|-
|[[කාවන්ගෝ බටහිර පළාත (නැමීබියාව)|කාවන්ගෝ බටහිර]]
|89,313
|3.5
|75.6%
|-
|[[හාර්ඩප් කලාපය (නැමීබියාව)|හාර්ඩප්]]
|87,186
|0.8
|84.7%
|-
|[[කරස් කලාපය (නැමීබියාව)|කරස්]]
|85,759
|0.5
|96.1%
|-
|[[ඔමාහේකේ කලාපය (නැමීබියාව)|ඔමාහේකේ]]
|74,629
|0.9
|75.3%
|}
ප්‍රාදේශීය සභා මන්ත්‍රීවරුන් සෘජුවම තෝරා පත් කර ගනු ලබන්නේ ඔවුන්ගේ මැතිවරණ කොට්ඨාශවල වැසියන් විසින් රහස් ඡන්ද (ප්‍රාදේශීය මැතිවරණ) මගිනි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Namibia National Council |url=http://www.ipu.org/parline/reports/2226.htm |access-date=14 July 2010 |publisher=[[Inter-Parliamentary Union]]}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ පළාත් පාලන ආයතන මහ නගර සභා (1 කොටස හෝ 2 කොටස මහ නගර සභා), නගර සභා හෝ ගම් ආකාරයෙන් විය හැක.&lt;ref name=&quot;alan2&quot;&gt;{{cite web |title=Local Authorities |url=http://www.alan.org.na/?q=localauthorities/list |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610203011/http://www.alan.org.na/?q=localauthorities%2Flist |archive-date=10 June 2013 |access-date=10 September 2013 |publisher=Association of Local Authorities in Namibia}}&lt;/ref&gt;

=== මානව හිමිකම් ===
නැමීබියාව යනු මානව හිමිකම් සහ නිදහස පවත්වාගෙන යන සහ ආරක්ෂා කරන රජයක් සහිත අප්‍රිකාවේ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Namibia &amp;#124; Freedom House |url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2019/namibia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200103140009/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2019/namibia |archive-date=3 January 2020 |access-date=3 January 2020}}&lt;/ref&gt; වඩාත්ම නිදහස් හා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටවලින් එකකි. කෙසේ වෙතත්, සැලකිය යුතු කරුණු අතර රජයේ දූෂණ, ප්‍රතිපත්ති අවස්ථිතිභාවය සහ බන්ධනාගාර තදබදය ඇතුළත් වේ. එසේම, සරණාගතයින්ට නිදහසේ ගමන් කිරීමට අවසර නැත.&lt;ref name=&quot;USDOS2&quot;&gt;Human Rights In Namibia (November 2021). [https://www.state.gov/reports/2021-country-reports-on-human-rights-practices/namibia/#:~:text=Significant%20human%20rights%20issues%20included,or%20elsewhere%20in%20the%20government. 2021 Country Report on Human Rights: Namibia]. state.gov&lt;/ref&gt;

නීතිය ක්‍රියාත්මක නොවේ,&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-03-30 |title=2020 Country Reports on Human Rights Practices: Namibia |url=https://www.state.gov/reports/2020-country-reports-on-human-rights-practices/namibia/ |access-date=2021-05-24 |website=United States Department of State |language=en-US}}&lt;/ref&gt; නමුත් සමලිංගික ක්‍රියා නැමීබියාවේ නීති විරෝධී ය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newsweek.com/73-countries-where-its-illegal-be-gay-1385974|title=71 Countries Where Homosexuality is Illegal|last=Avery|first=Daniel|date=4 April 2019|work=Newsweek}}&lt;/ref&gt; නාගරික ප්‍රදේශ සාමාන්‍යයෙන් මධ්‍යස්ථ හෝ LGBT සඳහා කැප වූ සමාජ ශාලා සහ සිදුවීම් කිහිපයක් සමඟ සහයෝගය දක්වන නමුත්, LGBT පුද්ගලයන්ට එරෙහිව වෙනස් කොට සැලකීම මෙන්ම නොඉවසීම ද, විශේෂයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල බහුලව දක්නට ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.news24.com/Africa/News/namibias-gay-paraders-call-for-legal-protection-20170730|title=Namibia's gay paraders call for legal protection|date=30 July 2017|work=News24|access-date=16 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719010703/https://www.news24.com/Africa/News/namibias-gay-paraders-call-for-legal-protection-20170730|archive-date=19 July 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; සමහර නැමීබියානු රජයේ නිලධාරීන් සහ නැමීබියාවේ ඔම්බුඩ්ස්මන් ජෝන් වෝල්ටර්ස් සහ ජනාධිපති ආර්යාව මොනිකා ගින්ගෝස් වැනි ඉහළ පෙළේ පුද්ගලයින් ලිංගිකත්වය සහ සමලිංගිකත්වය සාපරාධීකරණය කළ යුතු අතර LGBT අයිතිවාසිකම්වලට පක්ෂව සිටිති.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-03-30 |title=2020 Country Reports on Human Rights Practices: Namibia |url=https://www.state.gov/reports/2020-country-reports-on-human-rights-practices/namibia/ |access-date=2021-05-24 |website=United States Department of State |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.namibiansun.com/news/sodomy-laws-days-numbered-geingos2019-06-13|title=Sodomy law's days numbered - Geingos|last=Beukes|first=Jemima|date=14 June 2019|newspaper=[[Namibian Sun]]}}&lt;/ref&gt;

2018 නොවැම්බරයේදී, වයස අවුරුදු 15-49 අතර කාන්තාවන්ගෙන් 32%ක් තම සහකරු/සහකාරියගෙන් ප්‍රචණ්ඩත්වයට සහ ගෘහස්ථ හිංසනයට මුහුණ දුන් බව වාර්තා වූ අතර පිරිමින්ගෙන් 29.5%ක් විශ්වාස කරන්නේ මෙය සාමාන්‍යයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල වුවද, තම භාර්යාවට/සහකරුට සිදුවන ශාරීරික හිංසනය පිළිගත හැකි බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 2018 |title=Landscaping Gender Based Violence in Namibia |url=https://eeas.europa.eu/sites/eeas/files/gbv_web.pdf |access-date=6 June 2019 |website=Democracy Report |vauthors=Alweendo N, Andreas R, Rafla D}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව නැමීබියාවේ කාන්තාවන්ට අයිතිවාසිකම්, නිදහස සහ සමාන සැලකීම සහතික කරන අතර නැමීබියාවේ පාලක පක්ෂය&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 December 2015 |title=Namibia - Gender Indicator - Gender equality {{sic|obj|etive|nolink=y}} outputs |url=https://en.unesco.org/creativity/namibia-gender-indicator-gender-equality-objetive-outputs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200103145359/https://en.unesco.org/creativity/namibia-gender-indicator-gender-equality-objetive-outputs |archive-date=3 January 2020 |access-date=21 August 2020 |publisher=[[Unesco]]}}&lt;/ref&gt; වන SWAPO විසින් &quot;සීබ්‍රා ක්‍රමයක්&quot; අනුගමනය කර ඇති අතර එමඟින් රජය තුළ ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශවයේම සාධාරණ සමතුලිතතාවයක් සහ නැමීබියානු කාන්තාවන්ගේ සමාන නියෝජනය සහතික කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2014/jul/08/namibia-gender-equality-zebra-politics|title=Namibia's 'zebra' politics could make it stand out from the global herd|last=O'Riordan|first=Alexander|date=8 July 2014|newspaper=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USDOS&quot;&gt;Human Rights In Namibia (November 2021). [https://www.state.gov/reports/2021-country-reports-on-human-rights-practices/namibia/#:~:text=Significant%20human%20rights%20issues%20included,or%20elsewhere%20in%20the%20government. 2021 Country Report on Human Rights: Namibia]. state.gov&lt;/ref&gt;

== ආර්ථිකය ==
[[File:Namibia_GDP_per_capita.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Namibia_GDP_per_capita.png|thumb|නැමීබියාව ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය, 2000 - 2022]]
ට්‍රාන්ස්-අප්‍රිකානු මෝටර් රථ මාර්ගය - ට්‍රිපොලි-කේප් ටවුන් අධිවේගී මාර්ගය සහ ට්‍රාන්ස්-කලහාරි කොරිඩෝව නැමීබියාව හරහා ගමන් කරයි. නැමීබියාවේ ආර්ථිකය ඔවුන්ගේ හවුල් ඉතිහාසය හේතුවෙන් දකුණු අප්‍රිකාවට සමීපව බැඳී ඇත.&lt;ref name=&quot;Intelligence1&quot;&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/ Namibia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110010829/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia |date=2021-01-10 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Department1&quot;&gt;{{cite web |title=Namibia |url=http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/namibia.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221805/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/namibia.htm |archive-date=3 March 2016 |access-date=26 August 2017 |publisher=UCB Libraries GovPubs}}&lt;/ref&gt; 2023 3 වන කාර්තුවේදී, විශාලතම ආර්ථික අංශ වූයේ පතල් කැණීම (දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 18.0%), රාජ්‍ය පරිපාලනය (12.9%), නිෂ්පාදන (10.1%) සහ අධ්‍යාපනය (9.2%) ය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cirrus Data |url=https://cirrus.com.na/dataportal/ |access-date=2023-11-14 |website=cirrus.com.na}}&lt;/ref&gt;
[[File:Downtown_Windhoek,_Independence_Avenue.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Downtown_Windhoek,_Independence_Avenue.jpg|thumb|වින්ඩ්හෝක් නගරය]]
නැමීබියාව අන්තර්ජාල බැංකුකරණය සහ ජංගම දුරකථන බැංකුකරණය වැනි නවීන යටිතල පහසුකම් සහිත ඉතා දියුණු බැංකු සහ මූල්‍ය සේවා අංශයක් ඇත. නැමීබියා බැංකුව (BoN) යනු සාමාන්‍යයෙන් මහ බැංකුවක් විසින් සිදු කරනු ලබන අනෙකුත් සියලුම කාර්යයන් ඉටු කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නැමීබියාවේ මහ බැංකුවයි. නැමීබියාවේ BoN බලයලත් වාණිජ බැංකු පහක් ඇත: වින්ඩ්හෝක් බැංකුව, පළමු ජාතික බැංකුව, නෙඩ්බෑන්ක්, ස්ටෑන්ඩර්ඩ් බැංකුව සහ කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යවසාය බැංකුව.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bank of Namibia (BoN) |url=https://www.bon.com.na |access-date=3 April 2011}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාවේ ආර්ථිකය විධිමත් හා අවිධිමත් ආර්ථිකයන් අතර භේදයකින් සංලක්ෂිත වේ, එය වර්ණභේදවාදී අවකාශීය සැලසුම්කරණයේ උරුමය මගින් අර්ධ වශයෙන් උග්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Laufs|first=Johannes|date=2011|title=Document: Bridging the Economic Divide in Urban Areas of Namibia: Townships within the Local Economic Development Framework|url=http://rgdoi.net/10.13140/RG.2.1.1825.5600|doi=10.13140/RG.2.1.1825.5600|website=ResearchGate}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රම බලකාය 1,090,153ක් සමඟින් 2018 වසරේ රටේ විරැකියා අනුපාතය 33.4%ක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=9 April 2013 |title=Unemployment and labour force |url=https://cirrus.com.na/dataportal/ |website=Cirrus Data |publisher=Namibia Statistics Agency}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, නැමීබියාව SADC රටවලට සාපේක්ෂව ඉහළ පුහුණු ශ්‍රම ප්‍රතිශතයක් ඇති අතර පුහුණු ශ්‍රමිකයින් සඳහා සාපේක්ෂව අඩු විරැකියා අනුපාතයක් ඇත. විශේෂයෙන් තරුණයින් අතර ඉහළ විරැකියාවට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා, අතිරේක ආයතනික බදු අඩු කිරීමක් ලබා දීමෙන් වැඩි සීමාවාසිකයින් බඳවා ගැනීමට සේවා යෝජකයන් දිරිමත් කිරීම ඉලක්ක කරගත් සීමාවාසික බදු දිරිගැන්වීමේ වැඩසටහනක් හඳුන්වා දීමට රජය අනුමත කළේය. රජය සඳහා වන සම්පූර්ණ මූල්‍ය ඇඟවුම් N$ මිලියන 126ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.

2004 දී ගර්භණීභාවය සහ HIV/AIDS තත්ත්වය හේතුවෙන් ඇතිවන රැකියා වෙනස්කම් වලින් මිනිසුන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා කම්කරු පනතක් සම්මත කරන ලදී. 2010 මුලදී රජයේ ටෙන්ඩර් මණ්ඩලය නිවේදනය කළේ &quot;මෙතැන් සිට සියලුම නුපුහුණු සහ අර්ධ පුහුණු ශ්‍රමයෙන් සියයට 100ක් ව්‍යතිරේකයකින් තොරව නැමීබියාවෙන් ලබා ගත යුතු බවයි&quot;.&lt;ref&gt;Mongudhi, Tileni (3 February 2010 ) [http://www.namibian.com.na/indexx.php?archive_id=62400&amp;page_type=archive_story_detail&amp;page=2597 &quot;Tender Board tightens rules to protect jobs&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002120324/http://www.namibian.com.na/indexx.php?archive_id=62400&amp;page_type=archive_story_detail&amp;page=2597|date=2 October 2013}}. ''The Namibian''&lt;/ref&gt;

2013 දී, ගෝලීය ව්‍යාපාරික සහ මූල්‍ය ප්‍රවෘත්ති සපයන්නා වන බ්ලූම්බර්ග් නැමීබියාව අප්‍රිකාවේ ඉහළම නැගී එන වෙළෙඳපොළ ආර්ථිකය සහ ලෝකයේ 13 වැනි හොඳම ආර්ථිකය ලෙස නම් කළේය. බ්ලූම්බර්ග් මාකට්ස් සඟරාවේ 2013 මාර්තු කලාපයේදී අප්‍රිකානු රටවල් හතරක් පමණක් නැගී එන වෙළඳපල ලැයිස්තුවේ ඉහළම 20 ලැයිස්තුවට ඇතුළත් වූ අතර නැමීබියාව මොරොක්කෝව (19 වැනි), දකුණු අප්‍රිකාව (15 වැනි) සහ සැම්බියාව (14 වැනි) ඉදිරියෙන් ශ්‍රේණිගත කර ඇත. ලොව පුරා, නැමීබියාව ද හංගේරියාව, බ්‍රසීලය සහ මෙක්සිකෝවට වඩා හොඳ විය. Bloomberg Markets සඟරාව දුසිමකට වඩා නිර්ණායක මත පදනම්ව හොඳම 20 ශ්‍රේණිගත කළේය. දත්ත බ්ලූම්බර්ග්ගේම මූල්‍ය-වෙළඳපොල සංඛ්‍යාලේඛන, IMF අනාවැකි සහ ලෝක බැංකුවෙන් ලැබුණි. විදේශීය ආයෝජකයින් සඳහා විශේෂ උනන්දුවක් දක්වන ක්ෂේත්‍ර මත ද රටවල් ශ්‍රේණිගත කරන ලදී: ව්‍යාපාර කිරීමේ පහසුව, දූෂණය සහ ආර්ථික නිදහස පිළිබඳ අවබෝධය. විදේශ ආයෝජන ආකර්ශනය කර ගැනීම සඳහා, අධික රාජ්‍ය රෙගුලාසි හේතුවෙන් රජය විසින් රතු පටි අඩු කිරීම වැඩිදියුණු කර ඇති අතර, නැමීබියාව කලාපයේ ව්‍යාපාර කිරීමට ඇති අවම නිලධර ස්ථානයක් බවට පත් කර ඇත. අපහසු සහ මිල අධික රේගු ක්‍රියා පටිපාටි හේතුවෙන් රේගුව විසින් පහසුකම් ගෙවීම් වරින් වර ඉල්ලා සිටී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Snapshot of Namibia Country Profile |url=http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/namibia/snapshot.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220022104/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/namibia/snapshot.aspx |archive-date=20 February 2014 |access-date=6 February 2014 |publisher=Business Anti-Corruption Portal}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාව ලෝක බැංකුව විසින් ඉහළ මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටක් ලෙසද වර්ග කර ඇති අතර ව්‍යාපාර කිරීමේ පහසුව අනුව ආර්ථිකයන් 185ක් අතරින් 87 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |date=10 January 2013 |title=Namibia |url=http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/namibia/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926174152/http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/namibia/ |archive-date=26 September 2013 |access-date=10 September 2013 |publisher=Doingbusiness.org}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ ජීවන වියදම සාමාන්‍ය අගයට වඩා මඳක් වැඩි ය, මන්ද ධාන්‍ය ඇතුළු බොහෝ භාණ්ඩ ආනයනය කළ යුතු බැවිනි. එහි අගනුවර වන වින්ඩ්හෝක්, විදේශිකයන්ට ජීවත් වීමට ලෝකයේ 150 වැනි මිල අධිකම ස්ථානයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Namibia, Windhoek Cost of Living |url=http://www.xpatulator.com/outside.cfm?lid=142 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131018162413/http://www.xpatulator.com/outside.cfm?lid=142 |archive-date=18 October 2013 |access-date=26 August 2017 |website=Apatulator.com}}&lt;/ref&gt;
[[File:Sandstorm_while_driving_from_Swakopmund_to_Walfish_Bay,_2005.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sandstorm_while_driving_from_Swakopmund_to_Walfish_Bay,_2005.jpg|thumb|නැමීබියාවේ ස්වකොප්මුන්ඩ් සහ වල්විස් බොක්ක අතර B2 මාර්ගය]]
නැමීබියාවේ බදුකරණයට පුද්ගල ආදායම් බද්ද ඇතුළත් වන අතර එය පුද්ගලයෙකුගේ මුළු බදු අය කළ හැකි ආදායමට අදාළ වේ. සියලුම පුද්ගලයින් ආදායම් වරහන් මාලාවක් හරහා ප්‍රගතිශීලී ආන්තික අනුපාත යටතේ බදු අය කෙරේ. නැමීබියාවේ බද්ද N$58,754 ට වඩා වැඩි මාසික ආදායමකදී දකුණු අප්‍රිකානු බද්දට වඩා අඩුය, රටේ ඵලදායී බදු අනුපාත සාමාන්‍යයෙන් උපරිම වශයෙන් 30.8%ක් වන අතර දකුණු අප්‍රිකාවේ සානුව 37.4%කි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tannan Groenewald on LinkedIn: #namibia #southafrica #taxrates #economicanalysis #research #graph… {{!}} 13 comments |url=https://www.linkedin.com/posts/tannangroenewald_namibia-southafrica-taxrates-activity-7079761649959583744-C0Se |access-date=2023-11-09 |website=www.linkedin.com |language=en}}&lt;/ref&gt; මෙය ධනවත් දකුණු අප්‍රිකානුවන්ට ඔවුන්ගේ සමාන ජීවන වියදම, සංස්කෘතීන් සහ සමාජ-ආර්ථික සාධක අනුව නැමීබියාවට සංක්‍රමණය වීමට හිතකර කරයි. 2023 දී, රජය ජාතික මධ්‍ය කාලීන අයවැයේ ප්‍රකාශ කළේ පුද්ගලික ආදායම් බද්ද අඩු කරන බවත්, බදු ගෙවිය හැකි අවම ආදායම N$50,000 සිට N$100,000 දක්වා වැඩි කරන බවත්, ඉහළ වරහන් තුළ බදු අය කළ හැකි ආදායම අඩු කරන බවත්ය.{{cn|date=December 2023}}

අගය එකතු කළ බද්ද (VAT) පාන් වැනි ප්‍රධාන භාණ්ඩ හැර බොහෝ භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා අදාළ වේ.&lt;ref&gt;PAYE12 Volume 18 published by The Ministry of Finance in Namibia&lt;/ref&gt;

රටේ බොහෝ ප්‍රදේශවල දුරස්ථ ස්වභාවය තිබියදීත්, නැමීබියාවට මුහුදු වරායන්, ගුවන් තොටුපළවල්, මහාමාර්ග, හොඳින් නඩත්තු කළ මාර්ග, යටිතල පහසුකම් සහ දුම්රිය (පටු මාපක) ඇත. එය එහි මුහුදු වරායන් සහ ගොඩබිම් සහිත අසල්වැසි රටවල් සමඟ වෙළඳාම සඳහා වැදගත් කලාපීය ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානයකි. මධ්‍යම සානුව දැනටමත් වඩාත් ජනාකීර්ණ උතුරේ සිට දකුණු අප්‍රිකාව දක්වා ප්‍රවාහන කොරිඩෝවක් ලෙස සේවය කරයි, නැමීබියාවේ ආනයනවලින් පහෙන් හතරක ප්‍රභවයකි.&lt;ref name=&quot;World Almanac 2004&quot;&gt;World Almanac. 2004.&lt;/ref&gt;

=== කෘෂිකර්ම ===
[[File:Schildburgsdorf.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Schildburgsdorf.jpg|thumb|හාර්ඩප් හි බර්ග්ස්ඩෝෆ් ගොවිපල පිළිගැනීමේ ලකුණ]]
ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ සිය ජීවනෝපාය සඳහා කෘෂිකර්මාන්තය (බොහෝ දුරට යැපුම් කෘෂිකර්මය) මත රඳා පවතී, නමුත් නැමීබියාව තවමත් එහි ආහාර වලින් කොටසක් ආනයනය කළ යුතුය. ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය අප්‍රිකාවේ දුප්පත්ම රටවල ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය මෙන් පස් ගුණයක් වුවද, නැමීබියාවේ බහුතරයක් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජීවත් වන අතර යැපුම් ජීවන රටාවක් ඇත. නැමීබියාව ලෝකයේ ඉහළම ආදායම් අසමානතා අනුපාතවලින් එකක් වන අතර, නාගරික ආර්ථිකයක් සහ වඩා ග්‍රාමීය මුදල් රහිත ආර්ථිකයක් තිබීම හේතුවෙන්. අසමානතා සංඛ්‍යා ලේඛන මගින් ඔවුන්ගේ පැවැත්ම සඳහා විධිමත් ආර්ථිකය මත යැපෙන්නේ නැති පුද්ගලයින් සැලකිල්ලට ගනී. වගා කළ හැකි ඉඩම් නැමීබියාවේ &lt;1%, (.97% පමණ) සඳහා වගකියන නමුත්, ජනගහනයෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් කෘෂිකර්මාන්තයේ යෙදී සිටිති.&lt;ref name=&quot;World Almanac 20042&quot;&gt;World Almanac. 2004.&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ වගා කළ හැකි ඉඩම්වලින් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් වාණිජ ගොවීන් 4,000කට පමණ අයත් වේ.&lt;ref&gt;LaFraniere, Sharon (25 December 2004) [https://www.nytimes.com/2004/12/25/international/africa/25namibia.html Tensions Simmer as Namibia Divides Its Farmland&quot;], ''The New York Times''&lt;/ref&gt; නැමීබියාව ඉඩම් නැති කළු නැමීබියානුවන් නැවත පදිංචි කිරීම සඳහා සුදු ගොවීන්ගෙන් ඉඩම් අත්පත් කර ගැනීම ආරම්භ කිරීමට සැලසුම් කර ඇති හෙයින්, නැමීබියාවේ ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාවලියට මූල්‍යාධාර සැපයීම සඳහා එක්සත් රාජධානිය 2004 දී ඩොලර් 180,000ක් පමණ ඉදිරිපත් කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 October 2004 |title=NAMIBIA: Key step in land reform completed |url=http://www.irinnews.org/report.aspx?reportid=51556 |access-date=10 September 2013 |publisher=IRIN Africa}}&lt;/ref&gt; 20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේ සිදු වූ ජන සංහාර සඳහා වන්දි වශයෙන් වසර 30ක් පුරා ජර්මනිය විසින් 2021 දී යුරෝ බිලියන 1.1ක් ඉදිරිපත් කර ඇති නමුත් එම මුදල් ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා නොව යටිතල පහසුකම්, සෞඛ්‍ය සේවා සහ පුහුණු වැඩසටහන් වෙත යොමු කරනු ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-57279008|title=Germany officially recognises colonial-era Namibia genocide|date=28 May 2021|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;

ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ තවත් ව්‍යවසායන් කිහිපයක් පුද්ගලීකරනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් එකඟතාවයකට පැමිණ ඇති අතර, මෙය බොහෝ අවශ්‍ය විදේශ ආයෝජන උත්තේජනය කරනු ඇතැයි බලාපොරොත්තු වන නමුත් පාරිසරික වශයෙන් ව්‍යුත්පන්න ප්‍රාග්ධනය නැවත ආයෝජනය කිරීම නැමීබියාවේ ඒක පුද්ගල ආදායම අවුල් කර ඇත. නැමීබියාවේ ආර්ථික සංවර්ධනයේ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන එක් අංශයක් වන්නේ වනජීවී සංරක්ෂණාගාරවල වර්ධනයයි.

=== පතල් කැණීම සහ විදුලිය ===
නැමීබියාවේ ආදායමෙන් 25%ක් සපයන අතර, පතල් කැණීම ආර්ථිකයට වඩාත්ම වැදගත් තනි දායකත්වය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mining in Namibia |url=http://www.nied.edu.na/divisions/projects/SEEN/SEEN%20Publications/Environmental%20Information%20Sheets/Development%20and%20Environment/4.%20Mining%20in%20Namibia.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510004055/http://www.nied.edu.na/divisions/projects/SEEN/SEEN%20Publications/Environmental%20Information%20Sheets/Development%20and%20Environment/4.%20Mining%20in%20Namibia.pdf |archive-date=10 May 2011 |access-date=26 June 2010 |publisher=NIED}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාව අප්‍රිකාවේ ඉන්ධන නොවන ඛනිජ ද්‍රව්‍ය අපනයනය කරන සිව්වන විශාලතම රට වන අතර ලොව සිව්වන විශාලතම යුරේනියම් නිෂ්පාදකයා විය. යුරේනියම් කැණීම සඳහා සැලකිය යුතු ආයෝජනයක් සිදු කර ඇති අතර නැමීබියාව 2015 වන විට විශාලතම යුරේනියම් අපනයනකරු බවට පත් කිරීමට සැලසුම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Oancea |first=Dan |date=February 2008 |title=Mining Uranium at Namibia's Langer Heinrich Mine |url=http://www.infomine.com/publications/docs/Mining.com/Feb2008e.pdf |publisher=MINING.com}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, 2019 වන විට නැමීබියාව වාර්ෂිකව යුරේනියම් ටොන් 750ක් නිෂ්පාදනය කරමින් තරඟකාරී ලෝක වෙළඳපොලේ සාමාන්‍ය අපනයනකරුවෙකුට වඩා කුඩා විය.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bhutada |first=Govind |date=September 23, 2021 |title=70 years of global uranium production by country |url=https://www.mining.com/web/70-years-of-global-uranium-production-by-country/ |publisher=Visual Capitalist Elements |via=Mining.Com}}&lt;/ref&gt; පොහොසත් දියමන්ති නිධි නැමීබියාව මැණික් ගුණාත්මක දියමන්ති සඳහා මූලික මූලාශ්‍රයක් බවට පත් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Oancea |first=Dan |date=6 November 2006 |title=Deep-Sea Mining and Exploration |url=http://technology.infomine.com/articles/1/99/deep-sea-mining.undersea-miners.black-smoker/deep-sea.mining.and.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627093407/http://technology.infomine.com/articles/1/99/deep-sea-mining.undersea-miners.black-smoker/deep-sea.mining.and.aspx |archive-date=27 June 2017 |access-date=26 August 2017 |publisher=Technology.infomine.com}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාව එහි මැණික් දියමන්ති සහ යුරේනියම් නිධි සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රසිද්ධ වී ඇති අතර, ඊයම්, ටංස්ටන්, රත්‍රන්, ටින්, ෆ්ලෝර්ස්පාර්, මැංගනීස්, කිරිගරුඬ, තඹ සහ සින්ක් වැනි ඛනිජ වර්ග ගණනාවක් කාර්මික වශයෙන් නිස්සාරණය කරනු ලැබේ. අනාගතයේ දී නිස්සාරණය කිරීමට සැලසුම් කර ඇති අත්ලාන්තික් සාගරයේ අක්වෙරළ ගෑස් නිධි ඇත.&lt;ref name=&quot;usds&quot;&gt;{{cite web |date=26 October 2010 |title=Background Note:Namibia |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/5472.htm |access-date=26 August 2017 |publisher=[[United States Department of State|US Department of State]]}}&lt;/ref&gt; &quot;The Diamond Investigation&quot; නම් ග්‍රන්ථයට අනුව, 1978 සිට, ගෝලීය දියමන්ති වෙළඳපොල ගැන පොතක් වන, විශාලතම දියමන්ති සමාගම වන ඩී බියර්ස් නැමීබියානු දියමන්ති බොහොමයක් මිලදී ගත් අතර, එය දිගටම කරගෙන යනු ඇත, මන්ද &quot;මොන රජයක් බලයට පත් වුවද ඔවුන් පැවැත්ම සඳහා මෙම ආදායම අවශ්‍ය වනු ඇත&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |date=4 December 1978 |title=The Diamond Investigation, chapter 1 by Edward Jay Epstein, in an interview with Harry Frederick Oppenheimer owner of De Beers |url=http://www.edwardjayepstein.com/diamond/chap1.htm |access-date=10 September 2013 |publisher=Edwardjayepstein.com}}&lt;/ref&gt;

ලෝකයේ දියමන්ති සැපයුමෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් පැමිණෙන්නේ අප්‍රිකානු රුධිර දියමන්ති ලෙස හැඳින්වූ දෙයින් වුවද, අනෙකුත් බොහෝ අප්‍රිකානු ජාතීන් දියමන්ති පතල්වලින් පීඩාවට පත් කර ඇති ගැටුම්, කප්පම් ගැනීම් සහ මිනීමැරුම් වලින් බොහෝ දුරට දියමන්ති පතල් කර්මාන්තයක් දියුණු කිරීමට නැමීබියාව සමත් වී තිබේ. මෙය දේශපාලන ගතිකත්වය, ආර්ථික ආයතන, දුක්ගැනවිලි, දේශපාලන භූගෝල විද්‍යාව සහ අසල්වැසි ප්‍රදේශ වල බලපෑම් වලට ආරෝපණය කර ඇති අතර, රජය සහ ඩී බියර්ස් අතර ඒකාබද්ධ ගිවිසුමක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බදු ගෙවිය හැකි පදනමක්, රාජ්‍ය ආයතන ශක්තිමත් කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Nathan Munier|date=1 March 2016|title=Diamonds Without Blood: A Look at Namibia|journal=South African Security|volume=9|issue=1|pages=21–41|doi=10.1080/19392206.2016.1132903|s2cid=147267236}}&lt;/ref&gt;

2022 දී යාවත්කාලීන කරන ලද ඇස්තමේන්තු යෝජනා කරන්නේ අක්වෙරළ තැඹිලි ද්‍රෝණියේ ගවේෂණ ළිං දෙකක පිළිවෙළින් තෙල් බැරල් බිලියන 2ක් සහ 3ක් තබා ගත හැකි බවයි. අපේක්ෂිත ආදායම නැමීබියාවේ දේශීය ආර්ථිකය පරිවර්තනය කළ හැකි අතර තිරසාර සංවර්ධන ඉලක්ක සඳහා පහසුකම් සපයයි.&lt;ref name=&quot;bra1&quot;&gt;{{cite news|url=https://allafrica.com/stories/202204080598.html|title=Namibia: Orange Basin potential shoots up to billions of barrels|last1=Brandt|first1=Edgar|date=8 April 2022|access-date=13 April 2022|publisher=AllAfrica, New Era|agency=allafrica.com}}&lt;/ref&gt;

ගෘහස්ත සැපයුම් වෝල්ටීයතාවය 220 V AC වේ. ප්‍රධාන වශයෙන් විදුලිය උත්පාදනය කරනු ලබන්නේ තාප හා ජල විදුලි බලාගාර මගිනි. සාම්ප්‍රදායික නොවන විදුලි උත්පාදන ක්‍රම ද යම් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. පොහොසත් යුරේනියම් නිධිවලින් දිරිමත් වූ, 2010 දී නැමීබියානු රජය සිය පළමු න්‍යෂ්ටික බලාගාරය 2018 වන විට ඉදිකිරීමට සැලසුම් කළේය.&lt;ref name=&quot;Saveorsink&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/january/article/uranium-saving-or-sinking-namibia|title=Uranium: Saving or sinking Namibia?|last=Weidlich|first=Brigitte|date=7 January 2011|newspaper=[[The Namibian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110113120601/http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/january/article/uranium-saving-or-sinking-namibia|archive-date=13 January 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== සංචාරක ===
[[File:Equus_burchelli_4.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Equus_burchelli_4.jpg|thumb|නැමීබියානු වනජීවීන්ට උදාහරණයක් වන තැනිතලා සීබ්‍රා සංචාරක ව්‍යාපාරයේ එක් කේන්ද්‍රස්ථානයකි.]]
සංචාරක කර්මාන්තය නැමීබියාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට (14.5%) ප්‍රධාන දායකත්වයක් සපයන අතර, රැකියා දස දහස් ගණනක් (සියලු රැකියා වලින් 18.2%) සෘජුව හෝ වක්‍රව නිර්මාණය කරන අතර වසරකට සංචාරකයින් මිලියනයකට වඩා සේවය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 2010 |title=A Framework/Model to Benchmark Tourism GDP in South Africa |url=http://www.southafrica.net/sat/action/media/downloadFile?media_fileid=29571 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100718143151/http://www.southafrica.net/sat/action/media/downloadFile?media_fileid=29571 |archive-date=18 July 2010 |publisher=Pan African Research &amp; Investment Services |page=34}}&lt;/ref&gt; මෙම රට අප්‍රිකාවේ ප්‍රධාන ගමනාන්තයක් වන අතර එය නැමීබියාවේ විස්තීර්ණ වන සතුන්ගෙන් සමන්විත පරිසර සංචාරක ව්‍යාපාරය සඳහා ප්‍රසිද්ධය.&lt;ref name=&quot;goodshape&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=51487&amp;no_cache=1|title=Tourism in good shape&amp;nbsp;– Minister|last=Hartman|first=Adam|date=30 September 2009|newspaper=[[The Namibian]]|access-date=26 August 2017}}&lt;/ref&gt;

පරිසර සංචාරකයින්ට නවාතැන් ගැනීම සඳහා බොහෝ ලැගුම්හල් සහ රක්ෂිත තිබේ. ක්‍රීඩා සහ කුසලාන දඩයම් කිරීම නැමීබියානු ආර්ථිකයේ විශාල සහ වර්ධනය වන අංගයක් වන අතර, එය 2000 වර්ෂයේ මුළු සංචාරක ව්‍යාපාරයෙන් 14%ක් හෙවත් එක්සත් ජනපද ඩොලර් මිලියන 19.6ක් සඳහා දායක විය.

මීට අමතරව, sandboarding, skydiving සහ 4x4ing වැනි ආන්තික ක්‍රීඩා ජනප්‍රිය වී ඇති අතර, බොහෝ නගරවල සංචාර සපයන සමාගම් තිබේ.{{citation needed|date=November 2014}} වැඩිපුරම සංචාරය කරන ස්ථාන අතරට වින්ඩ්හෝක්, කැප්රිවි තීරය, ෆිෂ් රිවර් කැනියොන්, සොසුස්ව්ලෙයි, ස්කෙල්ටන් වෙරළ උද්‍යානය, සෙශ්‍රියම්, එටෝෂා පෑන් සහ වෙරළබඩ නගර වන ස්වකොප්මන්ඩ්, වල්විස් බොක්ක සහ ලුඩරිට්ස් ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Namibia top tourist destinations |url=http://www.namibiatourism.com.na/namibia-top-attractions/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227102320/http://www.namibiatourism.com.na/namibia-top-attractions/ |archive-date=27 December 2016 |access-date=26 August 2017 |publisher=Namibiatourism.com.na}}&lt;/ref&gt;

වින්ඩ්හෝක් එහි කේන්ද්‍රීය පිහිටීම සහ හොසියා කුටකෝ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළට සමීප වීම හේතුවෙන් නැමීබියාවේ සංචාරක ව්‍යාපාරයේ ඉතා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. නැමීබියානු සංචාරක අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය සඳහා මිලේනියම් චැලෙන්ජ් කෝපරේෂන් විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද නැමීබියා සංචාරක පිටවීමේ සමීක්ෂණයට අනුව, 2012-13 දී නැමීබියාවට පැමිණි සියලුම සංචාරකයින්ගෙන් 56% වින්ඩ්හෝක් නැරඹීමට පැමිණියා.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Report on the Namibia Tourist Exit Survey 2012–2013 |url=http://www.mcanamibia.org/files/files/exitsurvey.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305170850/http://www.mcanamibia.org/files/files/exitsurvey.pdf |archive-date=5 March 2016 |access-date=26 August 2017 |website=Mcanamibia.org}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාවේ සංචාරක ආශ්‍රිත බොහෝ රාජ්‍ය ආයතන සහ නැමීබියා වනජීවී නිකේතන සහ නැමීබියා සංචාරක මණ්ඩලය මෙන්ම නැමීබියාවේ සංචාරක ආශ්‍රිත වෙළඳ සංගම් වැනි නැමීබියාවේ ආගන්තුක සත්කාර සංගමය වැනි පාලක ආයතන වින්ඩ්හෝක් හි මූලස්ථානය වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=HAN Namibia |url=http://www.hannamibia.com/ |access-date=26 August 2016 |website=Hannamibia.com}}&lt;/ref&gt; වින්ඩ්හෝක් හි වින්ඩ්හෝක් කන්ට්‍රි ක්ලබ් රිසෝට් වැනි කැපී පෙනෙන හෝටල් ගණනාවක් සහ හිල්ටන් හෝටල් සහ නිවාඩු නිකේතන වැනි ජාත්‍යන්තර හෝටල් ජාලයන් කිහිපයක් ද ඇත.

නැමීබියාවේ ප්‍රාථමික සංචාරක සම්බන්ධ පාලන ආයතනය, නැමීබියා සංචාරක මණ්ඩලය (NTB), පාර්ලිමේන්තු පනතක් මගින් පිහිටුවන ලදී: නැමීබියා සංචාරක මණ්ඩල පනත, 2000 (2000 පනත 21). එහි මූලික අරමුණු වන්නේ සංචාරක කර්මාන්තය නියාමනය කිරීම සහ නැමීබියාව සංචාරක ගමනාන්තයක් ලෙස අලෙවි කිරීමයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=14 July 2004 |title=Government Gazette of the Republic of Namibia, No. 3235 (2014) |url=https://laws.parliament.na/cms_documents/gg-3235-fd9818f2e8.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831003156/https://laws.parliament.na/cms_documents/gg-3235-fd9818f2e8.pdf |archive-date=31 August 2019 |access-date=24 March 2018 |website=laws.parliament.na}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාවේ සංචාරක සංගම් සම්මේලනය (නැමීබියාවේ සියලුම සංචාරක සංගම් සඳහා කුඩ ආයතනය), නැමීබියාවේ ආගන්තුක සත්කාර සංගමය, නැමීබියානු සංචාරක නියෝජිතයින්ගේ සංගමය, මෝටර් රථ වැනි නැමීබියාවේ සංචාරක අංශය නියෝජනය කරන වෙළඳ සංගම් ගණනාවක් ද ඇත. නැමීබියාවේ කුලී සංගමය සහ නැමීබියාවේ සංචාරක සහ සෆාරි සංගමය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FENATA {{!}} Federation of Namibian Tourism Association in Namibia |url=http://www.fenata.org/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308161948/http://www.fenata.org/ |archive-date=8 March 2016 |access-date=8 March 2016 |website=Fenata.org}}&lt;/ref&gt;

=== ජල සැපයුම සහ සනීපාරක්ෂාව ===
නැමීබියාවේ ඇති එකම තොග ජල සැපයුම්කරු NamWater වන අතර, එය අදාළ නගර සභා වෙත විකුණනු ලබන අතර එමඟින් එය ඔවුන්ගේ රෙටිකියුලේෂන් ජාල හරහා බෙදා හරිනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Ebbing Water, Surging Deficits: Urban Water Supply in Sub-Saharan Africa|last=Banerjee|first=Sudeshna|publisher=The International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank|year=2009|location=Washington, DC|url=http://www.infrastructureafrica.org/aicd/system/files/BP12_Water_sect_maintxt_new.pdf|access-date=26 August 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304031237/http://www.infrastructureafrica.org/aicd/system/files/BP12_Water_sect_maintxt_new.pdf|archive-date=4 March 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල, කෘෂිකර්ම, ජල හා වන විද්‍යා අමාත්‍යාංශයේ ග්‍රාමීය ජල සම්පාදන අධ්‍යක්ෂක මණ්ඩලය පානීය ජල සැපයුම භාරව සිටී.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book|title=Ebbing Water, Surging Deficits: Urban Water Supply in Sub-Saharan Africa|last=Banerjee|first=Sudeshna|publisher=The International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank|year=2009|location=Washington, DC|url=http://www.infrastructureafrica.org/aicd/system/files/BP12_Water_sect_maintxt_new.pdf|access-date=26 August 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304031237/http://www.infrastructureafrica.org/aicd/system/files/BP12_Water_sect_maintxt_new.pdf|archive-date=4 March 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

1990 නිදහසින් පසු නැමීබියාව සිය ජල ප්‍රවේශ ජාලය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩිදියුණු කර ඇති බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය 2011 දී ඇගයීමට ලක් කළේය. කෙසේ වෙතත්, අධික පරිභෝජන පිරිවැය සහ වාසස්ථාන සහ ජලය අතර ඇති දිගු දුර හේතුවෙන් ජනගහනයෙන් විශාල කොටසකට මෙම සම්පත් භාවිතා කළ නොහැක. ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ලකුණු.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite book|title=Ebbing Water, Surging Deficits: Urban Water Supply in Sub-Saharan Africa|last=Banerjee|first=Sudeshna|publisher=The International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank|year=2009|location=Washington, DC|url=http://www.infrastructureafrica.org/aicd/system/files/BP12_Water_sect_maintxt_new.pdf|access-date=26 August 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304031237/http://www.infrastructureafrica.org/aicd/system/files/BP12_Water_sect_maintxt_new.pdf|archive-date=4 March 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බොහෝ නැමීබියානුවන් දුරින් පවතින ජල ස්ථාන වලට වඩා සාම්ප්‍රදායික ළිං වලට කැමැත්තක් දක්වයි.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/july/article/red-alert-on-sanitation-and-safe-drinking-water/|title=Red alert on sanitation and safe drinking water|last=Smith|first=Jana–Mari|date=12 July 2011|work=[[The Namibian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531123557/http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/july/article/red-alert-on-sanitation-and-safe-drinking-water/|archive-date=31 May 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ආරක්ෂිත ජලය සඳහා ප්‍රවේශය වැඩි දියුණු කිරීමට ගත් උත්සාහයන් හා සසඳන විට, ප්‍රමාණවත් සනීපාරක්‍ෂක පහසුකම් සැපයීමේදී නැමීබියාව පසුගාමීය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?Cr1=&amp;NewsID=39000&amp;Cr=sanitaition|title=Independent UN expert urges Namibia to expand access to sanitation services|date=11 July 2011|work=UN News Centre|access-date=26 August 2017|publisher=[[United Nations]] News service}}&lt;/ref&gt; මෙයට වැසිකිළි පහසුකම් නොමැති පාසල් 298ක් ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.namibian.com.na/indexx.php?id=11284&amp;page_type=story_detail&amp;category_id=1|title=More than 1 million Namibians defecate in open|last=Tjihenuna|first=Theresia|date=2 April 2014|work=[[The Namibian]]|access-date=26 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407103151/http://www.namibian.com.na/indexx.php?id=11284&amp;page_type=story_detail&amp;category_id=1|archive-date=7 April 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ළමා මරණවලින් 50% කට වඩා ජලය, සනීපාරක්ෂාව හෝ සනීපාරක්ෂාව නොමැතිකම සම්බන්ධ වේ; 23% ක් පාචනය නිසා පමණක් වේ. එක්සත් ජාතීන් විසින් රට තුළ &quot;සනීපාරක්ෂක අර්බුදයක්&quot; හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/july/article/red-alert-on-sanitation-and-safe-drinking-water/|title=Red alert on sanitation and safe drinking water|last=Smith|first=Jana–Mari|date=12 July 2011|work=[[The Namibian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531123557/http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/july/article/red-alert-on-sanitation-and-safe-drinking-water/|archive-date=31 May 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ඉහළ සහ මධ්‍යම පන්තික කුටුම්භ සඳහා වාසස්ථාන හැරුණු විට, බොහෝ නේවාසික ප්‍රදේශවල සනීපාරක්ෂක පහසුකම් ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඔවුන්ගේ ජල පරිභෝජනය සහ ස්ථාපන පිරිවැය හේතුවෙන් නගරවල සිටින සියලුම පදිංචිකරුවන්ට පුද්ගලික ෆ්ලෂ් වැසිකිලි මිල අධිකයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, නිදහසින් පසු වැඩි දියුණු කළ සනීපාරක්ෂාව සඳහා ප්‍රවේශය වැඩි වී නැත: නැමීබියාවේ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජනගහනයෙන් 13%කට මූලික සනීපාරක්ෂාව වඩා වැඩි විය, එය 1990 දී 8% සිට වැඩි විය. නැමීබියාවේ බොහෝ වැසියන්ට &quot;පියාඹන වැසිකිලි&quot; වෙත යොමු වීමට සිදු විය. මලපහ කිරීමට ප්ලාස්ටික් බෑග්, භාවිතයෙන් පසු පඳුරට හෙළනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=42630&amp;no_cache=1|title=Namibia is lagging behind on sanitation|last=Cloete|first=Luqman|date=28 April 2008|work=[[The Namibian]]}}&lt;/ref&gt; මුත්‍රා කිරීම සහ මලපහ කිරීම සඳහා නේවාසික භූමියට ආසන්න විවෘත ප්‍රදේශ භාවිතා කිරීම ඉතා සුලභ වේ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Deffner|first1=Jutta|last2=Mazambani|first2=Clarence|date=September 2010|title=Participatory empirical research on water and sanitation demand in central northern Namibia: A method for technology development with a user perspective|url=http://www.drfn.info/docs/water/cuve_7_deffner.pdf|url-status=dead|journal=CuveWaters Papers|location=Frankfurt (Main)|publisher=Institute for Social-Ecological Research (ISOE)|volume=7|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322212906/http://www.drfn.info/docs/water/cuve_7_deffner.pdf|archive-date=22 March 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; එය ප්‍රධාන සෞඛ්‍ය අනතුරක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.namibian.com.na/indexx.php?id=11284&amp;page_type=story_detail&amp;category_id=1|title=More than 1 million Namibians defecate in open|last=Tjihenuna|first=Theresia|date=2 April 2014|work=[[The Namibian]]|access-date=26 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407103151/http://www.namibian.com.na/indexx.php?id=11284&amp;page_type=story_detail&amp;category_id=1|archive-date=7 April 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ජනවිකාශය ==
මොංගෝලියාවට පසු ඕනෑම ස්වෛරී රටක දෙවන අඩුම ජනගහන ඝනත්වය ඇත්තේ නැමීබියාවයි.&lt;ref name=&quot;unpop2&quot;&gt;{{cite book|author=Population Division of the Department of Economic and Social Affairs of the United Nations Secretariat|title=World Population Prospects: The 2008 Revision|publisher=United Nations|year=2009|location=New York|chapter=Table A.1|access-date=12 March 2009|chapter-url=https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf}}&lt;/ref&gt; 2017 දී කිලෝමීටරයකට සාමාන්‍යයෙන් පුද්ගලයන් 3.08 ක් සිටියහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=World Development Indicators (WDI) {{!}} Data Catalog |url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-development-indicators |access-date=9 July 2019 |website=datacatalog.worldbank.org}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අනුව 2015 වර්ෂයේ මුළු සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය එක් කාන්තාවකට ළමුන් 3.47 ක් වූ අතර එය උප සහරා අප්‍රිකාවේ සාමාන්‍ය TFR 4.7 ට වඩා අඩුය.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bongaarts|first=John|date=2020-09-21|title=Trends in fertility and fertility preferences in sub-Saharan Africa: the roles of education and family planning programs|journal=Genus|volume=76|issue=1|pages=32|doi=10.1186/s41118-020-00098-z|issn=2035-5556|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාව සෑම වසර දහයකට වරක් සංගණනයක් පවත්වයි. නිදහසින් පසු පළමු ජන හා නිවාස සංගණනය 1991 දී සිදු කරන ලදී. 2001, 2011, සහ 2023 දී වැඩිදුර වටයන් අනුගමනය කරන ලදී (COVID-19 වසංගතය සහ මූල්‍ය බාධාවන් හේතුවෙන් වසර දෙකක් ප්‍රමාද විය).&lt;ref name=&quot;2001Census2&quot;&gt;{{cite web |title=Census Summary Results |url=http://www.npc.gov.na/census/index.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111224420/http://www.npc.gov.na/census/index.htm |archive-date=11 January 2012 |access-date=21 February 2012 |publisher=National Planning Commission of Namibia}}&lt;/ref&gt; දත්ත රැස් කිරීමේ ක්‍රමය නම් නැමීබියාවේ පදිංචි සෑම පුද්ගලයෙකුම සංගණන විමර්ශන රාත්‍රියේදී ඔවුන් කොතැනක සිටියත් ගණන් කිරීමයි. මෙය සත්‍ය ක්‍රමය ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://allafrica.com/stories/201108080754.html|title=Namibia: 2011 Census Officially Launched|last=Kapitako|first=Alvine|date=8 August 2011|access-date=26 August 2017|website=Allafrica.com}}&lt;/ref&gt; ගණන් කිරීමේ අරමුණු සඳහා රට ගණන් කිරීමේ ප්‍රදේශ 4,042 කට මායිම් කර ඇත. මෙම ප්‍රදේශ මැතිවරණ කටයුතු සඳහා විශ්වාසදායක දත්ත ලබා ගැනීම සඳහා මැතිවරණ කොට්ඨාශ මායිම් සමඟ අතිච්ඡාදනය නොවේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Methodology |url=http://www.npc.gov.na/census/index.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111224420/http://www.npc.gov.na/census/index.htm |archive-date=11 January 2012 |access-date=21 February 2012 |publisher=National Planning Commission of Namibia}}&lt;/ref&gt;

2011 ජනගහන හා නිවාස සංගණනයට අනුව 2,113,077 ජනගහනයක් ගණනය කර ඇත. 2001 සහ 2011 අතර වාර්ශික ජනගහන වර්ධනය 1.4%ක් වූ අතර එය පෙර වසර දහය තුල පැවති 2.6% ට වඩා අඩු විය.&lt;ref name=&quot;snapshot2&quot;&gt;{{cite news|url=http://allafrica.com/stories/201303280355.html?page=2|title=Census gives snapshot of Namibia's population|last=Duddy|first=Jo Maré|date=28 March 2013|newspaper=[[The Namibian]]|access-date=26 August 2017}}&lt;/ref&gt; 2023 දී, නැමීබියා සංඛ්‍යාලේඛන ඒජන්සිය විසින් තවත් සංගණනයක් පවත්වන ලද අතර, ප්‍රතිඵල 2024 මුල් භාගයේදී නිකුත් කිරීමට අපේක්ෂා කෙරේ.

=== ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් ===
නැමීබියානු ජනගහනයෙන් බහුතරයක් බන්ටු කතා කරන සම්භවයක් ඇත-බොහෝ විට ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ වන ඕවම්බෝ ජනවර්ගයෙන් - ප්‍රධාන වශයෙන් රටේ උතුරේ වාසය කරයි, නමුත් බොහෝ දෙනෙක් දැන් නැමීබියාව පුරා නගරවල පදිංචිව සිටිති. අනෙකුත් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් නම්, ඒ ආශ්‍රිත හෙරෙරෝ භාෂාව කතා කරන හෙරෙරෝ සහ හිම්බා ජනතාව සහ නාමා මෙන්, කොයිකෝ කතා කරන ඩමරා ය.

බන්ටු බහුතරයට අමතරව, දකුණු අප්‍රිකාවේ මුල් වැසියන්ගෙන් පැවත එන Khoisan (නාමා සහ සැන් වැනි) විශාල කණ්ඩායම් ඇත. ඇන්ගෝලාවේ සිට පැමිණි සරණාගතයන්ගෙන් පැවත එන්නන් ද රට තුළ ඇත. මිශ්‍ර වාර්ගික සම්භවයක් ඇති කුඩා කණ්ඩායම් දෙකක් ද ඇත, ඒවා &quot;කලර්ඩ්ස්&quot; සහ &quot;බාස්ටර්ස්&quot; ලෙස හැඳින්වේ, ඔවුන් එක්ව 8.0% ක් සෑදී ඇත (කලර්ඩ්ස් බැස්ටර්ස් දෙකෙන් එකකට වඩා වැඩිය). නැමීබියාවේ සැලකිය යුතු චීන සුළුතරයක් ඇත; එය 2006 දී 40,000 ක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Malia Politzer |date=August 2008 |title=China and Africa: Stronger Economic Ties Mean More Migration |url=http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=690 |access-date=10 September 2013 |publisher=Migration Information Source}}&lt;/ref&gt;

[[ගොනුව:Himba_Woman_and_Family.JPG|thumb|උතුරු නැමීබියාවේ [[හිම්බා ජනතාව|හිමබා ගෝත්‍රිකයන්]]]]සුදු ජාතිකයින් (ප්‍රධාන වශයෙන් අප්‍රිකානර්, ජර්මානු, බ්‍රිතාන්‍ය සහ පෘතුගීසි සම්භවයක් ඇති අය) ජනගහනයෙන් 4.0 සහ 7.0% අතර වේ. සංක්‍රමණය සහ අඩු උපත් අනුපාතිකය හේතුවෙන් නිදහසෙන් පසු ඔවුන්ගේ ජනගහන අනුපාතය අඩු වුවද, ඔවුන් තවමත් උප සහරා අප්‍රිකාවේ (දකුණු අප්‍රිකාවෙන් පසුව) ප්‍රතිශත සහ සත්‍ය සංඛ්‍යාව අනුව යුරෝපීය පරම්පරාවේ දෙවන විශාලතම ජනගහනය සාදයි.&lt;ref name=&quot;CIA2&quot;&gt;{{cite web |author=Central Intelligence Agency |author-link=CIA |year=2009 |title=Namibia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/ |access-date=23 January 2010 |work=[[The World Factbook]]}}&lt;/ref&gt; නැමීබියානු සුදු ජාතිකයින්ගෙන් බහුතරයක් සහ මිශ්‍ර ජාතියේ සියලු දෙනාම පාහේ අප්‍රිකානු භාෂාව කතා කරන අතර දකුණු අප්‍රිකාවේ සුදු සහ වර්ණ ගැන්වූ ජනගහනයට සමාන සම්භවයක්, සංස්කෘතියක් සහ ආගමක් බෙදා ගනී. සුදු ජාතිකයින් විශාල සුලුතරයක් (30,000 පමණ) ඔවුන්ගේ පවුල් සම්භවය පළමු ලෝක සංග්‍රාමයේදී දකුණු අප්‍රිකානු ආක්‍රමණයට පෙර නැමීබියාව යටත් විජිතයක් බවට පත් කළ ජර්මානු පදිංචිකරුවන් වෙත ආපසු ගොස් ඔවුන් ජර්මානු සංස්කෘතික හා අධ්‍යාපන ආයතන පවත්වාගෙන යයි. සියලුම පෘතුගීසි පදිංචිකරුවන් පාහේ පැරනි පෘතුගීසි යටත් විජිතයක් වූ ඇන්ගෝලාවෙන් මෙරටට පැමිණ ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/world/mideast-africa/displayStory.cfm?story_id=12079340|title=Flight from Angola|date=16 August 1975|newspaper=The Economist|access-date=10 September 2013}}&lt;/ref&gt; 1960 සංගණනයට අනුව සුදු ජාතිකයින් 73,464 (14%) ඇතුළුව එවකට නිරිතදිග අප්‍රිකාවේ පුද්ගලයන් 526,004ක් වාර්තා විය.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=Lalita Prasad|title=The United Nations and Namibia|publisher=East African Publishing House|year=1980}}&lt;/ref&gt;

=== අධ්‍යාපනය ===
[[File:42817_06.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:42817_06.JPG|thumb|ද්විතියික පාසල් සිසුන්]]නැමීබියාවේ ප්‍රාථමික සහ ද්විතීයික අධ්‍යාපන මට්ටම් සඳහා නොමිලේ අධ්‍යාපනය ඇත. 1-7 ශ්‍රේණි ප්‍රාථමික මට්ටම, 8-12 ශ්‍රේණි ද්විතියික වේ. 1998 දී ප්‍රාථමික පාසලේ නැමීබියානු සිසුන් 400,325 ක් සහ ද්විතියික පාසල්වල සිසුන් 115,237 ක් සිටියහ. 1999 දී ශිෂ්‍ය-ගුරු අනුපාතය 32:1 ලෙස ඇස්තමේන්තු කරන ලද අතර දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 8% ක් පමණ අධ්‍යාපනය සඳහා වැය කෙරේ. විෂයමාලා සංවර්ධනය, අධ්‍යාපනික පර්යේෂණ සහ ගුරුවරුන්ගේ වෘත්තීය සංවර්ධනය Okahandja හි ජාතික අධ්‍යාපනික සංවර්ධන ආයතනය (NIED) විසින් මධ්‍යගතව සංවිධානය කරනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=National Institute for Educational Development |url=http://www.nied.edu.na/ |access-date=26 June 2010 |publisher=Nied.edu.na}}&lt;/ref&gt; උප-සහාරා අප්‍රිකානු රටවල් අතර, නැමීබියාව ඉහළම සාක්ෂරතා අනුපාතයන්ගෙන් එකකි.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Literacy - The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/literacy/ |website=www.cia.gov}}&lt;/ref&gt; CIA World Factbook ට අනුව, 2018 වන විට ජනගහනයෙන් 91.5% වයස අවුරුදු 15 සහ ඊට වැඩි අයට කියවීමට සහ ලිවීමට හැකිය.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web |title=Literacy - The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/literacy/ |website=www.cia.gov}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ බොහෝ පාසල් රජයේ පාලනය යටතේ පවතින නමුත් රටේ අධ්‍යාපන පද්ධතියේ කොටසක් වන සමහර පෞද්ගලික පාසල් තිබේ. ගුරු පුහුණු විශ්ව විද්‍යාල හතරක්, කෘෂිකර්ම විද්‍යාල තුනක්, පොලිස් පුහුණු විද්‍යාලයක් සහ විශ්ව විද්‍යාල තුනක් ඇත: නැමීබියා විශ්ව විද්‍යාලය (UNAM), ජාත්‍යන්තර කළමනාකරණ විශ්ව විද්‍යාලය (IUM) සහ නැමීබියා විද්‍යා හා තාක්ෂණ විශ්ව විද්‍යාලය (NUST). නැමීබියාව 2023 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 96 වැනි ස්ථානයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=WIPO|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html|title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition|date=13 December 2023|website=www.wipo.int|publisher=World Intellectual Property Organization|isbn=9789280534320|language=en|doi=10.34667/tind.46596|access-date=2023-10-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-10-28 |title=Global Innovation Index |url=https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930 |archive-date=2 September 2021 |access-date=2021-09-02 |website=INSEAD Knowledge |language=en}}&lt;/ref&gt;

2018 නැමීබියා ශ්‍රම බලකා සමීක්ෂණය පෙන්වා දෙන්නේ වැඩ කරන වයස් කාණ්ඩයේ පුද්ගලයින් 99,536 දෙනෙකුට ඕනෑම තරාතිරමක (වැඩ කරන වයස් ජනගහනයෙන් 6.6%) තෘතීයික අධ්‍යාපනයක් ලැබී ඇති අතර ඔවුන්ගෙන් 21,922 (වැඩකරන වයස් ජනගහනයෙන් 1.5%) පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යාපනය ලබා ඇති බවයි.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''වයස් කාණ්ඩය'''
|'''අධ්‍යාපනයක් නොමැති'''
|'''ප්‍රාථමික'''
|'''කනිෂ්ඨ ද්විතියික'''
|'''ජේයෙෂ්ඨ ද්විතියික'''
|'''තාක්ෂණික/වෘත්තීය සහතිකය හෝ ඩිප්ලෝමාව'''
|'''දැනට තෘතීයික අධ්‍යාපනයේ 1, 2 හෝ 3 වසරවල'''
|'''විශ්ව විද්‍යාල සහතිකය, ඩිප්ලෝමාව හෝ උපාධිය'''
|'''පශ්චාත් උපාධි සහතිකය, ඩිප්ලෝමාව හෝ උපාධිය'''
|-
|15-19
|10,695
|89,696
|112,104
|23,588
|508
|1,558
|299
|44
|-
|20-24
|19,090
|37,177
|99,661
|58,909
|6,185
|9,498
|6,019
|212
|-
|25-29
|13,757
|31,278
|81,909
|53,019
|7,263
|9,035
|16,294
|3,840
|-
|30-34
|13,753
|25,656
|73,216
|39,969
|4,886
|3,161
|15,520
|2,764
|-
|35-39
|13,030
|24,926
|55,816
|30,999
|3,497
|2,582
|10,831
|3,290
|-
|40-44
|16,042
|24,602
|38,462
|26,786
|3,508
|1,605
|7,284
|2,603
|-
|45-49
|12,509
|24,743
|27,780
|18,883
|1,180
|896
|6,752
|2,663
|-
|50-54
|12,594
|22,360
|20,641
|10,810
|891
|582
|5,529
|2,522
|-
|55-59
|12,754
|19,927
|13,654
|5,487
|825
|848
|4,064
|1,712
|-
|60-64
|13,832
|14,578
|8,006
|2,764
|584
|459
|2,135
|1,570
|-
|65+
|49,043
|31,213
|10,033
|3,415
|775
|389
|2,886
|702
|-
|'''එකතුව'''
|'''187,100'''
|'''346,157'''
|'''541,281'''
|'''274,628'''
|'''30,101'''
|'''30,612'''
|'''77,615'''
|'''21,922'''
|}
පහත වගුවේ අධ්‍යාපනය අනුව 2018 නැමීබියා කම්කරු බල සමීක්ෂණ රැකියා සංඛ්‍යාලේඛන පෙන්වයි. නැමීබියාවේ රැකියා අනුපාත සාමාන්‍යයෙන් අධ්‍යාපන තත්ත්වය සමඟ වැඩි වේ. උසස් පාසැල් අධ්‍යාපනයක් සාමාන්‍යයෙන් අධ්‍යාපනයක් නොමැති අයට හෝ ප්‍රාථමික හෝ කනිෂ්ඨ ද්විතීයික අධ්‍යාපනය ඇති අයට වඩා වැඩි රැකියා අනුපාත සහතික කරයි. විශ්ව විද්‍යාල සහතිකයක්, ඩිප්ලෝමාවක් හෝ උපාධියක් ඇති නැමීබියානුවන් 76.4% හි සැලකිය යුතු ඉහළ රැකියා අනුපාතයක් ඇති අතර, පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යාපන දරන්නන් 2018 දී 83.8% ක රැකියා අනුපාතයක් සමඟ බොහෝ විට රැකියාවල නිරත වීමට ඉඩ ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cirrus Data |url=https://cirrus.com.na/dataportal/ |access-date=2023-11-09 |website=cirrus.com.na}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|'''අධ්‍යාපනයක් නොමැති'''
|'''ප්‍රාථමික'''
|'''කනිෂ්ඨ ද්විතියික'''
|'''ජේයෙෂ්ඨ ද්විතියික'''
|'''තාක්ෂණික/වෘත්තීය සහතිකය හෝ ඩිප්ලෝමාව'''
|'''දැනට තෘතීයික අධ්‍යාපනයේ 1, 2 හෝ 3 වසරවල'''
|'''විශ්ව විද්‍යාල සහතිකය, ඩිප්ලෝමාව හෝ උපාධිය'''
|'''පශ්චාත් උපාධි සහතිකය, ඩිප්ලෝමාව හෝ උපාධිය'''
|-
|එකතුව
|187,100
|346,157
|541,281
|274,628
|30,101
|30,612
|77,615
|21,922
|-
|සේවයේ යෙදීම
|85,352
|146,089
|229,259
|146,874
|16,292
|12,595
|59,328
|18,378
|-
|'''% සේවයේ යෙදීම'''
|'''45.6%'''
|'''42.2%'''
|'''42.4%'''
|'''53.5%'''
|'''54.1%'''
|'''41.1%'''
|'''76.4%'''
|'''83.8%'''
|}

=== ආගම් ===
[[File:Swakopmund_ev-luth_Kirche_1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Swakopmund_ev-luth_Kirche_1.jpg|දකුණ|thumb|ස්වකොප්මන්ඩ් හි ලූතරන් පල්ලිය]]
ක්‍රිස්තියානි ප්‍රජාව නැමීබියාවේ ජනගහනයෙන් 80%-90%ක් වන අතර අවම වශයෙන් 75%ක් රෙපරමාදු භක්තිකයන් වන අතර ඉන් අවම වශයෙන් 50%ක් ලූතරන් ය. ලූතරන් යනු විශාලතම ආගමික කණ්ඩායම වන අතර, රටේ යටත් විජිත සමයේ ජර්මානු සහ ෆින්ලන්ත මිෂනාරි සේවයේ උරුමයකි. ජනගහනයෙන් 10%-20% ක් ස්වදේශික විශ්වාසයන් දරයි.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{cite web |author=Central Intelligence Agency |author-link=CIA |year=2009 |title=Namibia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/ |access-date=23 January 2010 |work=[[The World Factbook]]}}&lt;/ref&gt;

19 වන ශතවර්ෂයේ දෙවන භාගයේ මිෂනාරි ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් බොහෝ නැමීබියානුවන් ක්‍රිස්තියානි ආගමට හැරුණි. අද බොහෝ කිතුනුවන් ලූතරන් ය, නමුත් රෝමානු කතෝලික, මෙතෝදිස්ත, ඇංග්ලිකන්, අප්‍රිකානු මෙතෝදිස්ත එපිස්කෝපල් සහ ලන්දේසි ප්‍රතිසංස්කරණ ද ඇත.

නැමීබියාවේ ඉස්ලාම් ආගමට 9,000ක් පමණ දායක වී ඇත,&lt;ref&gt;{{cite web |date=27 January 2011 |title=Table: Muslim Population by Country |url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/table-muslim-population-by-country/ |access-date=13 March 2017 |publisher=Pew Research Center}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් නාම ය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Islam in Namibia, making an impact |url=https://archive.islamonline.net/?p=18129 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215035636/https://archive.islamonline.net/?p=18129 |archive-date=15 February 2020 |access-date=26 August 2017 |publisher=Islamonline.net}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාව මිනිසුන් 100ක් පමණ සිටින කුඩා යුදෙව් ප්‍රජාවකට නිවහන වේ.&lt;ref name=&quot;jewishvirtuallibrary1&quot;&gt;{{cite web |title=Namibia: Virtual Jewish History Tour |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/namibia.html |access-date=1 August 2013 |publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}&lt;/ref&gt;

පසුකාලීන සාන්තුවරයන් සහ යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන් වැනි කණ්ඩායම්ද රට තුළ සිටිති.

=== භාෂා ===
{{bar box|title=නැමීබියාවේ ගෘහ භාෂා|titlebar=#ddd|left1=භාෂාව|right1=ප්‍රතිශතය|float=right|bars={{bar percent|ඔෂිවම්බෝ භාෂා|darkgreen|49.7}}
{{bar percent|නාම/දමර භාෂා|purple|11.0}}
{{bar percent|කාවාන්ගෝ භාෂා|black|10.4}}
{{bar percent|අෆ්‍රිකාන්ස්|red|9.4}}
{{bar percent|හෙරෙරෝ භාෂා|orange|9.2}}
{{bar percent|සැම්බේසි භාෂා|green|4.9}}
{{bar percent|ඉංග්‍රීසි|blue|2.3}}
{{bar percent|වෙනත් භාෂා|teal|1.0}}
{{bar percent|සැන් භාෂා|darkred|0.7}}
{{bar percent|ජර්මානු|gray|0.6}}
{{bar percent|වෙනත් අප්‍රිකානු භාෂා|tan|0.5}}
{{bar percent|ස්වනා|lime|0.3}}
{{bar percent|වෙනත් යුරෝපීය භාෂා|violet|0.1}}}}නැමීබියානුවන්ගෙන් බහුතරයකට ඉංග්‍රීසි සහ අප්‍රිකානු කතා කිරීමට සහ තේරුම් ගැනීමට හැකිය. 1990 දක්වා ඉංග්‍රීසි, ජර්මන් සහ අප්‍රිකානු රාජ්‍ය භාෂා විය. නැමීබියාව දකුණු අප්‍රිකාවෙන් නිදහස ලැබීමට බොහෝ කලකට පෙර, SWAPO හි අදහස වූයේ රට නිල වශයෙන් ඒකභාෂා විය යුතු බවත්, අසල්වැසි දකුණු අප්‍රිකාවට (එය එහි ප්‍රධාන භාෂා 11ටම නිල තත්ත්වය ලබා දුන්) ප්‍රවේශයට ප්‍රතිවිරුද්ධව මෙම ප්‍රවේශය තෝරා ගත් බවයි. &quot;ජනවාර්ගික ඛණ්ඩනය පිළිබඳ හිතාමතා ප්‍රතිපත්තියක්.&quot;&lt;ref&gt;Pütz, Martin (1995) &quot;Official Monolingualism in Africa: A sociolinguistic assessment of linguistic and cultural pluralism in Africa&quot;, p. 155 in ''Discrimination through language in Africa? Perspectives on the Namibian Experience''. Mouton de Gruyter. Berlin, {{ISBN|311014817X}}&lt;/ref&gt; එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, SWAPO ඉංග්‍රීසි නැමීබියාවේ එකම නිල භාෂාව ලෙස ආරම්භ කරන ලදී, නමුත් ජනගහනයෙන් 2.3% ක් පමණක් එය ගෘහ භාෂාව ලෙස කතා කරයි. එය ක්‍රියාත්මක කිරීම සිවිල් සේවය, අධ්‍යාපනය සහ විකාශන පද්ධතිය කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත, විශේෂයෙන්ම රාජ්‍ය විකාශක NBC.&lt;ref name=&quot;kriger2&quot;&gt;{{cite book|last1=Kriger|first1=Robert &amp; Ethel|title=Afrikaans Literature: Recollection, Redefinition, Restitution.|date=1996|publisher=Rodopi Bv Editions|isbn=978-9042000513|pages=66–67}}&lt;/ref&gt; ප්‍රාථමික පාසල්වල ඉගැන්වීමේ මාධ්‍ය ලෙස අවසර දීමෙන් තවත් සමහර භාෂාවලට අර්ධ නිල පිළිගැනීමක් ලැබී ඇත. පුද්ගලික පාසල් රාජ්‍ය පාසල් මෙන් එකම ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීමට බලාපොරොත්තු වන අතර &quot;ඉංග්‍රීසි භාෂාව&quot; අනිවාර්ය විෂයකි.&lt;ref name=&quot;kriger&quot;&gt;{{cite book|last1=Kriger|first1=Robert &amp; Ethel|title=Afrikaans Literature: Recollection, Redefinition, Restitution.|date=1996|publisher=Rodopi Bv Editions|isbn=978-9042000513|pages=66–67}}&lt;/ref&gt; අනෙකුත් පශ්චාත් යටත් විජිත අප්‍රිකානු සමාජවල මෙන්ම, ඒකභාෂා උපදෙස් සහ ප්‍රතිපත්ති සඳහා වූ තල්ලුව නිසා පාසල් හැර යාමේ ඉහළ අනුපාතිකයක් සහ ඕනෑම භාෂාවක අධ්‍යාපනික නිපුණතා අඩු පුද්ගලයින්ගේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සමහර විචාරකයින් තර්ක කරති.&lt;ref&gt;Tötemeyer, Andree-Jeanne. ''Multilingualism and the language policy for Namibian schools.'' PRAESA Occasional Papers No. 37. University of Cape Town. Cape Town:2010.&lt;/ref&gt;

වඩාත්ම මෑත සමීක්ෂණයේ (2016) රැස් කරන ලද නවතම සංඛ්‍යාන දත්ත වලට අනුව, 2011 සංගණනයේ සිට කලාපයේ භාෂාමය භූ දර්ශනය කැපී පෙනෙන වෙනස්කම්වලට ලක්ව ඇත. ඔෂිවම්බෝ ප්‍රමුඛ භාෂාව ලෙස පවතින අතර, සැලකිය යුතු 49.7% ක කුටුම්භ සඳහා වැඩිපුරම කතා කරන භාෂාවේ ස්ථානය හිමිකර ගනිමින් එහි පෙර පැවති තත්ත්වය අභිබවා යයි. නාම/දමර භාෂා 11.0% ක් වන අතර කාවාන්ගෝ භාෂා 10.4% ක කොටසකින් ද කැපී පෙනෙන වර්ධනයක් අත්විඳ ඇත. අප්‍රිකානු, රටේ භාෂා ප්‍රංශ භාෂාව ලෙස හඳුනාගෙන, 9.4% හි සැලකිය යුතු පැවැත්මක් පවත්වාගෙන යයි. හෙරෙරෝ භාෂා 9.2% ක් වන අතර, එය පෙර සංගණනයේ සුළු ගැලපීමක් පෙන්නුම් කරයි. සැම්බේසි භාෂා 4.9% දක්වා මාරු වී ඇති අතර, මූලික වශයෙන් දෙවන භාෂාව ලෙස භාවිතා කරන ඉංග්‍රීසි 2.3% වේ. අනෙකුත් භාෂා සාමූහිකව 1.0% නියෝජනය කරයි, සැන් භාෂා 0.7%, සහ ජර්මන් 0.6%. අනෙකුත් අප්‍රිකානු භාෂා 0.5% ක් ද, ස්වානා 0.3% ක් ද, අනෙකුත් යුරෝපීය භාෂා 0.1% ක් ද තිබීමෙන් කලාපයේ භාෂා විවිධත්වය තවදුරටත් පෙන්නුම් කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cirrus Data |url=https://cirrus.com.na/dataportal/ |access-date=2023-12-06 |website=cirrus.com.na}}&lt;/ref&gt;

සටහන: 

(1) සැම්බෙසි භාෂාවලට ඇතුළත් වන්නේ: සිලෝසි (සිකොලෝලෝ), සිෆ්වේ, සිසුබියා, සියේයි (යේයි) සහ ටොටෙලා.

(2) හෙරෙරෝ භාෂාවලට ඇතුළත් වන්නේ: ඔට්ජිහෙරෙරෝ, ඔට්ජිම්බන්දේරු, ඔරුසෙම්බා, ඔට්ජිසිම්බා, ඔට්ජිහාකහෝනා, ඔට්ජින්ඩොන්ගෝනා සහ ඔට්ජිට්ජාවික්වා

(3) කාවාන්ගෝ භාෂාවලට ඇතුළත් වන්නේ: රුක්වාංගලී, රුෂම්බ්යු, රුග්සිරිකු, තිඹුකුෂු, රුමන්යෝ සහ රුකවන්ගෝ

සුදු ජනගහනයෙන් බහුතරයක් ඉංග්‍රීසි, අප්‍රිකානු හෝ ජර්මන් කතා කරයි. ජර්මානු යටත් විජිත යුගය අවසන් වී ශතවර්ෂයකට වඩා වැඩි කාලයකට පසුව, ජර්මානු භාෂාව වාණිජ භාෂාවක් ලෙස තවදුරටත් භූමිකාවක් ඉටු කරයි. ගෘහ භාෂාවක් ලෙස, සුදු ප්‍රජාවෙන් 60% ක් අප්‍රිකානු භාෂාව ද, ජර්මානු භාෂාව 32% ක් ද, ඉංග්‍රීසි 7% ක් ද, පෘතුගීසි භාෂාව 4-5% ක් ද කතා කරයි.&lt;ref name=&quot;CIA3&quot;&gt;{{cite web |author=Central Intelligence Agency |author-link=CIA |year=2009 |title=Namibia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/ |access-date=23 January 2010 |work=[[The World Factbook]]}}&lt;/ref&gt; පෘතුගීසි භාෂාව කතා කරන ඇන්ගෝලාවට ඇති භූගෝලීය සමීපත්වය පෘතුගීසි කථිකයන්ගේ සාපේක්ෂ ඉහළ සංඛ්‍යාව පැහැදිලි කරයි; 2011 දී මේවා 100,000 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.namibian.com.na/83964/archive-read/Portuguese-to-be-introduced-in-schools|title=Portuguese to be introduced in schools|last=Sasman|first=Catherine|date=15 August 2011|newspaper=[[The Namibian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121222082932/http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=85817&amp;no_cache=1|archive-date=22 December 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== සෞඛ්‍ය ===
උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව 2017 වසරේ අවුරුදු 64ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත - ලොව අඩුම ඒවා අතර වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Life Expectancy ranks |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryName=Namibia&amp;countryCode=wa&amp;regionCode=afr&amp;rank=210#wa |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523043802/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryName=Namibia&amp;countryCode=wa&amp;regionCode=afr&amp;rank=210#wa |archive-date=23 May 2020 |access-date=26 August 2017 |work=The World Factbook}}&lt;/ref&gt;

2012 දී&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 October 2012 |title=Namibia: Health Extension Programme Will Bridge Gaps Â? Unicef |url=http://allafrica.com/stories/201210160334.html |access-date=26 August 2017 |website=AllAfrica.com}}&lt;/ref&gt; ප්‍රථමාධාර, රෝග නිවාරණය සඳහා සෞඛ්‍ය ප්‍රවර්ධනය, පෝෂණ තක්සේරුව සහ උපදේශනය, ජල සනීපාරක්ෂාව සහ සනීපාරක්ෂාව ඇතුළු ප්‍රජා සෞඛ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් සඳහා මාස හයක කාලයක් පුහුණු කරන ලද සෞඛ්‍ය ව්‍යාප්ති සේවකයන් 4,800කගේ මුළු සීමාවෙන් 1,800ක් (2015) 2012 දී නැමීබියාව ජාතික සෞඛ්‍ය ව්‍යාප්ති වැඩසටහනක් දියත් කළේය. භාවිතයන්, HIV පරීක්ෂණ සහ ප්‍රජා-පාදක ප්‍රතිවෛරස් ප්‍රතිකාර.&lt;ref&gt;{{cite web |date=7 August 2015 |title=Going the extra mile to deliver health care |url=https://www.unicef.org/namibia/Health_Worker_HIS_print.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711093332/https://www.unicef.org/namibia/Health_Worker_HIS_print.pdf |archive-date=11 July 2018 |access-date=11 July 2018 |publisher=unicef}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාව බෝ නොවන රෝග බරකට මුහුණ දී සිටී. ජනගහන හා සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණය (2013) අධි රුධිර පීඩනය, අධි රුධිර පීඩනය, දියවැඩියාව සහ තරබාරුකම පිළිබඳ සොයාගැනීම් සාරාංශ කරයි:

* වයස අවුරුදු 35-64 අතර සුදුසුකම් ලත් වගඋත්තරකරුවන් අතර, කාන්තාවන් 10 දෙනෙකුගෙන් 4 දෙනෙකුට වඩා (සියයට 44) සහ පිරිමින් (සියයට 45) රුධිර පීඩනය ඉහළ ගොස් ඇති අතර හෝ දැනට ඔවුන්ගේ රුධිර පීඩනය අඩු කිරීමට ඖෂධ ලබා ගනී.
* කාන්තාවන්ගෙන් සියයට හතළිස් නවයක් සහ පිරිමින්ගෙන් සියයට 61ක් තම රුධිර පීඩනය ඉහළ ගොස් ඇති බව නොදැන සිටිති.
* අධි රුධිර පීඩනය ඇති කාන්තාවන්ගෙන් සියයට හතළිස් තුනක් සහ පිරිමින්ගෙන් සියයට 34 ක් ඔවුන්ගේ තත්වය සඳහා ඖෂධ ලබා ගනී.
* අධි රුධිර පීඩනය ඇති කාන්තාවන්ගෙන් සියයට 29 ක් සහ පිරිමින්ගෙන් සියයට 20 ක් පමණක් ඖෂධ ලබා ගන්නා අතර ඔවුන්ගේ රුධිර පීඩනය පාලනය කර ඇත.
* කාන්තාවන්ගෙන් සියයට හයක් සහ පිරිමින්ගෙන් සියයට 7ක් දියවැඩියා රෝගීන්; එනම්, ඔවුන් නිරාහාර ප්ලාස්මා ග්ලූකෝස් අගයන් ඉහළ නංවා හෝ ඔවුන් දියවැඩියා ඖෂධ ලබා ගන්නා බව වාර්තා කරයි. කාන්තාවන්ගෙන් අතිරේක සියයට 7 ක් සහ පිරිමින්ගෙන් සියයට 6 ක් පූර්ව දියවැඩියා වේ.
* දියවැඩියාවෙන් පෙළෙන කාන්තාවන්ගෙන් සියයට 67 ක් සහ පිරිමින්ගෙන් සියයට 74 ක් රුධිර ග්ලූකෝස් මට්ටම අඩු කිරීමට ඖෂධ ලබා ගනී.
* සාමාන්‍ය ශරීර ස්කන්ධ දර්ශකයට වඩා වැඩි (25.0 හෝ ඊට වැඩි) ඇති කාන්තාවන් සහ පිරිමින්ට රුධිර පීඩනය වැඩි වීමටත්, නිරාහාර රුධිර ග්ලූකෝස් මට්ටම ඉහළ යාමටත් වැඩි ඉඩක් ඇත.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{citation-attribution|{{cite web |title=Namibia Demographic and Health Survey 2013 |url=https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR298/FR298.pdf |publisher=Ministry of Health and Social Services |date=September 2014 |access-date=16 February 2022}}}}&lt;/ref&gt;

[[File:AIDS_and_HIV_prevalence_2008.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AIDS_and_HIV_prevalence_2008.svg|thumb|2011 වන විට තරුණ වැඩිහිටියන් (15-49) අතර HIV හි ඇස්තමේන්තුගත ප්‍රතිශතය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=AIDSinfo |url=http://www.unaids.org/en/dataanalysis/datatools/aidsinfo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305203900/http://www.unaids.org/en/dataanalysis/datatools/aidsinfo/ |archive-date=5 March 2013 |access-date=4 March 2013 |website=UNAIDS}}&lt;/ref&gt;{{Col-begin}}
{{Col-break}}
{{legend|#b00000|&lt;small&gt;15–50&lt;/small&gt;}}
{{col-end}}]]
HIV ප්‍රතිකාර සේවා පුළුල් කිරීම සඳහා සෞඛ්‍ය හා සමාජ සේවා අමාත්‍යාංශය විසින් සැලකිය යුතු ජයග්‍රහණ ලබාගෙන තිබියදීත්, HIV වසංගතය නැමීබියාවේ මහජන සෞඛ්‍ය ගැටලුවක් ලෙස පවතී.&lt;ref&gt;{{cite conference|title=Together We Are Ending AIDS in Namibia|url=http://www.namaidscon.net/media/downloads/downloads/speeches/aids_conference_rapporteur.pdf|conference=Namibia AIDS Conference 2016: 28 to 30 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116155355/http://www.namaidscon.net/media/downloads/downloads/speeches/aids_conference_rapporteur.pdf|archive-date=16 January 2017|access-date=15 January 2017|url-status=dead|archivedate=16 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170116155355/http://www.namaidscon.net/media/downloads/downloads/speeches/aids_conference_rapporteur.pdf}}&lt;/ref&gt; 2001 දී, HIV/AIDS සමඟ ජීවත් වූ පුද්ගලයන් 210,000 ක් ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර, 2003 දී ඇස්තමේන්තුගත මරණ සංඛ්‍යාව 16,000 කි. 2011 UNAIDS වාර්තාවට අනුව, නැමීබියාවේ වසංගතය &quot;සමත් වෙමින් පවතින බව පෙනේ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Aidsinafrica.net |url=http://www.aidsinafrica.net/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170919200353/http://aidsinafrica.net/ |archive-date=19 September 2017 |access-date=26 August 2017 |publisher=Aidsinafrica.net}}&lt;/ref&gt; HIV/AIDS වසංගතය වැඩ කරන වයස්ගත ජනගහනය අඩු කර ඇති බැවින්, අනාථ දරුවන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩි වී ඇත. මෙම අනාථ දරුවන් සඳහා අධ්‍යාපනය, ආහාර, නවාතැන් සහ ඇඳුම් පැළඳුම් ලබා දීම රජයට භාරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Aidsinafrica.net |url=http://www.aidsinafrica.net/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170919200353/http://aidsinafrica.net/ |archive-date=19 September 2017 |access-date=26 August 2017 |publisher=Aidsinafrica.net}}&lt;/ref&gt; HIV ජෛව සලකුණු සහිත ජනවිකාස සහ සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණයක් 2013 දී අවසන් කරන ලද අතර ගෝලීය ජනවිකාස සහ සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණ (DHS) වැඩසටහනේ කොටසක් ලෙස නැමීබියාවේ පවත්වන ලද හතරවන විස්තීර්ණ, ජාතික මට්ටමේ ජනගහනය සහ සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණය ලෙස සේවය කරන ලදී. HIV වසංගතයට සම්බන්ධ වැදගත් ලක්ෂණ DHS විසින් නිරීක්ෂණය කරන ලදී:

* සමස්තයක් වශයෙන්, වයස අවුරුදු 15-49 පිරිමින්ගෙන් සියයට 26 ක් සහ වයස අවුරුදු 50-64 න් සියයට 32 ක් චර්මච්ඡේදනය කර ඇත. වයස අවුරුදු 15-49 පිරිමින් සඳහා HIV පැතිරීම චර්මච්ඡේදනය නොකළ (සියයට 11.9) චර්මච්ඡේදනය වූ (සියයට 8.0) වඩා අඩුය. චර්මච්ඡේදනය නොකළ පිරිමින්ට වඩා චර්මච්ඡේදනය වූවන් අතර අඩු HIV පැතිරීමේ රටාව බොහෝ පසුබිම් ලක්ෂණ හරහා නිරීක්ෂණය කෙරේ. සෑම වයස් කාණ්ඩයක් සඳහාම, චර්මච්ඡේදනය නොකළ පිරිමින්ට වඩා HIV ව්‍යාප්තිය අඩුය; වයස අවුරුදු 35-39 සහ 45-49 (ප්‍රතිශත ලකුණු 11.7 බැගින්) පිරිමින් සඳහා මෙම වෙනස විශේෂයෙන් ප්‍රකාශ වේ. චර්මච්ඡේදනය නොකළ සහ චර්මච්ඡේදනය නොකළ පිරිමින් අතර HIV පැතිරීමේ වෙනස ග්‍රාමීය පිරිමින්ට වඩා නාගරික මිනිසුන් අතර විශාලය (ප්‍රතිශත ලකුණු 5.2 සහ ප්‍රතිශත ලකුණු 2.1).
* වයස අවුරුදු 15-49 අතර ප්‍රතිචාර දැක්වූවන් අතර HIV ව්‍යාප්තිය කාන්තාවන් සඳහා සියයට 16.9 ක් සහ පිරිමින් සඳහා සියයට 10.9 කි. වයස අවුරුදු 50-64 අතර කාන්තාවන් සහ පිරිමින් අතර HIV පැතිරීමේ අනුපාතය සමාන වේ (පිළිවෙලින් සියයට 16.7 සහ සියයට 16.0).
* HIV ව්‍යාප්තිය කාන්තාවන් සහ පිරිමින් සඳහා වයස අවුරුදු 35-39 අතර (පිළිවෙලින් සියයට 30.9 සහ සියයට 22.6) ඉහළ යයි. වයස අවුරුදු 15-24 (කාන්තාවන් සඳහා සියයට 2.5-6.4 සහ පිරිමින් සඳහා සියයට 2.0-3.4) ප්‍රතිචාර දැක්වූවන් අතර එය අඩුම වේ.
* වයස අවුරුදු 15-49 අතර ප්‍රතිචාර දැක්වූවන් අතර, HIV ව්‍යාප්තිය වැඩිම කාන්තාවන් සහ පිරිමින් සඳහා සැම්බේසි (පිළිවෙලින් සියයට 30.9 සහ සියයට 15.9) වන අතර ඔමාහේකේ හි කාන්තාවන් (සියයට 6.9) සහ ඔහන්ග්වේනා හි පිරිමින් සඳහා (සියයට 6.6).
* 2013 NDHS හි HIV සඳහා පරීක්ෂා කරන ලද සහජීවන ජෝඩු 1,007 න් සියයට 76.4 ක් තුළ, හවුල්කරුවන් දෙදෙනාම HIV සෘණාත්මක විය; ජෝඩුවලින් සියයට 10.1ක් තුළ, හවුල්කරුවන් දෙදෙනාම එච්.අයි.වී. සහ ජෝඩු වලින් සියයට 13.5 ක් අසමගි විය (එනම් එක් සහකරුවෙකු HIV ආසාදනය වී ඇති අතර අනෙකා එසේ නොවීය).&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{citation-attribution|{{cite web |title=Namibia Demographic and Health Survey 2013 |url=https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR298/FR298.pdf |publisher=Ministry of Health and Social Services |date=September 2014 |access-date=16 February 2022}}}}&lt;/ref&gt;

2015 වන විට සෞඛ්‍ය හා සමාජ සේවා අමාත්‍යංශය සහ යූඑන්අයිටන් තරගාවලියේ මිල දී නොගත් ප්‍රගති වාර්තාවක් නිෂ්පාදනය කරන ලද 15-49 සිට අවුරුදු 13-49 ක් [12.2-14.5%] සහ 210,000 [200,000-2-2-230,000] HIV සමග ජීවත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=HIV and AIDS estimates (2015) |url=http://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/namibia |access-date=26 August 2017 |website=Unaids.org}}&lt;/ref&gt;

මැලේරියා ප්‍රශ්නය ඒඩ්ස් වසංගතය නිසා උග්‍ර වී ඇති බව පෙනේ. නැමීබියාවේ එච්.අයි.වී ආසාදනය වී ඇත්නම් මැලේරියාව වැළඳීමේ අවදානම 14.5% කින් වැඩි බව පර්යේෂණවලින් හෙළි වී තිබේ. සමගාමී HIV ආසාදනයක් සමඟ මැලේරියාවෙන් මිය යාමේ අවදානම ද ආසන්න වශයෙන් 50% කින් වැඩි වේ. 2002 දී රටේ සිටියේ වෛද්‍යවරුන් 598ක් පමණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=WHO Country Offices in the WHO African Region |url=http://www.afro.who.int/home/countries/fact_sheets/namibia.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107105806/http://www.afro.who.int/home/countries/fact_sheets/namibia.pdf |archive-date=7 January 2010 |access-date=26 June 2010 |publisher=Afro.who.int}}&lt;/ref&gt;

== සංස්කෘතිය ==
නැමීබියානු සංස්කෘතිය ඔවුන්ගේ බැඳී ඇති ඉතිහාසය සහ පවුල් ජාතිකත්වය නිසා දකුණු අප්‍රිකානු සංස්කෘතියට සමාන වේ. නැමීබියානුවන් කිහිප දෙනෙක් ස්ථිරවම වෙනත් රටවල පදිංචි වීමට කැමැත්ත පළ කරති; ඔවුන් තම මව්බිමේ ආරක්ෂාවට වැඩි කැමැත්තක් දක්වයි, ශක්තිමත් ජාතික අනන්‍යතාවයක් ඇත, සහ හොඳින් සැපයෙන සිල්ලර අංශයක් භුක්ති විඳිති.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Namibia|date=2023-11-06|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|language=en|access-date=2023-11-13|archive-date=2021-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110010829/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia}}&lt;/ref&gt; නැමීබියානුවන් සාමාන්‍යයෙන් ඉතා සමාජශීලි වන අතර ඒක පුද්ගල මත්පැන් පරිභෝජන අනුපාතිකය අතර ස්ථාවරව සිටින අතර ඒක පුද්ගල බියර් පරිභෝජනය සම්බන්ධයෙන් අප්‍රිකාවේ පළමු ස්ථානයට පත්ව ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=https://twitter.com/AfricaFactsZone/status/1620090285186510852?lang=en |url=https://twitter.com/AfricaFactsZone/status/1620090285186510852?lang=en |access-date=2023-11-13 |website=X (formerly Twitter) |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ක්‍රීඩාව ===
[[File:Toutrek.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Toutrek.jpg|thumb|නැමීබියාවේ අප්‍රිකානර් දරුවන්]]
නැමීබියාවේ වඩාත්ම ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාව වන්නේ සංගම් පාපන්දු ය. නැමීබියා ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම 1998, 2008, 2019, සහ 2023 අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලාන තරඟාවලිය සඳහා සුදුසුකම් ලැබූ නමුත් තවමත් ලෝක කුසලානය සඳහා සුදුසුකම් ලබා නොමැත. සමහර කැපී පෙනෙන ක්‍රීඩකයින් අතර ඩර්බි ප්‍රාන්තයේ දකුණත්-පසුපසැති රයන් නයම්බේ, මාමෙලෝඩි සන්ඩවුන්ස් ඉදිරිපෙළ පීටර් ෂලුලීල් සහ විශ්‍රාමික පාපන්දු ක්‍රීඩක කොලින් බෙන්ජමින් ඇතුළත් වේ.

වඩාත්ම සාර්ථක ජාතික කණ්ඩායම වන්නේ නැමීබියානු රග්බි කණ්ඩායම වන අතර, පසුගිය ලෝක කුසලාන තරඟ හතකට සහභාගී වී ඇත. නැමීබියාව 1999, 2003, 2007, 2011, 2015, 2019 සහ වඩාත්ම මෑත කාලීන 2023 රග්බි ලෝක කුසලානයට සහභාගී විය. නැමීබියාවේ ක්‍රිකට් ද ජනප්‍රියයි, ජාතික කණ්ඩායම 2003 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය, 2021 ICC T20 ලෝක කුසලානය සහ 2022 ICC පිරිමි T20 ලෝක කුසලානය සඳහා සුදුසුකම් ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wiese, Erasmus the heroes as Namibia qualify for the Super 12s |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2021-22-1267897/ireland-vs-namibia-11th-match-first-round-group-a-1273722/match-report |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; 2017 දෙසැම්බර් මාසයේදී නැමීබියා ක්‍රිකට් පළමු වරට දකුණු අප්‍රිකාවේ (CSA) පළාත් එක්දින අභියෝගයේ අවසන් මහා තරගයට පිවිසියේය.&lt;ref name=&quot;NCYR2&quot;&gt;{{cite web |author=Helge Schütz |date=19 December 2017 |title=Namibia Cricket Year Review |url=https://www.namibian.com.na/62702/read/Namibia-Cricket-Year-Review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051115/https://www.namibian.com.na/62702/read/Namibia-Cricket-Year-Review |archive-date=22 December 2017}}&lt;/ref&gt; 2018 පෙබරවාරි මාසයේදී නැමීබියාව ICC ලෝක ක්‍රිකට් ලීග් 2 කොටස නැමීබියාව, කෙන්යාව, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය, නේපාලය, කැනඩාව සහ ඕමානය සමඟ සිම්බාබ්වේ හි පැවති අවසන් ICC ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන සුදුසුකම් ලැබීමේ ස්ථාන දෙක සඳහා තරඟ වැදුණි. නැමීබියාව 2021 ICC T20 ලෝක කුසලානයේ සුදුසුකම් ලැබීමේ තරඟ සඳහාද සුදුසුකම් ලබා සුපිරි 12 සමාජයට ඇතුලත් විය.&lt;ref name=&quot;NCYR&quot;&gt;{{cite web |author=Helge Schütz |date=19 December 2017 |title=Namibia Cricket Year Review |url=https://www.namibian.com.na/62702/read/Namibia-Cricket-Year-Review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051115/https://www.namibian.com.na/62702/read/Namibia-Cricket-Year-Review |archive-date=22 December 2017}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ මලල ක්‍රීඩකයා වන්නේ මීටර් 100 සහ 200 ඉසව්වල කෙටි දුර ධාවන ශූර ෆ්‍රැන්කි ෆ්‍රෙඩ්රික්ස් ය. ඔහු ඔලිම්පික් රිදී පදක්කම් හතරක් (1992, 1996) දිනාගත් අතර ලෝක මලල ක්‍රීඩා ශූරතා කිහිපයකින් පදක්කම් ද ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IAAF World Championships in Athletics |url=http://www.gbrathletics.com/ic/wc.htm |access-date=26 February 2019 |website=www.gbrathletics.com}}&lt;/ref&gt; ගොල්ෆ් ක්‍රීඩක ට්‍රෙවර් ඩොඩ්ස් 1998 දී ග්‍රේටර් ග්‍රීන්ස්බෝරෝ විවෘත ටෙනිස් තරඟාවලිය ජයග්‍රහණය කළේය,{{citation needed|date=April 2018}} එය ඔහුගේ වෘත්තීය දිවියේ තරඟාවලි 15 න් එකකි. ඔහු 1998 දී 78 වැනි ලෝක ශ්‍රේණිගත කිරීම ලබා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dan Craven |url=https://firstcycling.com/rider.php?r=2421&amp;y=2016 |access-date=20 June 2022 |website=FirstCycling.com}}&lt;/ref&gt; බොක්සිං ක්‍රීඩක ජූලියස් ඉන්ඩොංගෝ යනු සැහැල්ලු වෙල්ටර් බර කොටසේ ඒකාබද්ධ WBA, IBF සහ IBO ලෝක ශූරයාය. නැමීබියාවේ තවත් ප්‍රසිද්ධ මලල ක්‍රීඩකයෙක් වන්නේ හිටපු වෘත්තීය රග්බි ක්‍රීඩක ජැක් බර්ගර් ය. බර්ගර් යුරෝපයේ සරසන්ස් සහ ඕරිලැක් වෙනුවෙන් ක්‍රීඩා කළ අතර ජාතික කණ්ඩායම සඳහා තරඟ 41ක් ලබා ගත්තේය.

=== මාධ්‍ය ===
අසල්වැසි රටවලට සාපේක්ෂව නැමීබියාවට විශාල මාධ්‍ය නිදහසක් ඇත. පසුගිය වසර කිහිපය තුළ, රට සාමාන්‍යයෙන් දේශසීමා රහිත වාර්තාකරුවන්ගේ මාධ්‍ය නිදහස දර්ශකයේ ඉහළ කාර්තුවේ ශ්‍රේණිගත කර ඇති අතර, 2010 දී 21 වන ස්ථානයට ළඟා වූ අතර, කැනඩාව සහ හොඳම ස්ථානගත අප්‍රිකානු රට සමඟ සමාන විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Press Freedom Index 2010 |url=http://en.rsf.org/press-freedom-index-2010,1034.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124050702/http://en.rsf.org/press-freedom-index-2010%2C1034.html |archive-date=24 November 2010 |access-date=12 December 2012 |publisher=Reporters Without Borders}}&lt;/ref&gt; අප්‍රිකානු මාධ්‍ය බැරෝමීටරය ද ඒ හා සමාන ධනාත්මක ප්‍රතිඵල පෙන්වයි. කෙසේ වෙතත්, අනෙකුත් රටවල මෙන්ම, නැමීබියාවේ මාධ්‍ය කෙරෙහි රාජ්‍ය සහ ආර්ථිකයේ නියෝජිතයින්ගේ සඳහන් කළ හැකි බලපෑම තවමත් පවතී.&lt;ref name=&quot;Rothe&quot;&gt;Rothe, Andreas (2010): Media System and News Selection in Namibia. p. 14–96&lt;/ref&gt; 2009 දී, නැමීබියාව මාධ්‍ය නිදහස දර්ශකයේ 36 වන ස්ථානය දක්වා පහත වැටුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Press Freedom Index 2009 |url=http://en.rsf.org/spip.php?page=classement&amp;id_rubrique=1001 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120128213104/http://en.rsf.org/spip.php?page=classement&amp;id_rubrique=1001 |archive-date=28 January 2012 |access-date=26 August 2017 |publisher=Reporters Without Borders}}&lt;/ref&gt; 2013 දී, එය 19 වන,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Press Freedom Index 2013 |url=http://en.rsf.org/spip.php?page=classement&amp;id_rubrique=1054 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140727023534/http://en.rsf.org/spip.php?page=classement&amp;id_rubrique=1054 |archive-date=27 July 2014 |access-date=24 June 2013}}&lt;/ref&gt; 2014 දී 22 වන&lt;ref&gt;{{cite web |title=World Press Freedom Index |url=https://rsf.org/en/ranking/2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140214120404/http://rsf.org/index2014/en-index2014.php |archive-date=14 February 2014 |access-date=25 April 2015 |publisher=Reporters Without Borders}}&lt;/ref&gt; සහ 2019 දී 23 වන,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 November 2020 |title=Namibia: Real freedom but frequent threats &amp;#124; Reporters without borders |url=https://rsf.org/en/namibia |website=RSF}}&lt;/ref&gt; එයින් අදහස් වන්නේ එය දැනට මාධ්‍ය නිදහස අනුව ඉහළම ශ්‍රේණිගත අප්‍රිකානු රට බවයි.

නැමීබියාවේ ජනගහනය තරමක් කුඩා වුවද, රටෙහි විවිධ මාධ්‍ය තේරීමක් ඇත; රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථාන දෙකක්, ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන 19ක් (ප්‍රජා මධ්‍යස්ථාන ගණන් නොගෙන), දිනපතා පුවත්පත් 5ක්, සතිපතා කිහිපයක් සහ විශේෂ ප්‍රකාශන ප්‍රේක්ෂකයන්ගේ අවධානය සඳහා තරඟ කරයි. මීට අමතරව, සඳහන් කළ හැකි විදේශ මාධ්‍ය ප්‍රමාණයක්, විශේෂයෙන්ම දකුණු අප්‍රිකානු, ලබා ගත හැකිය. සබැඳි මාධ්‍ය බොහෝ විට මුද්‍රිත ප්‍රකාශන අන්තර්ගතය මත පදනම් වේ. නැමීබියාවට NAMPA නමින් රජයට අයත් පුවත්පත් ආයතනයක් ඇත.&lt;ref name=&quot;Rothe2&quot;&gt;Rothe, Andreas (2010): Media System and News Selection in Namibia. p. 14–96&lt;/ref&gt; සමස්තයක් ලෙස ඇ. මාධ්‍යවේදීන් 300ක් රට තුළ සේවය කරයි.&lt;ref name=&quot;jobs&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.namibian.com.na/74849/read/40-journalists-lose-jobs-since-2016|title=40 journalists lose jobs since 2016|last1=Kahiurika|first1=Ndanki|date=22 January 2019|newspaper=[[The Namibian]]|access-date=22 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190122145012/https://www.namibian.com.na/74849/read/40-journalists-lose-jobs-since-2016|archive-date=22 January 2019|last2=Ngutjinazo|first2=Okeri|page=6|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ පළමු පුවත්පත වූයේ 1898 ආරම්භ කරන ලද ජර්මානු භාෂාවෙන් වින්ඩ්‍හෝකර් ඇන්සෙයිගර් ය. ජර්මානු පාලන සමයේදී පුවත්පත් ප්‍රධාන වශයෙන් පිළිබිඹු කළේ ජීවමාන යථාර්ථය සහ සුදු ජර්මානු කතා කරන සුළුතරයේ මතයයි. කළු බහුතරය නොසලකා හරින ලද හෝ තර්ජනයක් ලෙස නිරූපණය කරන ලදී. දකුණු අප්‍රිකානු පාලන සමයේදී, නිරිතදිග අප්‍රිකානු මාධ්‍ය පද්ධතියට ප්‍රිටෝරියා රජයේ සඳහන් කළ හැකි බලපෑමත් සමඟ සුදු පක්ෂග්‍රාහීත්වය දිගටම පැවතුනි. ස්වාධීන පුවත්පත් පවතින ක්‍රමයට තර්ජනයක් ලෙස සලකනු ලැබූ අතර විවේචනාත්මක මාධ්‍යවේදීන්ට නිතර තර්ජන එල්ල විය.&lt;ref name=&quot;Rothe3&quot;&gt;Rothe, Andreas (2010): Media System and News Selection in Namibia. p. 14–96&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;von Nahmen, Carsten (2001): Deutschsprachige Medien in Namibia&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Links&quot;&gt;Links, Frederico (2006): ''We write what we like: The role of independent print media and independent reporting in Namibia''&lt;/ref&gt;

වර්තමාන දිනපතා පුවත්පත් නම් පුද්ගලික ප්‍රකාශන වන The Namibian (ඉංග්‍රීසි සහ අනෙකුත් භාෂා), Die Republikein (අෆ්‍රිකාන්ස්), Allgemeine Zeitung (ජර්මන්) සහ Namibian Sun (ඉංග්‍රීසි) මෙන්ම රජය සතු New Era (ප්‍රධාන වශයෙන් ඉංග්‍රීසි) වේ. භාරයකට හිමි විශාලතම පුවත්පත වන The Namibian හැර අනෙකුත් සඳහන් කරන ලද පුද්ගලික පුවත්පත් Democratic Media Holdings හි කොටසකි.&lt;ref name=&quot;Rothe5&quot;&gt;Rothe, Andreas (2010): Media System and News Selection in Namibia. p. 14–96&lt;/ref&gt; අනෙකුත් සඳහන් කළ හැකි පුවත්පත් වන්නේ TrustCo සතු Tabloid Informanté, සතිපතා Windhoek Observer, සතිපතා Namibia Economist, මෙන්ම කලාපීය Namib Times. කාලීන සිදුවීම් සඟරාවලට Insight Namibia, Vision2030 Focus සඟරාව{{citation needed|date=July 2015}} සහ Prime FOCUS ඇතුළත් වේ. Sister Namibia සඟරාව නැමීබියාවේ දීර්ඝතම NGO සඟරාව ලෙස කැපී පෙනෙන අතර Namibia Sport එකම ජාතික ක්‍රීඩා සඟරාව වේ. තවද, මුද්‍රණ වෙළඳපොල පක්ෂ ප්‍රකාශන, ශිෂ්‍ය පුවත්පත් සහ PR ප්‍රකාශන සමඟ අනුපූරක වේ.&lt;ref name=&quot;Rothe4&quot;&gt;Rothe, Andreas (2010): Media System and News Selection in Namibia. p. 14–96&lt;/ref&gt;

ගුවන් විදුලිය 1969 දී ද, රූපවාහිනිය 1981 දී ද හඳුන්වා දෙන ලදී. අද විකාශන අංශය ආධිපත්‍යය දරන්නේ රාජ්‍ය නැමීබියානු විකාශන සංස්ථාව (NBC) විසිනි. මහජන විකාශකය විසින් රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථානයක් මෙන්ම ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් &quot;ජාතික ගුවන් විදුලියක්&quot; සහ දේශීයව කතා කරන භාෂාවලින් භාෂා නවයක් ද පිරිනමයි. Radio Omulunga (ඔෂිවම්බෝ) සහ Kosmos 94.1 (අෆ්‍රිකාන්ස්) හැර රටෙහි ඇති පුද්ගලික ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන නවය ප්‍රධාන වශයෙන් ඉංග්‍රීසි භාෂා නාලිකා වේ. පුද්ගලිකව පවත්වාගෙන ගිය One Africa TV 2000 ගණන්වල සිට NBC සමඟ තරඟ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Rothe6&quot;&gt;Rothe, Andreas (2010): Media System and News Selection in Namibia. p. 14–96&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oneafricabackground&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20100928202233/http://www.oneafrica.tv/node/2 One Africa Television]. oneafrica.tv. 25 May 2010&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ මාධ්‍ය සහ මාධ්‍යවේදීන් දකුණු අප්‍රිකාවේ මාධ්‍ය ආයතනයේ නැමීබියානු පරිච්ඡේදය සහ නැමීබියාවේ කර්තෘ සංසදය නියෝජනය කරයි. රාජ්‍ය පාලිත මාධ්‍ය සභාවක් වැළැක්වීම සඳහා 2009 දී ස්වාධීන මාධ්‍ය ඔම්බුඩ්ස්මන්වරයෙකු පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Rothe7&quot;&gt;Rothe, Andreas (2010): Media System and News Selection in Namibia. p. 14–96&lt;/ref&gt;

== මේවාත් බලන්න ==
* [[හිම්බා ජනතාව]]

== යොමු කිරීම් ==
{{Reflist|30em|refs=
&lt;ref name=Adhikari&gt;{{cite journal|author=Adhikari, Mohamed |title='Streams of Blood And Streams of Money': New Perspectives on the Annihilation of the Herero and Nama Peoples of Namibia, 1904–1908|journal=Kronos|jstor=41056613|year= 2008 |volume=34|pages=303–320}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=aqmap&gt;{{cite journal|vauthors=MacDonald AM, Bonsor HC, Dochartaigh BÉ, Taylor RG |doi=10.1088/1748-9326/7/2/024009|title=Quantitative maps of groundwater resources in Africa|journal=Environ. Res. Lett. |volume=7 |page=024009|year=2012|issue=2}}&lt;/ref&gt;  &lt;!-- &lt;ref name=Gerwarth&gt;{{cite journal|author=Gerwarth, Robert |title=L'Antichambre de l'Holocauste? A propos du Debat sur les Violences Coloniales et la Guerre d'Extermination Nazie|journal=Vingtième Siècle|year= 2008 |volume=99|pages=143–159 |jstor=20475396|doi=10.3917/ving.099.0143|last2=Malinowski|first2=Stephan|issue=3}} says most scholars think it did not influence the Nazis.&lt;/ref&gt;--&gt;  &lt;ref name=Humavindu&gt;{{cite journal|author=Humavindu, Michael N., Barnes, Jonothan I|title= Trophy Hunting in the Namibian Economy: An Assessment. Environmental Economics Unit, Directorate of Environmental Affairs, Ministry of Environment and Tourism, Namibia|journal= South African Journal of Wildlife Research |volume=33|issue=2|pages= 65–70 |date=October 2003}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=Korenromp&gt;{{cite journal|pmid=16229771|author=Korenromp, E.L., Williams, B.G., de Vlas, S.J., Gouws, E., Gilks, C.F., Ghys, P.D., Nahlen, B.L. |year=2005|title=Malaria Attributable to the HIV-1 Epidemic, Sub-Saharan Africa|journal= Emerging Infectious Diseases|volume= 11|issue= 9|pages= 1410–1419|doi=10.3201/eid1109.050337|pmc=3310631}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=Lange&gt;{{cite journal|doi=10.1007/s10640-004-4045-z|author=Lange, Glenn-marie|title= Wealth, Natural Capital, and Sustainable Development: Contrasting Examples from Botswana and Namibia|journal= Environmental &amp; Resource Economics|year=2004|volume=29 |issue =3|pages=257–83}} &lt;/ref&gt;  &lt;ref name=Madley&gt;{{cite journal|author=Madley, Benjamin |title=From Africa to Auschwitz: How German South West Africa Incubated Ideas and Methods Adopted and Developed by the Nazis in Eastern Europe|journal=European History Quarterly|year=2005 |volume=35|issue=3|pages=429–464|doi=10.1177/0265691405054218}} says it influenced Nazis.&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=Sparks&gt;{{cite journal|url=http://afraf.oxfordjournals.org/cgi/pdf_extract/83/333/477 |title=Namibia's Coastal and Marine Development Potential |volume=83 |issue=333|page=477 |journal=African Affairs|last=Sparks|first=Donald L.}} &lt;/ref&gt;  &lt;ref name=&quot;Stefanova&quot;&gt;Stefanova, Kristina (August 2005).  [https://web.archive.org/web/20080110052258/http://usinfo.state.gov/journals/ites/0805/ijee/stefanova.htm Protecting Namibia’s Natural Resources]. usinfo.state.gov&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=&quot;UNEP&quot;&gt;[http://www.wri.org/publication/content/7600 Nature in Local Hands: The Case for Namibia's Conservancies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113190527/http://www.wri.org/publication/content/7600 |date=2012-11-13 }}.&lt;/ref&gt;}}

=== මූලාශ්‍ර ===
* {{Cite book|last=Vedder|first=Heinrich|author-link=Heinrich Vedder|authorlink=Heinrich Vedder|title=Das alte Südwestafrika. Südwestafrikas Geschichte bis zum Tode Mahareros 1890|trans_title=The old South-West Africa. South-West Africa's history until Maharero's death 1890|language=German|year=1997|edition=7th|publisher=Namibia Scientific Society|location=Windhoek|isbn=0-949995-33-9|ISBN=0-949995-33-9|ref=harv}}
* {{Cite book|last=Olusoga|first=David|author-link=David Olusoga|authorlink=David Olusoga|last2=Erichsen|first2=Casper W.|author2-link=Casper W. Erichsen|title=The Kaiser’s Holocaust: Germany’s Forgotten Genocide|year=2010|publisher=Farber and Farber|location=London|isbn=978-0-571-23142-3|ISBN=978-0-571-23142-3|ref=harv}}  

== බාහිර යොමු ==
* {{CIA World Factbook link|wa|Namibia}}
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/namibia.htm Namibia] from ''UCB Libraries GovPubs''
* {{Dmoz|Regional/Africa/Namibia}}DMOZ{{Wikiatlas|Namibia}}
* [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=NA Key Development Forecasts for Namibia] from International Futures

* [http://www.grnnet.gov.na Republic of Namibia]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121204101417/http://www.grnnet.gov.na/ |date=2012-12-04 }} Government Portal
* [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-n/namibia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210072855/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-n/namibia.html |date=2008-12-10 }}

* [http://www.polytechnic.edu.na Polytechnic of Namibia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228194338/http://www.polytechnic.edu.na/ |date=2009-02-28 }}

* [http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/namibia/snapshot.aspx Namibia Corruption Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140220022104/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/namibia/snapshot.aspx |date=2014-02-20 }} from the Business Anti-Corruption Portal

* {{Wikivoyage-inline|Namibia}}
* [http://www.etoshanationalpark.org/ Etosha National Park] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127101028/http://www.etoshanationalpark.org/ |date=2018-01-27 }}
* [http://www.sossusvlei.org/ Sossusvlei] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222071454/http://www.sossusvlei.org/ |date=2014-12-22 }}

* [http://knbsz.gov.hu/hu/letoltes/szsz/2013_1_spec.pdf UN peacekeeping in Namibia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217203716/http://knbsz.gov.hu/hu/letoltes/szsz/2013_1_spec.pdf |date=2014-12-17 }}
{{සැකිල්ල:අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:නැමීබියාව| ]]
[[Category:Southern African countries]]
[[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකානු සංගමයේ සාමාජික රාජ්‍ය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි භාෂාව, නිල භාෂාවක් ලෙස භාවිතා වන රටවල් සහ භූමි ප්‍රදේශ]]
[[ප්‍රවර්ගය:පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ සාමාජික රාජ්‍යයෝ]]
[[Category:States and territories established in 1990]]
[[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය]]
[[Category:Republics in the Commonwealth of Nations]]
[[Category:Former German colonies]]
[[Category:1990 establishments in Africa]]
[[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්]]</text>
      <sha1>0l10r1txr0t3kqllzsk1ixn984x1dh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නාගරික ඝන අපද්‍රව්‍ය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71686</id>
    <revision>
      <id>795572</id>
      <parentid>794392</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T13:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23181" sha1="7z42t1z74t1qyo10zpitkn08ctjlr8p" xml:space="preserve">'''නගර ආශ්‍රිත ඝන අපද්‍රව්‍ය''', පොදුවේ [[එක්සත් ජනපදය]] තුළ සුන්බුන් හෝ කුණු ලෙසද, [[එක්සත් රාජධානිය|බ්‍ර්තාන්‍යය]] තුල කසල හෝ කුණු ලෙසද හඳුන්වනු ලැබේ. ඝන අපද්‍රව්‍ය යනු මහජනතාව විසින් එදිනෙදා ඉවතලන භාණ්ඩ වලින්  සමන්විත [[අපද්‍රව්‍ය වර්ගයකි]]. &quot;කුණු&quot; ප්‍රධාන වශයෙන් [[අහාරාමය අපද්‍රව්‍ය]] සහ [[බැහැර කරන අපද්‍රව්‍ය]] ලෙස නම් කරනු ලබන අතර මේවා වෙන වෙනම එකතු කරනු ලැබේ. 

== සංයුතිය ==
නගර ආශ්‍රිත ඝණ අපද්‍රව්‍ය  සංයුතිය [[නගරසභාවෙන්]]  නගර සභාවට කාලය සමග සැලකිය යුතු ලෙස විශාල වශයෙන් වෙනස් වේ. හොඳින් දියුණු අපද්‍රව්‍ය ප්‍රතිචක්‍රීයකරණ පද්ධතිය සහිත නගර සභා වල අපද්‍රවය ප්‍රවාහය, දිරා නොයන ප්ලාස්ටික් සහ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය  කළ නොහැකි ඇසුරුම් ද්‍රව්‍ය ප්‍රධාන වශයෙන් සමන්විත වේ. 20 වැනි සියවසේ ආරම්භයේ දී, එක්සත් රාජධානියේ ගෘහ අපද්‍රව්‍ය අතරින් බහුතරය (53%) විවෘත ගිනි ගැනීම් වලින් හට ගන්නා [[ගල් අඟුරු අළු]] වලින්  සමන්විත විණි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Centenary history of waste and waste managers in London and south east England- Page 7 |url=http://www.ciwm.co.uk/web/FILES/About_CIWM/100_yrs_London_and_SE_centre.pdf |access-date=2017-03-05 |archive-date=2013-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813042213/http://www.ciwm.co.uk/web/FILES/About_CIWM/100_yrs_London_and_SE_centre.pdf }}&lt;/ref&gt; සැලකිය යුතු ප්‍රතිචක්‍රීකරණ ක්‍රියාකාරකම් තොර සංවර්ධිත ප්‍රදේශවල ප්‍රධාන වශයෙන් ආහාරමය අපද්‍රව්‍යය, වෙළෙඳපොළ අපද්‍රව්‍ය, අංගන  අපද්රව්ය, ප්ලාස්ටික් භාජන,   නිෂ්පාදන ඇසුරුම් ද්‍රව්‍ය සහ අනෙකුත් විවද නේවාසික, වාණිජ, ආයතනික, සහ කර්මාන්ත මූලාශ්ර වලින් නිකුත් කරනු ලබන අපද්‍රව්‍ය  වලින් සමන්විත වේ.&lt;ref&gt;[http://www.epa.gov/osw/nonhaz/municipal/ Non-hazardous Waste] U.S. Environmental Protection Agency, Municipal Solid Waste&lt;/ref&gt; නගර ආශ්‍රිත ඝන අපද්‍රව්‍ය අර්ථකථනයේදී කර්මාන්ත ආශ්‍රිත  අපද්‍රව්‍ය, කෘෂිකාර්මික අපද්‍රව්‍ය, [[සෞඛ්‍ය සේවය ආශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය]], විකිරණශීලි අපද්‍රව්‍ය හෝ මලබොර අන්තර්ගත නොවේ.&lt;ref&gt;[http://www.eia.doe.gov/cneaf/solar.renewables/page/mswaste/msw.html Municipal Solid Waste] U.S. Energy Information Administration&lt;/ref&gt; අදාල ප්‍රදේශ වල අපද්‍රවය එකතුකිරිම සිදුකරනු ලබන්නේ මහනගර සභා මගිනි. අවශේෂ අපද්‍රව්‍ය යන පදය අර්ථකතනයේදී එයට අදල වන්නේ ගෘහ ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ වලින් ඉවත දමන වෙන්කිරීමට නොහැකි හෝ නැවත සකස් කිරීමට නොහැකි අපද්‍රවයි. &lt;ref&gt;[http://www.countryside.wales.gov.uk/fe/master.asp?n1=366&amp;n2=213&amp;n3=896 Mechanical Biological Treatment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080929001111/http://www.countryside.wales.gov.uk/fe/master.asp?n1=366&amp;n2=213&amp;n3=896 |date=2008-09-29 }} Welsh Assembly (2005) Mechanical Biological Treatment, Environment Countryside and Planning Website, Welsh Assembly&lt;/ref&gt; [[අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය|අපද්‍රව්‍ය]] ක්‍රම කිහිපයක් යටතේ වර්ගීකරනය කල හැක නමුත් පහත ලය්ස්තුව මගින් සාමාන්‍ය වර්ගීකරණය දැක්වේ:

* [[ජෛවහායන අපද්‍රව්‍ය]]: [[ආහාරමය සහ මුළුතැන්ගේ අපද්‍රව්‍ය]], [[හරිත අපද්‍රවය]], කඩදාසි(බොහොමයක් ද්‍රව්‍ය ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කල හැකි අතර නමුත් සමහරක් කොම්පෝස්ට් බවට පත්කිරීම අපහසුවේ.)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ccc.govt.nz/services/rubbish-and-recycling/sorting/organics-green-bin/|publisher=Christchurch City Council|title=Organics -Green Bin|access-date=19 March 2016}}&lt;/ref&gt;)&lt;br&gt;
* [[ප්‍රතිචක්‍රීයකරණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කළහැකි ද්‍රව්‍ය: [[කඩදාසි]], [[කාඩ්බෝඩ්]], [[විදුරු නිෂ්පාදනය|වීදුරු]], [[බෝතල්]], [[භාජන]], [[ටින් කෑන්]], [[ඇලුමිනියම් කෑන්]], [[ඇලුමිනියම් තීරු]], [[යකඩ]], සමහර [[ප්ලාස්ටික්]], [[රෙදිපිළි|රෙදි]], [[ඇඳුම්]], [[ටයර්]], [[බැටරි|වියලි කෝෂ]], වැනි දේ.&lt;br&gt;
* [[නිෂ්ක්‍රීය]] අපද්‍රව්‍ය: [[ඉදිකිරීම් ආශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය සහ කඩා දැමීම් ආශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය]].&lt;br&gt;
* විදුලි සහ [[ඉලෙක්ට්‍රොනික අපද්‍රව්‍ය|ඉලෙක්ට්‍රොනික]] අපද්‍රව්‍ය: [[විදුලි උපකරණ]], [[විදුලි බල්බ]], [[රෙදි සෝදන යන්ත්‍ර]], [[රූපවාහිනි යන්ත්‍ර|රූපවාහිනි යන්ත්‍ර,]] [[පරිගණකය|පරිඝනක]], [[තිර]], [[ජංගම දුරකථනය|ජංගම දුරකථන]], [[එලාම් ඔරලෝසු]], [[අත් ඔරලෝසු]] වැනිදේ,&lt;br&gt;
* සංයුක්ත අපද්‍රව්‍ය : [[ඇඳුම්|ඇදුම්]] ආශ්‍රිත කසල, සෙල්ලම් බදු වැනි ප්ලස්ටික් අපද්‍රව්‍ය &lt;br&gt;
* [[අන්තරායකාරි අපද්‍රව්‍ය]] වලට බොහෝ [[තීන්ත]] වර්ග, [[රසායනික ද්‍රව්‍යය|රසායනික ද්‍රව්‍ය]] [[ටයර්]] වර්ග, [[බැටරි|වියලි කෝෂ]], විදුලි බල්බ, විදුලි උපකරණ අන්තර්ගත වේ.
* විෂ අපද්‍රව්‍ය වලට කෘමිනාශක, වල්නාශක සහ දිලීරනාශක අයත් වේ.&lt;br&gt;
* ජෛව වෛද්‍ය අපද්‍රව්‍ය, කල් ඉකුත් වූ ඖෂධ වර්ග වැනි දේ,&lt;br&gt;

== ඝන අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණයේ සංරචක ==
[[ගොනුව:Tri_des_déchets_(cropped).jpg|thumb|විදුරු,කඩදාසි,ඇලුමිනියම්,PETබෝතල් සහ පිළිස්සුනු අපද්‍රව්‍ය  එකතු කරනු ලබන බාජන. ]]
නගර ආශ්‍රිත ඝන අපද්‍රව්‍ය කර්මාන්ත වල ප්‍රධාන සංරචක හතරකි:  [[ප්‍රතිචක්‍රීයකරණය|ප්‍රතිචක්‍රිකරණය]], [[කොම්පොස්ට්කරණය]], [[බැහැර කිරීම]], සහ පිළිස්සීම මගින් අපද්‍රව්‍ය ශක්තිය බවට පත්කිරීම. &lt;ref&gt;[http://www.eia.doe.gov/cneaf/solar.renewables/page/mswaste/msw.html Nonhazardous waste] U.S. Energy Information Administration&lt;/ref&gt; සියලු අපද්‍රව්‍ය  ධාරා කළමනාකරණයට  යෙදිය හැකි එක් ප්‍රවේශයක් නොමැත, එමනිසා [[පරිසර ආරක්ෂණ ආයතනය]], [[ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ]] ෆෙඩරල් ආයතනය, නාගරික ඝණ අපද්‍රව්‍ය  සඳහා ශ්‍රේණිගත කිරීම සදහා  ධුරාවලියක් සංවර්ධනය කර ඇත&lt;ref&gt;[https://sftool.gov/explore/green-building/section/57/solid-waste/system-overview System Overview]&lt;/ref&gt;. මෙම [[අපද්‍රව්‍ය කළමනකරණ ධුරාවලිය]] ගොඩනගනු ලැබුවේ පාරිසරික ශක්තිමත් බව, මුලාශ්‍ර අඩුවශයෙන් භාවිතය සහ නැවත භාවිතය , ප්‍රතිචක්‍රීකරණය හෝ කොම්පොස්ට්කරණය , ශක්ති යථා තත්වයට පත්කිරීම, ප්‍රතිකාරය සහ බැහැර කරීම මත පදනම් වූ කැමැත්ත වැඩි තැන සිට අඩු තැන  දක්වා පෙළගැස්වූ අදියර 4ක් අනුසාරයෙනි. &lt;ref&gt;[http://www.epa.gov/osw/nonhaz/municipal/hierarchy.htm Advancing Sustainable Materials Management: Facts and Figures]&lt;/ref&gt;

=== එකතු කිරීම ===
ඝන අපද්‍රව්‍ය එකතු කිරීමේ ක්‍රියාකාරී අංගයක් ලෙස ඝන අපද්‍රව්‍ය සහ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කල හැකි ද්‍රව්‍ය එකතු කිරීම පමණක් නොව මෙම ද්‍රව්‍ය එකතු කිරීමෙන් පසු අපද්‍රව්‍ය බැහැර කරන  ස්ථාන දක්වා ප්‍රවාහනය කිරීමද අයත්ය. මෙම බැහැර කරන ස්ථාන ද්‍රව්‍ය සැකසුම් ස්ථානයක්, හුවමාරු ස්ථානයක් හෝ ගොඩකළ බිමක් විය හැක.

=== මුලාශ්‍ර තුල අපද්‍රව්‍ය පාලනය කිරීම, වෙන්කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ සැකසුම් කිරීම. ===
අපද්‍රව්‍ය පාලනය කිරීම සහ වෙන්කිරීම අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණයට අයත් ක්‍රියාකාරකම් වන අතර මෙය අපද්‍රව්‍ය ගබඩා කරන භාජන තුල ගබඩා කිරීමෙන් පසු සිදුවන ක්‍රියාවකි. පාලන ක්‍රියාවලිය ප්‍රධාන ලෙස ආවරණය වන්නේ පටවනු ලැබූ අපද්‍රව්‍ය භාජන පිහිටි ස්ථාන අනුවයි. එකිනෙකට වෙනස්  ඝන අපද්‍රව්‍ය  වෙන්කිරීම ඝන අපද්‍රව්‍ය සහිත මුලාශ්‍ර පාලනයේ සහ ගබඩා කිරීමේ ක්‍රියාවලියේ ප්‍රධාන අංගයක් වේ.

=== ඝන අපද්‍රව්‍ය වෙන්කිරීම සහ සැකසීම සහ පරිවර්තනය ===
මුලශ්‍රයේදී වෙන් කරන ලද අපද්‍රව්‍ය ආපසු ලබා ගැනීම සඳහා අද පාවිච්චි කරනු ලබන උපක්‍රම හා පහසුකම් යටතේ බැම්මවල් අසල එකතුව (එක්සත් රාජධානියේ  'ක්‍රබ්ස්ය්ඩ්'), අතහැර දැමීම, මිලදී ගන්න ආපසු මධ්යස්ථාන ඇතුළත් වේ. මුලශ්‍රයේදී වෙන් කරන ලද අපද්‍රව්‍ය අපද්‍රව්‍ය වෙන් කිරීම හා සැකසුම්  කිරීම හා සමමිශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය වල වෙන්කිරීම සාමාන්යෙන් සිදුවන්නේ ද්‍රව්‍ය යථා තත්වයට ගැනීමේ පහසුකම, මාරු කිරීම ස්ථාන, දහන පහසුකම් හා බැහැර වන අඩවිවලය.

=== මාරු කිරීම හා ප්‍රවාහනය===
මෙම අනාගය අවස්ථා දෙකකින් සමන්විතය. පළමුව, අපද්‍රව්‍ය විශාල ප්‍රවාහන උපකරණ සඳහා කුඩා එකතුව වාහනයේ සිට මාරු කර ඇත. ඉන්පසු අපද්‍රව්‍ය සැකසීම හෝ බැහැරලන අඩවිය වෙත, සාමාන්යයෙන් දිගු දුර ප්‍රමාණයක්, ප්‍රවාහනය කරයි.

=== බැහැර කිරීම ===
[[ගොනුව:Mixed_municipal_waste.JPG|thumb|200x200පික්|මිශ්‍ර වූ නාගරික අපද්‍රව්‍ය ]]
අද, ඉඩම් පිරවීම හෝ ඉඩම් පුර පැතිරවීම මගින් අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම සියලු ඝණ අපදව්ය වල අවසාන ඉරනම වී ඇති අතර  මෙම අපද්‍රව්‍ය වන්නේ බිම් පිරවුම් අඩවිය වෙත සෘජු  ප්රවාහනය කල නේවාසිකව එකතු වූ අපද්‍රව්‍ය, ද්‍රව්‍ය යථා තත්වයට පත් කිරීම මගින් අවශේෂ වූ ද්‍රව්‍ය (MRFs), දහනය මගිනි ඉතිරි වී තිබෙන ඝන අපද්‍රව්‍ය, [[කොම්පෝස්ට්]], හෝ විවිධ ඝන අපද්‍රව්‍ය සැකසීමේ පහසුකම් මගින් ලබා ගත් අනෙකුත් ද්‍රව්‍ය වේ. නවීන සනීපාරක්ෂක බිම් පිරවුම් තවකාලික කුණුගොඩක් නොවේ; එය කෘමීන් සහ [[භූගත ජලය]] අපවිත්‍ර වීමෙන් සිදුවන ප්‍රශ්න වැනි මහජන සෞඛ්‍ය හෝ ආරක්ෂාවට අනවශ්‍ය උවදුරු නිර්මාණය නොකර ඉඩම් ඝණ අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම, සඳහා යොදා ගන්නා ඉංජිනේරු පහසුකම් වේ.

=== නැවත භාවිතා කිරීම ===
පසුගිය වසර කිහිපය තුල [[Freegal]] හෝ  [[Freecycle Network]] වැනි පාරිසරික සංවිධාන ඔවුන්ගේ සජිවී නැවත භාවිතා කරනු ලබන ජාල සදහා විශාල ජනප්‍රියත්වයක් ලබාගෙන ඇත. මෙම ජාල මගින් ලෝකය පුරා ඇති මිනිසුන් විසින් ඉවත දමන නැවත භාවිතා කිරීමට හෝ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කිරීමෙන් ප්‍රතිඵලයක් ගත නොහැකි ද්‍රවයන්ගේ සජීවී ලේඛනයක් සපයනු ලබයි. එම නිසා මෙම අන්තර්ජාලය පදනම් කරගත් සේවාවන් බිම් ගොඩකිරීමෙන් ඇතිවෙන දුෂණය අවම කරන අතර ආර්ථික දීමනාවන් ප්‍රවර්ධනය කරනු ලබයි.

=== බිම් ගොඩ කිරීම ===
බිම් ගොඩ වීම සිදුවන්නේ ඉඩම් තුල කුණු ගොඩගැසීම තුලිනි. කුණු දැමීමේ ක්‍රම එකිනෙකට වෙනස්ය. බොහෝ විට එය නම්කරන ලද විශාල ප්‍රදේශයක, සාමාන්‍යයෙන් වලක හෝ කුණු කන්දක විය හැක. කුණු දැමීමෙන් පසු විශාල යන්ත්‍ර මගින් කුණු සම්පිණ්ඩනය කරනු ලබයි. කුණු දමන වලවල් පිරුණු පසු එම වලවල් ප්ලාස්ටික් තහඩුවක් යොදාගෙන &quot;මුද්‍රා&quot; කරනු ලැබීම සහ  කුණු වල අඩි කිහිපයක් ආවරණය කරනු ලැබිම සිදුකරනු ලබයි. මෙම ක්‍රමය එක්සත් ජනපදය තුල පවතින ප්‍රාථමික කුණු දැමීමේ ක්‍රමයක් වන අතර එයට හේතුව වනුයේ අවම පිරිවැය සහ උතුරු ඇමෙරිකාව තුල භාවිතයට නොගත් ඉඩම් ප්‍රමාණය අධික විමය. බිම් ගොඩකිරීම දුෂණයේ ඇති භයානකතවය මතුකර දක්වන අතර භූ ජලය ආධුලනය කිරිමටද හැක. දුෂණයේ ලකුණු විනාශකිරීමේ සමාගම් මගින් අවරනය කරනු ලබන අතර බොහෝවිට සාක්ෂියක් දැකීමට අපහසුය. සුන් බුන් ගොඩවල් සැගවීම සදහා මෙම බිම්ගොඩ කිරීමේ ප්‍රදේශ විශාල තාප්ප වලින් හෝ වැටවල් වලින් වට කිරීම සිදු කරනු ලබයි. විශාල වශයෙන් තිබෙන දුගඳ රසායනික ද්‍රවය ඉවත් කරනු ලබන පුද්ගලයන් විසින් බිම් ගොඩ කිරීමේ ස්ථාන අසල වාතයට ඉසිම් සිදු කිරම සිදු කරනු ලබන අතර  එමගින් ශාක තුල තිබෙන අපද්‍රව්‍ය වල සාක්ෂි සැගවීම් සිදුවේ. 

=== ශක්ති උත්පාදනය ===
ශක්ති උත්පාදනය සදහා නගර ආශ්‍රිත ඝන අපද්‍රව්‍ය යොදාගනු ලැබේ.කලින් ගොඩනගන ලද තාක්ෂණයන් කිහිපයක් ඝන අපද්‍රව්‍ය ශක්ති උත්පාදනය සදහා සකස් කිරීම පිරිසිදුව සහ බොහෝ ආර්ථික අතින් වාසි ගෙන දෙන ලෙස සකස් කරනු  ලබන අතර,  ගොඩ කල බිම් වල අන්තර්ගත ගෑස් ග්‍රහණය, දහනය, තාපවිච්චේදනය ,වාෂ්පීකරණය සහ ප්ලැස්මා චාප වාෂ්පීකරණය.අපද්‍රව්‍ය පුළුස්සනු ලබන යන්ත්‍රෝපකරණ මගින් විශාල දුෂක විමෝචනය කරන අතරතුර, මෑත කාලින නියාමන වෙනස්කම් සහ නව තාක්ෂණික ක්‍රමෝපායන් සැලකිය යුතු ලෙස මෙම උත්සුකය අවම කරනු ලබයි. පරිසර ආරක්ෂණ ආයතනය (EPA) මගින් 1995 දී සහ 2000 වසර වලදී පිරිසිදු වාතය පිළිබද පනත යටතේ පනවන ලද නීති රෙගුලාසි මගින් සාර්ථක ලෙස අපද්‍රව්‍ය ශක්තිය බවට පත්කිරීමේදී  dioxine නිකුත් කිරීම 99% ක ප්‍රතිශතයකට වඩා අවම කරනු ලැබූ අතර රසදිය නිකුත් කිරිම 90% අඩු කරන ලදී. මෙම වර්ධනයන් EPA මගින් 2013 වසරේදී සදහන් කරනු ලැබූ අතර, අපද්‍රව්‍ය ශක්තිය බවට පත්කිරීම ක්‍රියාවලිය විදුලි මුලාශ්‍ර වලට වඩා පාරිසරික බලපෑම් වලින් තොර හොද ශක්ති මුලාශ්‍රයක් වන බව සදහන් කිරීමද සිදු කර ඇත.

== මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>7z42t1z74t1qyo10zpitkn08ctjlr8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඩිවි දශම වර්ගීකරණය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71925</id>
    <revision>
      <id>795566</id>
      <parentid>703348</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T12:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2375" sha1="c5utqqzgjq3zntns3smtkhw2u0y36yo" xml:space="preserve">[[File:HK Wan Chai Library Inside Bookcase a.jpg|thumb|200px|A [[library]] bookshelf in [[Hong Kong]] classified using the [[New Classification Scheme for Chinese Libraries]], an adaptation of the Dewey Classification scheme]]
[[File:1885 Decimal LibraryBureau.png|thumb|165px|1885 - Dewey Decimal Classification]]

'''ඩිවි දශම වර්ගීකරණය''' ({{en|Dewey Decimal Classification, DDC හෝ Dewey Decimal System}}), යනු 1876 වසරේ දී Melvil Dewey විසින් [[United States|ඇමෙරිකාව]] තුළ ප්‍රථමවරට ප්‍රකාශයට පත් කළ  [[පුස්තකාල සුචිකරණය|පුස්තකාල සුචිකරණ පද්ධතියක්]] වෙයි.

== අමතර අවධානයට ==
* [[Comparison of Dewey and Library of Congress subject classification]]
* [[List of Dewey Decimal classes]]

== සටහන් ==
{{Reflist|group=Note}}

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist|30em}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Commons category|Dewey Decimal System}}
{{Wikidata property|P1036}}
* [https://www.oclc.org/en/dewey.html OCLC's Dewey Decimal website]
* Full text of ''[https://archive.org/search.php?query=%22Dewey+decimal+classification+and+relative+index%22&amp;sort=-date Dewey Decimal Classification and Relative Index]'' online loan from the [[Internet Archive]] (various editions available)
* Full text of ''[https://www.gutenberg.org/ebooks/12513 A Classification and Subject Index for Cataloguing and Arranging the Books and Pamphlets of a Library (Dewey Decimal Classification)]'' (1876) from [[Project Gutenberg]]
* [https://bisg.org/page/bisacedition Book Industry Standards and Communications (BISAC) system] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221212201841/https://bisg.org/page/bisacedition |date=2022-12-12 }}

{{Library classification systems}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ඩිවි දශම වර්ගීකරණය| ]]
[[ප්‍රවර්ගය:පුස්තකාල සුචිකරණය සහ වර්ගීකරණය]]
[[Category:Library cataloging and classification]]
[[Category:1876 introductions]]
[[Category:American inventions]]
[[Category:Classification systems]]
[[Category:Decimal classification systems]]

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>c5utqqzgjq3zntns3smtkhw2u0y36yo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75527</id>
    <revision>
      <id>795567</id>
      <parentid>794380</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T12:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58492" sha1="62oal5mk7metdo6jh875rdeb1qz1lg7" xml:space="preserve">{{Other uses|එම්ප්‍රස් ඔෆ් චයිනා (වක්‍රෝක්තිහරණය){{!}}එම්ප්‍රස් ඔෆ් චයිනා}}
{{තොරතුරුකොටුව රූපවාහිනිය
| show_name          = ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා&lt;br /&gt;武媚娘傳奇
| image              = The Empress of China (武媚娘傳奇).jpg
| caption            = ''ද එම්ප්‍රස් ඔෆ් චයිනා'' (චීන) නිල පෝස්ටරය
| genre              = [[ඓතිහාසික ප්‍රබන්ධ]]
| creator            = [[ෆැන් බිංබිං]] කලාගාරය
| developer          =
| show_name_2        = වූ සේ ටියෑන්&lt;br&gt;{{Infobox name module|simplified={{linktext|武|媚|娘|传|奇}}|traditional={{linktext|武|媚|娘|傳|奇}}}}
| director           = ගෝ යික් චුන්
| writer             = 
| producer           = ෆැන් බිංබිං
| executive_producer = වූ හොංලියෑං&lt;br&gt;මෙං ක්විංහන්&lt;br&gt;ලි චාඕ
| starring           = [[ෆැන් බිංබිං]]&lt;br&gt;[[චෑං ෆෙංයි]]&lt;br&gt;[[ආරිෆ් රහ්මාන්]]&lt;br&gt;[[ජැනින් චෑං]]
| narrated           = 
| opentheme          = '''චීනය සහ තායිවානය:'''&lt;br /&gt;වසර දහස් ගණනක් (千秋) - [[සුන් නන්]] විසිනි&lt;br /&gt;'''හොං කොං:'''&lt;br /&gt;අධිරාජිනිය (女皇) - [[ජෝයි යුං]] විසිනි 
| endtheme           = 
| country            = චීනය
| language           = [[සම්මත චීන|මැන්ඩරින්]]
| network            = [[හුනාන් රූපවාහිනිය]]
| first_aired        = දෙසැම්බර් 21, 2014
| last_aired         = 
| num_episodes       = මුල් ප්‍රභේදය: 82&lt;br /&gt;[[හුනාන් ටීවී]]: 96&lt;br /&gt;TVB: 75
| list_episodes      = 
| location           = ප්‍රධාන චීන භූමිය&lt;br /&gt;[[හෙංඩියෑන් වර්ල්ඩ් ස්ටූඩියෝස්]]&lt;br /&gt;CCTV වුෂි චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී පදනම
| camera             = [[බහු-කැමරා]]
| picture_format     = [[DTMB]][[1080i]]
| audio_format       = [[ස්ටීරියෝ]]
| runtime            = මිනිත්තු 40~50 පමණ
| company            = ෆැන් බිංබිං ස්ටූඩියෝ&lt;br&gt;[[චයිනා ෆිල්ම් සමූහ සංස්ථාව]]&lt;br&gt;චේජියෑං ටැලන්ට් ටෙලිවිෂන් ඇන්ඩ් ෆිල්ම්&lt;br&gt;එවර්ග්‍රෑන්ඩ් ෆිල්ම් සමා.&lt;br&gt;ඩුෂ් ප්‍රකාශන මාධ්‍ය සමා.
| preceded_by        =
| followed_by        = 
| related            = 
| website            = http://www.weibo.com/tvwzt
| website_title      = නිල වෙයිබෝ පිටුව
| production_website = http://fbbstudio.com/
}}
{{Infobox Chinese
| title    = ද එම්ප්‍රස් ඔෆ් චයිනා
| altname  = චීන නාමය (චීන මහා භූමියේ සහ තායිවානයේ)
| t2       = 武媚娘傳奇
| s2       = 武媚娘传奇
| p2       = wǔ mèi niáng chuán qí
| j2       = mou5 mei4 noeng4 cyun4 kei4
| y2      = móuh mèih nèuhng chyùhn kèih
| altname3 = චීන නාමය (හොං කොං, මැකාවු සහ මැලේසියාව)
| t3       = 武則天
| s3       = 武则天
| p3       = wǔ zé tiān
| j3       = mou5 zak1 tin1
| y3      = móuh jāk tīn
}}

'''''ද එම්ප්‍රස් ඔෆ් චයිනා''''' ([[සරල චීන අක්ෂර|සරල චීන]]: 武媚娘传奇; [[සම්ප්‍රදායික චීන අක්ෂර|සම්ප්‍රදායික චීන]]: 武媚娘傳奇; [[පින්යින්]]: wǔ mèi niáng chuán qí; [[ජ්‍යුට්පිං]]: mou5 mei4 noeng4 cyun4 kei4) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 2014දී විකාශය වූ චීන රූපවාහිනී මාලා නාට්‍යයක් වන අතර, එය 7වන සහ 8වන සියවස්වල චී‍නයේ [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශයේ]] වූ සිදුවීම් පාදක කරගනිමින් නිර්මාණය වී ඇත. මෙහි ප්‍රධාන චරිතය වන චීන ඉතිහාසයේ විසූ එකම රාජ්‍ය කරන අධිරාජිනිය වූ [[වූ සේටියෑන්]] අධිරැජිනියගේ චරිතය නිරූපණය කරන්නේ මෙහි නිෂ්පාදිකාව වන [[ෆැන් බිංබිං]] විසිනි.

ෆැන් බිංබිං ස්ටූඩියෝ ආයතනය විසින් නිෂ්පාදනය කළ තෙවන රූපවාහිනී නිර්මාණය මෙයයි. ¥ මිලියන 300ක් (දළ වශයෙන් ඇ.ඩො. මිලියන $49.53) මෙයට වැයවූයේ යැයි පැවසේ.&lt;ref name=Makeup&gt;{{cite news|title=Fan Bingbing's Empress Wu Zetian Makeup Released|url=http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/news/celebrity/16/9665-1.htm|accessdate=පෙබරවාරි 12, 2014|work=womenofchina.cn|date=පෙබරවාරි 12, 2014|archive-date=2015-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121183957/http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/news/celebrity/16/9665-1.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; මේ නිසා චීන ඉතිහාසයේ නිර්මාණය වූ වඩාත් වියදම් අධිකම රූපවාහිනී කතාමාලාවක් ලෙස මෙය සැලකේ.&lt;ref&gt;{{zh icon}} [http://www.wccdaily.com.cn/shtml/hxdsb/20140214/189253.shtml 范爷3亿“讨”江山] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140809095209/http://www.wccdaily.com.cn/shtml/hxdsb/20140214/189253.shtml |date=2014-08-09 }}&lt;/ref&gt; මීට පෙර එම වාර්තාවට හිමිනම් කීයේ ¥ මිලියන 280ක වියදමින් තැනූ ''[[හීරෝස් ඉන් සුයි ඇන්ඩ් ටෑං ඩයිනාස්ටීස්|Heroes in Sui and Tang Dynasties]]'' (2013) නැමැති රූපවාහිනී කතාමාලාවයි.&lt;ref&gt;{{zh icon}} [http://www.dfdaily.com/html/150/2013/1/11/926876.shtml  《隋唐演义》2.8亿刷新最烧钱电视剧纪录] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140809081217/http://www.dfdaily.com/html/150/2013/1/11/926876.shtml |date=2014-08-09 }}&lt;/ref&gt; මෙම කතාමාලාව මුලින්ම විකාශය කරන ලද්දේ 2014 දෙසැම්බර් 21වන දින සිට චීන මහා භූමියේ [[හුනාන් රූපවාහිනිය|හුනාන් රූපවාහිනී]] නාළිකාව ඔස්සේ ය.

==සාරාංශය==
ටෑං රාජවංශයේ දෙවන අධිරජුගේ රාජ්‍ය සමයේ දාහතර හැවිරිදි වූ රුයි ([[ෆැන් බිංබිං]]) රාජ මාලිගයට ඇතුළු වන්නේ අහිංසක [[චීනයේ රාජකීය බිසෝවරුන්ගේ ශ්‍රේණි|කයිරෙන් (දක්ෂ ආර්යාව)]] වරියක ලෙසයි. ඇය ටයිෂොං අධිරාජයා ([[චෑං ෆෙංයි]]) ගේ බිසවක වී ඔහුට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරයි. ඇය පිළිබඳ මඳ කාලයකින්ම පැහැදෙන ටයිෂොං අධිරාජයා ඇයට පෙම් කරයි. මේ නිසා ඇයට බොහෝ දෙනකු ඊර්ෂයා කිරීමට පෙළඹේ. කුමන්ත්‍රණකරුවන් විසින් ඇයව සොරකමකට, මිනීමැරුමකට සහ රාජද්‍රෝහී චෝදනාවකට හසු කිරීමට ප්‍රයත්න දරනු ලබයි. නමුත් ඇය සිය බුද්ධිය මෙහෙයවා ඉන් ජයගැනීමට සමත් වේ. නමුත් ටයිෂොං අධිරාජයා විසින් ඇයව සිය අතේ දුරින් තබාගන්නේ වූ වංශයේ කාන්තාවක ටෑං රාජවංශය පැහැර ගන්නා බවට වූ අනාවැකියක් හේතුවෙනි. ටයිෂොං අධිරාජයා මියගිය පසුව, ඇයව ආරාමයක් වෙත යැවෙන්නේ භික්ෂුණියක බවට පත්වීම පිණිසයි. කෙසේනමුත්, අධිරාජයාගේ බාලම පුත්‍රයා වන ලි චි ([[ආරිෆ් රහ්මාන්]]) ගඔෂොං අධිරාජයා ලෙස සිහසුනට පත්වේ. ගඔෂොං කුඩා වියේ සිටම වූ හට ප්‍රේම කරයි. ඇයව නැවත මාලිගය වෙත රැගෙන එන ඔහු, ඇයව සිය උපබිසවක බවට පත් කරගනියි. ටයිෂොං අධිරාජයාගේ සමයේ සුළු භාර්යාවක ලෙස සිටි ඇයට රාජ මාලිගය ක්‍රියාකාරීව පාලනය කරන ආකාරය පිළිබඳ හසල දැනුමක් තිබිණි. එම දැනුම යොදා ගනිමින්, ඇය ලි චි හට ඔහුගේ අනුරාජයාගෙන් සිහසුන ලබාගැනීමට උපකාර කරයි. පසුව අධිරජුගේ අධිරාජිනිය පදවියට පත්වන ඇය සිය දියණිය වෙනුවෙන් පලිගනියි. ලි චිගේ මරණය වනතෙක් ඇය විසින් ඔහු සමග හවුල් පාලනයක් ගෙනයන ලදී. ඔහුගේ මරණින් පසු ඇය අධිරාජ්‍යයේ රාජ්‍ය කරන අධිරාජිනිය ලෙසින් තනිව සිය පාලනය ගෙනගියා ය.

==චරිත නිරූපණය==

===ප්‍රධාන චරිත===
*[[ෆැන් බිංබිං]], [[වූ සේටියෑන්|වූ මෙයිනියෑං]] ලෙස (වූ සේටියෑන් අධිරාජිනිය)
*[[චෑං ෆෙංයි]], [[ටෑංහි ටයිෂොං අධිරාජයා|ලි ෂිමින්]] ලෙස (ටයිෂොං අධිරාජයා)
*[[ආරිෆ් රහ්මාන්]], [[ටෑංහි ගඔෂොං අධිරාජයා|ලි චි]] ගෙස (ගඔෂොං අධිරාජයා)
*[[ජැනින් චෑං]], [[ෂු හුයි]] ලෙස (සමර්ථ ෂු බිසව)

===ටයිෂොං අධිරාජයාගේ අන්තඃපුරය===
*[[චෑං ටිං]], රාජකීය වෙයි බිසව ලෙස (ගුයි ෆෙයි)
*[[කැති චෞ]], පවිත්‍ර යැං බිසව ලෙස (ෂු ෆෙයි)
*[[:zh:张彤 (演员)|චෑං ටොං]], ගුණවත් යින් බිසව ලෙස (ඩේ ෆෙයි)
*[[:zh:张定涵|චෑං ඩිං හන්]], [[චැංසුන් අධිරාජිනිය|වෙන්ඩේ අධිරාජිනිය]] / චෙං වැන්යෑන් ලෙස
*නියේ මෙයි, සමර්ථ ලියු බිසව (ෂියෑන් ෆෙයි)
*සුන් ජියා ක්වි, ෂියාඕ ක්වියෑං ලෙස
*චෑං ෂි ටිං, ෆෙං කයිරෙන් ලෙස
*ලියු චි ෂි, චෙන් ගුයිරෙන් ලෙස

===ගඔෂොං අධිරාජයාගේ අන්තඃපුරය===
*ෂි ෂි, [[වං අධිරාජිනිය (ගඔෂොං)|වං අධිරාජිනිය]] ලෙස
*[[වියෑන් චෑං]], [[ෂියාඕ බිසව]] ලෙස
*කුයි බිං, ලියු ෂි ලෙස
*මා සි චුන්, හෙලෑන් මින් යුඒ ලෙස

===රාජකීය පවුල===
*ලී ලිරෙන්, [[ලි චෙංක්වියෑන්]] ලෙස
*ලි ජියේ, [[ලි කේ]] ලෙස
*රෙන් ‍ෂාන්, [[ලි ටායි]] ලෙස
*ෂුඒ යොංග්‍යු, [[ලි චෙන් (ටෑං රාජවංශය)|ලි යෞ]] ලෙස
*ලි යුඒෂි, කිරුළහිමි සු මෙයි කුමරිය ලෙස 
*මි ලු, [[ගඔයැං කුමරිය]] ලෙස
*කුයි කෑන්, [[ලි සුජියේ]] ලෙස
*චෑං ෂුවාන්මිං, [[ලි චොං]] ලෙස
*චෙන් ජිංයුවාන්, ළමා ලි චොං ලෙස
*කං ෆුචෙන්, [[ලි හොං]] ලෙස
*වං වෙන්ජියේ, ලාබාල [[ලි ෂියෑන් (කුමරු)|ලි ෂියෑන්]] ලෙස
*යූ වෙන්තොං, මැදි-වියේ ලි ෂියෑන් ලෙස
*ෂි යුලි, වෙයි ෂි ලෙස

===අමාත්‍යවරුන් සහ සෙන්පතීන්===
*[[ලි චෙන් (නළුවා)|ලි චෙන්]], ලි මු ලෙස
*[[වු ෂියුබෝ]], ලාබාල [[චෑං ජියැන්චි]] ලෙස
*වෙයි ෂි, වැඩිමහල් චෑං ජියෑන්චි ලෙස
*වං හුයිචුන්, [[චැංසුන් වුජි]] ලෙස
*වං ක්වියෑං, චෑංසුන් චොං ලෙස
*යාඕ යැන්ලින්, [[ෂැංගුවාන් යි]] ලෙස
*චෙං ෂියාඕචොං, [[පෙයි යැන්]] ලෙස
*ලියු සුහේ, [[ෂු ජිංෂොං]] ලෙස
*ලි යැන්ෂෙං, [[චු සුයිලියෑං]] ලෙස
*ලි ගුවාංෆු, [[වෙයි චෙං]] ලෙස
*[[යු හාඕමිං]], [[ලි චුන්ෆෙං]] ලෙස
*යු එයිලෙයි, [[ලි යිෆු]] ලෙස
*හෞ ජියේ, [[හොවු ජුන්ජි]] ලෙස
*ලියු ෂියාඕෂි, [[ෆැං ෂුවාන්ලිං]] ලෙස
*චු ෂියාඕහුයි, ෆැං යිආයි ලෙස; ‍ගඔයැං කුමරියගේ සැමියායි.
*සුන් නිං, [[ලි ෂිජි]] ලෙස
*ක්වින් ක්විදොං, [[බියෑන්ජි]] ලෙස; ගඔ‍යැං කුමරියගේ අනියම් පෙම්වතායි‍. 
*ෂු ජියේ, [[ඩි රෙන්ජියේ]] ලෙස

===සේවකයින්===
*ෂෙන් බඔපිං, වං දේ; ටයිෂොං අධිරාජයාගේ පෞද්ගලික සහායකයායි.
*හේ ෂින්, චෙංෂින්; කිරුළහිමි කුමරුගේ මිතුරායි.
*වං චෙන්, චුන් යිං ලෙස; වෙයි බිසවගේ පෞද්ගලික සහායිකාවයි.
*චෙන් සි සි, ක්විං ෂුන් ලෙස; යැං බිසවගේ පෞද්ගලික සහායිකාවයි.
*ටු ලිමන්, ලියු සියාඕ ලෙස; ඩේ බිසවගේ පෞද්ගලික සහායිකාවයි.
*වං යනාන්, වෙන් නියෑං ලෙස; ෂු හුයිගේ පෞද්ගලික සහායිකාවයි.
*ගඔ යුවාන්, රුයි ආන් ලෙස
===වෙනත්===
*[[ෂෝටා මට්සුෂිමා]], මොත්සුබේ අමමොරි ලෙස; ජපන් චෙස් ක්‍රීඩකයෙකි‍.

==නිෂ්පාදනය==
චේජියෑං ටැලන්ට් ටෙලිවිෂන් ඇන්ඩ් ෆිල්ම්, චයිනා ෆිල්ම් ගෲප් සංස්ථාව, එවර්ග්‍රෑන්ඩ් ෆිල්ම් සමාගම, ඩුචේ ප්‍රකාශන මාධ්‍ය සමාගම, [[ජිලින් රූපවාහිනිය]], සහ ගුවාන්ෂි රූපවාහිනිය විසින් මෙම කතාමාලාව සඳහා සම-මූල්‍ය දායකත්වය ලබාදෙන ලදී.

ව්‍යාපෘති සමාරම්භක පුවත් සමුළුව 2012 දෙසැම්බර් 28 දින පැවැත්විණි. එහි දී අධ්‍යක්ෂක ලෙස ලියු ජියෑං තෝරාගැනිණි.&lt;ref&gt;{{cite news|script-title=zh:《武则天》启动 范冰冰与刘江合作|url=http://ent.163.com/photoview/00B70003/488931.html#p=8JRMBJUT00B70003|accessdate=29 දෙසැම්බර් 2012|date=29 දෙසැම්බර් 2012|language=zh}}&lt;/ref&gt; නමුත් පසුව කාර්ය බහුලත්වය හේතුවෙන් ඔහු විසින් මෙය අත්හැර දමන ලදී.

2014 පෙබරවාරි 12 දින රූපවාහිනී කතාමාලාවේ එන චරිතවල ඡායාරූප මුදාහැරිණි. මෙම ඡායාරූප මුදාහැරීම [[චීන නව වසර]] වෙනුවෙන් නිර්මාණ කණ්ඩායමෙන් රූපවාහිනී ප්‍රේක්ෂකයන්ට පිදෙන ත්‍යාගයක් ලෙස හැඳන්විණි. ෆැන් විසින් පවසන ලද්දේ මෙම චරිතය ඇය රැඟුමට සිහින මවමින් සිටි චරිතක් බවයි. පරම්පරා ගණනක් පුරා ඇය පිළිබඳ නොයෙකුත් අර්ථකථන පැවතිය ද, එම චරිතය තමන්ගේම ක්‍රමයට නිරූපණය කිරීමට උත්සාහ ගන්නා බව ඇය පැවසුවා ය.&lt;ref name=&quot;Makeup&quot;/&gt;

රූගත කිරීම් 2013 දෙසැම්බර් 28 දින ඇරඹිණි.&lt;ref&gt;{{cite news|title=范冰冰亮相《武则天》开机仪式 俏皮装束卖萌|url=http://tech.hexun.com/2013-12-28/160988954.html|accessdate=28 දෙසැම්බර් 2013|work=hexun.com|date=28 දෙසැම්බර් 2013}}&lt;/ref&gt; එය අවසන් වූයේ 2014 අගෝස්තු 16 දින ය. රූගත කළ ස්ථාන අතරට [[වුෂි]],&lt;ref&gt;{{zh icon}} [http://wx.sina.com.cn/fashion/dress/2013-12-28/121733999.html 电视剧《武则天》无锡开机 女神范冰冰亮相] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225942/http://wx.sina.com.cn/fashion/dress/2013-12-28/121733999.html |date=2016-03-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Fan Bingbing flaunts full bust for new role &quot;Wu Zetian&quot;|url=http://entertainment.xin.msn.com/en/celebrity/buzz/asia/imc-photoviewer.aspx?cp-documentid=255316054|accessdate=14 පෙබරවාරි 2014|work=msn.com|date=14 පෙබරවාරි 2014|archive-date=2014-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085020/http://entertainment.xin.msn.com/en/celebrity/buzz/asia/imc-photoviewer.aspx?cp-documentid=255316054|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[හෙංඩියෑන් වර්ල්ඩ් ස්ටූඩියෝස්]], [[නැන්ජිං]], සහ [[ෂාඕෂිං]] යන ස්ථාන ඇතුළත් විය.&lt;ref&gt;{{zh icon}} [http://www.hinews.cn/news/system/2014/08/14/016868010.shtml 范冰冰在绍兴拍《武则天》 粉丝跟紧紧(图)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303230435/http://www.hinews.cn/news/system/2014/08/14/016868010.shtml |date=2016-03-03 }}&lt;/ref&gt;

විකාශන පුවත් සමුළුව 2014 දෙසැම්බර් මස 18 දින බෙයිජිංහි පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite news|title=TV Series Featuring Fan Bingbing as Empress Wu Zetian to Air Soon|url=http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/news/culture_news/1412/2509-1.htm|accessdate=19 දෙසැම්බර් 2014|work=womenofchina.cn|date=19 දෙසැම්බර් 2014|archive-date=2019-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417081500/http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/news/culture_news/1412/2509-1.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; රූපවාහිනී කතාමාලාවේ ෆැන් බිංබිං වෙනුවෙන් වස්ත්‍ර කට්ටල 260කට අධික සංඛ්‍යාවක් නිමැවුණු අතර, සම්පූර්ණ පිරිස වෙනුවෙන් වස්ත්‍ර කට්ටල 3,000ක් පමණ නිර්මාණය කිරීමට සිදු විය. මින් වඩාත් මිලාධිකම වස්ත්‍රය වූයේ 500,000 CNY කට අධික මිලකින් යුත් මකර ලෝගුවයි. නිෂ්පාදකවරුන්ගෙන් අයකු වූ වූ හොංලියෑං පැවසූයේ නාට්‍ය කණ්ඩායමට මිනිසුන් 600කට අධික පිරිසක් දායක වූ බවත්, රූගත කිරීම් මාස 10ක් පමණම පැවති බවත්, පිටපත් රචනය වෙනුවෙන් විවිධ රචකයින් වර්ෂ තුනක් පමණ වෙහෙස වූ බවත් ය.&lt;ref&gt;{{cite news|script-title=zh:《武则天传奇》年底登陆湖南卫视|url=http://ent.163.com/14/1219/07/ADQF7Q9900031GVS_all.html#p1|accessdate=19 දෙසැම්බර් 2014|work=163.com|date=19 දෙසැම්බර් 2014|language=zh}}&lt;/ref&gt;

==නම==
මෙම කතාමාලාවේ චීන නම ලෙස මුලින් ''වූ සේටියෑන්'' යන්න යොදා ගැනීමට තීරණය කළ මුත්, පසුව එය ''වූ සේටියෑන්ගේ පුරාවෘත්තය'' ලෙස වෙනස් කෙරිණි. විකාශන දිනයට දින දෙකකට පෙර, එහි නම නැවත ''වූ මෙයිනියෑංගේ පුරාවෘත්තය'' ලෙස වෙනස් කෙරිණි. මෙය [[ගුවන්විදුලි, චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී රාජ්‍ය පරිපාලනය|ගුවන්විදුලි, චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී පරිපාලන]] ආයතනයේ (SARFT) නියමය අනුව සිදුකෙරුණකි.

==සංගීතය==
මෙම කතාමාලාවේ සංගීත විහ්නය නිර්මාණය කොට ඇත්තේ ඩොං ඩොංඩොං විසිනි. ඔහු විසින් මීට පෙර [[නෝ මෑන්'ස් ලෑන්ඩ් (2013 චිත්‍රපටය)|No Man's Land]] සහ [[බෙයිජිං ලව් ස්ටෝරි (චිත්‍රපටය)|Beijing Love Story]] වැනි චිත්‍රපට සඳහා ගීත රචනා කොට ඇත. පළමුව, නිෂ්පාදන සමාගම විසින් කොරියාව, ජපානය සහ චීන මහාභූමියෙන් සංගීතඥයින් ගෙන්වා ගැනීමට අදහස් කළ ද, චීනයේ රූපවාහිනී කතාමාලා පිළිබඳ වාරණ ප්‍රතිපත්ති අනුව එම අදහස් වෙනස් කිරීමට සිදු විය. මූලිකව එක් රූපවාහිනී කතාමාලාවක් චන්ද්‍රිකා නාළිකා හතරක විකාශය කළ යුතු යැයි සම්මතයක් වුව ද, 2015දී එම නාළිකා සංඛ්‍යාව දෙකක් දක්වා ශෝධනය කෙරිණි. නිෂ්පාදන වියදම සහ කාර්යබහුප පශ්චාත්-නිෂ්පාදන ක්‍රියාදාමය සලකා නිෂ්පාදන සමාගම විසින් ස්වදේශික නිර්මාණකරුවකු වූ ඩොං ඩොංඩොංට ආරාධනා කරන ලදී.

ආරම්භක ගීතය වන ''ක්වියෑන් ක්වියු'' ([[චීන භාෂාව|චීන]]: 千秋; සාහිත්‍යමය: වසර දහස් ගණනක් පුරා) ගායනා කරන්නේ [[සුන් නැන්]] විසිනි.

අවසන් තේමා ගීතය වන ''වු ෂි බෙයි'' ([[චීන භාෂාව|චීන]]: 无字碑: සාහිත්‍යමය: Wordless Tablet) ගයනු ලබන්නේ [[ජේන් චෑං]] විසිනි. එහි ගීත රචනය [[වින්සන්ට් ෆැං (ගීත රචක)|වින්සන්ට් ෆැං]] විසිනුත්, සංගීත නිර්මාණය [[ආරිෆ් රහ්මාන්]] විසිනුත් සිදුකරන ලදී. මෙම ගීතය පළමුවරට එළිදැක්වුණේ 2014 දෙසැම්බර් 16 දින සයිනා සැසියේදී ය. මිලියන 1.37කට අධික පිරිසක් විසින් ශ්‍රවණය කළ මෙය නව ගීත දර්ශකයේ ඉහළින්ම වැජඹිණි.

හොං කොංහි [[TVB]] නාළිකාවේ විකාශය සඳහා තේමා ගීතය ලෙස [[ජෝයි යුං]] විසින් ගායනා කරන &quot;රැජින&quot; ගීතය යොදාගැනිණි.

===චීනය සහ තායිවානය===
{{tracklist
| collapsed       = no
| extra_column    =ගායක(යා)
| total_length    =
| lyrics_credits  = yes
| music_credits   = yes

| title1          = වසර දහස් ගණනක් පුරා
| note1           = 千秋
| lyrics1          = චෙන් ෂි 
| music1          = ඩොං ඩොංඩොං
| extra1          = [[සුන් නන්]]
| length1         = 2:42

| title2          = වදන් රහිත ඵලකය
| note2           = 無字碑
| lyrics2          = වින්සන්ට් ෆැං
| music2          = ආරිෆ් රහ්මාන්
| extra2          = ජේන් චෑං
| length2         = 3:04

| title3          = ලොව පාලනය කිරීමේ අභියෝගය
| note3           = 敢為天下先
| lyrics3          = චෙන් ෂි
| music3          = ඩොං ඩොංඩොං
| extra3          = ජේන් චෑං
| length3         = 3:33

| title4          = දෙව්ලොව
| note4           = 蒼天
| lyrics4          = ක්‍රිස් ෂුම්
| music4          = [[ලියොන් කෝ]]
| extra4          = [[ජැකී ච්‍යූං]] සහ [[ඉවෝන් හ්සු]]
| length4         = 4:04
}}

===හොං කොං===
{{tracklist
| collapsed       = no
| extra_column    =ගායක(යා)
| total_length    =
| lyrics_credits  = yes
| music_credits   = yes

| title1          = අධිරාජිනිය
| note1           = 女皇
| lyrics1          = හේයස් යූං
| music1          = ඇලන් ච්‍යූං
| extra1          = [[ජෝයි යුං]]
| length1         = 3:32

| title2          = කඳුළේ රහස
| note2           = 眼淚的秘密
| lyrics2          = සැන්ඩි චෑං
| music2          = ඇලන් ච්‍යූං
| extra2          = [[ජිනී න්ග්]]
| length2         = 3:35

| title3          = කුමක් සිදුවුවත් කම් නැත
| note3           = 不顧一切
| lyrics3          = සැන්ඩි චෑං
| music3          = ඩේමන් චුයි සහ ජොනී යිම්
| extra3          = [[ලින්ඩා චුං]]
| length3         = 4:13

}}

==විකාශය==
''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' කතාමාලාව 2014 දෙසැම්බර් 21 දින සිට විශේෂයෙන්ම [[හුනාන් රූපවාහිනිය]] ඔස්සේ චීන මහාභූමියේ විකාශය කෙරිණි. එසේම තායිවානයේ [[චුං ටියෙන් රූපවාහිනිය|චුං ටියෙන් රූපවාහිනී]] නාළිකාවෙන් ද, හොං කොංහි [[TVB]] නාළිකාවෙන් ද, තායිලන්තයේ ගෝල්ඩන් ටවුන් ෆිල්ම් සමාගම විසින් ද විකාශය කරන ලදී.

===චීන මහාභූමිය===
2014 දෙසැම්බර් 28 සිට 2015 ජනවාරි 1 දක්වා මෙම කතාමාලාව තාවකාලිකව විකාශය අත්හිටුවන ලදී. හුනාන් රූපවාහිනිය සිය නිල සයිනා වෙයිබෝ ගිණුමෙහි නිවේදනය කළේ &quot;''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' රූපවාහිනී කතාමාලාව 'තාක්ෂණික' හේතූන් මත ඉරිදා දින සිට අත්හිටුවන බවත්, 2015 ජනවාරි 1 දින යළි තැරගත වීම අරඹන බවත් ය.&quot;&lt;ref name=sinaen&gt;{{cite news|title=Hit show's suspension leads to widespread speculation|url=http://english.sina.com/entertainment/2014/1229/768393.html|accessdate=දෙසැම්බර් 30, 2014|work=http://english.sina.com|date=දෙසැම්බර් 30, 2014}}&lt;/ref&gt; කෙසේනමුත්, මෙම අත්හිටුවීමට සෑබෑ හේතුව ලෙස වාර්තා වූයේ මෙහි එන වස්ත්‍ර 'බෙහෙවින් නිරාවරණය' වූ ඒවා නිසා බව ය. විශේෂයෙන්ම ලය පෙදෙස් නිරාවරණය වන වස්ත්‍ර එහි අන්තර්ගත විය. මේ නිසා විකාශන අධිකාරීත්වය මගින් විකාශකයාට රූපවාහිනී කතාමාලව සංස්කරණය කරන මෙන් පවසා තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Chinese drama 'The Empress of China' taken off air for being 'too sexy'|url=http://shanghaiist.com/2014/12/30/chinese-drama-empress-of-china-banned-too-sexy.php|accessdate=දෙසැම්බර් 30, 2014|work=http://www.shanghaiist.com|date=දෙසැම්බර් 30, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=TV drama cut over too-sexy outfits|url=http://www.thestandard.com.hk/news_detail.asp?pp_cat=21&amp;art_id=152746&amp;sid=43612665&amp;con_type=1|accessdate=දෙසැම්බර් 30, 2014|work=thestandard.com.hk|date=දෙසැම්බර් 30, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=dramafever&gt;{{cite news|title=The Empress Of China returns to TV without cleavage|url=http://www.dramafever.com/news/the-empress-of-china-returns-to-tv-without-cleavage/|accessdate=4 ජනවාරි 2015|work=dramafever|date=4 ජනවාරි 2015}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2015 ජනවාරි 1 දින මෙම කතාමාලාව විකාශය යළි ඇරඹිණි. නමුත් සංස්කරණයේ දී පයෝධර අතර පිහිටි බෙත්ම අන්තර්ගතවන බොහෝ දසුන් ඉවත් කොට තිබිණි.&lt;ref&gt;{{cite news|title=TV show 'The Empress of China' returns|url=http://www.china.org.cn/arts/2015-01/04/content_34467817.htm|accessdate=ජනවාරි 4, 2015|work=china.org.cn|date=ජනවාරි 4, 2015}}&lt;/ref&gt; මෙම [[බෙත්ම (පයෝධර)|බෙත්ම]] පෙදෙස නිරාවරණය වන ප්‍රමාණය අවම කිරීමට සමීප දසුන් සහ පුළුල් දසුන් භාවිතා කොට තිබේ‍.&lt;ref name=jaynestars&gt;{{cite news|title=The Empress of China&quot; Censors Cleavage After Re-broadcast|url=http://www.jaynestars.com/tv-dramas/the-empress-of-china-censors-cleavage-after-re-broadcast/|accessdate=4 ජනවාරි 2015|work=jaynestars|date=4 ජනවාරි 2015}}&lt;/ref&gt; චීන අන්තර්ජාල භාවිතා කරන්නන් වෙයිබෝ ඔස්සේ මෙම වාරණය පිළිබඳ පැමිණිලි කොට ඇත. බොහෝ දෙනකු පැවසූයේ ඉන් තමන්ට ෆැන් බිංබිංගේ සිය ගණනක් වූ වස්ත්‍රයන්ගේ වෙනස්කම් දැකගැනීමට තමන්ට අවස්ථාව නොලැබෙන බවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sexy China TV drama busted, returns to air more sedate|url=http://www.reuters.com/article/2015/01/03/china-television-idUSL3N0UI04P20150103|accessdate=ජනවාරි 3, 2015|work=රොයිටර්ස්|date=ජනවාරි 3, 2015}}&lt;/ref&gt; ඇතැම් වාර්තාවන් සඳහන් කොට තිබුණේ පුරාතන චීනයේ විශිෂ්ඨතම රාජවංශයක් වන [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශ]] සමයේ කාන්තාවන් එලෙස නිරාවරණය වූ වස්ත්‍ර පැළඳ ඇති බවකි.&lt;ref name=&quot;dramafever&quot;/&gt;

එලෙසම, ප්‍රධාන චරිත අතර සමීපභාවය සහ ආදරය නිරූපණය වන දර්ශන (ස්නාන හෝ සිප ගැනීම් දර්ශන) ද සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් කොට ඇත. මේ නිසා කතාමාලාවේ සිදුවීම් වටහා ගැනීමට ඇතැම් අවස්ථාවල බාධා පැමිණේ.

===තායිවානය===
[[File:The Empress of China (Chung T'ien Television poster).jpg|thumb|200px|right|[[තායිවානය|තායිවානයේ]] [[චුං ටියෙන් රූපවාහිනිය|CTi ටීවී]] නාළිකාවේ ''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' නිල පෝස්ටරය.]]
2015 මාර්තු 30 දින සිට, තායිවානය විසින් මෙම කතාමාලාව [[චුං ටියෙන් රූපවාහිනිය|CTi ටීවී]] නැමැති කේබල් රූපවාහිනී නාළිකාව සහ [[චයිනා ටෙලිවිෂන්|CTV]] නිදහස් නාළිකාව ඔස්සේ විකාශය කරන ලදී. මෙම නාළිකා දෙකෙන්ම විකාශය වූයේ කපා කොට නොමැති, වාරණය නොකළ නොඉඳුල් කතාමාලාවයි.

===හොං කොං===
[[File:EmpressOfChinaTVBposter.jpg|thumb|180px|right|''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' සඳහා [[හොං කොං]]හි [[TVB]] නාළිකාවේ නිල පෝස්ටරය.]]
හොං කොංහි TVB ජේඩ් නැමැකි නිදහස් නාළිකාව මගිව් මෙම නාට්‍යය 2015 අප්‍රේල් 26 දින සිට විකාශය අරඹන ලදී. මෙම කතාමාලාවේ දීර්ඝභාවය නිසා එය කථාංග දහයකින් අඩු කෙරිණි. එසේම TVB නාළිකාව විසින් එහි විකාශන කාල ප්‍රාන්තරය ලෙස ඉරිදා සිට සෙනුසරාදා දක්වා සම්පූර්ණ සතියේම දින තෝරාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;[http://www.jaynestars.com/tv-dramas/tvb-to-air-select-dramas-7-days-a-week/] TVB to Air Select Dramas 7 Days a Week. සම්ප්‍රවේෂණය මැයි 17, 2015&lt;/ref&gt; චීන මහාභූමියේ මෙන් ළැම පෙදෙස නිරාවරණයේ ගැටලුව වැළැක්වීමට TVB නාළිකාව විසින් [[පරිගණක-ජනිත සිතරුව|CGI]] විශේෂඥයින් ගෙන්වාගෙන ළැම මැද නිරාවරණය වන පෙදෙස් ආවරණය කරමින් වස්ත්‍ර යොදා ප්‍රයෝගයක් සිදුකරන ලදී. එසේම TVB නාළිකාව විසින් මුල් නාදපථයම සහ එහි කැන්ටනීස් හඬ කැවූ ප්‍රභේදයක් ජේඩ් නාළිකාව ඔස්සේ විකාශය කරන ලදී.&lt;ref&gt;[http://www.jaynestars.com/tv-dramas/tvb-uses-cgi-to-censor-cleavage-in-the-empress-of-china/] TVB Uses CGI to Censor Cleavage in “The Empress of China”. සම්ප්‍රවේෂණය මැයි 17, 2015&lt;/ref&gt;

===විකාශය===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;width:80%;&quot;
|- 
|style=&quot;width:6%&quot;|&lt;small&gt;'''ජාලය'''&lt;/small&gt; 
||style=&quot;width:2%&quot;|&lt;small&gt;'''රට'''&lt;/small&gt; 
||style=&quot;width:6%&quot;|&lt;small&gt;'''විකාශන දිනය'''&lt;/small&gt; 
||style=&quot;width:15%&quot;|&lt;small&gt;'''ධාවන කාලසීමාව'''&lt;/small&gt; 
||style=&quot;width:6%&quot;|&lt;small&gt;'''වෙළඳ දැන්වීම් රහිත ධාවන කාලය'''&lt;/small&gt;||style=&quot;width:6%&quot;|&lt;small&gt;'''ප්‍රභේද'''&lt;/small&gt;
|-
|[[හුනාන් විකාශන පද්ධතිය|හුනාන් ටීවී]]||rowspan=5|{{CHNML}}||දෙසැම්බර් 21, 2014||ඉරිදා - බ්‍රහස්පතින්දා ප.ව. 7:30-10:00ට &lt;small&gt;(කථාංග 3)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;සිකුරාදා - සෙනුසරාදා ප.ව. 7:30-8:10 || rowspan=5|ආසන්න. මිනිත්තු 40||rowspan=5| කැපූ සහ සංස්කරණය කළ ප්‍රභේදය
|-
|ZJSTV||ජනවාරි 14, 2015||ඉරිදා - බ්‍රහස්පතින්දා ප.ව. 7:30- 9:30 &lt;small&gt;(කථාංග 2)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;සිකුරාදා - සෙනසුරාදා ප.ව. 7:30-9:10 &lt;small&gt;(කථාංග 2)&lt;/small&gt;
|-
|[[හෙනාන් රූපවාහිනිය|හෙනාන් ටීවී]]||rowspan=2|අප්‍රේල් 1, 2015||rowspan=2|ඉරිදා - සෙනසුරාදා &lt;small&gt;(කථාංග 2)&lt;/small&gt;
|-
|[[ගුවාංෂි ටීවී]]
|-
|[[බෙයිජිං රූපවාහිනිය|BTV]]||අප්‍රේල් 26, 2015|| ඉරිදා &lt;small&gt;(කථාංග 5)&lt;/small&gt;
|-
|[[චුං ටියෙව් රූපවාහිනිය|CTi TV]]||rowspan=3|{{TWN}}||rowspan=2|මාර්තු 30, 2015||rowspan=3|සඳදා - සිකුරාදා ප.ව. 8:00-9:30||rowspan=3|ආසන්න. මිනිත්තු 45  ||rowspan=3| නොකැපූ
|-
|[[චයිනා ටෙලිවිෂන්|CTV]]
|-
|ELTA TV||අප්‍රේල් 2, 2015
|-
|[[TVB ජේඩ්]]||rowspan=2|{{HK}}||rowspan=2|අප්‍රේල් 26, 2015|| rowspan=2|ඉරිදා - සෙනසුරාදා ප.ව. 9:30-10:30|| rowspan=2|ආසන්න. මිනිත්තු 45||rowspan=2|කැපූ, සංස්කරණය කළ සහ කැන්ටනීස් හඬ කැවූ
|-
|TVB ජේඩ් HD
|-
|[[ඇස්ට්‍රෝ ඔන් ඩිමාන්ඩ්]]||{{MYS}}||අප්‍රේල් 26, 2015||ඉරිදා - සෙනසුරාදා ප.ව. 9:30-10:15||rowspan=2|ආසන්න. මිනිත්තු 45||TVB ප්‍රභේදය, කැන්ටනීෂ් හඬකැවූ
|-
|[[ස්ටාර්හබ් ටීවී|VV ඩ්‍රාමා]]||{{flag|Singapore}}||අගෝස්තු 12, 2015||සඳුදා - ඉරිදා ප.ව. 9:00-10:00||TVB ප්‍රභේදය, මුල් නාදපථය
|-
|[[ෆ්නොම් පෙන්හ් කේබල් රූපවාහිනිය|CTV8 HD]]||{{KHM}}||නොවැම්බර් 11, 2015 ||සඳුදා - සිකුරාදා පෙ.ව. 12:00 - ප.ව. 1:00 සහ ප.ව. 7:00 – 8:00||rowspan=5|ආසන්න. මිනිත්තු 45||TVB ප්‍රභේදය, කැන්ටනීස් නාදපථය
|-
|[[චැනල් ජින්ජා]]||{{JPN}}||ජූලි 18, 2016||සඳුදා - සිකුරාදා ප.ව. 11:00-0:00||නොකැපූ, මුල් නාදපථය; ජපන් උපසිරැසි සමග
|-
|}

==පිළිගැනීම==
''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' රූපවාහිනී කතාමාලාව ආර්ථික අතින් ඉමහත් සාර්ථකත්වයක් හිමිකර ගත්තේ ය. මෙම වැඩසටහනේ පළමු කථාංගයම රූපවාහිනී නාට්‍ය විචාරකයන්ගේ වාර්තා බිඳ හෙළීමට සමත් විය.&lt;ref name=&quot;sinaen&quot;/&gt; [[ගුවන් විදුලි, චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී රාජ්‍ය පරිපාලනය|SARFT]] සතුටු කරවීමට මෙය යළි-සංස්කරණය කෙරුණු මුත් ''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' රූපවාහිනී කතාමාලාවට ප්‍රේක්ෂක ප්‍රතිශතයේ උච්චස්ථානයේ රැඳී සිටීමට එය බාධාවක් නොවිණි.&lt;ref name=&quot;jaynestars&quot;/&gt;

මෙම නාට්‍යය මිශ්‍ර මෙන්ම ඍණාත්මක විචාරයන්ට ද ලක් විය. මෙහි අලංකෘත වස්ත්‍ර පිළිබඳ පැසසූ ප්‍රේක්ෂකයෝ කථාව සෙමෙන් ගලා යාම පිළිබඳ චෝදනා නගන්නට වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=《武媚娘传奇》一波未平一波又起|url=http://www.qnsb.com/fzepaper/html/2015-01/22/content_528107.htm|accessdate=22 ජනවාරි 2015|work=qnsb.com|date=22 නොවැම්බර් 2015|archive-date=2015-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205053917/http://www.qnsb.com/fzepaper/html/2015-01/22/content_528107.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; පෙරටු සේයාවන්ගෙන් තොරව කථාව නාට්‍යානුකූලව ගලා යන මුත්, එය නිසි පරිදි අමුණා නැති බවයි, ඔවුන්ගේ මතය වූයේ. ඇතැම් වාර්තා සඳහන් කොට ඇත්තේ මෙම නාට්‍යය [[මේරි සූ]] කථාව වැනි බවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|title=新版武媚娘 换个马甲的甄嬛？|url=http://www.why.com.cn/qnzhg/html/defaultsite/sqw_wy/Info/Detail_110927.htm|accessdate=24 දෙසැම්බර් 2015|work=why.com.cn|date=24 දෙසැම්බර් 2015|archive-date=2015-01-26|archive-url=https://archive.today/20150126123419/http://www.why.com.cn/qnzhg/html/defaultsite/sqw_wy/Info/Detail_110927.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=武媚娘&quot;拦截&quot;一剧四星末班车|url=http://www.why.com.cn/qnzhg/html/defaultsite/sqw_ss/Info/Detail_111953.htm|accessdate=4 ජනවාරි 2015|work=why.com.cn|date=4 ජනවාරි 2015|archive-date=2015-01-26|archive-url=https://archive.today/20150126123329/http://www.why.com.cn/qnzhg/html/defaultsite/sqw_ss/Info/Detail_111953.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; මෙම කතාමාලාව සැබැවින්ම ඓතිහාසික සිදුවීම්වල යථා ප්‍රතිනිර්මාණයක් නොවේ. ඉතිහාසය අනුව වූ සේටියෑන්හට ඇගේ සතුරා වූ [[චැංසුන් වුජි]] සමග සටනෙහි නිරත වීමට සිදු විය. නමුත් මෙම නාට්‍යයේ, ඇය නිරූපණය කොට ඇත්තේ අහිංසක කාන්තාවක ලෙසයි.&lt;ref&gt;{{cite web|title=武媚娘传奇》穿帮镜头多 剧情改编离谱遭批|url=http://ent.scol.com.cn/rmysj/201502/9990276.html|website=http://ent.scol.com.cn|accessdate=18 මාර්තු 2015}}&lt;/ref&gt;

; චීන මහා භූමිය
{{Rating table
| area = {{CHNML}}
| table_width = 60%
| title_background_color = #F2F2F2
| channel = හුනාන් ටීවී
| premiere = yes
| multi_data_sources = yes
| data_source = CSM50
| data_source_1 = CSM ජාතික ජාලය
| num_column = 8
| num_row = 2
| remarks = no
}}
|-
| 1-3 || {{FULLDATE|time=2014-12-21}} || style=&quot;color:blue&quot; | '''2.280''' || style=&quot;color:blue&quot; | '''6.050''' || 1 || style=&quot;color:blue&quot; | '''2.14''' || style=&quot;color:blue&quot; | '''6.13''' || 2
|-
| 4-6 || {{FULLDATE|time=2014-12-22}} || 2.396 || 6.681 || 1 || 2.45 || 7.23 || 1
|-
| 7-9 || {{FULLDATE|time=2014-12-23}} || 2.714 || 7.774|| 1 || 2.65 || 7.98 || 1
|-
| 10-12 || {{FULLDATE|time=2014-12-24}} || 2.469 || 6.936 || 1 || 2.66 || 7.69 || 1
|-
| 13-15 || {{FULLDATE|time=2014-12-25}} || 2.678 || 7.378 || 1 || 2.77 || 8.09 || 1
|-
| 16 || {{FULLDATE|time=2014-12-26}} || 2.429 || 6.513 || 1 || rowspan=2 | 2.54 || rowspan=2 | 6.56 || rowspan=2 | 1
|-
| 17 || {{FULLDATE|time=2014-12-27}} || 2.546 || 6.748 || 1
|- 
| 18-20 || {{FULLDATE|time=2015-01-01}} || 2.579 || 6.944 || 1 || rowspan=3 | 2.65 || rowspan=3 | 7.27 || rowspan=3 | 1
|-
| 21 || {{FULLDATE|time=2015-01-02}} || 2.533 || 6.838 || 1
|-
| 22 || {{FULLDATE|time=2015-01-03}} || 2.400 || 6.274 || 1
|-
| 23-25 || {{FULLDATE|time=2015-01-04}} || 2.697 || 7.401 || 1 || 2.52 || 7.33 || 1
|-
| 26-28 || {{FULLDATE|time=2015-01-05}} || 2.722 || 7.304 || 1 || 2.46 || 7.06 || 1
|-
| 29-31 || {{FULLDATE|time=2015-01-06}} || 2.857 || 7.712 || 1 || 2.57 || 7.25 || 1
|-
| 32-34 || {{FULLDATE|time=2015-01-07}} || 2.716 || 7.209 || 1 || 2.58 || 7.26 || 1
|-
| 35-37 || {{FULLDATE|time=2015-01-08}} || 2.849 || 7.721 || 1 || 2.59 || 7.48 || 1
|-
| 38 || {{FULLDATE|time=2015-01-09}} || 2.443 || 6.472 || 1 || rowspan=3 | 2.66 || rowspan=3 | 7.23 || rowspan=3 | 1
|-
| 39 || {{FULLDATE|time=2015-01-10}} || 2.830 || 7.390 || 1
|-
| 40-42 || {{FULLDATE|time=2015-01-11}} || 2.773 || 7.409 || 1
|-
| 43-45 || {{FULLDATE|time=2015-01-12}} || 2.648 || 7.235 || 1 || 2.67 || 7.61 || 1
|-
| 46-48 || {{FULLDATE|time=2015-01-13}} || 3.121 || 8.363 || 1 || 2.95 || 8.28 || 1
|-
| 49-51 || {{FULLDATE|time=2015-01-14}} || 2.780 || 7.389 || 1 || 3.09 || 8.68 || 1
|-
| 52-54 || {{FULLDATE|time=2015-01-15}} || 2.982 || 8.070 || 1 || 3.15 || 8.73 || 1
|-
| 55 || {{FULLDATE|time=2015-01-16}} || 2.417 || 6.424 || 1 || rowspan=3 | 3.14 || rowspan=3 | 8.45 || rowspan=3 | 1
|-
| 56 || {{FULLDATE|time=2015-01-17}} || 3.067 || 7.952 || 1
|-
| 57-59 || {{FULLDATE|time=2015-01-18}} || 2.983 || 7.938 || 1
|-
| 60-62 || {{FULLDATE|time=2015-01-19}} || 3.034 || 8.235 || 1 || 3.28 || 9.20 || 1
|-
| 63-65 || {{FULLDATE|time=2015-01-20}} || 3.062 || 8.243 || 1 || 3.40 || 9.41 || 1
|-
| 66-68 || {{FULLDATE|time=2015-01-21}} || 3.088 || 8.282 || 1 || 3.33 || 9.21 || 1
|-
| 69-71 || {{FULLDATE|time=2015-01-22}} || 3.411 || 8.855 || 1 || 3.96 || 10.69 || 1
|-
| 72 || {{FULLDATE|time=2015-01-23}} || 2.634 || 6.981 || 1 || rowspan=3 | 3.46 || rowspan=3 | 9.36 || rowspan=3 | 1
|-
| 73 || {{FULLDATE|time=2015-01-24}} || 2.711 || 7.277 || 1
|-
| 74-76 || {{FULLDATE|time=2015-01-25}} || 3.264 || 8.420 || 1
|-
| 77-79 || {{FULLDATE|time=2015-01-26}} || 3.378 || 8.898 || 1 || 3.52 || 9.81 || 1
|-
| 80-82 || {{FULLDATE|time=2015-01-27}} || 3.551 || 9.273 || 1 || 4.00 || 10.91 || 1
|-
| 83-85 || {{FULLDATE|time=2015-01-28}} || 3.737 || 9.623 || 1 || 4.35 || 11.85 || 1
|-
| 86-88 || {{FULLDATE|time=2015-01-29}} || 3.515 || 9.108 || 1 || 4.10 || 11.16 || 1
|-
| 89 || {{FULLDATE|time=2015-01-30}} || 2.657 || 6.992 || 1 || rowspan=3 | 3.71 || rowspan=3 | 9.99 || rowspan=3 | 1
|-
| 90 || {{FULLDATE|time=2015-01-31}} || 2.434 || 6.407 || 1
|-
| 91-92 || {{FULLDATE|time=2015-02-01}} || 3.313 || 8.763 || 1
|-
| 93-94 || {{FULLDATE|time=2015-02-02}} || 4.102 ||  10.901 || 1 || 4.64 || 12.80 || 1
|-
| 95-96|| {{FULLDATE|time=2015-02-03}} || style=&quot;color:red&quot; | '''4.234''' || style=&quot;color:red&quot; | '''11.171'''  || 1 || style=&quot;color:red&quot; | '''5.08''' || style=&quot;color:red&quot; | '''13.68''' || 1
|-align=center
| colspan=2  | '''සම්පූර්ණ සාමාන්‍යය''' || '''2.959''' || '''7.926''' || '''2014දී 1''' || '''3.17''' || '''8.81''' || '''2014 දී 1''' 
{{Rating table/End
| CSM = yes
| CCTV = no
| other_remarks =
# තොරතුරු ප්‍රභවය: [http://weibo.com/aaronzjc කිමි_冲]、[http://weibo.com/crotondatacentre 克顿传媒数据中心]、[http://weibo.com/tvthings 卫视这些事儿]、[http://weibo.com/u/2635260410 卫视小露电]、[http://weibo.com/hntvdsj 青春剧透社]
}}

;තායිවානය
{{Rating table
| area = {{TWN}}
| table_width = 60%
| title_background_color = #F2F2F2
| title_font_color = black
| weekly_rating = yes
| channel = CTV ප්‍රධාන නාළිකාව
| premiere = yes
| data_source =  AC නීල්සන්
| num_column = 5
| num_row = 1
| share = no
| remarks = no
| remarks_width =
}}
|-
| 1-5 || 1 || මාර්තු 30, 2015 - අප්‍රේල් 3, 2015 || 1.21 || 4
|-
| 6-10 || 2 || අප්‍රේල් 6, 2015 - අප්‍රේල් 10, 2015 || 1.50 || 4
|-
| 11-15 || 3 || අප්‍රේල් 13, 2015 - අප්‍රේල් 17, 2015 || 1.64 || 4
|-
| 16-20 || 4 || අප්‍රේල් 20, 2015 - අප්‍රේල් 24, 2015 || 1.90 || 3
|-
| 21-25 || 5 || අප්‍රේල් 27, 2015 - මැයි 1, 2015 || 1.80 || 3
|-
| 26-30 || 6 || මැයි 4, 2015 - මැයි 8, 2015 || 1.91 || 3
|-
| 31-35 || 7 || මැයි 11, 2015 - මැයි 15, 2015 || 1.90 || 3
|-
| 36-40 || 8 || මැයි 18, 2015 - මැයි 22, 2015 || 2.21 || 3
|-
| 41-45 || 9 || මැයි 25, 2015 - මැයි 29, 2015 ||  ||
|-
| 46-50 || 10 || ජූනි 1, 2015 - ජූනි 5, 2015 ||  ||
|-
| 51-55 || 11 || ජූනි 8, 2015 - ජූනි 12, 2015 ||  ||
|-
| 56-60 || 12 || ජූනි 15, 2015 - ජූනි 19, 2015 ||  ||
|-
| 61-65 || 13 || ජූනි 22, 2015 - ජූනි 26, 2015 ||  ||
|-
| 66-70 || 14 || ජූනි 29, 2015 - ජූලි 3, 2015 ||  ||
|-
| 71-75 || 15 || ජූලි 6, 2015 - ජූලි 10, 2015 ||  ||
|-
| 76-80 || 16 || ජූලි 13, 2015 - ජූලි 17, 2015 ||  ||
|-
| 81-85 || 17 || ජූලි 20, 2015 - ජූලි 24, 2015 ||  ||
|-
| 86 || 18 || ජූලි 27, 2015 ||  ||
{{Rating table/End
| AGB = yes
| other_remarks = 
# තොරතුරු ප්‍රභවය: [http://showbiz.chinatimes.com/2009Cti/Channel/Showbiz/showbiz-rank/0,5137,tv,00.html 中時娛樂]、[http://www.cyberone.tw/ItemDetailPage/MainContent/05ContentList.asp?MMMediaType=CaratWeekly 凱絡媒體週報]
}}

;හොං කොං
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:cornflowerblue; color:white&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot;|{{HK}} '''TVB ජේඩ් ඇගයීම්'''
|-
! style=&quot;background:cornflowerblue; color:white&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;#&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:cornflowerblue; color:white&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;කාල සීමාව ([[හොං කොං වේලාව|HKT]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:cornflowerblue; color:white&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;සතිය&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:cornflowerblue; color:white&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;කථාංග(ය)&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:cornflowerblue; color:white&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;සාමාන්‍ය අගය&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:cornflowerblue; color:white&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;උච්ච අගය&lt;/small&gt;
|-
| &lt;center&gt;'''1'''
| rowspan=&quot;12&quot;| &lt;center&gt; &lt;small&gt;ඉරිදා – සෙනසුරාදා 21:30ට&lt;/small&gt;
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;26 අප්‍රේල් 2015&lt;/small&gt;
| &lt;center&gt; 1
| &lt;center&gt;23
| &lt;center&gt;24
|-
| &lt;center&gt;'''2'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;27 අප්‍රේල්－3 මැයි 2015&lt;/small&gt;
| &lt;center&gt; 2－8
| &lt;center&gt;23
| &lt;center&gt;28
|-
| &lt;center&gt;'''3'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;04－10 මැයි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt; 9－15
| &lt;center&gt;24
| &lt;center&gt;30
|-
| &lt;center&gt;'''4'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;11－17 මැයි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt; 16－22
| &lt;center&gt;25
| &lt;center&gt;28
|-
| &lt;center&gt;'''5'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;18－22 මැයි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt;23－28
| &lt;center&gt;25
| &lt;center&gt;26
|-
| &lt;center&gt;'''6'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;25－31 මැයි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt;29－34
| &lt;center&gt;27
| &lt;center&gt;30 
|-
| &lt;center&gt;'''7'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;01－7 ජූනි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt;35－41
| &lt;center&gt;28
| &lt;center&gt;26
|-
| &lt;center&gt;'''8'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;08－14 ජූනි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt;42－48
| &lt;center&gt;24
| &lt;center&gt;26
|-
| &lt;center&gt;'''9'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;15－21 ජූනි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt;49－55
| &lt;center&gt;26
| &lt;center&gt;30
|-
| &lt;center&gt;'''10'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;22－28 ජූනි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt;56－61
| &lt;center&gt;31
| &lt;center&gt;40
|-
| &lt;center&gt;'''11'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;29 ජූනි－5 ජූලි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt;62－67
| &lt;center&gt;27
| &lt;center&gt;31
|-
| &lt;center&gt;'''12'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;06－12 ජූලි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt;68－74
| &lt;center&gt; 30
| &lt;center&gt; 33
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''සම්පූර්ණ සාමාන්‍යය''' || ||
|}

==ආශ්‍රේයයන්==
{{reflist|2}}

==බාහිර සබැඳි==
*{{IMDb title|4409784|වූ මෙයි නියෑං චුවාන් කි}} {{en icon}}
*[http://www.weibo.com/tvwzt නිල වෙයිබෝ බ්ලොගය] {{zh-cn icon}}
*[http://www.hunantv.com/v/2/103460/ නිල හුනාන් ටීවී වෙබ්අඩවිය] {{zh-cn icon}}
*[http://tv.letv.com/izt/wuzetian/index.html LeTV පිටුව] {{zh-cn icon}}
*[http://ent.sina.com.cn/f/v/wmncq/ Sina.com පිටුව] {{zh-cn icon}}
*[http://blog.ctitv.com.tw/empressofctitv/Default.aspx නිල CtiTV වෙබ්අඩවිය]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160918081428/http://blog.ctitv.com.tw/empressofctitv/Default.aspx |date=2016-09-18 }} {{zh-tw icon}}
*[http://www.ctv.com.tw/opencms/2015/wmn/ නිල CTV වෙබ්අඩවිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160511010613/http://www.ctv.com.tw/opencms/2015/wmn/ |date=2016-05-11 }} {{zh-tw icon}}
*[http://programme.tvb.com/drama/empressofchina නිල TVB වෙබ්අඩවිය] {{zh-hk icon}}
*[https://www.litv.tv/vod/drama/content.do?brc_id=55&amp;id=VOD00026579 LiTV පිටුව] {{zh-tw icon}}
*[http://www.ch-ginga.jp/feature/busokuten/ නිල ජිංගා නාළිකා වෙබ්අඩවිය] {{ja icon}}
*[http://kandera.jp/sp/busokuten/ ජපානයේ DVD නිකුතු තොරතුරු] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201105034951/http://kandera.jp/sp/busokuten/ |date=2020-11-05 }} {{ja icon}}

{{Hunan Television Golden Eagle Theatre}}
{{2015 TVB}}

{{DEFAULTSORT:Empress of China}}
[[Category:2014 චීන රූපවාහිනී කතාමාලා ඇරඹීම්]]
[[Category:2015 චීන රූපවාහිනී කතාමාලා අවසන් වීම්]]
[[Category:චීන ඓතිහාසික රූපවාහිනී කතාමාලා]]
[[Category:ටෑං රාජවංශය පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ රූපවාහිනී කතාමාලා]]
[[Category:චෞ රාජවංශය (690–705) පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ රූපවාහිනී කතාමාලා]]
[[Category:වූ සේටියෑන් පිළිබඳ කෘතීන්]]
[[Category:චීනයේ වාරණයන්]]
[[Category:රූපවාහිනී කතාමාලා]]</text>
      <sha1>62oal5mk7metdo6jh875rdeb1qz1lg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලි චිංචාඕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75576</id>
    <revision>
      <id>795596</id>
      <parentid>593214</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T18:32:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12525" sha1="514vgg7jbyxhveubuwa3y1vuhp6doks" xml:space="preserve">[[Image:Li Qingzhao statue.JPG|thumb|right|200px|[[ජිනාන්]]හි ලි චිංචාඕ ස්මාරකයේ ඇති ලි චිංචාඕගේ ප්‍රතිමාව]]
[[Image:Li Qingzhao Memorial.JPG|thumb|right|200px|ජිනාන්හි බඔටු වසන්ත උද්‍යානයේ පිහිටි ලි චිංචාඕ ස්මාරකය]]
{{Chinese name|[[ලී (පෙළපත් නාමය 李)|ලි]]}}

'''ලි චිංචාඕ''' ([[චීන භාෂාව|චීන]]: 李清照; [[පින්යින්]]: ''Lǐ Qīngzhào''; [[වේඩ්-ගයිල්ස්]]:'''''Li Ch'ing-chao'''''; 1084 &amp;ndash; 1155 පමණ) හෙවත් යි’අන් ජුෂි (易安居士) යන ව්‍යාජ නාමයේන හැඳින්වෙන්නේ [[සොං රාජවංශය|සොං රාජවංශයේ]] චීන කිවිඳියක සහ ලේඛිකාවකි‍.{{sfn|Chang|Saussy|Kwong|1999|p=89}} චීන ඉතිහාසයේ විසූ ශ්‍රේෂ්ඨතම කිවිඳිය ලෙස සැ‍ලකෙන්නේ ඇයයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/biography/Li-Qingzhao|title=Li Qingzhao|work=Encyclopædia Britannica|accessdate=24 April 2016}}&lt;/ref&gt;

==චරිතාපදානය==
ලි චිංචාඕ උපත ලැබූයේ 1084 වර්ෂයේ [[චැංක්වියු]] (වර්තමාන [[ෂැන්ඩොං]] පළාත) ප්‍රදේශයේ විද්වත්-නිලධාරී පවුලක ය. ඇගේ පියා [[සු ෂි]]ගේ ශිෂ්‍යයකු විය. ඔහු සතුව විශාල ග්‍රන්ථ එකතුවක් පැවති අතර, ලි ළමාවියේ සිට අධ්‍යාපනය ලැබුවා ය. ඇය සාමාන්‍ය වංශවත් කාන්තාවන් අතර අසාමාන්‍ය බුද්ධියකින් හෙබි යුවතියක වූවා ය.&lt;ref&gt;http://discovery.cctv.com/special/C19802/01/&lt;/ref&gt;

විවාහ වීමට පෙර, ඇගේ කාව්‍ය රචනා විද්වත් කවවල සාමාජිකයින් අතර ප්‍රකට විය‍. 1101දී ඇය [[චාඕ මිංචෙං]] සමග විවාහ වූ අතර, ඇය ඔහු සමග සිය [[කලා එකතුව|කලා එකතූන්]] සහ අභිලේඛන විද්‍යාව පිළිබඳ දැනුම හුවමාරු කරගත්තා ය. ඔවුන් ජීවත්වූයේ වර්තමාන් ෂැන්ඩොං පෙදෙසේ ය. ඇගේ සැමියා සිය නිලධාරි වෘත්තිය ඇරඹීමත් සමග ඔහු නිතරම නිවසේ නොසිටියේ ය. ඔවුන් විශාල ධනවතුන් නොවූව ද, අභිලේඛන එකතු කිරීමෙන් සහ චාරුලේඛන කලාවෙන් ඔවුහු සිය විවේකය ගතකළහ. ඔවුන් එක්ව සතුටින් විසූ බව ඇගේ ඇතැම් ප්‍රේම කාව්‍ය මගින් පෙනේ. ලි සහ ඇගේ සැමියා බොහෝ ග්‍රන්ථ එකතු කළහ. ඔවුන් එකිනෙකා සමග පෙම් කවි හුවමාරු කරගත් අතර, [[ෂෑං රාජවංශය|ෂෑං]] සහ [[චෞ රාජවංශය|චෞ]] රාජවංශ සමයයන්ට අයත් [[ලෝකඩ]] කලාකෘති පිළිබඳව ද රචනා කොට තිබේ.

[[සොං රාජවංශයට එරෙහි ජුර්චෙන් ආක්‍රමණ|ජින්-සොං යුද්ධ]] හේතුවෙන් [[උතුරු සොං]] අගනුවර වූ [[ජිංකං සිද්ධිය|කායිෆෙං 1127දී]] [[ජුර්චෙන්වරු]]න් විසින් බිඳහෙළන ලදී. ෂැන්ඩොංහි පැවති සටන් හේතුවෙන් ඔවුන්ගේ නිවස ගිනිබත් විය. සිය වත්කම් බොහෝමයක් රැගත් යුවළ [[නැන්ජිං]] වෙත පලාගොස් එහි වසරක් පමණ දිවිගෙවූහ. රාජකාරී ගමනක් අතරතුර 1129දී චාඕ මියගියේ ය. සිය සැමියාගේ මරණය ලි හට කිසිදා සුවනොවන හදේ තුවාලයක් ඉතිරි කළේ ය. අනතුරුව ඇය ඉතිරිව තිබූ සිය කෘති එකතුව ආරක්ෂා කරගැනීමට උත්සාහ දැරුවා ය. ලි ඇගේ සැමියාගේ මරණාපරව ප්‍රකාශිත කෘතියක් වූ ''ජින් ෂි ලු'' ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසුව, ඇගේ විවාහ දිවිය සහ පලායාමේ දී ඇතිවූ අරගල ආදිය විස්තර කොට තිබේ. ඇගේ මුල්කාලීන කාව්‍ය රචනා මගින් උසස් සමාජයේ කාන්තාවක ලෙස ඇය ගතකළ නිදහස් දිවිය අලංකාරත්වයෙන් යුතුව නිරූපණය වේ.

අනතුරුව ලි [[හැංචෞ]] වෙත පලාගියා ය. සොං රජය ජුර්චෙන්වරුන්ට එරෙහිව නව අගනුවර එහි එදි කරමින් පැවතිණි. මෙම යුගයේ දී, ඇය කාව්‍ය රචනයෙහි නියැළුණා ය. එසේම ඇය විසින් මුලින් චාඕ මිංචෙං විසින් සම්පාදනය කළ ''ජින් ෂි ලු'' ග්‍රන්ථය සම්පූර්ණ කිරීමට වෙහෙසුණා ය. මෙම ග්‍රන්ථය ප්‍රධාන වශයෙන්ම ලෝකඩ සහ ශෛලමය නිර්මාණ පිළිබඳ ලියැවුණු චාරුලේඛනවලින් යුක්ත ය. ''ජින් ෂි ලු'' තුළ මුල්කාලීන යුගයේ ලි සහ චාඕ විසින් එකතු කළ ලේඛන පිළිබඳව ද සඳහන් වේ. ඇතැම් සමකාලීන වාර්තා අනුව, ඇය කෙටි කාලයක් චෑං රුචෞ (張汝舟) නැමැත්තකු හා විවාහ වී තිබේ. ඔහු ඇයට කුරිරු අයුරින් සැලකූ අතර, මාස කිහිපයකින් ඇය ඔහුව දික්කසාද කොට තිබේ.&lt;ref name=&quot;rexroth &amp; chung 93&quot;&gt;Rexroth &amp; Chung, 93.&lt;/ref&gt; ඇය මෙම විවාහයේ විවේචන ඉවසා සිටියා ය.

ඇගේ කවි අතුරින් ඉතිරිව ඇත්තේ කාව්‍ය සියයක් පමණ ය. ඉන් බොහෝමයක් ඇය දිවියේ ලත් වාසනාවන් පිළිබඳ විස්තර කෙරෙන [[සි-කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය|සි]] ශෛලියේ කවි වේ. මීට අමතරව [[ෂි (කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය)|ෂි]] ශෛලියෙන් යුතු කවි ස්වල්පයක් ද හමු වේ. ඇගේ දිවිය නොයෙකුත් හැල හැප්පීම් මධ්‍යයේ ගොඩනැගුණකි. ඇගේ කවි ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිය හැක. මෙහි දී නිර්ණායකය වන්නේ ඇය දකුණ කරා ගමන්ගත් අවධියයි. මුල්කාලීන යුගයේ දී, ඇගේ කවි බොහෝමයක් අවිවාහක යුවතියක ලෙස ඇගේ සිතිවිලි නිරූපණය කරයි. මේවා බොහෝමයක් පෙම් කවි වැනි ය. ඇය දකුණ කරා පලායාමෙන් පසු, මෙම කවි තුළින් ජුර්චෙන් යුද්ධය කෙරෙහි ඇය දැක්වූ කෝපයත්, ඇගේ දේශානුරාගයත් කැපී පෙනේ. චීන කාව්‍ය ශාස්ත්‍රයේ ප්‍රථම ප්‍රමිතික විස්තරාත්මක විචාරය ඇයට අයත් යැයි යෝජනා වී ඇත. ඇය වන්යුඒ පෙයි &quot;සියුමැලි සංයමයෙන්&quot; යුත් ආචාර්යවරියක ලෙස හැඳින්වේ.

ඇගේ නමින් ග්‍රහ [[බුධ ග්‍රහයා මත වූ ආවාට ලැයිස්තුව#L|ආවාට]] ද්විත්වයක් නම් කොට ඇත. මේ අතරට [[බුධ (ග්‍රහලෝකය)|බුධ]] ග්‍රහලොවේ වූ [[ලි චිං-චාඕ (ආවාටය)|ලි චිං-චාඕ]] සහ [[සිකුරු මත වූ ආවාට ලැයිස්තුව|සිකුරු]] ග්‍රහලොවේ වූ ලි චිංචාඕ ආවාටය අයත් වේ.

==සටහන්==
{{Reflist|30em}}

==ආශ්‍රේයයන්==
*{{cite book|ref=harv|last1=Chang|first1=Kang-i Sun|authorlink1=Kang-i Sun Chang|last2=Saussy|first2=Haun|last3=Kwong|authorlink2=Haun Saussy|first3=Charles Yim-tze|title=Women Writers of Traditional China: An Anthology of Poetry and Criticism|url=https://books.google.com/books?id=xRNnU-SpDyYC&amp;pg=PA89|year=1999|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-3231-4}}
*Rexroth, Kenneth; Chung, Ling (1979). ''Li Ch'ing-chao: Complete Poems''. New York: New Directions.
*Zhen Kang's Comments on Li Qingzhao, Zhonghua Book Company, 2007–11, ISBN 9787101059489

==බාහිර සබැඳි==
{{commons}}
*[http://www.sino-platonic.org/complete/spp013_li_qingzhao.pdf ලි චිංචාඕගේ කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය]
*[http://www.chinapage.com/liqing-poetry.html ලි චිංචාඕගේ කවි] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100307220847/http://www.chinapage.com/liqing-poetry.html |date=2010-03-07 }}
*[http://famouspoetsandpoems.com ''Famous Poets &amp; Poems''] තුළින් තෝරාගත් [http://famouspoetsandpoems.com/poets/li_ching_chao/poems ඇගේ කවි]
*[http://home.infionline.net/~ddisse/ ''Other Women's Voices''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724161244/http://home.infionline.net/~ddisse |date=2008-07-24 }} තුළ [http://home.infionline.net/~ddisse/liquinzh.html ලි චිංචාඕ යෙදුම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040318053653/http://home.infionline.net/~ddisse/liquinzh.html |date=2004-03-18 }}
* {{Librivox author |id=8451}}

{{Song Dynasty topics}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Li, Qingzhao}}
[[Category:සොං රාජවංශයේ කවීන්]]
[[Category:චීන කිවිඳියන්]]
[[Category:12වන සියවසේ ලේඛිකාවන්]]
[[Category:චීන ලේඛිකාවන්]]
[[Category:1084 උපත්]]
[[Category:1150 දශකයේ මරණ]]
[[Category:ජිනාන්හි ජනයා]]
[[Category:සොං රාජවංශයේ රචනා ලැයිස්තු]]
[[Category:ෂැන්ඩොංහි කවීන්]]
[[Category:චීන කාන්තා රචනා ලැයිස්තු]]
[[Category:11වන සියවසේ ලේඛිකාවන්]]
[[Category:11වන සියවසේ චීන කවීන්]]
[[Category:12වන සියවසේ චීන කවීන්]]</text>
      <sha1>514vgg7jbyxhveubuwa3y1vuhp6doks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>භූමි ප්‍රමාණය අනුව දූපත් ලැයිස්තුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89686</id>
    <revision>
      <id>795582</id>
      <parentid>560038</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T16:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60762" sha1="09pjpqawr2myq9l5g0ercf3mezv2v3f" xml:space="preserve">{{Fuller_projection_with_largest_islands.svg}}

මෙම '''භූමි ප්‍රමාණය අනුව දූපත් ලැයිස්තුවට''' {{convert|2,500|km2|abbr=on}} ට වඩා වැඩි ලෝකයේ සියලුම [[island|දූපත්]] සහ {{convert|1000|km2|abbr=on}} ට වැඩි තවත් දූපත් කිහිපයක් ඇතුළත් වේ. සංසන්දනය කිරීම සඳහා [[continent|මහාද්වීප]] ද පෙන්වා ඇත.

==මහද්වීපික ප්‍රධාන භූමි==
බොහෝ මහද්වීපික [[landmass|භූමි ප්‍රදේශ]] සාමාන්‍යයෙන් ජලයෙන් වටවී තිබියදීත් දූපත් ලෙස අර්ථ දක්වා නැත. කෙසේ වෙතත්, මහාද්වීපයේ අර්ථ දැක්වීම භූගෝල විද්‍යාඥයින්  අතර වෙනස් වන නිසා ඕස්ට්‍රේලියාව සමහර විට මහාද්වීපයකට වඩා දූපතක් ලෙස අර්ථ දැක්වේ. එසේ වුවද, මෙම ලැයිස්තුවේ අරමුණු සඳහා ඕස්ට්‍රේලියාව සහ අනෙකුත් මහාද්වීප සංසන්දනය කිරීම සඳහා මහාද්වීපික භූමි වශයෙන් ලැයිස්තුගත කර ඇත. සංඛ්‍යා දළ වශයෙන් වන අතර ඒවා මහාද්වීපික [[mainland|ප්‍රධාන භූමි]] හතර සඳහා පමණි.{{refn|group=&quot;Note&quot;|Geographically, there are only four continents that are not separated by water: [[Afro-Eurasia]] (57% of the land surface), the [[Americas]] (28.5%), [[Antarctica]] (9%), and [[Australia (continent)|Australia]] (5%). The remaining 0.5% is made up of [[high island|oceanic islands]], mostly scattered within [[Oceania]] in the central and south [[Pacific Ocean]].&lt;ref&gt;{{cite book| title = Unlocking the Universe | author1 = Stephen Hawking | author-link = Stephen Hawking | author2 = Lucy Hawking | author2-link = Lucy Hawking | chapter = Earth: What's It Made Of? | date = 9 January 2020 | page = 62 | isbn = 9780241418864}}&lt;/ref&gt;}} මිනිසා විසින් සාදන ලද [[Suez Canal|සූවස්]] සහ [[Panama Canal|පැනමා]] ඇළ මාර්ග නොසලකා හරිනු ලැබේ.

{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
! Rank !! Continental mainland{{refn|group=&quot;Note&quot;|Including landmasses which are above water and over 2,500,000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. The [[submerged continent]] of [[Zealandia]] (4,900,000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) is excluded.}} !! class=&quot;unsortable&quot; | Area&lt;br&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) !! class=&quot;unsortable&quot; | Area&lt;br&gt;(sq mi) !! Countries / Dependencies
|-
| 1 || [[Afro-Eurasia]] || 84,980,532 || {{convert|84,980,532|km2|disp=number}} || 123 countries, 8 [[list of states with limited recognition|partially recognized states]], 2 [[special administrative regions of China]],{{refn|group=&quot;Note&quot;|{{Flag|Hong Kong}} and {{Flag|Macau}}.}} 1 [[Peñón de Vélez de la Gomera|Spanish overseas tied island]], and 1 [[British Overseas Territories|British overseas territory]]{{refn|group=&quot;Note&quot;|{{Flag|Gibraltar}}.}}&lt;!-- Please do not change these numbers unless there are any newly recognized states. These only include the countries and dependencies on the mainland of each continent. --&gt;
|-
| 2 || [[Americas]] || 42,549,000 || {{convert|42,549,000|km2|disp=number}} || 22 countries and {{Flag|French Guiana|local}}{{refn|group=&quot;Note&quot;|An [[overseas departments and regions of France|overseas department and region]] of [[French Fifth Republic|France]].}}&lt;!-- Please do not change these numbers unless there are any newly recognized states. These only include the countries and dependencies on the mainland of each continent. --&gt;
|-
| 3 || [[Antarctica]]{{refn|group=&quot;Note&quot;|[[Antarctica]] is a special case, for if its ice is considered not as land, but as water, it is not a single land mass, but several land areas of much smaller area, since the ice-bedrock boundary is below sea level in many regions of the continent. If its ice cover were to be lifted, some rock that is currently below sea level would [[post-glacial rebound|rise as the weight of the ice would be removed]],&lt;ref&gt;[http://www.geo.utexas.edu/courses/387h/PAPERS/Oppenheimer%201998%20Nature.pdf ''Global warming and the stability of the West Antarctic Ice Sheet''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100623022622/http://www.geo.utexas.edu/courses/387h/PAPERS/Oppenheimer%201998%20Nature.pdf |date=2010-06-23 }}, Michael Oppenheimer, 1998 (see map of Antarctica showing regions where bedrock is below sea level)&lt;/ref&gt; although this would in part be counteracted, and in some areas of the continent overtaken, by [[eustatic sea level|eustatic]] rises in [[sea level]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Jonathan L. Bamber|author2=River|author3=Vermeersen|author4= LeBrocq|title=Reassessment of the Potential Sea-Level Rise from a Collapse of the West Antarctic Ice Sheet|journal=Science|date=May 2009|volume=324|issue=59295|pages=901–903|doi=10.1126/science.1169335|pmid=19443778|bibcode=2009Sci...324..901B|s2cid=11083712}}&lt;/ref&gt;}} || 14,200,000&lt;ref name=&quot;CIAfactbook-AQ&quot;&gt;{{cite web |author=United States Central Intelligence Agency |date=2011 |title=Antarctica |work=The World Factbook |publisher=Government of the United States |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/antarctica/ |access-date=14 September 2017}}&lt;/ref&gt; ||5,500,000 || None (7 countries have made 8 [[territorial claims in Antarctica|territorial claims]])
|-
| 4 || [[Australia (continent)|Australia]]{{refn|group=&quot;Note&quot;|[[Mainland Australia]] is more than three times the size of [[Greenland]], the largest island. Australia is sometimes dubbed &quot;The Island Continent&quot; or &quot;Earth’s largest island, but its smallest continent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dfat.gov.au/aib/island_continent.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030820155859/http://www.dfat.gov.au/aib/island_continent.html |url-status=dead |archive-date=2003-08-20 |title=Australia in Brief - Department of Foreign Affairs and Trade |publisher=Dfat.gov.au |access-date=2010-08-30 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories |title=Area of Australia - States and Territories |website=Geoscience Australia|date=15 May 2014 }}&lt;/ref&gt;}} || 7,595,342&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories |title=Area of Australia - States and Territories &amp;#124; Geoscience Australia |publisher=Ga.gov.au |date=12 January 2001 |access-date=28 November 2018}}&lt;/ref&gt; ||{{convert|7595342|km2|disp=number}} || {{Flag|Australia}}
|}

==දූපත්==
=== {{convert|100000|km2|-2|abbr=on}} හෝ ඊට වැඩි විශාලත්වයකින් යුතු දූපත්===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
! Rank !! Island !! class=&quot;unsortable&quot; | Area&lt;br&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;autogenerated5&quot;&gt;{{cite web|url=http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |title=Islands By Land Area |publisher=Islands.unep.ch |access-date=2010-08-01}}&lt;/ref&gt; !! class=&quot;unsortable&quot; | Area&lt;br&gt;(sq mi) !! Countries / Dependencies
|-
| 1 || [[Geography of Greenland|Greenland (main island)]]|| 2,130,800&lt;ref name=&quot;jc1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.worldislandinfo.com/CONTISLAND.html |title=Joshua Calder's World Island Info - Continent or Island? |publisher=Worldislandinfo.com |access-date=2016-01-30}}&lt;/ref&gt;||{{convert|2,130,800|km2|disp=number}}||{{DEN}} ({{GRL}} forms a part of the [[Danish Realm]])
|-
| 2 || [[New Guinea]]|| 785,753&lt;ref&gt;{{cite book| title=Island Life |first=Anita |last=Ganeri | publisher=Raintree|year= 2014 |isbn=9781406249453 |page=43|url=https://books.google.com/books?id=__kTzbgWOR0C&amp;pg=PA43}}&lt;/ref&gt;||{{convert|785,753|km2|disp=number}}||{{IDN}} ([[Papua (province)|Papua]] and [[West Papua (province)|West Papua]]) and {{PNG}}
|-
| 3 ||[[Borneo]]|| 748,168 ||{{convert|748,168|km2|disp=number}}||{{BRN}}, {{IDN}} ([[Central Kalimantan|Central]], [[East Kalimantan|East]], [[North Kalimantan|North]], [[South Kalimantan|South]] and [[West Kalimantan]]) and {{MYS}} ([[Sabah]] and [[Sarawak]])
|-
| 4 ||{{nowrap|[[Geography of Madagascar|Madagascar (main island)]]}}|| 587,041&lt;ref&gt;{{cite book| title=Africa South of the Sahara 2004| editor=Europa Publications| publisher=Psychology Press| year= 2003|isbn= 9781857431834 | page=629|url=https://books.google.com/books?id=jj4J-AXGDaQC&amp;pg=PA629}}&lt;/ref&gt;||{{convert|587,041|km2|disp=number}}||{{MAD}}
|-
| 5 || [[Baffin Island]]|| 507,451&lt;ref name=&quot;Canada&quot;&gt;{{cite web|url=http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/islands.html |title=Atlas of Canada - Sea Islands |publisher=Atlas.nrcan.gc.ca |date=2009-08-12 |access-date=2010-08-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20130122002132/http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/islands.html | archive-date=2013-01-22}}&lt;/ref&gt;||{{convert|507,451|km2|disp=number}}||{{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 6 || [[Sumatra]]|| 443,065 ||{{convert|443065|km2|disp=number}}||{{IDN}} ([[Aceh]], [[Bengkulu]], [[Jambi]], [[Lampung]], [[Riau]] and [[North Sumatra|North]], [[South Sumatra|South]] and [[West Sumatra]] provinces)
|-
| 7 ||[[Honshu]]|| 225,800 ||{{convert|225,800|km2|disp=number}}||{{JPN}} ([[Chūbu region|Chūbu]], [[Chūgoku region|Chūgoku]], [[Kansai region|Kansai]], [[Kantō region|Kantō]] and [[Tōhoku region|Tōhoku]] regions)
|-
| 8 ||[[Victoria Island (Canada)|Victoria Island]]|| 217,291&lt;ref name=&quot;Canada&quot; /&gt;||{{convert|217,291|km2|disp=number}}||{{CAN}} ([[Northwest Territories]] and [[Nunavut]])
|-
| 9 || [[Great Britain]]|| 209,331 ||{{convert|209,331|km2|disp=number}}||{{UK}} ([[England]], [[Scotland]] and [[Wales]])
|-
| 10 || [[Ellesmere Island]]|| 196,236&lt;ref name=&quot;Canada&quot; /&gt;||{{convert|196,236|km2|disp=number}}||{{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 11 || [[Sulawesi]]|| 180,681 ||{{convert|180,681|km2|disp=number}}||{{IDN}} ([[Gorontalo]] and [[Central Sulawesi|Central]], [[North Sulawesi|North]], [[South Sulawesi|South]], [[Southeast Sulawesi|Southeast]] and [[West Sulawesi]])
|-
| 12 || [[South Island]]|| 145,836 ||{{convert|145,836|km2|disp=number}}||{{NZ}} ([[Canterbury, New Zealand|Canterbury]], [[Marlborough Region|Marlborough]], [[Nelson, New Zealand|Nelson]], [[Otago]], [[Southland, New Zealand|Southland]], [[Tasman District|Tasman]] and [[West Coast, New Zealand|West Coast]])
|-
| 13 || [[Java]]|| 138,794 ||{{convert|138,794|km2|disp=number}}||{{IDN}} ([[Banten]], [[Jakarta]], [[Special Region of Yogyakarta|Yogyakarta]] and [[Central Java|Central]], [[East Java|East]] and [[West Java]])
|-
| 14 || [[North Island]]|| 111,583 ||{{convert|111,583|km2|disp=number}}||{{NZ}} ([[Auckland Region|Auckland]], [[Bay of Plenty]], [[Gisborne District|Gisborne]], [[Hawke's Bay Region|Hawke's Bay]], [[Manawatū-Whanganui]], [[Northland Region|Northland]], [[Taranaki]], [[Waikato]] and [[Wellington Region|Wellington]])
|-
| 15 ||[[Luzon]]|| 109,965 ||{{convert|109,965|km2|disp=number}}||{{PHI}} ([[Bicol Region|Bicol]], [[Cagayan Valley]], [[Calabarzon]], [[Central Luzon]], [[Cordillera Administrative Region|Cordillera]], [[Ilocos Region|Ilocos]], and the [[Metro Manila|National Capital Region]])
|-
| 16 || [[Newfoundland (island)|Newfoundland]]|| 108,860&lt;ref name=&quot;Canada&quot; /&gt;||{{convert|108,860|km2|disp=number}}||{{CAN}} ([[Newfoundland and Labrador]])
|-
| 17 || [[Geography of Cuba|Cuba (main island)]]|| 105,806 ||{{convert|105,806|km2|disp=number}}||{{CUB}}
|-
| 18 || [[Geography of Iceland|Iceland (main island)]]|| 101,826 ||{{convert|101,826|km2|disp=number}}||{{ISL}}
|}

==={{convert|25000|–|99999|km2|-2|abbr=on}} විශාලත්වයකින් යුතු දූපත්===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
! Rank !! Island !! class=&quot;unsortable&quot; | Area&lt;br&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;autogenerated5&quot;/&gt; !! class=&quot;unsortable&quot; | Area&lt;br&gt;(sq mi) !! Countries / Dependencies
|-
| 19 || [[Mindanao]] || 97,530 || {{convert|97,530|km2|disp=number}} || {{PHI}} ([[Caraga]], [[Davao Region|Davao]], [[Bangsamoro]], [[Northern Mindanao]], [[Soccsksargen]], and [[Zamboanga Peninsula]])
|-
| 20 || [[Ireland]] || 84,421&lt;ref name=&quot;irlgeog&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.gov.ie/en/essays/geography.html |title=Geography of Ireland |publisher=[[Government of Ireland]] |access-date=2009-11-11 |last=Nolan |first=Professor William |archive-url=https://web.archive.org/web/20091124012641/http://www.gov.ie/en/essays/geography.html |archive-date=2009-11-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; || {{convert|84,421|km2|disp=number}} || {{flag|IRL|name=Republic of Ireland}} and {{UK}} ([[Northern Ireland]])
|-
| 21 || [[Hokkaido]] || 78,719 || {{convert|78,719|km2|disp=number}} || {{JPN}} ([[Hokkaido|Hokkaido region]])
|-
| 22 || [[Hispaniola]] || 76,192&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/dominican-republic/|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=cia.gov}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2020.html|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=cia.gov}}&lt;/ref&gt; || {{convert|76,192|km2|disp=number}} || {{DOM}} and {{HAI}}
|-
| 23 || [[Sakhalin]] || 72,493 || {{convert|72,493|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Sakhalin Oblast|Sakhalin]])
|-
| 24 || [[Banks Island]] || 70,028&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|70,028|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Northwest Territories]])
|-
| 25 || [[Geography of Sri Lanka|Sri Lanka (main island)]] || 65,268&lt;ref name=&quot;jc&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.worldislandinfo.com/LARGESTV1.html |title=Joshua Calder's World Island Info - Largest Islands of the World |publisher=Worldislandinfo.com |access-date=2016-01-30}}&lt;/ref&gt; || {{convert|65,268|km2|disp=number}} || {{SRI}}
|-
| 26 || [[Tasmania#Geography|Tasmania (main island)]] || 65,022 || {{convert|65,022|km2|disp=number}} || {{AUS}} ([[Tasmania]])
|-
| 27 || [[Devon Island]] || 55,247&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|55,247|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]]) (largest uninhabited island in the world)
|-
| 28 || [[Alexander Island]] || 49,070 || {{convert|49,070|km2|disp=number}} || None ([[Territorial claims in Antarctica|Antarctic territorial claims]] by {{ARG}} (partial), {{CHI}} and {{GBR}})
|-
| 29 || [[Isla Grande de Tierra del Fuego]] || 47,992 || {{convert|47,992|km2|disp=number}} || {{ARG}} ([[Tierra del Fuego Province, Argentina|Tierra del Fuego]]) and {{CHI}} ([[Magallanes Region|Magallanes]])
|-
| 30 || {{nowrap|[[Severny Island]] ([[Novaya Zemlya]], north)}} || 47,079 || {{convert|47,079|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Arkhangelsk Oblast|Arkhangelsk]])
|-
| 31 || [[Berkner Island]] || 43,873 || {{convert|43,873|km2|disp=number}} || None ([[Territorial claims in Antarctica|Antarctic territorial claims]] by {{ARG}}, {{CHI}} (partial) and {{GRB}})
|-
| 32 || [[Axel Heiberg Island]] || 43,178&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|43,178|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 33 || [[Melville Island (Northwest Territories and Nunavut)|Melville Island]] || 42,149&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|42,149|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Northwest Territories]] and [[Nunavut]])
|-
| 34 || [[Southampton Island]] || 41,214&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|41,214|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 35 || [[Marajó]] || 40,100&lt;ref name=&quot;jc&quot;/&gt; || {{convert|40,100|km2|disp=number}} || {{BRA}} ([[Pará]]) – at the mouth of the [[Amazon River]], it is the world's largest [[fluvial processes|fluvial]] island
|-
| 36 || [[Spitsbergen]] || 38,981&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ssb.no/aarbok/kart/i.html |title=Statistisk årbok 2009: Geografisk oversikt |language=no |publisher=Ssb.no |access-date=2010-08-01}}&lt;/ref&gt; || {{convert|38,981|km2|disp=number}} || {{NOR}} ([[Svalbard]])
|-
| 37 || [[Kyushu]] || 37,437 || {{convert|37,437|km2|disp=number}} || {{JPN}} ([[Kyushu|Kyūshū region]])
|-
| 38 || [[New Britain]] || 35,145 || {{convert|35,145|km2|disp=number}} || {{PNG}} ([[West New Britain Province]] and [[East New Britain Province]])
|-
| 39 || [[Geography of Taiwan|Taiwan (main island)]] || 34,507 || {{convert|34,507|km2|disp=number}} || {{ROC-TW}}
|-
| 40 || [[Prince of Wales Island (Nunavut)|Prince of Wales Island]] || 33,339&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|33,339|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 41 || {{nowrap|[[Yuzhny Island]] ([[Novaya Zemlya]], south)}} || 33,246 || {{convert|33,246|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Arkhangelsk]])
|-
| 42 || [[Hainan#Geography|Hainan]] || 33,210 || {{convert|33,210|km2|disp=number}} || {{CHN}} ([[Hainan|Hainan Province]])
|-
| 43 || [[Vancouver Island]] || 31,285&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|31,285|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[British Columbia]])
|-
| 44 || [[Timor]] || 28,418 || {{convert|28,418|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[East Nusa Tenggara]]) and {{ETM}}
|-
| 45 || [[Sicily]] || 25,711&lt;ref&gt;{{cite book| title=Agricultural Management Strategies in a Changing Economy|last=Popescu|first= Gabriel| publisher=IGI Global|year= 2015|isbn= 9781466675223|page=310| url=https://books.google.com/books?id=MmvCCAAAQBAJ&amp;pg=PA310 }}&lt;/ref&gt; || {{convert|25,711|km2|disp=number}} || {{ITA}} ([[Sicily]])
|}

==={{convert|10000|–|24999|km2|abbr=on}} විශාලත්වයකින් යුතු දූපත්===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
! Rank !! Island's name !! class=&quot;unsortable&quot; | Area&lt;br&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;autogenerated5&quot;/&gt; !! class=&quot;unsortable&quot; | Area&lt;br&gt;(sq mi) !! Countries / Dependencies
|-
| 46 || [[Somerset Island (Nunavut)|Somerset Island]] || 24,786&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|24,786|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 47 || [[Kotelny Island]] || 24,000 || {{convert|24,000|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Sakha]])
|-
| 48 || [[Sardinia]] || 23,949 || {{convert|23,949|km2|disp=number}} || {{ITA}} ([[Sardinia]])
|-
| 49 || [[Bananal Island|Bananal]] || 20,000&lt;ref name=&quot;jc&quot;/&gt; || {{convert|19,162|km2|disp=number}} || {{BRA}} ([[Tocantins]]) – the world's 2nd largest [[fluvial processes|fluvial]] island and the world's largest island surrounded entirely by fresh water
|-
| 50 || [[Shikoku]] || 18,545 || {{convert|18,545|km2|disp=number}} || {{JPN}} ([[Shikoku|Shikoku region]])
|-
| 51 || [[Halmahera]] || 18,040 || {{convert|18,040|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[North Maluku]])
|-
| 52 || [[Seram Island|Seram]] || 17,454 || {{convert|17,454|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Maluku (province)|Maluku]])
|-
| 53 || [[Grande Terre (New Caledonia)|New Caledonia (main island)]] || 16,648 || {{convert|16,648|km2|disp=number}} || {{Flag|New Caledonia|local}} ([[Overseas France#Sui generis collectivity|sui generis collectivity]] of {{FRA}})
|-
| 54 || [[Bathurst Island (Nunavut)|Bathurst Island]] || 16,042&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|16,042|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 55 || [[Prince Patrick Island]] || 15,848&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|15,848|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Northwest Territories]])
|-
| 56 || [[Thurston Island]] || 15,700&lt;ref name=&quot;jc&quot;/&gt; || {{convert|15,700|km2|disp=number}} || None (unclaimed island of [[Antarctica]])
|-
| 57 || [[Nordaustlandet]] || 14,467&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;/&gt; || {{convert|14,467|km2|disp=number}} || {{NOR}} ([[Svalbard]])
|-
| 58 || [[Sumbawa]] || 14,386 || {{convert|14,386|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[West Nusa Tenggara]])
|-
| 59 || [[October Revolution Island]] || 14,204 || {{convert|14,204|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Krasnoyarsk Krai]])
|-
| 60 || [[Flores]] || 14,154 || {{convert|14,154|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[East Nusa Tenggara]])
|-
| 61 || [[King William Island]] || 13,111&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|13,111|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 62 || [[Negros (island)|Negros]] || 13,075 || {{convert|13,075|km2|disp=number}} || {{PHI}} ([[Western Visayas]] and [[Central Visayas]])
|-
| 63 || [[Samar]] || 12,849 || {{convert|12,849|km2|disp=number}} || {{PHI}} ([[Eastern Visayas]])
|-
| 64 || [[Palawan (island)|Palawan]] || 12,189 || {{convert|12,189|km2|disp=number}} || {{PHI}} ([[Mimaropa]])
|-
| 65 || [[Panay]] || 12,011 || {{convert|12,011|km2|disp=number}} || {{PHI}} ([[Western Visayas]])
|-
| 66 || [[Yos Sudarso Island|Yos Sudarso (Dolak)]] || 11,742 || {{convert|11,742|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Papua (province)|Papua]])
|-
| 67 || [[Bangka Island|Bangka]] || 11,413 || {{convert|11,413|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Bangka Belitung Islands]])
|-
| 68 || [[Ellef Ringnes Island]] || 11,295&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|11,295|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 69 || [[Bolshevik Island]] || 11,206 || {{convert|11,206|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Krasnoyarsk Krai]])
|-
| 70 || [[Geography of Jamaica|Jamaica (main island)]] || 11,190 || {{convert|11,190|km2|disp=number}} || {{JAM}}
|-
| 71 || [[Bylot Island]] || 11,067&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|11,067|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 72 || [[Sumba]] || 10,711 || {{convert|10,711|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[East Nusa Tenggara]])
|-
| 73 || [[Mindoro]] || 10,572 || {{convert|10,572|km2|disp=number}} || {{PHI}} ([[Mimaropa]])
|-
| 74 || [[Viti Levu]] || 10,531 || {{convert|10,531|km2|disp=number}} || {{FIJ}} ([[Central Division, Fiji|Central Division]] and [[Western Division, Fiji|Western Division]])
|-
| 75 || [[Hawaii (island)|Hawaiʻi (Big Island)]] || 10,434 || {{convert|10,434|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Hawaii]])
|-
| 76 || [[Cape Breton Island]] || 10,311&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|10,311|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nova Scotia]])
|}

==={{convert|5000|–|9999|km2|abbr=on}} විශාලත්වයකින් යුතු දූපත්===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
! Rank !! Island's name !! class=&quot;unsortable&quot; | Area&lt;br&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;autogenerated5&quot;/&gt; !! class=&quot;unsortable&quot; | Area&lt;br&gt;(sq mi) !! Countries / Dependencies
|-
| 77 || [[Prince Charles Island]] || 9,521&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|9,521|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 78 || [[Bougainville Island]] || 9,318 || {{convert|9,318|km2|disp=number}} || {{PNG}} ([[Autonomous Region of Bougainville]])
|-
| 79 || [[Kodiak Island]] || {{convert|3,595|mi2|disp=number}} || 3,595&lt;ref&gt;{{cite news|last=Dunham |first=Mike |url=http://www.adn.com/2010/07/31/1389864/turns-out-kodiak-is-largest-us.html |title=Turns out Kodiak is largest U.S. island, depending on viewpoint |access-date=August 1, 2010 |newspaper=Anchorage Daily News |date=July 31, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100802230249/http://www.adn.com/2010/07/31/1389864/turns-out-kodiak-is-largest-us.html |archive-date=August 2, 2010 }}&lt;/ref&gt; || {{USA}} ([[Alaska]])
|-
| 80 || [[Geography of Cyprus|Cyprus (main island)]] || 9,234 || {{convert|9,234|km2|disp=number}} || {{CYP}}, {{flag|Akrotiri and Dhekelia}}, Sovereign Base Areas of the {{UK}}, and {{TRNC}}&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;The Turkish Republic of Northern Cyprus claims and controls one third of the island of Cyprus, although this is not recognised by any country except [[Turkey]].&lt;/ref&gt;
|-
| 81 || [[Geography of Puerto Rico|Puerto Rico (main island)]] || 9,100 || {{convert|9,100|km2|disp=number}} || {{PRI}}, [[insular area]] of the {{USA}}
|-
| 82 || [[Komsomolets Island]] || 8,812 || {{convert|8,812|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Krasnoyarsk Krai]])
|-
| 83 || [[Corsica]] || 8,741 || {{convert|8,741|km2|disp=number}} || {{FRA}} ([[Corsica]])
|-
| 84 || [[Disko Island]] || 8,612 || {{convert|8,612|km2|disp=number}} || {{GRL}}, forms part of the [[Danish Realm]] ({{DNK}})
|-
| 85 || [[Carney Island]] || 8,500&lt;ref name=&quot;jc&quot;/&gt; || {{convert|8,500|km2|disp=number}} || None (unclaimed island of [[Antarctica]])
|-
| 86 || [[Chiloé Island]] || 8,478 || {{convert|8,478|km2|disp=number}} || {{CHI}} ([[Los Lagos Region]])
|-
| 87 || [[Buru]] || 8,473 || {{convert|8,473|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Maluku (province)|Maluku]])
|-
| 88 || [[Crete]] || 8,350 || {{convert|8,350|km2|disp=number}} || {{GRE}} ([[Crete]])
|-
| 89 || [[Anticosti Island]] || 7,941&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|7,941|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Quebec]])
|-
| 90 || [[Roosevelt Island, Antarctica|Roosevelt Island]] || 7,910 || {{convert|7,910|km2|disp=number}} || None ([[Territorial claims in Antarctica|Antarctic territorial claim]] by {{NZ}})
|-
| 91 || [[Wrangel Island|Wrangel Island (Vrangelya)]] || 7,866 || {{convert|7,866|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Chukotka Autonomous Okrug]])
|-
| 92 || {{nowrap|[[Tupinambarana]] (western part)}} || 7,700 || {{convert|7,700|km2|disp=number}} || {{BRA}} ([[Amazonas (Brazilian state)|Amazonas]]) (if taken as one [[fluvial island]])
|-
| 93 || [[New Ireland (island)|New Ireland]] || 7,405 || {{convert|7,405|km2|disp=number}} || {{PNG}} ([[New Ireland Province]])
|-
| 94 || [[Leyte]] || 7,368 || {{convert|7,368|km2|disp=number}} || {{PHI}} ([[Eastern Visayas]])
|-
| 95 || [[East Falkland]] || 7,040 || {{convert|7,040|km2|disp=number}} || {{FLK}}, part of the [[British Overseas Territories]], territories under sovereignty of {{UK}} and disputed with {{ARG}}{{refn|group=&quot;Note&quot;|name=&quot;Falkland Islands&quot;|A dispute exists between the Governments of Argentina and the United Kingdom concerning sovereignty over the Falkland Islands. The territory is described as &quot;Falkland Islands (Malvinas)&quot; by the United Nations.}}
|-
|-
| 96 || [[Zealand]] || 7,031&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www2.kms.dk/C1256AED004EA666/(AllDocsByDocId)/1D7EE8822587E667C1256AEF0030ABF6?open&amp;pa |title=Kort &amp; Matrikelstyrelsen - Střrste řer |date=2003-09-23 |access-date=2010-08-01 }}{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; || {{convert|7,031|km2|disp=number}} || {{DEN}} ([[Region Zealand|Zealand]] and [[Capital Region of Denmark|Capital Region]])
|-
| 97 || [[Cornwallis Island (Nunavut)|Cornwallis Island]] || 6,995&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|6,995|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 98 || [[Prince of Wales Island (Alaska)|Prince of Wales Island]] || 6,675 || {{convert|6,675|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Alaska]])
|-
| 99 || [[Kerguelen Islands#Grande Terre|Kerguelen (main island)]] || 6,617 || {{convert|6,617|km2|disp=number}} || {{ATF}}, [[Overseas territory (France)|overseas territory]] of {{FRA}}
|-
| 100 || [[Siple Island]] || 6,390 || {{convert|6,390|km2|disp=number}} || None (unclaimed island of [[Antarctica]])
|-
| 101 || [[Graham Island]] || 6,361&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|6,361|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[British Columbia]])
|-
| 102 || [[New Siberia|New Siberia (Novaya Sibir)]] || 6,201 || {{convert|6,201|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Sakha Republic]])
|-
| 103 || [[Melville Island (Australia)|Melville Island]] || 5,765 || {{convert|5,765|km2|disp=number}} || {{AUS}} ([[Northern Territory]])
|-
| 104 || [[Prince Edward Island]] || 5,620&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|5,620|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Prince Edward Island]])
|-
| 105 || [[Vanua Levu]] || 5,587 || {{convert|5,587|km2|disp=number}} || {{FIJ}} ([[Northern Division, Fiji|Northern Division]])
|-
| 106 || [[Wellington Island]] || 5,556 || {{convert|5,556|km2|disp=number}} || {{CHI}} ([[Magallanes and Antártica Chilena Region]])
|-
| 107 || [[Coats Island]] || 5,498&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|5,498|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 108 || [[Bali]] || 5,416 || {{convert|5,416|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Bali]])
|-
| 109 || [[Chichagof Island]] || 5,388 || {{convert|5,388|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Alaska]])
|-
| 110 || [[Guadalcanal]] || 5,353 || {{convert|5,353|km2|disp=number}} || {{SOL}} ([[Guadalcanal Province]] and [[Honiara|Capital Territory]])
|-
| 111 || [[Amund Ringnes Island]] || 5,255&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|5,255|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 112 || [[Bolshoy Lyakhovsky Island]] || 5,157 || {{convert|5,157|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Sakha Republic]])
|-
| 113 || [[St. Lawrence Island]] || 5,135 || {{convert|5,135|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Alaska]])
|-
| 114 || [[Riesco Island]] || 5,110&lt;ref name=&quot;jc2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.worldislandinfo.com/REGIONV1.html |title=Joshua Calder's World Island Info - Largest Islands of the World by Region |publisher=Worldislandinfo.com |access-date=2016-01-30}}&lt;/ref&gt; || {{convert|5,110|km2|disp=number}} || {{CHI}} ([[Magallanes and Antártica Chilena Region]])
|-
| 115 || [[Edgeøya]] || 5,073&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;/&gt; || {{convert|5,073|km2|disp=number}} || {{NOR}} ([[Svalbard]])
|-
| 116 || [[Mackenzie King Island]] || 5,048&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|5,048|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Northwest Territories]] and [[Nunavut]])
|-
| 117 || [[Trinidad]] || 5,009 || {{convert|5,009|km2|disp=number}} || {{TTO}}
|-
| 118 || [[Caviana]] || 5,000&lt;ref name=&quot;jc2&quot;/&gt; || {{convert|5,000|km2|disp=number}} || {{BRA}} ([[Pará]])
|}

==={{convert|2500|–|4999|km2|abbr=on}} විශාලත්වයකින් යුතු දූපත්===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
! Rank !! Island's name !! class=&quot;unsortable&quot; | Area&lt;br&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;autogenerated5&quot;/&gt; !! class=&quot;unsortable&quot; | Area&lt;br&gt;(sq mi) !! Countries / Dependencies
|-
| 119 || [[Kolguyev Island]] || 4,968 || {{convert|4,968|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Nenets Autonomous Okrug]])
|-
| 120 || [[Ilha Grande de Gurupá|Gurupá]] || 4,864&lt;ref name=&quot;jc2&quot;/&gt; || {{convert|4,864|km2|disp=number}} || {{BRA}} ([[Pará]])
|-
| 121 || [[Isabela Island (Galápagos)|Isabela Island]] || 4,711 || {{convert|4,711|km2|disp=number}} || {{ECU}} ([[Galápagos Province]])
|-
| 122 || {{nowrap|[[North Jutlandic Island|North Jutlandic Island (Vendsyssel-Thy)]]}} || 4,685&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; || {{convert|4,685|km2|disp=number}} || {{DEN}} ([[North Denmark Region|North Denmark]]) (physically part of the [[Jutland]] [[peninsula]] until 1825)
|-
| 123 || [[Lombok]] || 4,625 || {{convert|4,625|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[West Nusa Tenggara]])
|-
| 124 || [[West Falkland]] || 4,531 || {{convert|4,531|km2|disp=number}} || {{FLK}}, part of the [[British Overseas Territories]], territories under sovereignty of {{UK}} and disputed with {{ARG}}{{refn|group=&quot;Note&quot;|name=&quot;Falkland Islands&quot;}}
|-
| 125 || [[Belitung]] || 4,478 || {{convert|4,478|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Bangka-Belitung Islands]])
|-
| 126 || [[Cebu]] || 4,468 || {{convert|4,468|km2|disp=number}} || {{PHI}} ([[Central Visayas]])
|-
| 127 || [[Adelaide Island]] || 4,463 || {{convert|4,463|km2|disp=number}} || None ([[Territorial claims in Antarctica|Antarctic territorial claims]] by {{ARG}}, {{CHI}} and {{UK}})
|-
| 128 || [[Stefansson Island]] || 4,463&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|4,463|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 129 || [[Madura Island]] || 4,429 || {{convert|4,429|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[East Java]])
|-
| 130 || [[Buton]] || 4,408 || {{convert|4,408|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[South East Sulawesi]])
|-
| 131 || [[Kangaroo Island]] || 4,374 || {{convert|4,374|km2|disp=number}} || {{AUS}} ([[South Australia]])
|-
| 132 || [[Admiralty Island]] || 4,362 || {{convert|4,362|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Alaska]])
|-
| 133 || [[Nunivak Island]] || 4,209&lt;ref name=&quot;jc2&quot;/&gt; || {{convert|4,209|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Alaska]])
|-
| 134 || [[Unimak Island]] || 4,119 || {{convert|4,119|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Alaska]])
|-
| 135 || [[Hoste Island]] || 4,117&lt;ref name=&quot;jc2&quot;/&gt; || {{convert|4,117|km2|disp=number}} || {{CHI}} ([[Magallanes and Antártica Chilena Region]])
|-
| 136 || [[Spaatz Island]] || 4,100&lt;ref name=&quot;jc2&quot;/&gt; || {{convert|4,100|km2|disp=number}} || None ([[Territorial claims in Antarctica|Antarctic territorial claims]] by {{CHI}} and {{UK}})
|-
| 137 || [[Baranof Island]] || 4,065 || {{convert|4,065|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Alaska]])
|-
| 138 || [[Nias]] || 4,048&lt;!--Figure in article is for multiple islands--&gt; || {{convert|4,048|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[North Sumatra]])
|-
| 139 || [[Espiritu Santo]] || 3,956 || {{convert|3,956|km2|disp=number}} || {{VAN}} ([[Sanma Province]])
|-
| 140 || [[Milne Land]] || 3,913 || {{convert|3,913|km2|disp=number}} || {{GRL}}, forms part of the [[Danish Realm]] ({{DNK}})
|-
| 141 || [[Malaita]] || 3,836 || {{convert|3,836|km2|disp=number}} || {{SOL}} ([[Malaita Province]])
|-
| 142 || [[Siberut]] || 3,829 || {{convert|3,829|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[West Sumatra]])
|-
| 143 || [[Bohol]] || 3,821 || {{convert|3,821|km2|disp=number}} || {{PHI}} ([[Central Visayas]])
|-
| 144 || [[South Georgia and the South Sandwich Islands|South Georgia]] || 3,718 || {{convert|3,718|km2|disp=number}} || {{SGS}}, part of the [[British Overseas Territories]], territories under sovereignty of {{UK}}
|-
| 145 || [[Euboea]] || 3,707 || {{convert|3,707|km2|disp=number}} || {{GRE}} ([[Central Greece (region)|Central Greece]])
|-
| 146 || [[Santa Inés Island]] || 3,688 || {{convert|3,688|km2|disp=number}} || {{CHI}} ([[Magallanes and Antártica Chilena Region]])
|-
| 147 || [[Mallorca]] || 3,667 || {{convert|3,667|km2|disp=number}} || {{ESP}} ([[Balearic Islands]])
|-
| 148 || [[Santa Isabel Island]] || 3,665 || {{convert|3,665|km2|disp=number}} || {{SOL}} ([[Isabel Province]])
|-
| 149 || [[Long Island]] || 3,629&lt;ref name=&quot;jc2&quot;/&gt; || {{convert|3,629|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[New York (state)|New York]])
|-
| 150 || [[Socotra]] || 3,607 || {{convert|3,607|km2|disp=number}} || {{YEM}} ([[Socotra Governorate]])
|-
| 151 || [[Wetar]] || 3,600&lt;ref name=&quot;jc2&quot;/&gt; || {{convert|3,600|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Maluku (province)|Maluku]])
|-
| 152 || [[Tupinambarana]] (northern part) || 3,600 || {{convert|3,600|km2|disp=number}} || {{BRA}} ([[Amazonas (Brazilian state)|Amazonas]])
|-
| 153 || [[Traill Island]] || 3,542 || {{convert|3,542|km2|disp=number}} || {{GRL}}, forms part of the [[Danish Realm]] ({{DNK}})
|-
| 154 || [[Andros, Bahamas|North Andros Island]] || 3,439 || {{convert|3,439|km2|disp=number}} || {{BAH}} ([[North Andros]] and [[Central Andros]])
|-
| 155 || [[Vaygach Island]] || 3,329 || {{convert|3,329|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Arkhangelsk Oblast]])
|-
| 156 || [[Masbate Island]] || 3,268&lt;ref name=&quot;jc2&quot;/&gt; || {{convert|3,268|km2|disp=number}} || {{PHI}} ([[Bicol Region]])
|-
| 157 || [[Iturup|Iturup (Etorofu)]] || 3,238 || {{convert|3,238|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Sakhalin Oblast]]) (also claimed by {{JPN}} ([[Hokkaido|Hokkaidō region]]))
|-
| 158 || [[Makira]] (San Cristóbal) || 3,190 || {{convert|3,190|km2|disp=number}} || {{SOL}} ([[Makira-Ulawa Province]])
|-
| 159 || [[Mansel Island]] || 3,180&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|3,180|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 160 || [[Yamdena]] || 3,100&lt;ref name=&quot;jc2&quot;/&gt; || {{convert|3,100|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Maluku (province)|Maluku]])
|-
| 161 || [[Waigeo]] || 3,060&lt;ref name=&quot;jc2&quot;/&gt; || {{convert|3,060|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[West Papua (province)|West Papua]])
|-
| 162 || [[Akimiski Island]] || 3,001&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|3,001|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 163 || [[Gotland]] || 2,994&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;[http://www.scb.se/statistik/MI/MI0812/2000I02/MI50SM0101.pdf Öar i Sverige Islands in Sweden ]&lt;/ref&gt; || {{convert|2,994|km2|disp=number}} || {{SWE}} ([[Gotland County|Gotland]])
|-
| 164 || [[Funen]] || 2,985&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; || {{convert|2,985|km2|disp=number}} || {{DEN}} ([[Region of Southern Denmark|Southern Denmark]])
|-
| 165 || [[Choiseul Island]] || 2,971 || {{convert|2,971|km2|disp=number}} || {{SOL}} ([[Choiseul Province]])
|-
| 166 || [[Revillagigedo Island]] || 2,965 || {{convert|2,965|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Alaska]])
|-
| 167 || [[Taliabu Island Regency|Taliabu]] || 2,913 || {{convert|2,913|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[North Maluku]])
|-
| 168 || [[Muna Island]] || 2,889 || {{convert|2,889|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[South East Sulawesi]])
|-
| 169 || [[Zemlya Georga]] || 2,821 || {{convert|2,821|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Arkhangelsk Oblast]])
|-
| 170 || [[Kupreanof Island]] || 2,813 || {{convert|2,813|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Alaska]])
|-
| 171 || [[Borden Island]] || 2,794&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|2,794|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Northwest Territories]] and [[Nunavut]])
|-
| 172 || [[North Andaman Island]] || 2,781 || {{convert|2,781|km2|disp=number}} || {{IND}} ([[Andaman and Nicobar Islands]])
|-
| 173 || [[Manitoulin Island]] || 2,766&lt;ref name=&quot;jc3&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.worldislandinfo.com/LAKEV1.htm |title=Joshua Calder's World Island Info - Largest Lake Islands of the World |publisher=Worldislandinfo.com |access-date=2016-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928120332/http://www.worldislandinfo.com/LAKEV1.htm |archive-date=2011-09-28 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; || {{convert|2,766|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Ontario]]) (world's largest freshwater [[lake island]])
|-
| 174 || [[Unalaska Island]] || 2,722 || {{convert|2,722|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Alaska]])
|-
| 175 || [[Saaremaa]] || 2,672 || {{convert|2,672|km2|disp=number}} || {{EST}} ([[Saare County|Saaremaa]])
|-
| 176 || [[Moresby Island]] || 2,608&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|2,608|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[British Columbia]])
|-
| 177 || [[James Ross Island]] || 2,598 || {{convert|2,598|km2|disp=number}} || None ([[Territorial claims in Antarctica|Antarctic territorial claims]] by {{ARG}}, {{CHI}} and {{UK}})
|-
| 178 || [[Obira]] || 2,542 || {{convert|2,542|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[North Maluku]])
|-
| 179 || [[Geography of Réunion|Réunion (main island)]] || 2,535 || {{convert|2,535|km2|disp=number}} || {{FRA}} ([[Réunion]], [[overseas department]])
|}

==={{convert|1000|–|2499|km2|abbr=on}} විශාලත්වයකින් යුතු දූපත්===
This section of the list might not be complete, but covers almost all of the islands in the world over {{convert|1,000|km2|abbr=on}}. The area of some Antarctic islands is uncertain.
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
! Rank !! Island's name !! class=&quot;unsortable&quot; | Area&lt;br&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;autogenerated5&quot;/&gt; !! class=&quot;unsortable&quot; | Area&lt;br&gt;(sq mi) !! Countries / Dependencies
|-
| 180 || [[Navarino Island]] || 2,473{{Citation needed|date=February 2016}} || {{convert|2,473|km2|disp=number}} || {{CHI}} ([[Magallanes and Antártica Chilena Region]])
|-
| 181 || [[Paramushir]] || 2,471&lt;ref name=&quot;jc2&quot;/&gt; || {{convert|2,471|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Sakhalin Oblast]])
|-
| 182 || [[Ross Island]] || 2,460&lt;ref name=&quot;jc2&quot;/&gt; || {{convert|2,460|km2|disp=number}} || None ([[Antarctic territorial claims|Antarctic territorial claim]] by {{NZ}})
|-
| 183 || [[Ymer Island]] || 2,437 || {{convert|2,437|km2|disp=number}} || {{GRL}}, forms part of the [[Danish Realm]] ({{DNK}})
|-
| 184 || [[Anvers Island]] || 2,432 || {{convert|2,432|km2|disp=number}} || None ([[Territorial claims in Antarctica|Antarctic territorial claims]] by {{ARG}}, {{CHI}} and {{UK}})
|-
| 185 || [[Karaginsky Island]] || 2,404{{Citation needed|date=February 2016}} || {{convert|2,404|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Kamchatka Krai]])
|-
| 186 || [[Cornwall Island (Nunavut)|Cornwall Island]] || 2,358&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|2,358|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 187 || [[Peleng]] || 2,346 || {{convert|2,346|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Central Sulawesi]])
|-
| 188 || [[Groote Eylandt]] || 2,285 || {{convert|2,285|km2|disp=number}} || {{AUS}} ([[Northern Territory]])
|-
| 189 || [[Yapen]] || 2,278 || {{convert|2,278|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Papua (Indonesian province)|Papua]])
|-
| 190 || [[Morotai]] || 2,266 || {{convert|2,266|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[North Maluku]])
|-
| 192 || [[Princess Royal Island]] || 2,251&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|2,251|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[British Columbia]])
|-
| 193 || [[Isla de la Juventud]] || 2,237 || {{convert|2,237|km2|disp=number}} || {{CUB}} ([[Isla de la Juventud]])
|-
| 194 || [[Wilczek Land]] || 2,203{{Citation needed|date=February 2016}} || {{convert|2,203|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Arkhangelsk Oblast]])
|-
| 195 || [[Hinnøya]] || 2,198&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;/&gt; || {{convert|2,198|km2|disp=number}} || {{NOR}} ([[Nordland]] and [[Troms]])
|-
| 196 || [[Nelson Island (Alaska)|Nelson Island]] || 2,183&lt;ref&gt;{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=yjcOAQAAMAAJ&amp;q=nelson+2,183+| page=279| title=The Essential Desk Reference|publisher=Oxford University Press|year= 2002|isbn= 9780195128734}}&lt;/ref&gt; || {{convert|2,183|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Alaska]])
|-
| 197 || [[Richards Island]] || 2,165&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|2,165|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Northwest Territories]])
|-
| 198 || [[Trangan]] || 2,149 || {{convert|2,149|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Maluku (province)|Maluku]])
|-
| 199 || [[Alor Island]] || 2,120 || {{convert|2,120|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[East Nusa Tenggara]])
|-
| 200 || [[Margarita Island (Colombia)|Margarita Island]] || 2,100 || {{convert|2,100|km2|disp=number}} || {{COL}} (an inland [[fluvial]] island in the [[Magdalena River]], not to be confused with the [[Isla Margarita|Caribbean Venezuelan island]])
|-
| 201 || [[Lewis and Harris]] || 2,086 || {{convert|2,086|km2|disp=number}} || {{UK}} ([[Scotland]])
|-
| 202 || [[Laut Island]] || 2,057 || {{convert|2,057|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[South Kalimantan]])
|-
| 203 || [[Malakula]] || 2,041 || {{convert|2,041|km2|disp=number}} || {{VAN}} ([[Malampa Province]])
|-
| 204 || [[New Georgia]] || 2,037 || {{convert|2,037|km2|disp=number}} || {{SOL}} ([[Western Province (Solomon Islands)|Western Province]])
|-
| 205 || [[Misool]] || 2,034 || {{convert|2,034|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[West Papua (province)|West Papua]])
|-
| 206 || [[Magdalena Island, Aysén Region|Magdalena Island]] || 2,025 || {{convert|2,025|km2|disp=number}} || {{CHI}} ([[Aysén Region]])
|-
| 207 || [[René-Levasseur Island]] || 2,020&lt;ref name=&quot;jc3&quot;/&gt; || {{convert|2,020|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Quebec]]) (largest [[artificial island]])
|-
| 208 || [[Tenerife]] || 2,008 || {{convert|2,008|km2|disp=number}} || {{ESP}} ([[Canary Islands]])
|-
| 209 || [[Ayon Island|Ayon]] || 2,000{{Citation needed|date=February 2016}} || {{convert|2,000|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Chukotka Autonomous Okrug]])
|-
| 210 || [[Kuiu Island|Kuiu]] || 1,962 || {{convert|1,962|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Alaska]])
|-
| 211 || [[Manus Island|Manus]] || 1,940 || {{convert|1,940|km2|disp=number}} || {{PNG}} ([[Manus Province]])
|-
| 212 || [[Bioko]] || 1,935 &lt;ref&gt;[https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/gq.htm World Atlas]&lt;/ref&gt;  || {{convert|1,935|km2|disp=number}} || {{GNQ}} ([[Bioko Norte Province]] and [[Bioko Sur Province]])
|-
| 213 || [[Biak]] || 1,904 || {{convert|1,904|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Papua (Indonesian province)|Papua]])
|-
| 214 || [[Maui]] || 1,903 || {{convert|1,903|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Hawaii]])
|-
| 215 || [[Bacan Islands|Bacan]] || 1,900 || {{convert|1,900|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[North Maluku]])
|-
| 216 || [[Žitný ostrov]] || 1,886{{Citation needed|date=February 2016}} || {{convert|1,886|km2|disp=number}} || {{SVK}} ([[Bratislava Region]], [[Trnava Region]] and [[Nitra Region]])
|-
| 217 || [[Geography of Mauritius|Mauritius (main island)]] || 1,874 || {{convert|1,874|km2|disp=number}} || {{MUS}}
|-
| 218 || [[Fraser Island]] || 1,840&lt;ref&gt;[http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/fraser-island World Heritage Places - Fraser Island]&lt;/ref&gt; || {{convert|1,840|km2|disp=number}} || {{AUS}} ([[Queensland]]) (world's largest [[sand island]])
|-
| 219 || [[Jeju Island]] || 1,826&lt;ref name=&quot;jc4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.worldislandinfo.com/COUNTRYV2.htm |title=Joshua Calder's World Island Info - Largest Islands of Selected Countries |publisher=Worldislandinfo.com |access-date=2016-01-30}}&lt;/ref&gt; || {{convert|1,826|km2|disp=number}} || {{KOR}} ([[Jeju Province]])
|-
| 220 || [[Stewart Island|Stewart Island/Rakiura]] || 1,815 || {{convert|1,815|km2|disp=number}} || {{NZ}} ([[Southland, New Zealand|Southland]])
|-
| 221 || [[Bely Island]] || 1,810 || {{convert|1,810|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Yamalo-Nenets Autonomous Okrug]])
|-
| 222 || [[Afognak]] || 1,809 || {{convert|1,809|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Alaska]])
|-
| 223 || [[Umnak]] || 1,793 || {{convert|1,793|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Alaska]])
|-
| 224 || [[Bolshoy Shantar Island]] || 1,766 || {{convert|1,766|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Khabarovsk Krai]])
|-
| 225 || [[Bolshoy Begichev Island]] || 1,764 || {{convert|1,764|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Sakha Republic]])
|-
| 226 || [[Simeulue]] || 1,754 || {{convert|1,754|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Aceh]])
|-
| 227 || [[Kobroor]] || 1,723 || {{convert|1,723|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Maluku (province)|Maluku]])
|-
| 228 || [[Air Force Island]] || 1,720&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|1,720|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 229 || [[Natuna Besar]] || 1,720{{Citation needed|date=February 2016}} || {{convert|1,720|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Riau Islands]])
|-
| 230 || [[Savai'i]] || 1,718 || {{convert|1,718|km2|disp=number}} || {{SAM}} ([[Fa'asaleleaga]], [[Gaga'emauga]], [[Gaga'ifomauga]], [[Vaisigano]], [[Satupa'itea]] and [[Palauli]])
|-
| 231 || [[Geographical Society Island]] || 1,717 || {{convert|1,717|km2|disp=number}} || {{GRL}}, forms part of the [[Danish Realm]] ({{DNK}})
|-
| 232 || [[Bathurst Island (Northern Territory)|Bathurst Island]] || 1,692 || {{convert|1,692|km2|disp=number}} || {{AUS}} ([[Northern Territory]])
|-
| 233 || [[Bering Island]] || 1,660{{Citation needed|date=February 2016}} || {{convert|1,660|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Kamchatka Krai]])
|-
| 234 || [[Skye]] || 1,659 || {{convert|1,659|km2|disp=number}} || {{UK}} ([[Scotland]])
|-
| 235 || [[Lesbos]]  || 1,641 || {{convert|1,641|km2|disp=number}} || {{GRE}} ([[North Aegean]])
|-
| 236 || [[Soisalo]] || 1,635&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://personal.inet.fi/koti/kauko.huotari/saaret.htm |title=Suomen suurimmat saaret |publisher=Kauko Huotari |access-date=2010-08-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100412133934/http://personal.inet.fi/koti/kauko.huotari/saaret.htm |archive-date=2010-04-12 }}&lt;/ref&gt; || {{convert|1,635|km2|disp=number}} || {{FIN}} ([[Northern Savonia]] and [[Southern Savonia]])
|-
| 237 || [[Fuerteventura]] || 1,633 || {{convert|1,633|km2|disp=number}} || {{ESP}} ([[Canary Islands]])
|-
| 238 || [[Salawati]] || 1,623 || {{convert|1,623|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[West Papua (province)|West Papua]])
|-
| 239 || [[Inagua|Great Inagua]] || 1,615 || {{convert|1,615|km2|disp=number}} || {{BAH}} ([[Inagua]])
|-
| 240 || [[Kunashir Island]] || 1,612 || {{convert|1,612|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Sakhalin Oblast]]) (also claimed by {{JPN}} ([[Hokkaidō|Hokkaidō region]]))
|-
| 241 || [[Joinville Island]] || 1,607 || {{convert|1,607|km2|disp=number}} || None ([[Territorial claims in Antarctica|Antarctic territorial claims]] by {{ARG}}, {{CHI}} and {{UK}})
|-
| 242 || [[Tanahbesar|Tanahbesar (Wokam)]] || 1,604 || {{convert|1,604|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Maluku (province)|Maluku]])
|-
| 243 || [[Rantau (island)|Rantau]] || 1,598 || {{convert|1,598|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Riau]])
|-
| 244 || [[Senja (island)|Senja]] || 1,590&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;/&gt; || {{convert|1,590|km2|disp=number}} || {{NOR}} ([[Troms]])
|-
| 245 || [[Flaherty Island]] || 1,585&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|1,585|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 246 || [[Oahu]] || 1,583 || {{convert|1,583|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Hawaii]])
|-
| 247 || [[Unguja|Zanzibar (Unguja)]] || 1,575 || {{convert|1,575|km2|disp=number}} || {{TAN}} ([[Unguja North Region]], [[Unguja South Region]] and [[Mjini Magharibi Region]])
|-
| 248 || [[Graham Bell Island]] || 1,557 || {{convert|1,557|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Arkhangelsk Oblast]])
|-
| 249 || [[Eglinton Island]] || 1,541&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|1,541|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Northwest Territories]])
|-
| 250 || [[Middle Andaman Island]] || 1,536&lt;ref name=&quot;jc4&quot;/&gt; || {{convert|1,536|km2|disp=number}} || {{IND}} ([[Andaman and Nicobar Islands]])
|-
| 251 || [[Clavering Island]] || 1,535 || {{convert|1,535|km2|disp=number}} || {{GRL}}, forms part of the [[Danish Realm]] ({{DNK}})
|-
| 252 || [[Gran Canaria]] || 1,530 || {{convert|1,530|km2|disp=number}} || {{ESP}} ([[Canary Islands]])
|-
| 253 || [[Pioneer Island (Russia)|Pioneer Island]] || 1,527 || {{convert|1,527|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Krasnoyarsk Krai]])
|-
| 254 || [[Great Karimun]] || 1,524 || {{convert|1,524|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Riau Islands]])
|-
| 255 || [[Catanduanes]] || 1,523 || {{convert|1,523|km2|disp=number}} || {{PHL}} ([[Bicol Region]])
|-
| 256 || [[Charcot Island]] || 1,500{{Citation needed|date=February 2016}} || {{convert|1,500|km2|disp=number}} || None ([[Territorial claims in Antarctica|Antarctic territorial claims]] by {{CHI}} and {{UK}})
|-
| 257 || [[Rupat]] || 1,490 || {{convert|1,490|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Riau]])
|-
| 258 || [[Qeshm]] || 1,488 || {{convert|1,488|km2|disp=number}} || {{IRN}} ([[Hormozgan Province]])
|-
| 259 || [[Nares Land]] || 1,466 || {{convert|1,466|km2|disp=number}} || {{GRL}}, forms part of the [[Danish Realm]] ({{DNK}})
|-
| 260 || [[Andros, Bahamas|South Andros Island]] || 1,448 || {{convert|1,448|km2|disp=number}} || {{BAH}} ([[South Andros]])
|-
| 261 || [[Bhola Island]] || 1,441{{Citation needed|date=February 2016}} || {{convert|1,441|km2|disp=number}} || {{BAN}} ([[Barisal Division]])
|-
| 262 || [[Fergusson Island]] || 1,437 || {{convert|1,437|km2|disp=number}} || {{PNG}} ([[Milne Bay Province]])
|-
| 263 || [[Urup]] || 1,437 || {{convert|1,437|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Sakhalin Oblast]])
|-
| 264 || [[Kauai]] || 1,435 || {{convert|1,435|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Hawaii]])
|-
| 265 || [[São Luís Island]] || 1,410{{Citation needed|date=February 2016}} || {{convert|1,410|km2|disp=number}} || {{BRA}} ([[Maranhão]])
|-
| 266 || [[Rhodes]] || 1,410 || {{convert|1,410|km2|disp=number}} || {{GRE}} ([[South Aegean]])
|-
| 267 || [[King George Island (South Shetland Islands)|King George Island]] || 1,384 || {{convert|1,384|km2|disp=number}} || None ([[Territorial claims in Antarctica|Antarctic territorial claims]] by {{ARG}}, {{CHI}} and {{UK}})
|-
| 268 || [[Graham Island (Nunavut)|Graham Island]] || 1,378&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|1,378|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 269 || [[Pitt Island (Canada)|Pitt Island]] || 1,375&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|1,375|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[British Columbia]])
|-
| 270 || [[Nottingham Island]] || 1,372&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|1,372|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 271 || [[Desolación Island]] || 1,352 || {{convert|1,352|km2|disp=number}} || {{CHI}} ([[Magallanes and Antártica Chilena Region]])
|-
| 272 || [[Ramree Island]] || 1,350&lt;ref name=&quot;jc4&quot;/&gt; || {{convert|1,350|km2|disp=number}} || {{MYA}} ([[Rakhine State]])
|-
| 273 || [[Flinders Island]] || 1,330 || {{convert|1,330|km2|disp=number}} || {{AUS}} ([[Tasmania]])
|-
| 274 || [[Öland]] || 1,347&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; || {{convert|1,347|km2|disp=number}} || {{SWE}} ([[Kalmar County|Kalmar]])
|-
| 275 || [[Lougheed Island]] || 1,308&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|1,308|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 276 || [[Dawson Island]] || 1,290 || {{convert|1,290|km2|disp=number}} || {{CHI}} ([[Magallanes and Antártica Chilena Region]])
|-
| 277 || [[Barentsøya]] (Barents) || 1,288&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ssb.no/a/publikasjoner/pdf/nos_d330/nos_d330.pdf |title=Svalbard Statistics 2005|language=no |access-date=2010-08-01}}&lt;/ref&gt; || {{convert|1,288|km2|disp=number}} || {{NOR}} ([[Svalbard]])
|-
| 278 || [[Lembata]] (Lomblen) || 1,270 || {{convert|1,270|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[East Nusa Tenggara]])
|-
| 279 || [[Chongming Island]] || 1,267{{Citation needed|date=February 2016}} || {{convert|1,267|km2|disp=number}} || {{PRC}} ([[Shanghai|Shanghai Municipality]])
|-
| 280 || [[Basilan]] || 1,266 || {{convert|1,266|km2|disp=number}} || {{PHI}} ([[Autonomous Region in Muslim Mindanao]] and [[Zamboanga Peninsula]])
|-
| 281 || [[Shannon Island]] || 1,259 || {{convert|1,259|km2|disp=number}} || {{GRL}}, forms part of the [[Danish Realm]] ({{DNK}})
|-
| 282 || [[Mill Island]] || 1,258 || {{convert|1,258|km2|disp=number}} || None ([[Antarctic territorial claims|Antarctic territorial claim]] by {{AUS}})
|-
| 283 || [[Morfil]] || 1,250 || {{convert|1,250|km2|disp=number}} || {{SEN}} ([[Saint-Louis Region]])
|-
| 284 || [[Lolland]] || 1,243&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; || {{convert|1,243|km2|disp=number}} || {{DEN}} ([[Region Zealand|Zealand]])
|-
| 285 || [[Mangole Island|Mangole]] || 1,229 || {{convert|1,229|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[North Maluku]])
|-
| 286 || [[New Hanover Island|New Hanover Island (Lavongai)]] || 1,227 || {{convert|1,227|km2|disp=number}} || {{PNG}} ([[New Ireland Province]])
|-
| 287 || [[Rote Island]] || 1,227 || {{convert|1,227|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[East Nusa Tenggara]])
|-
| 288 || [[South Andaman Island]] || 1,211 || {{convert|1,211|km2|disp=number}} || {{IND}} ([[Andaman and Nicobar Islands]])
|-
| 289 || [[Södertörn]] || 1,207&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20160303202852/ |title=Statistics Sweden|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303202852/ |url-status=dead |archive-date=2016-03-03}}&lt;/ref&gt; || {{convert|1,207|km2|disp=number}} || {{SWE}} ([[Stockholm County|Stockholm]])
|-
| 290 || [[Okinawa Island]] || 1,200 || {{convert|1,200|km2|disp=number}} || {{JPN}} ([[Ryukyu Islands]])
|-
| 291 || [[Oleniy Island]] || 1,197 || {{convert|1,197|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Yamalo-Nenets Autonomous Okrug]])
|-
| 292 || [[Tiburón Island]] || 1,190 || {{convert|1,190|km2|disp=number}} || {{MEX}} ([[Sonora]])
|-
| 293 || [[Campana Island]] || 1,188 || {{convert|1,188|km2|disp=number}} || {{CHI}} ([[Aisén Region]])
|-
| 294 || [[Bintan Island]] || 1,173 || {{convert|1,173|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Riau Islands]])
|-
| 295 || [[Martinique]] || 1,167 || {{convert|1,167|km2|disp=number}} || {{FRA}} ([[Martinique]], [[overseas department]])
|-
| 296 || [[Aracena Island]] || 1,164 || {{convert|1,164|km2|disp=number}} || {{CHI}} ([[Magallanes and Antártica Chilena Region]])
|-
| 297 || [[Sherman Island (Antarctica)|Sherman Island]] || 1,159 || {{convert|1,159|km2|disp=number}} || None (unclaimed island of [[Antarctica]])
|-
| 298 || [[Byam Martin Island]] || 1,150&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|1,150|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 299 || [[Abaco Islands|Great Abaco]] || 1,146 || {{convert|1,146|km2|disp=number}} || {{BAH}} ([[North Abaco]], [[Central Abaco]] and [[South Abaco]])
|-
| 300 || [[Lifou Island]] || 1,146 || {{convert|1,146|km2|disp=number}} || {{flag|New Caledonia}}, [[Overseas departments and territories of France#Special collectivity|special collectivity]] of {{FRA}}
|-
| 301 || [[Wales Island (Nunavut)|Wales Island]] || 1,137&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|1,137|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 302 || [[Île Vanier]] || 1,126&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|1,126|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 303 || [[Upolu]] || 1,125 || {{convert|1,125|km2|disp=number}} || {{SAM}} ([[Tuamasaga]], [[A'ana]], [[Aiga-i-le-Tai]], [[Atua (district)|Atua]], [[Va'a-o-Fonoti]] and [[Gaga'emauga]])
|-
| 304 || [[King Island (Tasmania)|King Island]] || 1,121 || {{convert|1,121|km2|disp=number}} || {{AUS}} ([[Tasmania]])
|-
| 305 || [[Clarence Island, Chile|Clarence Island]] || 1,111 || {{convert|1,111|km2|disp=number}} || {{CHI}} ([[Magallanes and Antártica Chilena Region]])
|-
| 306 || [[Padang Island]] || 1,109 || {{convert|1,109|km2|disp=number}} || {{IDN}} ([[Riau]])
|-
| 307 || [[Grand Bahama]] || 1,096 || {{convert|1,096|km2|disp=number}} || {{BAH}} ([[East Grand Bahama]], [[West Grand Bahama]] and [[Freeport, Bahamas|Freeport]])
|-
| 308 || [[Alexandra Land|Alexandra Land (Zemlya Aleksandry)]] || 1,095 || {{convert|1,095|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Arkhangelsk Oblast]])
|-
| 309 || [[Rowley Island]] || 1,090&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|1,090|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 310 || [[Tahiti]] || 1,069 || {{convert|1,069|km2|disp=number}} || {{PYF}}, [[overseas collectivity]] of {{FRA}}
|-
| 311 || [[Sääminginsalo]] || 1,069&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt; || {{convert|1,069|km2|disp=number}} || {{FIN}} ([[Southern Savonia]]) (not a true island because it is detached from the mainland by an artificial canal)
|-
| 312 || [[Serrano Island]] || 1,063 || {{convert|1,063|km2|disp=number}} || {{CHI}} ([[Aisén Region]])
|-
| 313 || [[Atka Island]] || 1,061 || {{convert|1,061|km2|disp=number}} || {{USA}} ([[Alaska]])
|-
| 314 || [[Cameron Island]] || 1,059&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|1,059|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 315 || [[Hall Island (Arctic)|Gallya (Hall Island)]] || 1,049 || {{convert|1,049|km2|disp=number}} || {{RUS}} ([[Arkhangelsk Oblast]])
|-
| 316 || [[Madre de Dios Island]] || 1,043 || {{convert|1,043|km2|disp=number}} || {{CHI}} ([[Magallanes and Antártica Chilena Region]])
|-
| 317 || [[Normanby Island (Papua New Guinea)|Normanby Island]] || 1,040 || {{convert|1,040|km2|disp=number}} || {{PNG}} ([[Milne Bay Province]])
|-
| 318 || [[Hiiumaa]] || 1,031 || {{convert|1,031|km2|disp=number}} || {{EST}} ([[Hiiu County|Hiiumaa]])
|-
| 319 || [[Margarita Island]] || 1,020 || {{convert|1,020|km2|disp=number}} || {{VEN}} ([[Nueva Esparta]])
|-
| 320 || [[Resolution Island (Nunavut)|Resolution Island]] || 1,015&lt;ref name=&quot;Canada&quot;/&gt; || {{convert|1,015|km2|disp=number}} || {{CAN}} ([[Nunavut]])
|-
| 321 || [[Grande Comore]] || 1,013 || {{convert|1,013|km2|disp=number}} || {{COM}} ([[Grande Comore]])
|-
| 322 || [[Mornington Island]] || 1,002{{Citation needed|date=February 2016}} || {{convert|1,002|km2|disp=number}} || {{AUS}} ([[Queensland]])
|-
|}

== ආශ්‍රිත ==
{{Portal|Islands}}
* [[Lake island]]
* [[List of Antarctic and Subantarctic islands]]
* [[List of countries and dependencies by area|භූමිප්‍රමාණය අනුව රටවල් හා පරායත්ත භූමිප්‍රදේශ නාමාවලිය]]
* [[List of countries by largest island]]
* [[List of islands by highest point]]
* [[List of islands by name]]
* [[List of islands by population|ජනගහනය අනුව දූපත් ලැයිස්තුව]]
* [[List of islands by population density]]
* [[Lists of islands]] (by continent and country)
* [[Recursive islands and lakes]]
* [[River island]]

==සටහන්==
{{Reflist|group=Note}}

==පාදසටහන්==
{{Reflist|colwidth=30em}}

==මූලාශ්‍ර==
* {{cite web|last1=Haug |first1=Per Ivar |title=Islands of Greenland |url=http://www.ntnu.no/ub/formidl/utgivelser/til_opplysning/to_nr15.php#umeny7 |website=Gazetteer of Greenland |publisher=[[Norwegian University of Science and Technology]] |date=August 2005 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615162130/http://www.ntnu.no/ub/formidl/utgivelser/til_opplysning/to_nr15.php |archive-date=2011-06-15 }}
* {{cite web|title=Islands by Land Area|url=http://islands.unep.ch/Tiarea.htm|website=Island Directory Tables|publisher=[[United Nations Environment Programme]]|date=18 February 1998}}
* {{cite web|title=The Atlas of Canada|url=http://www.nrcan.gc.ca/earth-sciences/geography/atlas-canada|publisher=[[Natural Resources Canada]]|date=4 June 2015}}
* {{cite web|title=World Island Information|url=http://www.worldislandinfo.com/|publisher=Joshua Calder|date=2010}}

== භාහිර සබැඳි ==
* [http://www.globalislands.net/links/islands/islands.php Global Island Network – Island Links Directory]

[[ප්‍රවර්ගය:භූමි ප්‍රමාණය අනුව ලැයිස්තු|Islands]]
[[ප්‍රවර්ගය:භූමි ප්‍රමාණය අනුව දූපත් ලැයිස්තු|*]]
[[ප්‍රවර්ගය:දූපත් ලැයිස්තු| ]]</text>
      <sha1>09pjpqawr2myq9l5g0ercf3mezv2v3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නීරා වික්‍රමසිංහ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100889</id>
    <revision>
      <id>795576</id>
      <parentid>544000</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T14:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7633" sha1="7ewj42jntwml3fe99b4eowcjo428pz6" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;නීරා වික්‍රමසිංහ&lt;/div&gt;
|- data-file-height=&quot;523&quot; data-file-type=&quot;bitmap&quot; data-file-width=&quot;419&quot; decoding=&quot;async&quot; height=&quot;275&quot; resource=&quot;./File:Nira_Wickramasinghe.png&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Nira_Wickramasinghe.png/220px-Nira_Wickramasinghe.png&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Nira_Wickramasinghe.png/330px-Nira_Wickramasinghe.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/48/Nira_Wickramasinghe.png 2x&quot; width=&quot;220&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Nira_Wickramasinghe.png|frameless]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |උපත
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;div class=&quot;birthplace&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt; කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාව&lt;/div&gt;
|- class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | ජාතිය
| class=&quot;infobox-data category&quot; | [[Sri Lanka|ශ්‍රී ලාංකික]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | අනික්&amp;nbsp;නම්
| class=&quot;infobox-data nickname&quot; | නිරා කොන්ජිත් සමරසිංහ
|- class=&quot;infobox-data nickname&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | අධ්‍යාපනය
| class=&quot;infobox-data&quot; | D.Phil.
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | රැකියාව
| class=&quot;infobox-data role&quot; | විශ්වවිද්‍යාල මහාචාර්ය
|}
[[Category:Articles with hCards]]
'''නීරා කොන්ජිත් වික්‍රමසිංහ''' [[නෙදර්ලන්තය|නෙදර්ලන්තයේ]] ලයිඩන් විශ්වවිද්‍යාලයේ &lt;ref name=&quot;LIAS&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hum.leiden.edu/lias/staff/wickramasinghenk.html|title=Prof.dr. N.K. (Nira) Wickramasinghe|work=university of Leiden|access-date=2010-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424033631/http://www.hum.leiden.edu/lias/staff/wickramasinghenk.html|archive-date=2016-04-24}}&lt;/ref&gt; නූතන දකුණු ආසියානු අධ්‍යයන පිළිබඳ මහාචාර්යවරියක් වන අතර ප්‍රසිද්ධ ජාත්‍යන්තර ශාස්ත්‍රඥයෙකි. ඇය 2009 දක්වා [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය|කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයේ]] ඉතිහාස හා ජාත්‍යන්තර සබඳතා අංශයේ මහාචාර්යවරියක් ලෙස කටයුතු කළාය. ඇය පැරිසියේ හැදී වැඩුණු අතර 1981 සිට 1984 දක්වා පැරිස් IV - සෝබෝන් විශ්ව විද්‍යාලයේ සහ 1985 සිට 1989 දක්වා ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ ඉගෙනුම ලැබූ අතර එහිදී ඇය නවීන ඉතිහාසය පිළිබඳ ආචාර්ය උපාධිය ලබා ගත්තාය. &lt;ref&gt;[http://www.opendemocracy.net/author/Nira_Wickramasinghe.jsp Nira Wickramasinghe], openDemocracy.&lt;/ref&gt; 1990 දී කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයට බැඳුණු ඇය 2009 දක්වා එහි ඉගැන්වූවාය. ඇය [[ලෝක බැංකුව|ලෝක බැංකුවේ]] රොබට් මැක්නමාරා සගයෙකු, නිව් යෝර්ක් විශ්ව විද්‍යාලයේ ෆුල්බ්‍රයිට් ජ්‍යෙෂ්ඨ විශාරදවරියක්, [[පැරිස්|පැරිසියේ]] Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales හි බාහිර මහාචාර්යවරියක් සහ මෑතකදී ඔක්ස්ෆර්ඩ්හි ශාන්ත ඇන්ටනි විද්‍යාලයේ බ්‍රිතාන්‍ය ඇකඩමි සාමාජිකාවක් වී ඇත. ඇය දැනට යටත් විජිත ශ්‍රී ලංකාවේ මහන මැෂිම පිළිගැනීමේ ඉතිහාසයක් මත වැඩ කරමින් සිටින අතර, 2008-2009 ප්‍රින්ස්ටන් විශ්ව විද්‍යාලයේ ඉතිහාස අධ්‍යයන සඳහා වූ ෂෙල්බි කලම් ඩේවිස් මධ්‍යස්ථානයේ විවේක කාලයේදී ඇය පර්යේෂණ කළ මාතෘකාවකි. &lt;ref name=&quot;tanap&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.tanap.net/content/universities/counterparts.cfm?ArticleID=236|title=Prof.dr. N.K. (Nira) Wickramasinghe|work=tanap|archive-url=https://web.archive.org/web/20050416231319/http://www.tanap.net/content/universities/counterparts.cfm?ArticleID=236|archive-date=April 16, 2005}}&lt;/ref&gt;
== ප්‍රකාශන ==
වික්‍රමසිංහ පහත ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත: &lt;ref&gt;[http://pipl.com/search/?FirstName=Nira&amp;LastName=Wickramasinghe&amp;City=&amp;State=&amp;Country=&amp;CategoryID=2&amp;Interface=40 Nira Wickramasinghe], Pipl.&lt;/ref&gt;

* ''ශ්‍රී ලංකාව නූතන යුගයේ.'' ''ඉතිහාසයක්'.'' ''සංශෝධිත සංස්.'' ''New York, New Delhi : ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාල මුද්‍රණාලය, 2015''
* ''ලෝහමය නවීන.'' ''යටත් විජිත ශ්‍රී ලංකාවේ එදිනෙදා යන්ත්‍ර', ඔක්ස්ෆර්ඩ්: Berghahn Publ. 2014''
* ''නූතන යුගයේ ශ්‍රී ලංකාව: තරඟකාරී අනන්‍යතා ඉතිහාසයක්'' . ලන්ඩන්: Hurst &amp; Co. සහ Honolulu: University of Hawaii press, 2006.
* ''ශ්‍රී ලංකාවේ සිවිල් සමාජය: නව බල කව'' . නවදිල්ලිය: Sage Publications, c2001. 
* ''යටත් විජිත ශ්‍රී ලංකාවේ වාර්ගික දේශපාලනය, 1927-1947&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;'' . නවදිල්ලිය: විකාස් පබ්. නිවස, 1995.
* ''විශ්ව විද්‍යාල අවකාශය සහ වටිනාකම්: රචනා තුනක්&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;'' . කොළඹ: වාර්ගික අධ්‍යයනය සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර මධ්‍යස්ථානය කොළඹ, 2005.
* ''L'Invention du Vetement National au Sri Lanka.'' ''Habiller le corps colonise&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;'' . පැරිස්: කර්තලා මුද්‍රණාලය, 2006.

== යොමු කිරීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== බාහිර සබැඳි ==

* ''[http://www.srilankaguardian.org/2010/07/sri-lankas-conflict-culture-and.html ශ්‍රී ලංකාවේ ගැටුම: අතීතයේ සංස්කෘතිය සහ පෙළපත්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190720192727/http://www.srilankaguardian.org/2010/07/sri-lankas-conflict-culture-and.html |date=2019-07-20 }}''
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:1964 උපත්]]</text>
      <sha1>7ewj42jntwml3fe99b4eowcjo428pz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ෆෙඩ්රිකා ජෑන්ස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103693</id>
    <revision>
      <id>795600</id>
      <parentid>767057</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T23:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33779" sha1="683pz2n73wphdme7rvsx0ba7hsawnrx" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name = Frederica Jansz
| image = 
| image_size = 
| caption = 
| birth_name = 
| birth_date = 
| birth_place = [[Colombo]], [[Sri Lanka]]
| nationality = Sri Lankan
| occupation = Journalist
| spouse = 
| children = 2
| relatives = [[Jacqueline Fernandez]] (cousin)&lt;ref name=&quot;Salem12&quot;&gt;{{cite web|author=Gayathry|url=http://www.salem-news.com/articles/february192012/lanka-missing-fj.php|title=Sri Lanka's Missing:Where are they?|publisher=Salem-News.com|date=19 February 2012 |access-date=8 August 2015}}&lt;/ref&gt;
}}
[[Category:Articles with hCards]]

'''ෆෙඩ්රිකා ජෑන්ස්''' [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] මාධ්‍යවේදිනියක් සහ ''[[ද සන්ඩේ ලීඩ'|ද සන්ඩේ ලීඩර් පුවත්පතේ]]'' හිටපු කර්තෘවරියකි.

ඇය පුවත්පතේ සිටින කාලය තුළ ශ්‍රී ලංකා රජය දැඩි ලෙස විවේචනය කළාය. ඇයගේ පූර්වගාමියා වූ [[ලසන්ත වික්‍රමතුංග]] ඝාතනය කර තිබූ අතර, ජෑන්ස් නිතර බිය ගැන්වීම් හා හිරිහැර කිරීම් සහ ගිනි තැබීම් සහ මරණ තර්ජන රැසකට ගොදුරු විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=35590|title=Frederica Jansz sacked|date=22 September 2012|work=[[TamilNet]]}}&lt;/ref&gt;

2012 සැප්තැම්බර් මාසයේදී පුවත්පත් ආයතනයේ නව, රජයට හිතවත් හිමිකරු විසින් ඇයගේ තනතුරෙන් නෙරපා හැරීමෙන් පසු, ජෑන්ස් ඇය දැන් ජීවත් වන එක්සත් ජනපදයට සංක්‍රමණය විය.

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
ජෑන්ස් ලන්දේසි සම්භවයක් ඇති බර්ගර් ජාතිකයෙක් වන අතර [[ජැකලීන් ෆර්නැන්ඩස්|ජැකලින් ෆර්නැන්ඩස්ගේ]] ඥාති සොහොයුරිය සහ ජටින් රුංතාගේ නෑනා වේ.  ඇයට දරුවන් දෙදෙනෙකි. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=63216|title=Australia turns down Frederica's resettlement application|date=7 October 2012|work=[[Sunday Island (Sri Lanka)|Sunday Island]]|archive-url=https://archive.today/20130219032447/http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=63216|archive-date=2013-02-19}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Hardy |first=Michael |date=2 March 2011 |title=Sri Lanka: Living Dangerously |url=http://theamericanscholar.org/sri-lanka-living-dangerously/ |access-date=29 October 2012 |publisher=The American Scholar}}&lt;/ref&gt;

== මාධ්‍ය සහ පුවත්පත් කලාව ==
ජෑන්ස් &quot;[[ශ්‍රී ලංකාවේ බෙදුම්වාදී ත්‍රස්තවාදය|ශ්‍රී ලංකාවේ සිවිල් යුද්ධය]] අතරතුර ''රොයිටර්'' හි රූපවාහිනී අංශය වන ''විස්නිව්ස්'' හි යුද වාර්තාකරුවෙකු ලෙස සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේය.&quot; ඇය රජයේ සොල්දාදුවන් සහ ගරිල්ලා හමුදා සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡා පැවැත්වූ අතර, ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව ආවරණය කරන ගවේෂණාත්මක මාධ්‍යවේදිනියක් ලෙසද කටයුතු කළාය. &quot;ශ්‍රී ලංකාවේ සිටින එකම මාධ්‍යවේදිනියක් ලෙස ඇය ගෞරවනීය දේශපාලන වාර්තාකාරිනියක ලෙස පෙනී සිටිමින් උදෑසන ප්‍රවෘත්ති රූපවාහිනී වැඩසටහනක නිවේදිකාවක් බවට පත් වූවාය.&quot; &lt;ref name=&quot;puyal&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Padgett |first=Lauren |date=24 June 2013 |title=Internationally Renowned Journalist Struggles to Find Work in Puyallup |url=http://puyallup.patch.com/groups/goodnews/p/internationally-renowned-journalist-struggles-to-find-work-in-puyallup |website=puyallup patch}}&lt;/ref&gt;

=== සන්ඩේ ලීඩර් ===
ඇය 1994 දී “දේශපාලනිකව පෝෂණය වූ ගවේෂණාත්මක පුවත්පතක්” &lt;ref name=&quot;puyal&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Padgett |first=Lauren |date=24 June 2013 |title=Internationally Renowned Journalist Struggles to Find Work in Puyallup |url=http://puyallup.patch.com/groups/goodnews/p/internationally-renowned-journalist-struggles-to-find-work-in-puyallup |website=puyallup patch}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFPadgett2013&quot;&gt;Padgett, Lauren (24 June 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; සහ ශ්‍රී ලංකාවේ “හුදකලා ස්වාධීන හඬක්” ලෙස විස්තර කර ඇති ද ''සන්ඩේ ලීඩර් පුවත්පතට'' සම්බන්ධ වූ අතර, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thestar.com/news/world/article/1226237--sri-lanka-tip-about-a-puppy-and-a-plane-has-political-edge-for-sunday-leader-journalist|title=Sri Lanka: Tip about a puppy and a plane has political edge for Sunday Leader journalist|last=Westhead|first=Rick|date=13 July 2012|work=[[Toronto Star]]|access-date=21 May 2023|archive-date=3 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103060614/http://www.thestar.com/news/world/article/1226237--sri-lanka-tip-about-a-puppy-and-a-plane-has-political-edge-for-sunday-leader-journalist|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ලාල් වික්‍රමතුංග]] විසින් ප්‍රධාන කර්තෘ [[ලසන්ත වික්‍රමතුංග]] ඝාතනයෙන් පසුව 2009 ජනවාරි මාසයේදී එහි කර්තෘ වීමට ඉල්ලා සිටියාය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.adaderana.lk/news.php?nid=19749|title=Frederica Jansz sacked from editor post|date=21 September 2012|work=Adaderana}}&lt;/ref&gt; වික්‍රමතුංගට &quot;මෝටර් බයිසිකල්වලින් පැමිණි මිනිසුන් සැඟවී සිට ඔහුගේ හිසට වෙඩි තබා ඇත.&quot; &lt;ref name=&quot;threat&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Blair |first=David |date=18 October 2013 |title=Sri Lanka: the newspaper editor who was murdered and his successor who was threatened |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/srilanka/10389783/Sri-Lanka-the-newspaper-editor-who-was-murdered-and-his-successor-who-was-threatened.html |website=The Telegraph}}&lt;/ref&gt; වික්‍රමතුංගට මෙන්ම ජෑන්ස්ටද ඇයගේ වැඩ නිසා මරණ තර්ජන ඇතුළු තර්ජන එල්ල විය. &lt;ref name=&quot;tamilnet.com&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=30517|title=Sri Lanka editors receive death threats for Channel-4 video comments|date=27 October 2009|work=[[TamilNet]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/international/article39133.ece|title=Sri Lankan Editors receive threats|last=Reddy|first=B. Muralidhar|date=27 October 2009|work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|date=May 2012|location=London|page=150}}&lt;/ref&gt; ඇය ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ තමාට මෙම තර්ජන එල්ල වීමට පටන් ගත්තේ කර්තෘ ධුරයට පත්වීමෙන් පසුව බවයි. &quot;ඔබ මෙය ලිවීම නතර නොකළහොත් මම ඔබව කපා දමමි&quot; යනුවෙන් රතු තීන්ත සහිත එක් ලිපියක් මට ලැබුණි,&quot; ඇය ''ටෙලිග්‍රාෆ්'' වෙත පැවසුවාය. ලසන්ත ඝාතනයට සති තුනකට පෙර ඔහුට එවා තිබූ තර්ජනාත්මක ලිපියක තිබූ අත් අකුරු සමාන විය. &lt;ref name=&quot;threat&quot; /&gt;

2009 ඔක්තෝම්බර් 22 දින ජෑන්ස් සහ ප්‍රවෘත්ති කර්තෘ මුන්සා මුෂ්තාක් වෙත තැපැල් මගින් අතින් ලියූ මරණීය තර්ජන යවා ඇත. &lt;ref name=&quot;tamilnet.com&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thesundayleader.lk/2009/10/24/and-now-they-come-for-us/|title=And now they come for us|date=24 October 2009|work=The Sunday Leader|archive-url=https://archive.today/20130219015238/http://www.thesundayleader.lk/2009/10/24/and-now-they-come-for-us/|archive-date=2013-02-19|access-date=2023-05-21|archivedate=2013-02-19|archiveurl=https://archive.today/20130219015238/http://www.thesundayleader.lk/2009/10/24/and-now-they-come-for-us/|url-status=deviated}}&lt;/ref&gt; &quot;ඔබ ලිවීම නතර නොකළහොත් අපි ඔබව කපා දමමු&quot; යනුවෙන් එම ලිපි තර්ජනය කර ඇත. ජෑන්ස් දේශසීමා රහිත මාධ්‍යවේදීන්ට පැවසුවේ වික්‍රමතුංග මහතාට තම ලේකම්වරයා ගොනු කළ ලිපියම ලැබී ඇති බවයි. මෙම ලිපි තුනම එකම පුද්ගලයා විසින් ලියා ඇති බව සනාථ කළ ග්‍රැෆික් විද්‍යාඥයෙකු විසින් මෙම ලිපි සංසන්දනය කළ බව ජෑන්ස් පැවසීය. එම ලිපි තුනම එකම අතකින් ලියා ඇති බව &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.srilankaguardian.org/2010/10/exclusive-plot-to-kill-editor-of-sunday.html|title=Plot to kill the editor of the Sunday Leader|date=7 October 2010|work=Sri Lanka Guardian|access-date=21 May 2023|archive-date=21 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230521041041/http://www.srilankaguardian.org/2010/10/exclusive-plot-to-kill-editor-of-sunday.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; තහවුරු කළ ග්‍රැෆික් විද්‍යාඥයෙකු විසින් එම ලිපි සංසන්දනය කළ බව ජෑන්ස් පැවසීය &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=26 October 2009 |title=New threats to {{Sic|hide=y|privately|-}}owned print media |url=http://en.rsf.org/sri-lanka-new-threats-to-privately-owned-26-10-2009,34832 |archive-url=https://archive.today/20130415194118/http://en.rsf.org/sri-lanka-new-threats-to-privately-owned-26-10-2009,34832 |archive-date=2013-04-15 |publisher=[[Reporters Without Borders]]}}&lt;/ref&gt; 2010 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ''ශ්‍රී ලංකා ගාඩියන්'' සඟරාව වාර්තා කළේ ශ්‍රී ලංකා හමුදා බුද්ධි අංශ ජෑන්ස් ඝාතනය කිරීමට කුමන්ත්‍රණය කරන බවයි. 2012 ජූලි 6 වන දින දුරකථන ඇමතුමකින් ආරක්‍ෂක ලේකම් ගෝඨාභය රාජපක්‍ෂ විසින් ජෑන්ස්ට තර්ජනය කර අපහාස කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=12 July 2012 |title=Interview with editor who was threatened by defence secretary |url=http://en.rsf.org/sri-lanka-interview-with-editor-who-was-12-07-2012,43016.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916220154/http://en.rsf.org/sri-lanka-interview-with-editor-who-was-12-07-2012,43016.html |archive-date=16 September 2012 |access-date=28 October 2012 |publisher=[[Reporters Without Borders]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2012/jul/12/sri-lankan-journalists-protest-suppression|title=Sri Lankan journalists protest against state media suppression|last=Pidd|first=Helen|date=12 July 2012|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; ජෑන්ස්ට අනුව ආරක්ෂක ලේකම්වරයා පැවසුවේ &quot;ඔව් මම ඔබට තර්ජනය කළා. ඔබේ වර්ගයේ මාධ්‍යවේදීන් ජරාව කන ඌරන්! . . . මම ඔයාව හිරේ දාන්නම්! . . . මිනිස්සු ඔයාව මරයි! ! ! මිනිස්සු ඔයාට වෛර කරනවා! ! !&quot; . &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thesundayleader.lk/2012/07/08/gota-goes-berserk/|title=Gota Goes Berserk|last=Jansz|first=Frederica|date=8 July 2012|work=The Sunday Leader|access-date=28 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020203648/http://www.thesundayleader.lk/2012/07/08/gota-goes-berserk/|archive-date=20 October 2012|author-link=Frederica Jansz|archivedate=20 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121020203648/http://www.thesundayleader.lk/2012/07/08/gota-goes-berserk/|url-status=deviated}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dailymirror.lk/opinion/172-opinion/20219-gotabaya-rajapaksa-too-full-with-power-to-exercise-it.html|title=Gotabaya Rajapaksa: Too full with Power to Exercise it?|last=Saravanamuttu|first=Paikiasothy|date=12 July 2012|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|archive-url=https://archive.today/20130221012659/http://www.dailymirror.lk/opinion/172-opinion/20219-gotabaya-rajapaksa-too-full-with-power-to-exercise-it.html|archive-date=2013-02-21}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ සිවිල් යුද්ධය අවසානයේ, 2009 දී, ජෑන්ස් ලිපියක් ලිවීය, ශ්‍රී ලංකාවේ ආරක්ෂක ලේකම් [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]], කොටි නායකයාට සමාන මනෝවිද්‍යාත්මක පැතිකඩක් බෙදාගත් බව යෝජනා කළේය. &lt;ref name=&quot;crack&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Stuteville |first=Sarah |date=5 July 2013 |title=Journalist flees Sri Lanka media crackdown, seeks safety in Northwest |url=http://www.seattleglobalist.com/2013/07/05/journalist-flees-sri-lanka-media-crackdown-seeks-safety-in-northwest/14624 |website=Seattle Globalist}}&lt;/ref&gt; 2010 ශීත ඍතුවේ දී, ජෑන්ස්, ශ්‍රී ලංකා හමුදාවේ හිටපු හමුදාපතිවූ, ජනාධිපතිවරණවලදී විපක්ෂ අපේක්ෂකයා සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡාවක් පැවැත්වීය. ඔහු යුද්ධය අවසානයේ යටත් වෙන්න දෙමළ කොටි කැරලිකාර නායකයින් පිරිසකට හමුදාව වෙඩි තැබූ බවට පැතිර යන කටකතා සනාථ කළේය. ජෑන්ස් කතාව ගෙන ගිය විට, එය විපක්ෂයේ මැතිවරණ පරාජයට හේතු වූ අතර, එමඟින් පුවත්පත ආණ්ඩුවෙත්, විපක්ෂයෙත් සතුරෙක් බවට පත් කළේය. &lt;ref name=&quot;crack&quot; /&gt;

2012 දී ජෑන්ස්ට දැනගන්නට ලැබුණේ රාජපක්ෂ සිය බිරිඳ වෙනුවෙන් බලු පැටියෙකු ස්විට්සර්ලන්තයේ සිට ශ්‍රී ලංකාවට ප්‍රවාහනය කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකන් ගුවන් සේවයට අයත් මගී ගුවන් යානයක් යැවීමට සැලසුම් කර ඇති බවයි. &lt;ref name=&quot;puyal&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Padgett |first=Lauren |date=24 June 2013 |title=Internationally Renowned Journalist Struggles to Find Work in Puyallup |url=http://puyallup.patch.com/groups/goodnews/p/internationally-renowned-journalist-struggles-to-find-work-in-puyallup |website=puyallup patch}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFPadgett2013&quot;&gt;Padgett, Lauren (24 June 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ජෑන්ස් ඔහුගෙන් ප්‍රකාශයක් ඉල්ලා සිටි විට ඔහු කෝපයෙන් මෙසේ කීවේය: “ඔබත් මමත් එකම උත්සවයක සිටිමින් මම ඔබට පෙන්වා දෙනවා නම්... එහි සිටින මිනිසුන්ගෙන් සියයට 90ක් ඔබ මැරෙනවා දැකීමට කැමති වනු ඇත... ඔවුන් ඔබව මරා දමයි.” &lt;ref name=&quot;crack&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Stuteville |first=Sarah |date=5 July 2013 |title=Journalist flees Sri Lanka media crackdown, seeks safety in Northwest |url=http://www.seattleglobalist.com/2013/07/05/journalist-flees-sri-lanka-media-crackdown-seeks-safety-in-northwest/14624 |website=Seattle Globalist}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFStuteville2013&quot;&gt;Stuteville, Sarah (5 July 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;smh&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Doherty |first=Ben |date=10 November 2012 |title=Editor flees Sri Lanka after fearing for her life |url=http://www.smh.com.au/world/editor-flees-sri-lanka-after-fearing-for-her-life-20121109-293ai.html |website=Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; &quot;ගෝඨා ගොස් බෙර්සර්ක්&quot; යන ශීර්ෂ පාඨය යටතේ ඇය ඔහුගේ තුප්පහි කතාවේ සම්පූර්ණ පිටපත මුද්‍රණය කළාය. &lt;ref name=&quot;threat&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Blair |first=David |date=18 October 2013 |title=Sri Lanka: the newspaper editor who was murdered and his successor who was threatened |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/srilanka/10389783/Sri-Lanka-the-newspaper-editor-who-was-murdered-and-his-successor-who-was-threatened.html |website=The Telegraph}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFBlair2013&quot;&gt;Blair, David (18 October 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; මෙම ලිපිය &quot;ඔහුට එරෙහිව විශාල පසුබෑමක්&quot; ඇති කළ බව ජෑන්ස් පැවසීය, ඒ සඳහා ඔහු ඇයට &quot;කිසිදා සමාව නොදෙන&quot; බව වාර්තා විය. “ලසන්ත ගිය පාරේම මටත් යන්න හොඳ අවස්ථාවක් තියෙනවා කියලා මිනිස්සු කිව්වා.&quot;&lt;ref name=&quot;threat&quot; /&gt; ඇය එම කතාව පල කිරීමෙන් පසුව, ඇයට &quot;යතුරුපැදිවලින් පසුපසින්&quot; ගොස් &quot;මරණ තර්ජන එල්ල කළාය.&quot; &lt;ref name=&quot;crack&quot; /&gt; 19 වන වගන්තිය සහ PEN ජාත්‍යන්තර කණ්ඩායම් ඇයගේ ආරක්ෂාව ගැන කනස්සල්ල පළ කළ අතර තර්ජන පිළිබඳව පරීක්ෂණයක් ඉල්ලා සිටියේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=23 July 2021 |title=Promoting freedom of expression and literature |url=http://www.pen-international.org/newsitems/sri-lanka-journalist-frederica-jansz-f-threatened-fears-for-safety/}}&lt;/ref&gt;

=== සේවයෙන් පහ කිරීම ===
2012 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති [[මහින්ද රාජපක්ෂ|මහින්ද රාජපක්ෂගේ]] හිතවතෙකු වූ අසංග සෙනෙවිරත්න, ''ද සන්ඩේ ලීඩර්'' සහ එහි සහෝදර පුවත්පත ''[[ඉරුරැස|වන ඉරුරේස]]'' හි 72% ක කොටස් මිලදී ගත්තේය. &lt;ref name=&quot;bbc210912&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-19680426|title=Sri Lanka Sunday Leader editor Frederica Jansz sacked|last=Haviland|first=Charles|date=21 September 2012|work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ta061012a&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/world/australia-denies-asylum-to-sri-lankan-editor-facing-government-death-threats-20121005-274n6.html|title=Australia denies asylum to Sri Lankan editor facing government death threats|last=Doherty|first=Ben|date=6 October 2012|work=[[The Age]]}}&lt;/ref&gt; ඔහු එම පත්‍රය මිලදී ගත්තේ රජයේ මුල්‍ය ආධාර ඇතිවය. &lt;ref name=&quot;threat&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Blair |first=David |date=18 October 2013 |title=Sri Lanka: the newspaper editor who was murdered and his successor who was threatened |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/srilanka/10389783/Sri-Lanka-the-newspaper-editor-who-was-murdered-and-his-successor-who-was-threatened.html |website=The Telegraph}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFBlair2013&quot;&gt;Blair, David (18 October 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ජෑන්ස්ට අනුව, ශ්‍රී ලංකා රජය සහ රාජපක්ෂ පවුල විවේචනය කරන ලිපි පළ කිරීම නවත්වන ලෙස සෙනෙවිරත්න ඇගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. &lt;ref name=&quot;bbc210912&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;ta061012a&quot; /&gt; ඇය එය ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර 2012 සැප්තැම්බර් 21 දින ඇය කර්තෘ ධුරයෙන් නෙරපා හරින ලදී. &lt;ref name=&quot;ta061012a&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/sinhala/news/story/2012/04/120414_rugby_yoshitha_traitors.shtml|title=Senior rugby players avoid national team|last=Pathirana|first=Saroj|date=14 April 2012|work=[[BBC]] Sinhala}}&lt;/ref&gt; ඇය වෙනුවට සකුන්තලා පෙරේරා පත් කළා. &lt;ref name=&quot;srlrfu&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Office Bearers |url=http://www.rugby.lk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=27&amp;Itemid=186 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121009064307/http://www.rugby.lk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=27&amp;Itemid=186 |archive-date=9 October 2012 |access-date=28 October 2012 |publisher=[[Sri Lanka Rugby Football Union]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Ex Co Members |url=http://www.srilankacricket.lk/ex-co-members |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008023446/http://www.srilankacricket.lk/ex-co-members |archive-date=8 October 2012 |publisher=[[Sri Lanka Cricket]]}}&lt;/ref&gt; &quot;මම කාර්යාලයේ වාඩි වී සිටියදී පවා නව කළමනාකාරිත්වය විසින් නව සංස්කාරකවරයෙකු පත් කරන ලදී,&quot; ජෑන්ස් 2013 ජූලි මාසයේදී පැවසීය &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=10 July 2013 |title=Boston Lanka With Frederica Jansz |url=http://bostonlanka.com/boston-lanka-with-frederica-jansz/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820090629/http://bostonlanka.com/boston-lanka-with-frederica-jansz/ |archive-date=20 August 2014 |access-date=12 June 2014 |website=Boston Lanka}}&lt;/ref&gt; සෙනෙවිරත්න ඇය සේවයෙන් පහ කිරීම පිළිබඳ ජෑන්ස්ගේ වාර්තාව විවාද කළේය. &lt;ref name=&quot;ta061012a&quot; /&gt;

ජෑන්ස්ට අනුව, ශ්‍රී ලංකා රජය සහ [[රාජපක්ෂ පවුල]] විවේචනය කරන ලිපි පළ කිරීම නවත්වන ලෙස සෙනෙවිරත්න ඇගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. ඇය එය ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර 2012 සැප්තැම්බර් 21 දින ඇය කර්තෘ ධුරයෙන් නෙරපා හරින ලදී. &lt;ref name=&quot;bbc210912&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;ta061012a&quot;/&gt; ඇය වෙනුවට සකුන්තලා පෙරේරා ද ''සන්ඩේ ලීඩර්'' කර්තෘ ධූරයට පත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.colombotelegraph.com/index.php/frede-out-and-saku-in-frederica-is-sacked-not-resigned/|title=Frede Out And Saku In – Frederica Is Sacked, Not Resigned|date=21 September 2012|work=Colombo Telegraph}}&lt;/ref&gt; සෙනෙවිරත්න ජෑන්ස් ප්‍රකාශ ප්‍රතික්ෂේප කරයි. &lt;ref name=&quot;ta061012a&quot; /&gt;

== එක්සත් ජනපදයේ නැවත පදිංචි කිරීම ==
ඇය සේවයෙන් පහ කිරීමට පෙර, මරණ තර්ජන පවසමින් ජෑන්ස් ඕස්ට්‍රේලියාවේ නැවත පදිංචි වීමට මානුෂීය වීසා බලපත්‍රයක් සඳහා [[කොළඹ]] ඕස්ට්‍රේලියානු මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය හරහා ඉල්ලුම් කර තිබුණි. &lt;ref name=&quot;ta061012b&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/world/case-dismissed-death-threats-not-persecution-20121005-274dl.html|title=Case dismissed: death threats not persecution|last=Doherty|first=Ben|date=6 October 2012|work=[[The Age]]}}&lt;/ref&gt; ඇයගේ අයදුම්පත 2012 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/sacked-sl-editor-says-oz-asylum-denied-due-to-her-lack-of-info/1012906/|title=Sacked SL editor says Oz asylum denied due to her lack of info|date=6 October 2012|work=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.nation.lk/edition/news-online/item/11234-federica-rejected.html|title=Federica Rejected|last=Obeyesekere|first=Srian|date=7 October 2012|work=[[The Nation (Sri Lanka)|The Nation]]|access-date=28 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011014108/http://www.nation.lk/edition/news-online/item/11234-federica-rejected.html|archive-date=11 October 2012}}&lt;/ref&gt; &quot;හිමිකම් පෑම සිදුකරන අවස්ථාවේ ඇය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටත නොසිටිය යන පදනම මත.&quot; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=5 October 2012 |title=Australia denies asylum for Sri Lanka editor Frederica Jansz |url=http://www.news.com.au/world/australia-denies-asylum-for-sri-lanka-editor-frederica-jansz/story-fndir2ev-1226489617681}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකාවේ එක්සත් ජනපද තානාපතිවරයා &quot;ජෑන්ස් සමඟ මිත්‍ර වී ඇයට සහ ඇගේ පුතුන්ට එක්සත් ජනපදයට ඇතුළු විය.&quot; &lt;ref name=&quot;puyal&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Padgett |first=Lauren |date=24 June 2013 |title=Internationally Renowned Journalist Struggles to Find Work in Puyallup |url=http://puyallup.patch.com/groups/goodnews/p/internationally-renowned-journalist-struggles-to-find-work-in-puyallup |website=puyallup patch}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFPadgett2013&quot;&gt;Padgett, Lauren (24 June 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; එක්සත් ජනපද වීසා බලපත්‍රයක් නිකුත් කර ඇති ඇය සහ ඇගේ පුතුන් දෙදෙනා 2012 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී සියැටල් වෙත පැමිණියාය. ඇය සරණාගතභාවය සඳහා ඉල්ලුම් කර වොෂින්ටනයේ Puyallup හි පදිංචි වූ අතර එහිදී ඇය අභ්‍යන්තර මෝස්තරයේ රැකියාවක් සොයා ගත්තාය. &lt;ref name=&quot;crack&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Stuteville |first=Sarah |date=5 July 2013 |title=Journalist flees Sri Lanka media crackdown, seeks safety in Northwest |url=http://www.seattleglobalist.com/2013/07/05/journalist-flees-sri-lanka-media-crackdown-seeks-safety-in-northwest/14624 |website=Seattle Globalist}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFStuteville2013&quot;&gt;Stuteville, Sarah (5 July 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ඇය වොෂින්ටන් ප්‍රාන්තය තෝරා ගත්තේ ඇයගේ ඥාති සොහොයුරෙකු සිටින කැනඩාවට සමීප වීම නිසාය. &lt;ref name=&quot;puyal&quot; /&gt; 

2012 නොවැම්බරයේදී ඇය පැවසුවේ තමා නැවත කිසි දිනෙක ලංකාවට නොඑන බවයි. &quot;මට ආපසු යාමක් නැත, කිසිසේත් නැත. මම මේකෙන් පණපිටින් ගොඩ එන්න ලැබීම වාසනාවක් කියලා මට හිතෙනවා.&quot; &lt;ref name=&quot;smh&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Doherty |first=Ben |date=10 November 2012 |title=Editor flees Sri Lanka after fearing for her life |url=http://www.smh.com.au/world/editor-flees-sri-lanka-after-fearing-for-her-life-20121109-293ai.html |website=Sydney Morning Herald}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFDoherty2012&quot;&gt;Doherty, Ben (10 November 2012). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 2013 ජූනි මාසයේදී ජෑන්ස් පැවසුවේ ශ්‍රී ලංකාව ගැන සිතීම ඇයට &quot;දරුණු වේදනාවක්&quot; ඇති කළ බවයි. &quot;මට අතපසු වන ලෞකික දේවල් එයයි - මම ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වැලි, බොරළු පාරක් ගැන සිහින දකිමි. මට මගේ නිවස එපා වෙනවා. මම මගේ රටට ආදරය කළ අතර මට කිසි විටෙකත් පිටව යාමට අවශ්‍ය නොවීය, නමුත් ඒ සියල්ල මා පිටුපසින් තැබීමට මට බල කිරීමට සිදු විය. මම ආපසු හැරී බලන තාක් මට ඉදිරියට යා නොහැක. සෑම දිනකම මම ටිකක් ශක්තිමත් වෙනවා.&quot; &lt;ref name=&quot;puyal&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Padgett |first=Lauren |date=24 June 2013 |title=Internationally Renowned Journalist Struggles to Find Work in Puyallup |url=http://puyallup.patch.com/groups/goodnews/p/internationally-renowned-journalist-struggles-to-find-work-in-puyallup |website=puyallup patch}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFPadgett2013&quot;&gt;Padgett, Lauren (24 June 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

ජෑන්ස් 2014 මැයි මාසයේදී ඔස්ලෝ නිදහස් සංසදයේදී කතා කිරීමට නියමිතය &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Archived copy |url=http://www.oslofreedomforum.com/pdfs/OFF14Speakers.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421115035/http://www.oslofreedomforum.com/pdfs/OFF14Speakers.pdf |archive-date=21 April 2014 |access-date=2014-07-29}}&lt;/ref&gt;

== ගෞරව සහ සම්මාන ==
ජෑන්ස් 2004 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ කර්තෘ සංසදයේ වසරේ මාධ්‍යවේදියා සම්මානය දිනා ගත්තේය &lt;ref&gt;{{Cite book|page=170}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|2}}{{S-start}}
{{s-media}}
{{succession box|title=''[[ද සන්ඩේ ලීඩර්]]'' හි කර්තෘ|years=2009–2012|before=[[ලසන්ත වික්‍රමතුංග]]|after=සකුන්තල පෙරේරා}}
{{s-end}}
[[ප්‍රවර්ගය:Year of birth missing (living people)]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>683pz2n73wphdme7rvsx0ba7hsawnrx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බැසිල් ප්‍රනාන්දු</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103715</id>
    <revision>
      <id>795579</id>
      <parentid>783435</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T15:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10345" sha1="qqtpr0z3a4qhk8v6r5aoez1ppmbxxaf" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Basilfernando.jpg|දකුණ|thumb| බැසිල් ප්‍රනාන්දු]]
'''ඩබ්ලිව්. ජේ. බැසිල් ප්‍රනාන්දු''' ශ්‍රී ලාංකේය නීතිවේදියෙක්, කතුවරයෙක්, කවියෙක්, මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරිකයෙක් සහ දක්ෂ ලේඛකයෙකි. ඔහු වත්තල ශාන්ත අන්තෝනි විද්‍යාලයෙන් සහ කොටහේන ශාන්ත බෙනඩික්ට් විද්‍යාලයෙන් අධ්‍යාපනය ලැබුවාය. ඔහු 1972 දී [[ලංකා විශ්වවිද්‍යාලය|ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] එල්.එල්.බී උපාධිය ලැබීය. ඔහු හොංකොං හි UNHCR අනුග්‍රහය දක්වන ව්‍යාපෘතියක වියට්නාම සරණාගතයින්ගේ නීති උපදේශකයෙකු බවට පත් විය. ඔහු 1992 දී ජ්‍යෙෂ්ඨ මානව හිමිකම් නිලධාරියෙකු ලෙස එක්සත් ජාතීන්ගේ සංක්‍රාන්ති අධිකාරියට (UNTAC) සම්බන්ධ වූ අතර පසුව එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් මධ්‍යස්ථානයේ (දැන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය) [[කාම්බෝජය|කාම්බෝජයේ]] නීති ආධාර ප්‍රධානියා ලෙස ද සේවය කළේය. ඔහු 1994 සිට හොංකොං හි පිහිටි ආසියානු මානව හිමිකම් කොමිසම සහ ආසියානු නීති සම්පත් මධ්‍යස්ථානය සමඟ සම්බන්ධ වී සිටී. 2014 දී, &quot;ආසියාවේ මානව හිමිකම් ක්‍රියාවට නැංවීමට සහය දැක්වීමට සහ ලේඛනගත කිරීමට ඔහුගේ වෙහෙස නොබලා සහ කැපී පෙනෙන කාර්යය&quot; වෙනුවෙන් ඔහුට Right Livelihood සම්මානය පිරිනමන ලදී.

== නීති විද්‍යාව ==
[[කාම්බෝජය|කාම්බෝජයේදී]], ඔහු පශ්චාත්-කොමියුනිස්ට් සමාජවල නීති රීති පිළිබඳ ගැටළු ලිවීමට පටන් ගත් අතර, පසුව ඔහු ආසියානු සමාජවල යුක්තිය පිළිබඳ ගැටළු දක්වා වර්ධනය විය. ඔහු ශ්‍රී ලංකාව, [[කාම්බෝජය]] සහ තවත් ආසියානු රටවල් කිහිපයක් පිළිබඳ අධ්‍යයනයන් පදනම් කර ගනිමින් මෙම තේමාව පිළිබඳව පුළුල් ලෙස ලියා ඇත. අන්තර් සම්බන්ධිත ප්‍රකාශන තුනක, The phantom limb: ශ්‍රී ලංකාවේ අසාර්ථක [[අධිකරණය|අධිකරණ]] පද්ධති, [[වධ හිංසාව|වධහිංසා]] සහ මානව හිමිකම් කටයුතු; රාජ්‍ය ආයතනවල අධිකාරිය අයකර ගැනීම: ශ්‍රී ලංකාවේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ සම්පත් පොතක්; ශ්‍රී ලංකාව: දණ්ඩ මුක්තිය, අපරාධ යුක්තිය සහ මානව හිමිකම්, ඔහු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] නීතියේ ආධිපත්‍යය බිඳ වැටීම විශ්ලේෂණය කළේය. මෙම අධ්‍යයනය වෙනත් තැන්වල එවැනි අධ්‍යයනයන් සඳහා ආදර්ශයක් සපයා ඇත. &lt;ref name=&quot;studies&quot;&gt;Sri Lanka:Impunity, criminal justice and human rights&lt;/ref&gt;

== සිවිල් සමාජය ==
Demoralization and Hope - ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය පවත්වා ගැනීම සඳහා සමාජ පදනම් නිර්මාණය කිරීම, [[ඩෙන්මාර්කය|ඩෙන්මාර්කයේ]] NFS Grungtvig සහ [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[බී.ආර්. අම්බේඩ්කර්|බී. ආර්. අම්බෙඩ්කාර්]] යන අයගේ අදහස් සංසන්දනාත්මක අධ්‍යයනයක් හරහා ඔහු සිවිල් සමාජ න්‍යාය වර්ධනයට දායක විය. &lt;ref name=&quot;ambedkar&quot;&gt;Demoralization and Hope&lt;/ref&gt; මෙය ආසියානු ව්‍යාපෘති කිහිපයක මානව හිමිකම් කටයුතු සඳහා ජන පාසල් සංකල්පය හඳුන්වා දීමට හේතු විය. මානව හිමිකම් ලිපි හුවමාරු පාසල ද මෙයට ඇතුළත් ය.

== කවි සහ වෙනත් නිර්මාණාත්මක ලේඛන ==
කවියෙකු ලෙස ඔහු ප්‍රථම වරට ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් සිය කවි ප්‍රකාශයට පත් කළේ 1972 දී A New Era to Emerge නම් එකතුවකිනි. මෙම එකතුව සමාලෝචනය කරමින් එකල ප්‍රකට සාහිත්‍ය විචාරකයකු වූ එම්.අයි.කුරුවිල්ල 1976 නවසිළු පුවත්පතට මෙසේ ලිවීය, “ශ්‍රී ලංකාවේ ඉංග්‍රීසි කවි ලියන අය අතර බැසිල් ප්‍රනාන්දු බොහෝ අංශවලින් අද්විතීය බව මට හැඟේ. ඇත්ත වශයෙන්ම, ඔහුගේ ප්‍රතිදානය කුඩා විය හැකි වුවද, පරාසයෙන් සහ ගැඹුරින්, අපේ, උදාහරණයක් ලෙස අප්‍රිකානු කවියන් වැනි වඩා වැදගත් සම්ප්‍රදායක් තුළ ලියන කවියන් හා සසඳන විට ඔහුට තමාගේම පදනමක් තිබිය හැකිය.&quot; &lt;ref name=&quot;poem&quot;&gt;Poverty, Pride, and Memory: On the Writings of Basil Fernando&lt;/ref&gt;

පසුව බැසිල් ඉංග්‍රීසියෙන් මෙන්ම [[සිංහල භාෂාව|සිංහලෙන්]] ද එකතු කිරීම් කිහිපයක් ලිවීය. ඔහුගේ මෑතකාලීන එකතුව නම් The Sea Was Calm behind your house (2009) සහ චීන ගෙදර කිරිල්ලේගේ ගීතය (2009), සිංහල එකතුවකි. බැසිල්ගේ කවි ශ්‍රී ලංකාවේ සහ වෙනත් රටවල ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද කෘති කිහිපයක් ඇතුළත් කර ඇත. ඔහුගේ කවි අද ලෝක සාහිත්‍යයේ ඇන්ඩර්ස් ස්ජෝබෝම් විසින් සමාලෝචනය කරන ලදී.

== යොමු කිරීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://web.archive.org/web/20101229010440/http://basilfernando.net/ බැසිල් ප්‍රනාන්දු මහතාගේ පුද්ගලික වෙබ් අඩවිය]
* [http://www.ahrchk.net/ ආසියානු මානව හිමිකම් කොමිසමේ නිල වෙබ් අඩවිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110105193705/http://ahrchk.net/ |date=2011-01-05 }}
* [http://www.srilankaguardian.org/search/label/Basil%20Fernando බැසිල් ප්‍රනාන්දු ශ්‍රී ලංකා ගාඩියන් පුවත්පතට ලියූ ලිපි] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521065849/http://www.srilankaguardian.org/search/label/Basil%20Fernando |date=2023-05-21 }}
* [http://www.ethicsinaction.asia ක්‍රියාකාරී ආචාර ධර්ම]   හි {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190426201758/http://www.ethicsinaction.asia/|date=26 April 2019}}
* [http://www.article2.org වගන්තිය 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020323100412/http://www.article2.org/ |date=2002-03-23 }}
* [https://web.archive.org/web/20190324140523/http://ruleoflawsrilanka.org/ ශ්‍රී ලංකාවේ නීතියේ ආධිපත්‍යය]
* [http://www.upiasia.com/columnist/Basil_Fernando UPI Asia සඳහා ලියා ඇති ලිපි] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005141338/http://www.upiasia.com/columnist/Basil_Fernando |date=2011-10-05 }}
* [https://web.archive.org/web/20110131012904/http://srilankahr.net/ ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම්]
* [http://www.disappearances.org අතුරුදහන් වූවන් සඳහා සයිබර් අවකාශයේ සොහොන් බිම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990427151304/http://www.disappearances.org/ |date=1999-04-27 }}
[[ප්‍රවර්ගය:Year of birth missing (living people)]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]</text>
      <sha1>qqtpr0z3a4qhk8v6r5aoez1ppmbxxaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නාමල් රාජපක්ෂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112915</id>
    <revision>
      <id>795574</id>
      <parentid>759247</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T13:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52091" sha1="je17lsetoahn4mkquragmua8q1d0o8n" xml:space="preserve">'''ලක්ෂ්මන් නාමල් රාජපක්ෂ''' (උපත 1986 අප්‍රේල් 10) '''නාමල් රාජපක්ෂ''' ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙකි. ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපති|ජනාධිපති]] සහ [[අග්‍රාමාත්‍ය - ශ්‍රී ලංකාව|අගමැති]] [[මහින්ද රාජපක්ෂ|මහින්ද රාජපක්ෂගේ]] වැඩිමහල් පුත්‍රයා වන අතර පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකි. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.colombotelegraph.com/index.php/namal-rajapaksas-law-exam-cheating-case-goes-to-geneva/|title=Namal Rajapaksa's law exam cheating case goes to Geneva|date=30 October 2011|work=Colombo Telegraph}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=32584|title=Namal Rajapaksa to open Mihin Lanka Airlines office in Jaffna|date=10 September 2010|work=[[TamilNet]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;eco170311&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.economist.com/node/18389199|title=The son also rises|date=17 March 2011|work=[[The Economist]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Sriskandarajah |first=Usha |date=29 October 2012 |title=Sri Lanka: A look at the Rajapaksas prior to the UPR |url=http://www.southasiaanalysis.org/node/1034 |publisher=[[South Asia Analysis Group]]}}&lt;/ref&gt; ඔහු 2020 සිට 2022 දක්වා යෞවන හා ක්‍රීඩා අමාත්‍යවරයා විය. 

== මුල් ජීවිතය සහ පවුල ==
රාජපක්ෂ උපත ලැබුවේ 1986 අප්‍රේල් 10 වැනිදාය &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=NAMAL RAJAPAKSA |url=http://www.parliament.lk/directory_of_members/ViewMember.do?memID=3179 |website=Directory of Members |publisher=[[Parliament of Sri Lanka]]}}&lt;/ref&gt; ඔහු [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] සහ [[මහින්ද රාජපක්ෂ|ශිරන්ති]] (පෙර වික්‍රමසිංහ) ගේ පුත්‍රයාය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/111218/Columns/cafe.html|title=Carrots like carat: Johnnie eats humble vegetable pie|date=18 December 2011|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]}}&lt;/ref&gt; ඔහුට බාල සහෝදරයන් දෙදෙනෙක් - යෝෂිත සහ [[රෝහිත රාජපක්ෂ|රෝහිත]] . &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1984484,00.html|title=The Long Reach of Sri Lanka's Rajapaksa Dynasty|last=Perera|first=Amantha|date=28 April 2010|work=[[Time (magazine)|Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100430233551/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1984484,00.html|archive-date=30 April 2010}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ පියාගේ සීයා වන දොන් ඇල්වින් රාජපක්ෂ මහතා [[විජයානන්ද දහනායක]] මහතාගේ රජයේ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු සහ කෘෂිකර්ම හා ඉඩම් අමාත්‍යවරයා විය. &lt;ref name=&quot;IT080811&quot;&gt;{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/political-heirs-in-south-asian-countries/1/146462.html|title=South Asia's other Rahuls|last=Aditi Khanna|date=8 August 2011|work=[[India Today]]|last2=Namini Wijedasa|last3=Saleem Samad|last4=Shafi Rahman}}&lt;/ref&gt;

රාජපක්ෂ අධ්‍යාපනය ලැබුවේ ගල්කිස්ස S. තෝමස් විද්‍යාලයෙන්, &lt;ref name=&quot;DFT161211&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.ft.lk/2011/12/16/namal-begins-a-new-chapter/|title=Namal begins a new chapter|date=16 December 2011|work=[[Daily FT]]|access-date=19 November 2023|archive-date=19 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819001143/http://www.ft.lk/2011/12/16/namal-begins-a-new-chapter/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ST180410&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/100418/News/page8.pdf|title=New Faces in Parliament|last=Kotelawala|first=Himal|date=18 April 2010|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]}}&lt;/ref&gt; එහිදී ඔහු පාසලේ 1 වන XV රග්බි කණ්ඩායමේ නායකයා විය. පාසලෙන් පසු රාජපක්ෂ නීතිය හැදෑරීමට කාඩිෆ් විශ්වවිද්‍යාලයට ඇතුළත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archives.dailymirror.lk/2006/04/13/life/04.asp|title=Surprise birthday boy at London Temple|last=Madawala|first=Tissa|date=13 April 2006|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|access-date=19 November 2023|archive-date=19 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819083247/http://archives.dailymirror.lk/2006/04/13/life/04.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.island.lk/2006/06/18/politics2.html|title=Mahinda reacts to Kebetigollewa, Mervyn clowns on a chopper|date=18 June 2006|work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]}}&lt;/ref&gt; පසුව ඔහු ලන්ඩනයේ සිටි යුනිවර්සිටියට ගොස් එහි සිට 2009 සැප්තැම්බර් මාසයේදී තුන්වන පන්තියේ නීති උපාධියක් සමඟ උපාධිය ලබා ගත්තේය. &lt;ref name=&quot;IT080811&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;TT220210&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/news/world/asia/article2611973.ece|title=Rise of Sri Lankan President's son Namal Rajapaksa sparks concern|last=Page|first=Jeremy|date=22 February 2010|work=[[The Times]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;EPW081212&quot;&gt;{{Cite journal|last=Mendis|first=Patrick|author-link=Patrick Mendis|date=8 December 2012|title=The Colombo-Centric New Silk Road|url=http://www.epw.in/notes/colombo-centric-new-silk-road.html|journal=[[Economic and Political Weekly]]|volume=XLVII|issue=49}}&lt;/ref&gt;

රාජපක්ෂ පසුව [[ශ්‍රී ලංකා නීති විද්‍යාලය|ශ්‍රී ලංකා නීති විද්‍යාලයට]] බැඳුනේ නීතිඥයෙකු ලෙස සුදුසුකම් ලැබීමටය. ඔහු 2009 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී විද්‍යාලයේ මූලික විභාගයට පෙනී සිටි අතර දෙවන පන්තියේ ගෞරව සහිතව සමත් විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Awards Ceremony Sri Lanka Law College 2010 |url=http://www.llc.ac.lk/sub_pgs/Book%202010%20_16%2012%2010_.pdf |publisher=[[Sri Lanka Law College]]}}&lt;/ref&gt; රාජපක්ෂ මහතාට වෙන් කර තිබූ විශේෂ කුටියක විභාගයට පෙනී සිටි බවට චෝදනා එල්ල වූ අතර ඔහු සමඟ විද්‍යාලයේ විදුහල්පතිවරයාද පැමිණියේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.asiantribune.com/news/2009/12/13/spurious-claims-and-real-agendas|title=Spurious Claims and Real Agendas|last=Gunasekara|first=Tisaranee|date=13 December 2009|work=[[Asian Tribune]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thesundayleader.lk/2009/11/29/in-a-nutshell-5/|title=Some Are More Equal|date=29 November 2009|work=[[The Sunday Leader]]|access-date=19 November 2023|archive-date=1 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001163854/http://www.thesundayleader.lk/2009/11/29/in-a-nutshell-5/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2010 දෙසැම්බරයේදී මාධ්‍ය මූලාශ්‍ර කිහිපයක් වාර්තා කළේ, ශ්‍රී ලංකා නීති විද්‍යාලයේ අවසන් විභාගයේදී රාජපක්ෂට පක්ෂපාතී ලෙස සැලකූ බව කියන බවයි. &lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/sinhala/news/story/2011/01/110109_law_college.shtml|title=Law College initiates probe on 'exam cheat'|last=Pathirana|first=Saroj|date=9 January 2011|work=[[BBC]] Sinhala service|access-date=3 January 2013}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFPathirana2011&quot;&gt;Pathirana, Saroj (9 January 2011). [http://www.bbc.co.uk/sinhala/news/story/2011/01/110109_law_college.shtml &quot;Law College initiates probe on 'exam cheat'&quot;]. ''[[බීබීසී|BBC]] Sinhala service''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 January&lt;/span&gt; 2013&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;coltel&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.colombotelegraph.com/index.php/namal-rajapaksas-law-exam-cheating-case-goes-to-geneva/|title=Namal Rajapaksa's law exam cheating case goes to Geneva|date=30 October 2011|work=Colombo Telegraph|access-date=3 January 2013}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.colombotelegraph.com/index.php/namal-rajapaksas-law-exam-cheating-case-goes-to-geneva/ &quot;Namal Rajapaksa's law exam cheating case goes to Geneva&quot;]. ''Colombo Telegraph''. 30 October 2011&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 January&lt;/span&gt; 2013&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;rnw&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.rnw.nl/english/article/above-law|title=Above the Law|last=Sujan|first=Dheera|date=19 January 2012|work=[[Radio Netherlands Worldwide]]|access-date=3 January 2013|archive-date=15 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120615014618/http://www.rnw.nl/english/article/above-law|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFSujan2012&quot;&gt;Sujan, Dheera (19 January 2012). [http://www.rnw.nl/english/article/above-law &quot;Above the Law&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150115110426/http://www.rnw.nl/english/article/above-law |date=2015-01-15 }}. ''[[රේඩියෝ නෙදර්ලන්ත ලොව පුරා|Radio Netherlands Worldwide]]''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 January&lt;/span&gt; 2013&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; තුෂාර ජයරත්න නමැති සහෝදර නීති ශිෂ්‍යයෙක් රාජපක්ෂට අන්තර්ජාල පහසුකම් සහිත පරිගණකයක් සමඟ වෙනම කාමරයක් ලබා දී ඇති බවට චෝදනා කරමින් පසුව නීති විද්‍යාල විභාග ක්‍රමයට, කෙසෙල්වත්ත පොලිසියට සහ [[ශ්‍රී ලංකාවෙහි ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය|ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට]] පැමිණිල්ලක් ගොනු කළේය. &lt;ref name=&quot;coltel&quot; /&gt;

මාධ්‍ය සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන මූලාශ්‍ර වාර්තා කරන්නේ ජයරත්නගේ පැමිණිලි බොහෝ දුරට නොසලකා හරින ලද හෝ ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද බවකි, &lt;ref name=&quot;ahrc5-1-11&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=5 January 2011 |title=SRI LANKA: Police refuse to conduct investigation into malpractice during the Sri Lanka Law College exam and threaten the life of the complainant |url=http://www.humanrights.asia/news/urgent-appeals/AHRC-UAC-002-2011 |access-date=4 January 2013 |publisher=[[Asian Human Rights Commission]]}}&lt;/ref&gt; ඔහු 2011 ජනවාරි මස මුලදී විද්‍යාල බලධාරීන් ඉදිරියේ පෙනී සිටියද &lt;ref name=&quot;coltel&quot;/&gt; සිද්ධියෙන් පසු, ආරංචි මාර්ග වාර්තා කළේ, ජයරත්න [[ශ්‍රී ලංකා පොලිස් සේවය|පොලිසිය]] විසින් පැහැරගෙන ගොස් පහර දී ඇති බව කියන බවත්, ඔහුට පොලිසියේ &lt;ref name=&quot;rnw&quot;/&gt; සහ විද්‍යාලයේ සිටියදී මරණීය තර්ජන කිහිපයක් ද ඇති බවත්ය. &lt;ref name=&quot;ahrc5-1-11&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;ahrc29-12-10&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=29 December 2010 |title=SRI LANKA: A whistle-blower who exposed the leakage of a question paper at Sri Lanka Law College forced into hiding |url=http://www.humanrights.asia/news/ahrc-news/AHRC-STM-269-2010 |access-date=4 January 2013 |publisher=[[Asian Human Rights Commission]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;slg&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.srilankaguardian.org/2011/10/he-was-abducted-tortured-plotted-to-be.html|title=He was abducted, tortured &amp; plotted to be killed but he continues to fight for justice|date=31 October 2011|work=Sri Lanka Guardian|access-date=3 January 2013|archive-date=3 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130503041522/http://www.srilankaguardian.org/2011/10/he-was-abducted-tortured-plotted-to-be.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

විද්‍යාලයේ විදුහල්පතිවරයාට අනුව, පරීක්ෂණයක් පවත්වා ඇති නමුත් එහි නිගමනය වූයේ එම චෝදනා ''&quot;කොහෙන් හෝ ඇසුණු'' &quot; සහ ''&quot;පදනම් විරහිත&quot;'' බවයි. &lt;ref name=&quot;sundayleader&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thesundayleader.lk/2011/04/24/law-student-goes-underground/|title=Law Student Goes Underground|last=Wickrematunge|first=Raisa|work=[[The Sunday Leader]]|access-date=4 January 2013|archive-date=29 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629165810/http://www.thesundayleader.lk/2011/04/24/law-student-goes-underground/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; නිල පරීක්‍ෂණයේදී අක්‍රමවත් කිසිවක් සොයා නොගත්තද ජයරත්නට එල්ල වූ තර්ජන ගැන පරීක්‍ෂණයක් කර නැත. &lt;ref name=&quot;ahrc5-1-11&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=5 January 2011 |title=SRI LANKA: Police refuse to conduct investigation into malpractice during the Sri Lanka Law College exam and threaten the life of the complainant |url=http://www.humanrights.asia/news/urgent-appeals/AHRC-UAC-002-2011 |access-date=4 January 2013 |publisher=[[Asian Human Rights Commission]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.humanrights.asia/news/urgent-appeals/AHRC-UAC-002-2011 &quot;SRI LANKA: Police refuse to conduct investigation into malpractice during the Sri Lanka Law College exam and threaten the life of the complainant&quot;]. [[ආසියානු මානව හිමිකම් කොමිසම|Asian Human Rights Commission]]. 5 January 2011&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;4 January&lt;/span&gt; 2013&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ජයරත්නගේ වාර්තාකරණයේ ප්‍රතිවිපාක අසාමාන්‍ය නොවන බවත් පාලක පවුලට හෝ පොලිසියට එරෙහිව පැමිණිලි කිරීමෙන් පසු හිරිහැරයට හෝ තාඩන පීඩනවලට ලක් වූ තවත් කිහිප දෙනෙකුගෙන් ඔහු කෙනෙකු බවත් කලම්බු ටෙලිග්‍රාෆ් වාර්තා කළේය. &lt;ref name=&quot;coltel&quot;/&gt; [[ශ්‍රී ලංකාවේ අගවිනිසුරු|අගවිනිසුරු]] [[අශෝක ද සිල්වා (විනිසුරු)|අශෝක ද සිල්වා මහතා]] ද විමර්ශනය ප්‍රශ්න කළේ ''&quot;අපට ශ්‍රී ලංකාවේ ඇත්තේ එකම නීති විද්‍යාලයක් පමණි. එහි විශ්වසනීයත්වය පිළිබඳ සැකයක් ඇත්නම් එය සමස්ත වෘත්තියටම බලපානු ඇති&quot; බවයි.'' &lt;ref name=&quot;bbc&quot;/&gt;

2011 දෙසැම්බර් 15 වන දින අගවිනිසුරු [[ශිරාණි බණ්ඩාරනායක]] ඇතුළු ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු මඩුල්ලක් ඉදිරියේ නීතීඥවරයෙකු ලෙස රාජපක්ෂ දිවුරුම් දුන්නේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thesundayleader.lk/2011/12/18/thats-my-boy/|title=That's My Boy|date=18 December 2011|work=[[The Sunday Leader]]|access-date=19 November 2023|archive-date=1 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001162253/http://www.thesundayleader.lk/2011/12/18/thats-my-boy/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.colombotelegraph.com/index.php/two-storiesnamal-rajapaksa-took-oaths-as-attorney-at-law-and-two-students-arrested-for-exam-fraud/|title=Two stories:Namal Rajapaksa took oaths as Attorney-at-Law and two students arrested for exam fraud|date=16 December 2011|work=Colombo Telegraph}}&lt;/ref&gt;

== වසීම් තාජුඩීන් ඝාතනයට සහ වධ හිංසාවලට සම්බන්ධ වීම ==
වසීම් තාජුඩීන් හැව්ලොක් ක්‍රීඩා සමාජයට සහ ජාතික කණ්ඩායමට ක්‍රීඩා කළ ශ්‍රී ලංකා රග්බි සංගම් ක්‍රීඩකයෙකි. 2012 මැයි 17 වන දින රිය අනතුරකින් තාජුඩීන් මිය ගිය අතර එය රිය අනතුරක් ලෙස මුලින් ප්‍රකාශ කළ නමුත් මේ වන විට එය ඝාතනයක් ලෙස විමර්ශනය වෙමින් පවතී. හැව්ලොක් ක්‍රීඩා සමාජය අත්පත් කර ගැනීම සම්බන්ධයෙන් තාජුඩීන් රාජපක්ෂ පරිපාලනයේ නාමල් රාජපක්ෂ විය හැකි 'තරුණ දේශපාලනඥයෙකු' සමඟ ගැටුමක් ඇති කර ගැනීම හේතුවෙන් මෙම ඝාතනයට නාමල් රාජපක්ෂ සම්බන්ධ විය හැකි බවට තොරතුරු වාර්තා වේ. තාජුඩීන් පැහැරගෙන ගොස් වධ හිංසා පමුණුවා ඝාතනය කරන ලෙස ජනාධිපති ආරක්ෂක අංශයේ (PSD) සාමාජිකයන්ට නියෝග කිරීමට නාමල් රාජපක්ෂ පොළඹවනු ලැබුවේ කාන්තාවක් සම්බන්ධයෙන් ඇති එදිරිවාදිකම් නිසා බවටද විශ්වාසදායක ප්‍රකාශ තිබේ. නාමල් රාජපක්ෂ මහතා තමාට එරෙහි සියලු චෝදනා ප්‍රතික්‍ෂේප කර ඇත්තේ තම පියා වන [[මහින්ද රාජපක්ෂ|මහින්ද]] විසින් ලබා දුන් දණ්ඩමුක්තිය භුක්ති විඳිමිනි. &lt;ref name=&quot;sundayobs&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=24 March 2019 |title='Rubbing salt in our wounds': Thajudeen's family hits back at Mahinda |url=http://www.sundayobserver.lk/2019/03/24/news-features/%E2%80%98rubbing-salt-our-wounds%E2%80%99-thajudeen%E2%80%99s-family-hits-back-mahinda |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924204114/http://www.sundayobserver.lk/2019/03/24/news-features/%E2%80%98rubbing-salt-our-wounds%E2%80%99-thajudeen%E2%80%99s-family-hits-back-mahinda |archive-date=24 September 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;timesonline&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=7 August 2015 |title=Namal Rajapaksa denies involvement in Thajudeen murder says rugby player was a friend |url=https://www.timesonline.lk/news/namal-rajapaksa-denies-involvement-in-thajudeen-murder-says-rugby-player-was-a-friend/18-80771 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924204418/https://www.timesonline.lk/news/namal-rajapaksa-denies-involvement-in-thajudeen-murder-says-rugby-player-was-a-friend/18-80771 |archive-date=24 September 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;dbs&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=10 August 2015 |title=Sons of Mahinda Rajapaksa Linked to Wasim Thajudeen Murder Alleges JVP Leader Anura Dissanayake |url=http://dbsjeyaraj.com/dbsj/archives/42558 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171227034454/http://dbsjeyaraj.com/dbsj/archives/42558 |archive-date=27 December 2017}}&lt;/ref&gt;

== ක්‍රීඩා දිවිය ==
රාජපක්ෂ වයස අවුරුදු 9, 13, 15 සහ 17 න් පහළ සියලුම වයස් කාණ්ඩ යටතේ පාසල නියෝජනය කරමින් S. තෝමස් විද්‍යාලය වෙනුවෙන් රග්බි ක්‍රීඩා කළේය. 2000 වසරේ ඔහු වයස අවුරුදු 16න් පහළ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කණ්ඩායමට නායකත්වය දුන්නේය. &lt;ref name=&quot;DN1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://dailynews.lk/?q=sports/namal-rajapaksa-quit-scrum|title=Namal Rajapaska quit scrum|last=Marikar|first=Hafiz|date=20 February 2014|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|access-date=9 March 2015}}&lt;/ref&gt; රාජපක්ෂ ප්‍රථම වරට පාසලේ ජ්‍යෙෂ්ඨ කණ්ඩායමට 2002 දී ක්‍රීඩා කළ අතර 2005 දී &lt;ref name=&quot;DN1&quot; /&gt; ඔහු 2004 වසරේ ශ්‍රී ලංකා වයස අවුරුදු 19 න් පහළ කණ්ඩායම ද මෙහෙයවීය &lt;ref name=&quot;DN1&quot; /&gt;

ඔහු කාඩිෆ් විශ්ව විද්‍යාලයට ඇතුළත් වන විට ඔහු 2005 සිට 2006 දක්වා විශ්ව විද්‍යාලයේ රග්බි කණ්ඩායමේ ක්‍රීඩා කළේය. ඔහු 2006 සිට 2009 දක්වා City University London වෙනුවෙන්ද ක්‍රීඩා කළේය. 2009 දී ඔහු ප්‍රථම වරට නාවික SC කණ්ඩායමට ක්‍රීඩා කළ අතර ඔහු 2010-11 දී නායකත්වය දැරීය. &lt;ref name=&quot;DN1&quot;/&gt; 2010 දී රාජපක්ෂට ශ්‍රී ලංකා ජාතික රග්බි සංගම් කණ්ඩායමට &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=12 July 2014 |title=Namal Rajapaksa Retires Sri Lanka National Rugby Team |url=http://www.dailynews.lk/?q=sports/namal-rajapaksa-retires-sri-lanka-national-rugby-team |access-date=9 March 2015}}&lt;/ref&gt; කිරීමට ආරාධනා කරන ලද අතර 2013 දී කණ්ඩායමේ නායකයා ලෙස පත් කරන ලදී, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ceylontoday.lk/16-44109-news-detail-mp-namal-rajapaksa-to-head-rugby-team.html|title=MP Namal Rajapaksa to head rugby team|date=3 October 2013|work=Ceylon Today|access-date=9 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402132207/http://www.ceylontoday.lk/16-44109-news-detail-mp-namal-rajapaksa-to-head-rugby-team.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Ladduwahetty |first=Ravi |date=20 February 2014 |title=Namal Rajapaksa to quit Rugby |url=http://www.thepapare.com/index.php/rugby-football/2758-namal-rajapaksa-to-quit-rugby |access-date=9 March 2015 |publisher=The Papare}}&lt;/ref&gt;

== දේශපාලන ජීවිතය ==
රාජපක්ෂ [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2010|2010 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයට]] හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය|එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානයේ]] අපේක්ෂකයෙකු ලෙස තරඟ කර [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව|පාර්ලිමේන්තුවට]] තේරී පත් විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Parliamentary General Election – 2010 Hambantota Preferences |url=http://www.slelections.gov.lk/pdf/GE2010_preferences/Hambantota_pref_GE2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617201204/http://www.slelections.gov.lk/pdf/GE2010_preferences/Hambantota_pref_GE2010.pdf |archive-date=17 June 2010 |access-date=6 January 2013 |publisher=Department of Elections, Sri Lanka}}&lt;/ref&gt; රාජපක්ෂගේ පියා [[ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2005|2005 ජනාධිපති]] වීමට පෙර වසර 16ක් හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ මන්ත්‍රීවරයෙකි. ඔහුගේ පියාගෙන් පසු රාජපක්ෂ මහතා මනරම් වෙමින් සිටින බව බොහෝ දෙනාගේ මතයයි. &lt;ref name=&quot;bbc070410&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8607301.stm|title=Rajapaksas out in force for Sri Lanka election|last=Haviland|first=Charles|date=7 April 2010|work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thesundayleader.lk/2011/11/06/saturn-affects-three-main-parties/|title=Saturn Affects Three Main Parties|date=6 November 2011|work=[[The Sunday Leader]]|access-date=19 November 2023|archive-date=29 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130429162714/http://www.thesundayleader.lk/2011/11/06/saturn-affects-three-main-parties/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; රාජපක්ෂ බොහෝ විට රාජ්‍ය උත්සවවල දක්නට ලැබෙන අතර නව මාර්ග, පාලම්, පාසල් සහ වෙනත් රජයේ ගොඩනැගිලි විවෘත කිරීමේ උත්සවවල ප්‍රධාන ආරාධිතයා වේ. &lt;ref name=&quot;eco170311&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;IT080811&quot;/&gt; රාජපක්ෂට රජයේ තනතුරක් නොමැති වුවද, ඔහු සිය පියා සමඟ බොහෝ නිල විදේශ සංචාර සිදු කර ඇත. &lt;ref name=&quot;eco170311&quot; /&gt; 2011 ජනවාරි මාසයේදී රාජපක්ෂ [[ලිබියාව|ලිබියාවට]] පාර්ලිමේන්තු නියෝජිත කණ්ඩායමක් නායකත්වය දුන් අතර [[මුවම්මර් ගඩාෆි]] හමුවිය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/sinhala/news/story/2011/03/110304_mahinda_gaddafi.shtml|title=Gaddafi calls President Rajapaksa|last=Pathirana|first=Saroj|date=4 March 2011|work=[[BBC]] Sinhala}}&lt;/ref&gt; මීට අමතර සංචාර නම්, [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මූලස්ථානය|එක්සත් ජාතීන්ගේ මූලස්ථානය]] (සැප්තැම්බර් 2010), [[නේපාලය]] (මාර්තු 2011), [[පලස්තීන රාජ්‍යය|පලස්තීනය]] (පෙබරවාරි 2012), &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thesundayleader.lk/2012/02/20/namal-and-abbas-discuss-conflict/|title=Namal and Abbas discuss conflict|date=20 February 2012|work=[[The Sunday Leader]]|access-date=19 November 2023|archive-date=17 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200117184523/http://www.thesundayleader.lk/2012/02/20/namal-and-abbas-discuss-conflict/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ජපානය (මාර්තු 2012), &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ft.lk/2012/03/14/namal-meets-leading-japanese-dignitaries-in-tokyo/|title=Namal meets leading Japanese dignitaries in Tokyo|date=14 March 2012|work=[[Daily FT]]|access-date=19 November 2023|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102146/http://www.ft.lk/2012/03/14/namal-meets-leading-japanese-dignitaries-in-tokyo/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[දකුණු කොරියාව]] (අප්‍රේල් 2012), &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ft.lk/2012/04/25/korea-signs-deal-for-200-m-support-for-sri-lanka-2/|title=Korea signs deal for $200 m support for Sri Lanka|date=25 April 2012|work=[[Daily FT]]|access-date=19 November 2023|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092131/http://www.ft.lk/2012/04/25/korea-signs-deal-for-200-m-support-for-sri-lanka-2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; එ.ජ. (මැයි 2012), &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thesundayleader.lk/2012/05/06/govt-continues-to-stumble-with-lessons-unlearnt/|title=Govt. Continues To Stumble With Lessons Unlearnt|date=6 May 2012|work=[[The Sunday Leader]]|access-date=19 November 2023|archive-date=7 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201604/http://www.thesundayleader.lk/2012/05/06/govt-continues-to-stumble-with-lessons-unlearnt/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; චීනය (මැයි 2013) &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thesundayleader.lk/2013/06/02/the-presidents-fruitful-visit-to-china/|title=The President's Fruitful Visit To China|date=2 June 2013|work=[[The Sunday Leader]]|access-date=19 November 2023|archive-date=16 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616110625/http://www.thesundayleader.lk/2013/06/02/the-presidents-fruitful-visit-to-china/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; සහ ඕස්ට්රේලියාව (ජූනි 2013). &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=81711|title=Aussie PM looks forward to attending CHOGM|date=19 June 2013|work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]}}&lt;/ref&gt; [[2018 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙල|2018 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ]] සත්කාරකත්වය සඳහා [[හම්බන්තොට]] පැවති අසාර්ථක උත්සාහයට ද රාජපක්ෂ නායකත්වය දුන්නේය. &lt;ref name=&quot;eco170311&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;IT080811&quot; /&gt; රාජපක්ෂ ඔහුගේ පියාගේ අසාර්ථක 2015 ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරයේ ප්‍රධාන චරිතයක් විය. ඔහුගේ පියාගේ වැටීම සහ රාජ්‍ය මුදල් අවභාවිතය සම්බන්ධයෙන් ඔහුට බොහෝ දෙනාගේ චෝදනා එල්ල විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thesundayleader.lk/2010/01/03/misuse-of-public-property-and-funds/|title=Misuse of Public Property and Funds|work=Sunday Leader|access-date=31 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20110617023934/http://www.thesundayleader.lk/2010/01/03/misuse-of-public-property-and-funds/|archive-date=17 June 2011}}&lt;/ref&gt;

== ව්‍යාපාරික වෘත්තිය ==
[[කාල්ටන් ස්පෝට්ස් නෙට්වර්ක්|කාල්ටන් ස්පෝර්ට්ස් නෙට්වර්ක්]], ක්‍රීඩා, ජීවන රටා සහ ව්‍යාපාරික රූපවාහිනී නාලිකාවක් රාජපක්ෂ සහ ඔහුගේ සොහොයුරු යෝෂිත සතුය. &lt;ref name=&quot;BBC150612&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/18456920|title=Sri Lanka Cricket defends TV deal|last=Pathirana|first=Saroj|date=15 June 2012|work=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=54270|title=Cricket Chief exposes Nishantha Ranatunga|date=12 June 2012|work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]}}&lt;/ref&gt; රාජපක්ෂ Ascot Holdings PLC හි කොටස් හිමියෙකි - 2011 සැප්තැම්බර් 30 වන විට ඔහුට සමාගමේ කොටස් 92,000 (1.15%) හිමි විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=43669|title=President's sons in Ascot's Top Twenty lis|last=Laduwahetty|first=Ravi|date=21 January 2012|work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.colombotelegraph.com/index.php/rajapaksa-sons-among-top-15-shareholders-of-ascot-holdings/|title=Rajapaksa Sons Among Top 15 Shareholders of Ascot Holdings|date=28 January 2012|work=Colombo Telegraph}}&lt;/ref&gt; 2015 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ නව රජය නාමල් රාජපක්ෂට අයත් මෙරට එකම ක්‍රීඩා රූපවාහිනී නාලිකාවට [[ශ්‍රී ලංකා රුපියල|රුපියල්]] බිලියනයක බද්දක් ගසා ඇත්තේ ක්‍රීඩා නාලිකාව සතයක්වත් රජයට ගෙවා නැති බව පවසමිනි., එහි ආරම්භයේ සිට. &lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/news/international/south-asia/sri-lanka-imposes-hefty-tax-on-rajapaksa-familyrun-sports-channel/article6838751.ece Sri Lanka imposes hefty tax on Rajapaksa family-run sports channel]&lt;/ref&gt; ක්‍රිකට් ඇතුළු ක්‍රීඩා තරඟ කිහිපයක විකාශන අයිතිය CSN වෙත ලබා දුන් රාජපක්ෂ පාලනය විසින් CSN වෙත අනුග්‍රහය දැක්වූ බවට චෝදනා එල්ල වී තිබේ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/international/south-asia/sri-lanka-imposes-hefty-tax-on-rajapaksa-familyrun-sports-channel/article6838751.ece|title=Sri Lanka imposes hefty tax on Rajapaksa family-run sports channel - The Hindu|date=30 January 2015|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ක්‍රිකට් විකාශන අයිතිය CSN එනතුරු රාජ්‍ය රූපවාහිනී රූපවාහිනියේ ඒකාධිකාරය විය. &lt;ref&gt;[http://ceylontoday.lk/5-83980-news-detail-cricket-back-at-rupavahini-will-telecast-the-world-cup-2015.html Cricket back at Rupavahini - Will telecast the World Cup – 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402090025/http://ceylontoday.lk/5-83980-news-detail-cricket-back-at-rupavahini-will-telecast-the-world-cup-2015.html|date=2 April 2015}}&lt;/ref&gt; නාමල්ගේ පියාගේ නායකත්වයෙන් යුත් රාජපක්ෂ ආණ්ඩුව විසින් විවෘත ටෙන්ඩරයකින් හෝ දන්නා තරඟකාරී ලංසු තැබීමේ ක්‍රියාවලියකින් තොරව කැබිනට් තීරණයකින් ක්‍රීඩා විකාශන අයිතිය CSN වෙත පවරා තිබුණි. &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/0/cricket/18456920 Sri Lanka Cricket defends TV deal]&lt;/ref&gt; 2015 ජනවාරි ජනාධිපතිවරණයෙන් රාජපක්ෂගේ පරාජයෙන් පසු ජනාධිපති මෛත්‍රීපාල සිරිසේනගේ නව රජය අයිතිවාසිකම් ගනුදෙනුව පිළිබඳ පරීක්ෂණයක් ආරම්භ කළේය. &lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/62973/more-taxes-on-csn-of-rajapaksa-sons More taxes on CSN of Rajapaksa sons]&lt;/ref&gt;

මුදල් විශුද්ධිකරණය සම්බන්ධයෙන් නාමල් රාජපක්ෂ මහතාට එරෙහිව දූෂණ විරෝධී හඬ නැමැති සිවිල් කණ්ඩායම FCID වෙත පැමිණිල්ලක් ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පසු ඔහු සම්බන්ධයෙන් විමර්ශනයක් ආරම්භ කර තිබේ. පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී නාමල් රාජපක්ෂ මහතාට අයත් සමාගමක් මුදල් විශුද්ධිකරණ පනත උල්ලංඝණය කරමින් ක්‍රමවේද මගින් ලබාගත් මුදල් භාවිත කරමින් වෙනත් සමාගමක කොටස් මිලදී ගෙන ඇති බව පැමිණිල්ලේ සඳහන් වේ. මේ හේතුවෙන් එම සමාගම්වලට අදාළ බැංකු ගිණුම් කිහිපයක් වැඩිදුර විමර්ශන සඳහා අත්හිටුවන ලෙස කොළඹ ප්‍රධාන මහේස්ත්‍රාත්වරයා නියෝග කළේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Case filed against Namal Rajapaksa {{!}} Daily News |url=http://www.dailynews.lk/?q=2016/03/09/local/case-filed-against-namal-rajapaksa |access-date=2016-03-11 |website=dailynews.lk}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=9 March 2016 |title=Several accounts allegedly held by Namal Rajapaksa suspended - Newsfirst |url=http://newsfirst.lk/english/2016/03/several-accounts-allegedly-held-by-namal-rajapaksa-suspended/130417 |access-date=2016-03-11 |website=Sri Lanka News - Newsfirst {{!}} News1st {{!}} newsfirst.lk {{!}} Breaking |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

2016 අගෝස්තු මාසයේදී මුදල් විශුද්ධිකරණ පනත යටතේ සිදු කළ පරීක්ෂණයක සැකකාරියක වන ඔරනෙල්ලා ඉරේෂා සිල්වාට ජාත්‍යන්තර පොලිසිය හරහා වරෙන්තුවක් නිකුත් කරන ලදී. ඒ නාමල්ගේ ගවර්ස් කෝපරේෂන් විසින් අයථා ලෙස උපයාගත් බව කියන අරමුදල් යොදා ගනිමින් Hellocorp නම් සමාගමේ මිලියන 100 ක කොටස් සම්බන්ධයෙනි. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dailymirror.lk/114384/Hellocorp-purchasing-inquiry-Int-l-arrest-warrant-issued|title=Hellocorp purchasing inquiry: Int'l arrest warrant issued}}&lt;/ref&gt; [[ශ්‍රීලංකන් ගුවන් සේවය|ශ්‍රී ලංකන් ගුවන් සේවයේ]] නිත්‍යා සේනානි සමරනායක නම් ආන්දෝලනාත්මක ගුවන් සේවිකාව ද 2016 අගෝස්තු මාසයේදී අත්අඩංගුවට ගෙන රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කරනු ලැබුවේ NR කන්සල්ටේෂන් සහ ගවර්ස් කෝපරේෂන් හි අධ්‍යක්ෂවරියක ලෙස කටයුතු කිරීම හේතුවෙනි. නාමල් රාජපක්ෂගේ &quot;විශේෂ ව්‍යාපෘති&quot; හසුරුවන ලෙස එවක ජනාධිපති ලේකම් ලලිත් වීරතුංගගේ ඉල්ලීම පරිදි ඇය ගුවන් සේවයෙන් නිදහස් කළ නමුත් අනෙකුත් වරප්‍රසාද සහ උසස්වීම්වලට අමතරව ඇයගේ මූලික වැටුප මෙන්ම &quot;ඵලදායිතා දීමනාවක්&quot; දිගටම ලබා ගත්තාය. ඇයට දළ වශයෙන් රු. මසකට රුපියල් 70,500ක් ගුවන් සමාගම විසින් තවත් දළ වශයෙන් රු. 87,500ක් ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයෙන් ගෙවා ඇත. කෙසේ වෙතත්, විමසීමේදී ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයේ නොව අරලියගහ මන්දිරයේ ස්ථානයක් හැර ඇය සේවය කළ ස්ථානය නිශ්චිතව විස්තර කිරීමට ඇයට නොහැකි විය. තවද අරලියගහ මන්දිරයේ හෝ ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයේ එක් නිලධාරියෙකුගේ නමක් හැර ඇයට මතක තබා ගැනීමට නොහැකි වූ අතර ඇය අනුයුක්තව සිටි &quot;විශේෂ ව්‍යාපෘතියක්&quot; හඳුනාගෙන නොමැත. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.economynext.com/Sri_Lanka_shadow_FM_s_high_flying_air_hostess_remanded-3-5886-10.html|title=Sri Lanka shadow FM's high flying air hostess remanded|access-date=2023-11-19|archive-date=2017-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010155551/http://www.economynext.com/Sri_Lanka_shadow_FM_s_high_flying_air_hostess_remanded-3-5886-10.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/srilankan-airlines-stewardess-released-for-namal-rajapaksas-work-arrested/|title=SriLankan Airlines' Stewardess Released For Namal Rajapaksa's Work Arrested}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/air-hostess-released-for-namal-unable-to-describe-exact-location-she-worked-full-report/|title=Air Hostess Released For Namal Unable To Describe Exact Location She Worked: Full Report|work=Colombo Telegraph}}&lt;/ref&gt; 2017 ඔක්‌තෝබර් 10 වැනිදා ඩුබායිහි සැඟවී සිටි ඉරේෂා සිල්වා කටුනායක ගුවන්තොටුපළේදී රහස්‌ පොලිසිය විසින් අත්අඩංගුවට ගනු ලැබීය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Directress of Namal's company arrested at BIA |url=http://www.adaderana.lk/news/43493/directress-of-namals-company-arrested-at-bia}}&lt;/ref&gt;

== තාරුණ්‍යයට හෙටක් ==
නාමල් රාජපක්ෂ සහ ඔහුගේ සොහොයුරු යෝෂිත &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archives.dailymirror.lk/2007/09/24/ft/13.asp|title=Coca-Cola Partners with Tharunyata Hetak to Drive Forward Youth Entrepreneurship|date=23 September 2007|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|access-date=19 November 2023|archive-date=19 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084855/http://archives.dailymirror.lk/2007/09/24/ft/13.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; දී තරුණ සංවිධානයක් වන තාරුණ්‍යට හෙටක් (තාරුණ්‍යයට හෙටක්) ආරම්භ කළහ. රාජපක්ෂ තාරුණ්‍යට හෙටක් සංවිධානයේ සභාපති, යෝෂිත උපසභාපති ය. &lt;ref name=&quot;TISL&quot;&gt;{{Cite book|url=http://www.tisrilanka.org/pub/reports/PPPR_BOOK.pdf}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/100214/Education/edu07.html|title=Workshop on English Language and Personality Development by Tharunyata Hetak|date=14 February 2010|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]}}&lt;/ref&gt; ට්‍රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් ශ්‍රී ලංකා (TISL) අනුව තාරුණ්‍යයට හෙටක් විසින් [[ශ්‍රී ලංකා රුපියල|රු]] . 2010 [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපතිවරණය, 2010|ජනාධිපතිවරණයේදී]] සහ පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී රාජපක්ෂගේ පියා සහ ඔහුගේ පක්ෂය ප්‍රවර්ධනය කරමින් මිලියන 172ක් යෙදවීය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ft.lk/2010/09/30/tisl-puts-rs-824-m-ad-spend-for-presidential-polls/|title=TISL puts Rs. 824 m Ad spend for Presidential polls|date=30 September 2010|work=[[Daily FT]]|access-date=19 November 2023|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210150/http://www.ft.lk/2010/09/30/tisl-puts-rs-824-m-ad-spend-for-presidential-polls/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thesundayleader.lk/2010/01/17/namal%E2%80%99s-tharunyata-hetak-beats-them-all/|title=Namal's Tharunyata Hetak Beats Them All|last=Wickrematunge|first=Raisa|date=17 January 2010|work=[[The Sunday Leader]]|access-date=19 November 2023|archive-date=1 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001172444/http://www.thesundayleader.lk/2010/01/17/namal%E2%80%99s-tharunyata-hetak-beats-them-all/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; රාජපක්ෂගේ පියාගේ පාලනය යටතේ පැවති [[ලංකා බැංකුව]] සහ ජාතික ලොතරැයි මණ්ඩලය ඇතුළු රාජ්‍ය ආයතනවලින් තාරුණ්‍යට හෙටක්ට සැලකිය යුතු අරමුදල් ලැබේ. &lt;ref name=&quot;TISL&quot; /&gt;

මුදල් විශුද්ධිකරණය කිරීමේ චෝදනාව මත 2016 ජුලි 11 වැනි දින මූල්‍ය අපරාධ විමර්ශන දෙපාර්තමේන්තුව (FCID) විසින් නාමල් රාජපක්ෂ අත්අඩංගුවට ගනු ලැබීය. ඒ, කොළඹ CBD නගර මධ්‍යයේ සිට වාරික ඉඩම් ලබා දීම වෙනුවෙන් ඉන්දියානු දේපළ වෙළඳාම් සමාගමක් ඔහුට ලබා දුන් රුපියල් මිලියන 70 ක මුදලක් අවභාවිතය කිරීම සම්බන්ධයෙනි. ඔහුගේ හිතවතුන් පවසන පරිදි එම මුදල් රග්බි තරගාවලියක් සඳහා යෙදවීමට අදහස් කර තිබුණද එය භාවිත කළ ආකාරය ඔප්පු කිරීමට ඔවුන් අපොහොසත් වී ඇත. රාජපක්ෂ සගයන් මෙම අත්අඩංගුවට ගැනීම දේශපාලන අභිප්‍රේරණයක් ලෙස ප්‍රකාශ කරන නමුත් ඔහු වත්කම් උපයා ගත් ආකාරය පිළිබඳ සාක්ෂි නොමැත. නඩුව තවමත් විභාග වෙමින් පවතී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/07/12/world/asia/sri-lanka-namal-rajapaksa-mahinda-rajapaksa.html|title=Another Son of Sri Lanka's Former Leader Is Arrested|last=Bastians|first=Dharisha|date=2016-07-11|work=The New York Times|access-date=2016-07-12|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Update: Namal Rajapaksa arrested |url=http://www.hirunews.lk/137731/update-namal-rajapaksa-arrested |access-date=2016-07-12}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2016-07-11 |title=Breaking News: Police FCID arrests MP Namal Rajapaksa - Newsfirst |url=http://newsfirst.lk/english/2016/07/breaking-mp-namal-rajapaksa-arrested-police-fcid/141243 |access-date=2016-07-12 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=11 July 2016 |title=Namal Rajapaksa Arrested |url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/namal-rajapaksa-arrested/ |access-date=2016-07-12}}&lt;/ref&gt;

නීතිවිරෝධී රැස්වීම්, පොදු දේපළවලට අලාභහානි සිදුකිරීම, පොලිස් නිලධාරීන්ට තුවාල සිදුකිරීම, රාජකාරියට බාධා කිරීම සහ අධිකරණ නියෝගයක් කඩකිරීම යන චෝදනා යටතේ 2017 ඔක්තෝම්බර් 10 වැනිදා තවත් මන්ත්‍රීවරුන් දෙදෙනෙකු සමඟ හම්බන්තොට පොලිසිය විසින් ඔහුව අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Namal, DV Chanaka, Ranaweera and 3 others arrested |url=http://www.adaderana.lk/news/43510/namal-dv-chanaka-ranaweera-and-3-others-arrested}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Namal Rajapaksa arrested - Breaking News &amp;#124; Daily Mirror |url=http://www.dailymirror.lk/article/Namal-Rajapaksa-arrested-138180.html}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
නාමල් 2019 සැප්තැම්බර් 12 දින [[ගංගාරාමය|ගංගාරාම විහාරස්ථානයේදී]] ලිමිනි වීරසිංහ සමඟ විවාහ විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hirunews.lk/224114/namal-rajapaksa-gets-married-pictures|title=Namal Rajapaksa gets married - (Pictures)|work=Hiru News|access-date=12 September 2019|language=en}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ට 2020 දී උපත ලැබූ පුතෙක් සිටී &lt;ref&gt;[https://lankainformation.lk/news/features/item/34714-namal-rajapaksa-becomes-the-father-of-a-baby-boy Namal Rajapaksa's son]{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== මේකත් බලන්න ==

* [[ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පවුල් ලැයිස්තුව]]

== යොමු කිරීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|2}}

{{ශ්‍රී ලංකාවෙහි 17 වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු}}

[[ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1986 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:විශේෂයෙන් සඳහන් කොට ඇති සිංහල-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ 17වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු]]</text>
      <sha1>je17lsetoahn4mkquragmua8q1d0o8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රණසිංහ ප්‍රේමදාස ඝාතනය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115661</id>
    <revision>
      <id>795588</id>
      <parentid>703060</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T17:44:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38379" sha1="rjaj4anifou3yvv0gbpuac3z5zal8rf" xml:space="preserve">{{Infobox civilian attack|title=ජනාධිපති රණසිංහ ප්‍රේමදාස ඝාතනය|location=[[කොළඹ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]|date=1993 මැයි 1|image=|image_size=250|alt=|caption=Ranasinghe Premadasa at 1993 May Day rally, where he was later assassinated.|map={{Infobox mapframe|coord={{Coord|6.9418706559794705|79.8649224630221}}|zoom=13}}|map_size=250|coordinates=|time=ප.ව. 12.45|timezone=[[ශ්‍රී ලංකාවේ සම්මත වේලාව|ශ්‍රී.ලං.ස.වේ]]|target=[[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]]|type=[[මරාගෙන මැරෙන ප්‍රහාරය|මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරය]]|weapon=ප්‍රහාරකයාගේ ශරීරයේ බැඳ තිබූ ප්ලාස්ටික් පුපුරණ ද්‍රව්‍ය කිලෝග්‍රෑම් 0.91 ක්&lt;ref name=&quot;veerakumar acquaintance&quot; /&gt;|fatalities=ප්‍රේමදාස ඇතුලු 23 දෙනෙක්&lt;ref name=&quot;deaths&quot;&gt;(6 April 2008). [https://www.reuters.com/article/us-srilanka-explosion-killings/factbox-sri-lankan-leaders-long-a-target-of-rebels-idUKSP31716020080406 &quot;FACTBOX: Sri Lankan leaders, long a target of rebels&quot;]. [[Reuters]]. Retrieved on 2 May 2023.&lt;/ref&gt;|injuries=38-60&lt;ref name=&quot;Suicide bomber kills leader of Sri Lanka&quot;&gt;Moore, Molly (2 May 1993).[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1993/05/02/suicide-bomber-kills-leader-of-sri-lanka/327fce4c-e105-442f-8d1b-16150110bca7/ &quot;SUICIDE BOMBER KILLS LEADER OF SRI LANKA&quot;]. [[The Washington Post]]. Retrieved on 1 May 2023.&lt;/ref&gt;|victims=රණසිංහ ප්‍රේමදාස&lt;br /&gt;ඊ.ඊ.පී. මොහිදීන්{{efn|ජනපති ප්‍රේමදාසගේ අතවැසි}}&lt;br /&gt;[[ජ්‍යෙෂ්ඨ පොලිස් අධිකාරී|එස්.එස්.පී.]] රොනී ගුණසිංහ&lt;br /&gt;ජනපතිගේ පුද්ගලික කාර්ය මණ්ඩලයේ බොහෝ දෙනෙක්|perpetrator={{Flagicon image|Tamil Eelam Flag.svg|15px}} කුලවීරසිංහම් 'බාබු' වීරකුමාර් ([[දෙමළ ඊලාම් විමුක්ති කොටි|දෙමළ ඊලාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානයේ]] ආඥාවන්ට අනුව)}}

[[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] 3 වැනි [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපති|ජනාධිපති]] [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] 1993 මැයි 1 වැනි දින ඝාතනය කරන ලදී. රටේ අගනුවර වන [[කොළඹ]] පැවති [[කම්කරු දිනය|මැයි දින]] රැලියක් අතරතුර [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|එල්ටීටීඊ]] මරාගෙන මැරෙන බෝම්බකරුවෙකු විසින් එල්ල කරන ලද පිපිරීමකින් ප්‍රේමදාස ඇතුළු 23 දෙනෙක් මිය ගියහ. මෙම රැලිය සංවිධානය කර තිබුණේ ප්‍රේමදාසගේ පාලක දේශපාලන පක්ෂය වන [[එක්සත් ජාතික පක්‍ෂය|එක්සත් ජාතික පක්ෂය]] විසිනි.

[[කොළඹ]] [[අලුත්කඩේ]] ආමර් වීදිය සහ ග්‍රෑන්ඩ්පාස් පාර මංසන්ධියේ දී දහවල් 12:45 ට පමණ පිපිරීම සිදු විය. පෙරහැර [[සුගතදාස ක්‍රීඩාංගණය|සුගතදාස ක්‍රීඩාංගණයේ]] සිට [[ගාලු මුවදොර පිටිය|ගාලුමුවදොර පිටියේ]] අවසන් ගමනාන්තය දක්වා ගමන් කරමින් සිටිය දී ජනාධිපති ප්‍රේමදාස මහතා නිල නොවන ලෙස එය අධීක්ෂණය කළේ ය. මරාගෙන මැරෙන බෝම්බකරුවා පසුව හඳුනාගනු ලැබුවේ කුලවීරසිංහම් වීරකුමාර් (නොහොත් 'බාබු') ලෙසින් නම්, ජනාධිපතිවරයාගේ මුදලාලි ඊ.එම්.පී.මොහිදීන්ගේ සමීපතම හිතවතෙකි.&lt;ref&gt;Hoole, Rajan (21 June 2014). [https://www.colombotelegraph.com/index.php/the-premadasa-assassination/ &quot;The Premadasa Assassination&quot;]. [[Colombo Telegraph]]. Retrieved on May 1, 2023.&lt;/ref&gt; වීරකුමාර් [[දෙමළ ඊළම|දෙමළ ඊළාම්]] නමින් හැඳින්වෙන ස්වාධීන දෙමළ ජනවර්ගයක් සඳහා සටන් කළ ඊසානදිග ශ්‍රී ලංකාව පදනම් කරගත් දෙමළ සටන්කාමී සංවිධානයක් වන [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානයේ]] මඟ පෙන්වීම යටතේ ක්‍රියා කළේ ය. පිපිරීමෙන් තුවාල ලැබූ 17 දෙනෙකුට අමතරව තවත් 60 දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇත. ප්‍රේමදාස සහ ඔහුගේ ආරක්‍ෂක අංශ අතුරුදහන් වීමත් සමඟ සිදුවූයේ කුමක්ද යන්න අපැහැදිලි වූ බැවින් ව්‍යාකූලත්වය පැවතුනි. ඔහුගේ මරණය පැය කිහිපයකට පසුව ඔහුගේ පෞද්ගලික වෛද්‍යවරයා විසින් තහවුරු කරනු ලැබුවේ මෘත ශරීරාගාරයේ තිබී ඔහුගේ මුදුව සහ ඔරලෝසුව සිරුරේ කොටස්වල හඳුනාගැනීමෙන් පසුවය.

නිසි පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමට පෙර පැය කිහිපයක් ඇතුළත පිපිරීම සිදු වූ ස්ථානය පිරිසිදු කර ඇත. ඝාතනයෙන් පැය කිහිපයකට පසු දිවයින පුරා ඇඳිරි නීතිය පනවන ලදී. අගමැති [[ඩී.බී. විජේතුංග]] වැඩබලන ජනාධිපති බවට පත් වූ අතර, 1993 මැයි 7 වන දින නිල වශයෙන් දිවුරුම් දුන්නේ ය. රජයට අයත් රූපවාහිනී ජාලයක් වන [[ශ්‍රී ලංකා රූපවාහිනී සංස්ථාව|රූපවාහිනිය]] [[බීබීසී නිවුස්|බීබීසී]] වාර්තාවේ ටේප් එකක් විකාශනය කරන විට, ප්‍රේමදාස ජනාධිපතිවරයාගේ අභාවය රජය විසින් ප්‍රකාශ කළේ නැත. 1993 මැයි 9 වන දින ශ්‍රී ලංකාවේ කොළඹ [[නිදහස් අනුස්මරණ ශාලාව|නිදහස් චතුරශ්‍රයේ]] දී සිදු වූ අවමංගල්‍ය උත්සවය තෙක් ජාතික ශෝක කාලයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

== පසුබිම ==

=== ප්‍රේමදාස ===
{{Main|රණසිංහ ප්‍රේමදාස}}
[[File:Photograph_of_Raja_(elephant)_with_Hon.Ranasinghe_Premadasa_&amp;_Mr.Neranjan_Wijeyeratne.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Photograph_of_Raja_(elephant)_with_Hon.Ranasinghe_Premadasa_&amp;_Mr.Neranjan_Wijeyeratne.jpg|දකුණ|thumb|260x260පික්|ප්‍රේමදාස (වමේ) [[රාජා ඇතා|ඇතා රාජා]] සහ ඔහුගේ භාරකරු [[නෙරංජන් විජයරත්න]] සමඟ.]]
'''රණසිංහ ප්‍රේමදාස''' (උපත 1924) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] 3 වැනි [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපති|ජනාධිපතිවරයා]] විය. රටේ 8 වැනි [[ශ්‍රී ලංකාවේ අග්‍රාමාත්‍ය|අග්‍රාමාත්‍යවරයා]] ලෙසත්, [[මැද කොළඹ මැතිවරණ කොට්ඨාශය|මැද කොළඹ]] දිස්ත්‍රික්කයේ මන්ත්‍රීවරයකු ලෙසත් කටයුතු කිරීමෙන් පසු 1988 දී ප්‍රේමදාස මහතා ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය. [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 1989|1989 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේ]] දී ඔහුගේ පක්ෂය වූ [[එක්සත් ජාතික පක්‍ෂය|එජාපය]] ආසන 125ක් දිනා පාර්ලිමේන්තුවේ බහුතර බලයෙන් ආණ්ඩුවක් පිහිටුවීය. ඔහු ජනාධිපති වන විට, රට උතුරේ සිවිල් යුද්ධයකට සහ දකුණේ කොමියුනිස්ට් කැරැල්ලකට මුහුණ දුන් අතර, ප්‍රේමදාස අවධානය යොමු කළ ප්‍රධාන කරුණු දෙකටම, විශේෂයෙන් කැරලිකරුවන්ට එරෙහිව නිර්දය ක්‍රියාමාර්ග සමඟ. ඔහුගේ ආරක්ෂක හමුදා කැරැල්ල කුරිරු ලෙස මැඩපැවැත්වූ අතර එහි බොහෝ නායකයින් මරා දැමූහ.&lt;ref&gt;Wijayadasa, K.H.J. (28 April 2012). [http://www.srilankaguardian.org/2012/04/ranasinghe-premadasa-rise-and-fall-of.html &quot;Ranasinghe Premadasa: The Rise and Fall of President&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250125151640/http://www.srilankaguardian.org/2012/04/ranasinghe-premadasa-rise-and-fall-of.html |date=2025-01-25 }}. [[Sri Lanka Guardian]]. Retrieved May 1, 2023.&lt;/ref&gt;

රටේ [[සිවිල් යුද්ධ|සිවිල් යුද්ධය]] සම්බන්ධයෙන් ඔහු හැසිරවූ ආකාරය එතරම් සාර්ථක නොවී ය. උතුරේ දී, [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි]] (එල්ටීටීඊ) [[ඉන්දියානු සාම සාධක හමුදාව|ඉන්දියානු සාම සාධක හමුදාවට]] (IPKF) එරෙහිව මුහුණ දුන්හ. දිවයිනේ [[ඉන්දියාව|ඉන්දියානු]] පැමිණීම ජනප්‍රිය නොවූ අතර, ප්‍රේමදාස සිය හමුදා ශ්‍රී ලංකාවෙන් ඉවත් කරන ලෙස ඉන්දියාවෙන් ඉල්ලා සිටියේ ය. අයිපීකේඑෆ් සංවිධානයට දිවයිනෙන් පිටවීමට බල කිරීම සඳහා, ප්‍රේමදාස අයිපීකේඑෆ් පිටුබලය ලබන [[ඊලාම් ජනතා විප්ලවවාදී විමුක්ති පෙරමුණ|ඊළාම් ජනතා විප්ලවවාදී විමුක්ති පෙරමුණට]]&lt;ref&gt;Hoole, Rajan (23 May 2015). [https://www.colombotelegraph.com/index.php/handing-over-arms-to-the-ltte/ &quot;Handing Over Arms To The LTTE&quot;]. [[Colombo Telegraph]]. Retrieved 1 May 2023.&lt;/ref&gt; එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා එල්ටීටීඊයට ආයුධ සැපයුවේ ය. ප්‍රේමදාස එල්ටීටීඊය සන්නද්ධ කිරීම එතැන් සිට ඔහුගේ පක්ෂය විසින් පිළිගෙන ඇත,&lt;ref&gt;(29 June 2020). [http://www.adaderana.lk/news/65098/fmr-minister-acknowledges-premadasa-govt-gave-weapons-to-ltte &quot;Fmr Minister acknowledges Premadasa govt. gave weapons to LTTE&quot;]. [[TV Derana|Ada Derana]]. Retrieved 1 May 2023.&lt;/ref&gt; සහ බොහෝ දෙනා පිළිගන්නේ මෙය යුද්ධයට එරෙහිව සටන් කිරීමේ දී රජය දැඩි ලෙස පසුබෑමට හේතු විය හැකි බව යි.&lt;ref&gt;(12 September 2016). [https://www.newindianexpress.com/world/2016/sep/12/arming-ltte-against-indian-army-was-most-unfavorable-and-dangerous-maj.-gen-gunaratne-1518394.html &quot;Arming LTTE against Indian Army was most unfavorable and dangerous: Maj. Gen Gunaratne&quot;]. [[The New Indian Express]]. Retrieved on 1 May 2023.&lt;/ref&gt; ප්‍රේමදාසගේ ඉල්ලීම පරිදි [[මඩකලපුව|මඩකලපුවේ]] දී එල්.ටී.ටී.ඊ.යට භාර වන ලෙස පොලිස් නිලධාරීන්ගෙන් ඉල්ලා සිටීමෙන් පසුව සිදු වූ 1990 [[ශ්‍රී ලංකා පොලිස් සේවය|ශ්‍රී ලංකා පොලිස්]] නිලධාරීන් සමූල ඝාතනය ඔහු ඔවුන්ට සැපයූ ආයුධවලින්ම සිදු කළ බවට පසුව තහවුරු විය. 1990 දී [[නව දිල්ලිය]] විසින් IPKF නැවත කැඳවන ලද අතර, එල්ටීටීඊය සමඟ ආන්ඩුවේ යුද්ධය යලි ඇරඹුනේ, [[දෙවන ඊළාම් යුද්ධය|දෙවන ඊලාම් යුද්ධය]] ආරම්භ කරමිනි. 1991 වන විට [[රජීව් ගාන්ධි|ඉන්දීය අගමැති රජීව් ගාන්ධි]] ඝාතනය කරමින් එල්.ටී.ටී.ඊ.ය ඉන්දීය රජයට එරෙහිව පළිගත්තා.

1991 සැප්තැම්බරයේ දී, ප්‍රේමදාස, හිටපු අගමැතිනි [[සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක|සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායකගේ]] නායකත්වයෙන් පාර්ලිමේන්තුවේ දෝෂාභියෝගයකට මුහුණ දුන් අතර, ඔහුගේම දේශපාලන පක්ෂයේ ප්‍රබල ප්‍රතිවාදීන් දෙදෙනෙකුගේ සහාය ඇතිව, [[ලලිත් ඇතුලත්මුදලි]] සහ [[ගාමිණි දිසානායක|ගාමිණී දිසානායක]] යන දෙදෙනාම අවසානයේ එල්ටීටීඊය විසින් ඝාතනය කරන ලදී. ප්‍රේමදාසට දූෂණ, පක්ෂපාතීත්වය, ඥාති සංග්‍රහ, මෙන්ම ව්‍යවස්ථාව කඩාකප්පල් කිරීමේ චෝදනා එල්ල විය. අත්සන් ප්‍රමාණවත් නොවීම හේතුවෙන් දෝෂාභියෝගය පසුව [[ශ්‍රී ලංකාවෙහි පාර්ලිමේන්තුවෙහි කථානායකවරයා|කථානායක]] [[එම්.එච්.මොහොමඩ්]] විසින් නිෂ්ප්‍රභ කරන ලදී.

=== දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි ===
{{Main|දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි}}

'''දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි''' (එල්ටීටීඊ) යනු ඊසානදිග ශ්‍රී ලංකාවේ පදනම් වූ දෙමළ සටන්කාමී සංවිධානයකි. [[දෙමළ ජනතාව]] බහුතරයක් වෙසෙන දිවයිනේ ඊසානදිග ප්‍රදේශයේ ඔවුන් දෙමළ ඊළම ලෙස හැඳින්වූ ස්වාධීන දෙමළ රාජ්‍යයක් නිර්මාණය කිරීමට [[එල්ටීටීඊ|එල්ටීටීඊය]] සටන් කළේ ය. [[සිංහල ජනයා|සිංහල]] ආධිපත්‍යය දරන ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනයාට එරෙහිව අඛණ්ඩව වෙනස් කොට සැලකීම සහ ප්‍රචණ්ඩ හිංසා පීඩා කිරීම ඔවුන්ගේ අභිප්‍රාය ලෙස ඔවුහු සඳහන් කළහ.

1976 මැයි මාසයේ දී [[වේළුපිල්ලේ ප‍්‍රභාකරන්|වේළුපිල්ලේ ප්‍රභාකරන්]] විසින් ආරම්භ කරන ලද එල්ටීටීඊය ශ්‍රී ලංකා රජයට සහ එහි සන්නද්ධ හමුදාවන්ට එරෙහිව සන්නද්ධ ගැටුම්වලට සම්බන්ධ විය. මුල දී ගරිල්ලා හමුදාවක් ලෙස ආරම්භ වූ එල්ටීටීඊය නාවික හමුදාවක්, ගුවන් හමුදා ඒකකයක්, බුද්ධි අංශයක් සහ විශේෂිත මරාගෙන මැරෙන ප්‍රහාරක ඒකකයක් ඇතුළත් හොඳින් සංවර්ධිත හමුදා අංශයක් සහිත සාම්ප්‍රදායික සටන් බලකායකට සමාන විය. එල්ටීටීඊය විසින් මරාගෙන මැරෙන ඇඳුම් කට්ටලයක් ආයුධයක් ලෙස භාවිතා කිරීම ප්‍රචලිත කර පරිපූර්ණ කරන ලදී, එය වර්තමානයේ බොහෝ සටන්කාමී සංවිධාන විසින් භාවිතා කරන උපක්‍රමයකි.

[[සිවිල් යුද්ධ|සිවිල් යුද්ධය]] පැවති කාලයේ සහ ඉන් පසු වසර කිහිපය තුළ බොහෝ ජාතීන් එල්ටීටීඊ සංවිධානය ත්‍රස්තවාදී සංවිධානයක් ලෙස පිළිගෙන ඇත. එල්ටීටීඊ සංවිධානය ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායමක් ලෙස නම් කර ඇති ජාතීන් නම්: [[යුරෝපියානු සංගමය|යුරෝපා සංගමය]], [[කැනඩාව]], [[ඉන්දියාව]], [[මැලේසියාව]], [[ශ්‍රී ලංකාව]], [[එක්සත් රාජධානිය]] සහ [[එක්සත් ජනපදය]].

1993 මැයි දිනයේ දී එල්ටීටීඊය කුලවීරසිංහම් 'බාබු' වීරකුමාර් ජනාධිපති ප්‍රේමදාස ඉලක්ක කර ඝාතනය කිරීමට යොදවා ගත්තේ ය.

=== වීරකුමාර් සහ මොහිදීන් ===
සාමාන්‍යයෙන් 'බාබු' යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වන කුලවීරසිංහම් වීරකුමාර්, [[යාපනය|යාපනයේ]] ගුරුනගර් නම් මුහුදුබඩ ගම්මානයේ පදිංචි 23 හැවිරිදි තරුණයෙකි, ඔහු ප්‍රේමදාසට සමීප බොහෝ අය සමඟ දැන හඳුනා ගැනීමට වසර ගණනාවකට පෙර සිට ඇත. විශේෂයෙන්ම වීරකුමාර් ජනාධිපතිවරයාගේ මුදලාලි වූ ඊ.එම්.පී.මොහිදීන්ගේ මත්පැන්වලට ඇති ඇල්ම ඔහුගේ විශ්වාසය දිනාගැනීම සඳහා ප්‍රයෝජනයට ගත්තේ ය. [[අපරාධ විමර්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (ශ්‍රී ලංකාව)|අපරාධ විමර්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ]] හිටපු නියෝජ්‍ය පොලිස්පති [[අමරසේන රාජපක්ෂ]] පවසන පරිදි, &quot;ගෘහස්ථ කාර්ය මණ්ඩලයේ සහ මධ්‍යම මට්ටමේ ආරක්ෂක නිලධාරීන්ගේ නොසැලකිලිමත්කම නිසා මෙම ඝාතනය සිදුවී ඇත.&lt;ref name=&quot;veerakumar acquaintance&quot;&gt;(3 June 1993).[https://www.upi.com/Archives/1993/06/03/Assassin-of-Sri-Lankan-president-used-liquor-women-to-penetrate-security/3960739080000/ &quot;Assassin of Sri Lankan president used liquor, women to penetrate security&quot;]. [[United Press International|UPI Archives]]. Retrieved on 1 May 2023.&lt;/ref&gt; &quot;වීරකුමාර් බොහෝ විට හෙලිකොප්ටර්වල පෙරටුගාමී ජනාධිපති සාද සමඟ ගමන් කළ බව රාජපක්ෂ පවසයි. මොහිදීන් සමඟ සිටි ආරක්‍ෂක නිලධාරීන් ඇතුළුව, නමුත් එවැනි අවස්ථාවල දී ඔහුව ප්‍රේමදාසගෙන් සැගවූයේ පරිස්සමෙන්. විමර්ශකයින් විශ්වාස කරන්නේ වීරකුමාර් සත්‍ය ඝාතනය සිදු කරන විට ආරක්ෂක පරීක්ෂාවකට යාමට මොහිදීන් උදව් කර ඇති බවයි. ප්‍රහාරයෙන් ඔහු පවා මිය ගිය බව සලකන විට මොහිදීන් එම ප්‍රහාරය ගැන කලින් දැන සිටියේ ද යන්න නොදනී.

වීරකුමාර් 1992 අප්‍රේල් මාසයේ දී [[කොළඹ|කොළඹට]] පැමිණ සිල්ලර කඩයක් පවත්වාගෙන යාමට පටන් ගත්තේ ය. ඔහු කොළඹ සහ [[යාපනය]] අතර ක්‍රියාත්මක වූ ට්‍රක් රථ සේවාවක් ද පවත්වාගෙන ගියේ ය. මොහිදීන් තම ට්‍රක් රථ [[ආරක්ෂක මුරපොල|මුරපොලවල්වල]] නතර නොකර ගමන් කිරීමට ඉඩ දුන් අවස්ථා වාර්තා විය.

ප්‍රේමදාසට වස දීමේ උත්සාහයක් සම්බන්ධයෙන් 1993 මාර්තු මස මුල දී තමාට අනතුරු ඇඟවූ බව පැවසූ රාජපක්ෂ, ප්‍රේමදාසට මෙන්ම ඔහුගේ ගෘහස්ත සහ ආරක්ෂක කාර්ය මණ්ඩලයට උපදෙස් දුන්නේ ය. &quot;එළවළු මිලදී ගත් තැන් මම ඔවුන්ගෙන් ඇසුවෙමි. අපට අවශ්‍ය වූයේ විවිධ ස්ථානවලින් අහඹු ලෙස මිල දී ගැනීම් සිදු කිරීමටයි. මෙය විෂ වේ යැයි ඇති බිය නිසා ය. අපගේ ඉල්ලීම වූයේ විශේෂයෙන් කවුරුන් හෝ සමීප වන බව ඔවුන් දන්නා නම් ගෘහස්ථ කාර්ය මණ්ඩලයයි. ඔවුන් අපට දන්වන්නැයි&quot; රාජපක්ෂ කීවේය, නමුත් විශේෂයෙන් දිවංගත මොහිදීන් මහතාගේ පිළිතුර වූයේ කිසිවක් නොමැති බවයි.

== ප්‍රහාරය ==
1993 මැයි 01 දින ප්‍රේමදාසගේ දේශපාලන පක්ෂය වන [[එක්සත් ජාතික පක්‍ෂය|එක්සත් ජාතික පක්ෂය]] [[මැයි දිනය]] සැමරීමේ උත්සවයක් සංවිධානය කළේ ය. ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලනඥයන් කම්කරුවන් හා කම්කරු සංගම්වල ප්‍රසාදය ලබා ගැනීම සඳහා මෙම දිනය බොහෝ විට යොදා ගනී. [[සුගතදාස ක්‍රීඩාංගණය|සුගතදාස ක්‍රීඩාංගණයෙන්]] ආරම්භ වූ රැලිය [[ගාලු මුවදොර පිටිය|ගාලුමුවදොර පිටියෙන්]] අවසන් වීමට නියමිතව තිබිණි.

දහවල් 12:45 ට පමණ, වීරකුමාර් ජනාධිපතිවරයාගේ රේන්ජ් රෝවර් රථය දක්වා පාපැදියකින් නැගී ජනාධිපතිවරයා දෙසට ගමන් කළේ ආරක්ෂක නිලධාරීන් ඔහුව වැළැක්වීමට උත්සාහ කළ අවස්ථාවේදී ය. රැළිය වන විට මොහිදීන් වීරකුමාර් කෙරෙහි පූර්ණ විශ්වාසය තැබූ අතර ඔහුට ඉඩ දෙන ලෙස ආරක්‍ෂකයන්ට කීවේ ය. වීරකුමාර් ජනාධිපතිවරයාට මීටර් 2.4-3.0 (අඩි 8-10) පමණ දුරින් ගිය පසු, ඔහු තම සිරුරේ බැඳගෙන සිටි පුපුරණ ද්‍රව්‍ය පටියක් පුපුරුවාගෙන, ඔහු, ජනාධිපතිවරයා, මොහිදීන්, ජ්‍යෙෂ්ඨ පොලිස් අධිකාරී [[රොනී ගුණසිංහ]] සහ ප්‍රේමදාසගේ බොහෝ අය ඇතුළු  පුද්ගලික කාර්ය මණ්ඩලයේ තවත් දහනව දෙනෙකු මරා දැමීය. තවත් ඇස්තමේන්තු කර ඇති පරිදි බෝම්බ ප්‍රහාරයෙන් පුද්ගලයන් 38-60 අතර ප්‍රමාණයක් තුවාල ලැබූ අතර ඉන් හත් දෙනෙකු බරපතල තුවාල ලැබූහ. ප්‍රේමදාස සහ ඔහුගේ ආරක්‍ෂක අංශ අතුරුදහන් වීමත් සමඟ සිදුවූයේ කුමක්ද යන්න අපැහැදිලි වූ බැවින් ව්‍යාකූලත්වය පැවතුනි. ඔහුගේ මරණය පැය කිහිපයකට පසු ඔහුගේ පෞද්ගලික වෛද්‍යවරයා විසින් සනාථ කරනු ලැබුවේ මෘත ශරීරාගාරයේ තිබී ඔහුගේ මුදුව සහ ඔරලෝසුව හඳුනා ගත් විට පමණි.

== ක්ෂණික පසුවිපාක ==
නිසි පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමට පෙර පැය කිහිපයක් ඇතුළත පිපිරීම සිදු වූ ස්ථානය පිරිසිදු කර ඇත. සිදුවූයේ කුමක් දැයි අපැහැදිලි නිසා පිපිරීමෙන් පසුවත් ටික වේලාවක් මැයි දින පෙළපාලිය පැවැත්විණි. ඝාතනයෙන් පැය කිහිපයකට පසු දිවයින පුරා [[ඇඳිරි නීතිය]] පනවන ලදී. මෙම ඝාතනය සම්බන්ධයෙන් දෙමළ ජාතිකයින් දහඅට දෙනෙකු සහ ජනාධිපතිවරයාගේ ගෘහ කාර්ය මණ්ඩලයේ සිංහල සාමාජිකයින් දෙදෙනෙකු ඇතුළු විසිතුන් දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;veerakumar acquaintance2&quot;&gt;(3 June 1993).[https://www.upi.com/Archives/1993/06/03/Assassin-of-Sri-Lankan-president-used-liquor-women-to-penetrate-security/3960739080000/ &quot;Assassin of Sri Lankan president used liquor, women to penetrate security&quot;]. [[United Press International|UPI Archives]]. Retrieved on 1 May 2023.&lt;/ref&gt; පොලිස් [[විශේෂ කාර්ය බලකාය|විශේෂ කාර්ය බළකායේ]] සැරයන්වරයකු සහ දැනට විසුරුවා හැර ඇති ජනාධිපති ආරක්ෂක අංශයේ සැරයන්වරයකු ද අත්අඩංගුවට ගත් අය අතර වීරකුමාර් මත්පැන් සමඟ සංග්‍රහ කර ඇති බව ආරක්ෂක ආරංචි මාර්ග පවසයි.

අගමැති [[ජනාධිපති ඩී.බී. විජේතුංග|ඩිංගිරි බණ්ඩා විජේතුංග]] වැඩබලන ජනාධිපති බවට පත් වූ අතර, 1993 මැයි 7 වන දින ශ්‍රී ලංකාවේ නව ජනාධිපතිවරයා ලෙස නිල වශයෙන් තේරී පත් වී දිවුරුම් දුන්නේ ය. රජය සතු රූපවාහිනී ජාලය වන රූපවාහිනිය මෙරට වේලාවෙන් සවස 6 වන තෙක් ප්‍රේමදාස ජනාධිපතිවරයාගේ අභාවය රජය විසින් ප්‍රකාශ කළේ නැත. සිද්ධිය පිළිබඳ බීබීසී වාර්තාවේ පටයක් විකාශය කළේ ය. 1993 මැයි 9 වන දින කොළඹ [[නිදහස් අනුස්මරණ ශාලාව|නිදහස් චතුරශ්‍රයේ]] දී අවසන් කටයුතු සිදු කරන තෙක් ජාතික ශෝක කාලයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

[[මලයාසියාව|මැලේසියානු]] අග්‍රාමාත්‍ය [[මහතීර් මොහොමඩ්]] විසින් ඝාතනයට ලක්වූ ප්‍රේමදාස මහතාට ගෞරව දැක්වීම සඳහා ශ්‍රී ලංකා මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයේ දී  ශෝක ප්‍රකාශන පොතකට අත්සන් තැබීය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1993-05-05 |title=King, PM send condolences, Minister to attend funeral |url=https://www.klik.com.my/item/story/930416/king-pm-send-condolences-minister-to-attend-funeral |access-date= |website=New Straits Times}}&lt;/ref&gt;

== උරුමය ==
[[File:Premadasa_statue.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Premadasa_statue.jpg|දකුණ|thumb|289x289පික්|ශ්‍රී ලංකාවේ කොළඹ පිහිටි ශ්‍රී ලංකාභිමාන්‍ය රණසිංහ ප්‍රේමදාස අනුස්මරණය]]
ශ්‍රී ලාංකිකයන් අතර ප්‍රේමදාස මිශ්‍ර උරුමයක් ඉතිරි කර ඇත. ඔහු දුප්පතුන්ගේ, සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ප්‍රකාශකයෙකු ලෙස සැලකෙන අතරම, රටේ සිවිල් ගැටුම් දෙක වන [[ශ්‍රී ලංකාවේ 1987-89 කැරැල්ල|ජවිපෙ කැරැල්ල]] සහ ශ්‍රී ලංකා [[ශ්‍රී ලංකාවේ බෙදුම්වාදී ත්‍රස්තවාදය|සිවිල් යුද්ධය]] සම්බන්ධයෙන් ඔහු කටයුතු කළ ආකාරය දැඩි ලෙස විවේචනයට ලක්ව ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ තවමත් මැයි දිනය සමරන අතරම එය ජනාධිපතිවරයාගේ අභාවය වෙනුවෙන් ශෝක දිනයක් ද වේ.

1986 වසරේ ප්‍රේමදාස මහතාගේ අධීක්ෂණය යටතේ ඉදිකළ [[ආර්. ප්‍රේමදාස ක්‍රීඩාංගණය|'''ආර්.ප්‍රේමදාස ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය''']] තවමත් ඔහුගේ නමින් පවතී.

'''[[ශ්‍රී ලංකාභිමාන්‍ය]] රණසිංහ ප්‍රේමදාස අනුස්මරණය''' යනු [[කොළඹ]] [[අලුත්කඩේ]] පිහිටි ප්‍රේමදාසගේ ප්‍රතිමාවකි.

හිටපු ජනාධිපති '''ශ්‍රී ලංකාභිමාන්‍ය රණසිංහ ප්‍රේමදාස අනුස්මරණ ස්මාරකය''' අලුත්කඩේ ආමර් වීදිය සහ ග්‍රෑන්ඩ්පාස් පාර හන්දියේ බෝම්බ පිපිරීම සිදුවූ ස්ථානයේ පිහිටා ඇත.

රණසිංහ ප්‍රේමදාස මහතාගේ පුත් [[සජිත් ප්‍රේමදාස]] මහතා තමාගේම අයිතියෙන් දේශපාලනඥයකු බවට පත් විය. සජිත් [[2019 ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය|2019 ජනාධිපතිවරණයට]] ඉදිරිපත් වූයේ 41.99% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින්. ඔහු තම පියා කලක් නායකත්වය දුන් [[එක්සත් ජාතික පක්‍ෂය|එක්සත් ජාතික පක්ෂයෙන්]] කැඩී ගිය පක්ෂයක් වන [[සමගි ජන බලවේගය]] දේශපාලන පක්ෂය නියෝජනය කරන වත්මන් [[විපක්ෂ නායක (ශ්‍රී ලංකාව)|විපක්ෂ නායකවරයා]] වේ.

=== ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළ, ===

* 1993 ඉන්දියානු දෙමළ භාෂා චිත්‍රපටය වන ''Gentleman'' චිත්‍රපට නිෂ්පාදක K. T. Kunjumon ගේ ඉල්ලීමකට අනුව රණසිංහ ප්‍රේමදාස ඝාතනය පදනම් කරගෙන අධ්‍යක්ෂක S. Shankar විසින් නැවත ලියා ඇත. ප්‍රේමදාස ඝාතනය වන විට චිත්‍රපටිය පශ්චාත් නිෂ්පාදන අදියරේ පැවති අතර, චිත්‍රපටිය 1993 ජූලි 30 දින තිරගත විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kt-kunjumon-and-25-years-of-gentleman/article24482821.ece|title=KT Kunjumon and 25 years of 'Gentleman'|last1=Ramanujam|first1=Srinivasa|date=21 July 2018|work=The Hindu|access-date=15 June 2020|last2=Menon|first2=Vishal|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
* ශ්‍රී ලංකාවේ සිවිල් යුද්ධය අතරතුර සිදුවන 2013 ඉන්දියානු හින්දි භාෂා චිත්‍රපටයක් වන ''Madras Cafe'', මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයකින් ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයෙකු මියයාම ගැන සඳහන් කරයි. චිත්‍රපටයේ කිසිවිටෙක ප්‍රේමදාසගේ නම සඳහන් නොවුණ ද, මේ ආකාරයෙන් ඝාතනයට ලක්වූ එකම ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයා ඔහු ය.

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>rjaj4anifou3yvv0gbpuac3z5zal8rf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මුදියන්සේ තෙන්නකෝන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122994</id>
    <revision>
      <id>795585</id>
      <parentid>661578</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T16:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12736" sha1="twexi1gmptn204tt0nn9ogwjhj5u0ju" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව තනතුරුධාරි|honorific-prefix=ගරු හිටපු පා. ම.|name=මුදියන්සේ තෙන්නකෝන්|native_name=|native_name_lang=|honorific-suffix=|image=Mudiyanse Tennakoon.jpg|imagesize=150px|alt=|caption=|constituency_MP=නිකවැරටිය|parliament=ලංකාව|term_start=1956|term_end=1963|predecessor=[[කවිසේන හේරත්]]|successor=[[කවිසේන හේරත්]]|order3=|office3=|term_start3=1965|term_end3=1977|predecessor3=[[කවිසේන හේරත්]]|successor3=[[එච්. බී වන්නිනායක]]|birth_date={{Birth date|1934|06|16|df=y}}|birth_place=[[නිකවැරටිය]], ශ්‍රී ලංකාව|death_date={{Death date and age|df=y|1991|12|11|1934|06|16}}|death_place=[[නිකවැරටිය]], ශ්‍රී ලංකාව|restingplace=|restingplacecoordinates=|birthname=|citizenship=|nationality=|party=[[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]]|otherparty=&lt;!--For additional political affiliations--&gt;|spouse=|partner=&lt;!--For those with a domestic partner and not married--&gt;|relations=|children=[[සෝමා කුමාරි තෙන්නකෝන්|සෝමා කුමාරි]] (දුව), කුමුදු (දියණිය)|residence=|alma_mater=[[එස්. තෝමස් විද්‍යාලය, ගුරුතලාව]]|occupation=දේශපාලනඥයා|profession=|cabinet=|committees=|portfolio=|signature=|signature_alt=|website=}}

'''මුදියන්සේ තෙන්නකෝන්''' (උපත 1934 ජූනි 16 - 1991 දෙසැම්බර් 11) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ලංකා]] දේශපාලනඥයෙකි, &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Hon. Tennakoon, Mudiyanse, M.P. |url=http://www.parliament.lk/members-of-parliament/directory-of-members/viewMember/2731 |access-date=11 December 2017 |publisher=[[Parliament of Sri Lanka]]}}&lt;/ref&gt; වාචිකව පොඩි පුතා (බාල පුතා) ලෙස හැඳින්වේ. &lt;ref&gt;{{Cite book|date=1960|page=119}}&lt;/ref&gt; 

ඔහු සිය ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය මහෝ මධ්‍ය විද්‍යාලයෙන් ද ද්විතීයික අධ්‍යාපනය ගුරුතලාව S. තෝමස් විද්‍යාලයෙන් ද ලබාගත්තේය &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=May 2013|title=Thomiana|url=http://www.stcg62group.org/PDF/Articles/100_Thomiana_Newsletter_May_2013.pdf|publisher=St Thomas College Old Boys Association|volume=17|issue=1|page=14|access-date=2023-12-13|archive-date=2023-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20231213111636/http://www.stcg62group.org/PDF/Articles/100_Thomiana_Newsletter_May_2013.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; පාසල් අධ්‍යාපනයෙන් පසු ඔහු පුපුරැස්සේ යාරෝ තේ වත්තේ සේවය කළේය. &lt;ref name=&quot;ANCL&quot;&gt;{{Cite book|date=1970|page=116}}&lt;/ref&gt;

නිකවැරටිය ආසනයේ [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] නියෝජනය කරමින් 1956 අප්‍රේල් මස පැවති [[ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 1956|3 වැනි පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී]] [[එක්සත් ජාතික පක්‍ෂය|එක්සත් ජාතික පක්ෂ]] මන්ත්‍රී කවිසේන හේරත් 15,914 ට 7,829 ට පරාජය කරමින්, &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Result of Parliamentary General Election 1956 |url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/general-election-results/general-election-1956.pdf |access-date=11 December 2017 |publisher=Department of Elections, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; වයස අවු. 22, ලංකාවේ ලාබාලම පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.srilankaguardian.org/2008/08/naming-and-shaming.html|title=Naming and Shaming|last=Bandara|first=Helasigha|date=25 August 2008|work=Sri Lankan Guardian|access-date=11 December 2017|archive-date=11 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171211165758/http://www.srilankaguardian.org/2008/08/naming-and-shaming.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

පසුව 1960 මාර්තු සහ ජූලි මාසවල පැවති [[ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 1960 මාර්තු|4 වැනි පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී]] සහ [[ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 1960 ජූලි|5 වැනි පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී]] ඔහු ප්‍රතිවාදී හේරත්ට වඩා ඡන්ද 5,028කින් සහ 3,597කින් නැවත තේරී පත් විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Result of Parliamentary General Election March 1960 |url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/general-election-results/general-election-1960-03-19.pdf |access-date=11 December 2017 |publisher=Department of Elections, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Result of Parliamentary General Election July 1960 |url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/general-election-results/parliamentary-general-election-1960-07-20.pdf |access-date=11 December 2017 |publisher=Department of Elections, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; තෙන්නකෝන් මහතා [[පළමුවන සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක කැබිනට් මණ්ඩලය|පළමු සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක කැබිනට් මණ්ඩලයේ]] කෘෂිකර්ම, ඉඩම්, වාරිමාර්ග සහ විදුලිබල අමාත්‍යවරයාගේ පාර්ලිමේන්තු ලේකම්වරයා ලෙස පත් කරන ලද අතර, &lt;ref&gt;{{Cite book|date=1962|page=7}}&lt;/ref&gt; 1963 මැයි මාසයේදී ඔහු [[මුදල් අමාත්‍ය (ශ්‍රී ලංකා)|මුදල් අමාත්‍යවරයාගේ]] පාර්ලිමේන්තු ලේකම්වරයා ලෙස පත් කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;ANCL&quot;&gt;{{Cite book|date=1970|page=116}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFAbeynaike,_H._B._W.Ameratunga,_H._P.1970&quot;&gt;Abeynaike, H. B. W.; Ameratunga, H. P. (1970). ''Parliament of Ceylon, 1970''. Associated Newspapers of Ceylon Limited. p.&amp;nbsp;116.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=List of Ministers and Deputy Ministers |url=http://www.treasury.gov.lk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=43&amp;Itemid=221 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150927171716/http://www.treasury.gov.lk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=43&amp;Itemid=221 |archive-date=27 September 2015 |publisher=[[Ministry of Finance (Sri Lanka)|Ministry of Finance]]}}&lt;/ref&gt;

1963 දෙසැම්බරයේදී තෙන්නකෝන් ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයෙන් &lt;ref&gt;{{Cite book|date=1978|page=[https://archive.org/details/srilankathirdwor0000jupp/page/70 70]|url=https://archive.org/details/srilankathirdwor0000jupp/page/70}}&lt;/ref&gt; නෙරපා හරින ලද අතර ඊට විරෝධය පළ කරමින් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය. 1964 අප්‍රේල් 1 වන දින පැවති 1964 පාර්ලිමේන්තු අතුරු මැතිවරණයේදී තෙන්නකෝන් ස්වාධීනව එම ආසනයට තරඟ කළ නමුත් තෙන්නකෝන් ගේ 10,675 ට ඡන්ද 13,915 ක් ලබා ගත් හේරත්ට පරාජය විය. කෙසේ වෙතත් ඔහු ශ්‍රීලනිප අපේක්ෂක ආර් බී තෙන්නකෝන් මහතාට වඩා ඡන්ද 2040 කින් ඉදිරියෙන් සිටියේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Results of the Parliamentary By-Elections held between 1947-1988 |url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/general-election-results/elections1947-1988.pdf |access-date=11 December 2017 |publisher=Department of Elections, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

1965 මාර්තු 22 දින පැවති [[ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 1965|6 වැනි පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී]] ස්වාධීනව තරග කළ ඔහු හේරත්ට වඩා ඡන්ද 1,358කින් නිකවැරටිය ආසනය සාර්ථකව නැවත ලබා ගත්තේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Result of Parliamentary General Election 1965 |url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/general-election-results/parliamentary-election-1965.pdf |access-date=11 December 2017 |publisher=Department of Elections, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

තෙන්නකෝන් 1970 මැයි 27 වැනි දින පැවති [[ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 1970|7 වැනි පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී]] නැවතත් ස්වාධීන මන්ත්‍රීවරයකු ලෙස මුළු ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 52.7% ක් ලබා ගනිමින් එක්සත් ජාතික පක්ෂ අපේක්ෂක [[H. B. Wanninayake|එච්.බී. වන්නිනායක]] ඡන්ද 6,272 කින් පරාජයට පත් කරමින් ආසනය රඳවා ගත්තේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Result of Parliamentary General Election 1970 |url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/general-election-results/general-election-1970.pdf |access-date=11 December 2017 |publisher=Department of Elections, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

1977 ජූලි 21 දින පැවති [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 1977|8 වැනි පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී]] ඔහුට ආසනය අහිමි වූ අතර, එච්.බී.වන්නිනායක ඡන්ද 20,127 (මුළු ඡන්දවලින් 58%), ශ්‍රීලනිප අපේක්ෂක සීපී තෙන්නකෝන් 12,223 (මුළු ඡන්දවලින් 35%) තෙන්නකෝන්ට ලබා ගත්තේය. ඡන්ද 2,124 (මුළු ඡන්ද වලින් 6%). &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Result of Parliamentary General Election 1977 |url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/general-election-results/general-election-1977.pdf |access-date=11 December 2017 |publisher=Department of Elections, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

ඔහුගේ දියණිය වන සෝමා කුමාරි 2001 සහ 2004 අතර පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරියක් ලෙසද කටයුතු කර ඇත.

== යොමු කිරීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:1991 මරණ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1934 උපත්]]</text>
      <sha1>twexi1gmptn204tt0nn9ogwjhj5u0ju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කාවිංග පෙරේරා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163694</id>
    <revision>
      <id>795570</id>
      <parentid>763443</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T13:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduap</username>
        <id>79896</id>
      </contributor>
      <comment>/* ටෙලිනාට්‍යය */ New teledrama</comment>
      <origin>795570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2497" sha1="fgmr5yb4xnoguwe2xdhuakehd5a0bi4" xml:space="preserve">{{Infobox actor
| name               = කාවිංග පෙරේරා &lt;br&gt; Kavinga Perera
| image              = 
| imagesize          = 
| caption            = 
| birth_date         = {{birth date and age|df=yes|1987|03|12}}
| birth_place        = 
| birth_name         = 
| children           = 
| education          = 
| alma_mater         = 
| occupation         = {{hlist|නලුවෙක්|නිවේදකයෙක්}} 
| yearsactive        = 
| spouse             = 
| signature          = 
}}
'''කාවිංග පෙරේරා''' යනු ලාංකික නලුවෙක් සහ නිවේදකයෙක්&lt;ref&gt;https://gossip.hirufm.lk/105237/2024/08/kavinga-perera-2024-d-talk.html&lt;/ref&gt;.

==වෘත්තීය==
===ටෙලිනාට්‍යය===
* ''අපි අපි වගේ''
* ''ආදර දෑසක්''
* ''උතුම් පැතුම්''
* ''තරුමලී''
* ''තෝඩු''
* ''පියවි''
* ''මල් හතයි''
* ''වැස්ස නුඹ වගේ''
* ''වැහිලිහිනි''
* ''සඳ පිනි බිඳක''
* ''සීතල ගිනිදැල්''
* ''සඳ දිය සිත්තම්''
* ''හිරු ඇවිදින්''
* ''නිල්නෙතු''
* ''හිතාගන්නම බැරි කතාවක්''
* ''අසංධිමිත''

==සම්මාන ==
{|class=wikitable
!සම්මානය!!වර්ශය
|-
|සුමති ජනප්‍රියම නළුවා සම්මානය
|2015&lt;ref&gt;{{cite web|title=EAP Broadcasting Company wins big at Sumathi Awards 2015|url=http://www.dailymirror.lk/83259/eap-broadcasting-company-wins-big-at-sumathi-awards-2015|publisher=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;
|-
|සුමති ජනප්‍රියම නළුවා සම්මානය
|2016&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sumathi Awards 2016|url=http://www.ceylontoday.lk/article20160701CT20161030.php?id=1769|publisher=Ceylon Today}}&lt;/ref&gt;
|-
|සුමති ජනප්‍රියම නළුවා සම්මානය
|2017&lt;ref&gt;{{cite web|title=Best Moments Of Sumathi Awards 2017|url=http://www.asianmirror.lk/entertainment/item/25387-sumathi-awards-2017-best-moments|publisher=Asian Mirror}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== භාහිර සබැඳි ==
* {{IMDb name|nm9450801}}

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

{{ප්‍රවර්ගකරණය අවැසි පිටු|date=ඔක්තෝබර් 2024}}
{{SriLanka-actor-stub}}</text>
      <sha1>fgmr5yb4xnoguwe2xdhuakehd5a0bi4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>795573</id>
      <parentid>795570</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T13:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduap</username>
        <id>79896</id>
      </contributor>
      <origin>795573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2541" sha1="lpk1krroiq39tx2209txlm1dbo0gymj" xml:space="preserve">{{Infobox actor
| name               = කාවිංග පෙරේරා &lt;br&gt; Kavinga Perera
| image              = 
| imagesize          = 
| caption            = 
| birth_date         = {{birth date and age|df=yes|1987|03|12}}
| birth_place        = 
| birth_name         = 
| children           = 
| education          = 
| alma_mater         = 
| occupation         = {{hlist|නලුවෙක්|නිවේදකයෙක්}} 
| yearsactive        = 
| spouse             = 
| signature          = 
}}
'''කාවිංග පෙරේරා''' යනු ලාංකික නලුවෙක් සහ නිවේදකයෙක්&lt;ref&gt;https://gossip.hirufm.lk/105237/2024/08/kavinga-perera-2024-d-talk.html&lt;/ref&gt;.

==වෘත්තීය==
===ටෙලිනාට්‍යය===
* ''අපි අපි වගේ''
* ''ආදර දෑසක්''
* ''උතුම් පැතුම්''
* ''තරුමලී''
* ''තෝඩු''
* ''පියවි''
* ''මල් හතයි''
* ''වැස්ස නුඹ වගේ''
* ''වැහිලිහිනි''
* ''සඳ පිනි බිඳක''
* ''සීතල ගිනිදැල්''
* ''සඳ දිය සිත්තම්''
* ''හිරු ඇවිදින්''
* ''නිල්නෙතු''
* ''හිතාගන්නම බැරි කතාවක්''
* ''අසංධිමිත''
* ''අඟුරු සිත්තම්''

==සම්මාන ==
{|class=wikitable
!සම්මානය!!වර්ශය
|-
|සුමති ජනප්‍රියම නළුවා සම්මානය
|2015&lt;ref&gt;{{cite web|title=EAP Broadcasting Company wins big at Sumathi Awards 2015|url=http://www.dailymirror.lk/83259/eap-broadcasting-company-wins-big-at-sumathi-awards-2015|publisher=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;
|-
|සුමති ජනප්‍රියම නළුවා සම්මානය
|2016&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sumathi Awards 2016|url=http://www.ceylontoday.lk/article20160701CT20161030.php?id=1769|publisher=Ceylon Today}}&lt;/ref&gt;
|-
|සුමති ජනප්‍රියම නළුවා සම්මානය
|2017&lt;ref&gt;{{cite web|title=Best Moments Of Sumathi Awards 2017|url=http://www.asianmirror.lk/entertainment/item/25387-sumathi-awards-2017-best-moments|publisher=Asian Mirror}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== භාහිර සබැඳි ==
* {{IMDb name|nm9450801}}

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

{{ප්‍රවර්ගකරණය අවැසි පිටු|date=ඔක්තෝබර් 2024}}
{{SriLanka-actor-stub}}</text>
      <sha1>lpk1krroiq39tx2209txlm1dbo0gymj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රාජ්‍ය බුද්ධි සේවාව (ශ්‍රී ලංකාව)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173900</id>
    <revision>
      <id>795589</id>
      <parentid>780896</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T17:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>795589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16214" sha1="axak633wobywnexav9tsxr5zp4n8cvv" xml:space="preserve">{{Infobox government agency
| name = රාජ්‍ය බුද්ධි සේවාව
| native_name = 
| native_name_a = 
| native_name_r = 
| seal = 
| seal_size = 
| seal_caption = 
| logo = 
| logo_size = 
| logo_caption = 
| image = 
| formed = {{start date and age|1984}}
| superseding1 = 
| jurisdiction = [[ශ්‍රී ලංකා රජය]]
| headquarters = [[කොළඹ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| employees = 
| budget = 
| minister1_name = 
| minister1_pfo = [[ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය (ශ්‍රී ලංකාව)|ආරක්ෂක අමාත්‍ය]]
| minister2_name = 
| minister2_pfo = 
| chief1_name = ධම්මික ප්‍රියන්ත කුමාර
| chief1_position = රාජ්‍ය බුද්ධි ප්‍රධානී
| chief2_name = 
| chief2_position = 
| parent_agency = [[ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය (ශ්‍රී ලංකාව)|ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය]]
| child1_agency = 
| child2_agency = 
| website = 
| footnotes = 
}}

'''රාජ්‍ය බුද්ධි සේවය''' (SIS) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා]] [[ආණ්ඩුව|රජයේ]] [[බුද්ධි ඒජන්සිය|බුද්ධි ආයතනයකි]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://sundaytimes.lk/080106/News/news00019.html|title=Slashing of security and the slaying of a politico|last=Fuard|first=Asif|date=6 January 2008|work=[[Sunday Times (Sri Lanka)|Sunday Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.nation.lk/2008/05/04/newsfe2.htm|title=Tigers sustain three-pronged strategy|last=Jeyaraji|first=D. B. S.|work=[[The Nation (Sri Lanka)|The Nation]]}}&lt;/ref&gt; එය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාථමික සිවිල් බුද්ධි ඒජන්සිය වන අතර අභ්‍යන්තර සහ බාහිර බුද්ධි තොරතුරු රැස්කිරීමේ වගකීම දරයි. එය [[ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය (ශ්‍රී ලංකාව)|ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ]] විෂය පථයට අයත් වේ. ඒජන්සිය මුලින් නම් කරන ලද්දේ '''ජාතික බුද්ධි කාර්යාංශය''' යනුවෙනි.

== භූමිකාව ==
රජයේ ප්‍රතිපත්ති සහ උපාය මාර්ග සැකසීමේ දී භාවිතා කළ යුතු අභ්‍යන්තර හා බාහිර මූලාශ්‍රවලින් එල්ල වන තර්ජන පිළිබඳ බුද්ධි තොරතුරු රැස් කිරීම සඳහා SIS වගකීම දරයි. SIS විසින් සිදු කරනු ලබන රාජකාරි ප්‍රධාන වශයෙන් වර්ගීකරණය කර ඇත,&lt;ref name=&quot;defrep2019&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Performance Report 2019 - Ministry of Defence |url=https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/performance-report-ministry-of-defence-2019.pdf |access-date=7 January 2021}}&lt;/ref&gt;

# තොරතුරු රැස් කිරීම සහ විශ්ලේෂණය.
# රහසිගත පරීක්ෂණ පැවැත්වීම.
# ත්‍රිවිධ හමුදාව, පොලිසිය සහ අනෙකුත් තෝරාගත් රාජ්‍ය ආයතන ඇතුළු සංවේදී ආයතනවලට බඳවා ගන්නා අයදුම්කරුවන් පිළිබඳ පසුබිම් පරීක්‍ෂණ පැවැත්වීම.
# VVIP සහ VIP ආරක්ෂාව සහ රජයේ කටයුතු පිළිබඳ තර්ජන තක්සේරු වාර්තා නිකුත් කරන්න.
# අනෙකුත් ආයතන සඳහා පුහුණු වැඩසටහන් පැවැත්වීම.
# ජාතික ආරක්ෂක ගැටළු සම්බන්ධයෙන් විදේශ සබඳතා පවත්වාගෙන යාම.

== සංවිධානය ==
SIS ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ කොටසක් වන අතර එය [[ශ්‍රී ලංකා පොලිස් සේවය|පොලිස්]] සහ [[ශ්‍රී ලංකා සන්නද්ධ හමුදා|හමුදා]] බුද්ධි අංශයෙන් වෙන් වූ නමුත් එහි කාර්ය මණ්ඩලය සමන්විත වන්නේ පොලිස් සහ හමුදා පසුබිම් දෙකෙහිම අයගෙනි. SIS මෙහෙයවනු ලබන්නේ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයෙකු විසිනි, නමුත් සම්ප්‍රදායිකව පොලිසියෙන් මෙය 2019 වර්ෂයේ දී බිඳ දමන ලදී.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|url=https://www.worldcat.org/oclc/865026030|date=19 March 2013|location=Barnsley, South Yorkshire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=9 December 2019 |title=Sri Lanka intel chief sacked over Easter attacks |url=https://www.asiatimes.com/2019/12/article/sri-lanka-intel-chief-sacked-over-easter-attacks/ |access-date=15 December 2019}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==
1984 වර්ෂය වන තෙක්, [[ශ්‍රී ලංකා පොලිස් සේවය|ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය]] අභ්‍යන්තර බුද්ධි කටයුතු සඳහා වගකිව යුතු වූ අතර, පළමුව විශේෂ ශාඛාව යටතේ ද පසුව බුද්ධි සේවා කොට්ඨාසය යටතේ ද විය. 1983 වර්ෂයේ ජුලි මස කෝලාහලයේ දී බුද්ධි සේවා අංශයේ අසාර්ථකත්වය හේතුවෙන් [[ජේ. ආර්. ජයවර්ධන]] රජය ජාතියේ බුද්ධි ජාලය නැවත ඇගයීමට ලක් කළ අතර 1984 වර්ෂයේ දී ජනාධිපතිවරයා විසින් ජාතික බුද්ධි කාර්යාංශයක් පිහිටුවන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.canberratimes.com.au/story/6094773/should-heads-roll-after-spy-failures/|title=Public Sector Informant: Should heads roll after New Zealand and Sri Lankan intelligence failures?|last=Williams|first=Clive|date=30 April 2019|work=[[Canberra Times]]|access-date=8 January 2022}}&lt;/ref&gt; නව සංවිධානය යුධ, නාවික, ගුවන් සහ පොලිසිය යන බුද්ධි අංශ ඒකාබද්ධ කළේ ය.&lt;ref&gt;[http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-13288.html SRI LANKA - A Country Study]&lt;/ref&gt; එය 2006 වර්ෂයේ දී රාජ්‍ය බුද්ධි සේවය ලෙස නම් කරන ලදී.

එල්ටීටීඊ ඒජන්තයින් ශ්‍රී ලංකා රජයට සහ හමුදා සංවිධානවලට සාර්ථකව රිංගාගත් අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස හමුදා බුද්ධි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයේ මේජර් තුවාන් මුතාලිෆ් සහ කර්නල් තුවාන් මීඩින් ඇතුළු ඉහළ පෙළේ හමුදා නිලධාරීන් කිහිප දෙනෙකු ඝාතනය කරමින් ශ්‍රී ලංකා ඔත්තු සේවා මංමුලා සහගත තත්ත්වයට පත් කළහ. ආරක්‍ෂක ලේකම් [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ|ගෝඨාභය රාජපක්‍ෂ]] යටතේ මංමුලා සහගත තත්ත්වයක සිටි බුද්ධි අංශ ඒකාබද්ධ යාන්ත්‍රණයක් ගොඩනඟා ගත් අතර, එය විදේශයන්හි කොටි විරෝධී මෙහෙයුම් සහ එස්අයිඑස් [[ඊළාම් යුද්ධය IV|හතරවැනි ඊළාම් යුද්ධයේ දී]] විශාල කාර්යභාරයක් ඉටු කළ අතර එය සැලකිය යුතු සාර්ථකත්වයක් අත්කර ගත්තේය. එල්ටීටීඊ සංවිධානය විසින් නගරවල රෝපණය කරන ලද දිගු කාලීන සිල්පර කොටු විශාල ප්‍රමාණයක් විසුරුවා හැරීමට SIS සම්බන්ධ වූ අතර, මූල්‍යමය වාසි තකා එල්ටීටීඊයට උදව් කරන අපරාධකරුවන් සොයා ගැනීමට පොලිසියට උපකාර විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Role of Intelligence Services |url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20100517_02 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130913024412/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20100517_02 |archive-date=2013-09-13 |website=www.defence.lk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|url=https://www.worldcat.org/oclc/865026030|date=19 March 2013|location=Barnsley, South Yorkshire}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFMoorcraft,_Paul_L.2013&quot;&gt;Moorcraft, Paul L. (19 March 2013). [[oclc:865026030|''Total destruction of the Tamil Tigers : the rare victory of Sri Lanka's long war'']]. Barnsley, South Yorkshire. [[ජාත්‍යන්තර සම්මත පොත් අංකය|ISBN]]&amp;nbsp;[[විශේෂ:පොත් මූලාශ්‍ර/978-1-78383-074-9|&lt;bdi&gt;978-1-78383-074-9&lt;/bdi&gt;]]. [[OCLC (හඳුනාගැනීම)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/865026030 865026030].&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;cs1-maint citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[සැකිල්ල:උපන්‍යාස පොත|cite book]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: CS1 maint: location missing publisher ([[:ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රධාන: ස්ථානය අතුරුදහන් ප්‍රකාශකයා|link]])&lt;/span&gt;
[[Category:CS1 maint: location missing publisher]]&lt;/ref&gt;

2015 වර්ෂයේ ජනවාරි මස මාසයේ දී SIS හි අධ්‍යක්ෂ චන්ද්‍රා වාකිස්ටා ජනාධිපතිවරණයෙන් පසුව ඉල්ලා අස් වූයේ විපක්ෂ දේශපාලනඥයන්ගේ දුරකථනවලට සවන්දීමේ චෝදනා මධ්‍යයේ ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.srilankaguardian.org/2015/01/intelligence-chief-quits-telephone.html|title=Intelligence Chief Quits|access-date=9 August 2015|publisher=Sri Lanka Guardian|archive-date=12 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150812080700/http://www.srilankaguardian.org/2015/01/intelligence-chief-quits-telephone.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; මාර්තු මාසයේ දී නිලන්ත ජයවර්ධන SIS අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Mirror&quot;&gt;{{Cite news|url=http://srilankamirror.com/news/item/2494-nilantha-appointed-sis-chief|title=Nilantha appointed SIS chief|date=2 March 2015|work=Sri Lankan Mirror|access-date=9 August 2015}}&lt;/ref&gt;

2019 වර්ෂයේ දෙසැම්බරයේ දී අලුතින් තේරී පත් වූ ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ විසින් SIS හි ප්‍රධානියා ලෙස [[හමුදා බුද්ධි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය (ශ්‍රී ලංකාව)|හමුදා බුද්ධි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයේ]] හිටපු ප්‍රධානියා වූ බ්‍රිගේඩියර් [[සුරේෂ් සලේ|සුරේෂ් සලෙයි]] පත් කරන ලදී. පොලිසිය වෙනුවට හමුදා බුද්ධි අංශයෙන් පැමිණි SIS හි පළමු අධ්‍යක්ෂවරයා සලේ ය.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=9 December 2019 |title=Sri Lanka intel chief sacked over Easter attacks |url=https://www.asiatimes.com/2019/12/article/sri-lanka-intel-chief-sacked-over-easter-attacks/ |access-date=15 December 2019}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.asiatimes.com/2019/12/article/sri-lanka-intel-chief-sacked-over-easter-attacks/ &quot;Sri Lanka intel chief sacked over Easter attacks&quot;]. 9 December 2019&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;15 December&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල ==

* අභ්‍යන්තර බුද්ධි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය
* විදේශ බුද්ධි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය

== මෙහෙයුම් ==
[[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|එල්.ටී.ටී.ඊ]] සංවිධානයට අවි ආයුධ ලබා ගැනීමේ නිරතව සිටි [[සෙල්වරාසා පත්මනාදන්|කුමරන් පද්මනාදන්]] හෙවත් කේ.පී [[මලයාසියාව|මැලේසියාවේ දී]] අත්අඩංගුවට ගෙන [[තායිලන්තය]] හරහා [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවට]] රැගෙන ආවේ මෙම නියෝජිතායතනය මගිනි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://sundaytimes.lk/090809/News/nws_20.html|title=KP- he knows secrets that have never been told|last=Athas|first=Iqbal|date=9 August 2009|work=[[Sunday Times (Sri Lanka)|Sunday Times]]}}&lt;/ref&gt;

මෑතකදී හිටපු එල්ටීටීඊ සාමාජිකයින් කිහිප දෙනෙකු අග්නිදිග ආසියාතික රටවලින් අල්ලාගෙන ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය බුද්ධි සේවය සහ [[ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදාව|ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවේ]] [[හමුදා බුද්ධි බළකාය (ශ්‍රී ලංකාව)|හමුදා බුද්ධි බළකාය (ශ්‍රී ලංකා)]] එක්ව ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන යන ලදී.

== මේකත් බලන්න ==

* [[ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය (ශ්‍රී ලංකාව)]]
* [[හමුදා බුද්ධි බළකාය (ශ්‍රී ලංකාව)]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
== බාහිර සබැඳි ==

* [http://www.priu.gov.lk/Ministries_2007/Min_Defence_Public_security_Law_Order.html ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයාගේ දළ විශ්ලේෂණය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070220202132/http://www.priu.gov.lk/Ministries_2007/Min_Defence_Public_security_Law_Order.html |date=2007-02-20 }}
* [http://sundaytimes.lk//961201/sitrep.html කොටි භීෂණය සහ පිරිමි හැරවුම් මාර්ගය]
{{Sri Lankan security forces}}{{National intelligence agencies}}{{අධිකාරී පාලනය}}</text>
      <sha1>axak633wobywnexav9tsxr5zp4n8cvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>චිලී හි ඉතිහාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182299</id>
    <revision>
      <id>795608</id>
      <parentid>750529</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T11:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janitoalevic</username>
        <id>36754</id>
      </contributor>
      <comment>/* ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතකරණය */</comment>
      <origin>795608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90593" sha1="n7ua533uogf2zcw0vfc1x36wnkmpsm4" xml:space="preserve">
=== මුල් ඉතිහාසය ===
[[File:Momia_cultura_chinchorro_año_3000_AC.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Momia_cultura_chinchorro_a%C3%B1o_3000_AC.jpg|වම|thumb|පැරණිතම චින්චොරෝ මමී, ක්‍රි.පූ. 5050 පමණ සිට පැවත එන්නකි.]]
ගල් මෙවලම් සාක්ෂිවලින් පෙනී යන්නේ මිනිසුන් වසර 18,500 කට පෙර මොන්ටේ වර්ඩ් නිම්න ප්‍රදේශයට වරින් වර පැමිණි බවයි. වසර 10,000 කට පමණ පෙර, සංක්‍රමණික ආදිවාසී ජනයා වර්තමාන චිලීයේ සාරවත් නිම්න සහ වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පදිංචි වූහ. ඉතා මුල් කාලීන මානව වාසස්ථානවලින් ජනාවාස වූ ස්ථාන අතර මොන්ටේ වර්ඩ්, කියුවා ඩෙල් මිලෝඩන් සහ පාලි-අයික් ආවාටයේ ලාවා නළය ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |author=Bower, Bruce |date=26 December 2015 |title=People roamed tip of South America 18,500 years ago |url=https://www.sciencenews.org/article/people-roamed-tip-south-america-18500-years-ago |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510101040/https://www.sciencenews.org/article/people-roamed-tip-south-america-18500-years-ago |archive-date=10 May 2020 |access-date=26 December 2015 |work=Science News |pages=10}}&lt;/ref&gt;

ඉන්කාවරු කෙටියෙන් ඔවුන්ගේ අධිරාජ්‍යය දැන් උතුරු චිලී ලෙස ව්‍යාප්ත කළ නමුත්, මාපුචේ (හෝ ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් ඔවුන් හැඳින්වූ පරිදි අරවුකානියානුවන්) රාජ්‍ය සංවිධානයක් නොමැතිකම නොතකා ඉන්කා අධිරාජ්‍යය ඔවුන් යටත් කර ගැනීමට ගත් බොහෝ උත්සාහයන්ට සාර්ථකව ප්‍රතිරෝධය දැක්වූහ.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Nf8SnJ_ZJbkC&amp;pg=PA27 |title=Insight Guides: Chile |publisher=Langenscheidt Publishing Group |year=2002 |isbn=978-981-234-890-6 |page=27 |access-date=14 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221111313/https://books.google.com/books?id=Nf8SnJ_ZJbkC&amp;pg=PA27#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=21 February 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් සාපා ඉන්කා ටුපාක් යුපන්කි සහ ඔහුගේ හමුදාවට එරෙහිව සටන් කළහ. මවුලේ සටන ලෙස හැඳින්වෙන ලේ වැකි දින තුනක ගැටුමේ ප්‍රතිඵලය වූයේ චිලී ප්‍රදේශ අත්පත් කර ගැනීම මවුලේ ගඟේදී අවසන් වීමයි.&lt;ref name=&quot;countrystudies&quot;&gt;{{cite web |date=31 March 1994 |title=Development and Breakdown of Democracy, 1830–1973 |url=http://countrystudies.us/chile/85.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110709014719/http://countrystudies.us/chile/85.htm |archive-date=9 July 2011 |access-date=21 April 2009 |work=Country Studies |publisher=Library of Congress}}&lt;/ref&gt;

=== ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතකරණය ===
[[File:Captaincy General of Chile, 1810, with territories as disputed.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Captaincy General of Chile, 1810, with territories as disputed.svg|thumb|චිලී ඉතිහාස ලේඛනයට අනුව 1810 දී චිලී රාජධානිය. ඊළඟ වසරේදී රියෝ ඩි ලා ප්ලාටා හි උප රාජකීයත්වය නිර්මාණය කරන ලද අතර මෙන්ඩෝසා සහ සැන් ජුවාන් නගරවල භූමි ප්‍රදේශ චිලියේ සිට නව ආයතනයට මාරු කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Eyzaguirre, Jaime |title=Breve historia de las fronteras de Chile |date=1967 |publisher=Editorial Universitaria}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Lagos Carmona |first1=Guillermo |title=Los Títulos Históricos: Historia de Las Fronteras de Chile |date=1985 |publisher=Andrés Bello |quote=(p. 197) We note that the Loa river is at 22 degrees and that Baleato, in 1793, indicated 21.5 degrees for the beginning of the Kingdom of Chile, with the Loa at its mouth in the Pacific. (...) (p. 540) According to the Map of Cano y Olmedilla, the limit of the Kingdom of Chile &quot;(...) through the desert of Atacama (...) From here it turns to the S., S.E., S.E., and S., keeping in general this last course until near the 29° parallel, from where it takes a S.E. direction. SE. and S., generally keeping this last course until the vicinity of the 29° parallel, from where it takes a S.E. direction, skirting to the east the 'Province of Cuyo' which, of course, appears to be included in the territory of the Kingdom of Chile. In the latitude of 32°30' the line turns to the S.W. until reaching the Quinto river, which, as the legend says 'communicates by channels with the Saladillo in time of floods'. It follows the river down to the meridian 316°, counting to the E. of Tenerife, where it turns a stretch until it reaches the Hueuque-Leuvu river (or Barrancas river) at 371/2° latitude. From here it runs along the river for a stretch to the S.E., and then turns to the E. and falls into the Atlantic Sea in the vicinity of parallel 37° between Cape Lobos and Cape Corrientes&quot;, &quot;a little north of the current Mar del Plata&quot;. (...) (p. 543) In this document it is seen that those of the province of Cuyo end to the south at the source of the Diamante River, and that from that point to the east, the dividing line goes to the point where the Quinto River crosses the road that goes from Santiago to Buenos Aires.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Amunátegui |first1=Miguel Luis |url=https://libros.uchile.cl/files/presses/1/monographs/128/submission/proof/36/ |title=Títulos de la República de Chile a la soberanía i dominio de la Estremidad |date=1985 |access-date=14 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221112070737/https://libros.uchile.cl/files/presses/1/monographs/128/submission/proof/36/ |archive-date=12 November 2022 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Morla Vicuña |first1=Carlos |title=Estudio histórico sobre el descubrimiento y conquista de la Patagonia y de la Tierra del Fuego |date=1903 |publisher=F. A. Brockhaus |location=Leipzig}}&lt;/ref&gt;]]
1520 දී, ලොව වටා ගමන් කිරීමට උත්සාහ කරන අතරතුර, ෆර්ඩිනන්ඩ් මැගෙලන් දැන් ඔහුගේ නමින් නම් කර ඇති දකුණු මාර්ගය (මැගෙලන් සමුද්‍ර සන්ධිය) සොයා ගත් අතර එමඟින් දැන් චිලී ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයට පා තැබූ පළමු යුරෝපීයයා බවට පත්විය. චිලී වෙත ළඟා වූ ඊළඟ යුරෝපීයයන් වූයේ 1535 දී පේරු සිට රත්තරන් සොයමින් පැමිණි ඩියාගෝ ද අල්මාග්‍රෝ සහ ඔහුගේ ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණික කණ්ඩායමයි. ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයින්ට ප්‍රධාන වශයෙන් කප්පාදු කෘෂිකර්මාන්තය සහ දඩයම් කිරීම තුළින් තමන්ට සහාය වූ විවිධ සංස්කෘතීන් හමු විය.&lt;ref name=&quot;countrystudies&quot; /&gt;

චිලී යටත් කර ගැනීම 1540 දී ඉතා උනන්දුවෙන් ආරම්භ වූ අතර එය 1541 පෙබරවාරි 12 වන දින සන්තියාගෝ නගරය ආරම්භ කළ ෆ්‍රැන්සිස්කෝ පිසාරෝගේ ලුතිනන්වරයෙකු වූ පෙඩ්‍රෝ ද වැල්ඩිවියා විසින් සිදු කරන ලදී. ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයින්ට ඔවුන් සොයන පුළුල් රන් හා රිදී සොයා ගැනීමට නොහැකි වුවද, ඔවුන් චිලී මධ්‍යම නිම්නයේ කෘෂිකාර්මික විභවය හඳුනා ගත් අතර, චිලී ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් බවට පත්විය.&lt;ref name=&quot;countrystudies&quot; /&gt;

යටත් කර ගැනීම ක්‍රමයෙන් සිදු වූ අතර යුරෝපීයයන් නැවත නැවතත් පසුබෑමකට ලක් විය. 1553 දී ආරම්භ වූ දැවැන්ත මාපුචේ කැරැල්ලක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වැල්ඩිවියා මරණයට පත් වූ අතර යටත් විජිතයේ ප්‍රධාන ජනාවාස බොහොමයක් විනාශ විය. පසුව ඇති වූ ප්‍රධාන කැරලි 1598 සහ 1655 දී සිදු විය. මාපුචේ සහ අනෙකුත් ස්වදේශික කණ්ඩායම් කැරලි ගැසූ සෑම අවස්ථාවකම, ජනපදයේ දකුණු මායිම උතුරු දෙසට තල්ලු කරන ලදී. 1683 දී ස්පාඤ්ඤ කිරීටය විසින් වහල්භාවය අහෝසි කිරීම සිදු කරන ලද්දේ මාපුචේ වහල්භාවයට පත් කිරීම ඔවුන් යටත් කර ගැනීමට බිය ගැන්වීමට වඩා ප්‍රතිරෝධය තීව්‍ර කළ බව පිළිගැනීමෙනි. රාජකීය තහනම් කිරීම් තිබියදීත්, අඛණ්ඩ යටත්විජිතවාදී මැදිහත්වීම් හේතුවෙන් සබඳතා පළුදු විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caivano |first=Tommaso |date=1 April 1882 |title=Storia della guerra d'America fra Chilì, il Perù e la Bolivia |url=http://archive.org/details/storiadellaguer00caivgoog |publisher=Ermanno Loescher |language=it |via=Internet Archive |place=Torino}}&lt;/ref&gt;

උතුරට කාන්තාරයෙන්, දකුණට මාපුචේ විසින්, නැගෙනහිරින් ඇන්ඩීස් කඳුවැටියෙන් සහ බටහිරින් සාගරයෙන් වෙන් කරන ලද චිලී, ස්පාඤ්ඤ ඇමරිකාවේ වඩාත්ම මධ්‍යගත, සමජාතීය භූමි ප්‍රදේශයක් බවට පත්විය. එක්තරා ආකාරයක මායිම් බලකොටුවක් ලෙස සේවය කරමින්, මාපුචේ සහ ස්පාඤ්ඤයේ යුරෝපීය සතුරන්, විශේෂයෙන් ඉංග්‍රීසි සහ ලන්දේසීන් යන දෙපිරිසගේම ආක්‍රමණ වැළැක්වීමේ මෙහෙවර යටත් විජිතයට පැවරුණි. සර් ෆ්‍රැන්සිස් ඩ්‍රේක් 1578 දී යටත් විජිතයේ ප්‍රධාන වරාය වූ වල්පරයිසෝ වෙත කළ වැටලීමෙන් පෙන්නුම් කළ පරිදි, මාපුචේට අමතරව බුකනියර්වරුන් සහ මුහුදු කොල්ලකරුවන් ද යටත් විජිතයට තර්ජනය කළහ. චිලී රාජ්‍යය ඇමරිකාවේ විශාලතම ස්ථාවර හමුදාවන්ගෙන් එකකට සත්කාරකත්වය සැපයූ අතර, එය ස්පාඤ්ඤ දේපළවලින් වඩාත්ම මිලිටරිකරණය වූ එකක් බවට පත් කළ අතර, පේරු උපරාජයාගේ භාණ්ඩාගාරයට ද මුදල් වැය කළේය.&lt;ref name=&quot;hudson&quot;&gt;{{cite web |year=1995 |editor-last=Hudson |editor-first=Rex A. |title=Chile: A Country Study |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/cltoc.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150625213643/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/cltoc.html |archive-date=25 June 2015 |access-date=27 February 2005 |work=GPO for the Library of Congress}}&lt;/ref&gt;

[[File:Fundacion_de_Santiago.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fundacion_de_Santiago.jpg|වම|thumb|පේද්‍රෝ ලීරා විසින් 1888 දී හුලේන් හිල් හි පේද්‍රෝ ද වැල්ඩිවියා විසින් සන්තියාගෝ පිහිටුවීමේ සිතුවම]]
පළමු සාමාන්‍ය සංගණනය 1777 සහ 1778 අතර කාලය තුළ අගස්ටින් ද ජෞරෙගුයිගේ රජය විසින් පවත්වන ලදී; එයින් පෙන්නුම් කළේ ජනගහනය 259,646 කින් සමන්විත වූ බවයි: යුරෝපීය සම්භවයක් ඇති 73.5% ක්, මෙස්ටිසෝවරුන් 7.9% ක්, ආදිවාසී ජනතාව 8.6% ක් සහ කළු ජාතිකයින් 9.8% ක්. චිලෝ පළාතේ ආණ්ඩුකාර ෆ්‍රැන්සිස්කෝ හර්ටාඩෝ 1784 දී සංගණනයක් සිදු කළ අතර ජනගහනය 26,703 ක් වන අතර, ඔවුන්ගෙන් 64.4% ක් සුදු ජාතිකයින් සහ 33.5% ක් ස්වදේශිකයන් බවයි. 1812 දී කොන්සෙප්සියොන් රදගුරු පදවිය විසින් මවුලේ ගඟට දකුණින් පිහිටි ප්‍රදේශවල සංගණනයක් සිදු කරන ලද නමුත්, ආදිවාසී ජනගහනය හෝ චිලෝ පළාතේ වැසියන් ඇතුළත් කර නොතිබුණි. ජනගහනය 210,567 ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර, ඔවුන්ගෙන් 86.1% ක් ස්පාඤ්ඤ හෝ යුරෝපීය සම්භවයක් ඇති අය වූ අතර, ඔවුන්ගෙන් 10% ක් ආදිවාසී වූ අතර 3.7% ක් මෙස්ටිසෝ, කළු සහ මුලටෝස් විය.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Silva Castro |first=Raúl |url=https://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-8952.html |title=Censo de 1813 |date=1953 |publisher=Imprenta Chile |place=Santiago |page=370 |access-date=18 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818150256/https://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-8952.html |archive-date=18 August 2024 |url-status=live |via=Biblioteca Nacional de Chile}}&lt;/ref&gt;

බැටන් සහ ලෝර්කා-ජානා විසින් කරන ලද 2021 අධ්‍යයනයකින් පෙන්නුම් කරන්නේ උතුරු යුරෝපීය සංක්‍රමණිකයන්ගෙන් සාපේක්ෂව ඉහළ කොටසක් ඇති ප්‍රදේශ සංඛ්‍යාත්මකව වේගයෙන් වර්ධනය වූ බවයි, සමස්ත සංක්‍රමණික සංඛ්‍යාව කුඩා වුවද. මෙම බලපෑම බාහිර සාධක සමඟ සම්බන්ධ විය හැකිය: අවට ජනගහනය කුඩා යුරෝපීය නොවන සංක්‍රමණික කණ්ඩායමට සමාන හැසිරීමක් අනුගමනය කළ අතර නව පාසල් නිර්මාණය විය. උත්ප්‍රාසාත්මක ලෙස, සංක්‍රමණිකයන් විසින් කරන ලද අධ්‍යාපනික ආයෝජනයෙන් ධනාත්මක බලපෑම් ඇති වන්නට ඇත, ඒ සමඟම සංඛ්‍යාත්මකභාවය මෙම කලාපවල වැඩි අසමානතාවයෙන් අඩු වී තිබිය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, සංක්‍රමණවල ධනාත්මක බලපෑම් පැහැදිලිවම ප්‍රබල විය.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Baten|first1=Joerg|last2=Llorca-Jaña|first2=Manuel|date=2021|title=Inequality, Low-Intensity Immigration and Human Capital Formation in the Regions of Chile, 1820–1939|url=https://www.cesifo.org/DocDL/cesifo1_wp8177.pdf|url-status=live|journal=Economics and Human Biology|volume=43|page=101030|doi=10.1016/j.ehb.2021.101030|issn=1570-677X|pmid=34171763|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.cesifo.org/DocDL/cesifo1_wp8177.pdf|archive-date=9 October 2022|s2cid=219382958}}&lt;/ref&gt;

=== නිදහස සහ ජාතිය ගොඩනැගීම ===
[[File:Ejercito_Libertador_cruce_de_Cordillera_de_los_andes.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ejercito_Libertador_cruce_de_Cordillera_de_los_andes.jpg|thumb|ඇන්ඩීස් තරණය කරන අතරතුර ජෙනරාල්වරුන් වන ජෝස් ද සැන් මාටින් (වමේ) සහ බර්නාඩෝ ඕ'හිගින්ස් (දකුණේ)]]
1808 දී, නැපෝලියන් ඔහුගේ සහෝදර ජෝසප් ස්පාඤ්ඤ රජු ලෙස සිංහාසනාරූඪ කිරීමත් සමඟ චිලී ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස ලබා ගැනීම සඳහා වූ උත්සාහය වේගවත් විය. බලයෙන් පහ කරන ලද රජුගේ උරුමක්කාරයා වන ෆර්ඩිනන්ඩ් නමින් ජාතික ජුන්ටාවක් 1810 සැප්තැම්බර් 18 වන දින පිහිටුවන ලදී. චිලී රජයේ ජුන්ටාව ස්පාඤ්ඤ රාජාණ්ඩුව තුළ චිලී සඳහා ස්වාධීන රජයක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය (මෙම දිනය සිහිපත් කිරීම සඳහා, චිලී සෑම වසරකම සැප්තැම්බර් 18 වන දින එහි ජාතික දිනය සමරයි).

මෙම සිදුවීම් වලින් පසුව, හොසේ මිගෙල් කැරේරා (වඩාත් ප්‍රසිද්ධ දේශප්‍රේමීන්ගෙන් කෙනෙකු) සහ ඔහුගේ සහෝදරයන් දෙදෙනා වන ජුවාන් ජෝස් සහ ලුයිස් කැරේරාගේ අණ යටතේ පූර්ණ නිදහස සඳහා වූ ව්‍යාපාරයක් ඉක්මනින්ම පුළුල් අනුගාමිකයින් පිරිසක් ලබා ගත්තේය. රෙකොන්ක්විස්ටා ලෙස හැඳින්වෙන කාලය තුළ අත්තනෝමතික පාලනය නැවත පැනවීමට ස්පාඤ්ඤ උත්සාහයන් දිගු අරගලයකට තුඩු දුන් අතර, කැරේරාගේ නායකත්වයට අභියෝග කළ බර්නාඩෝ ඕ'හිගින්ස්ගේ අභ්‍යන්තර ගැටුම් ද ඊට හේතු විය.

1817 දක්වා කඩින් කඩ යුද්ධ පැවතුනි. ආර්ජන්ටිනාවේ කැරේරා සිරගතව සිටියදී, ඕ'හිගින්ස් සහ කැරේරා විරෝධී කණ්ඩායම, ආර්ජන්ටිනාවේ නිදහස් යුද්ධයේ වීරයා වූ ජෝස් ද සැන් මාටින්, ඇන්ඩීස් හරහා චිලී වෙත හමුදාවක් මෙහෙයවූ අතර රාජකීයයන් පරාජය කළේය. කෙසේ වෙතත්, 1818 පෙබරවාරි 12 වන දින චිලී ස්වාධීන ජනරජයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, දේශපාලන කැරැල්ල සුළු සමාජ වෙනසක් ගෙන ආ අතර, 19 වන සියවසේ චිලී සමාජය පවුල් දේශපාලනය සහ රෝමානු කතෝලික පල්ලිය විසින් බෙහෙවින් බලපා ඇති ස්ථරීකෘත යටත් විජිත සමාජ ව්‍යුහයේ සාරය ආරක්ෂා කළේය. අවසානයේ ශක්තිමත් ජනාධිපති ධුරයක් මතු වූ නමුත් ධනවත් ඉඩම් හිමියන් බලවත්ව සිටියහ.&lt;ref name=&quot;countrystudies&quot; /&gt; බර්නාඩෝ ඕ'හිගින්ස් වරක් පිලිපීනය ස්පාඤ්ඤයෙන් මුදාගෙන දූපත් ඇතුළත් කිරීමෙන් චිලී රාජ්‍යය පුළුල් කිරීමට සැලසුම් කළේය. මේ සම්බන්ධයෙන් ඔහු 1821 නොවැම්බර් 12 දිනැති ලිපියකින් ස්කොට්ලන්ත නාවික නිලධාරියෙකු වන ලෝඩ් තෝමස් කොක්රේන් වෙත ගුවායාකිල්, ගැලපගෝස් දූපත් සහ පිලිපීනය යටත් කර ගැනීමේ ඔහුගේ සැලැස්ම ප්‍රකාශ කළේය. සූදානම් කිරීම් තිබුණත්, ඕ'හිගින්ස් පිටුවහල් කළ නිසා සැලැස්ම ක්‍රියාත්මක වූයේ නැත.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=Jg5cEAAAQBAJ Intercolonial Intimacies: Relinking Latin/o America to the Philippines. 1898-1964 By Paula C. Park] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101151055/https://books.google.com.ph/books?id=Jg5cEAAAQBAJ|date=1 November 2022}} (INTRODUCTION: Residual Intercolonial Intimacies across the &quot;Hispanic&quot; Pacific)&lt;/ref&gt;

[[File:Combate_Naval_Iquique-Thomas_Somerscales.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Combate_Naval_Iquique-Thomas_Somerscales.jpg|thumb|1879 මැයි 21 වන දින ඉක්වික් සටන. පැසිෆික් යුද්ධයේදී චිලී ලැබූ ජයග්‍රහණය නව භූමි ප්‍රදේශ දක්වා ව්‍යාප්ත වීමට ඉඩ සැලසීය.]]
චිලී සෙමෙන් තම බලපෑම පුළුල් කිරීමට සහ එහි දේශසීමා ස්ථාපිත කිරීමට පටන් ගත්තේය. ටැන්ටාකෝ ගිවිසුම මගින්, චිලෝ දූපත් සමූහය 1826 දී සංස්ථාගත කරන ලදී. චානාර්සිලෝ හි රිදී ලෝපස් සොයා ගැනීම සහ පේරු සමඟ පැසිෆික් සාගරයේ සමුද්‍රීය ආධිපත්‍යය පිළිබඳ ගැටුමකට තුඩු දුන් වැල්පරයිසෝ වරායේ වර්ධනය වන වෙළඳාම හේතුවෙන් ආර්ථිකය දියුණු වීමට පටන් ගත්තේය. ඒ සමඟම, දකුණු චිලියේ ස්වෛරීභාවය ශක්තිමත් කිරීමට උත්සාහ කරන ලද අතර, 1848 දී අරවුකානියාවට විනිවිද යාම තීව්‍ර කර ලන්කිහු ජර්මානු සංක්‍රමණිකයන් සමඟ යටත් විජිතයක් බවට පත් කරන ලදී. ජෝන් විලියම්ස් විල්සන්ගේ අණ යටතේ ෂූනර් ඇන්කුඩ් විසින් ෆෝට් බුල්ස් ආරම්භ කිරීමත් සමඟ, 1843 දී මැගලන්ස් කලාපය රට විසින් පාලනය කිරීමට පටන් ගත් අතර, එවකට බොලිවියාව සමඟ ආරවුලක් ඇති ඇන්ටොෆගස්ටා කලාපය මිනිසුන්ගෙන් පිරී යාමට පටන් ගත්තේය.

1829–1830 චිලී සිවිල් යුද්ධයෙන් පසුව, ජෝකින් ප්‍රීටෝ පරිපාලනය යටතේ කොන්සර්වේටිව්වරුන් ජයග්‍රහණය කළ 1833 චිලී ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ලියා ක්‍රියාත්මක කරන ලද්දේ ත්‍රිත්ව අමාත්‍ය ඩියාගෝ පෝටේල්ස්ගේ ඉහළ බලපෑමෙනි. 1850 ගණන්වල චිලීහි තවත් සිවිල් යුද්ධ දෙකක් සිදු විය, එකක් 1851 දී සහ අනෙක 1859 දී.

[[File:Territorial_losses_of_the_Republic_of_Chile_de_jure.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Territorial_losses_of_the_Republic_of_Chile_de_jure.svg|thumb|468x468පික්|චිලී ඉතිහාස ලේඛනයට අනුව චිලී ජනරජයේ භෞමික පාඩු (නීතිය අනුව)&lt;ref name=&quot;Eyzaguirre&quot;&gt;{{cite book |author1=Eyzaguirre, Jaime |title=Breve historia de las fronteras de Chile |date=1967 |publisher=Editorial Universitaria |language=es}}&lt;/ref&gt;]]19 වන සියවසේ අගභාගයේදී, සන්තියාගෝහි රජය අරවුකානියා අත්පත් කර ගැනීමෙන් දකුණේ සිය ස්ථානය තහවුරු කර ගත්තේය. 1881 දී චිලී සහ ආර්ජන්ටිනාව අතර මායිම් ගිවිසුම මගින් මැගෙලන් සමුද්‍ර සන්ධිය පිළිබඳ චිලී ස්වෛරීභාවය තහවුරු කරන ලද අතර, 1842 දී ආරම්භ වූ ආරවුලකින් පසු නැගෙනහිර පැටගෝනියාවේ ඉතිරි කොටසෙහි තම හිමිකම් අත්හැරීමට ද රට පෙළඹුණි.&lt;ref name=&quot;PatagoniaAustral&quot;&gt;{{cite book |author=Mateo Martinic Beros |url=https://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-10386.html |title=Presencia de Chile en la Patagonia austral 1843 – 1879 |date=1971 |publisher=Editorial Andrés Bello |language=es |access-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331010856/https://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-10386.html |archive-date=31 March 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; පේරු සහ බොලිවියාව සමඟ පැවති පැසිෆික් යුද්ධයේ (1879–83) ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, චිලී රාජ්‍යය තම භූමි ප්‍රදේශය උතුරු දෙසට තුනෙන් එකකින් පමණ පුළුල් කළ අතර, බොලිවියාවේ පැසිෆික් කලාපයට ප්‍රවේශය ඉවත් කළ අතර, වටිනා නයිට්‍රේට් නිධි අත්පත් කර ගත් අතර, එය සූරාකෑම ජාතික සමෘද්ධිමත් යුගයකට මඟ පෑදීය. 1870 වන විට දකුණු ඇමරිකාවේ ඉහළ ආදායම් ලබන රටවලින් එකක් ලෙස චිලී රාජ්‍යයට එක් විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Baten |first1=Jörg |author-link=Jörg Baten |title=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present. |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781107507180 |page=137}}&lt;/ref&gt;

1888 සැප්තැම්බර් 9 වන දින, ටහිටි රදගුරු මොන්සිග්නෝර් ජෝසේ මාරියා වර්ඩියර්ගේ උත්සාහයට ස්තූතිවන්ත වන්නට, ප්‍රාදේශීය රජු සමඟ අන්‍යෝන්‍ය කැමැත්ත ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමෙන් චිලී රාජ්‍යය පාස්කු දූපත අත්පත් කර ගත්තේය. වහල් වෙළෙන්දන් විසින් දිවයින නිරන්තරයෙන් ප්‍රහාර එල්ල කරන ලදී. නාවික නිලධාරි පොලිකාර්පෝ ටෝරෝ චිලී රජය නියෝජනය කළ අතර අටමු ටෙකේනා රපානුයි කවුන්සිලයේ ප්‍රධානියා විය. රාපා නුයි වැඩිහිටියන් ඔවුන්ගේ ප්‍රධානීන් ලෙස ඔවුන්ගේ පදවි නාම, ඔවුන්ගේ ඉඩම්වල අයිතිය, ඔවුන්ගේ සංස්කෘතියේ සහ සම්ප්‍රදායන්ගේ වලංගුභාවය සමාන කොන්දේසි මත අත් නොහරිමින් ස්වෛරීභාවය අත්හැරියහ. රාපා නුයිවරු කිසිවක් විකුණා දැමූ අතර චිලී රාජ්‍යයට සමාන කොන්දේසි යටතේ ඒකාබද්ධ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;historia&quot;&gt;{{Cite web |title=Historia de la Isla de Pascua: Su Incorporación y Su Conflicto Con La Williamson &amp; Balfour. Daños Patrimoniales, Pretensiones Internacionales e Independentismos |url=http://www.soberaniachile.cl/historia_de_la_incorporacion_y_las_controversias_de_la_isla_de_pascua.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321015938/http://www.soberaniachile.cl/historia_de_la_incorporacion_y_las_controversias_de_la_isla_de_pascua.html |archive-date=21 March 2023 |access-date=26 January 2024}}&lt;/ref&gt;

1891 චිලී සිවිල් යුද්ධය ජනාධිපතිවරයා සහ කොංග්‍රසය අතර බලය නැවත බෙදා හැරීමක් සිදු කළ අතර, චිලී පාර්ලිමේන්තු විලාසිතාවේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක් ස්ථාපිත කළේය. කෙසේ වෙතත්, සිවිල් යුද්ධය දේශීය කර්මාන්ත සහ බලගතු චිලී බැංකු අවශ්‍යතා සංවර්ධනයට කැමති අය අතර තරඟයක් ද විය, විශේෂයෙන් විදේශීය ආයෝජකයින් සමඟ ශක්තිමත් සබඳතා තිබූ එඩ්වර්ඩ්ස් නිවස. වැඩි කල් නොගොස්, උත්සන්න වන භූ දේශපාලනික තරඟකාරිත්වය සහ පූනා ද අටකාමා ආරවුල මධ්‍යයේ රට ආර්ජන්ටිනාව සමඟ ඉතා මිල අධික නාවික අවි තරඟයක නිරත විය.

පේරු සහ බොලිවියාවට එරෙහි පැසිෆික් යුද්ධයේ (1879–1883) ප්‍රතිඵලයක් ලෙස චිලී රටවල් දෙකෙන්ම සම්පත් බහුල භූමි ප්‍රදේශයක් ඈඳා ගැනීමට සහ කලාපීය බලවතෙකු ලෙස එහි තත්ත්වය තවදුරටත් තහවුරු කර ගැනීමට හේතු විය. පසුව එය ඇමරිකාවේ ප්‍රමුඛ නාවික බලවතෙකු ලෙස මතු වූ අතර, 1885 පැනමා අර්බුදයට එක්සත් ජනපද මැදිහත්වීමට විරෝධය දැක්වීමට නැවක් පවා යැවීය. චිලී බටහිර අර්ධගෝලයේ එක්සත් ජනපද ආධිපත්‍යයට තර්ජනය කළ හැකි අතර, 1891 දී බැල්ටිමෝර් අර්බුදය අතරතුර රටවල් දෙක යුද්ධයට ආසන්න විය.&lt;ref name=&quot;sater&quot;&gt;William Sater, ''Chile and the United States: Empires in Conflict'', Athens, GA; University of Georgia Press, {{ISBN|0-8203-1249-5}} p.51&lt;/ref&gt;

=== 20 වන සියවස ===
[[File:Chilean_battleship_Almirante_Latorre.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chilean_battleship_Almirante_Latorre.jpg|වම|thumb|1921 දී චිලියේ අල්මිරන්ට් ලැටෝරේ ඩ්‍රෙඩ්නෝට්]]
20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී චිලී රාජ්‍යය තම භූමිය සම්පූර්ණයෙන්ම තහවුරු කර දිගුකාලීන රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සහ භෞමික ආරවුල් විසඳා ගත්තේය. ආර්ජන්ටිනාව සමඟ එහි වත්මන් දේශසීමා 1902 දී බ්‍රිතාන්‍ය බේරුම්කරණය හරහා සහ ඊළඟ වසරේ පූනා ද ඇටකාමා ආරවුල ද්විපාර්ශ්විකව විසඳා ගැනීම හරහා අවසන් කරන ලදී. 1904 දී චිලී සහ බොලිවියාව සාමය සහ මිත්‍රත්වය පිළිබඳ ගිවිසුමක් අත්සන් කළ අතර එමඟින් රටවල් දෙකම අතර දේශසීමාව පැහැදිලි විය.

චිලී ආර්ථිකය අර්ධ වශයෙන් පාලක කතිපයාධිකාරයේ අවශ්‍යතා ආරක්ෂා කරන පද්ධතියක් බවට පිරිහී ගියේය. 1920 ගණන් වන විට, නැගී එන මධ්‍යම සහ කම්කරු පන්ති, ප්‍රතිසංස්කරණවාදී ජනාධිපතිවරයෙකු වන ආටුරෝ ඇලෙසැන්ඩ්‍රි තෝරා පත් කර ගැනීමට තරම් බලවත් වූ අතර, ඔහුගේ වැඩසටහන ගතානුගතික සම්මේලනයකින් කලකිරීමට පත් විය. 1920 ගණන්වලදී, ශක්තිමත් මහජන සහයෝගයක් ඇති මාක්ස්වාදී කණ්ඩායම් මතු විය.&lt;ref name=&quot;countrystudies&quot; /&gt;

1924 දී ජෙනරාල් ලුයිස් අල්ටමිරානෝ විසින් මෙහෙයවන ලද හමුදා කුමන්ත්‍රණයක් 1932 දක්වා පැවති දේශපාලන අස්ථාවරත්වයේ කාල පරිච්ඡේදයක් ආරම්භ කළේය. එම කාලය තුළ බලය දැරූ ආණ්ඩු දහයෙන්, දීර්ඝතම කාලය වූයේ 1925 දී තථ්‍ය ඒකාධිපතියෙකු ලෙස කෙටි කාලයක් පාලනය කළ ජෙනරාල් කාලෝස් ඉබානෙස් ඩෙල් කැම්පෝගේ ආණ්ඩු වන අතර පසුව 1927 සහ 1931 අතර කාලය තුළ නැවත පාලනය කළේය. මෙම ඒකාධිපති ආණ්ඩු ලතින් ඇමරිකාවේ වෙනත් තැන්වල සගයන්ට වඩා සාපේක්ෂව අඩු රළු සහ දූෂිත විය.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Fowler |first=Will |title=Authoritarianism in Latin America since independence |publisher=Greenwood Press |year=1996 |isbn=0-313-29843-2 |location=University of Virginia |pages=30–96}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Frazier |first=Lessie Jo |url=https://books.google.com/books?id=gQU-GYGeVSEC&amp;pg=PA163 |title=Salt in the Sand: Memory, Violence, and the Nation-State in Chile, 1890 to the Present |date=17 July 2007 |publisher=Duke University Press |isbn=978-0-8223-4003-4 |pages=163–184 |access-date=14 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129020445/https://books.google.com/books?id=gQU-GYGeVSEC&amp;pg=PA163#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=29 November 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත් වූ අනුප්‍රාප්තිකයෙකුට බලය අත්හැරීමෙන්, ඉබානෙස් ඩෙල් කැම්පෝ ඔහුගේ දෘෂ්ටිවාදයේ නොපැහැදිලි සහ වෙනස් වන ස්වභාවය තිබියදීත්, වසර තිහකට වැඩි කාලයක් ශක්‍ය දේශපාලනඥයෙකු ලෙස රැඳී සිටීමට තරම් විශාල ජනගහනයක කොටසකගේ ගෞරවය රඳවා ගත්තේය. 1932 දී ව්‍යවස්ථාමය පාලනය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන විට, ශක්තිමත් මධ්‍යම පාන්තික පක්ෂයක් වන රැඩිකල් පක්ෂය මතු විය. එය ඉදිරි වසර 20 සඳහා සන්ධාන ආණ්ඩු වල ප්‍රධාන බලවේගය බවට පත්විය. රැඩිකල් පක්ෂ ආධිපත්‍යයේ (1932–52) කාලය තුළ, රාජ්‍යය ආර්ථිකය තුළ එහි භූමිකාව වැඩි කළේය. 1952 දී, ඡන්දදායකයින් ඉබානෙස් ඩෙල් කැම්පෝව තවත් වසර හයක් සඳහා නැවත බලයට පත් කළහ. 1958 දී ජෝර්ජ් ඇලෙසැන්ඩ්‍රි ඉබානෙස් ඩෙල් කැම්පෝගෙන් පසු චිලී ගතානුගතිකවාදය තවත් වාරයක් සඳහා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව බලයට ගෙන ආවේය.

1964 දී ක්‍රිස්තියානි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී එඩුවාඩෝ ෆ්‍රෙයි මොන්ටල්වාගේ ජනාධිපතිවරණ ඡන්ද විමසීමෙන් ප්‍රධාන ප්‍රතිසංස්කරණ කාල පරිච්ඡේදයක් ආරම්භ විය. &quot;නිදහසේ විප්ලවය&quot; යන සටන් පාඨය යටතේ, ෆ්‍රෙයි පරිපාලනය කෘෂිකාර්මික සේවකයින්ගේ ග්‍රාමීය වෘත්තීය සමිතිකරණය ඇතුළුව, විශේෂයෙන් අධ්‍යාපනය, නිවාස සහ කෘෂිකාර්මික ප්‍රතිසංස්කරණවල දුරදිග යන සමාජ හා ආර්ථික වැඩසටහන් ආරම්භ කළේය. කෙසේ වෙතත්, 1967 වන විට, ෆ්‍රෙයිට ඔහුගේ ප්‍රතිසංස්කරණ ප්‍රමාණවත් නොවන බවට චෝදනා කළ වාමාංශිකයින්ගෙන් සහ ඒවා අධික ලෙස සැලකූ කොන්සර්වේටිව්වරුන්ගෙන් වැඩිවන විරෝධයට මුහුණ දීමට සිදු විය. ඔහුගේ ධුර කාලය අවසානයේ, ෆ්‍රෙයි තම පක්ෂයේ අභිලාෂකාමී ඉලක්ක සම්පූර්ණයෙන්ම සාක්ෂාත් කර ගෙන නොතිබුණි.&lt;ref name=&quot;countrystudies&quot; /&gt;[[File:Salvador_Allende_Gossens-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Salvador_Allende_Gossens-.jpg|thumb|සැල්වදෝර් අයියන්ඩේ]]
1970 මැතිවරණයේදී, චිලී සමාජවාදී පක්ෂයේ (එවකට කොමියුනිස්ට්වාදීන්, රැඩිකල්වාදීන්, සමාජ-ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීන්, විරුද්ධ ක්‍රිස්තියානි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීන්, ජනප්‍රිය ඒකීය ක්‍රියාකාරී ව්‍යාපාරය සහ ස්වාධීන ජනප්‍රිය ක්‍රියාමාර්ග ඇතුළත් &quot;ජනප්‍රිය එක්සත්&quot; සන්ධානයේ කොටසක්) සෙනෙට් සභික සැල්වදෝර් ඇලෙන්ඩේ,&lt;ref name=&quot;countrystudies&quot; /&gt; ත්‍රි-මාර්ග තරඟයකින් බහුතර ඡන්ද සංඛ්‍යාවකින් අර්ධ බහුතරයක් ලබා ගත් අතර, පසුව ක්‍රිස්තියානි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය සඳහා අපේක්ෂකයින් වන රඩොමිරෝ ටොමික් සහ කොන්සර්වේටිව් පක්ෂය සඳහා ජෝර්ජ් ඇලෙසැන්ඩ්‍රි තෝරා ගන්නා ලදී. ඇලෙන්ඩේ නිරපේක්ෂ බහුතරයකින් තේරී පත් නොවූ අතර, ඡන්දවලින් 35% කටත් වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් ලබා ගත්තේය.

චිලී කොංග්‍රසය ප්‍රමුඛ අපේක්ෂකයින් වන ඇලෙන්ඩේ සහ හිටපු ජනාධිපති ජෝර්ජ් ඇලෙසැන්ඩ්‍රි අතර දෙවන වටයේ ඡන්දයක් පැවැත්වූ අතර, සම්ප්‍රදායට අනුකූලව, 153 සිට 35 දක්වා ඡන්දයකින් ඇලෙන්ඩේ තෝරා ගත්තේය. ක්‍රිස්තියානි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීන් කම්කරු පක්ෂයක් වන අතර දක්ෂිණාංශිකයින් සමඟ පොදු හේතුවක් ඇති කර ගත නොහැකි බව යන පදනම මත ඇලෙන්ඩේට විරුද්ධ වීමට ඇලෙසැන්ඩ්‍රි සමඟ සන්ධානයක් ඇති කර ගැනීම ෆ්‍රේ ප්‍රතික්ෂේප කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mares |first=David |url=https://books.google.com/books?id=0Y3EWkKZsYcC&amp;pg=PA145 |title=The United States and Chile: Coming in from the Cold |author2=Francisco Rojas Aravena |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-93125-0 |page=145 |access-date=14 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129020509/https://books.google.com/books?id=0Y3EWkKZsYcC&amp;pg=PA145 |archive-date=29 November 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Trento |first=Joseph J. |url=https://books.google.com/books?id=3uPBM7z_62gC&amp;pg=PA560 |title=The Secret History of the CIA |publisher=Carroll &amp; Graf Publishers |year=2005 |isbn=978-0-7867-1500-8 |page=560 |access-date=14 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319065032/http://books.google.com/books?id=3uPBM7z_62gC&amp;pg=PA560 |archive-date=19 March 2015 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1972 දී ආරම්භ වූ ආර්ථික අවපාතයක්, ඇලෙන්ඩේගේ සමාජවාදී වැඩසටහනට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ප්‍රාග්ධනය ඉවත් කිරීම, පෞද්ගලික ආයෝජන පහත වැටීම සහ බැංකු තැන්පතු ඉවත් කර ගැනීම මගින් උග්‍ර විය. නිෂ්පාදනය පහත වැටුණු අතර විරැකියාව ඉහළ ගියේය. පාරිභෝගික වියදම් වැඩි කිරීමට සහ ආදායම පහළට බෙදා හැරීම සඳහා ඇලෙන්ඩේ මිල කැටි කිරීම්, වැටුප් වැඩිවීම් සහ බදු ප්‍රතිසංස්කරණ ඇතුළු පියවර අනුගමනය කළේය.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Lois Hecht Oppenheim |url=https://books.google.com/books?id=99ZLX52z_noC&amp;pg=PA52 |title=Politics in Chile: Socialism, Authoritarianism, and Market Democracy |publisher=Westview Press |year=2007 |isbn=978-0-7867-3426-9 |page=52 |access-date=14 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129020433/https://books.google.com/books?id=99ZLX52z_noC&amp;pg=PA52#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=29 November 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ඒකාබද්ධ රාජ්‍ය-පෞද්ගලික පොදු වැඩ ව්‍යාපෘති විරැකියාව අඩු කිරීමට උපකාරී විය.&lt;ref name=&quot;De Vylder&quot;&gt;{{cite book |last=De Vylder |first=Stefan |title=Allende's Chile: The Political Economy of the Rise and Fall of the Unidad Popular |date=5 March 2009 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-10757-0}}&lt;/ref&gt; බැංකු අංශයේ බොහෝ ප්‍රදේශ ජනසතු කරන ලදී. තඹ, ගල් අඟුරු, යකඩ, නයිට්‍රේට් සහ වානේ කර්මාන්ත තුළ බොහෝ ව්‍යවසායන් අත්පත් කර ගැනීම, ජනසතු කිරීම හෝ රාජ්‍ය මැදිහත්වීමට ලක් කිරීම. ඇලෙන්ඩේ පරිපාලනයේ පළමු වසර තුළ කාර්මික නිෂ්පාදනය තියුනු ලෙස වැඩි වූ අතර විරැකියාව පහත වැටුණි.&lt;ref name=&quot;De Vylder&quot; /&gt;

ඇලෙන්ඩේගේ වැඩසටහනට කම්කරුවන්ගේ අවශ්‍යතා ප්‍රවර්ධනය කිරීම,&lt;ref name=&quot;De Vylder&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Allende wins the elections: first coup attempt |url=http://grace.evergreen.edu/~arunc/texts/chile/torre/Allende.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080107150857/http://grace.evergreen.edu/~arunc/texts/chile/torre/Allende.html |archive-date=7 January 2008 |access-date=17 December 2009 |publisher=Grace.evergreen.edu}}&lt;/ref&gt; අධිකරණ පද්ධතිය &quot;සමාජවාදී නීත්‍යානුකූලභාවය&quot; සමඟ ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම,&lt;ref name=&quot;friedman368&quot;&gt;{{cite book |last=Friedman |first=Norman |url=https://books.google.com/books?id=0CIXLdxhQMAC&amp;pg=PA367 |title=The Fifty-Year War: Conflict and Strategy in the Cold War |date=1 March 2007 |publisher=Naval Institute Press |isbn=978-1-59114-287-4 |pages=367–368 |access-date=14 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129020229/https://books.google.com/books?id=0CIXLdxhQMAC&amp;pg=PA367 |archive-date=29 November 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; බැංකු ජනසතු කිරීම සහ අනෙක් අය බංකොලොත්භාවයට බල කිරීම,&lt;ref name=&quot;friedman368&quot; /&gt; සහ MIR ලෙස හැඳින්වෙන &quot;ජනප්‍රිය මිලීෂියා&quot; ශක්තිමත් කිරීම ඇතුළත් විය.&lt;ref name=&quot;friedman368&quot; /&gt; හිටපු ජනාධිපති ෆ්‍රෙයි යටතේ ආරම්භ කරන ලද පොපියුලර් යුනිටි වේදිකාව, ව්‍යවස්ථා සංශෝධනයක් ආකාරයෙන් චිලියේ ප්‍රධාන තඹ පතල් ජනසතු කිරීම සඳහා ද ඉල්ලා සිටියේය. මෙම පියවර කොංග්‍රසය විසින් ඒකමතිකව සම්මත කරන ලදී. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස,&lt;ref&gt;{{cite book |last=Qureshi |first=Lubna Z. |url=https://books.google.com/books?id=alISgQdNY4kC&amp;pg=PA86 |title=Nixon, Kissinger, and Allende: U.S. Involvement in the 1973 Coup in Chile |publisher=Lexington Books |year=2009 |isbn=978-0-7391-2655-4 |pages=86–97 |access-date=14 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129020042/https://books.google.com/books?id=alISgQdNY4kC&amp;pg=PA86#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=29 November 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; රිචඩ් නික්සන් පරිපාලනය ඇලෙන්ඩේගේ රජය ඉක්මනින් අස්ථාවර කිරීම සඳහා චිලීයේ රහස් ක්‍රියාකාරීන් සංවිධානය කර ඇතුළත් කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Report on CIA Chilean Task Force activities |url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB8/ch01-01.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211203442/http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB8/ch01-01.htm |archive-date=11 February 2010 |access-date=11 March 2010 |work=Chile and the United States: Declassified Documents relating to the Military Coup, 1970–1976 |publisher=The National Security Archive: Electronic Briefing Books (George Washington University)}}&lt;/ref&gt; ඊට අමතරව, එක්සත් ජනපද මූල්‍ය පීඩනය චිලීට ජාත්‍යන්තර ආර්ථික ණය සීමා කළේය.&lt;ref name=&quot;fas.org&quot;&gt;{{cite web |title=Covert Action In Chile 1963–1973, Staff Report Of The Select Committee To Study Governmental Operations With Respect To Intelligence Activities |url=https://fas.org/irp/ops/policy/church-chile.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091003144646/http://www.fas.org/irp/ops/policy/church-chile.htm |archive-date=3 October 2009 |access-date=17 December 2009 |publisher=Federation of American Scientists}}&lt;/ref&gt;

ඇලෙන්ඩේගේ රාජ්‍ය වියදම්, ප්‍රධාන වශයෙන් මුදල් මුද්‍රණය කිරීම හරහා මූල්‍යකරණය කිරීම සහ වාණිජ බැංකු විසින් ලබා දුන් දුර්වල ණය ශ්‍රේණිගත කිරීම් මගින් ආර්ථික ගැටලු තවත් උග්‍ර විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879153,00.html|title=Tightening the Belt|date=7 August 1972|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20101022175928/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879153,00.html|archive-date=22 October 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ඒ සමඟම, විපක්ෂ මාධ්‍ය, දේශපාලනඥයින්, ව්‍යාපාරික සංසද සහ අනෙකුත් සංවිධාන දේශීය දේශපාලන හා ආර්ථික අස්ථාවර කිරීමේ ව්‍යාපාරයක් වේගවත් කිරීමට උපකාරී වූ අතර, ඉන් සමහරක් එක්සත් ජනපදයේ සහාය ලැබීය.&lt;ref name=&quot;fas.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Equipo Nizkor – CIA Activities in Chile – September 18, 2000 |url=http://www.derechos.org/nizkor/chile/doc/hinchey.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513083911/http://www.derechos.org/nizkor/chile/doc/hinchey.html |archive-date=13 May 2008 |access-date=17 December 2009 |publisher=Derechos.org}}&lt;/ref&gt; 1973 මුල් භාගය වන විට, උද්ධමනය පාලනයෙන් තොර විය. 1973 මැයි 26 වන දින, ඇලෙන්ඩේගේ රජයට විරුද්ධ වූ චිලීයේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය, ඇලෙන්ඩේ ජාතියේ නීත්‍යානුකූලභාවය කඩාකප්පල් කිරීම ඒකමතිකව හෙළා දුටුවේය. චිලී ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ නීති විරෝධී වුවද, අධිකරණය ඉක්මනින් බලය අල්ලා ගැනීමට පිනෝචේට සහාය දුන් අතර එය ශක්තිමත් කළේය.&lt;ref name=&quot;friedman368&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Transition to Democracy in Latin America: The Role of the judiciary |url=http://www.law.yale.edu/documents/pdf/rightdegree_independence(5).pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819213445/http://www.law.yale.edu/documents/pdf/rightdegree_independence%285%29.pdf |archive-date=19 August 2013 |publisher=Yale University}}&lt;/ref&gt;

==== පිනොචේ යුගය (1973–1990) ====
[[File:Golpe_de_Estado_1973.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Golpe_de_Estado_1973.jpg|වම|thumb|1973 චිලී කුමන්ත්‍රණය අතරතුර ලා මොනේඩා ජනාධිපති මන්දිරයට බෝම්බ හෙලන ප්‍රහාරක ජෙට් යානා]]
1973 සැප්තැම්බර් 11 වන දින හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් ඇලෙන්ඩේ බලයෙන් පහ කරන ලද අතර, සන්නද්ධ හමුදා ජනාධිපති මන්දිරයට බෝම්බ හෙලීමේදී ඔහු සියදිවි නසා ගත් බව පෙනේ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Soto |first=Óscar |title=El último día de Salvador Allende |publisher=Aguilar |year=1999 |isbn=978-956-239-084-2}}{{page needed|date=July 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ahumada |first=Eugeno |title=Chile: La memoria prohibida}}{{page needed|date=July 2013}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජනපදය කුමන්ත්‍රණයට සම්බන්ධ වූ ප්‍රමාණය තවමත් විවාදයට භාජනය වී ඇත; ඇලෙන්ඩේ බලයෙන් පහ කිරීමෙන් පසුව, එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය ලේකම් හෙන්රි කිසිංගර් එක්සත් ජනපද ජනාධිපති රිචඩ් නික්සන්ට පැවසුවේ එක්සත් ජනපදය කුමන්ත්‍රණයට වක්‍රව &quot;උදව්&quot; කළ බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 September 2013 |title=Kissinger and Chile: the Declassified Record |url=http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB437/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130917045957/http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB437/ |archive-date=17 September 2013 |access-date=16 September 2013 |publisher=The National Security Archive}}&lt;/ref&gt; ඉතිහාසඥ සෙබස්තියන් හර්ටාඩෝ තර්ක කරන්නේ එක්සත් ජනපද රජය කුමන්ත්‍රණය සම්බන්ධීකරණය හා ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා ක්‍රියාකාරීව සම්බන්ධ වූ බවට සහාය දැක්වීමට කිසිදු ලේඛනමය සාක්ෂියක් නොමැති බවයි; කෙසේ වෙතත්, 1970 දී ඇලෙන්ඩේ තේරී පත්වීමේදී, කිසිංගර් ප්‍රකාශ කර තිබුණේ &quot;තමන්ගේම ජනතාවගේ වගකීම් විරහිතභාවය නිසා රටක් කොමියුනිස්ට් වීම බලා සිටීමට අපට අවශ්‍ය ඇයි කියා මට නොපෙනේ&quot; යනුවෙනි,&lt;ref name=&quot;k745&quot;&gt;{{cite web |last=Lewis |first=Anthony |date=1975-02-27 |title=The Kissinger Doctrine |url=https://www.nytimes.com/1975/02/27/archives/the-kissinger-doctrine.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220912084418/https://www.nytimes.com/1975/02/27/archives/the-kissinger-doctrine.html |archive-date=12 September 2022 |access-date=2024-05-08 |website=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hurtado&quot;&gt;{{cite web |author1=Juan Paulo Iglesias |date=25 August 2023 |title=Sebastián Hurtado, historiador: &quot;Estados Unidos no tuvo participación directa en el Golpe, pero sí quería que Allende cayera&quot; |url=https://www.latercera.com/la-tercera-sabado/noticia/sebastian-hurtado-historiador-estados-unidos-no-tuvo-participacion-directa-en-el-golpe-pero-si-queria-que-allende-cayera/3UXITS4IUNB3RPPB57ILMYDO64/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912221446/https://www.latercera.com/la-tercera-sabado/noticia/sebastian-hurtado-historiador-estados-unidos-no-tuvo-participacion-directa-en-el-golpe-pero-si-queria-que-allende-cayera/3UXITS4IUNB3RPPB57ILMYDO64/ |archive-date=12 September 2024 |access-date=12 January 2025 |publisher=La Tercera |language=es}}&lt;/ref&gt; නික්සන් ප්‍රකාශ කර තිබුණේ ඇලෙන්ඩේ රජය ඒකාබද්ධ නොකළ යුතු බවත් ඔහුගේ රජය අස්ථාවර කිරීමට තීරණාත්මකව ක්‍රියා කළ යුතු බවත්ය.&lt;ref name=&quot;Hurtado&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Hurtado|first1=Sebastián|date=10 October 2016|title=Chile y Estados Unidos, 1964-1973. Una nueva mirada|journal=Nuevo Mundo Mundos Nuevos|language=es|doi=10.4000/nuevomundo.69698|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

ජෙනරාල් ඔගස්ටෝ පිනෝචෙට්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් හමුදා ජුන්ටාවක් රට පාලනය කළේය. ඔහුගේ පාලනය පුළුල් මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයන්ගෙන් සලකුණු විය. චිලී රාජ්‍යය වාමාංශිකයන් සහ ඔවුන්ගේ හිතවතුන් මර්දනය කිරීම සඳහා එක්සත් ජනපදයේ පිටුබලය ලත් මෙහෙයුමක් වන ඔපරේෂන් කොන්ඩෝර් ආරම්භ කර ක්‍රියාකාරීව සහභාගී විය.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Dinges |first1=John |title=Operation Condor |url=http://www.latinamericanstudies.org/chile/operation-condor.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722031734/http://www.latinamericanstudies.org/chile/operation-condor.htm |archive-date=22 July 2018 |access-date=6 July 2018 |website=latinamericanstudies.org |publisher=Columbia University}}&lt;/ref&gt; 1973 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, කැරවාන් ඔෆ් ඩෙත් විසින් අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 72 දෙනෙකු ඝාතනය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/850932.stm|title=Flashback: Caravan of Death|date=25 July 2000|work=BBC|access-date=11 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226211503/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/850932.stm|archive-date=26 February 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt; රෙටිග් වාර්තාව සහ වැලෙක් කොමිසමට අනුව, පිනොචෙට් පාලන සමයේ වසර 15 ක පාලන සමයේදී අවම වශයෙන් 2,115 ක් ඝාතනය කරන ලද අතර,&lt;ref&gt;{{cite web |author=Ministerio del Interior |date=3 August 1999 |title=Ministerio del Interior, Programa de Derechos Humanos – ddhh_rettig |url=http://www.ddhh.gov.cl/ddhh_rettig.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091223174254/http://www.ddhh.gov.cl/ddhh_rettig.html |archive-date=23 December 2009 |access-date=17 December 2009 |publisher=Ddhh.gov.cl}}&lt;/ref&gt; අවම වශයෙන් 27,265 ක්&lt;ref name=&quot;sintesis&quot;&gt;{{cite web |title=Sintesis Ok |url=http://www.comisionprisionpoliticaytortura.cl/filesapp/Sintesis.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070727031254/http://www.comisionprisionpoliticaytortura.cl/filesapp/Sintesis.pdf |archive-date=27 July 2007 |access-date=17 December 2009}}&lt;/ref&gt; වධ හිංසාවලට ලක් කරන ලදී (වයස අවුරුදු 12 ට අඩු ළමුන් 88 ක් ඇතුළුව);&lt;ref name=&quot;sintesis&quot; /&gt; බොහෝ දෙනෙකු රඳවා තබා ගැනීම, වධහිංසා පැමිණවීම සහ ජාතික ක්‍රීඩාංගනයේදී මරණ දඬුවම නියම කරන ලදී. 2011 දී, චිලී රාජ්‍යය තවත් වින්දිතයින් 9,800 ක් හඳුනා ගත් අතර, දේශපාලන හේතූන් මත මරා දැමූ, වධහිංසා පමුණුවන ලද හෝ සිරගත කරන ලද මුළු සංඛ්‍යාව 40,018 දක්වා ගෙන ආවේය.&lt;ref&gt;Eva Vergara (18 August 2015). [https://www.huffingtonpost.com/2011/08/18/chile-recognizes-9800-more-pinochet-victims_n_930754.html Chile Recognizes 9,800 More Pinochet Victims] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231220056/http://www.huffingtonpost.com/2011/08/18/chile-recognizes-9800-more-pinochet-victims_n_930754.html|date=31 December 2015}}. ''The Associated Press'' via ''The Huffington Post.'' Retrieved 25 August 2015.&lt;/ref&gt; වින්දිතයින් අතර ජාත්‍යන්තරව ප්‍රසිද්ධ කවියෙකු-ගායකයෙකු වන වික්ටර් ජාරා ද විය.[[File:Augusto_Pinochet_foto_oficial_coloreada.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Augusto_Pinochet_foto_oficial_coloreada.jpg|thumb|ඔගස්ටෝ පිනෝචෙට්]]
1980 සැප්තැම්බර් 11 වන දින මතභේදාත්මක ජනමත විචාරණයක් මගින් නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් අනුමත කරන ලද අතර, ජෙනරාල් පිනොචෙට් වසර අටක කාලයක් සඳහා ජනරජයේ ජනාධිපති බවට පත්විය. පිනෝචෙට් රටේ පාලනය ලබා ගැනීමෙන් පසු, කැපවූ චිලී විප්ලවවාදීන් සිය ගණනක් නිකරගුවාවේ සැන්ඩිනිස්ටා හමුදාවට, ආර්ජන්ටිනාවේ ගරිල්ලා හමුදාවන්ට හෝ කියුබාවේ, නැගෙනහිර යුරෝපයේ සහ උතුරු අප්‍රිකාවේ පුහුණු කඳවුරුවලට සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Pamela Constable |author-link=Pamela Constable |url=https://archive.org/details/nationofenemiesc00cons |title=A Nation of Enemies: Chile Under Pinochet |author2=Arturo Valenzuela |author2-link=Arturo Valenzuela |publisher=W W Norton &amp; Company Incorporated |year=1993 |isbn=978-0-393-30985-0 |page=150}}&lt;/ref&gt;

1980 ගණන්වල අගභාගයේදී, 1982 ආර්ථික බිඳවැටීම&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Klein |first1=Naomi |author-link=Naomi Klein |url=https://books.google.com/books?id=PwHUAq5LPOQC&amp;pg=PA85 |title=The Shock Doctrine: The Rise of Disaster Capitalism |date=1 April 2010 |publisher=Henry Holt and Company (2007) |isbn=978-1-4299-1948-7 |page=85 |access-date=14 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129020106/https://books.google.com/books?id=PwHUAq5LPOQC&amp;pg=PA85#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=29 November 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; සහ 1983-88 දී ඇති වූ මහජන සිවිල් ප්‍රතිරෝධය වැනි සිදුවීම්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, රජය ක්‍රමයෙන් එකලස් කිරීමේ, කතා කිරීමේ සහ සංගමයේ වැඩි නිදහසක් ලබා දුන්නේය. වෘත්තීය සමිති සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් ඇතුළත් කිරීමට.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Huneeus |first=Carlos |author-link=Carlos Huneeus |title=Civil Resistance and Power Politics:The Experience of Non-violent Action from Gandhi to the Present |date=3 September 2009 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-161917-5 |editor1=Adam Roberts |pages=197–212 |chapter=Political Mass Mobilization against Authoritarian Rule: Pinochet's Chile, 1983–88 |access-date=14 July 2013 |editor2=Timothy Garton Ash |chapter-url=https://books.google.com/books?id=zD_S8Y2WbRsC&amp;pg=PT168 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129020252/https://books.google.com/books?id=zD_S8Y2WbRsC&amp;pg=PT168#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=29 November 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; හර්නාන් බුචි මුදල් අමාත්‍යවරයා ලෙස කටයුතු කිරීමත් සමඟ රජය වෙළඳපොළ නැඹුරු ප්‍රතිසංස්කරණ දියත් කළේය. චිලී නිදහස් වෙළඳපොල ආර්ථිකයක් කරා ගමන් කළ අතර එමඟින් දේශීය හා විදේශීය පෞද්ගලික ආයෝජනවල වැඩිවීමක් දක්නට ලැබුණි, නමුත් තඹ කර්මාන්තය සහ අනෙකුත් වැදගත් ඛනිජ සම්පත් තරඟකාරිත්වයට විවෘත නොවීය. 1988 ඔක්තෝබර් 5 වන දින පැවති ජනමත විචාරණයකදී, පිනෝචෙට්ට ජනාධිපති ධුරයේ දෙවන වසර අටක ධුර කාලයක් (44% ට එරෙහිව 56%) අහිමි විය. 1989 දෙසැම්බර් 14 වන දින චිලී ජාතිකයන් නව ජනාධිපතිවරයෙකු සහ ද්වි මණ්ඩල සම්මේලනයක සාමාජිකයින්ගෙන් බහුතරයක් තෝරා පත් කර ගත්හ. Concertación නමින් හැඳින්වෙන දේශපාලන පක්ෂ 17 ක සන්ධානයක අපේක්ෂකයෙකු වූ ක්‍රිස්තියානි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පැට්‍රිෂියෝ අයිල්වින්, ඡන්දවලින් නිරපේක්ෂ බහුතර (55%) ලබා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1989/12/16/world/man-in-the-news-patricio-aylwin-a-moderate-leads-chile.html|title=Man in the News: Patricio Aylwin; A Moderate Leads Chile|last=Christian|first=Shirley|date=16 December 1989|work=The New York Times|access-date=28 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729012944/https://www.nytimes.com/1989/12/16/world/man-in-the-news-patricio-aylwin-a-moderate-leads-chile.html|archive-date=29 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ජනාධිපති අයිල්වින් 1990 සිට 1994 දක්වා සේවය කළ අතර එය සංක්‍රාන්ති කාලයක් ලෙස සැලකේ.

=== 21 වන සියවස ===
[[File:Izamiento_de_la_Gran_Bandera_Nacional_-_Presidentes_de_Chile.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Izamiento_de_la_Gran_Bandera_Nacional_-_Presidentes_de_Chile.jpg|වම|thumb|චිලී රාජ්‍යයේ ද්විශත සංවත්සරය සමරමින්, එහි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට සංක්‍රමණය වීමෙන් පසු (1990–2022) චිලී රාජ්‍යයේ පළමු ජනාධිපතිවරුන් පස් දෙනා]]
1993 දෙසැම්බරයේදී, පෙර ජනාධිපති එඩ්වාඩෝ ෆ්‍රෙයි මොන්ටල්වාගේ පුත් ක්‍රිස්තියානි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී එඩ්වාඩෝ ෆ්‍රෙයි රුයිස්-ටැග්ල්, බහුතර ඡන්ද සංඛ්‍යාවක් (58%) ලබා ගනිමින් කොන්සර්ටේෂන් සන්ධානය ජයග්‍රහණය කරා මෙහෙයවීය.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Chile elects new leader Late president's son wins big |encyclopedia=Encyclopedia.com |url=http://www.encyclopedia.com/doc/1P2-8257609.html |access-date=14 July 2013 |date=12 December 1993 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526090105/http://www.encyclopedia.com/doc/1P2-8257609.html |archive-date=26 May 2008}}&lt;/ref&gt; 2000 දී ෆ්‍රෙයි රුයිස්-ටැග්ල් වෙනුවට සමාජවාදී රිකාඩෝ ලාගෝස් පත් වූ අතර, චිලී සඳහා දක්ෂිණාංශික සන්ධානයේ ජෝකින් ලැවින්ට එරෙහිව පෙර නොවූ විරූ දෙවන වටයේ මැතිවරණයකින් ජනාධිපති ධුරය දිනා ගත්තාය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archives.cnn.com/2000/WORLD/americas/01/17/chile.elex.01/|title=Moderate socialist Lagos wins Chilean presidential election|date=16 January 2000|work=CNN|archive-url=https://web.archive.org/web/20080506162601/http://archives.cnn.com/2000/WORLD/americas/01/17/chile.elex.01/|archive-date=6 May 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2006 ජනවාරි මාසයේදී, චිලී ජාතිකයන් සමාජවාදී පක්ෂයේ ඔවුන්ගේ පළමු කාන්තා ජනාධිපති මිෂෙල් බැචලට් ජෙරියා තෝරා පත් කර ගත් අතර, ජාතික අලුත් කිරීමේ පක්ෂයේ සෙබස්තියන් පිනෙරා පරාජය කරමින්, කොන්සර්ටේෂන් පාලනය තවත් වසර හතරක් දීර්ඝ කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |date=12 January 2006 |title=Chile elects first woman president |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna10819903 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109023348/http://www.nbcnews.com/id/10819903/ |archive-date=9 November 2013 |access-date=10 November 2019 |work=NBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/03/11/AR2006031101381.html|title=Bachelet Sworn in As Chile's President|last=Reel|first=Monte|date=12 March 2006|newspaper=The Washington Post|access-date=22 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701225835/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/03/11/AR2006031101381.html|archive-date=1 July 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2010 ජනවාරි මාසයේදී, චිලී ජාතිකයන් වසර 20 කට පසු පළමු දක්ෂිණාංශික ජනාධිපති ලෙස සෙබස්තියන් පිනෙරා තේරී පත් වූ අතර, බැචලෙට්ගෙන් පසු වසර හතරක කාලයක් සඳහා කොන්සර්ටේෂන් හි හිටපු ජනාධිපති එඩ්වාඩෝ ෆ්‍රෙයි රුයිස්-ටැග්ල් පරාජය කළහ. ධුර කාලය සීමා වීම හේතුවෙන්, සෙබස්තියන් පිනේරා 2013 දී නැවත මැතිවරණයට ඉදිරිපත් නොවූ අතර, ඔහුගේ ධුර කාලය 2014 මාර්තු මාසයේදී අවසන් වූ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මිෂෙල් බැචලට් නැවත ධුරයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=11 March 2014 |title=Michelle Bachelet sworn in as Chile's president |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26528923 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312035407/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-26528923 |archive-date=12 March 2014 |access-date=12 August 2021 |work=BBC News}}&lt;/ref&gt; 2017 දෙසැම්බර් ජනාධිපතිවරණය ජයග්‍රහණය කිරීමෙන් පසු සෙබස්තියන් පිනේරා 2018 දී බැචලට්ගෙන් පසු නැවතත් චිලී ජනාධිපති ධුරයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=18 December 2017 |title=Chile election: Conservative Piñera elected president |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-42388019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171218103345/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-42388019 |archive-date=18 December 2017 |access-date=12 August 2021 |work=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=11 March 2018 |title=Pinera, a conservative billionaire, is sworn in as president of Chile |url=https://www.yahoo.com/news/pinera-conservative-billionaire-sworn-president-chile-183054108.html?guccounter=1&amp;guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&amp;guce_referrer_sig=AQAAAC6_pBevRC0GpV00u6W8P1NWhHqxCXKFRdRMnzk5fsa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801211945/https://www.yahoo.com/news/pinera-conservative-billionaire-sworn-president-chile-183054108.html?guccounter=1&amp;guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&amp;guce_referrer_sig=AQAAAC6_pBevRC0GpV00u6W8P1NWhHqxCXKFRdRMnzk5fsa |archive-date=1 August 2021 |access-date=12 August 2021 |work=Yahoo! News |agency=Agence France Presse}}&lt;/ref&gt;

2010 පෙබරවාරි 27 වන දින, චිලී රාජ්‍යය මෙගාවොට් 8.8 ක භූමිකම්පාවකට ගොදුරු වූ අතර එය එවකට වාර්තා වූ පස්වන විශාලතම භූමිකම්පාවයි. 500 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගියහ (ඉන් පසුව ඇති වූ සුනාමියෙන් වැඩි දෙනෙක්) සහ මිලියනයකට අධික පිරිසකට නිවාස අහිමි විය. භූමිකම්පාවෙන් පසුව බහුවිධ පසුකම්පන ද ඇති විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=US ready to help Chile: Obama |url=http://www.australia-times.com.au/world/article.php?id=501 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427081917/http://www.australia-times.com.au/world/article.php?id=501 |archive-date=27 April 2011 |access-date=3 March 2010 |work=The Australia Times}}&lt;/ref&gt; මූලික හානි ඇස්තමේන්තු ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 15-30 අතර වූ අතර එය චිලියේ සැබෑ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 10% සිට 15% දක්වා විය.&lt;ref&gt;[http://www.contractmagazine.com/contract/content_display/design/news/e3i128fcc3d3e64156a013dfae605b73a5b More Quakes Shake Chile's Infrastructure], Adam Figman, ''Contract'', 1 March 2010 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141114030306/http://www.contractmagazine.com/contract/content_display/design/news/e3i128fcc3d3e64156a013dfae605b73a5b|date=14 November 2014}}&lt;/ref&gt;

2010 දී සිරවී සිටි පතල් කම්කරුවන් 33 දෙනෙකු සාර්ථකව බේරා ගැනීම සඳහා චිලී රාජ්‍යය ගෝලීය පිළිගැනීමක් ලබා ගත්තේය. 2010 අගෝස්තු 5 වන දින, උතුරු චිලියේ කොපියාපෝ අසල ඇටකාමා කාන්තාරයේ සැන් ජෝස් තඹ සහ රන් පතලෙහි ප්‍රවේශ උමඟ කඩා වැටුණු අතර, මීටර් 700 (අඩි 2,300) ක් පොළොවට පහළින් මිනිසුන් 33 දෙනෙකු සිර විය. චිලී රජය විසින් සංවිධානය කරන ලද ගලවා ගැනීමේ උත්සාහයක් දින 17 කට පසුව පතල් කම්කරුවන් සොයා ගන්නා ලදී. මාස දෙකකට පසු 2010 ඔක්තෝබර් 13 වන දින පැය 24 කට ආසන්න කාලයක් තුළ සියලුම පිරිමින් 33 දෙනා මතුපිටට ගෙන එන ලද අතර, එම උත්සාහය ලොව පුරා සජීවී රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;usstatedep&quot;&gt;{{cite web |date=16 December 2011 |title=Background Note: Chile |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/1981.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170121153101/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/1981.htm |archive-date=21 January 2017 |access-date=19 March 2012 |work=[[Bureau of Western Hemisphere Affairs]], [[United States Department of State]]}}&lt;/ref&gt;[[File:Marcha_Mas_Grande_De_Chile_2019_Plaza_Baquedano_Drone.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Marcha_Mas_Grande_De_Chile_2019_Plaza_Baquedano_Drone.jpg|thumb|සන්තියාගෝ හි ප්ලාසා බැකෙඩානෝ දෙසට 2019–2022 චිලී විරෝධතාවල දර්ශනයක්]]
2019 සිට 2022 දක්වා, සන්තියාගෝ මෙට්‍රෝ හි උමං දුම්රිය ගාස්තු වැඩිවීම, ජීවන වියදම වැඩි වීම, පෞද්ගලීකරණය සහ අසමානතාවයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් චිලී රටපුරා විරෝධතා මාලාවකට මුහුණ දුන්නේය.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Naomi Larsson |date=26 October 2019 |title=Chile protests: More than one million bring Santiago to a halt |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/10/chile-protests-million-bring-santiago-halt-191025223542333.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026165551/https://www.aljazeera.com/news/2019/10/chile-protests-million-bring-santiago-halt-191025223542333.html |archive-date=26 October 2019 |access-date=19 November 2019 |website=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt; නොවැම්බර් 15 වන දින, ජාතික කොංග්‍රසයේ නියෝජනය කරන ලද බොහෝ දේශපාලන පක්ෂ නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් නිර්මාණය කිරීම සම්බන්ධයෙන් 2020 අප්‍රේල් මාසයේදී ජාතික ජනමත විචාරණයක් කැඳවීමේ ගිවිසුමකට අත්සන් තැබූ අතර පසුව COVID-19 වසංගතය හේතුවෙන් ඔක්තෝබර් දක්වා කල් දමන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/11/month-protests-chile-persist-gov-concessions-191118231609475.html|title=One month on: Protests in Chile persist despite gov't concessions|author=Sandra Cuffe|date=19 November 2019|work=Al Jazeera|access-date=19 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317120559/https://www.aljazeera.com/news/2019/11/month-protests-chile-persist-gov-concessions-191118231609475.html|archive-date=17 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2020 ඔක්තෝබර් 25 වන දින, චිලී ජාතිකයන් නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවකට පක්ෂව සියයට 78.28 ක් ඡන්දය දුන් අතර, සියයට 21.72 ක් වෙනස ප්‍රතික්ෂේප කළහ; ඡන්දදායකයින්ගේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ ප්‍රතිශතය සියයට 51 කි. 2021 මැයි 15 සහ 16 අතර චිලියේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සම්මුතියේ සාමාජිකයින් සඳහා මැතිවරණයක් පැවැත්විණි;&lt;ref name=&quot;postpone&quot;&gt;{{Cite web |date=6 April 2021 |title=Presidente Piñera promulga reforma que posterga elecciones al 15 y 16 de mayo |url=https://www.elmostrador.cl/noticias/pais/2021/04/06/presidente-pinera-promulga-reforma-que-posterga-elecciones-al-15-y-16-de-mayo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505183947/https://www.elmostrador.cl/noticias/pais/2021/04/06/presidente-pinera-promulga-reforma-que-posterga-elecciones-al-15-y-16-de-mayo/ |archive-date=5 May 2021 |access-date=7 April 2021 |website=El Mostrador |language=es}}&lt;/ref&gt; ප්‍රතිඵලවලින් පෙනී ගියේ 1990 දී පිනෝචෙට්ගේ ආඥාදායකත්වය අවසන් වීමෙන් පසු ස්ථාපිත දේශපාලන ක්‍රමයේ සම්පූර්ණ ප්‍රතිසංවිධානයක් දක්නට ලැබුණු අතර, විවිධ ස්වාධීන සහ වාමාංශික අපේක්ෂකයින් සාම්ප්‍රදායික මධ්‍ය-දකුණු සහ මධ්‍ය-වාම පක්ෂවලට සාපේක්ෂව දැඩි ලෙස ක්‍රියා කළහ.

2021 දෙසැම්බර් 19 වන දින, වාමාංශික අපේක්ෂකයෙකු වන 35 හැවිරිදි හිටපු ශිෂ්‍ය විරෝධතා නායක ගේබ්‍රියෙල් බොරික්, චිලියේ ජනාධිපතිවරණය ජයග්‍රහණය කර රටේ ලාබාලතම නායකයා බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-59715941|title=Leftist Gabriel Boric to become Chile's youngest ever president|date=20 December 2021|work=BBC News|access-date=21 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220000309/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-59715941|archive-date=20 December 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2022 මාර්තු 11 වන දින, ඉවත්ව යන ජනාධිපති සෙබස්තියන් පිනේරාගෙන් පසු බොරික් ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/11/gabriel-boric-chile-president-new-era|title=Gabriel Boric, 36, sworn in as president to herald new era for Chile|date=11 March 2022|work=The Guardian|access-date=15 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312233147/https://www.theguardian.com/world/2022/mar/11/gabriel-boric-chile-president-new-era|archive-date=12 March 2022|language=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt; බොරික්ගේ කැබිනට් මණ්ඩලයේ බහුතරය - 24 න් 14 ක් - කාන්තාවන් වන අතර එය බටහිර අර්ධගෝලයේ පළමු අවස්ථාවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jan/21/chile-gabriel-boric-cabinet-majority-women|title=Chile's president-elect names progressive, majority-women cabinet|date=21 January 2022|work=The Guardian|access-date=15 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125135734/https://www.theguardian.com/world/2022/jan/21/chile-gabriel-boric-cabinet-majority-women|archive-date=25 January 2022|language=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2022 සැප්තැම්බර් 4 වන දින, වාමාංශික ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සම්මුතිය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද ව්‍යවස්ථාමය ජනමත විචාරණයේදී ඡන්දදායකයින් නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කළහ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-62792025|title=Chile constitution: Voters overwhelmingly reject radical change|date=5 September 2022|work=BBC News|access-date=14 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220905063525/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-62792025|archive-date=5 September 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2023 දෙසැම්බර් 17 වන දින, කොන්සර්වේටිව් ප්‍රමුඛ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාව විසින් ලියන ලද නව ව්‍යවස්ථාමය ජනමත විචාරණයකදී ඡන්දදායකයින් දෙවන නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කළහ.&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{cite web |last1=Villegas |first1=A. |date=18 December 2023 |title=Chileans reject conservative constitution to replace dictatorship-era text |url=https://www.reuters.com/world/americas/chileans-head-polls-again-replace-dictatorship-era-constitution-2023-12-17/ |access-date=18 December 2023 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=17 December 2023 |title=Chilean voters reject conservative constitution, after defeating leftist charter last year |url=https://apnews.com/article/chile-new-constitution-referendum-f7be231ff564856f6a5e1b0c0ac12c57 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218053713/https://apnews.com/article/chile-new-constitution-referendum-f7be231ff564856f6a5e1b0c0ac12c57 |archive-date=18 December 2023 |access-date=18 December 2023 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=Chile rejects second attempt to renew constitution |url=https://www.dw.com/en/chile-rejects-second-attempt-to-renew-constitution/a-67749225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218193156/https://www.dw.com/en/chile-rejects-second-attempt-to-renew-constitution/a-67749225 |archive-date=18 December 2023 |access-date=19 December 2023 |website=dw.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==

[[ප්‍රවර්ගය:චිලී]]</text>
      <sha1>n7ua533uogf2zcw0vfc1x36wnkmpsm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුරුන්දි රජ මහා විහාරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186854</id>
    <revision>
      <id>795592</id>
      <parentid>795537</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T18:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>795592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="352298" sha1="goz559j5qlgwgsli7kgzfrs5cp8ldqp" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = මුලතිව් කුරුන්දි රජ මහා විහාර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය 
 |alternate_name = කුරුන්දි පබ්බතාරාමය
 |image = [[File:Kurundi Stupa 1.jpg|thumb|කුරුන්දි ස්ථූපය]]
 |image_size = 275px
 |alt = 
 |caption =  
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත 
 |relief=yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|9|06|58.9|N|80|45|44.2|E|display=inline,title}}
|map_dot_label = කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |location = [[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = තන්නිමුරුප්පු 
 |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය 
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = අක්කර 420 ක් පමණ
 |height = 
 |builder = [[ඛල්ලාඨනාග රජ|ඛල්ලාඨනාග මහ රජ]]
 |material = කබොක් පාෂාණය
 |built = ක්‍රි.පූ.109-104&lt;br&gt;(ක්‍රි.පූ.2 වන සියවස)
 |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස
 |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා
 |cultures = සිංහල බෞද්ධ 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දෙවනි ලංකාගමනයේ දී වැඩම කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදගතව සැලකේ.&lt;br&gt; ●කුරුන්දි අට්ඨකථා රචනා කළ ස්ථානය ලෙස සැලකේ.
 |excavations = 
 |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්&lt;br&gt;(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)&lt;br&gt; [[එච්. සී. පී. බෙල්]]&lt;br&gt;[[ජෝන් ස්ටිල්]]&lt;br&gt;[[හෙන්රි පාකර්]]&lt;br&gt;[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]]
 |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] 
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]]
 |public_access = හැක
 |website={{URL|https://kurundi.lk}}
 |notes = 
| designation1          = APMSL
| designation1_offname  = කුරුන්දි බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය 
| designation1_date     = 1933.05.12(පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය)&lt;br&gt;2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය)

| designation1_number   = Gazette No 7981
| designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම 
| designation1_type  = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ
| designation1_free1name = 
| designation1_free1value = 
| designation1_free2name = 
| designation1_free2value = 
}}

'''කුරුන්දි රජ මහා විහාරය''' හෝ '''කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kurundhi Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|குருந்தி ராஜ மகா விஹாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය|මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[මුහුදුබඩපත්තුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|මුහුදුබඩපත්තුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] කොමලමුනේ මධ්‍යම ග්‍රාම නිළධාරී වසමේ පිහිටි ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී [[ඛල්ලාඨනාග රජ|ඛල්ලාඨනාග මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. කුරන්දාවශෝක, කුරුන්දපාසක, කුරුන්දචූලක, කුරුන්දපිල්ලක, කුරුන්දිවේලු, පියන්ගල ප්‍රාචීන විහාරය යන නම් වලින් ද විවිධ මූලාශ්‍ර තුළ හදුන්වා ඇත්තේ ද මෙම විහාරය ම වේ.

[[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම හරහා නෙදුන්කේනි නගරය පසුකර [[මුලතිව්]] දෙසට කිලෝමීටර 6 ක් ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තන්නිමුරුප්පු රක්ෂිතය හරහා කිලෝමීටර 10 ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,මුලතිව්-කෝකිලායි B297 මාර්ගයේ [[මුලතිව්]] සිට කිලෝමීටර 11 ක් පමණ ගමන් කර අලම්පිල් හන්දියෙන් දකුණට හැරී හමුවන 24 වන බලැඇණිය ශ්‍රී ලංකා සිංහ රෙජිමේන්තු මූලස්ථානය  අසළින් දකුණු දෙසට ඇති මාර්ගයේ කිලෝමීටර 12 ක් පමණ ගමන් කළවිට හමුවන ප්‍රවේශ මාර්ග පුවරුව දැක්වෙන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ කිලෝමීටර 4 ක් පමණ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ.

මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 1933 මැයි මස 12 වන දින [[බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව|බ්‍රිතාන්‍ය ලංකා ආණ්ඩුව]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක 7981 මඟින් පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයක් වශයෙන් ද වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින ශ්‍රී ලංකා රජයේ ගැසට් අංක මගින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් ද නම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Gazette of the Government of British Ceylon|work=Government of British Ceylon|volume=No. 7981 |publication-date=12 May 1933}}&lt;/ref&gt;පුරාවිද්‍යාඥ හෙන්රි පාකර්ට අනුව උතුරු පළාතේ විශාලතම නටඹුන් සංකීර්ණය වන්නේ ද මෙම කුරුන්දාවශෝක විහාරය යි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Ancient Ceylon 
 |author= H.Parker 
 |volume= 
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

==ඉතිහාසය==
[[මහාවංශය]] වැනි වංශකතා හා අට්ඨකතා අනුව [[සද්ධාතිස්ස රජ|සද්ධාතිස්ස මහ රජුගේ]] පුත්‍රයකු වන [[ඛල්ලාඨනාග රජ|ඛල්ලාඨනාග මහ රජ]] (ක්‍රි.පූ.119-103) විසින් ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී කුරුඳු රට තුළ කුරුන්දි විහාරය හෙවත් කුරුන්දාවශෝක විහාරය නිර්මාණය කර තිබෙන බව '''&quot;සො ච කුරුන්දපාසකං විහාරඤ්ච අකාරයි&quot;''' යනුවෙන් මහාවංශය තුල විස්තර වේ.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|මහාවංශය1_ඤාණානන්ද|2020|p=456}}:තිස්තුන් වන පරිච්ඡේදය,29)ලජ්ජතිස්ස රජුගේ අභාවයෙන් පසු ඔහුගේ මළනුවන් වන ඛල්ලාඨනාග රජු සය අවුරුද්දක් පමණක් රාජ්‍ය කළේ ය. 32)ඒ රජුම කුරුන්දවාසක විහාරයත් කරවීය.තවත් බොහෝ පිනුත් කරගත්තේය.&lt;/ref&gt;ඊට අමතරව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දෙවන ලංකාගමනය වූ නාගදීපයට(නකදිවට-වර්තමානයේ යාපනය අර්ධද්වීපය ඇතුලු දිවයිනේ උතුරු ප්‍රදේශයට)වැඩම කළ අවස්ථාවේ දී මෙම කුරුන්දි විහාරය සුපුහිටි භූමියට පැමිණිබව ජනප්‍රවාදගතව තොරතුරු පවතින බව මේ ස්ථානය පිළිබඳව මුල්වරට වාර්තා කරමින් උතුරු පළාතේ රජයේ නියෝජිත වූ ජේ.පෙන්රි ලෙවිස් මහතා වාර්තාකර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Manual of Vanni Districts(Vavuniya and Mullaittivu),of the Northern Province, Ceylon1895
 |author= J.P.Lewis 
 |volume= p.310-312,314
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt; පූජාවලිය,නිකාය සංග්‍රහය ආදී පැරණි සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර තුළ කුරුඳු රට,කුරුඳුගම්මු රට,කුරුන්දක සහ කුරුන්දරට්ඨ යනුවෙන් ද හදුන්වා ඇත්තේ ද කුරුන්දි විහාරය පිහිටි මේ ප්‍රදේශයම බව පැහැදිලි වේ.සිංහලයේ කඩයිම් පොතට අනුව එය කුරුඳුගමු රට යනුවෙන් ද හඳුන්වා තිබේ.&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;මෙහි කුරුඳු රට යනු කුරුඳු හෙවත් කුරුන්දි නම් ප්‍රදේශය වේ.රට යනු වර්තමානයේ පවතින දිස්ත්‍රික්ක බෙදීම් මෙන් එකල පැවති පාලන ප්‍රදේශ බෙදීම් ක්‍රමයක් විය හැකි බව විද්වත් මතය යි.&lt;/ref&gt;අනුරාධපුරයට උතුරින් වූ කැදෑ හා කඩවත් කෝරල දෙක කුරුඳු රට යනුවෙන් හඳුන්වන බවට ආර්.ඩබ්.ලෙවර්ස් මතයක් ඉදිරිපත් කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Manual of The North Central Province,government printer,Colombo(1899)
 |author= R.W.Levers
 |volume= p.21
 |language=en
 |isbn =  
}}&lt;/ref&gt;නමුත් ඒ මතය වැරදි බවත්,එම ප්‍රදේශය වත්මන් වව්නියාවට අයත් කරිකට්ටමලෙයි දකුණු කොටස වන බවත් සී.ඩබ්.නිකලස් පෙන්වා දෙයි.කුරුන්දිරට්ඨ යන නාමය වත්මන් කුරුන්තන්ඌර් යන්නෙහි ගැබ්ව ඇතැයි ඔහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දෙයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Historical topography of ancient and medieval Ceylon,Royal Asiatic Society,Colombo (1963)
 |author= C.W Nicholas 
 |volume= pp.86-87
 |language=en
 |isbn =  
}}&lt;/ref&gt;කුරුඳු රට,පදී රටට ආසන්නව තිබූ බවත් මේ පදී රට යැයි හදුන්වන්නේ වර්තමාන පදවිය ප්‍රදේශය බවත් කඩඉම්පොත් පිළිබඳ විමර්ශනයක් සිදු කළ එච්.ඒ.පී.අභයවර්ධන මහතාගේ අදහස වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කඩඉම්පොත් විමර්ශනය
 |author= එච්.ඒ.පී.අභයවර්ධන
 |volume= p.207
 |language=සිං
 |isbn =  
}}&lt;/ref&gt;

කුරුඳු රට යන නාමය ප්‍රදේශය පුරා විසිරී ඇති කබොක් හෙවත් කුරුඳු(කුරුවින්ද) පාෂාණය නිසා  ඇති වූ බවට සැලකේ.මෙම කුරුඳු පාෂාණය ද [[රුවන්වැලිමහාසෑයෙහි|රුවන්වැලිමහාසෑය]] අත්තිවාරම සකස් කිරීම සඳහා ද අතුරා ඇති බව '''&quot;තස්සෝපරි ඛරසුදං කුරුවින්දං තතොපරි&quot;'''' යනුවෙන් වංසත්ථප්පකාසිනී මහාවංස ටීකාව තුළ දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=වංසත්ථප්පකාසිනී;මහාවංස ටීකාව
 |author= අකුරුටියේ අමරවංස නා හිමි සහ හේමචන්ද්‍ර දිසානායක(2001) 
 |volume= p.411
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;කුරුඳු රටෙහි පිහිටි
මෙම විහාරයේ කුරුන්දචූලක/කුරුන්දපාසක නම් පිරිවෙණක් පැවති බවටත් සිංහල ප්‍රධාන අට්ඨකතා තුනෙන් එකක් වන කුරුන්දි අට්ඨකථා එහි දී රචනා වූ බවටත් සැලකේ.&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;මඩිතියවෙල සිරි සුමංගල පාලි සිංහල ශබ්දකෝෂයට අනුව කුරුන්දි අට්ඨකථාව පිළිබඳව මත දෙකක් සඳහන් වේ.ඉන් එකක් වන්නේ,විනය මහඅටුවාව වන සමන්තපාසාදිකාව සිංහලයට පරිවර්තනය කර ඊට කුරුන්දි අට්ඨකථාව යැයි නම් කළ බව ය.අනෙක් මතය නම්,කුරුන්දිවෙල්ලි මහ වෙහෙරෙහි දී කළ අටුවාව කුරුන්දි අටුවාව යැයි හැඳින්වෙන බව ය.මින් දෙවැනි මතය වඩාත් පිළිගැනෙන මතය ලෙස සැලකේ.&lt;/ref&gt;මේ පිළිබඳව සාරත්ථදීපනී විනයට්ඨකතාවේ මෙසේ දැක්වේ.

{{Blockquote
|text='''&quot;කුරුන්දිවෙල්ලි විහාරො නාම අත්ථි තත්ථ කතත්තා කුරුන්දීති නාමං ජාතන්ති වදන්ති&quot;'''

&lt;br&gt;
'''කුරුන්දිවෙල්ලි නම් වූ විහාරයකදී එම කෘතිය රචිත වූ නිසා,ඒ අට්ඨකථාවට “කුරුන්දි” යන නම ලැබුණි. '''
{{smaller |{{smaller|(උපුටාගැනීම:සාරත්ථදීපනී විනයට්ඨකතාව}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=සාරත්ථදීපනී විනයට්ඨකතා ටීකා(1965)
 |author= (සංස්)බිහල්පොල දේවරක්ඛිත හිමි
 |volume= p.17
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;
}}
සමන්තපාසාදිකා විනයට්ඨකතාවේ ද මේ පිළිබඳව සදහන් වේ.
&lt;br&gt;
{{Blockquote
|text='''&quot;සංවණ්ණනං තං ච සමාරහනේතා&lt;br&gt;තස්ස මහාඅට්ඨකථා සරීරං,&lt;br&gt;කත්වා මහාපච්චරියං තථෙව&lt;br&gt;කුරුන්දිනාමාදිසු විස්සුතාසු&quot;'''

&lt;br&gt;
'''ඒ සංවර්ණනාවද මනාකොට ආරම්භකරන්නා වූ මම,මහ අටුවාව ඒ සංවර්ණනාවෙහි ශරීරයකොට,මහාපච්චරි නම් අටුවාවෙහිද,කුරුන්දි ආදි නම් ඇති ප්‍රසිද්ධ වූ...'''

{{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම:සමන්තපාසාදිකා විනයට්ඨකතාව,පාරාජික කාණ්ඩය-අට්ඨකථාචාර්යය බුද්ධඝෝෂ මහා ස්ථවිර)}}}}
}}

මහාචාර්ය ගුණපාල මලලසේකර සඳහන් කරන්නේ සමන්තපාසාදිකා විනයට්ඨකතාවේ නිතර නිතර කුරුන්දි සිංහල අට්ඨකතා ගැන සඳහන් වෙන නිසා එය ප්‍රධාන වශයෙන්ම විනය නීති වලට අදාළව පවතින්නට ඇති බවත් හා විනයධර භික්ෂූන්ගේ සහභාගීත්වයෙන් රචනා කරන්නට ඇති බවත් ය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ලංකා පාලි සාහිත්‍යය 
 |author= ජී.පී.මලලසේකර
 |volume= p.6263
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;ඒ පිළිබඳව මෑත කාලීනව නිර්මාණය කළ කුරුන්දි විහාරය වන්දනා කිරීමේ ගාථාවෙද සඳහන් කර තිබේ.

{{Blockquote
|text='''&quot;ලඞ්කාය උත්තරදිසාය සමුජ්ජලන්තං&lt;br&gt;තං චේතියං ච කුරුවින්දුපලෙහි බද්ධං&lt;br&gt;යස්මිං කුරුන්දිවිනයට්ඨකථා කතා තං&lt;br&gt;වන්දාමි විස්සුතකුරුන්දිවිහාරමග්ගං&quot;'''

&lt;br&gt;
'''(මම) ලක්දිව උතුරු දෙස මොනවට බබළන්නාවූ,කුරුවින්ද පාෂාණයෙන් බඳනා ලද ඒ සෑය ද,කුරුන්දි නම් (සීහළ) විනය අටුවාව කළ,ඒ අග්‍ර වූ සුප්‍රසිද්ධ වූ කුරුන්දි විහාරය ද වන්දනා කරමි
'''
{{smaller|{{smaller|(කුරුන්දි මහ වෙහෙර වන්දනා ගාථාව,කුරුන්දිවිහාරවංසය,2023)}}}}
}}

පැරණි පාලි මූලාශ්‍ර ග්‍රන්ථ වලට අනුව කුරුන්දි විහාරය හැදින්වීම සඳහා පද කිහිපයක් භාවිතා කර තිබේ.ඒවා නම්, '''කුරුඤ්ඤ,කුරුන්දි,කුරුන්දී,කුරුන්ද විහාර,කුරුන්දචුල්ලක,කුරුන්දන්කුන්දිය,කුරුන්දපිල්ලක,කුරුන්දවාපි,කුරුන්දවාසෝක විහාර,කුරුන්දවේලු,කුරුන්දිවෙල්ලි,කුරුන්දිය විහාර,කුරුන්ද පාසක''' යන සංඥා නාමයන් ය.බුද්ධඝෝෂ මහා ස්ථවිරයන් විසින් රචිත සමන්තපාසාදිකා විනයට්ඨකතාවේ පමණක් කුරුන්දි යන වචනය 102 වරක් සඳහන් වන බව හත්තොටුවේ ඉන්දරතන හිමි පවසයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=පාලි අට්ඨකථා සාහිත්‍යයෙන් හෙළිවන අවිද්‍යමාන වූ සීහළට්ඨකතා සාහිත්‍යය 
 |author= හත්තොටුවේ ඉන්දරතන හිමි
 |volume= p.117
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;ඊට අමතරව &quot;කුරුන්දි&quot; යන වචනය කඞඛාවිතරණියේ ද සඳහන් කර ඇතේ අතර ඉන් හා සමන්තපාසාදිකාවේ ද සඳහන් කුරුන්දි යන වචන තුළින් අදහස් කර ඇත්තේ කුරුන්දි අටුවාව බව  පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කඞඛාවිතරණී(1930)
 |author= (සංස්)හේමපාල මුණිදාස
 |volume= pp.111 සහ 140
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;සමන්තපාසාදිකාවේ සහ මනෝරථපූරණියෙහි කුරුන්දකවාසී ඵුස්සමිත්ත නම් තෙර නමක් පිළිබඳව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මනෝරථපූරණිය(1945)
 |author= (සංස්)හේවාවිතාරණ 
 |volume= p.78
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

ඊට අමතරව [[පළමුවන අග්බෝ රජු]] (ක්‍රි.ව.561-595) විසින් මෙම විහාරය තවදුරටත් වැඩිදියුණු කරමින් නැවත කර වූ බවත්,කුරුඳු වැව නමින් වැවක් කර වූ බවත්,ඊට අමතරව තුන් යොදුනක් දුර සහිත පොල් උයනක් ද කරවා පූජා කළ බවත් මහාවංශයේ සඳහන් වේ.ඊටත් අමතරව අස්වැද්දීම උදෙසා මහා සිව නම් කුඹුරු යායක් ද,ආරාමික අතවැසියන් සියයක් ද ලබා දුන් බවත්,විහාරය අසලින් අම්බිලපණ්ණ නම් විහාරයක් හා ඒ නමින් යුතු ගමක් ද නිර්මාණය කර මහාවිහාරවාසී තපස්වී භික්ෂූන් වහන්සේලාහට ලබා දුන් බව මහාවංශය තුළ වැඩදුරටත් සඳහන් වේ.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|මහාවංශය2_ඤාණානන්ද|2020|p=95}}:සතළිස් එක්වන පිරිච්ඡේදය,15)සියලු දෙය සාංඝික වන පරිදි කුරුන්ද නම් විහාරය ද කරවා,එනමින් ම වැවක් කරවා,තුන් යොදුනක් පමණ පළල පොල් උයනක් ද කරවා,16)මහාසිව නමින් කුඹුරු යායක් ද අස්වද්දන්ට ලබා දී ලාභ සත්‍කාර සම්මාන සහිතව ආරාමිකයන් සියයක් ද දුන්නේ ය.17)ඒ විහාරය අසල අම්බිලපණ්ණ නමින් වෙහෙරක් කරවා එනමින් ම යුතු ගම්මානයක් මහාවිහාරවාසී තපස්වී භික්ෂූන් වහන්සේලාට දුන්නේය.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=සිංහල මහාවංශය, 41 වන පරිච්ඡේදය 
 |author= බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය,නැදිමාල
 |volume= p.189
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

පැරණි කුරුඳු වැවෙහි බැම්මට පහළින් [[පළමුවෙනි සංඝබෝධි රජ]] හෙවත් සිරිසඟබෝ රජු (ක්‍රි.ව.246-248) විසින් තවත් විහාරයක් කරවූ බවටත්,ඊට බොහෝ කලකට පසු [[පස්වෙනි දප්පුල රජ]], පළමු රාජ්‍ය වර්ෂයේ (ක්‍රි.ව.965) මෙහි එක් විහාරයක නැවත භික්ෂු සංඝයා නතරකළ බවටත් මූලාශ්‍ර තොරතුරු වන බව ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් මහතා වැඩිදුරටත් සදහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1
}}&lt;/ref&gt;ඊටඅමතරව,තුන්වන සිරිසඟබෝ හෙවත් හතරවන අග්බෝ රජු (ක්‍රි.ව.662-678) විසින් කුරුන්දපිල්ලක පිරිවෙණෙහි ප්‍රාසාදයක් කරවූ බවත්,&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|මහාවංශය2_ඤාණානන්ද|2020|p=141}}:සතළිස් සතරවන පරිච්ඡේදය,21)මේ රජු කපුරු පිරිවෙණ ද,කුරුන්දපිල්ලක පිරිවෙණ ද,එසෙයින් ම මහාරාජාගාරයෙහි ද ප්‍රාසාදයක් කරවීය.&lt;/ref&gt;[[දෙවන දප්පුල රජ|දෙවන දප්පුල රජු]] සහ රජුගේ සේනා නැමැති රාජමෙහෙසිය විසින් ප්‍රාචීන විහාරය හෙවත් පූර්වාරාමයේ ප්‍රාසාදය පිළිසකර කළ බවත්,ඊට අයත්ව තිබූ උස්විටිගම නිසරුව තිබූ බැවින් එයද සරාසාර කරවූ බවත් මහාවංශයේ දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= මහාවංශය 2
 |author= කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි
 |volume= pp.181
 |language=si
 |isbn = 978-955-687-182-1
}}&lt;/ref&gt;එහි දැක්වෙන ප්‍රාචීන විහාරය බොහෝ විට පියන්ගල කන්දේ පිහිටි කුරුන්දි ප්‍රාචීන විහාරය විය හැකි බව හෙන්රි පාකර්ගේ මතය වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Ancient Ceylon 
 |author= H.Parker 
 |volume= 
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;වර්තමානයේ ද මෙම ස්ථානයට &quot;කුරුන්දන්මලේ පියංකල්ලු&quot; යන නමින් හැදින්වේ.එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන්ට අනුව &quot;පියංගල&quot; යන නම පසුකාලීනව එසේ &quot;පියංකල්ලු&quot; නමින් ව්‍යවහාර වන්නට ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.412-416
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}}&lt;/ref&gt;තුන්වන දප්පුල රජුගේ පුත්‍රයා වන [[තුන්වන මිහිඳු රජ|තුන්වන මිහිඳු රජු]] (ක්‍රි.ව.801-805) තම මව සහ දියණිය සමඟ කුරන්ගම හෙවත් කුරුන්දියට පැමිණ කුරුඳු වැවෙහි ජලය පිළිබඳව ඇතිව තිබූ ආරවුල සංසිදුවා
රජු විසින්ම ශිලා ලේඛනයක් ස්ථාපිත කළ බවත් එම ශිලා ලේඛනය මඟින් තහවුරු කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Archaeological Survey of Ceylon: North-Central,Central and Northern Provinces,Annual Report 1905
 |author= H.C.P.Bell
 |volume= pp.32-34
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;
දාඨෝපතිස්ස රජු දවස ජේතවන විහාරයට අයත් කුරුන්දචුල්ලක පිරිවෙනේ වැඩසිටි &quot;දාඨාවේධක&quot; නම් භික්ෂුවක් අන්‍ය වූ ප්‍රතිසංයුක්ත වචන ලියා තැබූ බව මහාවංස ටීකාව තුළ දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=වංසත්ථප්පකාසිනී,මහාවංස ටීකාව 2001
 |author= අකුරටියේ අමරවංස නාහිමි සහ හේමචන්ද්‍ර දිසානායක 
 |volume= pp.123
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt; 
[[පළමුවන විජයබාහු රජ|පළමුවන විජයබාහු රජු]] (ක්‍රි.ව.1065-1120) විසින් සොලී ආක්‍රමණ හේතුවෙන් පරිහානියට පත් වූ කුරුන්දි මහා විහාරය නැවත කර වූ බවත් මහාවංශය තුළ දැක්වේ.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|මහාවංශය2_ඤාණානන්ද|2020|p=289}}:පනස් අටවන පරිච්ඡේදය,58)පණ්ඩුවාපි වෙහෙර,පාඨීන වෙහෙර,රක්ඛචේතිය පබ්බත විහාරය,එසේම මණ්ඩලගිරි විහාරය,මඩුලත්ථ විහාරය ද කරවීය.59)උරුවෙල නම් විහාරය ද දේවනගර විහාරය ද මහියංගණ විහාරය හා සිතලග්ගමක ලෙණත් කරවීය.60)දඹකොළ විහාරය ද එසේම ගිරිහඩු සෑ විහාරය ද කුරුන්දිය විහාරය ද සඳුන්ගිරි විහාරය ද කරවීය.&lt;/ref&gt;[[දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජ|දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ]] පාලන කාලයේ දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණිකයන් වන කාළිංග මාඝ විසින් බඳින ලද කඳවුරු 15 අතරට කුරුන්දිය ද අයත් වූ බවත් එම කඳවුරු [[දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජ|දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ]] සේනාව විසින් මුදවාගත් බව මහාවංශයේ සහ නිකාය සංග්‍රහයේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= මහාවංශය 3 අවසාන භාගය
 |author= කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි
 |volume= pp.381
 |language=si
 |isbn = 978-955-687-186-9
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=නිකාය සංග්‍රහය(2011) 
 |author= (සංස්)සිරි තිලකසිරි
 |volume= p.46
 |language=සිංහල 
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.412-416
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Historical topography of ancient and medieval Ceylon
 |author= Nicholas C.W.
 |volume= Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society,New Series(Vol Vi)pp.86-87
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|සිංහල||407,410පිටු}}83 වන පරිච්ඡේදය: එකල්හි සම්පතින් ප්‍රසිද්ධ වූ පුලස්ති පුරයෙහි ද,කොටුසරගම් හිද,එසේම ගංතලාවෙහි ද,කාකාලය ගම්හි ද,පදී රට ද,කුරුන්දියෙහි ද,මනාමත්හි ද,මාතොට ද,එසේම මන්නාම් පටුනෙහි ද,පුලවෙෂටි නම් තොටද,එසේම වැලිගම ද,මහත් වූ ගෝනරට ද,එසේම ගෝනුසුරට ද, මීපා තොටද,එසේම හුරා තොට ද,මේ ආදී තන්හි කඳවුරු බැඳ බලාත්කාර කොට බොහෝ කල් වසන්නා වූ මාසේන්ද්‍ර,ජයබාහු නම් දෙමළ රජුන් දෙදෙනා ගේ සතළිස් දහසක් වූ ද්‍රවිඩ කේරළ යෝධයෝ කුන්තායුධ ගත් සිංහල යෝධයන් විසින් දැඩිසේ පෙලන ලද්දාහු...

{{harvnb|නිකාය_සංග්‍රහය,සංස්.සිරි තිලකසිරි|2011|46පිටුව}}විජයබාහු වත්හිමි නම් මහා රජාණන්ගේ අතිජාත පුත්‍ර වූ ශත්‍රැපංක විශේෂ විශෝෂණ ගරන්මාර්තණ්ඩ මණ්ඩලායමාන වූ ජම්බුණිපුර නිවාසී වූ කලිකාල සාහිත්‍ය සර්වඥ පණ්ඩිත පරාක්‍රමබාහු නම් මහ රජාණෝ සිරිලක රජ පැමිණ අධිකතර රාජාභිමාන උපදවා පොලොන්නරු, පුලච්චේරි, කොටසර, ගංතළා, කවුඩාපුලු,'''කුරුඳු''', පඳිමාන, මතුගොණ, දෙබර පටන, ඌරාතොට, ගොමුඩු, මිපාතොට, මණ්ඩලී, මන්නාරම් ආදී වූ ඒ ඒ ස්ථානයෙහි කඳවුරු බැඳ උන් දෙමළ, මළල, ජාවකාදී වූ සතුරු වියවුල් සන්සිඳුවා, සකල ලංකාතලය හස්තගත කොට, රාජ්‍ය ශ්‍රී විඳිමින්, ශ්‍රී වර්ධනපුරාදී නානා ස්ථානයෙහි විසිතුරු විහාර කරවා මහාසංඝයා වහන්සේ එහි වස්වා, චීවර, පිණ්ඩපාත, සයනාසන, ගිලාන ප්‍රත්‍යය යන සිවුපස දානයෙන් උපස්ථාන කොට වසන්නාහු....&quot;&lt;/ref&gt;

පසුව පැමිණි [[චන්ද්‍රභාණු]] නම් ආක්‍රමණිකයා ද [[දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජු|දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජ]] විසින් මුල් වරට පරාජය කර පළවා හරනු ලැබ දෙවන වර සොළීන් ද,ජාවක මහ සෙනඟක් ද සහිත ව කුරුන්දියේ සිංහල සෙනඟක් ද සහිතව ගොස් යාපහුවේ කඳවුරුලාගත් බව පූජාවලියේ දැක්වේ.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt; {{harvnb|පූජාවලිය_සංස්.කිරිඇල්ලේ_ඤාණවිමල_හිමි|1963|පිටුව 802}}​&quot;එකල පෙරවක් පිය රජහුගේ යුද්ධයෙහි පැරද පැලෑ චන්ද්‍රභානු රජු හා ජාවක මහ සෙනග සොළී පාඬින් ගෙන මාවටු බැස '''කුරුඳු''' පදී මානාවතු ගොනදෙබර පටන් ආදි තන්හි සිංහල බලසෙන් ගෙන පෙරලා අවුත්,යාපවු ගල් සිසාරා, අතුරු නොදී කඳවුරු බැඳ මේ වක පෙර වක සේ ආ පසුයෙහි නො යම්හ, මේ තුන් රජය තොපට නො හරිම්හ, දළදා පාත්‍ර ධාතු දෙව, රජ වොටුනු දෙව, රාජ්‍ය දෙව සටන් හෝ කරව යි සැහැසි වහසි කියා කියා යවූහ.&quot; &lt;/ref&gt;

නමුත් ඉතිහාසයේ වසර 21 ක් පුරාවට සිදුවූ දරුණු කාලිංගමාඝ ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානි ශ්‍රී ලංකාවේ නිරිතදිග කොටසට සංක්‍රමණය වීමත් සමඟ මේ ප්‍රදේශ ද බොහෝ දුරට ජනශුන්‍ය වූ බව පෙනේ.ඒත් සමඟම මේ පුදබිම් ද වනාන්තරගත විය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= මහාවංශය 3 අවසාන භාගය 
 |author= කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි
 |volume= pp.357-360
 |language=si
 |isbn = 978-955-687-186-9
}}&lt;/ref&gt;පසු කාලිනව ලන්දේසී පාලන සමයේ දකුණු ඉන්දියාවේ සිට ලංකාවට වහල් සේවය සඳහා ගෙනෙන ලද වෙල්ලාල දමිළ ජනතාව මෙම ජන ශූන්‍ය ප්‍රදේශවල පදිංචි වීමත් සමඟ බොහෝ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන විනාශ වූ බවත් මෙම පුරාවිද්‍යා භූමියෙහි ද ගොඩනැගිලි කඩා බිඳ දමා, ගෙන යා හැකි ද්‍රව්‍ය ඉවත් කර ගෙන ගිය බව යටත් විජිත සිවිල් සේවා නිලධාරියකු වූ අයිරිෂ් ජාතික ජෝන් පෙන්රි ලෙවිස් මහතා 1895 දී සිය A manual of the Vanni District, Ceylon කෘතියෙහි වැඩිදුරටත් සඳහන් කරයි.ඇතිව තිබෙන තත්ත්වය සැලකිල්ලට ගෙන 1933 දී රජයේ ගැසට් අංක 7981 මඟින් මෙම ස්ථානය පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයක් ලෙස නම් වන්නේ ඒ අනුවය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1895.Manual of the Vanni Districts
 |author= Lewis,J.P
 |volume= pp.314
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්==
===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ===
අක්කර 420 ක පමණ වපසරියක විසිර පවතින මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පැරණි බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායක් වන පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය මූලික කොට නිර්මාණය කර තිබේ.ස්තූපය,බෝධිඝරය,ප්‍රතිමාඝරය හා උපෝසථඝරය යන ආගමික ගොඩනැගිලි සතර අඩංගු වූ මධ්‍ය චතුරස්‍රය උස් භූමිභාගයක පිහිටා එම චතුරස්‍රයට පිටතින් ප්‍රදක්ෂිණ පථයක් ද නේවාසික හා වෙනත් ආගමික නොවන ගොඩනැගිලි ප්‍රදක්ෂිණ පථයත් වාස්තු සීමාවේ පිහිටි දිය අඟලත් අතර වූ පහත් බිම් පෙදෙසේ විසිරී පැවතීම,මෙම ආරාම සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.මෙම සම්ප්‍රදාය මහායාන බෞද්ධාගමික බලපෑමට ලක් වූ විහාර සම්ප්‍රදායක් බව පිළිගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014)
 |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ 
 |volume=pp. xv-xxvii 
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;

මේ බෞද්ධ විහාර සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පුළුල් හා විධිමත් න්‍යායයික විවරණයක් &quot;මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර&quot; නම් කෘතියෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;මහායාන සම්ප්‍රදායට අයත් කෘතියක් වන මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වැනි සියවසත්,ක්‍රිස්තු වර්ෂ අටවැනි සියවසත් අතර කාලයේ අනුරාධපුර නගරය හා තදාසන්න කලාපයේත් රටෙහි වෙනත් ස්ථාන කිහිපයක් වර්ධනය වී පැවති විශේෂ මහායානික ආයතන පද්ධතියක් හා දැඩි සාම්‍යතාවක් උසුලන බැවින් ඒ හා සමාසන්න කාලයේ මෙම කෘතියේ මුල් අවස්ථාව සංස්ථාපනය කළ හැකි බව මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහයන්ගේ අදහසයි.ආරාම නිර්මාණයේ දී කලින් පිළිවෙළ කරගනු ලැබූ නිශ්චිත සැලැස්මක් පදනම් කරගෙන ඒවා ගොඩනැගූ බවට මූලික සාක්ෂ්‍ය ලැබෙන්නේ මෙම වාස්තුශාස්ත්‍ර කෘතියෙනි.&lt;/ref&gt;එහි විස්තර වන ආකාරය අනුව,මෙම පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක මැද මළුවක් තුළ යම්කිසි පූර්ව විචාල සැලැස්මකට අනුව විහාරයේ වඩා වැදගත් ගොඩනැගිලි ස්ථානගතව පවතී.වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ පළමු වැනි පරිච්ඡේදයේ දී මේ වර්ගයට අයත් ‘මූලික ආරාම දොළොසක්’ පිළිබඳ ව දක්වා ඒවායින් කොටසක් පිළිබඳ විස්තර ද දක්වා ඇත. ඒ මූලික ආරාම ප්‍රභේද වශයෙන් &quot;හස්ත්‍යාරාම, සිංහාරාම, දණ්ඩාරාම, පද්මාරාම, ශීතලාගුල්ම, භික්ෂුණ්‍යාරාම, ගෝකුලාරාම, අන්වාරාම, භුජංගඑණාරාම, චක්‍රාරාම, හංසපක්ෂ හා නවාකාර&quot; යන ආරාම ප්‍රභේද දැක්වේ. මෙම ආරාම ප්‍රභේද දොළොස ‘වාස්තු සැලසුම්’ හා ‘වික්‍රාන්ත’ වශයෙන් නැවත කොටස් දෙකකින් විග්‍රහ කෙරේ. ඒ අනුව මූලික ආරාම ප්‍රභේද විසි හතරක් ලැබේ. මේ එකිනෙක ආරාම සඳහා නම් යෙදීමේ දී ඒ ඒ නම්වලින් දැක්වෙන සතුන්ගේ හෝ ප්‍රපංචයන්ගේ ස්වරූප අනුව, එකී නම් තබා ඇති බව පෙනී යයි. ඒ අනුව හස්තියාගේ ස්වරූපය ගන්නා සැලසුම &quot;හස්ත්‍යාරාම&quot; නම් වේ. මෙම නම් තැබීමේ දී පංචාවාස ස්ථානගත කළ ආකාරය ඒ සඳහා වඩාත් බලපෑම් කරන්නට ඇති බව වෝල්ටර් මාරසිංහ මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පෙන්වා දී ඇත. මෙම සැලසුම් හඳුනා ගැනීමේ දී මැද මළුවේ පිහිටි ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි සතර පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳ සැලකිලිමත් වේ. කුරුන්දි විහාරයේ ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය අනුව, මෙම විහාරය ‘හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල වන බවත්, තවදුරටත් එය ‘නැගෙනහිර දොරටුව සහිත හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල බවත් හඳුනාගත හැකි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014)
 |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ 
 |volume=pp. xxxiii
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;

[[File:The layout of the Vijayārāma Monastery.jpg|thumb|250px|පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක සැලසුම&lt;br&gt;( අනුරාධපුර විජයාරාම විහාරය )&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Sinhalese Monastic Architecture (1971)
 |author= Senake Bandaranaike 
 |volume= 
 |language=en
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;
]]

පබ්බත විහාරයන්හි බිම් සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී මුලතිව්, කුරුන්දි විහාරය ද අනුරාධපුර වෙස්සගිරිය හා අම්පාර පුළුකුනාවිය යන පබ්බත විහාර හා සමාන වාස්තු සැලසුමකට අනුගත වී ඇති පෞරාණික විහාරයක් බව තහවුරු වේ. මෙහි ඇති තවත් විශේෂත්වයක් වන්නේ මෙරට උතුරු ප්‍රදේශයේ වඩාත් ම දුරස්ථ ව පිහිටි පබ්බත විහාරය කුරුන්දි පබ්බත විහාරය වශයෙන් මේ දක්වා වාර්තා වීමයි. සූවිසි වැදෑරුම් ආරාම සැලසුම් අතුරින් කුරුන්දි විහාර සැලසුමෙන් ප්‍රකාශිත හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදය පිහිටීම් ප්‍රදේශ වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රය කෘතිය තුළ වඩාත් හොදින් දැක්වේ.
&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;​{{harvnb|මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිතවාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර_පරි.වෝල්ටර්_මාරසිංහ|2014|p=7}}
හස්ත්‍යාරාමය ඛේටයක (නදියක් සහ කන්දක් අතර පිහිටි), ඛර්වටයක (කඳු වැටිවලින් වට වූ ගමක්), නගරයෙක, පුරදුර්ගයක, නදියක් අසබඩ, මුහුදු වෙරළක, උයනක, වනයක, නියම්ගමක, පටුනක (මුහුදක් අසල පිහිටි වෙළඳ නගරයක්), වනාන්තරයක හෝ දේශ සීමාවක පිහිටුවන්නේ යි. අන් තැනක (ඉදි) නොකරනු ලබන්නේ යි.&lt;/ref&gt;

​​මංජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයට අනුව, විහාරය තුළ පිහිටා ඇති සියලු ගොඩනැගිලි ‘මුඛ්‍ය’ හා ‘ගෞණ’ යනුවෙන් කොටස් දෙකකට බෙදනු ලැබේ. මුඛ්‍ය හෙවත් ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි පහකි. ඒවා නම්, චෛත්‍යය (ස්තූපය), බෝධිවේශ්මය (බෝධිගෘහය/බෝධීන් වහන්සේ), ප්‍රතිමාලය (පිළිම ගේ) හා සභා (පෝය ගෙය) යන ඉතා ම වැදගත් පූජනීය ගොඩනැගිලි හතරත්, භික්ෂූන් වහන්සේගේ වාසභවනය වූ ප්‍රාසාධයත් ය.&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt; ‘ප්‍රාසාදය’ යනු පොදු ව්‍යවහාරයේ යෙදෙන්නක් වුව ද මේ අවස්ථාවේ දී එය විහාරයේ ප්‍රමුඛ භික්ෂූන් වහන්සේ වැඩ සිටි නේවාසික ගොඩනැගිල්ල වශයෙන් සැළකීම වඩා සුදුසු වේ.&lt;/ref&gt; පබ්බත ආරාමය අයත් වර්ගය අනුව, ඒ ඒ ගොඩනැගිලි පිහිටන ස්ථාන වෙනස් විය හැකි නමුත් ආරාම භූමිය තුළ එම එකිනෙක ගොඩනැගිලි බෙදී විහිදී යන ආකාරය පිළිබඳ පොදු මූලධර්ම ද දැකිය හැකි වේ. වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර කෘතියට අනුකූල ව, විහාරාභ්‍යන්තරයේ පිහිටා ඇති ගොඩනැගිලිවල ස්ථානගත වීම සාමාන්‍යයෙන් සිදු වන්නේ ප්‍රධාන දොරටුව නැතහොත් පිවිසුමේ පිහිටීම හා එහි දිශාගත වීම අනුව ය. ඒ අනුව, ශුද්ධ භූමියට ඇතුළු වන බැතිමතාට පළමුවෙන්ම ඇස ගැටෙන්නේ චෛත්‍යය හා බෝධීන් වහන්සේ යි. කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ මැද මළුවේ ඒ ඒ පූජනීය ගොඩනැගිලි විහිදී ඇති ආකාරය නැතිනම් ස්ථානගත වී ඇති ආකාරය පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමේ දී මෙකී ශිල්ප ග්‍රන්ථාගත කරුණු ඒ සඳහා ද පොදු බව තහවුරු වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014)
 |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ 
 |volume=pp. xliv,xlvi
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;

​පබ්බත වර්ගයේ ආරාම නිර්මාණය කිරීමේ දී මූලික පදනම වන්නේ ‘පූර්වයෙන් අර්ථ දක්වන ලද සැලැස්මක්’ නොමැති නම් ‘මනඃකල්පිත වූ භූමි සැලැස්මකි.’ මෙහි දී අදාළ භූමි මණ්ඩලය කෝෂ්ට හෙවත් කොටු නවයකට නොහොත් 25කට බෙදනු ලැබේ. කෝෂ්ඨ නවයකින් යුතු වාස්තු මණ්ඩලය ‘පීඨ’ නමින් ද, කෝෂ්ඨ විසි පහකින් යුක්ත වාස්තු මණ්ඩලය ‘උපපීඨ’ නමින් ද හඳුන්වනු ලැබේ. මේ වාස්තු මණ්ඩලයක යම්කිසි කෝෂ්ටයක් හෙවත් පරිශ්‍රයක් සාමාන්‍යයෙන් නම් කරනු ලබන්නේ ඊට අධිගෘහිත යැයි සලකනු ලබන වාස්තු දේවතාවාගේ නමිනි.මේ පීඨයන්ගේ මධ්‍ය මණ්ඩලය නිශ්චිත ව ‘බ්‍රහ්ම’ වෙනුවෙන් වෙන් වේ..&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014)
 |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ 
 |volume=pp. xliv,261
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;

[[File:Upapīṭha Vastu Maṇḍalaya.jpg|thumb|250px|උපපීඨ වාස්තු මණ්ඩලය&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Comparison of the forty seven &quot;Panchavasa&quot; Monastery Plans with Archaeological Material,Manjusri Vastuvidyasastra
 |author= M.H.F.Jayasuriya,Leelananda Premathilake and Ronald Silva
 |volume= Bibiliotheca Zeylanica Series  
 |language=en
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;]]

​වාස්තු මණ්ඩලය නියෝජනය කරනු ලබන කෝෂ්ට හෙවත් කොටු ආරාමයට අයත් විවිධ ගොඩනැගිලි සඳහා වෙන් කරනු ලැබේ.උපපීඨ සැලැස්ම අනුව සංවිධානය වූ ප්‍රධාන ආරාම ප්‍රභේදය වන්නේ කුරුන්දි විහාරයෙන් ද නියෝජනය වන හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදයයි. (ප්‍රධාන පිවිසුම යෙදෙන දිශාව අනුව, හස්ත්‍යාරාමයේ තවත් ප්‍රභේද හතරක් හා හස්තිවික්‍රාන්තයේ ප්‍රභේද හතරක් වශයෙන් එකිනෙකට වෙනස් සැලසුම් අටක් පවතී). ඒ අනුව, මෙම විහාර සැලසුමේ දී ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි පහ, සිටගෙන සිටින ඉරියව්ව දක්වන විශාල හස්තියෙකුගේ විවිධ අඟපසග පොළොවේ ස්පර්ශ වන ස්ථාන අනුව පිහිටුවා ඇත..&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014)
 |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ 
 |volume=pp. xlvii
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;
​මේ අනුව, නැගෙනහිර දෙසින් ප්‍රධාන පිවිසුම සහිත හස්ත්‍යාරාම ආකෘතියට අනුව ගොඩනඟා ඇති කුරුන්දි කන්දේ පබ්බත විහාරය ද ඇතුළු ඒ ප්‍රභේදයට අයත් ආරාමයක ඒ එකිනෙක ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ස්ථානගත වී ඇති ආකාරය උපපීඨ වාස්තු මණ්ඩල අනුව පහත අයුරින් මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර ග්‍රන්ථය තුළ විස්තර වේ.

{{Blockquote 
|text=
'''&quot;​පූර්වද්වාරය සහිත හස්ත්‍යාරාමය (පහත සඳහන් අයුරු) සැලසුම් කරනු ලබන්නේ යි. බ්‍රහ්මස්ථානයෙහි සභාශාලාව කරන්නේ යි. විතථයෙහි බෝධිය නියමකරන්නේ යි. ඊශානයෙහි චෛත්‍යය ද, සුග්‍රීවයෙහි ප්‍රතිමාලය ද, රුද්‍රරාජාංශයෙහි ප්‍රාසාදය ද වන්නේ ය. පංචාවාසයෝ (මෙසේ) විශේෂයෙන් (දක්වන ලදහ).&quot;'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014)
 |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ 
 |volume=pp. 51
 |language=si
 |isbn = }})&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014)
 |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ 
 |volume=pp. 51
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;}}}}}}


[[File:Upapīṭha Vastu Maṇḍala of Kurundi Vihara.jpg|thumb|250px|කුරුන්දි පබ්බත විහාරයේ උපපීඨ වාස්තු මණ්ඩලය තුළ ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි පිහිටා ඇති ආකාරය]]

කුරුන්දි විහාරයේ උපපීඨ වාස්තු මණ්ඩලය සලකා බැලූ විට ස්ථූපය &quot;ඊශ&quot; කෝෂ්ටය තුළ ද,බෝධිඝරය &quot;විතථ&quot; කෝෂ්ටය තුළ ද,පිළිමගෙය &quot;සුග්‍රීව&quot; කෝෂ්ටය තුළ ද,උපෝසථඝරය &quot;බ්‍රහ්මා&quot; කෝෂ්ටය තුළ ද හා ප්‍රාසාදය &quot;රුද්‍ර&quot; කෝෂ්ටය තුළ ද පිහිටා ඇත.

===ප්‍රධාන පිවිසුම් පියගැට පෙළ===
කුරුන්දි කන්ද මත පිහිටි පබ්බත විහාරයේ පූජනීය, වන්දනීය වාස්තු නිමැවුම් පිහිටි මැද මළුව දක්වා වූ ප්‍රධාන පිවිසුම කන්දේ උතුරු දෙසින් පැවති බවට විධිමත් වාස්තු ඉදිකිරීම් සාධක දැකගත හැකි වේ. කබොක් ගල් ප්‍රමුඛ ව කළු ගල් ද යොදාගනිමින් නිමවා පැවතින්නට ඇති මෙම පියගැටපෙළ කන්දේ උතුරු දෙසින් කුරුන්දි වාපි නැතිනම් ආසන්නයේ පිහිටි පෞරාණික වැවේ බැම්මේ දකුණු කෙළවර වෙත යොමු වී පැවත තිබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.94
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

​
​දැනට මතුපිට පවතින සාධක අනුව වුව අගනා මෙන් ම මනස්කාන්ත වාස්තු නිමැවුමක් වශයෙන් හඳුනාගත හැකි මෙම පියගැට පෙළේ සාධක කන්දේ උතුරු ප්‍රපාතයේ ස්ථාන කිහිපයකින් ඉස්මතු වී ඇති ආකාරය දැක ගත හැකි වේ. එයින් තැන් දෙකක දී පියගැට පෙළේ දෙ පස ස්ථානගත කර පැවති මුරගල් යුගල දෙකක ඉහළ කොටස් දැකගත හැකි වේ. කන්ද පාමුලට ආසන්න ව දැකගත හැකි එක් මුරගල් යුග්මයක් එකිනෙක පරතරය මීටර් 4.5ක් වන සේ පිහිටා ඇත. ඒ තැන් සිට මීටර් කිහිපයක් ඉහළින් පිහිටා ඇති අනෙක් මුරගල් යුග්මයේ පරතරය මීටර් 3.9කි.
​දැනට පොළොවෙන් ඉස්මතු වී ඇති සාධක අනුව මෙම එක් මුරගලක පළල හා ඝනකම සෙන්ටිමීටර් 40×16 ප්‍රමාණයේ වන අතර ඒවා කැටයම් රහිත වාම් නිර්මාණ බව පෙනී යයි. අනුරාධපුරය හා තදාශ්‍රිත පබ්බත විහාරාරාමයන්හි දැකගත හැකි එවැනි ආකාර මුරගල් සමඟ මෙම මුරගල් බෙහෙවින් සමපාත වන බව පෙනේ. මෙම පියගැට පෙළේ පඩි, කබොක් ගල් භාවිතයෙන් නිමවා ඇති සෙයක් පෙනී යයි. කෙසේ නමුත් තවමත් පිවිසුම් පියගැට පෙළ කැණීම් කර ඉස්මතු කර නොමැත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.95
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===මාධ්‍යමික මළුව(වන්දනීය මැද මළුව)===
අනුරාධපුර යුගයේ දෙවැනි භාගයේ දී වඩාත් ප්‍රචලිත වූ විහාර වර්ගයක් වන පබ්බත විහාරයක පවතින පොදු වාස්තුවිද්‍යා සැලැස්මට අනුගත ව එයට අයත් වන්දනීය වාස්තු නිර්මාණ ඉදිකරනුයේ පරිවාර වාස්තු නිමැවුම් අන්තර්ගත බිම් මට්ටමට වඩා උස් වූ මළුවක් මත ය. මේ මළුව ‘පූජනීය ගොඩනැගිලි අන්තර්ගත මළුව’ හෙවත් ‘මාධ්‍යමික මළුව’ වශයෙන් නම් කළ හැකි අතර ස්තූපය, පිළිම ගෙය, බෝධි වෘක්ෂය හා විනය කර්ම සිදු කළ පෝය ගෙය ඇතුළු පූජනීය ගොඩනැගිලි මෙම පරිශ්‍රය තුළ ස්ථාපිත කර ඇත. ඒ සම්ප්‍රදායට අනුගත ව කුරුන්දි කන්දේ විහාරයෙත් මැද මළුව ස්ථාපනය කර ඇත. අනුරාධපුරය පැරණි නගරයේ පිටත වළල්ලක ස්වරූපයෙන්,ස්ථාපනය කර ඇති කුරුන්දි විහාරය ඇතුලු බොහෝ පබ්බත විහාරයන්ගේ සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී පුරාණ ශිල්ප ග්‍රන්ථ වලට අනුකූල ආකාරයෙන් ඒවා ස්ථාපනය කර ඇති බව හඳුනාගත හැකි ය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.95,2nd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

​කුරුන්දි කන්දේ මුදුනේ සිවු දෙසින් ම කබොක් ගල් භාවිතයෙන් ප්‍රාකාර බඳවා ඒ තුළ සමතලා බිමක් ඇති කොට පූජනීය මළුව සකසාගෙන ඇත. මෙම මාධ්‍යමික මළුව නැගෙනහිර බටහිර දිශානුගත ව සැලකීමේ දී දිගින් මීටර් 120ක් පමණ හා පළලින් මීටර් 100ක් පමණ වේ. පෙර ද දැක්වූ පරිදි මෙම ප්‍රාකාරය විධිමත් ආකාරයෙන් කබොක් ගල් යොදාගෙන කරවා ඇති අතර සාමාන්‍ය උස, තැනක දී මීටර් 3ක් පමණ වන මුත් පොළොවේ පිහිටීම අනුව තැනින් තැනට එහි උස වෙනස් වේ. මෙම පූජනීය නිර්මාණ අන්තර්ගත වූ මධ්‍ය අංගණය සඳහා ඇති ප්‍රමුඛ ප්‍රවේශය මළුවේ නැගෙනහිර ඉමෙන් යොදවා ඇත. එම නැගෙනහිර ඉමේ දකුණු අන්තයේ සිට මීටර් 20ක් පමණ දුරින් මෙම පිවිසුම් පියගැටපෙළ ස්ථානගත කර ඇති අතර මීටර් දෙකක පුළුලකින් යුතු ගල්පඩි 7කින් එම පිවිසුම සමන්විත වේ. ඒ අනුව, මංජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයෙහි දක්වා ඇති ලක්ෂණ අනුව බැලීමේ දී කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ මැද පිහිටි, ප්‍රධාන මළුවේ ප්‍රධාන දොරටු දෙකක් වූ අතර එයින් ප්‍රධාන දොරටුව හෙවත් මහාද්වාරය නැගෙනහිර දෙසට මුහුණ ලා ඇති අතර ම උපප්‍රධාන දොරටුව හෙවත් පක්ෂ ද්වාරය(කුඩා දොරටුව) උතුරු දෙසට යොදවා ඇත. මේ අනුව, ප්‍රධාන දොරටුව මෙම ආරාමය වෙත පිවිසීම සඳහාත් පක්ෂ ද්වාරය වන්දනාව අවසන් කර එම මළුවෙන් පිටවීම සඳහාත් භාවිත වන්නට ඇත..&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.97,1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව===

කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ වන්දනීය මැද මළුවේ ඊසානදිග කෙළවරට වන්නට පිහිටා ඇති මෙම ස්තූපය නටබුන් ව, ස්තූපයක් බව හඳුනාගැනීමට පවා නොහැකි තත්ත්වයෙන් පැවති බව පූර්ව වාර්තා තුළ දැකගත හැකි වේ. මෙම අගනා ස්තූපය 2021 වසරේ දී ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මගින් ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවේ ශ්‍රම දායකත්වය ඇතිව විධිමත් ආකාරයෙන් කැණීම් කර මතු කර තිබේ. 2023 මාර්තු වන විට මෙම ස්තූපයේ සංරක්ෂණ කටයුතු පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් අවසන් කර ඇත. කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ දැනට දැකගත හැකි වඩාත් වැදගත් ම හා ආකර්ෂණීය ම වාස්තු නිමැවුම වන්නේ මෙම ස්ථූපය යි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.97,3rd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

කුරුන්දි ස්තූපය කබොක් ගල් භාවිත කර ගොඩනැගූ මෙරට පැරණි ම ස්තූපය වේ.&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;කෝට්ටේ යුගයට අයත් ප්‍රමාණයෙන් කුඩා කබොක් ස්තූප දෙකක් බැද්දගාන ප්‍රදේශයේ දැකගත හැකි වේ.නමුත් එම ස්ථූප දෙකට වඩා කුරුන්දි ස්ථූපය සියවස් ගණනාවක් පැරණිය.&lt;/ref&gt; ඒ අනුව, මෙරට පවතින විශේෂ ස්තූපයක් වශයෙන් මෙය හඳුනා ගැනීමේ වරදක් නැත. පවත්නා තත්ත්වය අනුව විෂ්කම්භය මීටර් 13කට ආසන්න මෙම ස්තූපය මළුව මට්ටමේ දී වටා ප්‍රමාණය මීටර් 40.6කට ආසන්න වේ. පශ්චාත් කාලීන ව නිධන් හොරුන් විසින් මෙම අගනා ස්තූපයේ මුදුනින් හාරා විනාශ කර ඇති බවට සාධක ස්තූපය ප්‍රතිසංස්කරණයට පෙර (2021 සැප්තැම්බර්) දැකගත හැකි විය. දෙමළ ඊළාම් ත්‍රස්තවාදීන් මෙම ප්‍රදේශයේ ක්‍රියාත්මක වූ කාලවකවානුවේ දී මෙම කලාපයේ උසින් වැඩි ම ස්ථානය වූ මෙම ස්තූපයේ මුදුන යුද්ධ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා යොදාගත් බවටත් යම් යම් වාර්තා වීම් වී තිබේ. පුරාවිද්‍යා කැණීමෙන් ඉක්බිති සංරක්ෂණයට පූර්වයෙන් මෙම ස්තූපයේ උස ආසන්න වශයෙන් මීටර් 4ක් පමණ වේ. පේසා වළලු සහිත බෝඩම සෙන්ටිමීටර් 260ක් උසකට නිමවා ඇති අතර එයින් අනතුරු ව ස්තූප ගර්භය ගොඩනඟා ඇත. ස්වාභාවික හේතු හා නොමනා මිනිස් කටයුතු නිසා මෙම පූජනීය ස්තූපයේ උපරි කොටසින් සැලකිය යුතු කොටසක් විනාශ වී පවතියි. බොරදම ඇතුළු ස්තූපයේ යම් යම් ස්ථානවල දක්නට ඇති සාධක අනුව, මෙම හුරුබුහුටි අනර්ඝ ස්තූපය හුණු බදාම කපරාරු කර සුදුපිරියම් කර තිබූ බව ද සනාථ වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.103,2nd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;
[[File:Ground plan of the Kurundi Stupa.jpg|thumb|250px|2021 දී මුල් වරට කැණීම් කළපසු කුරුන්දි ස්ථූපයේ බිම් සැලසුම]]

​ලක්දිව පුරාණ කලා ඉතිහාසය පිළිබඳ ප්‍රාමාණික උගතකු වන, කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුරාවිද්‍යාව පිළිබඳ මහාචාර්ය මාලිංග අමරසිංහ පෙන්වා දෙන ආකාරයට කැණීමෙන් ඉක්බිති අනාවරණය වූ මෙම ස්තූපය මෙරට දැනට පවතින පද්මාකාර හැඩයක් ගන්නා එක ම ස්තූපයයි.එහෙත් එතුමාට අනුව ස්තූපයේ සංරක්ෂණ කටයුතු අතරතුර දී ස්තූපයේ එකී පද්මාකාර ලක්ෂණ විනාශ වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.103, 3rd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

නැගෙනහිර සිට බටහිර දිශානුගත ව මීටර් 20.7ක දිගකින් හා උතුරේ සිට දකුණු දිශානුගත ව මීටර් 19.4ක පළලින් යුක්ත ව බිම් මට්ටමේ සිට මීටර් දෙකකට ආසන්න උසකින් ස්තූපය පිහිටුවා ඇති ස්ථූප මළුව සකසා ඇත. මෙම මළුව ද කබොක් ගල් භාවිතයෙන් ම නිමවා ඇත. සාමාන්‍ය දිග පළල හා ඝනකම සෙන්ටිමීටර් 35× 32×10 ප්‍රමාණයේ කබොක් ගල් ඒ සඳහා භාවිත කර ඇත.
​මෙම ස්තූප මළුවේ පැති හතර ම කබොක් ගල් භාවිතයෙන් ම හැඩ ගැන්වූ මනබඳිනා බොරදම් හැඩ හා කැටයමින් අලංකාර කර තිබූ බවට පැහැදිලි සාධක පවතින අතර පොළොව මට්ටමේ සිට සෙන්ටිමීටර් 190ක උසක් දක්වා මෙම සාධක ශේෂයන් දැකගත හැකිය. මෙම පැති හතර ම ආවරණය කරමින් පැරණි ස්තූපයන්ගේ අනිවාර්ය අංගයක් වූ ‘ඇත් පවුරක් හෙවත් හස්ථිවේදියක්’ ද පැවතුණු බවට සාධක පවතින මුත් මේ වන විට එය බෙහෙවින් විනාශ වී පවතියි. කිසිදු අලංකාර අංගයකින් තොර ව පළමු ව ස්තූප මළුව සකසා ඉක්බිති, එයට බාහිරින් මෙම අලංකරණ අංග එකතු කර ඇති බව වාස්තු නිර්මාණකරණය පරීක්ෂා කිරීමේ දී පැහැදිලි වේ. ඒ බාහිර නවකම්, කාලයාගේ ඇවෑමෙන් එහි මුල් බැඳීම්වලින් දුරස් වී වෙන් වී යන ආකාරය කැණීමෙන් පසු පැහැදිලි ව දැකගත හැකි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.97,3rd and 4th paragraphs
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Kurundi Stupa after conservation.jpg|thumb|275px|කුරන්දි ස්ථූපය සංරක්ෂණය කිරීමෙන් පසු]]

​ඉදිකිරීම් සිදු කරන ලද අවධියේ ම ස්තූප මළුවේ මෙම අලංකරණ අංග සියල්ල ම ආවරණය වන ආකාරයෙන් සෙන්ටිමීටර් 2ක් පමණ ඝනකම හුණු කපරාරු මගින් ආවරණය කර අලංකාරය තවත් වැඩි කර තිබූ බවට සාධක වර්තමානය වන විටත් ශේෂ වී ඇති හුණු කපරාරු කොටස් මඟින් පැහැදිලි වේ.​ස්තූප මළුව මතට පිවිසීම සඳහා වන පියගැට පෙළ පිහිටා ඇත්තේ මළුවේ බටහිර ඉමෙනි. ඒ අනුව, ස්තූපය වෙත පිවිසෙන්නෙකු නැගෙනහිර දෙසට මුහුණ යොමා ස්තූප මළුව මතට පිවිසිය යුතු වේ. සැළකිය යුතු අවස්ථාවන් හි දී මෙවැනි ස්තූප සඳහා පිවිසුම් සතර දෙසින් පැවතියත් මෙම ස්තූපය සඳහා පිවිසුම් ඇත්තේ එකක් පමණි. මෙම ස්තූපය පිහිටා ඇති ස්ථානයේ ස්වභාවයත් පිවිසුම් එකක් පමණක් යෙදීමට අනුබලයක් සපයන්නට ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.99,1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

​ස්තූපය දෙසට මුහුණ යොමු කරමින් ගල් පියගැට දෙකක් නැඟීමෙන් පසු එකී පිවිසුම දකුණු හා වම් අතට බෙදී වෙන් වී ගමන් කරයි. මීටරයක පුළුලින් යුක්ත ව එක් පසෙකට ගල් පඩි 13කින් සමන්විත මෙම පියගැටපෙළ සෙන්ටිමීටර් 330කින් දිග වන අතර අංශක 30ක පමණ නැඟීමකින් යුක්ත වේ. පියගැටපෙළ තරණය කර සලපතල මළුව වෙත පිවිසිය හැකි වේ. ඒ අනුව, වම් පස පියගැටපෙළ භාවිතයෙන් ස්තූප මළුව වෙත පිවිසෙන බැතිමතෙකුට දක්ෂිණාවර්ත ව ඇවිදිමින්, පුදපූජා කිරීමෙන් අනතුරු ව අනෙක් පියගැටපෙළ උපකාරයෙන් මළුවෙන් බැසිය හැකි වේ. මෙම පියගැටපෙළ ස්ථාපනය කර ඇති ආකාරය අනුව, ස්තූප මළුවට පිවිසෙන හෝ එයින් පිටවෙන අයෙකුට ස්තූපයට පිටු නොපාන ආකාරයෙන් එකී කටයුතු සිදු කළ හැකි ය.
​කබොක් ගල් යොදමින් ස්තූප මළුව සකසා ඇති නමුත් ස්තූපයේ වැලිකොන්දේ සීමාවේ සිට සෙන්ටිමීටර් 75ක් දුරින් ආරම්භ වී සෙන්ටිමීටර් 175ක් දක්වා කලාපය ආවරණය වන සේ ගල්පුවරු අතුරා ඇත. මිහින්තලේ පිහිටි කණ්ඨක චේතිය, කටුසෑය හා ඉඳිකටු සෑය වැනි ස්තූපවලත් මෙම ලක්ෂණය දැකගත හැකි වන අතර ක්‍රිස්තු වර්ෂයෙන් 7-8 සියවස් කාලයේ දී නිමවෙන බොහෝ කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණයේ ස්තූපයන්හි ස්තූප මළු මත මෙම ලක්ෂණය දැකගත හැකි වේ.මෙසේ අතුරා ඇති ගල්පුවරු 18 ක් මත යම් දෙයක් ඇඹරීම නිසා ඇතිවන ආවට සලකුණු දැකගත හැකි අතර මෙම ස්තූප වන්දනාවේ යෙදුණු බැතිමතුන් විසින් ඖෂධ හෝ වෙනත් පූජාර්හ දෑ ඇඹරීම නිසා මෙම සලකුණු ඇති වූ බව විද්වත් මතය වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.99,2nd and 3rd paragraphs
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Drawing art kurundi stupa.jpg|thumb|275px|සිංහල රජ දවස පැවති කුරුන්දි ස්ථූපය දැක්වෙන උපකල්පිත සිතුවමක්&lt;br&gt;( මහාචාර්ය මාලිංග අමරසිංහ විසින් සිතුවම් කරන ලද )&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.318
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;]]


වැලි මළුව කෙරෙහි අවධානය යොමු කළවිට එහි උතුරු සීමාව පැහැදිලි ව හඳුනාගත හැකි අතර එහි ඉම, ස්තූප මළුවේ මුල සිට මීටර් 3.1ක පුළලකින් යුක්ත ය. මෙම වැලි මළුව මත අවශේෂ ශිලා නිර්මාණ කිහිපයක් ද දැකගත හැකි වේ. ඒ අතර, ස්තූප සෝපානයට(ස්ථූප පඩිපෙළට) ආසන්නයේ ගල්පඩියක් වශයෙන් භාවිතයට ගන්නට ඇතැයි සිතිය හැකි ගල් පුවරුවක් පවතින අතර මෙහි දිග, පළල හා උස සෙන්ටිමීටර් 110×20×15 ප්‍රමාණයේ පවති. මතුපිට සුමට කර වාත්තු හැඩයෙන් සකසා ඒ වටා ඉමට ආසන්න ව කාණුවක් කපා සකස් කරන ලද ගල් නිර්මාණයක් ද දැකගත හැකි අතර මෙය ප්‍රමාණයෙන් සෙන්ටි මීටර් 50×40×25 පමණ වේ. එමෙන් ම, දිග සෙන්ටි මීටර් 120ක් ද පළල සෙන්ටි මීටර් 38ක් හා උස සෙන්ටි මීටර් 14ක් වන මේ වන විට කොටස් තුනකට කැඩී ගිය ගල් පුවරුවක් ද වැලි මළුව මත දැකගත හැකි තවත් නිර්මාණයකි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.104,1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;
====මල් අසුන====
ස්ථූපයේ සලපතල මළුවට පිවිස දක්ෂිණාවර්තව ඇවිද යාමේදී වයඹ දෙසින් සෙන්ටිමීටර 240ක දිගින් හා සෙන්ටිමීටර 180ක පළලකින් යුතු මෙන්ම සෙන්ටිමීටර 90 පමණ උසකින් යුතු ආයත චතුරස්‍රාකාර නිමැවුමක් දැකගත හැකි අතර එය මල් ආසනයක් වශයෙන් ස්ථාපනය කරන ලද්දක් ලෙස විද්වතුන් අනුමාන කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.100,1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

====යූපස්ථම්භය====
ස්තූප මළුවේ නැගෙනහිර දිශානුගත ව, කොටස් තුනකට කැඩී වෙන් ව කරවිකඩ ටැඹ හෙවත් යූපස්ථම්භය,ස්ථූපය කැණීම් කිරීමේදී හමු විය.  මෙයටම වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ භාවිත වන්නේ ‘ගජස්ථම්භ’ යන නමයි. එයින් ‘හස්තියෙකු බැඳ තබන කණුව’ යන අදහස ජනිත කෙරේ..&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014)
 |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ 
 |volume=pp. 1xxiv
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;දිගින් සෙන්ටිමීටර් 160ක් වූ මෙම යූපස්ථම්භය අෂ්ටාකාර හැඩයක් ගන්නා අතර එහි ඉහළ කෙළවර පද්මාකාර ස්වරූපයක් ගන්නා අයුරින් මනරම් ව නිමවා ඇත. මෙම ලක්ෂණය මෙරට අභයගිරි සම්ප්‍රදායේ පුදබිම්වල පවතින ස්තූප හඳුනාගැනීමේ මූලික නිර්ණායකයක් වශයෙන් දැක්විය හැකි අතර අනුරාධපුර යුගයේ මධ්‍ය කාලයෙන් පසු ශීඝ්‍ර ලෙස ව්‍යාප්ත වූ අභයගිරි සම්ප්‍රදායේ නියෝජනය මෙයින් නිරූපණය කරනු ලබයි. ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මගින් මෙම ස්තූපය කැණීම් සිදු කරන අවස්ථාවේ දී ස්ථූප මළුව මත වූ වජ්‍රාසනය මත සෘජු ව පැවතිය දී  මෙය කැණීම් මගින් හමු විය.මෙහි ඉහළ කොටස හින්දු අන්තවාදී කොටස් විසින් ශිව ලිංගයක් බවට අසත්‍ය තර්කානුකූල රහිත මතවාද ව්‍යාප්ත කිරීමට උත්සාහ කරනු ලැබී ය. නමුත්, පුරාවිද්‍යා සන්දර්භයක් තුළ තබා විග්‍රහ කිරීමේ දී මෙය පැරණි බෞද්ධ වාස්තුවිද්‍යා නිර්මාණය හා සැබැඳි ප්‍රධාන අංගයක් බව කිසි සේත් ම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට අවස්ථාවක් නොමැති බව විද්වතුන් පෙන්වා දී තිබේ.එයට හින්දු ආගමික ස්වරූපයක් ආදේශ කිරීමට අවම ප්‍රස්ථාවක් ද නොමැති බව ඓතිහාසික ආගමික වාස්තුවිද්‍යාව තුළින් තහවුරු කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.100,2nd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

====වජ්‍රාසනය====
කොටස් වූ යූපස්ථම්භය හමු වූ ස්ථානයට ආසන්නයේ නොමැති නම්, ස්තූප මළුවේ නැගෙනහිර පෙදෙසේ මධ්‍යගත ව දිග සෙන්ටිමීටර් 260ක් ද පළල සෙන්ටිමීටර් 110ක් හා ඝනකම සෙන්ටිමීටර් 20ක් පමණ වන්නා වූ මැනවින් සකස් කළ, එහෙත් කාලයාගේ ඇවෑමෙන් කොටස් තුනකට කැඩී වෙන් වී ඇති ගල් පුවරුවක් දැකගත හැකි අතර මෙය සෙන්ටිමීටර් 55ක් උස වූ ගඩොළු ඝනාකාකාර ආධාරකයක් මත පිහිටුවා ඇත. මෙහි මතුපිට මටසිලිටි ආකාරයෙන් ඔප දමා ඇත. මෙම කදිම ගල් නිමැවුමට ආවරණයක් ද පැවති බවට පුරාවිද්‍යා සාධක පවති. ඒ අනුව, එකී ආවරණය දරා සිටි සෙන්ටිමීටර් 23×13 ප්‍රමාණයේ මීටර් දෙකක උසින් යුතු, මැනවින් සැකසූ ගල්කණු දෙකක් මෙම ගල්පුවරුවේ වම් පසින් සෙන්ටිමීටර් 120ක පරතරයක් ඇති ලෙස දැනටමත් දැකගත හැකි ය. එයට අයත් තවත්  එවැනි ගල් කණුවක් මෙම ස්තූපය කැණීම් අවස්ථාවේ දී මෙයින් විතැන් වී ආසන්නයේ ඇති බෑවුමේ රැඳී තිබිය දී සොයාගෙන තිබේ. මෙම නිමැවුම &quot;විදුරසුනක් හෙවත් වජ්‍රාසනයක්&quot; වශයෙන් කිසිදු සැකයකින් තොර ව හඳුනාගත හැකි ය. එනම්, මුල් කාලීන ව බුදුරජාණන් වහන්සේ නිරූපණය කිරීම සඳහා යොදා ගත් බුද්ධ සංකේත අතරට මෙම විදුරසුන අයත් වන අතර බොහෝ විට බුදුපිළිමය නිරූපණය කිරීමට පූර්වයෙන් බුද්ධ වන්දනා සඳහා බෙහෙවින් ප්‍රකට අනුරුවක් වශයෙන් විදුරසුන හඳුනාගත හැකි වේ. විදුරසුනින්, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බුද්ධත්වය නිරූපණය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.100,3rd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Vajrāsana of the Kurundi Stupa.jpg|thumb|225px|ස්ථූප මළුවේ ඇති වජ්‍රාසනය හෙවත් විදුරසුන හා දෙපස ඇති ගල්කණු සහිත වජ්‍රාසනඝරය සංරක්ෂණය කිරීමෙන් පසු]]

පුරාවිද්‍යා හඳුනා ගැනීම් අනුව මෙම ස්ථානයේ දැකගත හැකි බෙහෙවින් ම පැරණි නිර්මාණය මෙම විදුරසුන බව බොහෝ පුරාවිදයාඥයන් පෙන්වා දෙයි. මෙම ස්තූපය හා අනෙකුත් වාස්තු අංග නිමවුණු අවධියට වඩා පැරණි කාලයකට මෙම නිර්මාණය අයත් විය යුතු බව ඔවුන්ගේ අදහසයි. ඒ අනුව, මෙහි පවත්නා පූජනීය වටිනාකම හේතුවෙන් මෙම කුරුන්දි ස්තූපය නිර්මාණය කරන අවස්ථාවේ දී මෙහි ගෙනැවිත් ස්ථාපනය කළ බව සිතිය හැකි වේ.​පසු කාලීන, මිනිස් කටයුතු හේතුවෙන් මෙම විදුරසුන මතුපිට යම් විකෘතිතා ඇති වී පවතින බව දැකගත හැකිය. එනම්, යම් කිසි ද්‍රව්‍යයක් ඇඹරීම සඳහා මෙම අසුන භාවිත කර ඇති හෙයින් ඒ මත දළ ආවාට ඇති වී ඇති අතර විවිධ ප්‍රමාණයේ ආවාට 10ක් දක්නට ඇත. පසු කාලීන ව මේ ස්ථානයේ අභයගිරි සම්ප්‍රදායේ ව්‍යාප්තියත් සමඟ බැතිමතුන් විසින් පූජාකර්ම සඳහා ගලගෑම නොහොත් ඇඹරීම සඳහා මෙම ගල් පුවරුව යොදා ගැනීම හේතුවෙන් මේ ලකුණු නිර්මාණය වී ඇති බව විද්වතුන්ගේ නිගමනය වී තිබේ. මුල් කාලීන ව විදුරසුනේ ඇති ආගමික හා පූජනීය වටිනාකම අවම වී ​යාම පෙන්නුම් කෙරෙන අවස්ථාවක් වශයෙන් ද මෙය පෙන්වා දිය හැකි වේ. මෙවැනි ඇඹරුම් නිසා ඇති වූ ආවාට සලපතල මළුවේ ඇති ගල් පුවරු මත ද දැකගත හැකි ය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.101-103 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

====පා දෝවනිය====
ස්තූපයට බටහිර දිශාවෙන් තරමක් වම් පසට වන්නට වැලි මළුවේ දිග හා පළල මීටර් 2 බැගින් ද උස සෙන්ටි මීටර් 40ක් ද ගැඹුර සෙන්ටිමීටර් 23ක් ද වූ කබොක් ගලින් සකස් කළ චතුරස්‍රාකාර නිර්මාණයක් දැකගත හැකි වේ. මෙහි මතුපිට හුණු කපරාරු කර තිබූ බවට සාධක ද එය සියුම් ව පරීක්ෂා කිරීමේ දී දැකගත හැකි වේ. ස්තූපය වන්දනා කිරීමේ අරමුණින් ස්තූප මළුවට පිවිසෙන සැදැහැවත් බැතිමතුන්ගේ පාද දෝවනය කිරීම සඳහා අවශ්‍ය ජලය රැස්කර තිබූ නිර්මාණයක් හෙවත් පාද දෝවනියක් වශයෙන් මෙය නම් කළ හැකි වේ. අනුරාධපුර ආදී ප්‍රදේශයන්හි පවතින පුරාණ පූජනීය ස්ථානයන්හි විශේෂයෙන් ම අභයගිරි සම්ප්‍රදායට අයත් පූජනීය ස්ථානයන්හි මෙවැනි ආකාරයේ ගලින් සකස් කළ පා දෝවනි සුලභ වශයෙන් දැකගත හැකි වේ.​මෙම පාද දෝවනියට බටහිර පසින් දිග සෙන්ටිමීටර් 320ක් හා පළල සෙන්ටිමීටර් 310ක් වූ කබොක් ගල් යොදාගනිමින් ම සකස් කළ ඉදිකිරීමකට අයත් පාදමක අවශේෂ ද දැකගත හැකි අතර මෙය කුමක් දැයි නිශ්චය කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් සාධක මතුපිට ශේෂ වී නොමැත. එහෙත් ස්තූපය සඳහා පුදපූජා සිදු කරනු ලබන අවස්ථාවන්හි දී ඊට අදාළ පූජාර්හ දෑ තැන්පත් කිරීමට යොදාගත් වාස්තු ඉදිකිරීමක ශේෂ විය හැකි බවට විද්වතුන් මත පල කර තිබේ.නමුත්, මේ පිළිබඳ පැහැදිලි සාධක නොලැබෙන නිසා මෙම නිර්මාණය මෑතක කළ එකක් වීමට ද ඉඩ ඇති බවට සමහර විද්වතුන් මුල් අදහසට විරුද්ධ මතයක් ද පල කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.103,3nd and 4rt paragraphs
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 80%; width: 100%;&quot;
|-
|+ style=&quot;background:#CD853F; font-size: 100%; text-align: center&quot;|කුරුන්දි විහාරයේ ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව කැණීමෙන් ලැබුණු පුරාවස්තු&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= pp.150-155
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#DEB887; text-align:center&quot;|[[File:Kurundi stupa excavation.jpg|200px]]කුරුන්දි ස්ථූපය&lt;br /&gt;( පුරාවිද්‍යා කැණීමෙන් පසු දිස්වුන ආකාරය )
|
&lt;gallery&gt;
File:Artifacts kurundi stupa11.jpg|ස්ථූපයේ පද්ම බොරදම ඊසාන කාර්තුව
File:Artifacts kurundi stupa 12.jpg|ස්ථූපයේ නටබුන් වී ඇති හස්ති ප්‍රාකාරය 
File:Artifacts kurundi stupa15.jpg|කැබලි තුනකට වෙන්ව ඇති යූපස්ථම්භය 
File:Artifacts kurundi stupa13.jpg|කැබලි වලට කැඩී ඇති විදුරසුන හෙවත් වජ්‍රාසනය 
File:Artifacts kurundi stupa14.jpg|හුණු දියකිරීම සඳහා යොදාගන්නට ඇති ගඩොළි මගින් සකස් කළ කොටුවක්
File:Artifacts kurundi stupa1.jpg|පොලොන්නරුව යුගයේ කාසි අංක 1
File:Artifacts kurundi stupa2.jpg|පොලොන්නරුව යුගයේ කාසි අංක 2
File:Artifacts kurundi stupa3.jpg|යටත් විජිත යුගයේ කාසියක්
File:Artifacts kurundi stupa4.jpg|මැටි බිම් ඇතුරුම් ගල්
File:Artifacts kurundi stupa7.jpg|පැතලි මැටි උළු
File:Artifacts kurundi stupa6.jpg| පැරණි කම්මල් ඇණ
File:Artifacts kurundi stupa 5.jpg|සැරසිලි සඳහා යොදාගත් ගඩොළු
File:Artifacts kurundi stupa8.jpg|විවිධ හැඩැති පුරාවස්තු 1
File:Artifacts kurundi stupa9.jpg|විවිධ හැඩැති පුරාවස්තු 2
File:Artifacts kurundi stupa10.jpg|විවිධ හැඩැති පුරාවස්තු 3
&lt;/gallery&gt;
|}

===පිළිමගෙය===
පෝය ගෙයට මීටර් 20ක් පමණ නුදුරින් නිරිත දෙසට නටබුන් 'පිළිම ගෙය' , 'පටිමාඝරය' නැතහොත් 'ප්‍රතිමාගෘහය' පිහිටා ඇත. කබොක් ගල් යොදාගනිමින් නිර්මාණය කළ, දිග මීටර් 26.5ක් ද හා පළල මීටර් 17ක් ද පොළොව මට්ටමේ සිට උස මීටර් 1.2ක් ද වන උස මළුවක් මත මෙම පිළිම ගේ ස්ථාපනය කර තිබේ. බිම්බාලය, ප්‍රතිමාලය, ප්‍රතිමාධාර ආදී විවිධ නම්වලින් හැඳින්වෙන ප්‍රතිමාගෘහය ආරාමයක චෛත්‍ය ළඟට වඩාත්ම කැපී පෙනෙන වැදගත්කමක් සහිත ගොඩනැගිල්ල වශයෙන් හඳුනා ගැනේ.
​පිළිමගේ සහිත මළුවට පිවිසීම සඳහා එහි නැගෙනහිර දෙසින් පියගැටපෙළ සකසා ඇත. කළුගල් යොදාගනිමින් නිමවා ඇති මෙහි පිවිසුම සෙන්ටිමීටර් 230ක පළලකින් යුක්ත වේ. මෙම පිවිසුමේ සඳකඩ පහණ පැවති ස්ථානයේ එම සඳකඩ පහණ කඩා එතැනින් පසෙකට ඇද දමා නිධන් සොරුන් විසින් සිදු කළා යැයි අනුමාන කෙරෙන මීටර් 1.7ක දිග හා පළලකින් යුතු මීටර් 2.7 ගැඹුරකිනු යුතු වලක් වාර්තා විය.සඳකඩ පහණ, කොරවක්ගල් හා ගල් පඩි කඩා විසුරුවා දමා ඇති ආකාරයක් මුල්වරට පුරාවිද්‍යා කැණීම් සිදු කිරීමේදී වාර්තා විය.කැබලි වන සේ කඩා විසිරුවා ඇති ​සඳකඩ පහණෙහි කොටස් පිළිම ගෙය ආසන්නයේ දක්නට ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.105 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Side elevation plan of the Kurundi image house.png|thumb|275px|ප්‍රතිමාගෘහයේ පැතිකඩ සැලසුමක්( වර්ෂ 2021)&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.109 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;]]

[[File:Front elevation plan of the image house of t Kurundi.png|thumb|275px|කැණීමට පෙර කුරුන්දි විහාරයේ පිළිමගෙයි ඉදිරිපස සැලසුමක්&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.175
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;]]


පවත්නා සාධක අනුව කළුගල් සඳකඩ පහණේ අරය සෙන්ටිමීටර් 90කි. පහණ මැද ඇති නෙළුම් පද්මය, පලා පෙති හා ගිනිදැල් මෝස්තර පමණක් නිරූපණය කර ඇත. කොරවක්ගල් ද කැටයම් රහිත නැමී හා වක සහිත සරල ලක්ෂණ නිරූපණය කරයි. ගල්පඩිවල මුහුණ පෙදෙස කැටයමින් සරසා ඇත. දොරටුවේ ඇති කළුගලින් සකස් කළ කොරවක්ගල හා සඳකඩපහණ සරල ස්වරූපයෙන් නිමවා ඇත්තේ සංකීර්ණ සැරසිලිවලින් තොර ව ය. මෙම පිවිසුමට අයත් දොරටුපාල රූ නැතහොත් මුරගල් මතුපිට ගවේෂණයේ දී වාර්තා නොවී ඇත.​මෙකී පඩිපෙළ හරහා ගමන් කරමින් පිළිම ගෙයට පිවිසිය හැකි වන අතර බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි, ගන්ධ කුටි ආකෘතිය නිරූපණය කරමින් ප්‍රතිමාගෘහ ආකෘතියට ම නිමවා ඇති මෙම පිළිම ගේ දිගින් මීටර් 15.6ක් හා පළලින් මීටර් 8.2ක් වේ. අන්තරාලයට පිවිසෙන ස්ථානයේ තවත් පිවිසුමක් පැවති බවට සාධක පවතින අතර එහි පිවිසුම් ද්වාරයක් වූ බවට සාධක ඇත. මෙහි ගලින් කළ පිවිසුම් ද්වාර උළුවස්සට අයත් උඩළිපත දැකගත හැකි අතර එය මනරම් වාමන රූ හා වෙනත් රූකම්වලින් අලංකාර කර ඇත. මීටර් 7.6ක දිගින් හා මීටර් 4.2ක පළලින් යුත් අන්තරාලයෙහි සැලැස්ම දැනට ශේෂ වී ඇති ගල්කණුවලින් ප්‍රතිනිර්මාණය කළ හැකි වේ. පොදුවේ සලකා බැලීමේ දී පිළිම ගේ නිමවීම සඳහා මීටර් 2.75 ක උසකින් යුතු දිග හා පළල සෙන්ටිමීටර් 26×20 ප්‍රමාණයේ වන ගල්කණු යොදාගෙන ඇති අතර එවැනි ගල්කණු 27ක් මුල් පුරාවිද්‍යා කැණීම සිදු කරන අවස්ථාවේ දී වාර්තා වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.106
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

​පිළිම ගේ ගර්භ ගෘහයේ දිග මීටර් 8ක් හා පළල මීටර් 8.2ක් වේ. පිළිම ගේ බටහිර අන්තයේ මැද කොටසේ දිග, පළල හා ඝනකම සෙන්ටිමීටර් 75×47×25 ප්‍රමාණයේ මල් ආසනයක් තැන්පත් කර ඇති නමුත් එම නිර්මාණය එහි මුල් පිහිටුමෙන් වෙනස් කර ඇති බවක් මුල්වරට කැණීම් කළ පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන්ට නිරීක්ෂණය වී තිබේ.ගර්භ ගෘහයේ පැවති බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ කිසිදු සාධකයක් මතුපිටින් දක්නට නොමැති නමුත් මෙහි හිටි පිළිමයක් වැඩ හිඳි බව සිතිය හැකි අතර එම බුද්ධ ප්‍රතිමාව වටා පැදකුණු කළ හැකි ආකාරයෙන් පිළිමගෙය නිර්මාණය කර තිබූ බව පෙනේ. කබොක් ගලින් කරවූ මළුව මත පැරණි ප්‍රතිමා ගෘහය නිර්මාණය කිරීමට යොදාගත් උළු, ගඩොල් හා ගල්කණු කොටස් විසිරී පවතින ආකාරය ද දැකගත හැකි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.107,2nd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Reconstructed sketch of the Buddha statue at Kurundi Vihara.jpg|thumb|150px|කුරුන්දි විහාරයේ පිළිමගෙය කැණීමේදී අනාවරණය වූ බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ අවශේෂ අනුසාරයෙන් ප්‍රතිනිර්මිත බුද්ධ ප්‍රතිමා සටහනක්&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.378 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;]]


[[File:Front of the image house of Kurundi.jpg|thumb|275px|කැණීමෙන් පසු පිළිමගෙයි ඉදිරිපස&lt;br&gt;(සංරක්ෂණය කර නොමැත)]]


​ගරු අමාත්‍ය, සිරිල් මැතිව්ගේ කාලයේ දී එනම් 1980 දශකයේ ආරම්භයේ දී හින්දු බැතිමතුන් විසින් මෙම ස්ථානයේ ඉදි කළා යැයි පැවසෙන හින්දු කෝවිල ද මෙම පිළිම ගේ තුළ ම ඉදි කර පැවති බවට සාධක පවතිි. එයින් පසු වත් 2020 වසරේ දී පමණ නැවතත් මෙම පිළිම ගෙයි පුරාණ පිළිම ස්ථාපිත ව පැවති ස්ථානයේ ම හින්දු ශිව දේවාලයේ ත්‍රිශූල ආදිය ස්ථාපිත කර තිබූ බව ද වාර්තා වී තිබේ. ඒ අනුව මෙම ස්ථානය හින්දු පූජනීය ස්ථානයක් බව පවසමින්, අන්තවාදීන් විසින් මෙම ගර්භගෘහයේ බුද්ධ ප්‍රතිමා ස්ථාපිත ව පැවති ස්ථානයේ මීටර් 2×1.5 ප්‍රමාණයේ බිමක, පෝට්ලන්ඩ් සිමෙන්ති භාවිතයෙන් බිම සකසා ඇති බව වාර්තා වී තිබේ.ඒ මත පෙර කී මල් ආසනය තබා එය ඔවුන්ගේ පුදුසුන බවට ​පත්කර ඇති අතර ගර්භගෘහයේ පිවිසුම් ද්වාරයේ ගල් කැබැල්ලක් මත තැබූ කොරවක්ගලෙහි ඇත් සොඬය නියෝජනය කරන වටකුරු ගල් කොටස තබා එයට ශිවලිංග නාමාදේශ කොට මෙම පෞරාණික බෞද්ධ පිළිම ගෙය හින්දු කෝවිලක් බවට පරිවර්තනය කිරීමට උත්සාහ කර තිබුණ බවක් පෙනේ.මෑතක් වන තුරු පිළිමගෙයි ගර්භගෘහය ආවරණය වන පරිදි වහලයක් ද කරවා පැවති බව එම ස්ථානයේ දැකිය හැකි මෑත කාලයට අයත් උළු හා ගඩොල්වලින් තහවුරු වෙයි. මෙම පිළිම ගෙයි පවතින සිමෙන්ති වැලි කපරාරුවෙන් සකස් කළ අනුකරණ ගල් කුළුණු ද යොදාගනිමින් හින්දු ආගමික අන්තවාදීන් අනවසර ලෙස පුරාවිද්‍යා ස්ථානය විකෘතිකර තිබේ.වර්තමානය වන විට මෙම අනවසර ඉදිකිරීම් ඉවත් කර ප්‍රතිමාගෘහය පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් කැණීම් කර අවසන් කර බෞද්ධ අනන්‍යතාව තහවුරු කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.107.3rd paragraph,108
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

පිළිමගෙය කැණීම මගින් කවන්ධ හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්,හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක කොටසක්,අවලෝකිතේශ්වර බෝධිසත්ව ශීර්ෂයක්,තවත් බෝධිසත්ව ශීර්ෂයක්,බෝධිසත්ව කවන්ධ ප්‍රතිමාවක්,වජ්‍රයක කොටසක්,චක්‍ර සලකුණක් සහ ඊට අමතරව කුඩා ලෝහ මූර්ති කිහිපයක් ප්‍රධාන වශයෙන් හමු වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.155-171
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 80%; width: 100%;&quot;
|-
|+ style=&quot;background:#CD853F; font-size: 100%; text-align: center&quot;|කුරුන්දි විහාරයේ ප්‍රතිමාගෘහය කැණීමෙන් හමු වූ පුරාවස්තු&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= pp.108,156-171
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#DEB887; text-align:center&quot;|[[File:Image house of kurundi viharaya.jpg|200px]]ප්‍රතිමාගෘහය&lt;br /&gt;(කැණීමෙන් පසු ඉහළ පෙනුම)
|
&lt;gallery&gt;
File:Udalipatha at the image house of the Kurundi.jpg| ඇතුළු පිවිසුමේ උළුවස්සේ ඇති උඩලිපත
File:Sandakadapahana of Kurundi Vihara.jpg|පිවිසුමේ ඇති කැබලි කළ සඳකඩපහණෙහි කොටසක්
File:Torso Buddha statue kurundi.jpg|කවන්ධ කුඩා හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාව 
File:Standing Buddha statue kurundi.jpg|හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක කොටසක්
File:Avalokiteshvara statue kurundi.jpg|අවලෝකිතේශ්වර බෝධිසත්ව ශීර්ෂය 
File:Bodhisattva statue kurundi.jpg|තවත් බෝධිසත්ව ශීර්ෂයක්
File:Torso bodhisattva statue kurundi.jpg|කවන්ධ බෝධිසත්ව ප්‍රතිමාවක්
File:Vajra fragment kurundi.jpg|වජ්‍ර කොටස
File:Chakra fragment Kurundi.jpg|පූජනීය චක්‍රය
File:Small metal figurine kurundi.jpg|කුඩා ලෝහ මූර්තිය
File:Carved stone slab kurundi.jpg|කුඩා කැටයම් ඵලකය
File:Bodhisattva torso2 kurundi.jpg|ත්‍රිභංග බෝධිසත්ව කවන්ධය
&lt;/gallery&gt;
|}


===බෝධිඝරය===
ස්තූපයේ සිට මීටර් 60ක් පමණ දුරින් ඊට නිරිත දෙසින් බෝධිඝරය ස්ථානගත වී පවතිී. සමස්ත වශයෙන් සලකා බැලීමේ දී වෘත්තාකාර හැඩයක් ගන්නා වාස්තු ඉදිකිරීමක් වන මෙහි අරය දළ වශයෙන් මීටර් 5කි. මෙම බෝධිඝර ගොඩනැගිල්ල සඳහා වූ පිවිසුම් දොරටුව උතුරු දිශානුගත ව ස්ථාපනය කර තිබෙන අතර ඒ අනුව එය ස්තූපය දෙසට යොමු කර තිබෙන බව දැකගත හැකි වේ. මෙම පිවිසුම සෙන්ටිමීටර් 120ක පුළුලින් යුතු ව ගල්පඩි භාවිතයෙන් සකසා තිබූ බව පවතින සාධක අනුව තහවුරු වේ.​කාලයාගේ ඇවෑමෙන් බෝධිඝරය ආවරණය කරමින් වර්ධනය වී ඇති ගොඩැල්ල උපරිම වශයෙන් සෙන්ටිමීටර් 110ක් පමණ උස් වේ.​මෙම ගොඩැල්ලේ මැද සිට මීටර් 2.5ක දුරකින් යුතු ගල්කණු 4කින් සමන්විත පළමු වැනි ගල්කණු පෙළක සහ මධ්‍යයේ සිට මීටර් 5ක අරයක් ඇති වන සේ ගල්කණු 8කින් යුතු දෙවැනි ගල්කණු පෙළක නටඹුන් හඳුනාගත හැකිය. මෙම අවස්ථාවේ දී (2021 දී) මතු කරගනු ලැබූ සාධක අනුව මෙහි වට දෙකක් ඇති ගල්කණුවක් සාමාන්‍ය වශයෙන් සෙන්ටිමීටර් 20×20 ප්‍රමාණයෙන් යුතු අතර ඒවායේ උපරිම උස පොළොව මට්ටමේ සිට සෙන්ටිමීටර් 120කි. දෙවැනි ගල්කණු පෙළින් පිටතට විසිරී ඇති කබොක් ගල් සාධක අනුව මෙම බෝධිඝරයේ පාදම ද අනෙකුත් ගොඩනැගිලි මෙන් ම කබොක් ගල් භාවිතයෙන් ම නිමවා තිබූ බව අනාවරණය වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.109,111_1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Bodhigara plan of Kurundi Vihara.png|thumb|250px|කැණීම් කිරීමට පෙර කුරුන්දි විහාරයේ බෝධිඝරයේ පැතිකඩ සැලසුමක්(වර්ෂ 2021 දී)&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.113 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;]]


​බෝධිඝරයට බෙහෙවින් ආසන්න ව ඊසාන දෙසින් කබොක් ගලින් නිම කළ මීටර් 3.6ක් දිග සහ මීටර් 2.7ක් පුළුලින් යුතු ආයත චතුරස්‍රාකාර හැඩැති යම්කිසි වාස්තු ඉදිකිරීමක් පැවති බවට සාධක දැකගත හැකි වේ. මෙහි දැනට දැකගත හැක්කේ පාදම පිළිබඳ සාධක පමණක් වීමත් විශේෂත්වයකි. පෙර විස්තර කර ඇති පරිදි ස්තූපය ආසන්නයේ ද මෙවැනි නිර්මාණයක් දැකගත හැකි අතර මෙම වන්දනීය ස්ථානයෙහි කාර්ය හා සම්බන්ධ නිර්මාණ අවයව වශයෙන් සැලකීමට අවස්ථාව පවතින බවත්,ඇතැම් විට මෙය බෝධිඝරයේ කාර්යභාරය හා සම්බන්ධ ඉදි කිරීමක් විය හැකි බවත් විද්වත් මතය වී තිබේ.කෙසේ නමුත් මේ දක්වා බෝධිඝරයෙහි කිසිඳු පුරාවිද්‍යා කැණීමක් සිදුව නොමැත. &lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.111,2nd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===උපෝසථඝරය===
පබ්බත විහාර ආකෘතියේ මැද මළුවේ පිහිටි වැදගත් වාස්තු නිර්මාණ අතර 'පොහොය ගෙය' නැතහොත් 'උපෝසථඝරයට' වැදගත් තැනක් හිමි වේ. සාමාන්‍යයෙන්, භික්ෂූන් වහන්සේ විසින් සිදු කරනු ලැබිය යුතු පොහොය විචාරීම හෙවත් භික්ෂු විනය හා සම්බන්ධව කටයුතු සිදුකිරීම පෝය ගෙය තුළ සිදු කරනු ලබයි. ඊට අමතර ව, විශේෂ අවස්ථාවන්හි දී භික්ෂූන් වහන්සේ එක්රැස් වන ස්ථානයක් වශයෙන් ද එනම්, සන්නිපාත ශාලාවක් වශයෙන් ද පෝය ගෙය භාවිත කරන්නට ඇත.​ස්තූපයට බටහිර දෙසින් ඊට මීටර් 56ක් පමණ නුදුරින් පිහිටි මෙම වාස්තු ඉදිකිරීමේ පිවිසුම නැගෙනහිර දෙසට මුහුණ ලා ඇත. එම පිවිසුමේ වන ගල්පඩි පසින් යට වී පවතින ආකාරය දැකගත හැකි වේ. ඒ අනුව ස්තූපයේ පිවිසුම හා මෙම පෝය ගේ පිවිසුම එකිනෙකට මුහුණ ලා ඇති ආකාරයකින් පවතියි. ආසන්න වශයෙන්, දිග මීටර් 16.5ක් හා පළල මීටර් 9ක් පමණ වන මෙම වාස්තු නිර්මාණයේ සැලසුම ආයත චතුරස්‍රාකාර හැඩයක් ගනී.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.104,2nd and 3rd paragraphs 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Uposathaghara plan of Kurundi Vihara.png|thumb|275px|කැණීම් කිරීමට පෙර උපෝසථඝරය හෙවත් පෝය ගෙයි පැතිකඩ සැලසුමක් (වර්ෂ 2021 දී)&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.106
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;]]


​වෙනත් ඕනෑ ම පුරාණ විහාරයක දැකිය හැකි පෝය ගෙවල් මෙන් ම මෙම පෝය ගෙය ද විශාල ප්‍රමාණයේ ගල්කණු භාවිතයෙන් නිමවා ඇත. මෙම වාස්තු නිර්මාණයේ සම්පූර්ණ මුල් සැලසුම අනුව, දිගු අතට ගල්කණු 6 බැගින් වන පළල පේළි 4කින් යුතු ව නිමවා තිබූ මෙම ගොඩනැගිල්ලේ මේ වන විට ගල් කණු 13ක් ආරක්ෂා වී ඇති ආකාරය හඳුනාගත හැකි වේ. අනෙකුත් ගල්කණුවලට අයත් කොටස් මෙම ගොඩනැගිල්ලට අයත් භූමිය තුළ ම පතිත වී ඇත. මුල් තත්ත්වයෙන් පවතින ගල්කණු 4ක් දැකගත හැකි අතර ඒවායේ මිනුම් අනුව, සෙන්ටි මීටර් 32x35 ප්‍රමාණයේ ගල්කණුවක පොළොව මට්ටම සිට උස මීටර් 4කි. මෙම වාස්තු ඉදිකිරීමේ මධ්‍යයේ පිහිටි ගල්කණුවලට වඩා පිටත වටයේ පිහිටා ඇති ගල්කණු වට ප්‍රමාණයෙන් තරමක් කුඩා ඒවා වේ.​මෙම පෝය ගෙයට අයත් සීමාව තුළ පැරණි ගඩොල් කැබලි මෙන් ම උළු කැබලි ද විසිරී ඇති අතර ඒවා මෙම නිර්මාණය මුලින් පැවති ආකාරය පිළිබඳ අදහසක් ඇති කර ගැනීම සඳහා රුකුලක් සපයයි. ඒ අනුව මෙම ගොඩනැගිල්ලේ වහළය මැටි උළු සෙවිලි කර තිබෙන්නට ඇත. ගොඩනැගිල්ලේ තැන් දෙකක් නිධන් සොරුන් විසින් සිදුකරන අනවසර කැණීම් මඟින් විනාශ කර තිබෙන බවක් වාර්තා වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.104,4th and 5th paragraphs
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්===
ප්‍රධාන මළුව හෙවත් ඉහළ මළුව තුල ඇති ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි නටඹුන් වලට අමතරව වෙනත් ගොඩනැගිලි සාධක නටඹුන් විශාල ප්‍රමාණයක් විහාරයේ දෙවැනි මළුව තුළ සහ ඉන් පිටතත් දැකිය හැකි වේ.
====කුරුන්දි විහාරයේ දෙවැනි මළුව====
විහාරයේ උන්නතාංශය වැඩි ම ප්‍රදේශය ආවරණය කරමින් සකසා තිබූ පූජනීය අංගණයේ බටහිර පසින් එහි පැවති ස්වාභාවික පරිසර ලක්ෂණ අනුව යමින් එම ප්‍රදේශයේ බිම් සැලසුම සකස් කර තිබූ බව දැකගත හැකි වේ. ඒ අනුව කබොක් ගල් යොදාගෙන එම මළුවේ සීමා ප්‍රාකාර ඉදිකරවා මෙම දෙවැනි මළුව සකසා ඇති බව ඒ පිළිබඳ සියුම් ආකාරයෙන් විමර්ශනය කිරීමේ දී පෙනී යයි. මිනුම් අනුව පූජනීය ගොඩනැගිලි පිහිටි මැද මළුවට සාපේක්ෂ ව මීටර් 1.5ක් පමණ පහත් වන ආකාරයට මෙම දෙවැනි මළුව සැලසුම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.114,3rd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;​මැද පිහිටි පූජනීය ගොඩනැගිලි සහිත අංගණයේ වයඹදිග අන්තයේ සිට මීටර් 6කට ආසන්න නුදුරකින් දකුණු පසට වන්නට මෙම පහළින් පිහිටි දෙවැනි මළුවේ එක් කෙළවරක් සීමා වන අතර එහි දකුණු කෙළවර පූජනීය අංගණයේ නිරිතදිග කෙළවර දක්වා ගමන් කරයි. අර්ධකවාකාර ස්වරූපයකින් යුතු ව කඳුවැටියේ ව්‍යාප්තියට අනුරූප වන ආකාරයෙන් බටහිර දෙසට තවත් මීටර් 100ක පමණ දුරකට මෙම දෙවැනි මළුවේ ව්‍යාප්තිය පවතියි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.115,1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;
====විහාරයේ පොකුණ====
දෙවැනි මළුවේ පිහිටා ඇති මෙම පොකුණ පිළිම ගෙය යනුවෙන් විස්තර කළ ගොඩනැගිල්ලට බටහිර දිශානුගතව පිහිටා ඇත. පොළොව මට්ටමේ සිට ගැඹුර දළ වශයෙන් මීටර් 5ක් පමණ වේ. නැගෙනහිර හා බටහිර දිශානුගතව දිග මීටර් 35ක් පමණ ද උතුරු හා දකුණු දිශානුගතව මීටර් 23ක පළලකින් ද යුතු මෙම පොකුණ අනුරාධපුර කාල සීමාවට අයත් වෙනත් මෙවැනි පොකුණු හා සසඳා බැලීමේ දී මධ්‍යම ප්‍රමාණය ඉක්මවා යන නිර්මාණයක් වශයෙන් දැක්විය හැකි වේ. මෙම මනරම් පොකුණේ සිවු දෙසට ඇති සීමා ඉවුරු කබොක් ගල් බැඳ මැනවින් සකසා තිබූ බවට සාධක වර්තමානයේ වුව දැකගත හැකි වේ.
කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ වැඩවාසය කළ භික්ෂූන් වහන්සේගේ දෛනික ජල අවශ්‍යතාව සම්පූර්ණ කිරීම පිණිස මෙම පොකුණේ එකතු වී පැවති ජලය භාවිත වූ බවට විශ්වාස කෙරේ.උල්පත් ජලය නොලැබෙන මෙම පොකුණ සඳහා වැසි සමයේ දී ඉහළ මළුව හා දෙවැනි මළුව වෙත පතිත වන වැසි ජලය මෙම පොකුණ වෙත ඇදී එන ආකාරයේ සැලසුමක් තත් යුගයේ දී පවතින්නට ඇති බවට විද්වතුන් අදහස් පළ කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.114,2nd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

====වෙනත් ගොඩනැගිලි====
කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ මැද මළුව(ප්‍රධාන මළුව), දෙවැනි මළුව හා ඉන් පරිබාහිර ව කඳු බෑවුමේ විවිධ තැන්වලත් විවිධ ස්වරූපයේ හඳුනානොගත් වාස්තු ඉදිකිරීම් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් පවතින බව වාර්තා වී තිබේ.ඒ අනුව ප්‍රධාන මළුවේ එවැනි ගොඩනැගිලි 5 ක්,දෙවැනි මළුවේ හඳුනානොගත් ගොඩනැගිලි 3 ක් සහ ඊට පරිබාහිරව විහාර භූමිය තුළ හඳුනානොගත් තවත් ගොඩනැගිලි 19 ක් හා එක් කුඩා පොකුණක් වාර්තා වී තිබේ.මෙම වාස්තු නිර්මාණ පිළිබඳ යම්කිසි නිශ්චිත අදහසකට පැමිණීමට තරම් ප්‍රමාණවත් සාධක මතුපිට තත්ත්වය අනුව දැකගත හැකි නොවුණත් විධිමත් ව සිදුකෙරෙන පුරාවිද්‍යා කැණීම් තුළින් වඩාත් ඵලදායී සාධක මතු කර ගැනීමෙන් පසු ඒ පිළිබඳ වඩා පුළුල් අදහසක් ඇති කර ගැනීමට අවස්ථාව පවතියි. සාපේක්ෂ ව කුඩා ප්‍රමාණයේ මෙම ගොඩනැගිලි බොහෝ විට භික්ෂූන් වහන්සේලාට වැඩවාසය කිරීම සඳහා තනවා තිබූ නේවාසික කුටි විය හැකි බවට විද්වතුන් අනුමාන කෙරේ. මෙම ගොඩනැගිලි සියල්ලක ම පාහේ කබොක් ගල් භාවිතයෙන්, භූමියේ ස්වාභාවික ව පවතින බෑවුම පිළිබඳ සැලකිලිමත් වෙමින් ඒවාට අනුකූල ව දිශානුගත කර ඉදිකර තිබෙන අයුරක් හඳුනාගත හැකි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= pp.111-119 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===කුරුන්දි වැව===
[[පළමුවන අග්බෝ රජු|පළමුවන අග්බෝ රජු]] විසින් කුරුන්දි විහාරය වැඩිදියුණු කර නැවත ඉදිකරන විට කුරුඳු වැව ඉදිකළ බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ.කුරුඳු වැව හෙවත් කුරුන්දි වාපි වර්තමානයේ තන්නිමුරුප්පු වැව බව සී.ඩබ්ලිව්.නිකලස් මහතාගේ අදහස වේ.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය_නිකලස්,සිංහල පරිවර්තනය_සෝමපාලජයවර්ධන|1979|}}:මේ සියලු නම් එකම විහාරයකට වූ විවිධ නම් වීමට බොහෝ ඉඩ තිබේ.මෙය පිහිටි කුරුන්දිරට්ඨ දැනට වවුනියා දිස්ත්‍රික්කයේ දකුණු කරිකට්ටමූල කොට්ඨාසයට සමානය.මේ පැරණි නම වර්තමාන කුරුන්තන් ඌර්හි නෂ්ඨාවශේෂ අතර රැකී තිබේ.&lt;/ref&gt;නමුත් ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් මහතා කුරුන්තන් කුළම් සහ තන්නිමරුප්පු කුළම් නමින් ආසන්නව පිහිටි පුරාණ වැව් දෙකක් පිළිබඳව සදහන් කරයි.නමුත් වර්තමානයේ කුරුන්තන් කුළම යනු අතීතයේ දී පළමුවන අග්‍රබෝධි හෙවත් අග්බෝ රජු කළ කුරුඳු වැව විය හැකි බවට තවත් අදහසක් විවෘතව පවතී.

{{Blockquote
|text='''&quot;පළමුවෙන් කියන ලද ගඟ මිටියාවතේ සිතියම්වල තන්නිමුරුප්පු කුලම් නමින් සඳහන් කර තිබෙන පාළුවට ගොස් නටබුන් වී තිබෙන ඉතා ලක්ෂණ පුරාණ වැවක් ඇත්තේය.මෙම ශක්තිමත් පුරාණ කර්මාන්තයෙහි බැම්ම,උතුරු දකුණු දෙසට පිහිටා තිබේ.නමුත් දැනට එය දියපාර දෙකකින් නරක අන්දමට කැඩී දියකඳ දෙක මනල්ආරු නමින් එකක් වී,දියබෑවුමේ ප්‍රධාන ගංගාව දියකඳ වැඩි කරන්නේ ය.'''

'''දැනට වැව් බැම්ම සහ පුරාණ කුඹුරුත් ඇතුළුව,වැව පිහිටි බිම මුළුදා ම ඝන කැලෑවෙන් සහ මූකලානින් වැසී තිබේ.ඉතාම මෑත කාලයක් වනතුරු ඊට ආසන්න භූමි ප්‍රදේශය එහෙම පිටින් ම වන ගත වෙන්ට හැර ඒ සම්බන්ධව කිසිවෙක් කිසිවක් නොදැන සිටියෝ ය.මෙයාකාරයෙන් පුරාණ වටිනා දේපලක් නොපෙනී සැඟවී තිබුන බව පෙනේ.'''

'''තවත් කරුත්ත කුලම් නම්ලත් පුරාණ වැවක් හැතැප්ම බාගයක් පමණ උතුරින් ඊසාන දෙසට පිහිටා තිබේ.එය සාදා තිබෙන්නේ කුඩා මිටියාවතක් මැදින් ගලා යන,වාන්ආරු නම්ලත් ශාඛා දියපාරක් හරහා බැම්මක් බැඳීමෙන් ය.මෙයාකාරයෙන් කුරුන්ත කුලම සහ තන්නිමුරුප්පුව,ඊට යා වූ මිටියාවත් තුනේ ම දිය ගලායෑම හරස් කප්නනේ ය.'''

'''නමුත් මේ පුරාණ වැව් දෙකේ පවතින අගය තවත් කරුණකින් වැඩිපුරද උසස් කරන්නේ ය.වැවෙන් ඉතිරී යන මහත් ජලයෙන් කොටසක් කඳුවැටිය හරහා,යාව තිබෙන ජලාසයට ගෙනයනු සඳහා තන්නිමුරිප්පු වැව් බැම්මේ කෙළවර පසුකොට අඩි විස්සක් පළලැති ජඹුර ඇළක් කපා තිබෙන බව පෙනේ.&quot;'''

{{smaller|
{{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1
}}
}}
}}

හෙන්රි පාකර්ට අනුව නයාරු නිම්නය හරස් කර බැඳි මහා ජලාශය තන්නිමුරුප්පුව බවත්,ඉන් සැතපුම් දෙකක් ඊසාන දෙසින් කුරුන්දිකන්ද(කුරුඳුමලේ) අසල පිහිටි වැව කුරුන්දන්කුලම් බවත් ය.තන්නිමුරුප්පුව යන දෙමළ වචනයේ සිංහල අර්ථය වන්නේ දියකඩනය යන්නයි.ඔහුට අනුව තන්නිමුරුප්පුව වැව පාකර් එහි යෑමට පෙර වන්නියේ සහකාර නියෝජිත එස්.හෝටන් සොයාගන්නා තෙක් මුළුමනින්ම මිනිස් වාසයෙන් තොර විය.පාකර් විසින් කුරුන්දි විහාරය අසල ඇති කුඩා වැවට කුරුන්දන්කුලම ලෙස එම නම ලබා දී ඇත්තේ වැව් බැම්ම අසල තිබූ ශිලා ලේඛනයක වැවට පහළ ජනාවාස ප්‍රදේශය &quot;කුරුන්ගම&quot; ලෙස හඳුන්වා තිබූ බැවිනි.එහි දෙමළ පරිවර්තනය &quot;කුරුන්තන් ඌර්&quot; ය..&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys (1887)
 |author= Henry Parker 
 |volume=p.449
 |language=en
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.216
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Naga muragala kurundi.jpg|thumb|275px|තන්නිමුරුප්පු වැව අසලින් හමු වූ පෙන 5 ක් සහිත නාග රුව දැක්වෙන ඵලකය&lt;br&gt;(මෙම ඵලක වාරි කර්මාන්ත වර සලකුණක් ලෙස අතීතයේ භාවිතා වූ බවට විශ්වාස කෙරේ)&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.202
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;]]


පාකර්ගේම සටහනක දක්වා ඇත්තේ ගොවිතැන් කටයුතු වලට වඩා අසල විහාරයේ භික්ෂූන් වහන්සේලාට සහ වැව් බැම්මට පහළ ජනාවාසයේ දෛනික අවශ්‍යතා සඳහා යොදා ගැනීමට &quot; කුරුන්දන්කුලම &quot; ලෙස ඔහු විසින් හදුන්වනු ලබන විහාරය අසල කුඩා වැව තනා ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys (1887)
 |author= Henry Parker 
 |volume=p.448
 |language=en
 |isbn = }}&lt;/ref&gt; වර්තමානයේ කුරුන්දන්කුලම ලෙස හදුන්වන කුඩා වැව පිහිටා ඇත්තේ තන්නිමුරුප්පුව වැව හෙවත් පැරණි කුරුන්දි වැවට ඉහළ ඉන්නතාංශයක බැවින් තන්නිමුරුප්පුවේ සිට කුරුඳු විහාරයට හෝ ඒ අසල කුරුඳුගමට ජලය රැගෙන යාමට නොහැකි බවත් මේ නිසා කුරුන්දි විහාරයේ සහ කුරුඳුගම ජනතාවගේ ජල අවශ්‍යතා සැපිරීමට එය ආසන්නයේ සාපේක්ෂව කුඩා වැවක් නිර්මාණය කරන්නට ඇති බවත් පුරාවිද්‍යා විශේෂඥයන්ගේ මතය වී තිබේ. පුලේන්ද්‍රන් නේසන්ට අනුව පාකර් විසින්  කුරුන්දන්කුලම ලෙස නම් කළ වැව ප්‍රදේශවාසීන් හඳුන්වන්නේ විලාතිකුලම් ( දිවුල්වැව ) යන නමිනි.කුරුන්දි කන්ද අසල ඇතැයි කියවෙන කුඹුරු ඉඩම්වලට ඔප්පු තිබෙන බවත් ඒවායේ මෙම කුරුන්දන්කුලම වැව හදුන්වා ඇත්තේ විලාතිකුලම් යනුවෙන් බවත් ඔවුන් දක්වා ඇත.මේ අනුව වැලිඔය නිම්නයේ (තන්නිමුරුප්පු) වැව් බැම්මේ සිට නයාරු කලපුව තෙක් අක්කර 12,000 කට වැඩි භූමි ප්‍රදේශයක් යල-මහ කන්න දෙකෙහිම වගා කිරීමට හැකි වන සේ සිදු කළ මහා වාරි නිර්මාණය පළමු වැනි අග්බෝ රජු කරවූ කුරුන්දි වැව ලෙස හදුනා ගැනීම වඩා තාර්කික බව විද්වත් මතය වී තිබේ.සී.ඩබ්.නිකලස්ගේ අදහස ද වන්නේ පළමු වැනි අග්බෝ රජු කළ කුරුන්දවාපිය නම් දැන් තන්නිමුරුප්පු වැව බවයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මෑත යුගයේ සභ්‍යත්වය (1972)
 |author= සී.ඩබ්.නිකලස්
 |volume=I කාණ්ඩය, I භාගය
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;පාකර් කුරුන්දන්කුලම ලෙස නම් කර ඇත්තේ නියම කුරුන්දි වැවේ ( තන්නිමුරුප්පු වැවේ ) සිට කිලෝමීටර දෙකක් පමණ ඊසාන දිගින් කුරුඳු විහාරය අසබඩ පිහිටි පියංගල හෙවත් විලාතිකුලම් වැව ( දිවුල් වැව) යි.පදවිය වැවෙන් දියවර ලබන මා ඔය නිම්නය &quot;පදී රට&quot; ලෙස හැදින්වූවා සේ,කලා වැවෙන් දියවර ලබන කලා ඔය නිම්නය &quot;කලා ගං රට&quot; ලෙස හැදින්වූවා සේ,පළමු වැනි අග්බෝ රජු කළ කුරුන්දි වැවෙන් ( තන්නිමුරුප්පු ජලාශයෙන් ) දියවර ලබන වැලිඔය නිම්නය කුරුන්දි රට ලෙස ගැනීම නිරවද්‍ය බව විද්වතුන් සනාථ කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume=p
217,218
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===කුරුන්දි වැව් බැම්මට පහළින් පිහිටි විහාර නටඹුන්===

කුරුන්දි විහාරය යන්නෙන් හැඟෙන පැරණි බෞද්ධ වාස්තු නටබුන් හා මානව ජනාවාස සාධක මෙන් ප්‍රමාණයක් සංකේන්ද්‍රණය වූ බිමේ තවත් වැදගත් බිම් කොටසක් වශයෙන් පුරාණ කුරුන්දි වැවට ඉදිරියෙන් ව්‍යාප්ත වූ නටබුන් කලාපය හඳුනාගත හැකි වේ. කුරුන්දි පිළිබඳ අධ්‍යයනය කළ විවිධ විද්වතුන්ගේ වාර්තා, මේ වන විට දැකගත හැකි විවිධ ආකාරයේ වාස්තු නටබුන් හා වෙනත් පුරාවස්තු වැනි දේවල් පිළිබඳ අවධානය යොමුකිරීමේ දී මෙම කලාපයේ පවතින සාධක මෙන් ම මෙම කලාපය බෙහෙවින් ම වැදගත් බිම්කඩක් වශයෙන් දැකගත හැකි වේ. නමුත් වළක්වාගත නොහැකි හේතු කිහිපයක් පුරාණ කාලයේ සිට ( අවම වශයෙන් කුරුන්දිවාපියේ වැව් බැම්ම බිඳී යාමෙන් පසුව හා මෙම ස්ථානය නටබුන් ස්ථානයක් වීමෙන් අනතුරුව ) මෙම බිම් පෙදෙසේ ඇති වූ හුදකලා බවත් නොසලකා හැරීමත් මෙන් ම කලින් කලට සිදුවූ ජලයෙන් යට වීම් හේතුවෙන් මෙම කලාපයේ පුරාවස්තු බෙහෙවින් ම පොළොවට යට වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.120
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

කුරුන්දි විහාර සංකීර්ණයේ දැකගත හැකි වඩාත් පෞරාණික නිර්මාණ වැව් බැම්මට පහළ කොටසේ ඇති බව මූලික නිරීක්ෂණ අනුව වුවත් පැහැදිලි වන අතර සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රයේ දැක්වෙන ආකාරයේ වඩාත් පැරණි නිර්මාණ මෙම බිමේ පිහිටා තිබෙන්නට ඇත. වඩාත් කතාබහට ලක්වී ඇති කුරුන්දි විහාර පුවරු ලිපිය වුව මෙම කලාපයේ ම පවතින පිළිම ගෙයක පිවිසුම් ස්ථානයේ පිහිටුවා තිබුණි. ඒ අනුව විහාරයක් හා සම්බන්ධ සම්පූර්ණ විහාර වාස්තු නිර්මාණ මෙම බිමේ පැවති බවට සාධක පවතියි. නමුත් පසු කාලීන මිනිස් කටයුතු හේතුවෙන් මෙම අනුරාධපුර යුගයට අයත් වාස්තු නිර්මාණ අතුරින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් දැනටමත් විනාශ වී ඇත. නමුත් පොදුවේ සලකා බැලීමේ දී විහාර සංකීර්ණයක් හා සම්බන්ධ ස්තූප පාදම් කිහිපයක්, පිළිම ගෙවල් පාදම්, නේවාසික ගෘහ, වෙනත් වාස්තු නිර්මාණ මෙන් ම හා පොකුණු පිළිබඳ මූලික සාධක මෙම කලාපයෙන් නිශ්චිත ව අනාවරණය වේ. මෙම වාස්තු නිර්මාණයන් පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමේ දී නිසැක වශයෙන් ම මෙම නටබුන් සියල්ල ම පාහේ බෞද්ධ ආගමික වාස්තු නිර්මාණ වන බව හඳුනාගෙන තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.121 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Muragal kurundi vihara 1.jpg|thumb|275px|කුරුන්දි විහාරය අසල ඇති වැවෙහි වැව් බැම්මට පහළින් හමු වූ පැරණි මුරගලක්]]


තදාශ්‍රිත ජනයාගේ නොවිධිමත් කෘෂි භූමි ව්‍යාප්තිය හේතුවෙන් මෙම කලාපයේ පුරාවස්තු විසිරී ඇති බිම් ද අතික්‍රමණය කරමින් ඒවා වගාබිම් වන බව දැකගත හැකි වේ. ඒ නිසාත් මිනිසුන් විසින් සිදුකරනු ලබන විවිධ නොමනා ක්‍රියා හේතුවෙනුත් මෙම කලාපයේ පුරාවස්තු බෙහෙවින් තර්ජනයට ලක් ව පවතියි. ඊට අමතර ව හඳුනාගත හැකි ආකාරයෙන් කුරුන්දි ජනාවාස කලාපය වෙත ඓතිහාසික යුගයේ දී ආක්‍රමණ එල්ල වූ අවස්ථාවන්හි දී ද සෘජු ව මෙම කලාපයේ පැවති නිර්මාණ සංහාරයකට බඳුන් වූ බව විද්වත් මතය වී තිබේ. පසු කාලීන ලේඛකයින් විසින් දක්වා ඇති නන්දි රජු දැක්වෙන ගල් නිර්මාණය ද මෙම කොටසේ පැවති බව ද ඒ දක්වා ඇති විස්තර අනුව අනුමාන කළ හැකි වේ.​කුරුන්දි පැරණි වැවත්, කුරුන්දි ගමත් වෙළෙඳ, කාර්මික කලාපයත් සමඟ සමීප වශයෙන් සම්බන්ධ වී පැවති මෙම විහාරස්ථානය පුරාණ කුරුන්දි ක්ෂේත්‍රයේ කේන්ද්‍රීය බිමක් වූ බව මේ දක්වා සිදු කර ඇති පුරාවිද්‍යා ගවේෂණ මඟින් පැහැදිලි වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.122,1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===කුරුඳුගම පැරණි ගල් පාලම===
කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති කන්දේ, උතුරු අන්තයේ පාමුල පුරාණ කුරුන්දි වැව පිහිටා ඇති අතර මෙම වැරි කර්මාන්තය වර්ෂ 2010න් පසු කාලයේ දී විශාල කර, නවීකරණය කර තිබේ. කුරුන්දි ගම සිට කුරුන්දි කන්දේ විහාරය දක්වා වූ මාර්ගයක් මෙම පුරාණ වැවේ බැම්ම මතින් ගමන් කළ බව පවතින සාධක හා පුරාවිද්‍යා නටබුන්වල විසිරීම අනුව පැහැදිලි වේ. කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ ප්‍රධාන නටබුන් පිවිසුම් පඩිපෙළ දැනට ද මැද මළුවේ සිට උතුරු දෙසට ගමන් කර වත්මන් කුරුන්දි වැව් බැම්මේ දකුණු කෙළවර හා සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව කුරුන්දි වැවේ බැම්ම මතින් මීටර් 1,200ක් පමණ ගමන් කළ විට එහි උතුරු කෙළවර පිහිටි වැවේ පිටවාන අසලට පිවිසිය හැකි වේ. මෙම වානේ උතුරු කෙළවරේ සිට මීටර් 170ක් පමණ උතුරු දෙසට වන්නට මෙම පුරාණ ගල්පාලමේ නටබුන් පිහිටා ඇත. නැගෙනහිර සිට බටහිර දිගානුගත ව ස්ථාපිත කර ඇති මෙම ගල්පාලම, පුරාණ වැවෙහි සිට ගලා ගිය ඇළ මාර්ගයක් හරහා පිහිටුවා පැවති අතර එය යටින් ගලා යන ඇළ මාර්ගය එතැනින් සිට තවත් මීටර් 25ක් පමණ උතුරු දෙසට ගලා ගොස් නැගෙනහිර සිට බටහිර දිගානුගත ව ගලා එන ප්‍රධාන ඇළ මාර්ගය හා සම්බන්ධ වේ. මේ පිහිටීම අනුව මෙකී ප්‍රධාන ඇළ මාර්ගයෙන් මෙපිට හා පුරාණ කුරුන්දි වැව් බැම්මෙන් ඉදිරිපස හෙවත් නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි කලාපය (එනම් එක්තරා ආකාරයකට වැව් බැම්මේ දකුණු ඉවුරු කලාපය අතර) බිම් සම්බන්ධයක් ගොඩනැගීම මෙම ගල් පාලමේ යෙදීමේ අරමුණ වූ බව පැහැදිලි වේ. ලංකා මිනුම් දෙපාර්තමේන්තුව විසින් 1936 වසරේ දී සංස්කරණය කරන ලද 1:63,360 මුලතිව් සිතියමේ දැක්වෙන අන්දමින් කුරුන්දන් කුලම වැවේ උතුරු පසින් එයට ආසන්න ව පිහිටා ඇති මලවරායන් කුලම නම් කුඩා වැවේ සිට කුරුන්දි වැව දක්වා ජලය ගෙන ඒමට ඇළ මාර්ගයක් පැවත ඇත. ඒ අනුව, මෙම ගල් පාලම එම ඇළ ඔස්සේ තිබූ බව සිතියම අනුව පැහැදිලි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.125,126
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

පොදුවේ සලකා බැලීමේ දී මීටර් 16ක් දිග හා මීටර් 7ක් පළල් වූ බිම් වපසරියක මෙම කුරුන්දිගම ගල්පාලමේ නටබුන් විසිරී පවතියි. දැන් පවතින සාධක අනුව, මෙම ගල් පාලම අවම වශයෙන් මීටර් 10කට වඩා දිගින් යුක්ත ව පවතින්නට ඇත. මෙහි පළල මීටර් 3ක් පමණ බව සැලකිය හැකි ය. වර්තමානයේ පවතින තත්ත්වය අනුව, මෙම ගල්පාලම නිමකිරීම සඳහා යොදාගෙන තිබූ ගල්කණු හා ගල් පුවරුවලින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් අස්ථානගත ව ඇත. මෙම ගල්පාලම සඳහා යොදාගෙන තිබූ ගල්පුවරුවලින් සමහර ඒවා වෙනත් ඉදිකිරීම් සඳහා පශ්චාත් කාලීන ව විතැන් කර ඇති බව සිතිය හැකි ය.වර්තමානයේ පාලමට උතුරු දිගින් පිහිටි ඇළ මාර්ගය හරහා ට්‍රැක්ටර් ගමන් කිරීමට පහසු කර ගැනීම සඳහාත් මෙම නිර්මාණයට අයත් ගල්කණු ගෙන ගොස් දමා ඇති බව දැකගත හැකි වේ.​දැන් පවතින සාධක අනුව බැලීමේ දී ගල්පාලම පිහිටුවීමට යෝග්‍ය ආකාරයෙන් කුරුඳු වැවේ පිටවානෙන් ගලා එන ජල මාර්ගයේ අදාළ ස්ථානයේ ඉවුරු දෙපස ගල් ආදිය යොදා බිම සකස් කිරීමෙන් පසු මෙම ගල්පාලම ස්ථාපිත කර ඇත. සරල ව බැලීමේ දී ඉවුරු දෙපස විධිමත් ව සැකසීමෙන් පසු ඒ මත හා ඇළ තුළ විධිමත් ව පිහිටුවූ ගල්කණු උඩ හරස් අතට කෙටි ගල්පුවරු යොදා ඒ මත දික් අතට වඩා දිග ගල්පුවරු යොදා සම්බන්ධ කරමින් මෙම ගල්පාලම නිමවා ඇත. ඒ අනුව ගල් පාලමේ පළල් අතට සෙන්ටිමීටර් 130ක පරතරයක් ඇති වන ආකාරයෙන් ගල්කණු දෙක බැගින් ස්ථාපිත කර දිගු අතට මීටර් 2ක පරතරයකින් යුතු ව ගල්කණු පේළි හතරක් ස්ථාපිත කර තිබේ. ගල්පාලම නිර්මාණ අවධියේ දී මෙම ගල් කණු 8 මත හරස් අතට යෙදූ ගල්පුවරු මත පාලම ස්ථාපිත කර ඇත. දැන් පවතින සාධක අනුව මෙම කෙටි ගල් කුලුනක උපරිම උස සෙන්ටිමීටර් 150ක් පමණ වන අතර ඒ කණුවක දිග හා පළල සෙන්ටිමීටර් 30x24 ප්‍රමාණයේ ඒවා වේ. මෙම ගල් කණුවල ඉහළ කෙළවර සෙන්ටිමීටර් 6x6 ප්‍රමාණයේ කුඩුම්බි යොදා ඇත්තේ ඒවා හා හරස් අතට සම්බන්ධ වන ගල්පුවරු ශක්තිමත් ආකාරයෙන් ගල්කණු හා බද්ධ කිරීම සඳහා බව විද්වතුන් විශ්වාස කෙරේ.මෙලෙස හරස් අතට යෙදූ ගල්පුවරු පෙර කී ගල්කණුවල ඇති කුඩුම්බි සමඟ සම්බන්ධ කරන ගල් තව්වක දිග හා පළල සෙන්ටිමීටර් 8x8ක් වේ. මේ සඳහා යොදාගත් ගල්පුවරු මේ වන විට මේ ස්ථානයේ දැකගත නොහැකි වුවත් අවම වශයෙන් ඒ සඳහා යොදාගත් හරස් ගල්පුවරු මීටර් 2ක පමණ දිගකින් යුතු වන්නට ඇති අතර ඒවා මත දික් අතට යෙදූ ගල්පුවරු දිගින් මීටර් 2.5ක් පමණ වූ බව පවතින සාධක අනුව නිශ්චය කළ හැකි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.128,1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ancient stone bridge kurundi.png|thumb|275px|පැරණි කුරුන්දි ගම්මානයේ පිහිටි පෞරාණික ගල් පාලමේ පැතිකඩ සටහන
(වර්ෂ 2021 දී)&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.126
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;]]


​මෙම පුරාණ ගල්පාලමේ බටහිර කෙළවර ආසන්නයේ නිධන් හොරු විසින් අනවසරයෙන් කැණීම් කළ දිග මීටර් 2ක්, පළල මීටර් 2.5ක් හා මීටර් 1.3ක පමණ ගැඹුරකින් යුතු වලක් වාර්තා වී තිබේ. මේ කැණීම මඟින් මෙම පාලම සහිත බිමේ ස්ථාවරතාව වැඩි කිරීම සඳහා යොදාගත් ගල් ආදිය අක්‍රමවත් අයුරින් විසිරී ඇති ආකාරයත් දැකගත හැකි වේ.​මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ වූ ගල් පාලමක් වන මෙහි නටබුන් පිහිටා ඇති ස්ථානය අනුව සලකා බැලීමේ දී පැරණි කුරන්දිගම ආශ්‍රිත කාර්මික කලාපයේ සිට කුරුන්දිගම දක්වා වූ පිවිසුම් මාර්ගය මෙම ගල් පාලම ඔස්සේ යෙදී තිබුණු බව සිතිය හැකි වේ. සාමාන්‍යයෙන් වර්ෂාවෙන් තොර කාලයක දී කාර්මික කලාපයේ සිට කුරුඳු ගම දක්වා ගොඩබිමින් ගමන් කිරීමේ හැකියාව පැවතියත් කුරුඳු වැවේ බැම්මේ සිට නැගෙනහිර කලාපයේ පුරාණ විහාර ගොඩනැගිල්ලෙන් පසු සාමාන්‍ය ජනයාට ඒ හරහා ගමන් කිරීම සීමා වන්නට ඇත. අනෙක් අතට වර්ෂා සමයන්හි දී වාන් දමන කාලයේ දී අවට ප්‍රදේශය වැසි වතුරින් පිරී යාම ද මෙම කලාපයේ දැනටත් ස්වභාවයකි. කුරුඳු වැවේ වාන් ජලය ගලායන ඇළ මාර්ගය හරහා මෙම ගල්පාලම පිහිටා ඇති අතර විශේෂයෙන් ම, වැසි කාලයේ දී කාර්මික කලාපය හා කුරුන්දි ගම අතර සම්බන්ධතාව ගොඩනැගීමට මෙම පාලම භාවිත වන්නට ඇත. පාලමේ ප්‍රමාණය හා නිර්මාණ ලක්ෂණ අනුව ගවයන් යෙදූ සාමාන්‍ය කරත්තයකට ඒ හරහා අපහසුවකින් තොර ව ගමන් කිරීමට හැකි වන්නට ඇත. අනෙක් අතට කුරුඳු ගම හා කුරුන්දි කන්දේ විහාරය අතර පරිවහන සම්බන්ධතාව ද අඩු තරමින් වැසි සමයේ දී මෙම ගල්පාලම මඟින් සිදු වන්නට ඇති බව විද්වතුන් අනුමාන කරයි.දැනට මෙරටින් වාර්තා වී ඇති පුරාණ ගල්පාලම් අතුරින් උතුරු දිගින් ම පිහිටා ඇති එකක් වශයෙන් කුරුන්දි ගම ගල් පාලම හඳුනාගත හැකි ව පවතී. අනුරාධපුර යුගයේ අවසාන භාගයේ දී මුලතිව් හා තදශ්‍රිත කලාපයේ වර්ධනය වූ කාර්මික නිෂ්පාදන මුහුදු මාර්ග ඔස්සේ ජාතික හා ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳ කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ කිරීමට යොදාගත් මාර්ග ජාලය සමඟ සම්බන්ධ වීමට ද මෙම ගල් පාලම ඉවහල් වූ බව පෙන්වා දිය හැකි වේ. ඒ අනුව කාර්මික නිෂ්පාදන කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය අමුද්‍රව්‍ය මෙන් ම නිෂ්පාදනයෙන් පසු අතුරු නිෂ්පාදන හා නිමි ද්‍රව්‍ය පරිවහනය සඳහා මෙම ගල්පාලම උපකාරී වූ බව නිශ්චය කළ හැකි වේ.කෙසේ නමුත් මෙම ගල්පාලම විදිමත් පුරාවිද්‍යා කැණීමකට ලක් කර නොමැත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.128,2nd,3rd and 4th paragraphs 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===කුරුන්දි විහාරය තදාශ්‍රිත ජනවාස සාධක හා ලෝහ නිෂ්පාදන කලාපය===
කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති කන්දට උතුරු පසින් පිහිටි, පුරාණ කුරුන්දි වැවේ බැම්මේ උතුරු කෙළවරින් ඔබ්බේ කුරුඳු ගමේ පිහිටියා වූ පුරාණ ලෝහ හා කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපය පිළිබඳ සාධක විසිරී පැතිරී ඇති ආකාරය දැකගත හැකි වේ. මෙම කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපය පෙර කී කුරුඳු වැවේ බැම්මේ උතුරු අන්තයත්, පුරාණ ගල්පාලමත් අතර බිමේ පිහිටා තිබේ. දැන් පවතින කුරුඳු වැවේ බැම්මේ උතුරු අන්තයේ නිමවා ඇති වැවේ පිටවාන ද&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;මෙම පිටවාන පුරාණ කුරුන්දි වැවේ පැවති අංගයක් නොවන බව මූලික කරුණු අනුව පෙනී යන අතර මෑත කාලීන සංවර්ධන කටයුතු වලදී වැව වඩා පුළුල් කිරීමේදී මෙය නව අංගයක් වශයෙන් එක් කරන්නට ඇති බව පෙනේ.&lt;/ref&gt; අයත් කලාපය මෙම පුරාණ කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයට අයත් වී පැවති බව එහි විසිරී ඇති පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත් අවශේෂ අනුව නිශ්චිත ව හඳුනාගත හැකි වේ.
​සමීප කාලීන ව සිදු කර ඇති වැවේ පුනරුත්ථාපන කටයුතු අතරතුර පිටවාන සැකසීමේ දී මෙම අගනා පුරාවිද්‍යා සාධක අන්තර්ගත වී ඇති කලාපයේ මතුපිට සිට අඩි 68 දක්වා වූ සංස්කෘතික ද්‍රව්‍ය අන්තර්ගත පස් තට්ටු ඉවත් වී ඇති අතර එම පස් කිසිදු අර්ථයකින් තොර ව අභිනව වැව් බැම්මට ඔබ්බෙන් වූ කට්ටකාඩුව තුළ ගොඩගසා ඇත. ඒ පස් පරීක්ෂා කිරීමේ දී පැරණි මැටි බඳුන් කොටස්, පබළු හා යබොර වැනි අවශේෂ හඳුනාගත හැකි වුවත්, මුල් පිහිටීම අහිමි වී ඇති බැවින් ඒවායේ පවතින පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම දැන් සම්පූර්ණයෙන් ම පාහේ ක්ෂය වී ඇත.​දැනට ඉතිරි වී ඇති තොරතුරු අනුව, අවම මානයන් අනුව ගණනය කර බැලීමේ දී එම ගොඩැල්ල මීටර් 110ක් දිග හා මීටර් 90ක පළලක් සහිත ප්‍රදේශයක (වර්ග මීටර් 9,900ක) පැතිර පවතින්නට ඇතැයි තක්සේරු කළ හැකි ය. එයින් මීටර් 72ක් දිග හා මීටර් 50ක් පළල වූ ප්‍රදේශයක (වර්ග මීටර් 3,600ක පමණ) පස් මතක සිදු කළ වාරි නිර්මාණ කටයුතු අතරතුර ඉවත් කර ඇත්තේ පෙර ද දක්වා ඇති පරිදි වැවේ නව පිටවාන සැකසීම සඳහා ය. මේ පුරාවිද්‍යා නාශක කටයුත්ත හේතුවෙන් අවම වශයෙන් සෙන්ටිමීටර් 230-250ක පමණ උස පස් තැන්පතුවක් ඉවත් කර ඇත්තේ ඒවායේ අන්තර්ගත, වටිනාකමේ නිමක් නොමැති සංස්කෘතික සාධක ද සමඟිනි. මේ හේතුවෙන් පුරාණ කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයට අයත් පුරාවිද්‍යා සාධක අන්තර්ගත බිමෙන් අධ්‍යයන අවස්ථාව වන විට ශේෂ වී ඇත්තේ දිග මීටර් 47ක් හා පළල මීටර් 37ක් පමණ ප්‍රමාණයේ (වර්ග මීටර් 1,739ක) සීමිත ව්‍යාප්තියක් සහිත සංස්කෘතික සාධක අන්තර්ගත පස් ගොඩැල්ලක් පමණි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.122,3rd paragraph and p.123,1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

මෙම ගොඩැල්ලේ දකුණු ඉම පෙර කී ආකාරයෙන් පිටවාන සඳහා නවීන ඉදිකිරීම් යොදා කපා පස් ඉවත් කර ඇති බැවින් එයින් ඇති වී තිබෙන පාංශු පැතිකඩ පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් මෙහි ව්‍යාප්තිය හා වටිනාකම හඳුනාගැනීම සඳහා පහසුවක් ඇති කර ඇත. සාමාන්‍ය මිනුම් අනුව සෙන්ටිමීටර් 230-250ක් පමණ (අඩි 68ක් පමණ) ඝනත්වයක් නියෝජනය කරනු ලබන මෙම ස්ථානයේ ඇති සංස්කෘතික පස් තට්ටු කිහිපයක් ම පුරාවිද්‍යාත්මක ව හඳුනාගත හැකි වේ. සෙන්ටිමීටර් 60-75ක් (අඩි 22.5) පමණ උපරිම ඝනත්වයක් දක්වන ඉහළින් ම පිහිටි පස් තට්ටුව පැරණි ලෝහ නිෂ්පාදනය සම්බන්ධයෙන් බෙහෙවින් සාරවත් පුරාවිද්‍යා සාධක අන්තර්ගත සංස්කෘතික පස් තැන්පතුවකි. මේ තුළ යකඩ නිෂ්පාදනය නිසා ඉවත් වන ලෝහ බොර හෙවත් යබොර, යකඩ නිෂ්පාදනය සඳහා අමුද්‍රව්‍ය වශයෙන් යොදාගත් යපස් කොටස් පමණක් නොව මැටි බඳුන් කොටස් හා පබළු ආදිය ද අන්තර්ගත වී ඇති ආකාරය හඳුනාගත හැකි වේ. මෙහි පවත්නා මැටි බඳුන් අවශේෂවල රූපීය ලක්ෂණ අනුව ක්‍රිස්තු වර්ෂයෙන් 9-10 සියවස් නියෝජනය කරනු ලබන බව දළ වශයෙන් එළඹිය හැකි කාලනිර්ණ නිගමනයකි. ඒ අනුව කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ පවත්නා නිර්මාණ ලක්ෂණ හා සමගාමී බැවින් මෙම කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපය සක්‍රීය වූ කාලයේ දී ම කුරුන්දි කන්දේ විහාරයත් නිර්මාණය වූ බව හෝ කන්දේ විහාරය නිර්මාණය වීමට සමගාමී ව මෙම කාර්මික කලාපය ද සක්‍රීය ව පැවති බවට විද්වතුන් යෝජනා කරනු ලබයි. මෙම සංස්කෘතික පස් තට්ටුවෙන් පසු සංස්කෘතික සාධක අන්තර්ගත තවත් පස් ස්තර කිහිපයක් ම හඳුනාගත හැකි අතර ඒවා තුළ ද අනුරාධපුර යුගයේ අවසන් කාලයට අයත් මැටි බඳුන් ගැටි කොටස් සහ බඳ කොටස්, පබළු, උළු හා ගඩොල් පවතියි. මෙම කලාපයේ නැගෙනහිර කෙළවරට වන්නට මතුපිට සිට සෙන්ටිමීටර් 30-45ක් පමණ ගැඹුරින් සෙන්ටිමීටර් 10-15ක ඝනකමින් යුතු මුහුදු බෙලි කවච අන්තර්ගත පස් තැන්පතුවක් ද දැකගත හැකි වේ. මෙම තැන්පතුවේ මෙතැන් පටන් පහළට ම අඩුවැඩි වශයෙන් මැටි බඳුන් කොටස් වැනි විවිධ සංස්කෘතික ද්‍රව්‍ය අන්තර්ගත බව නිරීක්ෂණය කළ හැකි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.123,2nd paragraph and p.124
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

මෙම සංස්කෘතික පස් තැන්පතුවේ දැනට ශේෂ වී ඇති කොටසේ බටහිර හා වයඹ කලාපයේ මතුපිට ලෝහ නිස්සාරණය සඳහා යොදා ගන්නා උඳුන් බිත්ති කොටස්, නළ කොටස්, අඟුරු හා අළු වැනි ලෝහ නිෂ්පාදනය හා සම්බන්ධ පැරණි සාධක විසිරී ඇති බව පැහැදිලි ව දැකගත හැකි වේ. මේ සාධක අනුව, ලෝහ නිස්සාරණය සඳහා යොදාගත් උඳුන් මෙහි පැවති බව නිගමනය කළ හැකි ය. වර්ග මීටර් 150ක පමණ කොටසක විසිරී පවතින මෙම සාධක අනුව, මෙහි ලෝහ නිෂ්පාදනය සඳහා යොදාගත් පැරණි උඳුන් 10-15ක පමණ සාධක තිබීමට හැකියාව ඇති බව විද්වතුන් අනුමාන කරයි. විසිරී පවතින සංස්කෘතික සාධක හා ඒවා ඇතුළත් වී පවතින පස් තැන්පතුවේ ඝනත්වය හා ව්‍යාප්තිය අනුව, මෙම ස්ථානය සීමිත කාලපරාසයක් තුළ එහෙත් සක්‍රිය ආකාරයේ කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයක් ව පැවති බව මතුපිට දැකගත හැකි සාධක අනුව විස්තර කළ හැකි වේ. කුරුන්දි කන්දේ විහාරය හා තදාශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ තැන් කිහිපයක ම ලෝහ බොර එක්රැස් වූ ස්ථාන හඳුනාගත ඇති අතර,නමුත් ලෝහ නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියක් සිදු වූ බව හඳුනාගත ඇත්තේ ඉන් ස්ථාන කිහිපයක පමණි. මෙම නිෂ්පාදන කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය වන්නා වූ යකඩ සංඝටක අන්තර්ගත පස් (යපස්) කුරුන්දි කන්ද හා අවට කලාපයෙන් පහසුවෙන් සපයා ගන්නට හැකියාව පැවත ඇත. ප්‍රධාන වශයෙන් ම මෙම හැකියාව නිසා ම මෙම ස්ථානයේ බෙහෙවින් සක්‍රිය ලෝහ නිෂ්පාදනාගාර ඇති වීම සහේතුක වන බව විද්වතුන් විශ්වාස කරනු ලබයි.
​හිටපු පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් එච්.සී.පී. බෙල් 1905 දී සපයා ඇති පාලන වාර්තාවේ විස්තර කර ඇති පැරණි ' කුරුන්දන්ඌර් ' හෙවත් කුරුඳුගමට ම අයත් කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපය ලෙස ද මෙම කලාපය හඳුනාගැනීමේ හැකියාව තිබේ.ඒ අනුව, මෙහි පවත්නා පුරාවිද්‍යා සාධක අනුව මෙම බිම්කඩ කුරුඳුගම ජනාවාස හා අත්‍යන්තයෙන් සහසම්බන්ධ වූ කාර්මික නිෂ්පාදන හා ජනාවාස බිම්කඩක් වශයෙන් ඒ අනුව හඳුනාගෙන තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.125,1st and 2nd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

==අභිලේඛන==
===කුරුන්දි පුවරු ලිපිය===

'''කුරුන්දි පුවරු (ඛණ්ඩ) ලිපිය''' යනු ක්‍රි.ව. 10 වන සියවසේ අග භාගයට අයත් [[මධ්‍යකාලීන සිංහල]] භාෂාවෙන් රචිත ශිලා ලිපියකි. මෙම ලිපිය IVවන උදය රජුගේ රාජ්‍ය කාලයට අයත් කතිකාවත් වර්ගයේ ශිලා ලිපියක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.ඛණ්ඩ ලෙස හඳුන්වන්නේ කැබලිවලට බිඳුණු අදහසින් ය.පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මෙම ලිපිය කුරුන්දි වැව් බැම්ම ඉදිරිපස පහළ කොටසේ ඇති බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයේ පිහිටි පුරාණ පිළිම ගෙයක පිවිසුම් ස්ථානයේ තිබී සොයාගන්නා විට ද ලොකු කුඩා කැබලි 9 කට පමණ වෙන් කර ඇත.මෙම ශිලා ලිපිය ප්‍රථම වරට 1887 දී හෙන්රි පාකර් විසින් සටහන් කරන ලද &quot;Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys&quot; යන වාර්තාවේ (පිටු 314) සඳහන් කර ඇත.

{{Blockquote
|text='''&quot;පළමු වැනි සංගබෝධි (ක්‍රි.ව.246-248) බැම්මට පහළින් විහාරයක් ඉදි කළේය.සැලකිය යුතු පසු දිනක දී,එනම් මෙය ක්‍රි.ව. 965 පමණ පස් වැනි දප්පුල ... මෙහි පැමිණ,එක් විහාරයක භික්ෂූන් වහන්සේ නැවත පිහිටුවන ලදී.තුන්වැනි මහින්ද ( ක්‍රි.ව.  997-1013) ඔහුගේ රාජ්‍යයේ අට වැනි වසරේ දී තම මව(?) සහ දියණිය සමඟ වැවට ගොස්,සංඝබෝධි විසින් ඉදිකළ හා මහින්ද විසින් ප්‍රතිසංස්කරණයකරන ලද විහාරයේ විශාල ගල් පුවුරුවක දීර්ඝ සෙල්ලිපියක් දිවයිනේ ඇති දිගම සෙල්ලිපියක් පිහිටු විය.අවාසනාවකට, කැලානුරූපී ව ලිපිය සහිත මතුපිටට වූ හානි හේතුවෙන් මෙම සෙල්ලිපියේ බොහෝ වචන දැන් අපහැදිලි ය.මෙහි ප්‍රධාන වශයෙන් මිහින්ලාලේ පුවරුවල ඇති ආකාරයට මෙහි වැඩ සිටි භික්ෂූන් වහන්සේ විසින් පිළිපැදිය යුතු නීති මාලාවක් අඩංගු වේ.නමුත් පොදු කාරාණා කිහිපයක් පිළිබඳව ද එහි අවධානය යොමුකර ඇති අතර, 'රජුගේ මහා වැව' ( එය තන්නිමුරුප්පුව ලෙස පේනේ) සහ භෝග වගාවට හානිකර ලෙස බලපෑ සමහර ආරවුල් ගැන ද සඳහන් වේ.මෙම සෙල්ලිපයේ ලේඛකයා තමා බව පවසන රජු,මෙම ලේඛනයේ අක්ෂර පිළිබඳව යම් ගැටලුවක් හෝ සැකයක් ඇත්නම් ඒවා නොතකා ක්‍රියාකළ යුතු බවත් සටහන් කර ඇත.'''

'''සෙල්ලිපියේ කුරුන්ගම ලෙස හැදින්වෙන කුරුන්දන් කුලම් බැම්මේ පහළ ඉදිකරන ලද නගරය හෝ විශාල ගම්මානය පිහිටි ප්‍රදේශයේ ඇති කුඩා ජල මාර්ගවල මැටි බඳුන් කොටස් දැකිය හැකි වේ.&quot;'''
&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys(1887) 
 |author= Henry Parker 
 |volume= 
 |language=en
 |isbn = 
}})}}}}&lt;ref&gt;
{{cite report
 |title=Report on  the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys 
 |year=1887
 |publisher=Papers Laid Before the Logislative Council of Ceylon during the Session of 1886
}}&lt;/ref&gt;

}}

තවද 1895 දී J.P.Lewis විසින් ද &quot;Manual of the Vanni Districts&quot; යන තම කෘතිය තුල මෙම ලිපිය පිළිබඳව නැවත වාර්තා කර තිබේ.නමුත් හෙන්රි පාකර්ට හමු වූ අවස්ථාවේ නොබිදී තිබූ එම පුවරුව ඔහුට හමුවන අවසාථාවේ දී කැබලී තුනකට කැඩී තිබූ බව වාර්තා කරයි.පාදක සටහනට අනුව ඒ 1889 සැප්තැම්බර් 19 වැනි දින එනම් පාකර් ලිපිය සොයාගෙන වසර තුනකට පමණ පසුවය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1895.Manual of the Vanni Districts
 |author= Lewis,J.P
 |volume= pp.314
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt; 
කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳව කෘතහස්ත වාර්තාවක් සපයන එවක පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් එච්.සී.පී.බෙල් මහතා දක්වන්නේ ලෙවිස් තම වන්නි අත්පොතේ ( Manual of the Vanni Districts ) දක්වා ඇති විශාල පුවරු ලිපිය තමනට දැකගැනීමට නොලැබුණු බවයි.&lt;ref&gt;
{{cite report
 |title=North-Central,Central, and Northern Provinces,Annual Report 1905
 |year=1905
 |publisher=H.C.P.Bell
}}&lt;/ref&gt;''Annual Report of the Archaeological Survey of Ceylon, 1949'' අනුව, 1931 දී කුරුන්දන්මලේ ප්‍රදේශය පුරාවිද්‍යා සංරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ලෙස නම් කිරීම සඳහා සිදු කළ සමීක්ෂණයේදී ද මෙම ශිලා ලිපිය සොයා ගැනීමට උත්සාහ කර ඇති නමුත් එය අසාර්ථක වී ඇත.පසුව[[ මහාචාර්ය චාල්ස් ගොඩකුඹුර]] මහතා විසින් 1949 දී මෙම ලිපිය නැවත සොයාගත් අතර,නිධන් වස්තු සොයන්නන්ගේ සහ වෙනත් අයගේ ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් එය කොටස් කිහිපයකට බිඳී තිබූ බව වාර්තා වේ.එය චාලස් ගොඩකුඹුර මහතා විසින් පිටපත් කර ඇති අතර එම අවස්ථාවේ ශිලා ලිපියේ මුලින් රේඛා 19ක් පමණ තිබූ බවත්, ඒවායෙන් රේඛා 16ක් පමණක් කොටස් වශයෙන් සුරක්ෂිතව තිබී ඇතිබවත් සිරමල් රණවැල්ල වාර්තා කර තිබේ.. &lt;ref&gt;{{cite book
 |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology 
 |author= Ranwella
 |volume= pp.221-224
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite report
 |title=Annual Report of the Archaeological Survey of Ceylon
 |year=1949
 |publisher=Department of Archaeology
}}
&lt;/ref&gt;මේ මෑත කාලයක් දක්වා ප්‍රකාශට පත් කර තිබූ මෙම ලිපියේ ස්පර්ශ ලාංඡනය පැහැදිලිව කොටස් ත්‍රිත්වයකින්(කැබලි කොටස් තුනකින්) යුක්ත වේ.මහාචාර්ය [[සිරිමල් රණවැල්ල]] විසින් 2004 දී පළකර ඇති &quot;කුරුන්දන්මලේ කැබලි වූ පුවරු ලිපිය&quot; නම් සංස්කරණයේ දී පදනම් කරගෙන ඇත්තේ මේ ස්පර්ශ ලාංඡන පිටපත බව එය පරීක්ෂා කිරීමේ දී තහවුරු වේ.ඒ අනුව පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ නිලධාරීන් විසින් මෙම ලිපිය පිටපත් කර ඇත්තේ පුවරුව කැබලි ගණනාවකට කඩා දැමීමට පෙර 1889 ට පසු හා 1905 අතර කාලයකදී බව අනුමාන කෙරේ.නමුත් මුල් කාලීනව,යම් කිසි හේතුවක් නිසා මෙම ලිපියේ පහළ කොටස පිටපත් නොවී ඇති අතර,එම නිසා සෙනරත් පරණවිතානයන් එහි පහළ කොටස නොමැතිව ඉහළ කොටසේ ස්පර්ශ ලාංඡනයේ ඇති තොරතුරු අනුව අදහස් දක්වා ඇත.රණවැල්ල මහතාගේ සංස්කරණය ද පාදක කොට ඇත්තේ සෙනරත් පරණවිතානයන්ගේ එම ලිපිය පදනම් කරගෙන ය.පරණවිතානයන්, හෙන්රි පාකර් විසින් මිහින්තලේ පුවරු ලිපියේ දැක්වෙන වියවස්ථා මාලාවක් ඇති බවට දක්වා ඇති සටහන තහවුරු වන බව එහි වැඩිදුරටත් දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;
{{cite report
 |title=Annual Report of the Archaeological Survey of Ceylon by S.Paranavitana 
 |year=1949
 |publisher=Department of Archaeology
}}
&lt;/ref&gt;

වර්ෂ 2021 දී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිදු කළ සිදුකළ ක්ෂේත්‍ර පරීක්ෂාවකදී මෙම ලිපිය නැවත හමු වී තිබූ අතර මහාචාර්ය සිරිමල් රණවැල්ල දක්වා තිබූ පරිදි පේළි 19 ක් නොව මීට පෙර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව අනාවරණය කරගත් පේළි 34 කට නොඅඩු ප්‍රමාණයඛ් සහ මෑතක අනාවරණය කරගත් අපර කොටසේ පේළි 40 කට නොඅඩු ප්‍රමාණයක් වශයෙන් පේළි  75 කින් සමන්විත විශාල ලිපියක් වන බව තහවුරු විය.ලිපියේ අක්ෂර සහ භාෂාව ක්‍රි.ව. 10 වන සියවසේ මධ්‍ය භාගයට අයත් සිංහල භාෂාව ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.
මෙම ලිපිය “සිරිසංඝබෝ” යන රාජ නාමය දරා සිටි රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේ 8 වන වසරට දිනංකිත කර ඇති අතර, විද්වතුන්ගේ අදහස අනුව එම රජු වන්නේ IV වන උදය රජු (ක්‍රි.ව. 946–954) ය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology 
 |author= Ranwella
 |volume= pp.221-224
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Kurundi Plate of King Udaya IV.jpg|thumb|Kurundi Plate of King Udaya IV|thumb|300px|ආගමික අන්තවාදීන් විසින් කඩා බිඳදමා ඇති කුරුන්දි පුවරු ලිපියේ ස්පර්ශ ලාංඡනය]]

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ
1.  ... ... ... ... ... යස දෙසින් දස අත්හි පැතිරැ රජ කළ අභා සලමෙවන් මහරද්හු පුත්&lt;br&gt;
2.  ... ...මඬුල් රන්දනා රජ්ලියෙහි මිණි වුටුනුයෙන් සිය මුන්දුන් පැහැයු ලක්දිව පොළො යොන පරපු&lt;br&gt;
3.  රෙන් හිමිවූ තුමා සරණ නිය රසින් අන් රජ මුන්දුන් බිසෙස්වු තික් තෙදින් හිරු පළැ කෙවින් මෙහැසුරු දළ දැපින් උවින්දු රජ විරතින් සුරින්දු පබන්ද දෙනෙන් දිනිසුරු සත්&lt;br&gt;
4.  සෙතින් කිතිසුරු පැණ සරින් සුරගුරු සෙබා ගුණෙන් නිසයුරු... ...නන් සරින් කප්තුරු රූ සරින් කදප් කුලුන රෙසෙන් බොසතු මෙරුවන් සුව සරින් සම&lt;br&gt;
5.  ... ... ... ... හුන් අභා සලමෙවන් මහරජ්හු තුමා සත් ලැඟු පළමුවන හවුරුදුයෙහි ඇසෙළ පුන් සන්ද් අවප් මස්හි දසපක් දව&lt;br&gt; 
6.  ස් ... ... සඟඅරම් සිරිසඟ්බෝ රජ් මහවෙහෙර්හි වත් සිරිත් විසිනැ සියතන් සහ ...සසන්දා තුන් නකාහි මහසඟ් වත්හිමියන් ... ...&lt;br&gt;
7.  ... ... ... ...පස එවුන් වන සියෙනැ පතෙ පොතෙහි ඇරැ සෙයින් අකර්වනු ඉසා ... ... සි හදව සිට පවත්නා කොට් මෙ සිලා ලෙබ ... ... ... ...&lt;br&gt;
8.  ... ... ... ... සිරිසඟ්බො අභය මහරජ අගසු(ද)ම් නම් වූ සඟ්බඩ් අප මෑණියන් ඉසා ... ... සිරිත් සන්දහා නියාමකින් ඉසා වරද් දෙවු පරෙයා ... ... ... ... ... ... ...&lt;br&gt;
9.  ... ... ... ... කතු ඉසා ... ... ... ...යා රක්රනුගම යුරෙහි අභයගිරි නකා පිළිබැදි කොට් ස ... ... ... කැරූ සඟරම් සිරිසඟ්බෝ රජ් මහවෙහෙරැ ක... ... ... ...&lt;br&gt;
10.  ... ... ... ...නු කොට් අටවනුයෙහි නවයැ සන්ද් අවප් මසැ දියවස් දවස් දළදාගෙයි ... ... ...මේ ... ...රට් මෙ අභය ඉසිරිපව් පියන්ගල් ක... ... ...කැමියන්&lt;br&gt;
11.  ... ... ... නිස්සන් හා සසන්දැ මෙ වෙහෙරට් පියන්ගලට් තුරු සිරිත් ඉසා විවරුණෙන් එක්සෙ කොට් තන් උවතකැ අර්වයි කැමි සැමියන් කළ විසි එක් ... ... ... ... &lt;br&gt;
12.  ... ... ... ...එක් පැකක් අභයිගිරි වෙහෙරැ ඉසා එක් පැකක් මෙ වෙහෙර්හි මහපහායි ඉසා තබනු කොට් වදාළහ වීම් කුසල්කැමි... තබය සතු&lt;br&gt;
13.  ... ... ... ... ගහනෙහි සෙයින් මෙ නිසගින් සනිටිහන් වු සිරිත් ඉසා මෙයට් දුන් කැබලි කටයුතු සෙ ඉසගිය කටයුතුය ඉසා මිනිස්නට් කම්... ... ...&lt;br&gt;
14.  ... ... ... ...නට් ලබනු දිවයුතු සෙ ඉසා එක් සෙ කොට් අර්වයි මෙ වෙහෙරැ තබනු කොට් වදාළ සිරිත් පොත්හි ... ... සිරිත් ලියි සත්දෙවාමි ලිමි මෙ වෙහෙරැ සිරිත් මෙ වෙහෙර්හි වෙහෙ&lt;br&gt;
15. ර්කැමියන් ... කැමියන් පිළිමගෙයි සිරිත්පොත්හි කී සෙයින් බුද් බතට් ගත යුතු ඉසා පිළිමගෙයි හම පුද සිරිත් සෙයිමැ ... ... ...කරනු ඉසා ආනන්ද පියන්ගල්හි අ(ටි)න් දොළොසැ&lt;br&gt; 
16.  ... ... ... ...පසැ ආවු වත්හිමයන් වැසි හිමියන් විසියා ... ... ..... ... ...&lt;br&gt;
17.  ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...&lt;br&gt;
18.  ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...&lt;br&gt;
19.  ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...&lt;br&gt;


*අන්තර්ගතය
&quot;-----දස දිසාවේ ම පැතිරුණු ඓශ්චර්යයෙන් සහ තේජසින් යුතු අභා සලමෙවන් (මහරජු ගේ පුත්----මුලු ප්‍රදේශයෙහිම රදා පැවති රාජකීය පරම්පරාවේ,හිස්මුදුනෙහි මැණික් ඇල්ලූ මිණි ඔටුන්නෙන් ප්‍රභාමත් කළ,ලක්දිව පොළොව නමැති මහී කාන්තාවගේ පරම්පරාවෙන් පැවත,එම සරණ ගොස් අභිශේඛයට පත්වුණු,තේජසින් සූර්යයා සේ ද, කෝපාග්නියෙන් මහේශ්වරයා සේ ද (ඊශ්වර දෙවියන්),දැඩි බවින් සහ ආඩම්බරයෙන් විෂ්ණු දෙවියන් සේ ද, රාජ්‍ය චාරිත්‍රානුකූලව ශක්‍ර දෙවියන් සේ ද,හිරු ගේ තීක්ෂණ ඇස් ලෙසින් ද,දැහැමි ගුණයෙන් සහ ශාන්තියෙන් අවලෝකිතේශ්වර මෙන් ද,ප්‍රඥාවෙන් බ්‍රහස්පති සේ ද,සෞම්‍ය ගුණයෙන් චන්ද්‍රයා සේ ද,----කල්ප වෘක්ෂයක් සේ ද,රූපශ්‍රීයෙන් සහ කරුණාව නැමැති ගුණයෙන් බෝධිසත්ත්වයකු සේ ද,මහමෙරක් සේ නොසැලෙන සැපයෙන් සහ සුවයෙන් උතුම් වූ -----අභාසලමෙවන් (සිව්වන උදය) මහරජතුමා ගේ රාජ්‍යත්වයෙන් පළමුවෙනි වර්ෂයෙහි ඇසළ මස අවපස දසවන දින කරවන ලද ශිලාලේඛනයකි.සංඟාරාම සිරිසඟබෝ රජමහා විහාරයෙහි සිදු කෙරෙන වත් පිළිවෙත් තමා විසින්ම පරීක්ෂා කර බලා තුන් නිකායෙහි(මහා විහාර - අභයගිරිය - ජේතවනය) සංඝරාජ මහා නායක හිමියන්ට-----අතීතයේ සිට පැවත ආ පරිදි පොත් පත්වල ලිඛිතව ලියා ඇති සහ දැනුම් දී ඇති පරිදි ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය.ඉරහඳ පවත්නා තෙක් මේ ශිලා ලේඛනය කරවන ලදී-----සිරිසඟබෝ අභය මහරජුගේ (දෙවන සේන) අග බිසොව වූ ද,සංඝබෝධි (පස්වන කාශ්‍යප) සහ අපගේ (සිව්වන උදය) සුධම්ම නම් වූ මෑණියන් ද----------අභයගිරි නිකාය යටතේ----රක්රනුගම ඉවුරෙහි කරවන ලද සංඝාරාම සිරිසඟබෝ රජ මහා විහාරයෙහි-------අටවන වර්ෂයෙහි නවම් මස දසවක් දින දළදා ගේ-----අභය ඉසිරිපව් පියන්ගල (පධානඝරය)-----නිලධාරීන්-----යෝග්‍ය තැනැත්තන් පිළිබඳව සසඳා බලා මේ විහාරයේ පියංගල ආශ්‍රිතව පැවති සිරිත් ද,එහි අර්ථ ද පැහැදිලි කොට ඒ අයුරින්ම කරවා සේවකයන් සහ ස්වාමීන් එක්ව කරන ලද විසි එක්එ-------ක් කොටසක් අභයගිරි විහාරයේ ද,තවත් එක් කොටසක් මේ විහාරයේ මහා ප්‍රාසාද ගෙයෙහි ද තබන ලෙස වදාරණ ලදී.සුළු සේවකයන් ගේ භාරකරු තමන් සතු-----භික්ෂූන්ට ඇවැතක්  වන දේ පිළිබඳව පැවත ආ සිරිත් අනුව කටයුතු කළ යුතුය.දෙන ලද කොටස් සඳහා ද එලෙසම කටයුතු කළ යුතුය------මෙසේ සිදු කරනු ලබන සියලු විරිත් පොත් පත්හි නිරන්තරයෙන් ලියා මේ විහාරයේ තැන්පත් කළ යුතුය.එසේ වදාරන ලද සිරිත් විරිත් පොත් පත් හි ලියා තැබූ යේ සත්දෙවොමි යන මා විසිනි. ---- මේ විහාරයේ සිරිත් විරිත් ආදිය මෙහි ම සේවකයින් ද, ------පිළිමගෙයි සේවකයන් පොත් පත් හි ලියා තැබූ අයුරින් පිළිමගෙයි බුද්ධ පූජාවන් ආදිය එම සිරිත් වලට අනුකූලව ඉටු කළ යුතුය. -----ආනන්ද පියන්ගලෙහි (පධානඝරයෙහි) -----------&quot;'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කුරුන්දි පුවරු ලිපිය&lt;br&gt;'''රාජ්‍ය කාලය''':සිව්වන උදය රජ(සම්මත වර්ෂ 946-954)&lt;br&gt;
'''කාලය''':සම්මත වර්ෂ 10 වන සියවස&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''':[[සිංහල භාෂාව|මධ්‍යකාලීන සිංහල]]&lt;br/&gt;'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මධ්‍යකාලීන සිංහල]]}}

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම:G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology,Ranwella,pp.221-224,en)}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology 
 |author= Ranwella
 |volume= pp.221-224
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

}}
}}


මෙම ශිලා ලිපිය කතිකාවත් හෙවත් භික්ෂූන් වෙනුවෙන් පොදු එකඟතාවන් සම්මත කරගත්  නීතිරීති සමූහයක් වර්ගයට අයත් වන අතර, අභයගිරි මහා විහාරයට අනුබද්ධ වූ “අභය–ඉසිරිපවි(සිරිසංඝබෝ විහාරය)&quot; නම් විහාරය සහ එයට අනුබද්ධ “ආනන්ද පියංගල” නම් භාවනා ශාලාව සම්බන්ධයෙන් භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය එකඟතාවයෙන් සම්මත කරගත් නියමාවලියක් ද මෙහි අන්තර්ගත වේ.එමෙන්ම, “අභ සලමේවන්” යන රාජ නාමය දරා සිටි රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේ පළමු වසරේ පැවැත්වූ පෙර කතිකාවතක් පිළිබඳව ද මෙහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology 
 |author= Ranwella
 |volume= pp.221-224
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt; මේ පිළිබඳව දීර්ඝ විස්තරයක් මහාචාර්ය [[සිරිමල් රණවැල්ල]] විසින් දක්වා තිබේ.

{{Blockquote
|text='''&quot; ශිලාලේඛනයේ දාතම දැක්වෙනුයේ සිරිසඟබෝ නමින් ම රජ කළ රජෙකුගේ සහ අගසු(ද)ම්  සංග්බඩ් නම් රැජිනකගේ පුතු වූ සිරිසඟබෝ නම් රජ කෙනෙකුගේ අට වැනි වර්ෂයට බවට යි. සිවුවැනි උදය (946-954) සහ සිවුවැනි මහින්ද (956-972) නමින් අනුරාධපුර අවසන් භාගයේ මෙම රාජ්‍ය නාමය දැරූ වසර අටක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් රජ කළ සහ මෙම නාමය දැරූ පියවරුන් සිටි රජවරු දෙදෙනෙක් වූහ. සිවුවැනි උදය රජුගේ පියා වූයේ සිවුවැනි කස්සප රජු (898-914) ද සිවුවැනි මහින්ද රජුගේ පියා තුන් වැනි උදය (935-938) විය. සිවුවැනි උදය සහ සිවුවැනි මහින්ද අතරින් දෙවැන්නාගේ මව එම රජුගේ ම ශිලාලේඛන කිහිපයක ම දැක්වෙන පරිදි දේවා (දේවි ගොන්බිසෝ රැජ්න) නම් වූ අග රැජනකි. එනිසා අප ඔහුව පසෙකට කර අපගේ මෙම ලේඛනයේ දැක්වෙන රජු සිවුවැනි උදය ලෙසට හඳුනාගත යුතු වේ. නමුත් ඔහුගේ මව, අගසු(ද)ම් සංග්බඩ් හඳුනා ගැනීම ද ගැටලුවක් වනුයේ වංශකතාවන්ට අනුව සිවුවැනි උදය රජුගේ මව තිස්සා නම් වූ අග රැජිනක් වීම නිසා වෙති. මෙම රැජින ද සමකාලීන අනෙක් රැජනන් මෙන් ම නම් කිහිපයකින් හඳුන්වා ඇති බව දැකීමට හැකි වේ. උදාහරණයක් වශයෙන්, සිවුවැනි දප්පුල රජුගේ මව දේවා සහ සංඝා යන නම් දෙකෙන් ම හඳුන්වා ඇති අතර වංශකතා සහ සිවුවැනි දප්පුල රජුගේ පුලියන්කුලම ශිලාලේඛනයට අනුව තුන් වැනි උදය රජුගේ මව කිතා නම් රැජිනක් වූ නමුත් එම රජුගේ පොළොන්නරුව ටැම් ලිපිය ඇයට දී ඇති නාමය සංඝා යි. පළමු වැනි විජයබාහු රජුගේ මව වංශකතාවන්ට අනුව ලෝකිතා නම් කුමරියක් වූ අතර රජුගේ අඹගමුව පර්වත ලිපියේ ඇය දැක්වෙනුයේ දේවා (දෙව්-ගොන්-රැජ්න) ලෙස යි.

'''​අපගේ ලේඛනය කතිකාවතක් හෙවත් භික්ෂූන් වෙනුවෙන් පොදු එකඟතාවෙන් සම්මත කර ගත් නීතිරීති සමූහයකි. එය අභයගිරිය විහාරයට අයත් අභය ඉසිරිපව් ලෙස මෙහි නම් කර ඇති, ආනන්ද පියන්ගල නම් පධානඝරයක් පැවති විහාරයක් වෙනුවෙන් වූවකි.ලේඛනය මීට පෙර අබා සලමෙවන් නමින් රජකම් කළ රජෙකුගේ පළමු වැනි රාජ්‍ය වර්ෂයේ සිදු කළ කතිකාවතක් පිළිබඳ ව ද දක්වයි. එය අබා සලමෙවන් නමින් රජ කළ දෙවැනි උදය රජුගේ පුතු වූ එම රාජ්‍ය නාමය ම භාවිත කළ තුන් වැනි සේන රජුගේ කස්සප පොකුණ පුවරු ලිපියට විෂය වස්තු වූ කතිකාවත බව පෙනී යයි. මෙම ශිලාලේඛනය සම්පූර්ණයෙන් ම ආරක්ෂා වී තිබුණි නම් දහ වැනි සියවසට අයත් උතුරු පළාතෙන් හමුවන වැදගත් ම වාර්තාවක් වීමට ඉඩ තිබුණි. මෙම ශිලාලේඛනය කැබලි වී තිබුණ ද එලෙසින් වුවත් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම ඉතා වැදගත් ලිපියක් වනුයේ දිවයිනේ උතුරු ප්‍රදේශයෙන් හමුවන අල්පයක් වූ ශිලාලේඛන අතරින් එකක් වීම හේතුවෙනි. මෙම ලේඛනයේ පෙළ එතරම් ම පැහැදිලි නොමැති හෙයින් ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයක් දැක්වීමට බලාපොරොත්තු නොවෙමි.&quot;'''
&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= Kurundanmale Fragmentary Slab Inscription, Inscription of Ceylon
 |author= G.S Ranawella(2004)
 |volume= V,Part II,page 211
 |language=Si
 |isbn = 
}})}}}}
}}

මේ අනුව විද්වතුන්ගේ අදහස් සලකා බැලීමේ දී, මෙම පෙර කතිකාවත III වන සේන රජුගේ (ක්‍රි.ව. 938–946) කලුදිය පොකුණ ශිලා ලිපියෙන් හඳුන්වන කතිකාවතට සම්බන්ධ විය හැක. එම කතිකාවත III වන සේන රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේ පළමු වසරේ පැවැත්වූ අතර,III වන සේන රජු සහ ඔහුගේ පියා වූ II වන උදය රජු (ක්‍රි.ව. 887–898) දෙදෙනාම “අභ සලමේවන්” යන රාජ නාමය භාවිතා කර තිබුණි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology 
 |author= Ranwella
 |volume= pp.221-224
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

ඒ අනුව ශිලා ලිපියේ ආරම්භක කොටසෙහි සිව්වන උදය රජු පිළිබඳ වර්ණනාත්මක සඳහනක් වේ.ලිපියේ සඳහන් වන අභයගිරි විහාරයට අනුබද්ධ විහාරයට අමතරව,භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය එකඟතාවයෙන් සම්ප්‍රදාය තුනක් සමඟ එකඟතාවයකට පැමිණීම (නිකාය සමඟියක් වැනි) පිළිබඳවද මෙහි සඳහන් වේ. එමෙන්ම, මෙම ස්ථානයේ පිහිටි විහාරයට හා පිළිමගෙයට අභයගිරි විහාරයට අනුයුක්ත නිලධාරීන් විසින් පිරිනමන ලද පූජා, වත්පිළිවෙත් හා චාරිත්‍ර පිළිබඳ තොරතුරුද මෙහි අන්තර්ගත වේ.

එයට පහළ කොටස්වල, සිරිත් ප්‍රකාරව පිළිමගෙය තුළ සිදු කළ යුතු බුද්ධ පූජා වත්පිළිවෙත් සහ මහා සංඝයා වහන්සේට සිදු කළ යුතු වත්පිළිවෙත් පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ. එම නියමාවලිය ඉර සහ හඳ පවතින තුරු වලංගු වන බවද ශිලා ලිපියේ සඳහන් කර ඇත.

ශිලා ලිපියේ “සුදම්ම” නම් රජ බිසවක් පිළිබඳ සඳහනක් ද පවතී. එම බිසව, මෙම ශිලා ලිපිය කරවූ සිව්වන උදය රජුගේ සහෝදරයා වූ පස්වන කාශ්‍යප රජුගේ මෑණියන් බව විද්වතුන් විසින් හඳුනාගෙන ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ ශිලා ලිපිවල මවුවරුන්ගේ නම් සඳහන් වීම දුර්ලභ කරුණක් වන බැවින්, මෙම සඳහන විශේෂ වැදගත්කමක් ඇති බව සැලකේ.තවද, මෙම ස්ථානයේ දළදා ගෙයක් සහ විශාල පුස්තකාලයක් පැවති බවත් ශිලා ලිපියෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology 
 |author= Ranwella
 |volume= pp.221-224
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

===III වන මහින්ද රජුගේ ශිලා ලේඛනය===

Archaeological Survey of Ceylon: North-Central, Central and Northern Provinces, Annual Report 1905 කෘතිය අනුව, වර්තමාන කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ක්‍රි.ව. 812–816 කාලයට අයත් බවට සැලකෙන III වන මහින්ද හෙවත් මිහිඳු රජුගේ ශිලා ලිපියක් පැවති බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=2018,Pauranika Sthana Ha Smaraka:Mulathivu Distrikkaya
 |author= Asanga,M.V.G.K;Nishantha,I.P.S
 |volume= pp.151-153
 |language=si
 |isbn = 978-955-7457-25-3 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite report
 |title=Annual Report of the Archaeological Survey of Ceylon
 |year=1949
 |publisher=Department of Archaeology
}}
&lt;/ref&gt;

තුන්වන මිහිඳු රජු තම මව සහ දියණිය සමඟ කුරන්ගමට පැමිණ කුරුන්දි වැවෙහි ජලය පිළිබඳව ඇතිව තිබූ ආරවුල සංසිඳුවා එතුමා විසින්ම සෙල් ලිපිය කරවූ බව සඳහන් වේ.ඊට අමතරව එම සෙල්ලිපියේ අකුරු වල වැරදි ඇතත් ඒවා නිවැරදි නොකරන ලෙසට නියෝග කර ඇත.ඒ පිළිබඳව ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් මහතා ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග නම් කෘතියේ මෙලෙස වාර්තා කර ඇත.

{{Blockquote
|text='''&quot;බැම්මට(කුරුඳු වැවෙහි) පහත පළමු සංඝබෝධි රජ (ක්‍රි.ව.246-248) විහාරයක් කරවූයේ ය.ඊට බොහෝ කලකට පසු, පස්වෙනි දප්පුල රජ තමන් රජ පැමිණි පළමුවන අවුරුද්දේ එක් විහාරයක නැවතත් සංඝයා නැවත්වූයේ ය.මෙහි ක්‍රි.ව.965 වෙන්ට පුළුවන.තුන්වෙනි මිහිඳු රජ තමන් රජ පැමිණි අටවැනි අවුරුද්දේ තම මෑණියන් හා දියණියනුත් සමඟ වැව(කුරුඳු වැව) බලන්ට ගොස් සංඝබෝධි රජ විසින් ගොඩනඟා මිහිඳුරජ විසින් ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද විහාරයේ මහත් ගල්පෝරුවක,ලංකාවේ සම්භවෙන ගල් සන්නස් වලින් ඉතාම දීර්ඝ එකක්වන් දික්ගල් සන්නසක් කොටවා තිබේ&quot;'''
&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1
}})}}}}
}}

කෙසේ නමුත් මෙම ශිලා ලිපිය පුරාවිද්‍යා ස්ථානයෙන් අතුරුදන්ව ඇති අතර තවමත් හමු වී නොමැත.

===එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි විසින් වාර්තා කර ඇති ලිපිය===
කුරුන්දි විහාරයෙන් වාර්තා වන තවත් අභිලේඛනයක් පිළිබඳව එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන් විසින් &quot;ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ&quot; නම් කෘතිය තුළ වාර්තා කර තිබේ.ඒ උන්වහන්සේ මෙම ස්ථානයේ 20 සියවසේ අගභාගයේ සිදුකරන ලද ගවේෂණයකදී කුරුන්දි කන්දේ නටඹුන් වූ පැරණි ගොඩනැගිල්ලක් ආසන්නව බිම පෙරලී තිබූ ගල් කණුවක දුටු බව වාර්තා කරන අභිලේඛනයයි.ඒ පිළිබඳව උන්වහන්සේ මෙසේ සඳහන් කර තිබේ.

{{Blockquote
|text='''&quot;...යාර විස්සක් පමණ කන්ද නැගි පසු තැන්න බිමක් හමුවෙයි.එහි කුඩා ශාලාවකට අයත් බව පෙනෙන සිවුරැස් අත්තිවාරමක ගල්පළු අතුරා තිබේ.එහි ඇති වෙනත් කිසිවක් හඳුනාගත නොහැකිය. එහෙත් පෙරළා දමා ඇති ගල් කණුව ගොඩනැගිල්ලට අයත් එකක් බව සිතීමට පුළුවන. එය දිගින් අඩි 12.6 කි.මෙහි අක්ෂර පේළියක් කොටා ඇතත් එහි සමහර අක්ෂර ගෙවී ඇත.දළ වශයෙන් සිවුවන සියවසට පමණ අයත් විය හැකි මෙහි..........රකබල..........අක්ෂර කියවිය හැකිය.&quot;'''
&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ 
 |author= එල්ලාවල මේධානන්ද ස්ථවිර
 |volume= p.62 
 |language=si
 |isbn = 
}})}}}}
}}

කෙසේ නමුත් මෙම ශිලා ලේඛනය ද තවමත් සොයාගැනීමට හැකියාව ලැබී නැත.

===වෙනත් ශිලා ලේඛන===

පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ නිළධාරීන් විසින් 2022 දී කුරුන්දි විහාරයේ පිළිමගෙයි සිදුකළ කැණීමේ දී එම ස්ථානයෙන් ශිලා ලිපියක් හමු විය.එය,අඩි 4 ක් පමණ දිග සහ අඩි 1 ක් පමණ පළල ගල් පුවරුවක් මත පැරණි සිංහල අක්ෂර භාවිතයෙන් සටහන් කර ඇති අතර එහි පේළි 14 ක් පමණ වාර්තා වී තිබේ.ලිපිය හමු වන විට මෙම අක්ෂර බෙහෙවින් ගෙවී ගොස් ඇති නමුත් ඒවා ක්‍රි.ව. 8 හෝ 9 වැනි සියවස් කාලයට අයත් බවට ගණන් බලා ඇත.එහෙත් තවමත් මෙම ලිපියේ අන්තර්ගතය පිළිබඳව ප්‍රකාශයට පත් කර නොමැත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාර වංසය 2022
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන
 |volume= pp.137
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;
[[File:Stone pillar of Kurundi Archaeological Site.jpg|thumb|250px|පිළිම ගේ කැණීමෙන් හමු වූ ශිලා ස්ථම්භය]]

==පූර්ව වාර්තා==

===හෙන්රි පාකර්ගේ වාර්තා===
යටත්විජිත සමය තුළ කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳ ව තොරතුරු අන්තර්ගත කර මුලින් ඉදිරිපත් කළ වාර්තාව සම්පාදනය කර ඇත්තේ හෙන්රි පාකර් විසිනි. ඔහු විසින් රජයේ අවශ්‍යතාවක් අනුව සම්පාදනය කළ සැසි වාර්තාවක &quot;කුරුන්තනූර්මලේ&quot; යන ශීර්ෂය යටතේ මෙම ස්ථානය පිළිබඳ ව තොරතුරු අනාවරණය කර ඇත.පළාතේ විශාල ම ව්‍යාප්තියක් සහිත පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වන කුරුන්තනූර් මලේ පාකර්ගේ සිතැඟි අනුව 'කුරුන්තනූර් හෙවත් පියන්ගල බුදුහිමියන්ගේ දෙවැනි වර සිදු කළ ලංකා ගමනේ දී පාදස්පර්ශයෙන් ශුද්ධ භූමියක් බවට පත් වූවා යැයි සැලකෙන' ස්ථානයයි. මෙම ස්ථානයේ පවතින භූ දර්ශනය හා පුරාකෘති පිළිබඳ විස්තර කරන පාකර් ඒ නිර්මාණ අතුරින් බොහොමයක් පරිහානියට පත් වී ඇති බවත් එම පරිහානිය කාලානුක්‍රමික ව (එනම්, ස්වාභාවික ව) සිදු වන පරිහානියටත් වඩා පසු ව මෙම ස්ථානයට සේන්දු වූ දෙමළ පදිංචිකරුවන් විසින් සිතාමතා ම සිදු කරන ලද විකෘති කිරීම් බව ද ඔහු දක්වා තිබීම විශේෂයකි.&lt;ref&gt;
{{cite report
 |title=Report on  the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys p.449 
 |year=1887
 |publisher=Papers Laid Before the Logislative Council of Ceylon during the Session of 1886
}}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote
|text='''&quot;I think it can be shown that the hill Kuruntanur-malai,or Piyangala,at the south end of the embankment, is the spot that is said to have been visited by Buddha on his second journey to Ceylon.....There are several ruins on the hill and at the back of the northern part of the bund;but they are all dilapidate,more through wilful defacement by the later Tamil occupants than by the action of time.&quot;'''
&lt;br&gt;
*සිංහල පරිවර්තනය 

'''&quot;වැව් බැම්මේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටි කුරුන්තනූර්-මලේ හෙවත් පියන්ගල නම් කන්ද, බුදුන් වහන්සේ සිය දෙවන ලංකා ගමනයේදී වැඩම කළ බව කියවෙන ස්ථානය බව පෙන්වා දිය හැකි යැයි මම සිතමි.... මෙම කන්ද මත සහ වැව් බැම්මේ උතුරු කොටසට පිටුපසින් නටබුන් කිහිපයක් පවතී; නමුත් ඒ සියල්ල කාලයාගේ ඇවෑමට වඩා පසුකාලීන දෙමළ පදිංචිකරුවන් විසින් සිතාමතාම සිදු කරන ලද විකෘති කිරීම් හේතුවෙන් විනාශයට පත්ව ඇත.&quot;'''

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys (1887)
 |author= Henry Parker 
 |volume= XLVI 1886
 |language=en
 |isbn = 
}})}}}}
}}
කුරුන්තන්කුලම වැව් බැම්මට පහළින් අනාවරණය වූ සෙල්ලිපියේ දැක්වෙන පරිදි 'කුරුන්ගම' (දෙමළෙන් කුරුන්තන් ඌර්) නම් නගරය හෝ සුවිසල් ගම පිහිටා තිබුණි. පහළින් ඇති දියපහරවල දැකගත හැකි මැටි බඳුන් අවශේෂ විශාල ප්‍රමාණයෙන් මේ බව තහවුරු කරගත හැකි වේ. පසු ව මෙහි පැමිණි දෙමළ වැසියන් විසින් මෙහි සංඝබෝධි විසින් ගොඩනගන ලද විහාරය හා අනෙකුත් ගොඩනැඟිලි සම්පූර්ණයෙන් ම විනාශ කරන ලද අතර ඒවායේ ගඩොල් හා කළුගල් නිර්මාණ ඉවත් කරන ලදී. එයින් පසු ඔවුන් විසින් මෙම ස්ථානයේ හින්දු කෝවිලක් නිර්මාණය කරන ලද බවත් පාකර් පැහැදිලි කර ඇත.&lt;ref&gt;
{{cite report
 |title=Report on  the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys p.449 
 |year=1887
 |publisher=Papers Laid Before the Logislative Council of Ceylon during the Session of 1886
}}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote
|text='''&quot;The town or large village that was built on the low side of the embankment of Kuruntan-kulam,and traces of which are to be seen in the fragments of pottery that line the beds of the smaller water courses,is termed Kurungama in the Inscription, The Tamil name was Kuruntan-ur.The later Tamil residents builts a temple here,and they demolished the Wihara built by Sanghabodhi and other buildings, and removed nearly all the briks and stonework to it.&quot;'''
&lt;br&gt;
*සිංහල පරිවර්තනය 

'''&quot;කුරුන්තන්කුලම වැව් බැම්මට පහළින් පිහිටි නගරය හෝ විශාල ගම්මානය, ශිලා ලේඛනයෙහි 'කුරුන්ගම' ලෙස හඳුන්වා ඇත. එහි සාධක කුඩා දියපහරවල් දිගේ දක්නට ලැබෙන මැටි බඳුන් කැබලිවලින් පැහැදිලි වේ. මෙහි දෙමළ නාමය 'කුරුන්තන්-ඌර්' යන්නයි. පසුකාලීනව මෙහි පදිංචි වූ දෙමළ වැසියන් මෙහි කෝවිලක් ඉදිකළ අතර, ඔවුන් සංඝබෝධි රජු විසින් කරවන ලද විහාරය සහ අනෙකුත් ගොඩනැඟිලි කඩා බිඳ දමා, ඒවායේ තිබූ ගඩොල් සහ ගල් නිර්මාණ සියල්ලම පාහේ එම කෝවිල ඉදිකිරීම සඳහා රැගෙන ගොස් ඇත.&quot;'''

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys (1887)
 |author= Henry Parker 
 |volume= XLVI 1886
 |language=en
 |isbn = 
}})}}}}
}}

​මෙම පුදබිමේ පෞරාණිකත්වය පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පාකර් සඳහන් කරන්නේ කුරුන්දි පුදබිම මෙන් ම කුරුන්තන්කුලම වැව ද ක්‍රිස්තු පූර්ව තෙවැනි සියවසේ මැද කාලයට අයත් විය හැකි බවයි. විහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේගේ ජල අවශ්‍යතාවේ අනිවාර්ය බව නිසා වැව බිහි වීමට පෙර මෙම විහාරය ඉදිකිරීමට ඇති අවකාශය සීමිත බව පාකර්ගේ ප්‍රකාශයේ අධ්‍යාහාරගත ව ඇත. තන්නිර්මුරුප්පු වැවේ නිර්මාණ කාලය ඒ හා සමගාමී ද ඊට පසු කාලීන ද යන්න අවිනිශ්චිත බවත් ඔහු දක්වා තිබේ. මෙම වාපි කර්මාන්තයන්ගේ සොරොව් සඳහා යොදාගෙන ඇති ගඩොල් පසු කාලීන ලක්ෂණ නිරූපණය කළ ද එම සොරොව්වේ පසු ව සිදු කළ ප්‍රතිසංස්කරණයන්ගේ දී එක් වූ ඒවා බව
​ද ඔහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දී ඇත. ලක්දිව රාජාවලිය හෙබවූ සිංහල රජවරු, විටෙක සියලු රජවරුන් කුරුන්දි විහාරයට පැමිණෙන්නට ඇති බව කීමට තරම් පාකර් උත්සුක වීමෙන් ම ඔහු මෙම ස්ථානයේ දුන් වැදගත්කම පැහැදිලි වේ. පාකර්ට අනුව මෙරට ඇති වෙනත් ඕනෑම ප්‍රමුඛ පුදබිමක් හා සමාන තත්ත්වයෙහි ලා සැලකිය හැකි පුදබිමක් වශයෙන් කුරුන්දි විහාරය වටහා ගැනීමට හැකි ය.&lt;ref&gt;
{{cite report
 |title=Report on  the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys p.449 
 |year=1887
 |publisher=Papers Laid Before the Logislative Council of Ceylon during the Session of 1886
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1909,Ancient Ceylon 
 |author= Parker Henry(2011)
 |volume=
 |language=en
 |isbn =  
}}&lt;/ref&gt;

===ජේ.පී.ලෙවිස්ගේ වාර්තා===
1895 වසරේ දී වවුනියාව හා මුලතිව් දිස්ත්‍රික්ක ඇතුළත් වන්නි ප්‍රදේශය පිළිබඳ අත්පොත පළකළ මෙරට යටත් විජිත පාලකයෙකු වූ ජේ.පී. ලුවිස් විසින් 1884 වසරේ දී රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ ලංකා ශාඛාවේ සඟරාව සඳහා සපයන ලද තරමක් දිගු ලිපිය සඳහා එක්කර ඇති සිතියමේ ද වත්මන් කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති ස්ථානයට තදානුරූපී අයුරින් 'කුරුන්දිමලේ (Kurundimalai)' නම් ස්ථානයත් ඊට සාබද ව තන්නිමුරුප්පු නම් ස්ථානයත් සඳහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1894.Arch.Eoijogy of the Wanni,journal of Royal Asiatic Society ( Ceylon )
 |author= Lewis,J.P
 |volume= XIII,No.45,pp.151-178
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;  එබැවින් කුරුන්දි විහාරයේ ස්ථානගත වීම පිළිබඳව පැහැදිලි කර ගැනීමේ දී මෙවැනි සටහන් ද බෙහෙවින් පාදක වන්නට ඇතැයි සිතිය හැකි වේ. ලුවිස් වවුනියාව හා මුලතිව් දිස්ත්‍රික්ක ඇතුළත් වන්නිය ප්‍රදේශය පිළිබඳ අත්පොත නම් කෘතියේ සටහන් කර ඇති පළාතේ පුරාවිද්‍යාව පිළිබඳ කොටසේ දී කුරුන්දි විහාරය පිළිබඳ ව තොරතුරු ද අන්තර්ගත කිරීමට අමතක කර නැත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1895.Manual of the Vanni Districts
 |author= Lewis,J.P
 |volume= pp.298
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt; තන්නිමුරුප්පු වැව පිළිබඳ සිදු කරන සාකච්ඡාව තුළ 'කුරුන්දිමලය වනාහි බුදුන් වහන්සේ දෙවැනි වර ලංකාවට වැඩම කළා යැයි පැවසෙන ස්ථානය බව' හෙන්රි පාකර් උපුටා දක්වමින් පෙන්වා ඇත. එමෙන් ම, ලුවිස් විසින් තම කෘතියේ දී පාකර් ද උපුටා දක්වමින් කුරුන්දි විහාරය හා තදාශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා සාධක පිළිබඳ පිටු දෙකක පමණ සැලකිය යුතු විස්තරයක් සපයා ඇත. එහි ආරම්භයේ දී ම මෙම විහාරයේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ දක්වමින් කුරුන්දන්කුලම වැවේ දකුණු අන්තයේ පිහිටා ඇති කුරුන්තන්මලේ හෝ පියන්ගල විහාරය වනාහි සමස්ත පළාතේ ම විශාල ම ව්‍යාප්තියක් දක්වන පෞරාණික විහාරය බව පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1895.Manual of the Vanni Districts
 |author= Lewis,J.P
 |volume= pp.298,310-312
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt; 

​කුරුන්දි වැව ඉදිරිපස බැම්මට පහළ පිහිටි විහාර නිර්මාණයන්ගේ විනාශය පිළිබඳ දක්වමින් ලුවිස් තබා ඇති පාදක සටහන ද මෙම කතිකාවේ දී අත් නොහළ හැකි තොරතුරක් අනාවරණය කරයි. එහි දැක්වෙන අන්දමට, කුරුන්දන්මලේ විහාරයේ පැවති ගල්කණු එම ස්ථානයෙන් ඉවත් කර ඒවා භාවිතා කරමින් මුල්ලිවයික්කාල් කෝවිල නිර්මාණය කර ඇත.ඔහු විශ්වාස කරන පරිදි මෙය සිදු වී ඇත්තේ 1858 තරම් මෑත කාලයක දී ය.එම කෝවිලේ දොරටුව පවා නිර්මාණය කර ඇත්තේ කුරුන්දි කන්දෙන් රැගෙන ගිය කැටයම් කළ ගල් කුලුණුවලින් බව ද ඔහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1895.Manual of the Vanni Districts
 |author= Lewis,J.P
 |volume= pp.312
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt; 
===එච්.සී.පී.බෙල්ගේ වාර්තා===

මෙරට පළමු වැනි පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් වූ එච්.සී.පී. බෙල් විසින් 1905 වසරට අදාළ ව 1909 වසරේ දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්ගේ වාර්ෂික පාලන වාර්තාවේ 'කුරුන්දි විහාරය හා අවට කලාපය' පිළිබඳ පිටු කීපයක් පුරා ඇති විස්තරයක් දක්වා ඇත. එම ලේඛනයේ කුරුන්තන් මලේ (Kuruntan-malai) නම් ගිරිය පාමුල ඇති නටබුන් සහිත මෙම පුදබිම පිළිබඳ එකල සිටි පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් විසින් සපයා ඇති විස්තරය කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා බිම පිළිබඳ මෙතෙක් ලේඛනගත වී ඇති අගනා ම පුරාවිද්‍යා ක්ෂේත්‍ර වාර්තාවකි. කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා භූමිය පිළිබඳ පුළුල් විවරණයක් සපයමින් සිදු කර ඇති විස්තරය අනුව පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්වරයා එම ස්ථානයේ සැලකිය යුතු කාලයක් ගත කර සම්පාදනය කළ විවරණයක් බව පෙනී යයි. මෙම ස්ථානයේ කන්ද මත හා ඒ වටා පිහිටා ඇති පෞරාණික නටබුන්, කන්ද පාමුල පිහිටි වැව හා තදාශ්‍රිත කලාපයේ විසිරී ඇති නටබුන් මෙන් ම පුරාවිද්‍යා සාධක පිළිබඳ ව ප්‍රමාණවත් සවිස්තරාත්මක කරුණු මෙම වාර්තාවේ ඇතුළත් වී පැවතීමෙන් මෙය සනාථ වේ. &lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.59
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;
&lt;! _ _ ===සෙනරත් පරණවිතානයන්ගේ වාර්තා===  _ _ &gt;
&lt;! _ _ ===චාල්ස් ගොඩකුඹුරයන්ගේ වාර්තා=== _ _ &gt;

===එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන්ගේ වාර්තා===
කුරුඳු කන්දේ විහාරය පිළිබඳව අවස්ථා කිහිපයකදීම සටහන් සපයා ඇති ලේඛකයෙකු වශයෙන් එහි ප්‍රවර්ධනය මෙන්ම පුනරුත්ථාපනයක් අපේක්ෂා කළ යතිවරයන් වහන්සේ නමක වශයෙන් පුජ්‍ය එල්ලාවල මේධානන්ද නායක හිමියන් හඳුනාගත හැකි වේ. උන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලද ලේඛන ගණනාවක් අතරින් ප්‍රමුඛ ලේඛනයක් වන &quot;නැගෙනහිර පළාත හා උතුරු පළාතේ සිංහල බෞද්ධ උරුමය&quot; නම් කෘතියේදී මුලතිව්හි පිහිටි කුරුන්දි විහාරය පිළිබඳව විශේෂ සටහනක් තබා ඇත.

එහිදී ලක්දිව බොහෝ තැන්වලදී වනවාටත් වඩා උතුරු හා නැගෙනහිර පළාත් තුළදී සියලු පුරාකෘතිවලට මෙන්ම විශේෂයෙන් බෞද්ධ පුරාකෘති අරබයා ඇති වී තිබෙන ව්‍යසනකාරී තත්ත්වය පිළිබඳ අදාළ බලධාරීන් නිසි කලෙකදී අවධානය යොමු කර අදාළ පිළිවෙත් යෙදුවේ නම් සමීප කාලීනව විනාශ කළ බොහෝ පුරාකෘති හා පුරාවිද්‍යා ස්ථාන ආරක්ෂා කරගත හැකිව පැවතිණු බව උන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කරයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.412
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}}&lt;/ref&gt;
​
​එල්ලාවල මේධානන්ද හිමිපාණන් වහන්සේ මුල්වරට (එනම් 1964 වසරේ විය යුතුයි) මෙම පුදබිම ගවේෂණය සිදු කරන අවස්ථාවේදී එවකට මෙහි පැවති දුෂ්කරතාව සහ පුදබිම පිළිබඳව විස්තර කර තිබේ.

{{Blockquote 
|text=
'''​&quot;මේ සම්පූර්ණයෙන්ම වැසී ඇති ප්‍රදේශයකි. නෙල්ලාරු(මනල්ආරු යන්න විස්තර වේ) හරස් කර තන්නිමුරුප්පු වැව කර තිබේ. එය කුරුන්දම්මලේට දකුණින් පිහිටියේය. කන්දට උතුරු පැත්තෙන් කුරුන්දන්කුලම් වැව පිහිටියේය. මේ වැව් දෙකම පුරාණ නිර්මාණයක් බව ඒ ආශ්‍රිත නටබුන්වලින් පැහැදිලි වෙයි. වැව් දෙක එකට සම්බන්ධ කළැයි සැලකෙන ඇළක් ඇති බව අපට මඟ පෙන්වීමට ගිය දෙමළ ජාතිකයා කීයේය. මේ කන්දට සමහර විට පියන්කල්ලු යන්නද ව්‍යවහාර කෙරේ. එය පියන්ගල යන්නෙහි දෙමළ ඌරුවකි. කන්ද අක්කර සියයකට වැඩියයි සිතමි. මෙහි මුදුන ඕවාල හැඩය ගත් තැනකි. එතැනට පිවිසීමට ඇති උතුරු, දකුණු දෙපසින්ම මාර්ග තිබී ඇත. ඒවායේ ශේෂ දැනට (1964) දක්නට ලැබේ.&quot;'''
&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.413
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.413
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}}&lt;/ref&gt;
}}

​කුරුන්දි විහාරයේ ඇති පෞරාණික වාස්තු නිර්මාණ පිළිබඳව එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන් විසින් තොරතුරු ඉදිරිපත් කර ඇතත් උන් වහන්සේ මෙම විහාර ආකෘතිය හෝ එහි සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව හෝ අදහසක් ඉදිරිපත් කිරීමට උත්සුක වී නොමැත. මෙම කන්ද මුදුනේ ඇති වෘත්තාකාර වාස්තු ව්‍යුහය උන් වහන්සේ විසින් වටදාගෙයක් වශයෙන් හඳුනා ගැනීමට උත්සාහ ගෙන ඇතත් එම ව්‍යුහය බෝධිඝරයක් බව එහි දෘෂ්‍යමාන ලක්ෂණ අනුව නිශ්චිතව හඳුනාගත හැකිව පවතී.මෙම විහාරයේ විහාර ආකෘතිය පිළිබඳ අවධානය යොමු කරනවිට එම හඳුනාගැනීම විශ්වසනීය ආකාරයෙන් තහවුරු වේ.එමෙන්ම, උන්වහන්සේ විසින් එම ස්ථානයේ දැකගත හැකි ගඩොළු නිසැක වශයෙන් ම ඉතා පැරණි යුගයට අයත් බව දක්වා නැතත් එවැනි නිගමනයකට පැමිණීම සඳහා අදාළ කරගත් සාධක හෝ එවැනි නිගමනයකට එළැඹුණු ආකාරය පැහැදිලි කර නැත.

මේධානන්ද හිමියන්ගේ සටහනේ කුරුන්දි විහාරයෙන් අනාවරණය වී ඇති සෙල්ලිපිය පිළිබඳ ව ද තවදුරටත් තම නිරීක්ෂණයක් හා උපකල්පනයක් දක්වා ඇත.

{{Blockquote 
|text=
​'''&quot;කුරුන්දන්කුලම නම් වූ සෙල්ලිපියක තුන්වන මිහිඳු රජු (801-804) ගැන කියවෙන බවත්, ජලය පිළිබඳ ආරවුලක් විසඳීමට රජු එහි ගිය බවත්, ඒ ප්‍රදේශය 'කුරුන්ගම' නමින් ලිපියේ සඳහන් වන බවත් වාර්තාවක දක්වා ඇත. මේ ජල ප්‍රශ්නයට හේතු වූයේ තන්නිමුරුප්පු වැවේ ජලය බව සී.ඩබ්ලියු. නිකලස් මහතා දක්වයි. එහෙත් මේ ලිපිය සෑහෙන පමණ සෙවූ මුත් අපට සොයාගත නොහැකි විය.&quot;'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.414
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.414
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}}&lt;/ref&gt;
}}

​මෙහි දැක්වෙන සෙල්ලිපිය පිළිබඳ ව සෙවීමට උනන්දු වෙමින් එය අනාවරණය කරගත නොහැකි වූ බව උන් වහන්සේ දක්වා ඇතත් මෙම සෙල්ලිපිය කන්ද මුදුනේ නොව පහළ පිහිටි වැවේ බැම්මට පහළින් ස්ථානගත වූ විහාරයේ පිළිම ගෙයක් ඉදිරිපස පැවතිය දී 2020 දී හමු විය.ඊට අමතරව,​මෙම ප්‍රදේශය පිළිබඳව සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රවල දැක්වෙන විවිධ කරුණු සංගෘහිත කරමින් එල්ලාවල මෙධානන්ද හිමියන් වැඩිදුරටත් කරුණු දක්වා තිබේ.

{{Blockquote 
|text=
'''&quot; ​'කුරුන්දක' නමින් ගමක් ගැන අට්ඨ කතාවල කීප විටකම දක්නට ලැබේ. කුරුඳුගමුරට යනුවෙන් කඩඉම් පොත්වල දැක්වෙනුයේ පෙදෙසක් ගැනය. පදී රට, කුරුඳු රටට සමීපව පිහිටි බව පූජාවලිය, නිකාය සංග්‍රහය ආදියෙන් පෙනී යයි. කුරුඳුගමු රට, කුරුඳු රට, කුරුන්දක ආදී වශයෙන් සඳහන් වන්නේ එකම පෙදෙසක් විය යුතුය. පදිරට යනු පදවිය නමින් දැන් හැඳින්වෙන ප්‍රදේශයයි. 2 වන පැරකුම්බා රජු (1236-1270) විසින් විනාශ කරන ලද කාලිංග මාඝගේ බල කඳවුරක් කුරුන්දියෙහි වූ බව මූලාශ්‍රවල දැක්වේ. ඊට ආසන්න කාලයේ ලංකාව ආක්‍රමණය කළ චන්ද්‍රභානුගේ කඳවුරක් මෙහි පිහිටුවා ගත් බවත්, එහි සිංහලයන් තමා වසඟයට ගත් බවත් දැක්වේ. කුරුඳුරට වර්තමාන කදෑකෝරළය හා තඩවන් කෝරළය යැයි අයිවර්ස් මහතා කියයි. වව්නියාව දිසාවට අයත් කරිකට්ටුමලෙයි දකුණු කොටස විය හැකි බව සමහරකුගේ මතයයි. 1 අග්බෝ රජු (571-604) කුරුන්ද නම් විහාරයක් කරවා ඇත්තේය. 1 විජයබාහු රජු (1055-1110) කුරුඳු විහාරය ප්‍රතිසංස්කරණය කරවා කුරුන්ද වාපී නමින් වැවක්ද, පොල් උයනක්ද කරවීය. ඛල්ලාඨ නාග රජු (100-103) කුරුන්දවාශෝක විහාරය තැන වූයේය. මේ ගැන සඳහන් වන පැරණිම වංශ කතා ගත සිද්ධිය මෙයයි. එහෙත් සමහර අට්ඨ කතා වංශ කතාවලට වඩා පැරණිය. සිංහලයේ පැවැති පැරණි හෙළ අටුවා අතර කුරුන්දට්ඨ කතාව එකකි. එයට මේ නම ඇති වූයේ කුරුන්දිකවෙලු විහාරයෙහි ලියන ලද නිසා බව සඳහන් වේ. ඛල්ලාට නාග රජු විසින් කරවන ලද විහාරය කුරුන්දපාසක, කුරුන්දවාශෝක වන දෙනමින්ම මහාවංස පිටපත්වල සඳහන් වී තිබේ.&quot;'''

&lt;br&gt;{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.414,415
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.414,415
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}}&lt;/ref&gt;
}}

​කාලානුරූපී ව ඓතිහාසික අනන්‍යතාව බොඳ වී පැවති මෙම ඓතිහාසික බෞද්ධ ප්‍රදේශයේ ස්ථාන නාමය පිළිබඳ ව අදහසක් ඉදිරිපත් කර ඇත.

{{Blockquote 
|text=
'''&quot;​කුරුන්දවාශෝක කුරුන්දවාපි අශෝක අනුමත කෙටිවීමක් බව පෙනේ. කුරුඳුවැව අසල වූ අශෝක විහාරය ඒ නමින් හැඳින්වූවා විය යුතුය. කෙසේ හෝ මේ සියල්ලේම කුරුන්ද යන කොටස සුරැකී තිබේ. මුලින් කී සෙල්ලිපියේ කුරුන්ගම ගැන සඳහන් වේ. වර්තමාන 'කුරුන්දම' යන මේ නමේම ව්‍යවහාරයකි. ඒ අනුව අට්ඨකතා (සීහලට්ඨ කතා) රචිත යුගයේ එනම් මිහිඳු මා හිමි යුගයේ සිටම කුරුන්දගම හා එම විහාරය පැවතියේය. එහි නම අද දක්වාම වෙනස් වී නැත. සිංහල අටුවා ලිවීමේදී මෙහිදී එක අටුවාවක් ලියැවිණි.එසේනම් ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ මේ ප්‍රදේශය දියුණුව තිබූ බවත් සිංහල බෞද්ධයන් පදිංචිව සිටි බවත් පැහදිලිය.&quot;'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.415
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.415
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}}&lt;/ref&gt;
}}

කුරුන්දි පුදබිම හා තන්නිමුරුප්පු වැව පිළිබඳව 2016 වසරේ දී උන් වහන්සේ විසින් නැවතත් කරුණු සංග්‍රහ කර ඇත. එහි දී උන් වහන්සේ දක්වා ඇති කරුණු අනුව, කඳුගැටය පාමුල හරියේ ත්‍රස්තවාදී උවදුර ඇති වීමට පෙර කාලයේ දී ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් වැඩ සිටීම සඳහා නිමවන ලද ගොඩනැගිල්ලක ශේෂ පැවති බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව,  2023 දි සිදුකළ පුරාවිද්‍යාඥයන් සහ විද්‍යාර්ථයන් කුරුන්දිය අවට සිදුකරන ලද නිරීක්ෂණ චාරිකාවේ දී 1978 දී පමණ මෙම ස්ථානයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වැඩසිටි බවට තොරතුරු අනාවරණය කරගත හැකි විය. කුමාරපුරම් ප්‍රදේශවාසීන් විසින් මෙම කරුණ අනාවරණය කළ අතර ඔවුන් භික්ෂූන් වහන්සේට දානය පවා පූජා කළ බව වැඩිදුරටත් අනාවරණය කරන ලදී.ඒ අනුව මෙම පුද බිම සක්‍රීය කිරීමට යම් පිරිසක් උත්සුක වූ බව පැහැදිලි වේ.​උන් වහන්සේ දක්වා ඇති විස්තර අතර ඉහළ මළුවේ පිහිටි අඩි 12.6ක් දිග ගල් කණුවක දළ වශයෙන් ක්‍රිස්තු වර්ෂ සිව් වැනි සියවසට පමණ අයත් විය හැකි අකුරින් සටහන් කරන ලද ලිපියක් ඇති බවත් එහි ‘රකිබල’ යන කොටස කියවිය හැකි බවත් දක්වා ඇත.&lt;ref&gt; {{cite book
 |title=ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ (2016)
 |author= එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි
 |volume= p.62
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;නමුත් තවමත් එම ශිලා ස්ථම්භය හමු වී නොමැත.මෙම පුදබිමේ ඇති පිළිම ගේ පිළිබඳව විස්තර කරමින් උන් වහන්සේ පහත විස්තරය දක්වා ඇත.

{{Blockquote 
|text=
'''​&quot;මේ එක් ගොඩනැගිල්ලකට අයත් පියගැටපෙළක් කිසියම් සාහසිකයකු විසින් ගලවා පසෙකට පෙරළා ඇත්තේ නිධාන සෙවීමට විය යුතුය. එහි සම්පූර්ණ පිටතට දෙකක් හා කැබලි දෙකක් ඉවත දමා ඇති අතර, එකක් සඳකඩ පහණ සමඟ එක්ව සිටී. දෙපස කොරවක්ගල් දෙකකට හානි කර තිබේ. සඳකඩ පහණේ අර්ධපද්මය හා ගිනිසිළු පෙළ පමණක් නිරූපිත වන බැවින් එය වැඩෙමින් පැවති යුගයේ නිර්මාණයක් බව පෙනේ. ඒ අසල පැත්තක කොටු කැටයම් කළ ගල් පුවරුවක් වෙයි. එය කුමක් සඳහා යෙදුවක් ද යන්න පැහැදිලි නැත.&quot;'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|( {{cite book
 |title=ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ (2016)
 |author= එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි
 |volume= p.63,64
 |language=si
 |isbn = 
}})}}}}&lt;ref&gt; {{cite book
 |title=ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ (2016)
 |author= එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි
 |volume= p.63,64
 |language=si
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;
}}

​මෙම කෘතියේ කුරුන්දි විහාරයේ පුරාවස්තු ගවේෂණය පිළිබඳ ලිපියේ දී ද දක්වා ඇති පිළිම ගේ පියගැටපෙළ ආසන්න නිදන් හොරුන් විසින් සිදු කළ විනාශය 2016 වසර වන විටත් සිදු වී පැවති බව මේ සටහන අනුව තහවුරු වේ. මේ තොරතුරු හා මේ පිළිබඳ අනෙකුත් පුද්ගල විස්තර අනුව සැළකීමේ දී බොහෝ විට මෙම උපද්‍රව ත්‍රස්තවාදී යුද්ධය අවසන් වූ 2009 වසරින් පසුව හා 2016 කාලයට පෙරතුව සිදු වූ බව අනුමාන කිරීමට හැකියාවක් පවතී. මෙම සඳකඩ පහණේ දක්නට ලැබෙන කලාත්මක ලක්ෂණ විස්තර කරමින් උන්වහන්සේ සිදු කර ඇති නිගමනය වඩාත් පැහැදිලි කරන්නේ නම් මෙම නිර්මාණයේ පවතින කලාත්මක ලක්ෂණ අනුව අනුරාධපුර යුගයේ දෙවැනි භාගයේ මැද කාලයට අයත් වන්නක් බව දැකිය හැකි වේ. මෙම පිළිම ගේ වාස්තු ලක්ෂණ හා අවශේෂ පුරාවිද්‍යා සාධක ද ඊට සපුරා ම පාහේ අනුගත වන බවත් දැක්විය යුතු වේ. මේධානන්ද හිමියන් විසින් දක්වා ඇති කොටු සටහන් කළ ගල් පුවරුව අනෙකක් නොව මෙම පිළිමගේ තුළ බුද්ධ ප්‍රතිමාව වඩා හිඳවූ ස්ථානය යටින් පූජාර්හ නිධන් ද්‍රව්‍යය තැන්පත් කොට පැවති යන්ත්‍ර ගල (රත්නන්‍යාසය ) බවට වර්තමානයේ දී පුරාවිද්‍යාඥයන් හඳුනාගෙන තිබේ.

===ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර්ගේ වාර්තා===

ලක්දිව වාපි කර්මාන්ත හා වාරිමාර්ග නගා සිටුවීම මගින් කෘෂි කර්මාන්තය නගා සිටුවීමට මහත් වෙහෙසක් ගත්, ඒ වෙනුවෙන් අගනා කැපකිරීමක් සිදු කළ ඉංජිනේරු, රිචඩ් ලෙස්ලි බ්‍රෝහියර් විසින් මෙරට වාපි කර්මාන්ත අරභයා සම්පාදනය කරන ලද විශිෂ්ට නිබන්ධනයක් වූ &quot;ලක්දිව පුරාතන වාරිකර්මාන්ත&quot; නම් නිබන්ධනයේ දී ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳ කරුණු දක්වා තිබේ.

​ලක්දිව, උතුරු කලාපයේ පිහිටි විශාල මෙන්ම වැදගත්ම වාපි කර්මාන්තයක් වූ ‘තන්නිමුරුප්පු වැව’ පිළිබඳ සාකච්ඡාව අතරතුර කුරුන්දි බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ප්‍රදේශය පිළිබඳව ද කරුණු දැක්වීමට එතුමා උත්සුක වී ඇති බව එම නිබන්ධනයෙන් පැහැදිලි වේ. පුරාවිද්‍යා හෝ ඉතිහාස විෂයයෙන් පරිබාහිර විෂයක් පිළිබඳ සිදු කළ නිබන්ධනයක දී ද මෙම විහාරය පිළිබඳ තොරතුරු අන්තර්ගත කිරීමට තරම් එතුමා උත්සුක වීමෙන් මෙම ඓතිහාසික ස්ථානය පිළිබඳ පවතින වැදගත්කමත් කොතෙක් ද යන්න ඒ තුළින් මනාව පෙන්නුම් කෙරෙයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග(1935) 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර්,පරිවර්තනය එල්.පියසේන(2001)
 |volume= pp.22,23
 |language=si
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote
|text='''&quot;මේ වැව් දෙක(තන්නිමුරුප්පු වැව සහ කුරුන්දි වැව) අතර පිහිටි කුරුන්තන්මලේ නොහොත් පියංගල කන්ද සර්වඥයන්වහන්සේ දෙවැනි වර ලංකාවට වැඩිය වර වැඩ සිටි ස්ථානයක් යයි පරම්පරානුගත හිමිකම් පවතී. මෙය ඉතා විශාල නටබුන්ගෙන් ඇති භූමියකි. ඒ අතර කුරුන්තන් කුලමේ වැව් බැම්ම කෙළවර පටන් කඳු මුදුන දක්වා යන ගල්පඩි පෙළක් තිබේ. කන්ද ක්‍රමයෙන් සිහින්ව ගොස් (කිකිළි බිජුවක ආකාර) මුදුන සමතලාවක් ය. ගල්පඩිපෙළට මූනලා තිබෙන පැත්තේ ඇතැම් විට මුදුන වටේ ම වෙන්ටත් පුළුවන. සතරැස් කොට කපන ලද ගලින් බැඳි අඩි 7 ක් හෝ 8 ක් උසැතිව තිබුණේ ය.

'''​මෙම කන්ද මුදුනේ තිබෙන නෂ්ටාවශේෂ හා ඒ අසළ තිබෙන්නා වූ තවත් දේද ස්ථානය සම්බන්ධව පවතින කථා ප්‍රවෘත්තිය සැබෑ බව ඔප්පු වීමට සහ ඉඩම ඇදින ගැනීමට ද ආධාර වේ. (මෙම දිරාපත්වීම කල්යාම නිසා සිදුවූවක් නොව ඕනෑකමින් කරන ලද කැඩීම් බිඳීම්ය.) කතාව නිවැරදි නම් කුරුන්ත කුලම අඩු වශයෙන් ක්‍රි.ව. ඉහත තුන්වෙනි ශතවර්ෂයේ මැද හරිය දක්වා අතීත කාලය පෙන්වයි. මක්නිසා ද යන හොත් මෙහි වාසය කළ සංඝයාට වැව් නැතිව නම් දිය ලබාගන්ට තැනක් නැති නිසාය.

'''​තන්නිමුරුප්පුවත් ඒ කාලයේදී ම කළා ද නැතුව පසුකාලයක කරණ ලද්දක් ද යනු නියම වශයෙන් දැන ගැනීමට යමක් නැත. පාකර් ලියන්නේ &quot;දියදොරටු දෙක බැඳීමට පාවිච්චි කර තිබෙන ගඩොල් මෑත කාලීන ඒවාය. නුමුත් ලංකාවේ උතුරු කොටසේ බොහෝ ස්ථානවල සිදු වී තිබෙන ප්‍රකාර මෙම දිය දොරටුවල පළමු බැම්ම කඩාගිය බොහෝ කාලයකට පසු නැවත බැඳි ඒවා වෙන්ට පුළුවන&quot; කියාය.

'''​එම මහතාගේම වැඩිපුර කීමක් නම්, මෙම ස්ථානය සිංහල රජවරු බොහෝ දෙනෙක් ඇතැම් විට සියල්ලෝමත් තමන් පැමිණි බව පෙන්වීමට වැඩි සලකුණු තබා නැතත්, මේ ස්ථානයට පැමිණිය හුය, කියා ය.&quot;

&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1
}})}}}}
}}

මෙහිදී අවධානය යොමු කළ යුතු කරුණ නම් පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සිදුව ඇති විනාශයන් ස්වභාවිකව සිදු වූවක් නොවන බවත් ඕනෑකමින් කිසියම් පිරිසක් විසින් සිදු කරන ලද ඒවා වන බවට වාර්තා කර තිබීමයි.ඊට අමතරව බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙවැනිවර ලංකාගමනයේ දී වැඩි බවට වන ජනප්‍රවාදය හා පුරාවස්තු විසිරී පවතින ප්‍රදේශය කොපමණ ද යන්න දක්වා සිටියි.තවද,කුරුන්දි පුවරු ලිපිය පිළිබඳව ද හෙන්රි පාකර් තැබූ සටහන් විස්තර කරමින් විස්තරයක් හා කුරන්දි වැවේ වෑකන්දට පහළින් තිබූ ගම්මානය ගැන ද සංක්ෂිප්ත අදහසක් එතුමා දක්වා තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්,pp.22,23
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1
}}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote 
|text='''​බැම්මට පහළ පළමුවෙනි සංඝබෝධි රජ (ක්‍රි.ව. 246-248) විහාරයක් කරවූයේ ය. ඊට බොහෝ කලකට පසු පස්වෙනි දප්පුල රජ තමන් රජ පැමිණි පළමුවන අවුරුද්දේ එක් විහාරයක නැවතත් සංඝයා නැවැත් වූයේ ය. මෙහි ක්‍රි.ව. 965 වෙන්ට පුළුවන. තුන්වෙනි මිහිඳු රජ තමන් රජ පැමිණි අටවැනි අවුරුද්දේ තම මෑණියන් හා දියණියනුත් සමඟ වැවබලන්ට ගොස් සංඝබෝධි රජ විසින් ගොඩනගා මිහිඳු රජ විසින් ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද විහාරයේ මහත් ගල්පොරුවක ලංකාවේ සමහවෙන ගල් සන්නස් වලින් ඉතාම දීර්ඝ එකක්වන දික්ගල් සන්නසක් කොටවා තිබේ.

'''​පාකර් තවත් කියන්නේ 'එය කොටා තිබෙන ගල් මුහුණට කල්යාමෙන් සිදුවී තිබෙන අනතුර නිසා සන්නසේ වචනවලින් වැඩි කොටස කියවන්ට බැරිකම කනගාටුදායකය. ප්‍රධාන කොටම එහි පදිංචි සංඝයා විසින් පිළිපැදිය යුතු ව්‍යවස්ථා පන්තියක් එහි සන්නසෙහි අඩංගු වේ. නුමුත් වඩා සැලකිය යුතු සාමාන්‍ය කරුණු ස්වල්පයක් එහි ඇතුළත් වේ. ‘රජ්ජුරුවන්ගේ මහා වැව' ගැන එහි සඳහනක් ඇත. (එය තන්නිමුරුප්පුව මෙන් පෙනේ.) තව ද ගොවිතැනට අනතුරු වන සමහර ආරවුල් ගැනද එහි සඳහන් වී තිබේ. රජතෙම (තමන්ගේ අක්ෂර වින්‍යාසය ගැන සැකසහිත වූයෙන්) සන්නස කපන ලද්දේ තමා විසින්ම බව කියා මෙම ව්‍යවස්ථා අක්ෂර අඩුවුනත් කිසිවෙකු විසින් කඩ කරන්නේවත්, අමුතු කරන්නේවත් නැතුව, බලපිහිටීම ඇතුව නොකඩවා ගෙන යන්නේ යයි අණකරන්නේ ය කියාය.

'''​කුරුන්තන් කුලමේ වැකන්දට පහත් පැත්තේ ගොඩනගා තිබුණ ගම හෝ නියම්ගම්, කුඩා දියපාරවල්වල සමහවෙන කැබිලිති කඩුවලින් ඒ ගැන විභාග කළ අයට සම්භ විය. ඉහත සඳහන් කළ පුරාණ ගල්සන්නසේ මෙම වාස භූමියට කුරුම් ගම යයි නම්කර ඇත.

&lt;br&gt;{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1
}})}}}}
}}

මීට අමතරව,දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණ වලින් විහාරයට වූ විනාශය සහ 13,14 වන සියවස් වලින් පසුව මෙම ප්‍රදේශයන් ජන ශුන්‍ය වූ බව පැහැදිලි අයුරින් බ්‍රෝහියර් තම වාර්තාව තුළ ප්‍රකාශ කර තිබේ.එයින් ගම්‍ය වන වැදගත් කරුණක් නම් වන්නේ උතුරේ ප්‍රදේශයට අයත් මුලතිව් සහ වවුනියා ආදී වන්නි ප්‍රදේශය සියවස් කිහිපයක් ජන ශුන්‍යව පැවතී බවත් හා දැන් එම ප්‍රදේශවල පදිංචිව සිටින දමිළ ජනතාව එහි පාරම්පරික ජනතාව නොවන බවයි.

{{Blockquote 
|text=
'''​එම ස්ථානයට දෙමළෙන් කරුන්තන්ඌරු යයි කියති. කල් යත් යත් දකුණු ඉන්දියාවෙන් ගොඩබැස එහි පදිංචි වූ අය සංඝබෝධි රජ විසින් කරවූ විහාරය ද, අනිකුත් ගොඩනැගිලිද බිඳහෙලා එහි ගල් ගඩොල් ආදියෙන් කෝවිලක් මෙහි සෑදූ බව පෙනේ. නමුත් පරම්පරානුගත කතාවකින් හෝ ඉතිහාසික ලියවිල්ලකින් හෝ වැව් බැම්ම බිඳුනු කාලයවත් නගරය පාළුවට හැරිය කාලයවත් පෙන්වන්නේ නැත. දකින්නට තිබෙන දේ මෙම භූමියෙහි දහ තුන්වෙනි හෝ දහ හතරවෙනි ශත වර්ෂයෙන් මෙහා එහි කිසිවෙක් පදිංචිව සිටි බවක් නොපෙන් වයි.&quot;'''

&lt;br&gt;{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්,pp 22,23
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1}}&lt;/ref&gt;
}}


​බ්‍රෝහියර් දක්වා ඇති සටහන අනුව ඔහුගේ කාලය වන විට විද්‍යාමාන වූ වැදගත් ලේඛන පිළිබඳ සුපරීක්ෂාකාරී වෙමින් මෙම පෞරාණික පුරාවිද්‍යා බිම පිළිබඳ සාරාංශය ම හකුළා දැක්වීමට තරම් සමත් වී ඇති බව පැහැදිලි වේ. එහි මෙම විහාරයේ ආරම්භය, ඒ සඳහා විවිධ අවස්ථාවල දායකත්වය දැක්වූ රජවරුන් හා ප්‍රධානීන්ගේ මැදිහත් වීම, ස්ථානයේ පැවැත්ම හා එහි පරිහානිය සම්බන්ධ අදාළ කරුණු ආදිය ද පෙළ ගස්වා ඇති ආකාරය ඔහුගේ වාර්තා තුළින් මනාව දැකගත හැකි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1
}}&lt;/ref&gt;

===සී.ඩබ්.නිකලස්ගේ වාර්තා===

මෙරට ඓතිහාසික පුරාවිද්‍යාව අරබයා බිහි වූ ශ්‍රේෂ්ඨ විද්වතකු වන සිරිල් වේස් නිකලස් මහතා තමන් සම්පාදනය කළ &quot;පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය&quot; නම් කෘතියේ දී කුරුන්දි විහාරය පිළිබඳව අඟනා විස්තරයක් සපයා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1979,පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය 
 |author= Lewis,J.P පරිවර්තනය.සෝමපාල ජයවර්ධන 
 |volume= නව වෙළුම,xxi කාණ්ඩය
 |language=si
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt; විවිධ සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර,අභිලේඛන හා පුරාවිද්‍යා මූලාශ්‍ර විග්‍රහ කරමින් එතුමා දක්වා ඇති අදහස පහත පරිදි වේ.

{{Blockquote
|text='''&quot;ඛල්ලාටනාග (ක්‍රි.පූ. 110-103) කුරුන්දවාසෝක විහාරය තැනවීය. කුරුන්දක චුල්ලක නම් පිරිවෙණක් ද විය. කුරුන්දි අට්ඨකතාව සම්පාදනය කරන ලද්දේ කුරුන්දිවේලු විහාරයේ දීය. කුරුන්දක ග්‍රාමය අට්ඨකතාවල සඳහන්ව තිබේ. කුරුන්දි විහාරය තනවන ලද්දේ I වන අග්බෝධි (570-604) විසින් බව කියා ඇත. (සිංහල වංසකතාවල එය හඳුන්වා ඇත්තේ කුරුඳු වැව නමිනි.) ඔහු මෙය අවට යොදුන් 3ක් (සැතපුම් 25-30) පමණ පළල් පොල්වත්තක් වවන ලද බව ද කියා තිබේ. IV වන අග්බෝධිගේ (667-683) ඇමතියෙක් කුරුන්දපිල්ලක විහාරයෙහි පාසාදයක් තැනුවේය.&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;නිකලස් මහාවංශය උපුටාදක්වමින් 'පොත්ථකූඨ' නම් නිලධාරියෙකු මේ ප්‍රසාදය ඉදිකළ බව පෙන්වා දී ඇත.නමුත් ලක්‍ෂ්මන් සුසන්ත පෙරේරයන් පෙන්වා දී ඇති පරිදි බුද්ධාගමේ දායකයෙකු ලෙස ක්‍රියාකළ පොත්ථකුට්ඨ නැමැති ධනවත් පුද්ගලයා ද්‍රවිඩයකු වූ බවයි.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=රජ පෙළපත් අස්ථිරව පැවති කාලපරිච්ඡේදය 289-303
 |author= ලක්‍ෂ්මන් සු.පෙරේරා 
 |volume= I කාණ්ඩය, I භාගය, p.302
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;

''''I වන විජයබාහු (1055-1110) කුරුන්දි විහාරය යළි කරවීය. මේ සියලු නම් එකම විහාරයකට වූ විවිධ නම් වීමට බොහෝ ඉඩ තිබේ. මෙය පිහිටි කුරුන්දිරට්ඨ දැනට වවුනියා දිස්ත්‍රික්කයේ දකුණු කරිකට්ටමූල කොට්ඨාසයට සමානය. මේ පැරණි නම වර්තමාන කුරුන්තන් ඌර්හි නෂ්ඨාවශේෂ අතර රැකී තිබේ. කුරුන්දි දිසාව II පරාක්‍රමබාහු (1236-1271) කාලයේ දී දෙමළුන් අතේ විය. මෙය පසුකල චන්ද්‍රභානු නම් ආක්‍රමණිකයා විසින් ද අල්ලා ගන්නා ලදී. කුරුන්ද සමීපයෙහි I වන අග්බෝධි අම්බිලපස්සව විහාරය කරවීය.&quot;'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title=1979,පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය 
 |author= Lewis,J.P පරිවර්තනය.සෝමපාල ජයවර්ධන 
 |volume= නව වෙළුම,xxi කාණ්ඩය
 |language=si
 |isbn =
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1979,පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය 
 |author= Lewis,J.P පරිවර්තනය.සෝමපාල ජයවර්ධන 
 |volume= නව වෙළුම,xxi කාණ්ඩය,p.102
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;
}}

​බ්‍රෝහියර් දක්වා ඇති පරිදි ම සී.ඩබ්ලිව්. නිකලස් ද මෙම ස්ථානයේ ඓතිහාසික ක්‍රම පිළිවෙල පිළිබඳව සංක්ෂේපයෙන් නමුත් විශ්වසනීය තොරතුරු රාශියක් සපයා ඇත. ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයන්ගේ අන්තර්ගත තොරතුරු ඔස්සේ මෙම පැරණි විහාරය ඓතිහාසික භූමිශාස්ත්‍ර තොරතුරු සමඟ සම්පාත කිරීමද , වෙනත් ආගමිකයන්ගේ හා ආක්‍රමණිකයන්ගේ මැදිහත් වීම නිසා මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට සිදු වී ඇති බලපෑම පිළිබඳ නිවැරදි අයුරින් කරුණු දැක්වීම ද ඔහුගේ වාර්තා තුළ වැඩිදුරටත් දැකිය හැක.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1979,පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය 
 |author= Lewis,J.P පරිවර්තනය.සෝමපාල ජයවර්ධන 
 |volume= නව වෙළුම,xxi කාණ්ඩය
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;


===වෙනත් පූර්ව වාර්තා===
====වල්පොල රාහුල හිමියන්ගේ වාර්තා====
වල්පොල රාහුල හිමිපාණන් වහන්සේ තම දර්ශන විශාරද උපාධිය සඳහා ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයට ඉදිරිපත් කරන ලද නිබන්ධනය ඇසුරින් 1956 වසරේ දී ප්‍රකාශයට පත් කළ History of Buddhism in Ceylon නම් කෘතියේ දක්වා ඇති ‘පුරාණ ලංකාව’ නම් ස්ථාන දක්වන සිතියමේ වත්මන් කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති ප්‍රදේශයට තදානුගත ව ඉතා පැහැදිලිව 'කුරුන්දි' යනුවෙන් දක්වා තිබීමෙන්&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ලක්දිව බුදුසමයේ ඉතිහාසය 
 |author= වල්පොල රාහුල හිමි(2011)
 |volume= 
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ මේ ප්‍රදේශය කුරුන්දි රට වශයෙන් පිළිගත් බව පැහැදිලි වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ සාහිත්‍ය පිළිබඳ ප්‍රශස්ත විචාරක්ෂියක් යොමු කළ ඒ හිමියන් ශාස්ත්‍රාලයීය මතය නියෝජනය කරමින් සම්පාදනය වූ, මේ ප්‍රාදේශීය අනන්‍යතා ස්ථාපනය වත්මන් කුරුන්දි විහාරයේ ස්ථානගත වීම ද හඳුනා ගැනීම සම්බන්ධව වැදගත් බව පෙන්වා දිය හැක.1956 වසරේ දී පළමුව ප්‍රකාශයට පැමිණි ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ ලංකා ඉතිහාස කෘතියේ 158 හා 159 පිටු අතර රඳවා ඇති ‘ඈත අනුරාධපුර යුගයේ ලංකාව’ නම් ලංකාවේ පැරණි ම ඓතිහාසික යුගයේ ස්ථාන දක්වෙන්න සිතියමේ&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ ලංකා ඉතිහාසය 
 |author= සංස්.හේම් චන්ද්‍ර රාය
 |volume= පළමු මුද්‍රණය 1964,I කාණ්ඩය, I භාගය 
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;ද වත්මන් කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති ප්‍රදේශයම කුරුන්දි වශයෙන් ම හඳුනාගෙන සටහන් කර තිබේ. ප්‍රකට විද්වතුන් හේතුවෙන් සැලකිය යුතු වගකීමකින් තොර ව මෙම ප්‍රාදේශීය අනන්‍යතාව තහවුරු වන බව පෙන්වා දිය හැකි වේ.
====සී.එස්.නවරත්නම්ගේ වාර්තා====
සී.එස්. නවරත්නම් විසින් රචනා කරන ලද 'වන්නි හා වන්නියාස්' නම් කෘතියේ දී කුරුන්තන්කුලම් නම් ස්ථානයක හින්දු කෝවිලක නටබුන් ඇති බව '''&quot;There are ruins of Hindu Temples at Irasentirankulam,at Chinnapuvaraskulam and Kurunturkulam&quot;''' යනුවෙන් දක්වා ඇත.නමුත් එය විශ්වසනීය හෝ අදාළ ස්ථානය පිළිබඳ නිශ්චිත ස්ථාන විස්තර සහිත ව දක්වා නොතිබීම විමතියට කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=C.S.Nawarathnam
 |author= Vanni &amp; Vanniyas
 |volume= p.1p
 |language=en
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;
====ගුණපාල මලලසේකරයන්ගේ වාර්තා====
මෙරට විසු ප්‍රකට පඬිවරයෙකු වූ ගුණපාල මලලසේකර මහතා තම දර්ශනසූරි උපාධිය සඳහා සම්පාදනය කළ කෘතහස්ත කෘතියක් වූ 'ශ්‍රී ලංකාවේ පාලි සාහිත්‍ය' කෘතියේ විය යුතු පරිදි ම අවස්ථා කීපයක ම ලංකාවේ ප්‍රමුඛ අට්ඨකතාවක් වශයෙන් සැලකිය හැකි කුරුන්දි අටුවාව පිළිබඳව සංක්ෂේපයෙන් සඳහන් කර ඇත. එහි දේශීය භාෂාවන්ගෙන් සංග්‍රහ කරන ලද අටුවා පිළිබඳ දැක්වීමේ දී ශ්‍රී ලංකාවේ කුරුන්දවේළු විහාරයෙහි දී ලියන ලද නිසා කුරුන්දී නම් වූ අට්ඨකතාව' පිළිබඳ සඳහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ශ්‍රී ලංකාවේ පාලි සාහිත්‍යය (1965)
 |author= ගුණපාල මලලසේකර පරිවර්තනය.ඩබ්.දයාරත්න තිසේරා 
 |volume= p.61
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;
====කුඩාවැල්ලේ ධීරානන්ද කලයාණිවංශ හිමියන්ගේ වාර්තා====
මෙරට ඓතිහාසික භූමි සිතියම් ගණනාවක් එක්තැන් කරමින් කුඩාවැල්ලේ ධීරානන්ද කලයාණිවංශ හිමියන් විසින් 1967 වසරේ දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ඓතිහාසික සිතියම් සංග්‍රහයේ දක්වෙන සිතියම් කීපයකම ‘කුරුන්දි’ නම් ස්ථානය, වර්තමානයේ මුලතිව් සමීපයේ කුරුන්දි පුරාණ බෞද්ධ විහාරය පිහිටි කලාපයේ ම සලකුණු කර ඇති බව දැනගත හැකි වේ. එම කෘතියේ අන්තර්ගත කර ඇති සිතුවම් කීපයක ම මෙම ස්ථානය සටහන් කර ඇත. එහි ‘අනුරාධපුර පූර්ව යුගය : මහජන ව්‍යාප්තිය හා ග්‍රාම නාම’, ‘අනුරාධපුර මධ්‍යතන යුගය : නගර සහ ග්‍රාම නාම’ හා ‘පොළොන්නරු යුගය : නගර සහ ග්‍රාම නාම’ යන සිතියම් ත්‍රිත්වය විශේෂ අවධානයකට ලක් විය යුතු අතර ප්‍රමාණවත් මූලාශ්‍ර පදනම් කරගෙන සකසා ඇති මේ සිතියම් අනුරින් අනුරාධපුර පූර්ව යුගයේ සිට පොළොන්නරු කාල පරිච්ඡේදය දක්වා ම කුරුන්දි පූජා බිම අවධානයට පාත්‍ර වූ ද කලාපීය වශයෙන් කේන්ද්‍රීය ප්‍රදේශයක් වූ බව ද පැහැදිලි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ලංකාවේ ඓතිහාසික භූමි සිතුවම්(1967)
 |author= කුඩාවැල්ලේ ධීරානන්ද කලයාණිවංශ හිමි 
 |volume= 
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;
====එච්.ඒ.පී.අභයවර්ධනයන්ගේ වාර්තා====
එච්.ඒ.පී. අභයවර්ධන විසින් 1978 වසරේ දී පළමු වැනි වරට සිංහල බසින් ප්‍රසිද්ධියට පමුණුවන ලද ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි දේශ සීමා විස්තර කරන ප්‍රකට කෘතියක් වූ 'කඩයිම්පොත් විමර්ශනය' කෘතියේ සිව් වැනි පරිච්ඡේදය වූ ‘දේශ සීමා විස්තර’ පරිච්ඡේදයේ දී 'කුරුන්දගමු රට' නම් උපමාතෘකාව යටතේ සංග්‍රහ කර ඇති විස්තරය වර්තමාන කුරුන්දි විහාරය පිහිටි ප්‍රදේශය හා සම්පාත වේ. අබේගුණවර්ධනයන්,මෙයට ඉහත කෘති තුළ කුරුන්දිය සම්බන්ධයෙන් අන්තර්ගත වූ විස්තරයන්ගේ සාරසංක්ෂේපයක් දක්වමින් මේ පිළිබඳව වැඩිදුරටත් පැහැදිලි කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= කඩඉම්පොත් විමර්ශනය (1978)
 |author= එච්.ඒ.පී.අභයගුණවර්ධන 
 |volume= p.105
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote 
|text=​'''&quot;කුරුඳුගමුරට යන නමින් ශ්‍රී ලංකාවේ කඩයිම්පොතේ සඳහන් වන්නේ වංසකතාවේ එන කුරුන්දිරට්ඨය විය හැකිය.පදී සහ කුරුඳු යයි වංශකතාවේත්, පූජාවලියේත්, නිකාය සංග්‍රහයේත් සඳහන් වන ස්ථාන දෙකෙන් දෙවැන්න මෙකී කුරුඳුගමුරට යැයි සිතිය හැකිය. ඛල්ලාඨනාග (ක්‍රි.පූ. 110-103) රජ කුරුන්දවාසෝක විහාරය ඉදි කළ බව කියා තිබේ. එසේම කුරුන්දිවේලු විහාරයේ දී කුරුන්දි අට්ඨකතාව ලියන ලද බව ද සඳහන් වෙයි. මාඝගේ බලකොටුවක් කුරුන්දියෙහි තිබූ බවත්, එය II පරාක්‍රමබාහු රජ විසින් විනාශ කරන ලද බවත් වංසකතාව, පූජාවලිය සහ නිකාය සංග්‍රහය යන ග්‍රන්ථවල සඳහන් වේ. පසු කාලයේ දී ලක්දිව ආක්‍රමණය කළ චන්ද්‍රභානු රජු පදී සහ කුරුඳු රටවල සිංහලයන් තමන් වසඟයට ගත් බව පෙනේ.කුරුඳු රට නමින් සඳහන් වන්නේ අනුරාධපුරයට උතුරින් පිහිටි කැදෑ හා කඩවත් කෝරල දෙක යයි අයිවර්ස් කියයි.එහෙත් මේ මතය වැරදි බවත් වර්තමාන වව්නියාවට අයත් කරිකට්ටුමලෙයි දකුණු කොටස මෙයින් ගැණෙන බවත් නිකලස් පෙන්වා දෙයි.පැරණි කුරුන්දිරට්ඨ යන නම වර්තමාන කුරුන්තන්වූර් යන්නෙහි ගැබ් වී ඇති බව ඔහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දෙයි.&quot;'''

&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= කඩඉම්පොත් විමර්ශනය (1978)
 |author= එච්.ඒ.පී.අභයගුණවර්ධන 
 |volume= p.105
 |language=si
 |isbn = 
}})}}}}
}}
====රණවීර ගුණවර්ධනයන්ගේ වාර්තා====
රණවීර ගුණවර්ධන විසින් මහාවංශයේ දැක්වෙන වචනයක් පාදක කරගනිමින් කුරුන්දි විහාරය පිළිබඳ වැදගත් නිරීක්ෂණයක් වාර්තා කර ඇත. ඒ, පළමු වැනි අග්‍රබෝධි රජු විසින් කරවන ලද කුරුන්දි විහාරය සියලු සංඝයා වහන්සේ සඳහා පූජා කරන ලද බවයි. මේ දැක්වෙන අග්ගබෝධි රජු විසින් කරවන ලද විහාරය එම නමින් ම(කුරන්දි විහාරය නමින්) පැවත ආ විහාරයේ සිදු කරන ලද අභිනව ඉදිකිරීමක් හෝ කටුකොහොල් ඇරීමක් විය යුතු ය.

{{Blockquote 
|text=
'''&quot;​පළමු වැනි අග්බෝධි (571-604) විසින් කරවන ලද කුරුන්දි විහාරය සකල සංඝයා සඳහා (සබ්බසංඝිකං) වී යැයි වාර්තා කරන විට චූලවංශය අදහස් කරන්නට ඇත්තේ එබඳු ස්වාධීන විහාරයක් ගැන විය හැකිය.සබ්බ සාංඝික ​යන වචනය වැදගත් කොට සලකන්නේ නම්, මේ වකවානුවේ දී ඉදිකරන ලද හෝ ප්‍රදානයන් ලබන ලද බොහෝ විහාර මෙන් නොව, මෙකී විහාරය කිසිම නිකායකට අනුබද්ධ වීමෙන් තොර වූවක් ලෙස සැලකිය හැකිය.&quot;'''
&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= සිවුර සහ නඟුල,මධ්‍යතන යුගයේ මුල් භාගය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විහාරස්ථ ජීවන සම්ප්‍රදාය සහ එහි ආර්ථික පාර්ශවයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක්
 |author= රණවීර ගුණවර්ධන (1993)
 |volume= p.51
 |language=si
 |isbn =
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= සිවුර සහ නඟුල,මධ්‍යතන යුගයේ මුල් භාගය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විහාරස්ථ ජීවන සම්ප්‍රදාය සහ එහි ආර්ථික පාර්ශවයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක්
 |author= රණවීර ගුණවර්ධන (1993)
 |volume= p.51
 |language=si
 |isbn =}}&lt;/ref&gt;
}}

​සමකාලීන සමාජය තුළ බෞද්ධ ශාසනය තුළ පැවති නිකාය ප්‍රභේදනයක් පිළිබඳ සාධක ගුණවර්ධන උපුටා දක්වා ඇති කරුණින් තහවුරු වේ. සමකාලීන මෙන් ම පශ්චාත් කාලීන සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රය තුළ මුළු මහත් ලංකාව සම්බන්ධයෙන් ම මේ කරුණු සාධනය සඳහා දෙස් දෙන සාක්ෂි සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් හඳුනාගත හැකි ව පවතී. ඒ අනුව, පූර්ව කාලීන ව මහා විහාර සම්ප්‍රදාය නියෝජනය කළ විහාරයක් වශයෙන් පැවති කුරුන්දි විහාරය කාලානුක්‍රමික ව අභයගිරි සම්ප්‍රදාය වෙත විතැන් වූ අන්දම මෙම ස්ථානයෙන් ම(කුරුන්දි විහාරයෙන් ම) අනාවරණය වී ඇති අභිලේඛන තුළින් මෙන් ම පුරාවිද්‍යා ගවේෂණයේ දී අනාවරණය වූ පුරාවිද්‍යා සාධක තුළින් ද පැහැදිලි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= සිවුර සහ නඟුල,මධ්‍යතන යුගයේ මුල් භාගය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විහාරස්ථ ජීවන සම්ප්‍රදාය සහ එහි ආර්ථික පාර්ශවයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක්
 |author= රණවීර ගුණවර්ධන (1993)
 |volume= p.51
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;

====එම්.එච්.සිරිසෝමයන්ගේ වාර්තා====
මෙරට උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි පිහිටි බෞද්ධ උරුමය පිළිබඳ විශේෂ අවධානයක් යොමු කරමින් මාහැඟි කාර්යභාරයක් සඵල කළ හිටපු පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්වරයෙකු වූ එම්.එච්. සිරිසෝම ද කුරුන්දි මලේ විහාරය පිළිබඳව විස්තරයක් &quot;උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි හෙළ උරුමය&quot; යන ග්‍රන්ථයෙහි සදහන් කර ඇත. ඔහුගේ තක්සේරුව අනුව ද වවුනියා දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටි (එහෙත් වර්තමාන මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කයට අයත් වන) කුරුන්දන් මලෙයි නම් වූ ස්ථානය ප්‍රදේශයේ ඇති ඉතා පැරණි මෙන් ම ආගමික වශයෙන් වැදගත් බෞද්ධ විහාරයක අවශේෂ ඇති ස්ථානයකි. මේ ස්ථානය පිළිබඳ එතුමා සංක්ෂේපයෙන් පහත දැක්වෙන සටහන තබා ඇති අතර මේ සඳහා එච්.සී.පී. බෙල් විසින් සපයන ලද විස්තරයන් ද පාදක කරගෙන ඇති බව ද පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි හෙළ උරුමය 
 |author= එම්.එච්.සිරිසෝම 
 |volume= pp.42,43
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote 
|text=​'''&quot;මෙම ස්ථානයෙහි කඳු ගැටයක් මත විශාල ප්‍රදේශයක පැතිරුණු පැරණි ස්තූප, පොකුණු, ආරාම බුදු ගෙවල් සහ වෙනත් වාස්තු විද්‍යාත්මක අංගයන්හි අවශේෂයන් දැකිය හැකි ය. එය ඛල්ලාඨනාග රජතුමා විසින් ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවන සියවසේදී ගොඩනගන ලද කුරුන්දපාෂාණ විහාරය ලෙස හඳුනාගත හැකි ය. මෙම ස්ථානයෙහි දී 'කුරුන්දි අට්ඨකථා' නම් වූ සිංහල අටුවා ග්‍රන්ථය සම්පාදනය කරන ලදි. කුරුන්දි විහාරයේ නටබුන් අක්කර සියයක පමණ ප්‍රදේශයක පැතිර ඇත.&quot;'''

&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title=උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි හෙළ උරුමය 
 |author= එම්.එච්.සිරිසෝම 
 |volume= pp.42,43
 |language=si
 |isbn = 
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි හෙළ උරුමය 
 |author= එම්.එච්.සිරිසෝම 
 |volume= pp.42,43
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;
}}
====කේ.සිරිල් මැතිව්ගේ වාර්තා====
​ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික උරුමය සුරක්ෂිත කිරීමෙහි ලා සන්ධිස්ථානයක් සේ සැලකිල්ලට බදුන් විය යුතු වූත්, ජාතික කර්තව්‍යයක් වශයෙන් අගය කළ යුතු වූත් අවස්ථාවක් වන, එවකට පැවති රජයේ කර්මාන්ත හා විද්‍යා කටයුතු පිළිබඳ ගරු අමාත්‍ය, කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් විසින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කරන ලද අභියාචනයේ දී ද&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ජාතිවාදි අහිතකර පූර්වමතියෙන්,නීති විරෝධි අත්පත් කර ගැනීමෙන් හෝ හිතාමතාම කරන විනාශ කිරීමෙන් උපද්‍රවයට ලක් වී ඇති,ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වස්තු සම්පත් හානියෙන් බේරා සංරක්ෂණය කර තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කළ අභියාචනය (1983)
 |author= කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් සහ එම්.එච්.සිරිසෝම
 |volume=
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt; උතුරු පළාත තුළ පිහිටා ඇති මෙම වැදගත් පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත අවධානය යොමු කර ඇත. එකී අභියාචනය සඳහා එවකට සහකාර පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් වූ එම්. එච්. සිරිසෝම විසින් සකසන ලද ස්ථාන දක්වන
​සිතියමේ 37 කුරුන්දන්කුලම් හා 38 කුරුන්දන් ඌර් යනුවෙන් තන්නිමුරුප්පු වැවත් මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයත් දක්වා ඇත. මෙම ලේඛනයේ ම කුරුන්දන්මලෙයි යන ශීර්ෂය යටතේ සංක්ෂිප්ත විස්තරයක් ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර එහි දක්වන විස්තරය අනුව &quot;කුරුන්දි විහාරයේ නටබුන් පැතිර ගිය අක්කර 78, රූඩ් 2 සහ පර්චස් 13 ක භූමිභාගය(එවක භූමි ප්‍රමාණය), 1933 මැයි 12 වෙනි දින නිකුත් කරන ලද, අංක 7981 දරන ගැසට් පත්‍රයෙහි පළ කරන ලද නිවේදනයක් මගින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් වශයෙන් ප්‍රකාශ කොට ඇත.&quot; &lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ජාතිවාදි අහිතකර පූර්වමතියෙන්,නීති විරෝධි අත්පත් කර ගැනීමෙන් හෝ හිතාමතාම කරන විනාශ කිරීමෙන් උපද්‍රවයට ලක් වී ඇති,ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වස්තු සම්පත් හානියෙන් බේරා සංරක්ෂණය කර තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කළ අභියාචනය (1983)
 |author= කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් සහ එම්.එච්.සිරිසෝම
 |volume= pp.17,18
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;මෙම පෞරාණික ප්‍රදේශයේ අනන්‍යතාවය විකෘති කිරීම සඳහා සිරිල් මැතිව්ගේ සමකාලීන අවධියේ දී යම්කිසි අන්තවාදී පිරිසක් විසින් උත්සුක වූ අන්දම මෙම වාර්තාවේ ම ඇතුළත් කර ඇති බවක් එම අභියාචනයේ දැක්වේ.

{{Blockquote 
|text=
'''&quot;​1981 අගෝස්තුවේ දී ජාතිවාදී කලබල පැවති සමයේ හදිසි තත්ත්වයක් ප්‍රකාශයට පත්කොට තිබියදී ඇතැම් පුද්ගලයන් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයට අවසර නැතුව ඇතුළු වී, පසුව නවීන හින්දු කෝවිලක් බවට පරිවර්තනය කිරීමේ අදහසින්, පැරණි ගල් ගෙයක ඉතිරි වී ගිය ගල් කණු මත උපයෝගී කර ගත් වහලක් තනා තිබිණි. ගල් ගෙය ඇතුළත වියනෙහි කොන්ක්‍රීට් සහිත සිමෙන්ති දමා ත්‍රිශූලයක් ද සවි කොට තිබිණි. කපුරු ආදිය පත්තු කිරීම සඳහා, ත්‍රිශූලය ඉදිරිපස තබා තිබුණේ ගල් පුවරුව පුවත්පතේ ශ්‍රී පාද ලාංඡනය සහිත ගලකි. ත්‍රිශූලයක් සවි කිරීම සඳහා අසල තිබුණු ස්තූප ගොඩනැගිල්ලේ මතුපිට මට්ටම් කොට සිමෙන්ති දමා තිබේ. ඉතා පැරණි බෞද්ධ විහාරයක් තිබුණු ස්ථානයක හින්දු කෝවිලක් තැනීමට ප්‍රයත්නයක් දරා ඇති බව පෙනේ.&quot;'''&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;2022 වසරේ ශ්‍රීලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යා කැණීමේ දී මෙහි දක්වන ලද පැරණි වාස්තු නිර්මාණය බෞද්ධ පිළිමගෙයක් බව කිසිඳු සැකයකින් තොරව තහවුරු වී ඇත.එම කැණීමෙන් පොළොව යට වැළලී තිබිය දී අනාවරණය වී ඇති බුදු පිළිම හා බෝසත් පිළිම මෙන්ම වෙනත් බෞද්ධ පුරාවස්තු වලින් මේ කරුණ නැවත නැවතත් සනාථ වී තිබේ.&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title=ජාතිවාදි අහිතකර පූර්වමතියෙන්,නීති විරෝධි අත්පත් කර ගැනීමෙන් හෝ හිතාමතාම කරන විනාශ කිරීමෙන් උපද්‍රවයට ලක් වී ඇති,ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වස්තු සම්පත් හානියෙන් බේරා සංරක්ෂණය කර තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කළ අභියාචනය (1983)
 |author= කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් සහ එම්.එච්.සිරිසෝම
 |volume= pp.17,18
 |language=si
 |isbn =
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ජාතිවාදි අහිතකර පූර්වමතියෙන්,නීති විරෝධි අත්පත් කර ගැනීමෙන් හෝ හිතාමතාම කරන විනාශ කිරීමෙන් උපද්‍රවයට ලක් වී ඇති,ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වස්තු සම්පත් හානියෙන් බේරා සංරක්ෂණය කර තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කළ අභියාචනය (1983)
 |author= කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් සහ එම්.එච්.සිරිසෝම
 |volume= pp.17,18
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;
}}

​එවකට පැවති රජයේ අමාත්‍යවරයෙකු වූ සිරිල් මැතිව්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් සිදු කරන ලද එකී වාර්තාව හේතුවෙන් මෙම පැරණි ප්‍රදේශයේ අනන්‍යතාවය තවදුරටත් විකෘති කිරීම හා කෙලෙසීම වැළකී ඇති අතර ම මෑත කාලීනව එම ප්‍රදේශයේ සිදු වන ආගමික මෙන්ම සාමාජීය සංවර්ධන වැඩකටයුතු සඳහා ප්‍රබල වශයෙන් සහයෝගය දක්වන ලේඛනයක් වශයෙන් ද බලගැන්වී ඇත. 

​එවකට පැවති රජයේ ගරු අමාත්‍යවරයෙකු වූ සිරිල් මැතිව්ගේ ගරු සභාපතිත්වයෙන් යුක්ත ව ගොඩනගන ලද රාජ්‍ය සංස්ථා බෞද්ධ සමිති සම්මේලනයේ ගරු ලේකම් වශයෙන් කටයුතු කළ සාහිත්‍යාචාර්ය, පියසේන එස්. ජයවීර විසින් කුරුන්දි වෙහෙර නැවත ගොඩනැඟීම සඳහා එ දවස් ගත් ක්‍රියාමාර්ගත් එහි දී පැනනැඟී විවිධ බාධාවන් පිළිබඳවත් ඔහු විසින් ම සම්පාදිත &quot;ලක්දිව බෞද්ධ උරුමයේ ජීවමාන සංකේත (වෙහෙරක් සොයා ගිය ගමන)&quot; යන කෘතියේ වැදගත් තොරතුරු ප්‍රමාණයක් අන්තර්ගත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ලක්දිව බෞද්ධ උරුමයේ ජීවමාන සංකේත(වෙහෙරක් සොයා ගිය ගමන)
 |author= පියසේන එස්.ජයවීර
 |volume= pp.29-32
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;

==වර්තමාන සංරක්ෂණය==
2018.05.16 වන දින කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට වැඩම කළ ගල්ගමුවේ සාන්තබෝධි නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය සංරක්ෂණය කිරීමට අවශ්‍ය මූලික අඩිතාලම ආරම්භ විය.එම මස ම 17 වන දින උන්වහන්සේ විසින් පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල්වරයාට කුරුන්දි විහාරය සංරක්ෂණය කිරීමට දැනුවත් කර ඇති අතර 2018.08.09 දින පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල් විසින් වව්නියාව සහකාර පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂවරයා වෙත ලිපියක් යොමු කරමින් ගල්ගමුවේ සාන්තබෝධි හිමියන්ගේ ද සහය ලබා ගනිමින් කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය සංරක්ෂණය කිරීමට අවශ්‍ය වැඩ කටයුතු ආරම්භ කරන ලෙස දන්වා තිබේ.මෙම සංරක්ෂණය කටයුතු සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් මූල්‍යමය දායකත්වය ලබා දී ඇත්තේ බෞද්ධාලෝක පදනමයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= pp.322-326
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===කැණීම් කටයුතු අතරතුර ප්‍රදේශයේ හින්දු ජනතාව සහ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව අතර ඇති වූ මතභේද===

2018.09.04 දින සිට ආරම්භ වූ සංරක්ෂණය වැඩපිළිවෙළ සදහා දිගින් දිගටම ප්‍රදේශයේ හින්දු ජනතාවගේ සහ අන්තවාදී දෙමළ දේශපාලකයන්ගේ බාධා වීම් සිදුව තිබේ.කිහිපවතාවක් මේ සම්බන්ධව ඇතිවූ ගැටලු අධිකරණයේ නඩු ලෙස විභාග වී ඇති අතර මාස කිහිපයකට  පසු ඇණහිට තිබූ පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සංරක්ෂණය කටයුතු ආරම්භ කිරීමට මුලතිව් අධිකරණයේ අවසරය හිමි වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= pp.327-333
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;කෙසේ නමුත් විවිධ හේතූන් නිසා සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කිරීම 2020 වර්ෂය දක්වා කල් ගොස් ඇති අතර,එම වර්ෂයේ සැප්තැම්බරය් මස නැවත සංරක්ෂණය කටයුතු ආරම්භ වන දැනගත් අන්තවාදී දෙමළ පිරිසක් නැවත ගරු අධිකරණයට කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණය කටයුතු ගැන පැමිණිලි කර ඇත. පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන්ගේ කරුණු දැක්වීම මත එම පැමිණිල්ල සාවද්‍ය බවත් නීත්‍යානුකූලව උසාවි නියෝගය අනුව සංරක්ෂණය කටයුතු වන බවටත් ගරු මුලතිව් අධිකරණයේ විනසුරුවරයා තීන්දු කරනු ලැබීය.පසුව පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සීමා නිර්ණය වැනි කටයුතු සිදු වූ අතර කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ මූලික කැණීම් 2021.01.18 දින ආරම්භ වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= pp.333-347
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

පුරාවිද්‍යා කැණීම් වලදී ස්ථූපයේ යූප ගල මතුවීම නිසා ඇතැම් දෙමළ පිරිස් විසින් අනවබෝධය නිසා &quot;අෂ්ඨ තාරා ශිව ලිංගය&quot; ලෙස වැරදියට අර්ථකථනය කොට සමාජ මාධ්‍යට හා ප්‍රසිද්ධ දමිළ මාධ්‍ය හරහා ප්‍රචාරය කර තිබෙන බව වාර්තා වී ඇත.කැණීම් අවසන් වූ පසුව කුරුන්දි ස්ථූපය සංරක්ෂණය කිරීම ආරම්භ වූ අතර 2022 වර්ෂයේ මාර්තු මස දී ප්‍රතිමාගෘහයේ කැණීම් කටයුතු ආරම්භ විය.සංරක්ෂණය කටයුතු නිමවෙමින් පැවති කුරුන්දි ස්ථූපයේ ධාතු නිධානෝත්සවය 2022.06.12 දින ආරම්භ වීමට නියමිතව තිබූ අතර එම උත්සවයට 40 කට ආසන්න දෙමළ අන්තවාදී පිරිසක් උත්සවය පැවත්වෙන ස්ථානයට බලහත්කාරයෙන් ඇතුළුව එය කඩාකප්පල් කර තිබේ.එදින සවස ද යාපනයේ සිට පැමිණි දෙමළ පිරිසක් බස් රථයකින් පැමිණ සංරක්ෂණය කරමින් පැවති ස්ථූපය අසළ විරෝධතාවයක් දක්වා තිබේ.ආරක්ෂක අංශයන් ඔවුන් එම පරිශ්‍රයෙන් ඉවත් කිරීමට උත්සහ කළ ද ඔවුන් බෞද්ධ සැරසිලි ඉවත් කරන තුරු ඉවත් නොවන බවට ප්‍රකාශ කර ඇති බව වාර්තා වේ.ඒ අනුව බෞද්ධ සැරසිලි ඉවත් කළ පසු සවස 6.30 ට පමණ ඔවුන් එම ස්ථානයෙන් පිටත්ව ගොස් තිබේ.කෙසේ නමුත් සමහර අන්තවාදි දෙමළ දේශපාලකයන් සහ අන්තවාදී පිරිස් කුරුන්දි විහාරය පැරණි ශිව කෝවිලක් බව පවසමින් හා ඒ අවට ඉඩම් ගැටලු මූලික කොට සංරක්ෂණය කටයුතු සඳහා බාධා කිරීම් දිගින් දිගටම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= pp.348-365
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===2022 මුලතිව් අධිකරණයේ මතභේදාත්මක නියෝගය===
වර්ෂ 2022 දී ජූලි මස 14 වන දින මුලතිව් මහේස්ත්‍රාත්වරයා විසින් කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳව විශේෂ තීන්දුවක් ලබා දෙමින් පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ කිසිඳු විමසීමකින් තොරව සංරක්ෂණය වෙමින් පවතින කුරුන්දි ස්ථූපය ගලවා ඉවත් කිරීමට ශ්‍රී ලංකා පොලීසිය වෙත නියෝගයක් ලබා දී තිබේ.සිංහල බෞද්ධයන්ගේ හඳ කම්පාකරවන එම පුවත සමාජ මාධ්‍ය සහ විද්‍යුත් මාධ්‍ය තුළ වේගයෙන් ප්‍රචාරය වූ අතර ඒ කාලසීමාව 2022 අරගල සමය වූ බැවින් මෙය විවිධ පිරිස් ගෝඨාභය රාජපක්ෂ ප්‍රමුඛ ආණ්ඩුව නැවත බලයට ගෙන ඒමේ උත්සාහයක් බවටත්,තවත් සමහරු මෙම ස්ථානය රැකගැනීම වෙනුවෙන් කටයුතු කළයුතු බවටත් තම අදහස් පලකර තිබෙනු දැකගත හැකි විය.ශ්‍රී ලංකා පොලීසිය විසින් නීතිපතිවරයාව මේ පිළිබඳව දැනුවත් කර ඇති අතර 2022 ජූලි මස 19 දින නීතිපතිවරයාගේ උපදෙස් පරිදි මුලතිව් අධිකරණයේ දී එම නඩුව නැවත කැඳවිණි.ඉන්පසු මහේස්ත්‍රාත්වරියා කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ නිරීක්ෂණය චාරිකාවකට එක්ව එහි තත්ත්වය අවබෝධ කරගත් පසු තමන් විසින් මීට පෙර ලබා දී තිබූ නියෝගය අත්හිටුවීමේ නියෝගයක් නිකුත් කරන ලදී.ඒ අනුව නැවතත් කුරුන්දි ස්ථූපය සංරක්ෂණය කිරීමට අවස්ථාව හිමි විණ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= pp.366-367
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;


===2023 පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල්වරයාගේ හා මුලතිව් මහේස්ත්‍රාත්වරයාගේ ඉල්ලා අස්වීම්,ස්ථූපයේ ===

නමුත් පසුව නැවතත් ඇති වූ ගැටලු කිහිපයක් මත සංරක්ෂණය කටයුතු අත්හිටුවීමට නියෝග ලැබුණු අතර එම නියෝග අවසන් වී නැවත සංරක්ෂණය කටයුතු සඳහා අවසර හිමිව ඇත්තේ 2022 නොවැම්බර් මස දීය.උතුරු පළාත් ප්‍රධාන සංඝනායක පූජ්‍ය ගල්ගමුවේ සාන්තබෝධි නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ අනුශාසනා මත,දහසක් බාධක ගැටලු මැද 2018 මැයි මස දී ආරම්භ කළ කුරුන්දි පුදබිමේ කැණීම් සහ සංරක්ෂණය කටයුතු නොකඩවා සිදුකරමින් පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව,ශ්‍රී ලංකා රජරට විශ්වවිද්‍යාලය,ආරක්ෂක අංශ එක්ව සහ බෞද්ධාලෝක පදනමේ මූල්‍ය දායකත්වයෙන් 2023 මාර්තු මස 17 දින කුරුන්දි ස්ථූපයේ සංරක්ෂණ කටයුතු නිල වශයෙන් අවසන් කරනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.389
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ නමුත් මාස කිහිපයකට පසු කුරුන්දි විහාරය හා වෙනත් මතභේදාත්මක සිදුවීම් සම්බන්ධ නඩු කිහිපයක් හේතුවෙන් තමාට විවිධ විවිධ පාර්ශව මඟින් පීඩන එල්ලවන බව පවසමින් මුලතිව් මහේස්ත්‍රාත්වරියා වන ටී.සරවනරාජා මහතා 2023 සැප්තැම්බර් මස  ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වී විදේශගත වූ බව වාර්තා වී තිබේ.&lt;ref&gt;https://ceylontoday.lk/2023/09/30/mullaitivu-district-judges-sudden-resignation-creates-controversy/{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.dailymirror.lk/print/breaking-news/Mullaitivu-District-Judge-resigns/108-268166&lt;/ref&gt;

එසේම පුරාවිද්‍යා භූමියේ සීමා මායිම් ලකුණු කිරීම සහ අවට ජනතාව අනවසරයෙන් ඉඩම් අත්පත් කරගැනීම්&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;දෙමළ ජනතාව එම ඉඩම් ඔවුන්ගේ අයිතිය සහිත බව පෙන්වන නමුත් වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට අයිතිය ඇති ඉඩම් ප්‍රමාණයක් &lt;/ref&gt; ආදිය ඇතුළව කුරුන්දි විහාරය මූලික කොට පැන නැගී ඇති ගැටලු පිළිබඳව සාකච්ඡාවක් 2023 ජුනි මස එවක අන්තර්වාර රජයේ ජනාධිපති වූ [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] , දෙමළ දේශපාඥයන් සහ පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන් සම්බන්ධ වී ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයේ දී පැවැත්විණ.රනිල් වික්‍රමසිංහ අන්තර්වාර ජනාධිපතිවරයා නව පුරාවිද්‍යා සීමාවට අයත්වන ඉඩම් අක්කර 279 න් අක්කර 79 ක් නැවත ප්‍රදේශයේ ජනතාවට ලබාදෙන ලෙස පවසා ඇති අතර එවක පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල් වරයා වූ අනුර මනතුංග මහතා එම භූමියේ ඇති පුරාවිද්‍යා වටිනාකම හේතුවෙන් පුරාවිද්‍යා ආඥා පනත අනුව එසේ කල නොහැකි බව පෙන්වා දී ඇත.නමුත් දිගින් දිගටම ගැටලුකාරී ලෙස ගිය මෙම සාකච්ඡාවේ එක් අවස්ථාවක අන්තර්වාර රජයේ ජනාධිපති [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] &quot;ඔයා හදන්නේ මට ඉතිහාසය උගන්නන්නද?නැත්නම් මම ඔයාට උගන්වන්න ද?&quot; යනුවෙන් පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල් වරයා දෝෂදර්ශනයට ලක් කර තිබේ.එසේම අක්කර 279 ක පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය ගැන පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන් කරුණු දක්වන විට, &quot; ඇයි අක්කර 279 ක් ඕන?ඒක මහාවිහාරයට වඩා ලොකුද?මහා විහාරය,ජේතවනාරාමය සහ අභයගිරිය තුනම අක්කර 100 ක් ගන්නේ නැහැ &quot; යැයි [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] තම අදහසක් දකවමින් විරෝධය දක්වා තිබේ.මෙම සිදුවීමෙන් පසු දින පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල් මහාචාර්ය අනුර මනතුංග මහතා සිය ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය.&lt;ref&gt;https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/director-general-of-archeology-professor-anura-manatunga-resigns/&lt;/ref&gt;මීට පෙර ද,කුරුන්දි විහාරයේ කැණීම් ආරම්භ කළ මුල් අවස්ථාවේ දී එනම් 2018 දී ද එවකට අග්‍රාමාත්‍ය වූ [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] විසින් එවක පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල් වරයා වූ මහාචාර්ය [[පී.බී.මණ්ඩාවල]] මහතා වෙත ලිපියක් යවමින් එහි සංරක්ෂණ කටයුතු නවතා දමන ලෙස ලිඛිතව දැනුවත් කර තිබුණු බව ද වාර්තා වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.333 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

==වෙනත් ලිපි==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]]
*[[කදුරුගොඩ විහාරය]]
*[[නාගදීප පුරාණ විහාරය]]
*[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]]
*[[සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය]]

==උපුටාගැනීම්==
{{Reflist|group=උපුටාගැනීම}}

==පැහදිලි කිරීම්==
&lt;references group=&quot;සවිස්තර&quot; /&gt;

==බාහිර සබැඳි==
*  [https://www.youtube.com/watch?v=jeqVchnZGG4 කුරුන්දි රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන]

==මූලාශ්‍ර==
*{{cite book
 | last = ඤාණානන්ද 
 |first = කිරිබත්ගොඩ 
 |title = මහාවංශය,ප්‍රථම භාගය 
 |publisher = මහාමේඝ ප්‍රකාශකයෝ
 |year = 2020
 |isbn = 978-955-687-185-2
 |language = si
}}
*{{cite book
 | last = ඤාණානන්ද 
 |first = කිරිබත්ගොඩ 
 |title = මහාවංශය,ද්විතීය භාගය 
 |publisher = මහාමේඝ ප්‍රකාශකයෝ
 |year = 2020
 |isbn = 978-955-687-182-1
 |language = si
}}
*{{cite book
 |last=  සුමේධ වීරවර්ධන 
|first= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල 
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය
 |publisher = සරසවි ප්‍රකාශකයෝ 
 |year=2023
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}

==වැඩිදුර කියවීම==
*කුරුන්දි විහාර වංසය
*පෞරාණික ස්ථාන හා ස්මාරක,මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය&lt;ref&gt; {{cite book
 |title=පෞරාණික ස්ථාන හා ස්මාරක,මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය
 |author= එම්.වී.ජී.කල්ප අසංග හා අයි.පී.එස්.නිශාන්ත(2018)
 |volume= 
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;

== යොමු ==
{{reflist}}

{{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]]</text>
      <sha1>goz559j5qlgwgsli7kgzfrs5cp8ldqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ද්වාදශ ඔලිම්පියානුවෝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195865</id>
    <revision>
      <id>795593</id>
      <parentid>795197</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T18:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>795593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15182" sha1="06p4rzcgxy8n0yuhzewvrlti5dl4kvc" xml:space="preserve">
[[ගොනුව:Greek_-_Procession_of_Twelve_Gods_and_Goddesses_-_Walters_2340.jpg|thumb|ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනා ඔවුන්ගේ සංකේත සහිතව පෙරහැරේ ගමන් කරන ආකාරය නිරූපණය කරන හෙලනිස්තික කැටයමක කොටසක් (ක්‍රි.පූ. 1 වන සියවස {{Ndash}} ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස); වමේ සිට දකුණට: හෙස්ටියා (යෂ්ටිය), හර්මීස් (පියාපත් සහිත තොප්පිය සහ සැරයටිය), ඇෆ්‍රඩයිටී (වේලය පැළඳ), ඒරීස් (හිස්වැසුම සහ හෙල්ලය), ඩිමීටර් (යෂ්ටිය සහ තිරිඟු මිටිය), හිෆීස්ටස් (යෂ්ටිය), හේරා (සෙංකෝලය), පොසෙයිඩන් (ත්‍රිශූලය), ඇතීනා (බකමූණා සහ හිස්වැස්ම), සියුස් (අකුණ සහ සැරයටිය), ආර්ටිමිස් (දුන්න සහ ඊතලය) සහ ඇපලෝ (වීණාව). වෝල්ටර්ස් කලා කෞතුකාගාරයෙන් . ]]
{{Greek myth}}[[පුරාතන ග්‍රීක ආගම|පුරාණ ග්‍රීක ආගමේ]] සහ [[ග්‍රීක මිත්‍යා කථා|මිථ්‍යා කථාවල]],  '''ද්වාදශ ඔලිම්පියානුවන්''' හෙවත් '''ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනා''' යනු ග්‍රීක දේව මණ්ඩලයේ ප්‍රධාන [[දෙවි දේවතාවියෝ|දෙවිවරුන්]] වන අතර, ඔවුන් සාමාන්‍යයෙන් [[සියුස්]], [[පොසෙයිඩන්|පොසයිඩන්]], [[හේරා]], [[ඩිමීටර්]],[[ඇෆ්‍රඩයිටී]] , [[ඇතීනා]], [[ආර්ටිමිස්]], [[ඇපලෝ]], [[ඒරිස්|ඒරීස්]], [[හිෆීස්ටස්]], [[හර්මීස්]] සහ [[හෙස්ටියා]] හෝ [[ඩයනයිසස්]] ලෙස සැලකේ.  සම්ප්‍රදායට අනුව ඔවුන් [[ඔලිම්පස් කන්ද|ඔලිම්පස් කන්දේ]] ජීවත් වූ නිසා ඔවුන් ''ඔලිම්පියානුවන්'' ලෙස හැඳින්විණි.

ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනාට අමතරව, දෙවිවරුන් දොළොස් දෙනෙකුගෙන් යුත් තවත් බොහෝ වන්දනා කණ්ඩායම් තිබුණි.

== ලැයිස්තුව ==
ඔලිම්පියානු දෙවිවරුන් දොළොස් දෙනාගේ තනි සම්මත ලිඛිත ලැයිස්තුවක් නොමැත. ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙස බහුලව සැලකෙන ග්‍රීක දෙවිවරුන් සහ දේවතාවියන් දහතුන සහ ඔවුන්ගේ රෝම අනුරූපී දෙවිවරුන් පහත දැක්වේ.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;&quot; |ග්‍රීක
! style=&quot;padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;&quot; |රෝම
! style=&quot;padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;&quot; |රූපය
! style=&quot;padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;&quot; |කාර්යභාරය සහ සංකේත
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[සියුස්]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ජුපිට'|ජුපිටර්]]
|[[ගොනුව:Jupiter_Smyrna_Louvre_Ma13.jpg|156x156පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |දෙවියන්ගේ රජු සහ [[ඔලිම්පස් කන්ද|ඔලිම්පස් කන්දේ]] පාලකයායි; අහසට, අකුණට, විදුලියට, නීතිය, සහ සාධාරණත්වයට අධිපති වේ.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ටයිටන්වරුන් වූ ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ ලාබාලතම දරුවායි. හේරාගේ ස්වාමියා මෙන්ම සොහොයුරා ද වූ අතර, පොසයිඩන්, හේඩීස්, ඩිමීටර් සහ හෙස්ටියාගේ සොහොයුරායි. ඔහුට ඔහුගේ සොහොයුරිය වූ ඩිමීටර්, ලිටෝ වැනි දෙවඟනන් පමණක් නොව, ලිඩා සහ ඇල්මිනී වැනි මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රීන් සමඟ ද සබඳතා තිබිණි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Hamilton |first=Edith |title=Mythology: Timeless Tales of Gods and Heroes |date=September 26, 2017 |publisher=Black Dog &amp; Leventhal Publishers |others=Illustrated by Tierney, Jim. |isbn=978-0-316-43852-0 |edition=75th anniversary illustrated |location=New York |oclc=1004059928}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ සංකේත අතරට අකුණ, රාජාලියා, ඕක් ගස, ගවයා, සෙංකෝලය ඇතුළත් විය.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[හේරා]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |ජූනෝ
|[[ගොනුව:Hera_Campana_Louvre_Ma2283.jpg|137x137පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |දෙවිවරුන්ගේ රැජින සහ විවාහයට, කාන්තාවන්ට, දරුප්‍රසූතියට සහ පවුලට අධිපති දෙවඟනයි.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ බාලම දියණියයි. සියුස්ගේ සොහොයුරිය සහ භාර්යාව වේ. විවාහයට අධිපති දෙවඟන වූ මැය, සියුස්ගේ පෙම්වතියන් සහ ඔවුන්ගේ දරුවන්ගෙන් පළිගන්නට නිතරම උත්සාහ දැරී ය.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;මැයගේ සංකේත වනුයේ මොනරා, කොහා සහ එළදෙනයි.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[පොසෙයිඩන්|පොසයිඩන්]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |නෙප්චූන්
|[[ගොනුව:Statue_of_Poseidon_NAMA_235_(DerHexer),_part_2.JPG|100x100පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |මුහුදට, ජලයට, කුණාටුවලට, භූමිකම්පාවකට සහ අශ්වයන්ට අධිපති දෙවියන් ය.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ මද්දුම පුත්‍රයා වේ. සියුස් සහ හේඩීඅගේ සහෝදරයායි. නෙරෙයිඩ් ඇම්ෆිට්‍රයිට් සමඟ විවාහ විය; එසේවුවද, බොහෝ ග්‍රීක දෙවිවරුන් මෙන් මොහුට ද පෙම්වතියන් රැසක් වූහ.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ඔහුගේ සංකේත වූයේ ත්‍රිශූලය, අශ්වයා, ගවයා සහ ඩොල්ෆින් ය.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඩිමීටර්]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |සීරීස්
|[[ගොනුව:Demeter_Altemps_Inv8546.jpg|172x172පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |අස්වැන්න, සශ්‍රීකත්වය, කෘෂිකර්මාන්තය, ස්වභාව ධර්මය, සහ ඍතූන්ට අධිපති දෙවඟනයි. ඇය [[ආහාරමය ඇට වර්ග|ධාන්‍ය]] සහ භූමියේ සශ්‍රීකත්වය පාලනය කළා ය.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ මද්දුම දියණියයි. සියුස් සහ පොසයිඩන්ගේ පෙම්වතියකි. පර්සිෆෝනී, ඩෙස්පොයිනී සහ ඒරියන්ගේ මවයි.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ඇගේ සංකේත වන්නේ පොපි, තිරිඟු, පන්දම,  කෝර්නුකෝපියාව සහ ඌරා යි.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඇපලෝ|Apollo]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඇපලෝ|Apollo]]
|[[ගොනුව:Italy-3104_-_Apollo_(5378415112).jpg|113x113පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |God of Sun, light, prophecy, [[දර්ශනය|philosophy]], archery, truth, inspiration, poetry, music, arts, manly beauty, medicine, healing, and plague.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The son of Zeus and Leto, and the twin brother of Artemis.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;His symbols include bow and arrow, lyre, raven, swan and wolf.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ආර්ටිමිස්|Artemis]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Diana
|[[ගොනුව:Diane_de_Versailles_-_Musée_du_Louvre_AGER_Ma_589.jpg|109x109පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Goddess of the hunt, the wilderness, virginity, the Moon, archery, childbirth, protection and plague.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The daughter of Zeus and Leto, and the twin sister of Apollo.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Her symbols include the Moon, horse, deer, hound, she-bear, snake, cypress tree, and bow and arrow.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඒරිස්|Ares]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Mars
|[[ගොනුව:Ares_Canope_Villa_Adriana_b.jpg|150x150පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |God of war, violence, bloodshed and manly virtues.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The son of Zeus and Hera, all the other gods despised him except Aphrodite. His Latin name, Mars, gave us the word &quot;[[wiktionary:martial|martial]]&quot;.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;His symbols include the boar, serpent, dog, vulture, spear, and shield.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඇතීනා|Athena]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Minerva
|[[ගොනුව:Mattei_Athena_Louvre_Ma530_n2.jpg|150x150පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Goddess of wisdom, handicraft, and warfare.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |title=Merriam-Webster's Encyclopedia of Literature |date=1995 |publisher=Merriam-Webster |isbn=9780877790426 |page=[https://books.google.com/books?id=eKNK1YwHcQ4C&amp;pg=PA81 81]}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The daughter of Zeus and the Oceanid Metis, she rose from her father's head fully grown and in full battle armor.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Her symbols include the owl and the olive tree.
|-
| style=&quot;padding-left:0.65em;&quot; |[[හිෆීස්ටස්|Hephaestus]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Vulcan
|[[ගොනුව:Vulcan_Coustou_Louvre_MR1814.jpg|113x113පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Master blacksmith and craftsman of the gods; god of the forge, craftsmanship, invention, fire and volcanoes.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The son of Hera, either by Zeus or through parthenogenesis. Married to Aphrodite. His Latin name, Vulcan, gave us the word &quot;[[ගිනි කඳු|volcano]]&quot;.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;His symbols include fire, anvil, axe, donkey, hammer, tongs, and quail.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඇෆ්‍රඩයිටී|Aphrodite]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[වීනස්|Venus]]
|[[ගොනුව:Cnidus_Aphrodite_Altemps_Inv8619.jpg|175x175පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Goddess of love, pleasure, passion, procreation, fertility, beauty and desire.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The daughter of Zeus and the Oceanid or Titaness Dione, or perhaps born from the sea foam after [[යුරේනස් (පුරාණෝක්තිය)|Uranus]]' blood dripped into the sea after being castrated by his youngest son, Cronus, who then threw his father's genitals into the sea. Married to Hephaestus, although she had many adulterous affairs, most notably with Ares. Her name gave us the word &quot;aphrodisiac&quot;, while her Latin name, Venus, gave us the word &quot;venereal&quot;.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Her symbols include the dove, bird, apple, bee, swan, myrtle, and rose.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[හර්මීස්|Hermes]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Mercury
|[[ගොනුව:Hermes_Ingenui_Pio-Clementino_Inv544.jpg|164x164පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Messenger of the gods; god of travel, commerce, communication, borders, eloquence, diplomacy, thieves, and games. He was also the guide of dead souls.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The son of Zeus and the nymph Maia. The second-youngest Olympian, just older than Dionysus.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;His symbols include the caduceus (staff entwined with two snakes), winged sandals and cap, and tortoise (whose shell he used to invent the lyre).
|-
| colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; |''Most lists of the &quot;twelve Olympians&quot; consist of the above eleven plus either Hestia or Dionysus''
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[හෙස්ටියා|Hestia]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Vesta
|[[ගොනුව:Statua_di_divinità_con_peplo,_detta_hestia_giustiniani,_120-140_dc_ca.,_da_un_orig._del_470-460_ac_ca,_dalla_coll._giustiniani,_MT_490,_01.jpg|163x163පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Goddess of the hearth, fire and of the right ordering of domesticity and the family; she was born into the first Olympian generation and was one of the original twelve Olympians.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;She is the first child of Cronus and Rhea, the elder sister of Hades, Demeter, Poseidon, Hera, and Zeus.


''Some lists of the Twelve Olympians omit her in favor of Dionysus, but the speculation that she gave her throne to him in order to keep the peace seems to be a modern invention.''{{තහවුරු​ කරන්න|date=August 2024}}&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2024)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;]]''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඩයනයිසස්|Dionysus]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Liber
|[[ගොනුව:Dionysos_Louvre_Ma87_n2.jpg|148x148පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |God of wine, the grapevine, fertility, festivity, ecstasy, madness and resurrection. Patron god of the art of [[නාට්‍ය කලාව|theatre]].&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The son of Zeus and the mortal Theban princess Semele, and the youngest Olympian god. Married to the Cretan princess Ariadne.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;His symbols include the grapevine, ivy, cup, tiger, panther, leopard, dolphin, goat, and pinecone.
|}

== සටහන් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}{{Greek religion}}{{Greek mythology (deities)}}{{Twelve Olympians}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:ඔලිම්පස් කන්ද]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles with Internet Archive links]]</text>
      <sha1>06p4rzcgxy8n0yuhzewvrlti5dl4kvc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>795595</id>
      <parentid>795593</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T18:28:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>795595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15649" sha1="oextg1hntvv6ooaegu39du59ieqirrm" xml:space="preserve">
[[ගොනුව:Greek_-_Procession_of_Twelve_Gods_and_Goddesses_-_Walters_2340.jpg|thumb|ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනා ඔවුන්ගේ සංකේත සහිතව පෙරහැරේ ගමන් කරන ආකාරය නිරූපණය කරන හෙලනිස්තික කැටයමක කොටසක් (ක්‍රි.පූ. 1 වන සියවස {{Ndash}} ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස); වමේ සිට දකුණට: හෙස්ටියා (යෂ්ටිය), හර්මීස් (පියාපත් සහිත තොප්පිය සහ සැරයටිය), ඇෆ්‍රඩයිටී (වේලය පැළඳ), ඒරීස් (හිස්වැසුම සහ හෙල්ලය), ඩිමීටර් (යෂ්ටිය සහ තිරිඟු මිටිය), හිෆීස්ටස් (යෂ්ටිය), හේරා (සෙංකෝලය), පොසෙයිඩන් (ත්‍රිශූලය), ඇතීනා (බකමූණා සහ හිස්වැස්ම), සියුස් (අකුණ සහ සැරයටිය), ආර්ටිමිස් (දුන්න සහ ඊතලය) සහ ඇපලෝ (වීණාව). වෝල්ටර්ස් කලා කෞතුකාගාරයෙන් . ]]
{{Greek myth}}[[පුරාතන ග්‍රීක ආගම|පුරාණ ග්‍රීක ආගමේ]] සහ [[ග්‍රීක මිත්‍යා කථා|මිථ්‍යා කථාවල]],  '''ද්වාදශ ඔලිම්පියානුවන්''' හෙවත් '''ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනා''' යනු ග්‍රීක දේව මණ්ඩලයේ ප්‍රධාන [[දෙවි දේවතාවියෝ|දෙවිවරුන්]] වන අතර, ඔවුන් සාමාන්‍යයෙන් [[සියුස්]], [[පොසෙයිඩන්|පොසයිඩන්]], [[හේරා]], [[ඩිමීටර්]],[[ඇෆ්‍රඩයිටී]] , [[ඇතීනා]], [[ආර්ටිමිස්]], [[ඇපලෝ]], [[ඒරිස්|ඒරීස්]], [[හිෆීස්ටස්]], [[හර්මීස්]] සහ [[හෙස්ටියා]] හෝ [[ඩයනයිසස්]] ලෙස සැලකේ.  සම්ප්‍රදායට අනුව ඔවුන් [[ඔලිම්පස් කන්ද|ඔලිම්පස් කන්දේ]] ජීවත් වූ නිසා ඔවුන් ''ඔලිම්පියානුවන්'' ලෙස හැඳින්විණි.

ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනාට අමතරව, දෙවිවරුන් දොළොස් දෙනෙකුගෙන් යුත් තවත් බොහෝ වන්දනා කණ්ඩායම් තිබුණි.

== ලැයිස්තුව ==
ඔලිම්පියානු දෙවිවරුන් දොළොස් දෙනාගේ තනි සම්මත ලිඛිත ලැයිස්තුවක් නොමැත. ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙස බහුලව සැලකෙන ග්‍රීක දෙවිවරුන් සහ දේවතාවියන් දහතුන සහ ඔවුන්ගේ රෝම අනුරූපී දෙවිවරුන් පහත දැක්වේ.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;&quot; |ග්‍රීක
! style=&quot;padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;&quot; |රෝම
! style=&quot;padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;&quot; |රූපය
! style=&quot;padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;&quot; |කාර්යභාරය සහ සංකේත
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[සියුස්]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ජුපිට'|ජුපිටර්]]
|[[ගොනුව:Jupiter_Smyrna_Louvre_Ma13.jpg|156x156පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |දෙවියන්ගේ රජු සහ [[ඔලිම්පස් කන්ද|ඔලිම්පස් කන්දේ]] පාලකයායි; අහසට, අකුණට, විදුලියට, නීතිය, සහ සාධාරණත්වයට අධිපති වේ.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ටයිටන්වරුන් වූ ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ ලාබාලතම දරුවායි. හේරාගේ ස්වාමියා මෙන්ම සොහොයුරා ද වූ අතර, පොසයිඩන්, හේඩීස්, ඩිමීටර් සහ හෙස්ටියාගේ සොහොයුරායි. ඔහුට ඔහුගේ සොහොයුරිය වූ ඩිමීටර්, ලිටෝ වැනි දෙවඟනන් පමණක් නොව, ලිඩා සහ ඇල්මිනී වැනි මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රීන් සමඟ ද සබඳතා තිබිණි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Hamilton |first=Edith |title=Mythology: Timeless Tales of Gods and Heroes |date=September 26, 2017 |publisher=Black Dog &amp; Leventhal Publishers |others=Illustrated by Tierney, Jim. |isbn=978-0-316-43852-0 |edition=75th anniversary illustrated |location=New York |oclc=1004059928}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ සංකේත අතරට අකුණ, රාජාලියා, ඕක් ගස, ගවයා, සෙංකෝලය ඇතුළත් විය.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[හේරා]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |ජූනෝ
|[[ගොනුව:Hera_Campana_Louvre_Ma2283.jpg|137x137පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |දෙවිවරුන්ගේ රැජින සහ විවාහයට, කාන්තාවන්ට, දරුප්‍රසූතියට සහ පවුලට අධිපති දෙවඟනයි.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ බාලම දියණියයි. සියුස්ගේ සොහොයුරිය සහ භාර්යාව වේ. විවාහයට අධිපති දෙවඟන වූ මැය, සියුස්ගේ පෙම්වතියන් සහ ඔවුන්ගේ දරුවන්ගෙන් පළිගන්නට නිතරම උත්සාහ දැරී ය.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;මැයගේ සංකේත වනුයේ මොනරා, කොහා සහ එළදෙනයි.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[පොසෙයිඩන්|පොසයිඩන්]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |නෙප්චූන්
|[[ගොනුව:Statue_of_Poseidon_NAMA_235_(DerHexer),_part_2.JPG|100x100පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |මුහුදට, ජලයට, කුණාටුවලට, භූමිකම්පාවකට සහ අශ්වයන්ට අධිපති දෙවියන් ය.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ මද්දුම පුත්‍රයා වේ. සියුස් සහ හේඩීඅගේ සහෝදරයායි. නෙරෙයිඩ් ඇම්ෆිට්‍රයිට් සමඟ විවාහ විය; එසේවුවද, බොහෝ ග්‍රීක දෙවිවරුන් මෙන් මොහුට ද පෙම්වතියන් රැසක් වූහ.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ඔහුගේ සංකේත වූයේ ත්‍රිශූලය, අශ්වයා, ගවයා සහ ඩොල්ෆින් ය.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඩිමීටර්]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |සීරීස්
|[[ගොනුව:Demeter_Altemps_Inv8546.jpg|172x172පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |අස්වැන්න, සශ්‍රීකත්වය, කෘෂිකර්මාන්තය, ස්වභාව ධර්මය, සහ ඍතූන්ට අධිපති දෙවඟනයි. ඇය [[ආහාරමය ඇට වර්ග|ධාන්‍ය]] සහ භූමියේ සශ්‍රීකත්වය පාලනය කළා ය.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ මද්දුම දියණියයි. සියුස් සහ පොසයිඩන්ගේ පෙම්වතියකි. පර්සිෆෝනී, ඩෙස්පොයිනී සහ ඒරියන්ගේ මවයි.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ඇගේ සංකේත වන්නේ පොපි, තිරිඟු, පන්දම,  කෝර්නුකෝපියාව සහ ඌරා යි.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඇපලෝ]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඇපලෝ]]
|[[ගොනුව:Italy-3104_-_Apollo_(5378415112).jpg|113x113පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |සූර්යයා, ආලෝකය, අනාගත වාක්‍ය, [[දර්ශනය]], ධනු ශිල්පය, සත්‍යය, පෙළඹවීම, කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය, සංගීතය, කලා, පුරුෂ සුන්දරත්වය, වෛද්‍ය විද්‍යාව, සුව වීම, සහ වසංගතවලට අධිපති දෙවියන් ය.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;සියුස් සහ ලෙටෝගේ පුත්‍රයා ය. ආර්ටිමිස්ගේ නිවුන් සහෝදරයා ය.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ඔහුගේ සංකේත වන්නේ දුන්න සහ ඊතලය, වීණාව, කපුටා, හංසයා සහ වෘකයා ය.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ආර්ටිමිස්|Artemis]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Diana
|[[ගොනුව:Diane_de_Versailles_-_Musée_du_Louvre_AGER_Ma_589.jpg|109x109පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Goddess of the hunt, the wilderness, virginity, the Moon, archery, childbirth, protection and plague.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The daughter of Zeus and Leto, and the twin sister of Apollo.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Her symbols include the Moon, horse, deer, hound, she-bear, snake, cypress tree, and bow and arrow.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඒරිස්|Ares]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Mars
|[[ගොනුව:Ares_Canope_Villa_Adriana_b.jpg|150x150පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |God of war, violence, bloodshed and manly virtues.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The son of Zeus and Hera, all the other gods despised him except Aphrodite. His Latin name, Mars, gave us the word &quot;[[wiktionary:martial|martial]]&quot;.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;His symbols include the boar, serpent, dog, vulture, spear, and shield.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඇතීනා|Athena]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Minerva
|[[ගොනුව:Mattei_Athena_Louvre_Ma530_n2.jpg|150x150පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Goddess of wisdom, handicraft, and warfare.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |title=Merriam-Webster's Encyclopedia of Literature |date=1995 |publisher=Merriam-Webster |isbn=9780877790426 |page=[https://books.google.com/books?id=eKNK1YwHcQ4C&amp;pg=PA81 81]}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The daughter of Zeus and the Oceanid Metis, she rose from her father's head fully grown and in full battle armor.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Her symbols include the owl and the olive tree.
|-
| style=&quot;padding-left:0.65em;&quot; |[[හිෆීස්ටස්|Hephaestus]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Vulcan
|[[ගොනුව:Vulcan_Coustou_Louvre_MR1814.jpg|113x113පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Master blacksmith and craftsman of the gods; god of the forge, craftsmanship, invention, fire and volcanoes.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The son of Hera, either by Zeus or through parthenogenesis. Married to Aphrodite. His Latin name, Vulcan, gave us the word &quot;[[ගිනි කඳු|volcano]]&quot;.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;His symbols include fire, anvil, axe, donkey, hammer, tongs, and quail.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඇෆ්‍රඩයිටී|Aphrodite]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[වීනස්|Venus]]
|[[ගොනුව:Cnidus_Aphrodite_Altemps_Inv8619.jpg|175x175පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Goddess of love, pleasure, passion, procreation, fertility, beauty and desire.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The daughter of Zeus and the Oceanid or Titaness Dione, or perhaps born from the sea foam after [[යුරේනස් (පුරාණෝක්තිය)|Uranus]]' blood dripped into the sea after being castrated by his youngest son, Cronus, who then threw his father's genitals into the sea. Married to Hephaestus, although she had many adulterous affairs, most notably with Ares. Her name gave us the word &quot;aphrodisiac&quot;, while her Latin name, Venus, gave us the word &quot;venereal&quot;.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Her symbols include the dove, bird, apple, bee, swan, myrtle, and rose.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[හර්මීස්|Hermes]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Mercury
|[[ගොනුව:Hermes_Ingenui_Pio-Clementino_Inv544.jpg|164x164පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Messenger of the gods; god of travel, commerce, communication, borders, eloquence, diplomacy, thieves, and games. He was also the guide of dead souls.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The son of Zeus and the nymph Maia. The second-youngest Olympian, just older than Dionysus.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;His symbols include the caduceus (staff entwined with two snakes), winged sandals and cap, and tortoise (whose shell he used to invent the lyre).
|-
| colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; |''Most lists of the &quot;twelve Olympians&quot; consist of the above eleven plus either Hestia or Dionysus''
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[හෙස්ටියා|Hestia]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Vesta
|[[ගොනුව:Statua_di_divinità_con_peplo,_detta_hestia_giustiniani,_120-140_dc_ca.,_da_un_orig._del_470-460_ac_ca,_dalla_coll._giustiniani,_MT_490,_01.jpg|163x163පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Goddess of the hearth, fire and of the right ordering of domesticity and the family; she was born into the first Olympian generation and was one of the original twelve Olympians.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;She is the first child of Cronus and Rhea, the elder sister of Hades, Demeter, Poseidon, Hera, and Zeus.


''Some lists of the Twelve Olympians omit her in favor of Dionysus, but the speculation that she gave her throne to him in order to keep the peace seems to be a modern invention.''{{තහවුරු​ කරන්න|date=August 2024}}&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2024)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;]]''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඩයනයිසස්|Dionysus]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Liber
|[[ගොනුව:Dionysos_Louvre_Ma87_n2.jpg|148x148පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |God of wine, the grapevine, fertility, festivity, ecstasy, madness and resurrection. Patron god of the art of [[නාට්‍ය කලාව|theatre]].&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The son of Zeus and the mortal Theban princess Semele, and the youngest Olympian god. Married to the Cretan princess Ariadne.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;His symbols include the grapevine, ivy, cup, tiger, panther, leopard, dolphin, goat, and pinecone.
|}

== සටහන් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}{{Greek religion}}{{Greek mythology (deities)}}{{Twelve Olympians}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:ඔලිම්පස් කන්ද]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles with Internet Archive links]]</text>
      <sha1>oextg1hntvv6ooaegu39du59ieqirrm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>795597</id>
      <parentid>795595</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T18:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>795597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16011" sha1="62g1xmea6606c31itt2ogbypu1jegcn" xml:space="preserve">
[[ගොනුව:Greek_-_Procession_of_Twelve_Gods_and_Goddesses_-_Walters_2340.jpg|thumb|ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනා ඔවුන්ගේ සංකේත සහිතව පෙරහැරේ ගමන් කරන ආකාරය නිරූපණය කරන හෙලනිස්තික කැටයමක කොටසක් (ක්‍රි.පූ. 1 වන සියවස {{Ndash}} ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස); වමේ සිට දකුණට: හෙස්ටියා (යෂ්ටිය), හර්මීස් (පියාපත් සහිත තොප්පිය සහ සැරයටිය), ඇෆ්‍රඩයිටී (වේලය පැළඳ), ඒරීස් (හිස්වැසුම සහ හෙල්ලය), ඩිමීටර් (යෂ්ටිය සහ තිරිඟු මිටිය), හිෆීස්ටස් (යෂ්ටිය), හේරා (සෙංකෝලය), පොසෙයිඩන් (ත්‍රිශූලය), ඇතීනා (බකමූණා සහ හිස්වැස්ම), සියුස් (අකුණ සහ සැරයටිය), ආර්ටිමිස් (දුන්න සහ ඊතලය) සහ ඇපලෝ (වීණාව). වෝල්ටර්ස් කලා කෞතුකාගාරයෙන් . ]]
{{Greek myth}}[[පුරාතන ග්‍රීක ආගම|පුරාණ ග්‍රීක ආගමේ]] සහ [[ග්‍රීක මිත්‍යා කථා|මිථ්‍යා කථාවල]],  '''ද්වාදශ ඔලිම්පියානුවන්''' හෙවත් '''ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනා''' යනු ග්‍රීක දේව මණ්ඩලයේ ප්‍රධාන [[දෙවි දේවතාවියෝ|දෙවිවරුන්]] වන අතර, ඔවුන් සාමාන්‍යයෙන් [[සියුස්]], [[පොසෙයිඩන්|පොසයිඩන්]], [[හේරා]], [[ඩිමීටර්]],[[ඇෆ්‍රඩයිටී]] , [[ඇතීනා]], [[ආර්ටිමිස්]], [[ඇපලෝ]], [[ඒරිස්|ඒරීස්]], [[හිෆීස්ටස්]], [[හර්මීස්]] සහ [[හෙස්ටියා]] හෝ [[ඩයනයිසස්]] ලෙස සැලකේ.  සම්ප්‍රදායට අනුව ඔවුන් [[ඔලිම්පස් කන්ද|ඔලිම්පස් කන්දේ]] ජීවත් වූ නිසා ඔවුන් ''ඔලිම්පියානුවන්'' ලෙස හැඳින්විණි.

ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනාට අමතරව, දෙවිවරුන් දොළොස් දෙනෙකුගෙන් යුත් තවත් බොහෝ වන්දනා කණ්ඩායම් තිබුණි.

== ලැයිස්තුව ==
ඔලිම්පියානු දෙවිවරුන් දොළොස් දෙනාගේ තනි සම්මත ලිඛිත ලැයිස්තුවක් නොමැත. ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙස බහුලව සැලකෙන ග්‍රීක දෙවිවරුන් සහ දේවතාවියන් දහතුන සහ ඔවුන්ගේ රෝම අනුරූපී දෙවිවරුන් පහත දැක්වේ.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;&quot; |ග්‍රීක
! style=&quot;padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;&quot; |රෝම
! style=&quot;padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;&quot; |රූපය
! style=&quot;padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;&quot; |කාර්යභාරය සහ සංකේත
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[සියුස්]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ජුපිට'|ජුපිටර්]]
|[[ගොනුව:Jupiter_Smyrna_Louvre_Ma13.jpg|156x156පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |දෙවියන්ගේ රජු සහ [[ඔලිම්පස් කන්ද|ඔලිම්පස් කන්දේ]] පාලකයායි; අහසට, අකුණට, විදුලියට, නීතිය, සහ සාධාරණත්වයට අධිපති වේ.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ටයිටන්වරුන් වූ ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ ලාබාලතම දරුවායි. හේරාගේ ස්වාමියා මෙන්ම සොහොයුරා ද වූ අතර, පොසයිඩන්, හේඩීස්, ඩිමීටර් සහ හෙස්ටියාගේ සොහොයුරායි. ඔහුට ඔහුගේ සොහොයුරිය වූ ඩිමීටර්, ලිටෝ වැනි දෙවඟනන් පමණක් නොව, ලිඩා සහ ඇල්මිනී වැනි මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රීන් සමඟ ද සබඳතා තිබිණි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Hamilton |first=Edith |title=Mythology: Timeless Tales of Gods and Heroes |date=September 26, 2017 |publisher=Black Dog &amp; Leventhal Publishers |others=Illustrated by Tierney, Jim. |isbn=978-0-316-43852-0 |edition=75th anniversary illustrated |location=New York |oclc=1004059928}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ සංකේත අතරට අකුණ, රාජාලියා, ඕක් ගස, ගවයා, සෙංකෝලය ඇතුළත් විය.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[හේරා]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |ජූනෝ
|[[ගොනුව:Hera_Campana_Louvre_Ma2283.jpg|137x137පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |දෙවිවරුන්ගේ රැජින සහ විවාහයට, කාන්තාවන්ට, දරුප්‍රසූතියට සහ පවුලට අධිපති දෙවඟනයි.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ බාලම දියණියයි. සියුස්ගේ සොහොයුරිය සහ භාර්යාව වේ. විවාහයට අධිපති දෙවඟන වූ මැය, සියුස්ගේ පෙම්වතියන් සහ ඔවුන්ගේ දරුවන්ගෙන් පළිගන්නට නිතරම උත්සාහ දැරී ය.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;මැයගේ සංකේත වනුයේ මොනරා, කොහා සහ එළදෙනයි.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[පොසෙයිඩන්|පොසයිඩන්]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |නෙප්චූන්
|[[ගොනුව:Statue_of_Poseidon_NAMA_235_(DerHexer),_part_2.JPG|100x100පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |මුහුදට, ජලයට, කුණාටුවලට, භූමිකම්පාවකට සහ අශ්වයන්ට අධිපති දෙවියන් ය.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ මද්දුම පුත්‍රයා වේ. සියුස් සහ හේඩීඅගේ සහෝදරයායි. නෙරෙයිඩ් ඇම්ෆිට්‍රයිට් සමඟ විවාහ විය; එසේවුවද, බොහෝ ග්‍රීක දෙවිවරුන් මෙන් මොහුට ද පෙම්වතියන් රැසක් වූහ.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ඔහුගේ සංකේත වූයේ ත්‍රිශූලය, අශ්වයා, ගවයා සහ ඩොල්ෆින් ය.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඩිමීටර්]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |සීරීස්
|[[ගොනුව:Demeter_Altemps_Inv8546.jpg|172x172පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |අස්වැන්න, සශ්‍රීකත්වය, කෘෂිකර්මාන්තය, ස්වභාව ධර්මය, සහ ඍතූන්ට අධිපති දෙවඟනයි. ඇය [[ආහාරමය ඇට වර්ග|ධාන්‍ය]] සහ භූමියේ සශ්‍රීකත්වය පාලනය කළා ය.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ මද්දුම දියණියයි. සියුස් සහ පොසයිඩන්ගේ පෙම්වතියකි. පර්සිෆෝනී, ඩෙස්පොයිනී සහ ඒරියන්ගේ මවයි.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ඇගේ සංකේත වන්නේ පොපි, තිරිඟු, පන්දම,  කෝර්නුකෝපියාව සහ ඌරා යි.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඇපලෝ]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඇපලෝ]]
|[[ගොනුව:Italy-3104_-_Apollo_(5378415112).jpg|113x113පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |සූර්යයා, ආලෝකය, අනාගත වාක්‍ය, [[දර්ශනය]], ධනු ශිල්පය, සත්‍යය, පෙළඹවීම, කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය, සංගීතය, කලා, පුරුෂ සුන්දරත්වය, වෛද්‍ය විද්‍යාව, සුව වීම, සහ වසංගතවලට අධිපති දෙවියන් ය.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;සියුස් සහ ලෙටෝගේ පුත්‍රයා ය. ආර්ටිමිස්ගේ නිවුන් සහෝදරයා ය.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ඔහුගේ සංකේත වන්නේ දුන්න සහ ඊතලය, වීණාව, කපුටා, හංසයා සහ වෘකයා ය.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ආර්ටිමිස්]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |ඩයනා
|[[ගොනුව:Diane_de_Versailles_-_Musée_du_Louvre_AGER_Ma_589.jpg|109x109පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |දඩයම, වනසතුන්, කන්‍යාභාවය, චන්ද්‍රයා, ධනු ශිල්පය, දරු උපත්, සහ වසංගතවලට අධිපති දෙවියන් ය.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;සියුස් සහ ලෙටෝගේ පුත්‍රයා ය. ඇපලෝගේ නිවුන් සහෝදරියයි.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ඇගේ සංකේත ව්න්නේ චන්ද්‍රයා. අශ්වයා, මුවා, දඩබල්ලා, වලස් ධේනුව, සර්පයා, සයිප්‍රස් ගස, දුන්න සහ ඊතල ය.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඒරිස්|Ares]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Mars
|[[ගොනුව:Ares_Canope_Villa_Adriana_b.jpg|150x150පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |God of war, violence, bloodshed and manly virtues.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The son of Zeus and Hera, all the other gods despised him except Aphrodite. His Latin name, Mars, gave us the word &quot;[[wiktionary:martial|martial]]&quot;.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;His symbols include the boar, serpent, dog, vulture, spear, and shield.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඇතීනා|Athena]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Minerva
|[[ගොනුව:Mattei_Athena_Louvre_Ma530_n2.jpg|150x150පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Goddess of wisdom, handicraft, and warfare.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |title=Merriam-Webster's Encyclopedia of Literature |date=1995 |publisher=Merriam-Webster |isbn=9780877790426 |page=[https://books.google.com/books?id=eKNK1YwHcQ4C&amp;pg=PA81 81]}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The daughter of Zeus and the Oceanid Metis, she rose from her father's head fully grown and in full battle armor.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Her symbols include the owl and the olive tree.
|-
| style=&quot;padding-left:0.65em;&quot; |[[හිෆීස්ටස්|Hephaestus]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Vulcan
|[[ගොනුව:Vulcan_Coustou_Louvre_MR1814.jpg|113x113පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Master blacksmith and craftsman of the gods; god of the forge, craftsmanship, invention, fire and volcanoes.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The son of Hera, either by Zeus or through parthenogenesis. Married to Aphrodite. His Latin name, Vulcan, gave us the word &quot;[[ගිනි කඳු|volcano]]&quot;.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;His symbols include fire, anvil, axe, donkey, hammer, tongs, and quail.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඇෆ්‍රඩයිටී|Aphrodite]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[වීනස්|Venus]]
|[[ගොනුව:Cnidus_Aphrodite_Altemps_Inv8619.jpg|175x175පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Goddess of love, pleasure, passion, procreation, fertility, beauty and desire.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The daughter of Zeus and the Oceanid or Titaness Dione, or perhaps born from the sea foam after [[යුරේනස් (පුරාණෝක්තිය)|Uranus]]' blood dripped into the sea after being castrated by his youngest son, Cronus, who then threw his father's genitals into the sea. Married to Hephaestus, although she had many adulterous affairs, most notably with Ares. Her name gave us the word &quot;aphrodisiac&quot;, while her Latin name, Venus, gave us the word &quot;venereal&quot;.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Her symbols include the dove, bird, apple, bee, swan, myrtle, and rose.
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[හර්මීස්|Hermes]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Mercury
|[[ගොනුව:Hermes_Ingenui_Pio-Clementino_Inv544.jpg|164x164පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Messenger of the gods; god of travel, commerce, communication, borders, eloquence, diplomacy, thieves, and games. He was also the guide of dead souls.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The son of Zeus and the nymph Maia. The second-youngest Olympian, just older than Dionysus.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;His symbols include the caduceus (staff entwined with two snakes), winged sandals and cap, and tortoise (whose shell he used to invent the lyre).
|-
| colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; |''Most lists of the &quot;twelve Olympians&quot; consist of the above eleven plus either Hestia or Dionysus''
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[හෙස්ටියා|Hestia]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Vesta
|[[ගොනුව:Statua_di_divinità_con_peplo,_detta_hestia_giustiniani,_120-140_dc_ca.,_da_un_orig._del_470-460_ac_ca,_dalla_coll._giustiniani,_MT_490,_01.jpg|163x163පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |Goddess of the hearth, fire and of the right ordering of domesticity and the family; she was born into the first Olympian generation and was one of the original twelve Olympians.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;She is the first child of Cronus and Rhea, the elder sister of Hades, Demeter, Poseidon, Hera, and Zeus.


''Some lists of the Twelve Olympians omit her in favor of Dionysus, but the speculation that she gave her throne to him in order to keep the peace seems to be a modern invention.''{{තහවුරු​ කරන්න|date=August 2024}}&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2024)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;]]''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
|-
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |[[ඩයනයිසස්|Dionysus]]
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; |Liber
|[[ගොනුව:Dionysos_Louvre_Ma87_n2.jpg|148x148පික්]]
| style=&quot;padding:0.5em;&quot; |God of wine, the grapevine, fertility, festivity, ecstasy, madness and resurrection. Patron god of the art of [[නාට්‍ය කලාව|theatre]].&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The son of Zeus and the mortal Theban princess Semele, and the youngest Olympian god. Married to the Cretan princess Ariadne.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;His symbols include the grapevine, ivy, cup, tiger, panther, leopard, dolphin, goat, and pinecone.
|}

== සටහන් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}{{Greek religion}}{{Greek mythology (deities)}}{{Twelve Olympians}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:ඔලිම්පස් කන්ද]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles with Internet Archive links]]</text>
      <sha1>62g1xmea6606c31itt2ogbypu1jegcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මරගල කඳුවැටිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195891</id>
    <revision>
      <id>795578</id>
      <parentid>795360</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T15:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RMASRathnayaka</username>
        <id>79533</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>795578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="727" sha1="pefya3s58ekwbusjmlin9023qfriifo" xml:space="preserve">{{delete|Test page}}මරගල කඳු වැටිය යනු මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය මධ්‍යයේ පිහිටා ඇති මීටර 1,111ක පමණ උසකින් යුතු දිස්ත්‍රික්කයේ උසම කඳු වැටිය වේ. එමෙන්ම එය ගිනිකොණ දිග හා නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවෙ පිහිටා ඇති උසම කඳු වැටියද වේ. මෙය සියඹලාණ්ඩුව, මොණරාගල, මඩුල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස මගින් වට වී ඇත.</text>
      <sha1>pefya3s58ekwbusjmlin9023qfriifo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>795580</id>
      <parentid>795578</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T15:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RMASRathnayaka</username>
        <id>79533</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>795580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1157" sha1="pz3gpakswk8nhaq2nifxjd1fngfmir2" xml:space="preserve">{{delete|Test page}}මරගල කඳු වැටිය යනු මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය මධ්‍යයේ පිහිටා ඇති මීටර 1,111ක පමණ උසකින් යුතු දිස්ත්‍රික්කයේ උසම කඳු වැටිය වේ. එමෙන්ම එය ගිනිකොණ දිග හා නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවෙ පිහිටා ඇති උසම කඳු වැටියද වේ. මෙය සියඹලාණ්ඩුව, මොණරාගල, මඩුල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස මගින් වට වී ඇත. මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය අතරමැදි වියළි කලාපීය ලක්ෂණ පෙන්වූවද මෙම කදුවැටිය තෙත් කලාපීය සිසිල් දේශගුණික ලක්ෂණ පෙන්වන නිසා මෙය 'මොණරාගල පුංචි නුවරඑළිය' ලෙස හදුන්වයි.</text>
      <sha1>pz3gpakswk8nhaq2nifxjd1fngfmir2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>795581</id>
      <parentid>795580</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T15:39:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RMASRathnayaka</username>
        <id>79533</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>795581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1176" sha1="n7ix8vhg0bfppux1ml6eapjq0pq6gdi" xml:space="preserve">{{delete|Test page}}මරගල කඳු වැටිය යනු මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය මධ්‍යයේ පිහිටා ඇති මීටර 1,111ක පමණ උසකින් යුතු දිස්ත්‍රික්කයේ උසම කඳු වැටිය වේ. එමෙන්ම එය ගිනිකොණ දිග හා නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවෙ පිහිටා ඇති උසම කඳු වැටියද වේ. මෙය සියඹලාණ්ඩුව, මොණරාගල, මඩුල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස මගින් වට වී ඇත. මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය අතරමැදි වියළි කලාපීය ලක්ෂණ පෙන්වූවද මෙම කදුවැටිය තෙත් කලාපීය සිසිල් සෞම්‍ය දේශගුණික ලක්ෂණ පෙන්වන නිසා මෙය 'මොණරාගල පුංචි නුවරඑළිය' ලෙස හදුන්වයි.</text>
      <sha1>n7ix8vhg0bfppux1ml6eapjq0pq6gdi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>795583</id>
      <parentid>795581</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T16:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RMASRathnayaka</username>
        <id>79533</id>
      </contributor>
      <origin>795583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1852" sha1="8ll2w6j0sxepanqlne916bjiyr7kosf" xml:space="preserve">{{delete|Test page}}මරගල කඳු වැටිය යනු මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය මධ්‍යයේ පිහිටා ඇති මීටර 1,111ක පමණ උසකින් යුතු දිස්ත්‍රික්කයේ උසම කඳු වැටිය වේ. එමෙන්ම එය ගිනිකොණ දිග හා නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවෙ පිහිටා ඇති උසම කඳු වැටියද වේ. මෙය සියඹලාණ්ඩුව, මොණරාගල, මඩුල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස මගින් වට වී ඇත. මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය අතරමැදි වියළි කලාපීය ලක්ෂණ පෙන්වූවද මෙම කදුවැටිය තෙත් කලාපීය සිසිල් සෞම්‍ය දේශගුණික ලක්ෂණ පෙන්වන නිසා මෙය 'මොණරාගල පුංචි නුවරඑළිය' ලෙස හදුන්වයි.

{{Infobox mountain
| name              = මරගල කන්ද (Maragala Kanda)
| photo             = 
| photo_caption     = මොනරාගල නගරයට දිස්වන මරගල කන්ද
| elevation         = 1111m
| elevation_ref     = 
| area_km2          = 25
| length            = 10Km
| prominence_m      = 
| listing           = 
| location          = [[මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කය]], [[ඌව පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| range             = 
| coordinates       = 
| topo              = 
| type              = 
| age               = 
| first_ascent      = 
| easiest_route     = 
}}</text>
      <sha1>8ll2w6j0sxepanqlne916bjiyr7kosf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>795586</id>
      <parentid>795583</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T17:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RMASRathnayaka</username>
        <id>79533</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>795586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1933" sha1="dslx8i08x95ex95yi12wgk8boojz7iu" xml:space="preserve">{{delete|Test page}}මරගල කඳු වැටිය යනු මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය මධ්‍යයේ පිහිටා ඇති මීටර 1,111ක පමණ උසකින් යුතු දිස්ත්‍රික්කයේ උසම කඳු වැටිය වේ. එමෙන්ම එය ගිනිකොණ දිග හා නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවෙ පිහිටා ඇති උසම කඳු වැටියද වේ. මෙය සියඹලාණ්ඩුව, මොණරාගල, මඩුල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස මගින් වට වී ඇත. මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය අතරමැදි වියළි කලාපීය ලක්ෂණ පෙන්වූවද මෙම කදුවැටිය තෙත් කලාපීය සිසිල් සෞම්‍ය දේශගුණික ලක්ෂණ පෙන්වන නිසා මෙය 'මොණරාගල පුංචි නුවරඑළිය' ලෙස හදුන්වයි.

{{Infobox mountain
| name              = මරගල කන්ද (Maragala Kanda)
| photo             =[[File:Maragala mountain range.png|thumb|මරගල කඳු වැටිය]] 
| photo_caption     = මොනරාගල නගරයට දිස්වන මරගල කන්ද
| elevation         = 1111m
| elevation_ref     = 
| area_km2          = 25
| length            = 10Km
| prominence_m      = 
| listing           = 
| location          = [[මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කය]], [[ඌව පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| range             = 
| coordinates       = 
| topo              = 
| type              = 
| age               = 
| first_ascent      = 
| easiest_route     = 
}}</text>
      <sha1>dslx8i08x95ex95yi12wgk8boojz7iu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>795587</id>
      <parentid>795586</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T17:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RMASRathnayaka</username>
        <id>79533</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>795587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1850" sha1="ey9prz7eof8kormjfopesik9hxodv1t" xml:space="preserve">{{delete|Test page}}මරගල කඳු වැටිය යනු මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය මධ්‍යයේ පිහිටා ඇති මීටර 1,111ක පමණ උසකින් යුතු දිස්ත්‍රික්කයේ උසම කඳු වැටිය වේ. එමෙන්ම එය ගිනිකොණ දිග හා නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවෙ පිහිටා ඇති උසම කඳු වැටියද වේ. මෙය සියඹලාණ්ඩුව, මොණරාගල, මඩුල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස මගින් වට වී ඇත. මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය අතරමැදි වියළි කලාපීය ලක්ෂණ පෙන්වූවද මෙම කදුවැටිය තෙත් කලාපීය සිසිල් සෞම්‍ය දේශගුණික ලක්ෂණ පෙන්වන නිසා මෙය 'මොණරාගල පුංචි නුවරඑළිය' ලෙස හදුන්වයි.

{{Infobox mountain
| name              = මරගල කන්ද (Maragala Kanda)
| photo             =[[File:Maragala mountain range.png|thumb|මරගල කඳු වැටිය]] 
| photo_caption     =
| elevation         = 1111m
| elevation_ref     = 
| area_km2          = 25
| length            = 10Km
| prominence_m      = 
| listing           = 
| location          = [[මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කය]], [[ඌව පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| range             = 
| coordinates       = 
| topo              = 
| type              = 
| age               = 
| first_ascent      = 
| easiest_route     = 
}}</text>
      <sha1>ey9prz7eof8kormjfopesik9hxodv1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:ග්‍රෑන්ඩ් තෙෆ්ට් ඔටෝ VI</title>
    <ns>1</ns>
    <id>195910</id>
    <revision>
      <id>795577</id>
      <timestamp>2026-07-08T15:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38807-61</username>
        <id>79897</id>
      </contributor>
      <comment>/* english */ නව ඡේදය</comment>
      <origin>795577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="244" sha1="sqwzphgot7l14bu4ekkfnjgpfoga46u" xml:space="preserve">== english ==

gta 6 start country ? [[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-38807-61|&amp;#126;2026-38807-61]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-38807-61|talk]]) 15:09, 8 ජූලි 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>sqwzphgot7l14bu4ekkfnjgpfoga46u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මානාභරණ රජමහා විහාරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195911</id>
    <revision>
      <id>795590</id>
      <timestamp>2026-07-08T18:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RMASRathnayaka</username>
        <id>79533</id>
      </contributor>
      <comment>'හී' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>795590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6" sha1="77y1wpkthgkojxer9hzvoct8e16622n" xml:space="preserve">හී</text>
      <sha1>77y1wpkthgkojxer9hzvoct8e16622n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>795591</id>
      <parentid>795590</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T18:12:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RMASRathnayaka</username>
        <id>79533</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>795591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26351" sha1="fqssq3bcx5d2gm6l8uvcxlcy0p8ty6t" xml:space="preserve">ශ්‍රී ලංකාව ඉතා රමණීය රටකි. එමෙන්ම ප්‍රෞඩ ඉතිහාසයක් තිබෙන්නා වූ රටකි. අතීතයේ මෙරට පාලනය කළ රජවරුන් විසින් කරන ලද විස්කම් වර්තමානයේ වුවද නටබුන් වශයෙන් හෝ දැක ගැනීමට හැකියාව පවතී. ලංකාවේ සෑම ප්‍රදේශයකම පාහේ අදත් දක්නට ලැබෙන නටබුන් විසින් කියාපාන්නේ අතීත ප්‍රෞඩත්වය නොවේද?.

==විහාර ඉතිහාසය==
මෙම විහාරයේ වංශකතාව කෙටියෙන් දැක්වුවහොත් මෙසේය. පළමු වැනි විජයබාහු රජුගේ නැගණිය වූ මිත්තා කුමරිය විවාහ වූයේ පඩිරට කුමරෙකු සමගිනි. ඔවුන් දෙදෙනාට උපන් දරුවන් මානාභරණ, සිරිමේඝ, සහ සිරිවල්ලභ යන අය වූහ. ඔවුන් වැඩිවියට පැමිණ රුහුණු දේශය, දක්ඛිණ දේශය, අට දහස් රට ඔවුන් තිදෙනා පාලනය කළ අතර කාලය ගත වීමත් සමගම සිරි වල්ලභ සමස්ත රුහුණේම පාලනය තම අතට ගන්නා ලදී. ජනප්‍රවාදයේ සදහන් වෙන්නේ සිරි වල්ලභ රුහුණේ පාලනය ගෙන යද්දී ඔහුගේ පුත් දෙවැනි මානාභරණ උදුන්දොර සමීපයේ මනාවෙල නම් ප්‍රදේශයක වාසය කොට තිබුණු බවයි. සිරි වල්ලභගෙන් පසුව පාලන බලය ලබා ගැනීම සදහා මානාභරණ කුමරු මානාවෙල නම්වූ එම ප්‍රදේශය දියුණු කරන ලදී. ඒ අතර විහාරස්ථානයක් ඉදිකරන ලදී. එලෙස මානාභරණ කුමරු විසින් ඉදිකරන ලද එම විහාරය වර්තමානයේ මානාභරණ රජමහා විහාරය නමින් හදුන්වයි.

අතීතයේ මානාවෙල නම් වූ ගම වර්තමානයේ සියඹලාණ්ඩුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ මානාභරණ ග්‍රාම නිළධාරී කොට්ඨාසයේ හතර වන ගම්මානය ලෙස හදුන්වයි. එය එලෙස හැදින්වීමට හේතුවූයේ මුතුකණ්ඩිය වාරිමාර්ග ව්‍යාපාරය යටතේ සංවර්ධනය කිරීම හේතුවෙනි. මානාභරණ රජමහා විහාරය එම ගම්මානයේ වර්තමානයේ නටබුන් වශයෙන් දැකගත හැකිය. මෙලෙස නටබුන් වශයෙන් මානාභරණ රජමහා විහාරය දැක ගත හැකි වුවත් එහි තිබූ වටිනා නටබුන් මුතුකණ්ඩිය ව්‍යාපරයත් සමග විනාශ වී ඇති බව සිතිය හැකිය.

මෙම විහාරස්ථානය පිළිබඳව මුතුන් මිත්තන් අතර විවිධ මිත්‍යාවන් පවතී. ඇතමෙක් විහාරස්ථානයේ පැරණි ගරා වැටුණු චෛත්‍යෙයෙන් රැස් විහිදෙනු දැක ඇති අතර දේවතා එළි චෛත්‍ය රාජයානන්ගේ කොතෙන් පිට වී විහාර ගේ දෙසට ගමන් කරනු දැක ඇත. තවද පොහොය දිනයන්වලදී බෝධීන් වහන්සේ සමීපයේ දල්වනු ලබන පහනක් තෙල් අඩු නොවී ආලෝකයද අඩු නොවී රැය පහන් වන තුරා දැල්වෙන බව බැතිමතුන් දැක ඇත. එමෙන්ම බෝධී පූජාවන් තිබෙන අවස්ථාවන්වලදී දේවතා එළි බෝධීන් වහන්සේ වෙත පැමිණෙන ආකාරය ඇතමුන් ඇක ඇත. වර්තමානයේ සෑම වර්ෂයකදීම පවත්වනු ලබන්නාවූ මිහිදු පෙරහැ‍රේදී ලබාගන්නාවූ ජායාපයන්ගේ දේවතා එළි බොහෝ ප්රයමාණයක් සටහන් වී ඇති බව දැකගත හැකිය. එමෙන්ම විහාරස්ථානයේ බෙර වාදනය, පිරිත් දේශනාවන්හීදී පවා ජායාරුපවල එවැනි ආලෝක ලප විශාල ප්‍රමාණයක් දැක ගත හැකිය.

==පාරිසරික සුන්දරත්වය==
මෙම විහාරයේ වංශකතාව කෙටියෙන් දැක්වුවහොත් මෙසේය. පළමු වැනි විජයබාහු රජුගේ නැගණිය වූ මිත්තා කුමරිය විවාහ වූයේ පඩිරට කුමරෙකු සමගිනි. ඔවුන් දෙදෙනාට උපන් දරුවන් මානාභරණ, සිරිමේඝ, සහ සිරිවල්ලභ යන අය වූහ. ඔවුන් වැඩිවියට පැමිණ රුහුණු දේශය, දක්ඛිණ දේශය, අට දහස් රට ඔවුන් තිදෙනා පාලනය කළ අතර කාලය ගත වීමත් සමගම සිරි වල්ලභ සමස්ත රුහුණේම පාලනය තම අතට ගන්නා ලදී. ජනප්‍රවාදයේ සදහන් වෙන්නේ සිරි වල්ලභ රුහුණේ පාලනය ගෙන යද්දී ඔහුගේ පුත් දෙවැනි මානාභරණ උදුන්දොර සමීපයේ මනාවෙල නම් ප්‍රදේශයක වාසය කොට තිබුණු බවයි. සිරි වල්ලභගෙන් පසුව පාලන බලය ලබා ගැනීම සදහා මානාභරණ කුමරු මානාවෙල නම්වූ එම ප්‍රදේශය දියුණු කරන ලදී. ඒ අතර විහාරස්ථානයක් ඉදිකරන ලදී. එලෙස මානාභරණ කුමරු විසින් ඉදිකරන ලද එම විහාරය වර්තමානයේ මානාභරණ රජමහා විහාරය නමින් හදුන්වයි.

අතීතයේ මානාවෙල නම් වූ ගම වර්තමානයේ සියඹලාණ්ඩුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ මානාභරණ ග්‍රාම නිළධාරී කොට්ඨාසයේ හතර වන ගම්මානය ලෙස හදුන්වයි. එය එලෙස හැදින්වීමට හේතුවූයේ මුතුකණ්ඩිය වාරිමාර්ග ව්‍යාපාරය යටතේ සංවර්ධනය කිරීම හේතුවෙනි. මානාභරණ රජමහා විහාරය එම ගම්මානයේ වර්තමානයේ නටබුන් වශයෙන් දැකගත හැකිය. මෙලෙස නටබුන් වශයෙන් මානාභරණ රජමහා විහාරය දැක ගත හැකි වුවත් එහි තිබූ වටිනා නටබුන් මුතුකණ්ඩිය ව්‍යාපරයත් සමග විනාශ වී ඇති බව සිතිය හැකිය.

මෙම විහාරස්ථානය පිළිබඳව මුතුන් මිත්තන් අතර විවිධ මිත්‍යාවන් පවතී. ඇතමෙක් විහාරස්ථානයේ පැරණි ගරා වැටුණු චෛත්‍යෙයෙන් රැස් විහිදෙනු දැක ඇති අතර දේවතා එළි චෛත්‍ය රාජයානන්ගේ කොතෙන් පිට වී විහාර ගේ දෙසට ගමන් කරනු දැක ඇත. තවද පොහොය දිනයන්වලදී බෝධීන් වහන්සේ සමීපයේ දල්වනු ලබන පහනක් තෙල් අඩු නොවී ආලෝකයද අඩු නොවී රැය පහන් වන තුරා දැල්වෙන බව බැතිමතුන් දැක ඇත. එමෙන්ම බෝධී පූජාවන් තිබෙන අවස්ථාවන්වලදී දේවතා එළි බෝධීන් වහන්සේ වෙත පැමිණෙන ආකාරය ඇතමුන් ඇක ඇත. වර්තමානයේ සෑම වර්ෂයකදීම පවත්වනු ලබන්නාවූ මිහිදු පෙරහැ‍රේදී ලබාගන්නාවූ ජායාපයන්ගේ දේවතා එළි බොහෝ ප්රයමාණයක් සටහන් වී ඇති බව දැකගත හැකිය. එමෙන්ම විහාරස්ථානයේ බෙර වාදනය, පිරිත් දේශනාවන්හීදී පවා ජායාරුපවල එවැනි ආලෝක ලප විශාල ප්‍රමාණයක් දැක ගත හැකිය.

==ඉපැරැණි නටඹුන්==
මෙම විහාරය වට කොට ගල් ලෑලි වලින් වැටක් නිර්මාණය කොට තිබී ඇත. එය වර්තමානයේ විනාශ වී ගොස් නටබුන් බවට පත්වී ඇත. සතර දෙසින් විහාර බිමට පැමිණීමට විශාල දොරටු හතරක් ඇත. ඒවායෙහි විශාල ගල් පඩි සහ කොරවක් ගල් දක්නට ලැබෙන අතර ඒවා කැටයම් වලින් තොර රළු පෘෂ්ඨයන් සහිත ඒවාය. දොරටු හතරෙහි තිබෙන ගල් පඩි පෙළද වර්තමානයේ නටබුන් බවට පත්වී ඇත. විහාරයේ තැනින් තැන ශෛලමය කුළුණු දක්නට ලැබේ. විශාල වශයෙන් ශෛලමය නිර්මාණ රැසක් නටබුන් වශයෙන් දක්නට ලැබෙන අතර අතීතයේදී මානාභරණ කුමරුන්ට එලෙස ශෛලමය නිර්මාණ කිරීමට මහත් වෙහෙසක් සහ උත්සාහයක් දරා ඇති බව කිව හැකිවන්නේ එම ශෛලමය කොටස් ඉතා දුර බැහැරින් ගෙන ඇති බව අනුමාන කළ හැක්කේ විහාරය අසළ ගල්තලාවක් වත් දක්නට නොලැබෙන හෙයිනි.

විහාරය මධ්‍යයෙහි මළුව සමීපයෙහි විශාල ශෛලමය ලෑලි වලින් සකස් කරන ලද සාකච්ඡා මණ්ඩපයකි. අඩි තුනක් පමණ අඩි හයක් පමණ දිග අඩියක් පමණ ඝණකමින් යුත් විශාල ශෛලමය ලෑලි මගින් මෙම නිර්මාණය කර ඇත්තේ හතරැස් ආකෘතියකටය. මෙම මානාභරණ කුමරු භික්ෂූන් වහන්සේලා සමග සාකච්ඡා කරන ලද ස්ථානයක් යැයි සැලකේ. විහාරයෙහි මානාභරණ කුමරු විසින් ඉදිකරන ලද චෛත්‍ය ගරා වැටී විනාශ වී නටබුන් බවට පත්වී ඇත. එය කැනීම් කිරීමෙන් පසුව වර්තමානයේ දී ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු කරමින් පවතී. මෙම චෛත්‍ය කැනීම් කිරීමේදී ඉතා පෞරාණික කෞතුක භාණ්ඩ රැසක් සොය ගන්නා ලදි. ඒ අතරින් චෛත්‍යයේ ගර්භය මධ්‍යයෙහි තිබී මහමෙර ගල සොයා ගන්නා ලදි. එම ගල මුදුනෙහි ලෝකඩ මංජුසාවක් තැන්පත් කර තිබී ඇති අතර එහි සර්ව‍‍‍ඥධාතූන් තැන්පත් කොට තිබිණි. ක්‍රි.ව. අට වන සියවස පමණ ඈතට දිවෙන සෙන්ටි මීටර දාහතක් පමණ උස තාරා දේවී පිළිමයක් හමු වී ඇති අතර එය කිරි ගරුඩ වලින් නිමවන ලද්දකි. ක්‍රි.ව. දහය - එකොළහ සියවස් වලට අදාළ සෙන්ටිමීටර හතරක් පමණ උස කිරි ගරුඩ වලින් නිර්මාණය කරන ලද සමාධි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් මෙහි කැනීම් වලින් සොයා ගන්නා ලදි. මීට අමතරව ඉපැරණි ලෝකඩ පහනක්, කාසි වර්ග, මුතු, මැණික් සහ පබළු විශාල ප්‍රමාණයක් මෙහි කැනීම් වලින් සොයා ගන්නා ලදි.

ලංකාවේ තිබෙන විශාලතම පිත්තල දාගැබ මානාභරණ රජමහා විහාරස්ථානයේ දක්නට ලැබේ. මෙය කිරිබත්ගොඩ පදිංචි, ඉතාලියේ ව්‍යාපාරික අශෝක ජයතිලක මහතා විසින් තම පෞද්ගලික ධනයෙන් සාදවා පූජා කරන ලද්දකි. ඊට අමතරව පිත්තල වලින් නිර්මාණය කරන ලද මිහිදු මහ රහතන් වහන්සේගේ සහ සංඝමිත්තා තෙරණියගේ පිළිරුවක් ඔහු විසින් පූජා කොට ඇත. මීට අමතරව ඔහු විසින් දෙමහල් සංඝාවාසයක් පිරිවෙනෙහි ඉගෙනුම ලබන සාමණේර භික්ෂුන් වහන්සේලා සදහා සාදවා පූජා කොට ඇත. ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ අංකුරයක් මෙම විහාරයේ මළුවෙහි රෝපණය කොට ඇත.

විහාරස්ථානයේ විහාර මන්දිරය නිර්මාණය කොට ඇත්තේ 1958 වර්ෂයේදීය. ඉතා අලංකාර ලෙස සහ බුද්ධාලම්භන ප්‍රීතිය ඇතිවන්නා වූ අයුරින් අලංකාර ලෙස විහාර ගෙය ඇතුළෙහි සිතුවම් හා පිළිම නිර්මාණය කොට ඇත. විහාර ගෙය ඇතුළෙහි බුදුන් වහන්සේගේ සැතපෙන පිළිමයක් ඇත. මෙය අඩි 15ක් පමණ දිගින් යතු වේ. මෙම පිළිමය දෙපසින් සැරියුත් හා මුගලන් අගසවු දෙනමගේ පිළිමයන් නිර්මාණය කොට ඇත. ඊට අමතරව සාමණේරයන් වහන්සේලා විශාල ප්‍රමාණයක් දෙපස බිත්තිවල සිතුවම් කොට ඇත. විහාර ගෙය වහලෙහි සිවිලිමේ සතර වරම් දේවරුපයන් සිතුවම් කොට ඇත. ඇතැම් අයෙක් විහාර ගෙයෙහි තිබෙන බුදුන් වහන්සේගේ පිළිමය සැතපෙන පිළිමයන් නොව බුදුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය ලෙස පවසති. එයට හේතුව ලෙස බුදුන් වහන්සේ සැතපෙන ව්ට පාද දෙකෙහි ඇගිලි එකිනෙකට සමානව පිහිටා ඇති නමුදු පිරිනිවන් පාන අවස්ථාවේදී පාද දෙක එක පාදයක් මත අනෙක් පාදය පිහිටා ඇති නමුදු සමාන්තරව නොව එකක් මදක් පිටිපසට ගෙන තිබෙන ආකාරයට නිර්මාණය කොට තිබීම ලෙස පවසති.

චෛත්‍ය ගරා වැටී තිබෙන විට එහි පේසා වළලු සියල්ල වැසී ගොස් තිබුණි. මෙම චෛත්‍ය නිර්මාණය කොට ඇත්තේ ගල් තලාවක් මතය. වර්තමානය වන විට එම ගල පස්වලින් වැසී ඇති අතර එක් ප්‍රදේශයකින් පිහිටි ගල මතු වී ඇත. ඉතා විශාල ගඩොල් කැට යොදා ගෙන එය නිර්මාණය කොට ඇත. කැනීම් කිරීමේදී අගල් දහයක් පමණ දිග සහ අගල අටක් පමණ පළල ඉතා ශක්තිමත් ගඩොල් කැට හමු වී ඇත. එමෙන්ම මානාභරණ කුමරු විසින් චෛත්‍ය ඉදිකිරීමෙන් පසුව මෙහි එක් පැත්තක් ගිලා බැස ඇති ආකාරය දැකගත හැකිය. පේසා වළලුවලට පහළින් චෛත්යක මළුවද විශාල ගඩොල් යොදා ගෙන නිර්මාණය කොට ඇත. චෛත්යව ඉදිකිරීමේදී ගඩොල් කැට එකිනෙකට සම්බන්ධ කොට ඇත්තේ පදම් කරන ලද මැටි විශේෂයක් භාවිතා කර ගෙනය. කැනීම් කිරීමේදී චෛත්‍ය හතර වටේට ඉතා විශාල ගල් ලෑලි වලින් සකස් කරන ලද මල් ආසන සහ පහන් දැල්වීමට හැකි වන ආකාරයට ගල් ලෑලි මතම පහන් නිර්මාණය කොට ඇත. එම ගල් ලෑලි ඉතා මටසිලුටු ලෙස සකස් කොට ඇත. වර්තමානයේ කැනීම් කටයුතු හමාර කිරීමෙන් පසු චෛත්‍ය ඉදිකිරීම් ආරම්භ කොට ඇත. එම චෛත්‍යෙය් ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමේදී කපරාරු කොට සුදු හුණු ආලේප කිරීම වෙනුවට ගඩොල් වලින්ම පමණක් චෛත්‍ය නිර්මාණය කර කොට වෙහෙරක ආකාරයට චෛත්‍ය කොත් පැළැන්දවීමෙන් තොරව වැඩ නිම කිරීමට සැලසුම් කර ඇත. එලෙස චෛත්‍යය නිර්මාණය කිරීමට තීරණය කර ඇත්තේ මානාභරණ රජමහා විහාරය ඉතා පැරණි විහාරස්ථානයක් බැවින් එහි ඉපැරණි බව වර්තමානයටත් අනාගතයටත් දැකගත හැකි වන පරිද්දෙනි. මානාභරණ කුමරු විසින් ඉදිකරන ලද මෙම චෛත්යෙහි ආරක්ෂාවට ගල් ලෑලිවලින් වට කරන ලද ආරක්ෂිත වැටක් නිර්මාණය කොට තිබුණු නමුදු එය සම්පූර්ණයෙන් දක්නට නොලැබෙන පරිදි ගරා වැටී ඇත. වර්තමානයේද මෙම චෛත්‍ය නිර්මාණය කිරීමේදී ආරක්ෂිත වැටක් අඩි තුනක් පමණ පළලට සහ අඩි හතරක් පමණ උසට ඉපැරණි ගල් ලෑලිම යොදා ගෙන නිර්මාණය කරමින් පවති.

==ශාසනික මෙහෙවර==
2005 වසරෙදී පමණ මානාභරණ පිරිවෙණ ආරම්භ කරන ලදි. එහි වර්තමානයේ පිරිවෙන් මූලික වසරේ සිට පිරිවෙන් අවසන් ශ්‍රේණිය දක්වා සාමණේර භික්ෂුන් වහන්සේලා අධ්‍යාපන කටයුතු හදාරති. ප්‍රදේශයේ දරුවන්ව දහම් අධ්‍යාපනයෙන් පෝෂණය කිරීම අරමුණු කොටගෙන ආරම්භ කරන ලද සිරි සිදුහත් දහම් පාසල ප්‍රදේශයේ ආරම්භ කරන ලද මුල්ම දහම් පාසල වේ. වර්තමානයේ එහි සිසුන් දෙසීය පනහක් පමණ දහම් අධ්‍යාපන කටයුතු හදාරන අතර සෑම වසරකම පවත්වන දහම් පාසැල් තරගාවලීන්හීදී ප්‍රමුඛස්ථානයන් ලබාගෙන සමස්ත ලංකා ජයග්‍රහණයන් ලබා ගත් සිසු සිසුවියන් මෙම දහම් පාසලින් බිහි වී ඇත. සුගන්ධිකා පෙර පාසලද මෙම විහාරස්ථානය යටතේ පාලනය වන අතර කුඩා ළමුන්ට පෙර පාසැල් අධ්‍යාපනය සමග දහම් අධ්‍යාපනයද ලබා දීම මෙහි මූලික අරමුණ වේ. සෑම වර්ෂයකම ජනවාරි මස පොහොය දිනයේදී වර්ෂයට අදාල වන සංඛ්‍යාවක් පහන් දැල්වීමෙන් ආලෝක පූජාවද වර්ෂයට අදාල වන සංඛ්‍යාවක් නෙළුම් මල් පූජාවද මිහිදු පෙරහැරද උත්සවාකාරයෙන් පවත්වති. නායක ස්වාමීන් වහන්සේ, උපසම්පදා භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ සාමණේර භික්ෂූන් වහන්සේලා විහාරයේ වැඩ සිටින අතර ගම් වැසියන් සදහා ආගමික සේවාවන් නිරන්තරයෙන් සිදු කරති. මානාභරණ රජමහා විහාරස්ථානය ප්‍රධාන විහාරය වශයෙන් කටයුතු කරන අතර එය යටතේ නාගහමඩ මුගුණුමල් විහාරය, දෙගල්හෙළ පුරාණ විහාරය, කරඹගොඩ විහාරය සහ ගල්කිස්ස සුබෝධි විහාරය යන විහාරයන් පාලනය වේ.

විහාරය සතුව නින්දගම් වූ කුඹුරැ විශාල ප්‍රමාණයක් සහ ඉඩම් විශා ප්‍රමාණයක් දක්නට ඇති නමුත් වර්තමානය වන විට ඒවා මිනිසුන් විසින් බලහත්කාරයෙන් අයිති කොට ගෙන ඇති අතර නැවත විහාරය වෙත ඒවායෙහි අයිතිය ලබා ගැනීම සිහිනයක් බවට පත්වී ඇත.</text>
      <sha1>fqssq3bcx5d2gm6l8uvcxlcy0p8ty6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>හෙලකුරු</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195912</id>
    <revision>
      <id>795603</id>
      <timestamp>2026-07-09T11:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <comment>'{{තොරතුරුකොටුව මෘදුකාංග | name = හෙළකුරු | logo = Helakuru logo.png | screenshot =  | caption =  | developer =  | released =  | platform = [[Android]], [[iOS]] | size =  | language = [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]], [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]], [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]] | genre =...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>795603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4373" sha1="qattk2rwnm4se4ux8v7j1sprwcn84pj" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව මෘදුකාංග
| name = හෙළකුරු
| logo = Helakuru logo.png
| screenshot = 
| caption = 
| developer = 
| released = 
| platform = [[Android]], [[iOS]]
| size = 
| language = [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]], [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]], [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]
| genre = [[Super-app]]
| license = Proprietary
| website = 
}}

'''හෙළකුරු''' (Helakuru) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ බහුලවම භාවිතා වන ජංගම දුරකථන යෙදවුමකි (Mobile Application). මුලින්ම සිංහල භාෂාවෙන් අකුරු ටයිප් කිරීම සඳහා හඳුන්වා දුන් යෙදවුමක් (Keyboard App) වූ මෙය, පසුව ඩිජිටල් ගෙවීම්, ප්‍රවාහන සේවා, සෞඛ්‍ය සහ තොරතුරු සේවා ඇතුළත් විවිධ ක්ෂේත්‍ර කරා ව්‍යාප්ත වූ සුපිරි යෙදවුමක් (Super App) බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;roar&quot;&gt;{{cite web |title=Five Sri Lankan Apps |url=https://roar.media |website=archive.roar.media |language=si}}&lt;/ref&gt;

== සේවා සහ විශේෂාංග ==

=== හෙළපේ (HelaPay) ===
හෙළකුරු යෙදවුම සතු ඩිජිටල් මූල්‍ය සේවා පද්ධතිය 'HelaPay' ලෙස හඳුන්වයි. හඳුන්වා දී වසර දෙකක් ඇතුළත රුපියල් බිලියනයක ඩිජිටල් ගනුදෙනු සීමාව පසු කිරීමට මෙය සමත් විය.&lt;ref name=&quot;dm-pay1&quot;&gt;{{cite news |title=HelaPay surpasses Rs 1bn digital transactions within two years |url=https://dailymirror.lk |newspaper=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; පසුව එය වඩාත් වර්ධනය වෙමින් සමස්ත ගනුදෙනු වටිනාකම රුපියල් බිලියන 5 සීමාව (Rs. 5 Billion transaction milestone) පසුකර යන ලදී.&lt;ref name=&quot;nw-pay5&quot;&gt;{{cite news |title=HelaPay crosses the 5 billion transaction milestone |url=https://newswire.lk |newspaper=Newswire}}&lt;/ref&gt; [[සෙයිලාන් බැංකුව]] (Seylan Bank) හෙළකුරු යෙදවුමේ සුවිශේෂී මූල්‍ය සැකසුම්කරු (Exclusive Processor) ලෙස කටයුතු කරමින් FinTech තාක්ෂණය ඔස්සේ මීට දායකත්වය සපයයි.&lt;ref name=&quot;ft-seylan&quot;&gt;{{cite news |title=Seylan Bank redefines FinTech collaboration as exclusive processor on Helakuru |url=https://ft.lk |newspaper=Daily FT}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;is-seylan&quot;&gt;{{cite news |title=Seylan Bank redefines fintech collaboration as exclusive processor on helakuru |url=https://island.lk |newspaper=The Island}}&lt;/ref&gt;

=== හෙළගෝ (HelaGo) ===
ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රය (Ride-hailing market) ඉලක්ක කරගනිමින් හෙළකුරු විසින් 'HelaGo' නමින් ප්‍රවාහන යෙදවුම් සේවාවක් හඳුන්වා දෙන ලදී.&lt;ref name=&quot;hiru-go1&quot;&gt;{{cite news |title=HelaGo ride-hailing app launched with unique proposition |url=https://hirunews.lk |newspaper=Hiru News}}&lt;/ref&gt; මෙම සේවාව වඩාත් සාධාරණ සහ නව්‍ය මගී ප්‍රවාහන සංස්කෘතියක් ඇති කිරීම උදෙසා ඩේවිඩ් පීරිස් සමූහ ව්‍යාපාරය (David Pieris Group) සමඟ උපායමාර්ගික හවුල්කාරිත්වයකට එළඹ ඇත.&lt;ref name=&quot;is-dp&quot;&gt;{{cite news |title=David Pieris Group, Helakuru partner to introduce HelaGo, a new era in fair ride-hailing |url=https://island.lk |newspaper=The Island}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hiru-dp&quot;&gt;{{cite news |title=David Pieris Group announces partnership with HelaGo |url=https://hirunews.lk |newspaper=Hiru News}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>qattk2rwnm4se4ux8v7j1sprwcn84pj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>795604</id>
      <parentid>795603</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T11:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>795604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4549" sha1="34o6lcfif1ig1ti0en713954196yb4n" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව මෘදුකාංග
| name           = හෙළකුරු
| logo           = Helakuru logo.png
| screenshot     = 
| caption        = 
| developer      = 
| released       = 

| platform       = [[ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් (මෙහෙයුම් පද්ධතිය)|Android]], [[iOS]]
| size           = 

| language       = [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]], [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]], [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]
| genre          = [[Super-app]]
| license        = Proprietary
| website        = 
}}


'''හෙළකුරු''' (Helakuru) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ බහුලවම භාවිතා වන ජංගම දුරකථන යෙදවුමකි (Mobile Application). මුලින්ම සිංහල භාෂාවෙන් අකුරු ටයිප් කිරීම සඳහා හඳුන්වා දුන් යෙදවුමක් (Keyboard App) වූ මෙය, පසුව ඩිජිටල් ගෙවීම්, ප්‍රවාහන සේවා, සෞඛ්‍ය සහ තොරතුරු සේවා ඇතුළත් විවිධ ක්ෂේත්‍ර කරා ව්‍යාප්ත වූ සුපිරි යෙදවුමක් (Super App) බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;roar&quot;&gt;{{cite web |title=Five Sri Lankan Apps |url=https://roar.media |website=archive.roar.media |language=si}}&lt;/ref&gt;

== සේවා සහ විශේෂාංග ==

=== හෙළපේ (HelaPay) ===
හෙළකුරු යෙදවුම සතු ඩිජිටල් මූල්‍ය සේවා පද්ධතිය 'HelaPay' ලෙස හඳුන්වයි. හඳුන්වා දී වසර දෙකක් ඇතුළත රුපියල් බිලියනයක ඩිජිටල් ගනුදෙනු සීමාව පසු කිරීමට මෙය සමත් විය.&lt;ref name=&quot;dm-pay1&quot;&gt;{{cite news |title=HelaPay surpasses Rs 1bn digital transactions within two years |url=https://dailymirror.lk |newspaper=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; පසුව එය වඩාත් වර්ධනය වෙමින් සමස්ත ගනුදෙනු වටිනාකම රුපියල් බිලියන 5 සීමාව (Rs. 5 Billion transaction milestone) පසුකර යන ලදී.&lt;ref name=&quot;nw-pay5&quot;&gt;{{cite news |title=HelaPay crosses the 5 billion transaction milestone |url=https://newswire.lk |newspaper=Newswire}}&lt;/ref&gt; [[සෙයිලාන් බැංකුව]] (Seylan Bank) හෙළකුරු යෙදවුමේ සුවිශේෂී මූල්‍ය සැකසුම්කරු (Exclusive Processor) ලෙස කටයුතු කරමින් FinTech තාක්ෂණය ඔස්සේ මීට දායකත්වය සපයයි.&lt;ref name=&quot;ft-seylan&quot;&gt;{{cite news |title=Seylan Bank redefines FinTech collaboration as exclusive processor on Helakuru |url=https://ft.lk |newspaper=Daily FT}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;is-seylan&quot;&gt;{{cite news |title=Seylan Bank redefines fintech collaboration as exclusive processor on helakuru |url=https://island.lk |newspaper=The Island}}&lt;/ref&gt;

=== හෙළගෝ (HelaGo) ===
ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රය (Ride-hailing market) ඉලක්ක කරගනිමින් හෙළකුරු විසින් 'HelaGo' නමින් ප්‍රවාහන යෙදවුම් සේවාවක් හඳුන්වා දෙන ලදී.&lt;ref name=&quot;hiru-go1&quot;&gt;{{cite news |title=HelaGo ride-hailing app launched with unique proposition |url=https://hirunews.lk |newspaper=Hiru News}}&lt;/ref&gt; මෙම සේවාව වඩාත් සාධාරණ සහ නව්‍ය මගී ප්‍රවාහන සංස්කෘතියක් ඇති කිරීම උදෙසා ඩේවිඩ් පීරිස් සමූහ ව්‍යාපාරය (David Pieris Group) සමඟ උපායමාර්ගික හවුල්කාරිත්වයකට එළඹ ඇත.&lt;ref name=&quot;is-dp&quot;&gt;{{cite news |title=David Pieris Group, Helakuru partner to introduce HelaGo, a new era in fair ride-hailing |url=https://island.lk |newspaper=The Island}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hiru-dp&quot;&gt;{{cite news |title=David Pieris Group announces partnership with HelaGo |url=https://hirunews.lk |newspaper=Hiru News}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>34o6lcfif1ig1ti0en713954196yb4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>795605</id>
      <parentid>795604</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T11:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <origin>795605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4582" sha1="il7qsa7cxagcy3vma6o8ipf5cl425yc" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව මෘදුකාංග
| name           = හෙළකුරු
| logo           = Helakuru logo.png
| screenshot     = 
| caption        = 
| developer      = 
| released       = 

| platform       = [[ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් (මෙහෙයුම් පද්ධතිය)|Android]], [[iOS]]
| size           = 

| language       = [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]], [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]], [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]
| genre          = [[Super-app]]
| license        = Proprietary
| website        = 
}}


'''හෙළකුරු''' (Helakuru) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ බහුලවම භාවිතා වන ජංගම දුරකථන යෙදවුමකි (Mobile Application). මුලින්ම සිංහල භාෂාවෙන් අකුරු ටයිප් කිරීම සඳහා හඳුන්වා දුන් යෙදවුමක් (Keyboard App) වූ මෙය, පසුව ඩිජිටල් ගෙවීම්, ප්‍රවාහන සේවා, සෞඛ්‍ය සහ තොරතුරු සේවා ඇතුළත් විවිධ ක්ෂේත්‍ර කරා ව්‍යාප්ත වූ සුපිරි යෙදවුමක් (Super App) බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;roar&quot;&gt;{{cite web |title=Five Sri Lankan Apps |url=https://roar.media |website=archive.roar.media |language=si}}&lt;/ref&gt;

== සේවා සහ විශේෂාංග ==

=== හෙළපේ (HelaPay) ===
හෙළකුරු යෙදවුම සතු ඩිජිටල් මූල්‍ය සේවා පද්ධතිය 'HelaPay' ලෙස හඳුන්වයි. හඳුන්වා දී වසර දෙකක් ඇතුළත රුපියල් බිලියනයක ඩිජිටල් ගනුදෙනු සීමාව පසු කිරීමට මෙය සමත් විය.&lt;ref name=&quot;dm-pay1&quot;&gt;{{cite news |title=HelaPay surpasses Rs 1bn digital transactions within two years |url=https://dailymirror.lk |newspaper=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; පසුව එය වඩාත් වර්ධනය වෙමින් සමස්ත ගනුදෙනු වටිනාකම රුපියල් බිලියන 5 සීමාව (Rs. 5 Billion transaction milestone) පසුකර යන ලදී.&lt;ref name=&quot;nw-pay5&quot;&gt;{{cite news |title=HelaPay crosses the 5 billion transaction milestone |url=https://newswire.lk |newspaper=Newswire}}&lt;/ref&gt; [[සෙයිලාන් බැංකුව]] (Seylan Bank) හෙළකුරු යෙදවුමේ සුවිශේෂී මූල්‍ය සැකසුම්කරු (Exclusive Processor) ලෙස කටයුතු කරමින් FinTech තාක්ෂණය ඔස්සේ මීට දායකත්වය සපයයි.&lt;ref name=&quot;ft-seylan&quot;&gt;{{cite news |title=Seylan Bank redefines FinTech collaboration as exclusive processor on Helakuru |url=https://ft.lk |newspaper=Daily FT}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;is-seylan&quot;&gt;{{cite news |title=Seylan Bank redefines fintech collaboration as exclusive processor on helakuru |url=https://island.lk |newspaper=The Island}}&lt;/ref&gt;

=== හෙළගෝ (HelaGo) ===
ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රය (Ride-hailing market) ඉලක්ක කරගනිමින් හෙළකුරු විසින් 'HelaGo' නමින් ප්‍රවාහන යෙදවුම් සේවාවක් හඳුන්වා දෙන ලදී.&lt;ref name=&quot;hiru-go1&quot;&gt;{{cite news |title=HelaGo ride-hailing app launched with unique proposition |url=https://hirunews.lk |newspaper=Hiru News}}&lt;/ref&gt; මෙම සේවාව වඩාත් සාධාරණ සහ නව්‍ය මගී ප්‍රවාහන සංස්කෘතියක් ඇති කිරීම උදෙසා ඩේවිඩ් පීරිස් සමූහ ව්‍යාපාරය (David Pieris Group) සමඟ උපායමාර්ගික හවුල්කාරිත්වයකට එළඹ ඇත.&lt;ref name=&quot;is-dp&quot;&gt;{{cite news |title=David Pieris Group, Helakuru partner to introduce HelaGo, a new era in fair ride-hailing |url=https://island.lk |newspaper=The Island}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hiru-dp&quot;&gt;{{cite news |title=David Pieris Group announces partnership with HelaGo |url=https://hirunews.lk |newspaper=Hiru News}}&lt;/ref&gt; 

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>il7qsa7cxagcy3vma6o8ipf5cl425yc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>795606</id>
      <parentid>795605</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T11:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <origin>795606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5212" sha1="c35axfxo4e6qkbui28917d0ll4yjywe" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව මෘදුකාංග
| name           = හෙළකුරු
| logo           = Helakuru logo.png
| screenshot     = 
| caption        = 
| developer      = 
| released       = 

| platform       = [[ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් (මෙහෙයුම් පද්ධතිය)|Android]], [[iOS]]
| size           = 

| language       = [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]], [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]], [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]
| genre          = [[Super-app]]
| license        = Proprietary
| website        = 
}}


'''හෙළකුරු''' (Helakuru) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ බහුලවම භාවිතා වන ජංගම දුරකථන යෙදවුමකි (Mobile Application). මුලින්ම සිංහල භාෂාවෙන් අකුරු ටයිප් කිරීම සඳහා හඳුන්වා දුන් යෙදවුමක් (Keyboard App) වූ මෙය, පසුව ඩිජිටල් ගෙවීම්, ප්‍රවාහන සේවා, සෞඛ්‍ය සහ තොරතුරු සේවා ඇතුළත් විවිධ ක්ෂේත්‍ර කරා ව්‍යාප්ත වූ සුපිරි යෙදවුමක් (Super App) බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;roar&quot;&gt;{{cite web |title=Five Sri Lankan Apps |url=https://archive.roar.media/sinhala/tech/apps/five-sri-lankan-apps |website=archive.roar.media |language=si}}&lt;/ref&gt;

== සේවා සහ විශේෂාංග ==

=== හෙළපේ (HelaPay) ===
හෙළකුරු යෙදවුම සතු ඩිජිටල් මූල්‍ය සේවා පද්ධතිය 'HelaPay' ලෙස හඳුන්වයි. හඳුන්වා දී වසර දෙකක් ඇතුළත රුපියල් බිලියනයක ඩිජිටල් ගනුදෙනු සීමාව පසු කිරීමට මෙය සමත් විය.&lt;ref name=&quot;dm-pay1&quot;&gt;{{cite news |title=HelaPay surpasses Rs 1bn digital transactions within two years |url=https://www.dailymirror.lk/print/business/HelaPay-surpasses-Rs-1bn-digital-transactions-within-two-years/215-272448 |newspaper=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; පසුව එය වඩාත් වර්ධනය වෙමින් සමස්ත ගනුදෙනු වටිනාකම රුපියල් බිලියන 5 සීමාව (Rs. 5 Billion transaction milestone) පසුකර යන ලදී.&lt;ref name=&quot;nw-pay5&quot;&gt;{{cite news |title=HelaPay crosses the 5 billion transaction milestone |url=https://www.newswire.lk/business/helapay-crosses-the-5-billion-transaction-milestone/ |newspaper=Newswire}}&lt;/ref&gt; [[සෙයිලාන් බැංකුව]] (Seylan Bank) හෙළකුරු යෙදවුමේ සුවිශේෂී මූල්‍ය සැකසුම්කරු (Exclusive Processor) ලෙස කටයුතු කරමින් FinTech තාක්ෂණය ඔස්සේ මීට දායකත්වය සපයයි.&lt;ref name=&quot;ft-seylan&quot;&gt;{{cite news |title=Seylan Bank redefines FinTech collaboration as exclusive processor on Helakuru |url=https://www.ft.lk/it-telecom-tech/Seylan-Bank-redefines-FinTech-collaboration-as-exclusive-processor-on-Helakuru/50-747446 |newspaper=Daily FT}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;is-seylan&quot;&gt;{{cite news |title=Seylan Bank redefines fintech collaboration as exclusive processor on helakuru |url=https://island.lk/seylan-bank-redefines-fintech-collaboration-as-exclusive-processor-on-helakuru/ |newspaper=The Island}}&lt;/ref&gt;

=== හෙළගෝ (HelaGo) ===
ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රය (Ride-hailing market) ඉලක්ක කරගනිමින් හෙළකුරු විසින් 'HelaGo' නමින් ප්‍රවාහන යෙදවුම් සේවාවක් හඳුන්වා දෙන ලදී.&lt;ref name=&quot;hiru-go1&quot;&gt;{{cite news |title=HelaGo ride-hailing app launched with unique proposition |url=https://hirunews.lk/goldfmnews/439601/helago-ride-hailing-app-launched-with-unique-proposition |newspaper=Hiru News}}&lt;/ref&gt; මෙම සේවාව වඩාත් සාධාරණ සහ නව්‍ය මගී ප්‍රවාහන සංස්කෘතියක් ඇති කිරීම උදෙසා ඩේවිඩ් පීරිස් සමූහ ව්‍යාපාරය (David Pieris Group) සමඟ උපායමාර්ගික හවුල්කාරිත්වයකට එළඹ ඇත.&lt;ref name=&quot;is-dp&quot;&gt;{{cite news |title=David Pieris Group, Helakuru partner to introduce HelaGo, a new era in fair ride-hailing |url=https://island.lk/david-pieris-group-helakuru-partner-to-introduce-helago-a-new-era-in-fair-ride-hailing/ |newspaper=The Island}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hiru-dp&quot;&gt;{{cite news |title=David Pieris Group announces partnership with HelaGo |url=https://hirunews.lk/en/business/431225/david-pieris-group-announces-partnership-with-helago |newspaper=Hiru News}}&lt;/ref&gt; 

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>c35axfxo4e6qkbui28917d0ll4yjywe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>795607</id>
      <parentid>795606</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T11:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <comment>/* මූලාශ්‍ර */</comment>
      <origin>795607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5203" sha1="r1rg8rx7t60iq2dm0qwt25znvadii2d" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව මෘදුකාංග
| name           = හෙළකුරු
| logo           = Helakuru logo.png
| screenshot     = 
| caption        = 
| developer      = 
| released       = 

| platform       = [[ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් (මෙහෙයුම් පද්ධතිය)|Android]], [[iOS]]
| size           = 

| language       = [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]], [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]], [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]
| genre          = [[Super-app]]
| license        = Proprietary
| website        = 
}}


'''හෙළකුරු''' (Helakuru) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ බහුලවම භාවිතා වන ජංගම දුරකථන යෙදවුමකි (Mobile Application). මුලින්ම සිංහල භාෂාවෙන් අකුරු ටයිප් කිරීම සඳහා හඳුන්වා දුන් යෙදවුමක් (Keyboard App) වූ මෙය, පසුව ඩිජිටල් ගෙවීම්, ප්‍රවාහන සේවා, සෞඛ්‍ය සහ තොරතුරු සේවා ඇතුළත් විවිධ ක්ෂේත්‍ර කරා ව්‍යාප්ත වූ සුපිරි යෙදවුමක් (Super App) බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;roar&quot;&gt;{{cite web |title=Five Sri Lankan Apps |url=https://archive.roar.media/sinhala/tech/apps/five-sri-lankan-apps |website=archive.roar.media |language=si}}&lt;/ref&gt;

== සේවා සහ විශේෂාංග ==

=== හෙළපේ (HelaPay) ===
හෙළකුරු යෙදවුම සතු ඩිජිටල් මූල්‍ය සේවා පද්ධතිය 'HelaPay' ලෙස හඳුන්වයි. හඳුන්වා දී වසර දෙකක් ඇතුළත රුපියල් බිලියනයක ඩිජිටල් ගනුදෙනු සීමාව පසු කිරීමට මෙය සමත් විය.&lt;ref name=&quot;dm-pay1&quot;&gt;{{cite news |title=HelaPay surpasses Rs 1bn digital transactions within two years |url=https://www.dailymirror.lk/print/business/HelaPay-surpasses-Rs-1bn-digital-transactions-within-two-years/215-272448 |newspaper=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; පසුව එය වඩාත් වර්ධනය වෙමින් සමස්ත ගනුදෙනු වටිනාකම රුපියල් බිලියන 5 සීමාව (Rs. 5 Billion transaction milestone) පසුකර යන ලදී.&lt;ref name=&quot;nw-pay5&quot;&gt;{{cite news |title=HelaPay crosses the 5 billion transaction milestone |url=https://www.newswire.lk/business/helapay-crosses-the-5-billion-transaction-milestone/ |newspaper=Newswire}}&lt;/ref&gt; [[සෙයිලාන් බැංකුව]] (Seylan Bank) හෙළකුරු යෙදවුමේ සුවිශේෂී මූල්‍ය සැකසුම්කරු (Exclusive Processor) ලෙස කටයුතු කරමින් FinTech තාක්ෂණය ඔස්සේ මීට දායකත්වය සපයයි.&lt;ref name=&quot;ft-seylan&quot;&gt;{{cite news |title=Seylan Bank redefines FinTech collaboration as exclusive processor on Helakuru |url=https://www.ft.lk/it-telecom-tech/Seylan-Bank-redefines-FinTech-collaboration-as-exclusive-processor-on-Helakuru/50-747446 |newspaper=Daily FT}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;is-seylan&quot;&gt;{{cite news |title=Seylan Bank redefines fintech collaboration as exclusive processor on helakuru |url=https://island.lk/seylan-bank-redefines-fintech-collaboration-as-exclusive-processor-on-helakuru/ |newspaper=The Island}}&lt;/ref&gt;

=== හෙළගෝ (HelaGo) ===
ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රය (Ride-hailing market) ඉලක්ක කරගනිමින් හෙළකුරු විසින් 'HelaGo' නමින් ප්‍රවාහන යෙදවුම් සේවාවක් හඳුන්වා දෙන ලදී.&lt;ref name=&quot;hiru-go1&quot;&gt;{{cite news |title=HelaGo ride-hailing app launched with unique proposition |url=https://hirunews.lk/goldfmnews/439601/helago-ride-hailing-app-launched-with-unique-proposition |newspaper=Hiru News}}&lt;/ref&gt; මෙම සේවාව වඩාත් සාධාරණ සහ නව්‍ය මගී ප්‍රවාහන සංස්කෘතියක් ඇති කිරීම උදෙසා ඩේවිඩ් පීරිස් සමූහ ව්‍යාපාරය (David Pieris Group) සමඟ උපායමාර්ගික හවුල්කාරිත්වයකට එළඹ ඇත.&lt;ref name=&quot;is-dp&quot;&gt;{{cite news |title=David Pieris Group, Helakuru partner to introduce HelaGo, a new era in fair ride-hailing |url=https://island.lk/david-pieris-group-helakuru-partner-to-introduce-helago-a-new-era-in-fair-ride-hailing/ |newspaper=The Island}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hiru-dp&quot;&gt;{{cite news |title=David Pieris Group announces partnership with HelaGo |url=https://hirunews.lk/en/business/431225/david-pieris-group-announces-partnership-with-helago |newspaper=Hiru News}}&lt;/ref&gt; 

== යොමුව ==</text>
      <sha1>r1rg8rx7t60iq2dm0qwt25znvadii2d</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>