කැළණිය විශ්වවිද්‍යාලය

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>කැළණිය විශ්වවිද්‍යාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2276</id>
    <revision>
      <id>802282</id>
      <parentid>801400</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T08:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-56511-15</username>
        <id>81730</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>802282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21423" sha1="8xdgwc00voxn24xqmxpnuo0t0eb4owv" xml:space="preserve">{{Infobox_University 
|name           = කැලණිය  විශ්වවිද්‍යාලය
|image          = [[Image:UKsandun.jpg‎ |150px|UoK Logo]]
|motto                            = ''පඤ්ඤාය පරිසුජ්ඣති''&lt;br&gt;(ප්‍රඥාව තුළින් පාරිශුද්ධත්වයට පත්වන්න)
|established        = [[1959]] ([[ශ්‍රී ලංකා විද්‍යාලංකාර විශ්වවිද්‍යාලය]] ලෙස)
|city               = [[කැලණිය]]
|country             = [[ශ්‍රී ලංකාව]] {{flagicon|Sri Lanka}}
|campus             = දළුගම ප්‍රධාන පරිශ්‍රය සහ රාගම
|chancellor           = අතිපූජ්‍ය. නාරම්පනාවේ ආනන්ද අනුනායක හිමි. 
|vice_chancellor     = මහාචාර්ය නිලන්ති ද සිල්වා
|වෙබ් අඩවිය= [http://http://www.kln.ac.lk/ http://www.kln.ac.lk]
}}

කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලය , ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික විශ්වවිද්‍යාල අතරින් එකකි. එය ලංකාවේ ප්‍රධාන නගරය වන කොළඹට ආසන්නයේ [[කැළණිය|ඓතිහාසික කැලණි පුරවරයේ]] දළුගම පිහිටා ඇත. වර්තමානයේදී පෑලියගොඩ විද්‍යාලංකාර පිරිවෙනේ පරිවේණාධිපති, කොළඹ හලාවත දෙදිසාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක, ත්‍රිපිටක වාගීශ්වරාචාර්ය, මහෝපාධ්‍ය, පණ්ඩිත පූජ්‍ය වැලමිටියාවේ ධර්මකීර්ති ශ්‍රී කුසලධම්මාභිධාන ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ කුලපති ධූරය හොබවන අතර උපකුලපති ධූරය දරන්නේ මහාචාර්ය නිලන්ති ද සිල්වා මහත්මියයි . වර්තමානය වන විට කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලය පීඨ 6 කින් ද අනුබද්ධිත ආයතන 3 කින් ද ප්‍රත්‍යායිත විද්‍යායතන 3 කින් ද සමන්විත වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ උසස් අධ්‍යාපන ආයතන වර්ගීකරණය අනුව 2015 වර්ෂයේදී මෙම විශ්ව විද්‍යාලය මෙරට 4 වන ස්ථානය හිමිකරගෙන තිබෙන අතර, ලෝකයේ හොඳම විශ්වවිද්‍යාල වර්ගීකරණය අනුව 3087 ස්‌ථානය හිමිකරගෙන තිබෙයි. &lt;ref&gt;http://www.lankauniversity-news.com/2015/04/sri-lanka-university-ranking-2015-2016.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405151352/http://www.lankauniversity-news.com/2015/04/sri-lanka-university-ranking-2015-2016.html |date=2016-04-05 }} ශ්‍රී ලංකාවේ විශ්ව විද්‍යාල වර්ගීකරණය 2015&lt;/ref&gt;

==ඉතිහාසය== 
කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලය රත්මලානේ ශ්‍රී ධර්මාලෝක නාහිමියන් විසින් විද්‍යාලංකාර පිරිවෙන නමින් 1875 දී කැලණිය, පෑලියගොඩ පිහිටවනු ලැබිණි. එතැන් සිට වසර 100 කට ආසන්න කාලයක් පිරිවෙනක් ව පැවති මේ ආයතනය 1957 අංක 45 දරන විද්‍යෝදය, විද්‍යාලංකාර විශ්වවිද්‍යාල පනත අනුව 1959 ජනවාරි 01 දින සිට විශ්වවිද්‍යාලයක් බවට පත්කෙරුණු අතර ඒය ශ්‍රී ලංකා විද්‍යාලංකාර විශ්වවිද්‍යාලය ලෙස නම් කෙරිණි. මෙහි දී එවකට විද්‍යාලංකාර පිරිවෙනේ පරිවේණාධිපති ව වැඩ විසූ අපවත් වී වදාළ කිරිවත්තුඩුවේ ශ්‍රී ප්‍රඥාසාර නාහිමිපාණන් වහන්සේ මේ අභිනව විශ්වවිද්‍යාලයේ කුලපතිවරයා ලෙස පත් කරන ලදී. 

පසුව 1972 අංක 01 දරන ශ්‍රී ලංකා විශ්වවිද්‍යාල පනත මඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ සියලුම විශ්වවිද්‍යාල එක ම විශ්වවිද්‍යාලයක් බවට පත් කරනු ලැබූ අවස්ථාවේ දී 1972 පෙබරවාරි 15 වන දා සිට මෙම විශ්වවිද්‍යාලය ශ්‍රී ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ විද්‍යාලංකාර මණ්ඩපය බවට පත් විය. 1978 අංක 16 දරන විශ්වවිද්‍යාල පනත යටතේ සිදු වූ ශ්‍රී ලාංකික විශ්වවිද්‍යාල ව්‍යුහය සංශෝධනයේ දී යථෝක්ත මණ්ඩපය කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලය, ශ්‍රී ලංකාව ලෙස නැවත වරක් ස්වායත්ත විශ්වවිද්‍යාලයක් බවට පත් කරන ලදී. 

1957 පනත අනුව ආරම්භයේ දී ගිහි පැවිදි ශිෂ්‍යයින් පමණක් මෙම ආයතනයට ඇතුළත් කරගනු ලැබූ අතර 1966 අංක 20 දරන ජාතික උසස් අධ්‍යාපන පනත ක්‍රියාත්මක වීමත් සමඟ ශිෂ්‍යවන්ටද මේ සඳහා ඇතුළත් වීමට හැකි විය. ආරභයේ දී පෑලියගොඩ පිරිවෙන් භූමියේ ම පිහිටවනු ලැබූ මෙම විශ්වවිද්‍යාලය ඉඩකඩ මඳ වීමේ ගැටලුව නිසා වර්තමානයේ විශ්වවිද්‍යාලය පිහිටුවා තිබෙන භූමි භාගයට 1975 වන විට ගෙන එන ලදී. 1959 ආරම්භක අවස්ථාවේ දී එය ප්‍රාචීන භාෂා ශාස්ත්‍ර, භූගෝල විද්‍යාව, බෞද්ධ අධ්‍යයන හා දර්ශනය, ආර්ථික විද්‍යාව, ගණිතය හා අධ්‍යාපන විද්‍යාව වැනි විෂය කීපයකට සීමා වුවද, 

අද වනවිට මානවශාස්ත්‍ර, විද්‍යා, සමාජීය විද්‍යා, වෛද්‍ය විද්‍යා, වාණිජ හා කළමනාකරණ අධ්‍යයන සහ පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයන වශයෙන් හැඳින්වෙන පීඨ 6 කින් හා අධ්‍යයන අංශ 48 කින් සමන්විත මුල්පෙලේ විශ්වවිද්‍යාලයක් බවට පත් වී ඇත.

==තේමා පාඨය==
'''''පඤ්ඤාය පරිසුජ්ඣති''''' - ප්‍රඥාව තුළින් පාරිශුද්ධත්වයට පත්වන්න.

==කුලපති සහ විශ්වවිද්‍යාල බලධාරීහු==
'''කුලපති:'''&lt;br&gt;
පෑලියගොඩ විද්‍යාලංකාර පිරිවෙනේ පරිවේණාධිපති, කොළඹ හලාවත දෙදිසාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක, ත්‍රිපිටක වාගීශ්වරාචාර්ය, මහෝපාධ්‍ය, පණ්ඩිත පූජ්‍ය වැලමිටියාවේ ධර්මකීර්ති ශ්‍රී කුසලධම්මාභිධාන ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ 

'''උපකුලපති:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය ඩී.එම්. සේමසිංහ මහතා

'''පීඨාධිපති - වාණිජ හා කළමනාකරණ අධ්‍යයන පීඨය:'''&lt;br&gt;
ආචාර්ය R.P.C. රන්ජනී මහත්මිය&lt;br&gt;
B.Com. [Kelaniya], M.Com., Ph.D. [Panjab]

'''පීඨාධිපති - සමාජීය විද්‍යා පීඨය:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය ඒ්.ඒච්.ඒම්.ඒච්. අබේරත්න මහතා&lt;br&gt;
'''පීඨාධිපති - විද්‍යා පීඨය:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය නලින් ද සිල්වා මහතා&lt;br&gt;
B.Sc. [Ceylon], D.Phill.[Sussex]

'''පීඨාධිපති - පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයන පීඨය:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය මැණික්  ගුනසේකර මයා​ &lt;br&gt;
B.A. Hons. ( Kelaniya), M.A., PhD.( Michigan)


'''පීඨාධිපති - මානවශාස්ත්‍ර පීඨය:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය කුලතිලක කුමාරසිංහ මහතා&lt;br&gt;
B.A. [Sri Lanka], Ph.D. [Kelaniya], Dip. in Japanese [Osaka U.]

'''පීඨාධිපති - වෛද්‍ය පීඨය:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය A.R. වික්‍රමසිංහ මහතා&lt;br&gt;
M.B.B.S. [Colombo], MPH [Tulane], Ph.D. [Tulane], Ph.D. [Louisiana]

'''අධ්‍යක්ෂ - පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයන පශ්චාද් උපාධි ආයතනය:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය G.D. සුමනපාල මහතා&lt;br&gt;
B.A., M.A., Ph.D. [Kelaniya], Prachina Panditha

'''අධ්‍යක්ෂ - පුරාවිද්‍යා පශ්චාද් උපාධි ආයතනය:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය T.K.N.P. ද සිල්වා මහතා&lt;br&gt;
B.Sc. [BE], M.Sc. [Archt]

'''අධ්‍යක්ෂ - වික්‍රමාරච්චි ආයුර්වේද වෛද්‍ය විද්‍යායතනය:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය J.A. ලියනගේ මහත්මිය&lt;br&gt;
B.Sc. [Sri J'pura], Ph.D. [Cardiff], FRCS, F.I.Chemc.C., C.C.Chem., C.Sci.

'''විද්‍යාපීඨාධිපති - නාවික හා සාගරික විද්‍යාපීඨය:'''&lt;br&gt;
කොමදෝරු S.S. රණසිංහ මහතා&lt;br&gt;
WWW, RWP, USP, PSC, M.Sc. [D&amp;SS], M.Sc. [WS&amp;DM], AOWC

'''විද්‍යාලාධිපති - ආරක්ෂක සේවා අණ හා මාණ්ඩලික විද්‍යාලය:'''&lt;br&gt;
සේනා විධායක/ මේජර් ජෙනරාල් N.A. රණසිංහ මහතා&lt;br&gt;
RSP, USP, PSC

'''විද්‍යාලාධිපති - ගුවන් හමුදා කනිෂ්ඨ අණ හා මාණ්ඩලික විද්‍යාලය:'''&lt;br&gt;
ගුවන් කොමදෝරු N.H.V. ගුණරත්න මහතා&lt;br&gt;
USP, M.Sc. [Human Sec.], NDU-USA, PSC, CTF-NDU, PG. Dip. [LS] Colombo U., Dip. in HRM [UK], Dip. in Psy. [UK]

'''ලේඛකාධිකාරී:'''&lt;br&gt;
W.M. කරුණාරත්න මහතා&lt;br&gt;
B.Sc. Pub. Ad. [Sri J'pura], MSSC [Kelaniya]

'''පුස්තකාලාධිකාරී:'''&lt;br&gt;
L.A. ජයතිස්ස මහතා&lt;br&gt;
B.Sc. [Vidyalankara], Dip.Lib.Sc. &amp; Inf.Studies [Kelaniya], M.L.I.Sc [Delhi]

'''වැඩබලන මූල්‍යාධිකාරී:'''&lt;br&gt;
L.M. ජයවීර මහතා&lt;br&gt;
B.A. Sp. [Sri J'pura], PG. Dip. in Mgt. [Open University]

== පිඨ == &lt;!--Faculties--&gt;
*[http://www.kln.ac.lk/humanities/html/humanities.html මානවශාස්ත්‍ර පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100627094445/http://www.kln.ac.lk/humanities/html/humanities.html |date=2010-06-27 }}
**වාග්විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය
**සිංහල අධ්‍යයන අංශය
**පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයන අංශය
**නූතන භාෂා අධ්‍යයන අංශය
**ඉංග්‍රීසි අධ්‍යයන අංශය
**සංස්කෘත අධ්‍යයන අංශය
**හින්දි අධ්‍යයන අංශය
**නාට්‍ය, රංගකලා හා ප්‍රතිබිම්භකලා අධ්‍යයන අංශය
**බටහිර සම්භාව්‍ය හා ක්‍රිස්තියානි අධ්‍යයන අංශය

*[http://www.kln.ac.lk/social/social/social.htm සමාජීය විද්‍යා පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100428040452/http://www.kln.ac.lk/social/social/social.htm |date=2010-04-28 }}
**පුරාවිද්‍යා විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය
**ඉතිහාස අධ්‍යයන අංශය
**ජනසන්නිෙව්දන අධ්‍යයන අංශය
**ආර්ථික විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය
**භූගෝල විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය
**දර්ශන අධ්‍යයන අංශය
**සමාජ විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය
*[http://www.kln.ac.lk/socialsciences/depts/libinfoscience/ පුස්තකාල හා විඥාපන විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160719010553/http://www.kln.ac.lk/socialsciences/depts/libinfoscience/ |date=2016-07-19 }}
:කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ සමාජීය විද්‍යාපීඨයේ තිබෙන වැදගත් අධ්‍යයන අංශයක් වශයෙන් පුස්තකාල හා විඥාපන විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය සැලකිය හැකි ය. 1972 දී මෙය ආරම්භ කළ අතර ශ්‍රි ලංකාව තුළ පුස්තකාලයාධිපති වෘත්තියේ පුහුණු මිනිස් බල සම්පත නිර්මාණය කිරිම හා පුස්තකාල හා තොරතුරු විද්‍යාවට අදාළ උසස් අධ්‍යාපනය හා වෘත්තිය දැනුම ලබා දීමෙහි ලා  ශ්‍රි ලංකාවේ විශ්වවිද්‍යාල පද්ධතිය තුළ පවතින එකම අධ්‍යයනාංශය වේ. පුස්තකාල වෘත්තියේ ගුණාත්මක බව වර්ධනය කිරිම හා මෙම ක්ෂේත්‍රෙය් මානව සම්පත සංවර්ධනය කිරිම සඳහා අපරිමිත සේවයක් මෙමඟින් සිදු වේ. පුස්තකාල හා විඥාපන විද්‍යාව පිළිබඳව ශ්‍රි ලංකාවේ සිටින එක ම ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්යවරයා වන පියදාස රණසිංහ මහතා මෙහි අචාර්ය මණ්ඩලයේ කටයුතු කරන අතර වර්තමාන අංශ ප්‍රධාන තනතුර හොබවන්නේ ජ්‍යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්ය පූජ්‍ය ලැගුම්දෙණිෙය් පියරතන ස්වාමීන් වහන්සේ ය.
*[http://www.science.kln.ac.lk/ විද්‍යා පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316143552/http://www.science.kln.ac.lk/ |date=2008-03-16 }}
*[http://www.kln.ac.lk/fcms/default.htm වාණිජ හා කළමනාකරණ අධ්‍යයන පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100424131804/http://www.kln.ac.lk/fcms/default.htm |date=2010-04-24 }}
*[http://www.kln.ac.lk/pages/graduatestudies.html පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයන පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329062340/http://www.kln.ac.lk/pages/graduatestudies.html |date=2010-03-29 }}
*[http://174.132.189.92/~medkel/medkel.kln/index.htm වෛද්‍ය පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100327112908/http://174.132.189.92/~medkel/medkel.kln/index.htm |date=2010-03-27 }}

==අනුබද්ධිත ආයතන== &lt;!--Affiliated Institutes--&gt;
*පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයන පශ්චාද් උපාධි ආයතනය
*පුරාවිද්‍යා පශ්චාද් උපාධි ආයතනය
*වික්‍රමාරච්චි ආයුර්වේද ආයතනය

==ප්‍රත්‍යායිත විද්‍යායතන == &lt;!--Accredited Institutes--&gt;
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Naval_and_Maritime_Academy නාවික හා සාගරික විද්‍යාපීඨය]
*ආරක්ෂක සේවා අණ හා මාණ්ඩලික විද්‍යාලය
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Air_Force_Academy,_China_Bay ගුවන් හමුදා කනිෂ්ඨ අණ හා මාණ්ඩලික විද්‍යාලය]

==‍පහසුකම් සහ සේවාවන් == &lt;!--Services--&gt;
*[http://ict.kln.ac.lk/ තොරතුරු සහ සන්නිවේදන තාක්ෂණ මධ්‍යස්ථානය]
*[http://www.kln.ac.lk/library/index.html පුස්තකාලය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100510061806/http://www.kln.ac.lk/library/index.html |date=2010-05-10 }}
*[http://www.kln.ac.lk/humanities/eltu/ ඉංග්‍රීසි ඉගැන්වීමේ ඒකකය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507073608/http://www.kln.ac.lk/humanities/eltu/ |date=2010-05-07 }}
*[http://www.kln.ac.lk/sport/uoksports/ ශාරීරික අධ්‍යාපන අංශය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100509235536/http://www.kln.ac.lk/sport/uoksports/ |date=2010-05-09 }}
*[http://www.kln.ac.lk/pages/staffdevelop.html කාර්ය මණ්ඩල සංවර්ධන ඒකකය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100509225716/http://www.kln.ac.lk/pages/staffdevelop.html |date=2010-05-09 }}
*[http://www.kln.ac.lk/careers/CGU/index.html වෘත්තීය මාර්ගෝපදේශ ඒකකය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507074905/http://www.kln.ac.lk/careers/CGU/index.html |date=2010-05-07 }}
*ශිෂ්‍ය උපදේශක ඒකකය
*[http://www.kln.ac.lk/pages/medicalcentre.html වෛද්‍ය මධ්‍යස්ථානය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423134537/http://www.kln.ac.lk/pages/medicalcentre.html |date=2010-04-23 }}
*[http://www.extexams.kln.ac.lk/ විවෘත හා දුරස්ථ අධ්‍යන කේන්ද්‍රය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.kln.ac.lk/cas/index.htm ආසියානු මධ්‍යස්ථානය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100425070104/http://www.kln.ac.lk/cas/index.htm |date=2010-04-25 }}

==බාහිර සබැඳුම්==
*[http://en.wikipedia.org/wiki/University_of_Kelaniya University of Kelaniya]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Vidyalankara_Pirivena Vidyalankara Pirivena]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/University_of_Ceylon University of Ceylon]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Sri_Lanka_University_Games Sri Lanka University Games]

==අඩවියෙන් බැහැර පිටු== &lt;!--External links--&gt;
*[http://www.kln.ac.lk කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයීය නිල වෙබ් අඩවිය]

*[http://www.ugc.ac.lk/ විශ්වවිද්‍යාල ප්‍රතිපාදන කොමිසම් සභාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220411195829/http://www.ugc.ac.lk/ |date=2022-04-11 }}

{{Education in Sri Lanka}}

[[Category:කැළණිය විශ්වවිද්‍යාලය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි විශ්වවිද්‍යාල]]</text>
      <sha1>8xdgwc00voxn24xqmxpnuo0t0eb4owv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19338</id>
    <revision>
      <id>802271</id>
      <parentid>719771</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T17:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* පසු කාලීන හරප්පා ශිෂ්ටාචාරය */ Fixed. (spelling)</comment>
      <origin>802271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55097" sha1="9jtzcfdhslf7el3jml4n8uhi196pdwd" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{Infobox archaeological culture
|name        = ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය
|map         = IVC-major-sites-2.jpg
|mapalt      =
|altnames    =
|horizon     =
|region      = ආසියාව
|period      = [[ලෝකඩ යුගය]]
|dates       = {{circa|[[3300 BCE|3300]]|[[1300 BCE]]}}
|typesite    =
|majorsites  = 
|extra       =
|precededby  = 
|followedby  = [[වෛදික යුගය]]
}}
[[ගොනුව:CiviltàValleIndoMappa.png|right|thumb|180px|ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය පැතිරතිබූ ප්‍රදේශය]]
'''ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය''' ({{en|Indus Valley Civilisation, IVC}}) යනු ඉන්දු ගං නිම්නයේ වැජඹුන ඓතිහාසික [[ශිෂ්ටාචාරය|ශිෂ්ටාචාරයක්]] වේ. එය වර්තමාන [[පකිස්ථානය|පකිස්ථානයේ]] සින්ද් ප්ර දේශයේ සිට බටහිර බලාචිස්ටන් පලාතටත්, ඊසාන දිගින් සහ බටහිරින් [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවටද]] මායිම් වේ. ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ නශ්ටාවශේෂ වර්තමාන [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ගනිස්ථානයේ]] හා [[ඉරානය|ඉරානයේ]] දකින්න පුළුවන. මෙම ශිෂ්ටාචාරයේ පරිනත කොටස හරප්පන් ශිෂ්ටාචාරය ලෙස හඳුන්වයි. මෙහි පළමු නගරයේ කැණීම් පටන් ගත්තාට පසු හරප්පා කැණීම් 1900 සිට සිදුවූ අතර වර්තමාන වැදගත් සොයා ගැනීම් 1999දී සිදුකෙරුණි. මෙම ශිෂ්ඨාචාරය ඉන්දු ගඟ හක්රා ශීෂ්ඨාචාරය හා ඉන්දු සරස්වතී ශිෂ්ඨාචාරය යනුවෙන්ද හඳුන්වයි. එසේ හඳින්වීමට හේතු වී ඇත්තේ සෘග් වේදයේ සරස්වතී නදිය යනුවෙන් සඳහන් වන නිසා විය හැක. නමුත් මෙය භූගෝලත්මකව හා වාග් විද්‍යාත්මක තර්කයට හේතු වෙයි.

== කාල වකවානු ==
[[ගොනුව:Mohenjodaro Sindh.jpeg|thumb|right|310px| කැණීම් වලින් මතුකරගත් [[මොහෙන්ද‍ජාරෝ]] හි නටබුන්- &quot;මහා නාන තටාකය රුපයේ ඉදිරියෙන්]]
හරප්පන් ශිෂ්ටාචාරයේ පරිනත කොටස වසර 2600 සිට ක්රිත.පූ. 1900 දක්වා පැවතුන පූර්ව හරප්පන් සහ පසු හරප්පන් යන පූර්වික සහ අනුප්රාතප්තික සංස්කෘතීන් දෙකත් සමග ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය කාලගත කිරීම සඳහා අවධිය සහ යුගය යන නියම දෙකක් භාවිතා කරන ලදී. පූර්ව හරප්පන්, පරිනත හරප්පන්, සහ පසු හරප්පන් අවධි ප්රනදේශවාසී, සමෝධායන සහ ස්ථානීකරණ යුග ලෙස පිළිවෙලින් හඳුන්වයි. මෙහර්ග්රාපහ් සොයාගැනීම් සමග ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ සංකල්පය වෙනස් වනවා. ඉස්ලාමාබාද් හි කිවිඩ්-ඊ-අසාම් විශ්ව විද්යාමලයේ මහාචාර්ය අහමඩ් හසන් දානිට අනුව අපට ආරම්භයේ ස්ථාවර වූ ග්රාකමීය ජීවිතයේ සිට මුළු පරම්පරාවක්ම තිබෙනවා.

දින පරාසය (BCE)	   අවධිය					යුගය&lt;br/&gt;

5500  -  3300		මහ්ර්ගාර් II – IV (මැටි බදුන් නියෝලිතික්)&lt;br/&gt;

3300 – 2600		මුල්හරප්පානු (මුල් ලෝකඩ යුගය)&lt;br/&gt;		
3300 – 2800		හරප්පානු I (රවි අවධිය)				ප්‍රාදේශණන යුගය&lt;br/&gt;
2800 – 2600		හරප්පානු II (කොට් ඩිජි අවධිය, නෞශාරෝ
			I, මහ්ර්ගාර් VII) 
			
2600 – 1900		මේරූ හරප්පානු (මධ්‍යතන ලෝකඩ යුගය)&lt;br/&gt;
2600 – 2450		හරප්පානු 03A (නෞෂාරෝ II)&lt;br/&gt;
2450 – 2200		හරප්පානු 03 B 					එකතු කිරීමේ යුගය&lt;br/&gt;
2200 – 1900		හරප්පානු 03 C &lt;br/&gt;

1900 – 1300		පසු හරප්පානු (සුසාන භූමි H, පසු ලෝකඩ යුගය)&lt;br/&gt;
1900- 1700		හරප්පානු 04 					දේශීය කරණ යුගය&lt;br/&gt;
1700 – 1300		හරප්පානු 05	

මෙම ශිෂ්ඨාචාරය සුවේරියන් වාර්තා වලට අනුව මෙලුමහා ලෙස හදුන්වයි. මෙම එලමි, මිනොන්, ක්‍රීට් ශිෂ්ඨාචාර වලට සමාන කර ඇත. ඉන්දු නිම්න අතර පිහිටි පැරණි හරප්පා ශිෂ්ඨාරය. තඹ යුගය එලමයිට් යුගය ‍මෙපො‍ටේමියා හා සමාන්තර වශයෙන් මිනොන් ක්‍රීට් හා ඊජිප්තු පැරණි රාජධානියට සමාන කර ඇත. 1920 ඉන්දු නිම්න සොයා ගැනිමත් සමග ස්වදේශිය දස්යු ජන කොටස සහය වී ඇත. මොහෙන්ද‍ජාරෝහරප්පා සොයා ගැනුනු මල සිරැරැ වල යුද්ධමය සටහනක ලකුණු තිබෙන අතර එය ඉන්දු නැමැති සංහාරයක ප්‍රතිඵයක් වී ඇත. දස්යුස් නටඹුන් විදහා පාන්නේ ඉන්දු ආර්ය සංක්‍රමණය ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාර‍යේ ඉන්දියාව තුල පහල යාමත් සමගඉන්දු නිම්න ශිෂඨාචාරයේ ඉන්දියාව තුල පහල යාමත් සමග නැති විය. පුරාථන යුගයේ ඉන්දු නිම්න සොයා ගැනීම 19 වන ශතවර්ෂයේ මුල් භාගයේ අර්ය සංක්‍රමණය ප්‍රරාථන ඇබ්‍රොජියානු සංස්කෘතිය නොමැඩික් බාබේරියන්ස් වරැන්ගේ දියුණු නාගරිකයක් වු අතර මෙය රෝමය බිද වැටුනු පසු ජර්මනියා සංස්කරණියක් හා බැබලෝනියන් අසයනි ආක්‍රමණය සැසදිය හැකි මෙම වෙස්විම් මත භාෂා පරිවර්ථනය සහ ජනගහන වෙනස්විම් පොදුවේ බලපෑ ඇත. ඉන්දු සරස්වති මෙම ශිෂ්ඨචාරය හින්දුන්වා කණ්ඩායම් විසින් සරස්වතීශිෂ්ඨාචාරය ලෙස හදුන්වයි.

== මුද්‍රා හා නටබුන් == 
[[File:IndusValleySeals.JPG|thumb|ඉන්දු නිම්න මුද්‍රා, [[British Museum]]]]
මෙම ශිෂ්ටාචාරයෙන් හමුවූ කුඩා පිලිම විශාල ප්‍රමාණය දෙස බලන කළ  පැහැදිලි වන්නේ හරප්පා ජනයා විසින් සරුසාර බව උදෙසා මාතෘ දේවියන් වන්දනා මාන කරනු ලැබ ඇත. එස්. ක්ලාක් මෙම මතය තර්කයට ලක්කරන අතර සමහර මුද්‍රාවල ස්වස්ථික දක්නට ඇති අතර මෙය ඉන්දියානු ආගම් වන හින්දු, බෞද්ධ හා‍ ජෛන ආගම් වල  ආගමික සංකේතයක් විය. හින්දු ආගමේ මූලයන් මුල් හරප්පා යුගයේද තිබුණි. එහෙත් හින්දු ශිව ලිංගය හරප්පා නටබුන් තුළින් හමු වී නැත. ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයට අයත්  නටබුන් වල සිතුවමට නැගූ සතුන් දක්නට ඇත. එක් ප්‍රධාන මුද්‍රාවක නෙළුම් මලක් ලෙස හිඳගෙන, සතුන් පිරිවරා සිටින අයුරු පිළිඹිබු වේ. එම මුද්‍රාව ශිව හා රුද්‍රාවගේ විශේෂණයන් වන පුෂ්පාති ලෙස දක්වා ඇත. හරප්පා මුල් සංස්කෘතියේ මානව වර්ගය මළවුන් මිහිදන් කළ අතර, සොහොන් තුළ මලවුන් ආදහනය කරනු ලැබුහ.  භෂ්මාවශේෂ බඳුන් තුලට බහාලූ හ.

== ඉතිහාසය හා භාෂා අධ්‍යයනය == 

සුවේරියන් වාර්තාවලට අනුව මෙම ශිෂ්ටාචාරය මෙලුහා නමින්ද හඳුන්වයි. එම වාර්තාවලට අනුව ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය එලමි, මිනොන්, යනාදි ක්‍රීට් ශිෂ්ටාචාර වලට සමාන කර ඇත. හරප්පා යනු ඉන්දු නිම්නයේ පිහිටි පැරණි ශිෂ්ටාචාරයකි. තඹ යුගය, එලමයිට් යුගය යන ‍මෙපො‍ටේමියා හා සමාන්තර වශයෙන් මිනොන් ක්‍රීට් හා ඊජිප්තු පැරණි රාජධානිය හා සමානව ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය ද පැවතිණි. 1920 දී ඉන්දු නිම්න සොයා ගැනිමට ස්වදේශි දස්යු ජන කොටස සහය වී ඇත. මොහෙන්ද‍ජාරෝ හි සොයා ගැනුණු මළ සිරුරුවල යුද්ධයකදී මියගියවුන් බවට සාක්ෂි තිබෙන අතර එය ඉන්දු නමැති යුද සංහාරයක ප්‍රතිඵලයකි. දස්යුස් නටඹුන් විදහා පාන්නේ ඉන්දු ආර්ය සංක්‍රමණ නිසා  ඉන්දියාව තුළ ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාර‍යේ පිරිහීමට ලක්විය. පුරාතන යුගයට අයත් ඉන්දු නිම්න  ශිෂ්ටාචාරය 19 වැනි ශතවර්ෂයේ මුල් භාගයේ දී සොයා ගැනිණි. ඇබ්‍රොජියානු සංස්කෘතිය, නොමැඩික් බාබේරියන්ස්වරුන්ගේ දියුණු නාගරීකරණය රෝමය බිද වැටුණු පසු ඇතිවුණු ජර්මන් සංක්‍රමණ, බැබිලෝනියන් සංචාරක ආක්‍රමණ ආදි වශයෙන් වරින්වර ඇතිවුණු ආර්ය සංක්‍රමණ හා ආක්‍රමණ මෙම ශිෂ්ටාචාරයේ භාෂාවට මෙන්ම ජනගහන වෙනස්විම්වලට පොදුවේ බලපා ඇත. ඉන්දු සරස්වති ශිෂ්ටාචාරය හින්දුන්වා කණ්ඩායම් විසින් සරස්වතී ශිෂ්ටාචාරය නමින් හඳුන්වනු ලබයි.

== අක්‍ෂර සහ සංකේත පද්ධතිය==
[[Image:The'Ten_Indus_Scripts'_discavered_near_the_northen_gateway_of_the_citadel,Dholavira.JPG |thumb|ඩොලවිරාහි උතුරු ද්වාරය අසලින් සොයාගත් ඉන්දු අක්ෂර දහය (ක්‍රි.ව 2000) 
        ]]


එකිනෙකට වෙනස් ඉන්දු අක්ෂර සංඛ්‍යාව 400 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් (600 කට ඉහළ බවට මතයක් පවති) වේ.එම අක්ෂර ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයට අයත් මුද්‍රා, කුඩා ‍පුවරු හා පිඟන් භාණ්ඩවල මෙන්ම ඉන්දු නගරයක් වු ඩොලාවිරා හි බලකොටුවක ඇතුල් ද්වාරයක එල්ලා තිබු නාම පුවරුවකද සටහන්ව ඇත. සාමාන්‍යයෙන් ඉන්දු අක්ෂර ගණනින් 4 කට හෝ 5 කට වඩා වැඩි නොවන අතර එයින් බොහොමයක්ම (ඩොලවිර සංඥා පුවරුවේ හැර) ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයේ ඒවාය. පෘෂ්ඨයක් මත ලියන ලද වැඩිම අක්ෂර ප්‍රමාණය වන්නේ ඒකක ප්‍රමාණය වර්ග අඟලකට වඩා කුඩා වු සංකේත 17 ක් සහිත වුවකි.ඒ හැර සංකේත 26 කින් යුත් භාණ්ඩයක් ද හමුවි තිබේ.

	
මෙම ශිලා ලේඛන වලට අනුව දියුණු සාක්ෂරතාවයකින් හෙබි සමාජයක් ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ  පැවති බවට පිළිගැනේ. නමුත් මෙය කථන හැකියාව හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මඟින් හෝ පිළිගැනීමකට ලක්ව නැත. එම මතය තහවුරු කිරීම සඳහා මෙවැනි ලේඛන හා  සමගාමීවන වෙනත් කිසිම සාක්ෂරතාවයෙන් හෙබි සමාජයක් හමු වි නොමැති බවට කරුණු ඉදිරිපත්ව තිබේ. මෙම සාක්ෂිය මත පදනම්ව ආන්දෝලනාත්මක ලිපියක් ඉදිරිපත් කළ ස්ප්‍රාට් හා විට්සෙල් (2004) දක්වන පරිදිට අනුව ඉන්දුනිම්න වාසීන් භාෂාව ලේඛනගත නොකළහ.වෙනත් නැගෙනහිර සමාජ මෙන්ම සංඥා පද්ධතියක් පමණක් ලියා දැක්වුහ. තවත් මතයක් වුයේ මෙම සංකේත වෙළඳ ගනුදෙනු සඳහා පමණක් යොදා ගත් බවයි. මෙම සංකේත අච්චු මඟින් නිර්මාණය කරන ලද පුජනීය භාණ්ඩ විශාල ප්‍රමාණයක ද මෙම සංකේත දක්නට ලැබිණි.ඒ හේතුවෙන් එම මතය බිද වැටිණි. මෙවැනි මහා පරිමාණ නිෂ්පාදන වල සංකේත යෙදීම මීට සමගාමි වෙනත් කිසිදු පැරණි ශිෂ්ටාචාරයක දක්නට නොලැබිනි.

	
2009 දී පී. එන්.රාඕ ඇතුළු පිරිසක් විසින් මෙම සංකේත රටා විවිධ භාෂාවල ලියවිලි හා භාෂාමය අරුතක් රහිත ලියවිලිද ගෙන, DNA රටා හා පරිගණක ඇසුරින් ක්‍රමලේඛන භාෂා සන්සන්දනයක් සිදුකළහ. ඒ අනුව ඉන්දු ලියවිලි රටා කථා කරන භාෂාවක රටාවට සමාන වන අතරම එය තවමත් හදුනා නොගත් භාෂාවක් විය හැකි බවට මතයක් ඉදිරිපත් කෙරිණි. නමුත් මෙම මතයට විරුද්ධ වු ෆාර්මර්, ස්ප්‍රේට් හා විට්සල් පැවසුයේ රාඕ ඇතුළු පිරිස සිදුකළේ ඉන්දු සංකේත හා භාෂා, අර්ථයක් නොමැති සංකේත පද්ධතියක සංසන්දනය කරනු වෙනුවට නොව පර්යේෂකයන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද කෘත්‍රිම භාෂා දෙකක් සංසන්දනයෙන් සිදුකළ බවයි. එයින් එකක පිළිවෙලක් රහිත සංකේත 200,000 කි.එහි  පිළිවෙලකට සකස් කරන ලද සංකේත 200,000 ක් පමණ වු අතර පිළිවෙලට සකස් කරන ලද කොටස භාෂාමය අර්ථයක් නොමැති සංඥා පද්ධතියන් ලෙස රාඕ ඇතුළු පිරිස හැඳින්විය. ෆාර්මර් ඇතුළු පිරිස භාෂාමය අර්ථයක් නොමැති මධ්‍යතන හෙරල්ඩින් සංකේත හා සාමාන්‍ය භාෂා සංසන්දනයෙන් ද මෙයට සමාන ප්‍රතිඵල පෙන්වූහ. ඔවුන්ගේ අවසාන නිගමනය වුයේ රාඕ ඇතුළු පිරිස‍ගේ ක්‍රමයට භාෂාමය හැකියාවක් සහිත හා රහිත සංකේත පද්ධති වෙන්කර හඳුනාගත නොහැකි බවයි.

== නගර සැලසුම ==

ක්‍රි. පූ.2600 දී හරප්පා වැසියන් ඉතා විශාල නාගරික ප්‍රදේශ කරා ඇදුණහ.හරප්පා ,පාකිස්ථානයේ මොහෙන්දජාරෝ සහ ඉන්දියාවේ ලෝතාල් මෙවැනි නාගරික ප්‍රදේශවලට අයත්ය.එකතුවක් ලෙස ගත් විට 1052 කට වැඩි නාගරික ප්‍රදේශ සහ මිනිසුන් සමූහ ජීවත් වූ ප්‍රදේශ ප්‍රධාන වශයෙන් සොයා ගැනුණේ ගැගාර්හි සාමාන්‍ය ප්‍රදේශ වලින් සහ ඉන්දු ගංගා නිම්න සහ ඒවයේ අතු ගංගා ආශ්‍රිතවයි. ක්‍රි. පූ. 2500 දී පමණ වාරිමාර්ග කටයුතුවලින් මෙම ප්‍රදේශය වෙනස් විය. 

සංකිර්ණ හා තාක්ෂණානුකූල නාගරික සංස්කෘතියක් මේ තුළ විය. නගර ආකෘතිවල තත්ත්වය නගර සභා සැලසුම් හා නගර පරිපාලනය පිළිබඳ මොවුන්ගේ දැනීම විදහා පායි. මේ නගරවල පිරිසිදු බවට විශේෂ තැනක් දුන් අතර හා ආගමානුකූල චාරිත්‍ර වලට මඟ පෑදිය. මෑතක කැණීම් කරන ලද රකිගාරි නගර සැලසුම ලෝකයේ හමුවු ප්‍රථම නගර සනීපාරක්ෂක පද්ධතිය විය. මෙහි නෑම සඳහා වෙන්වු නිවෙස් තිබු අතර අපවිත්‍ර ජලය, ආවරණය වු කාණු පද්ධතියකට යොමු කරන ලදි. නිවෙස් ඇතුලු මැද මිදුලු වලට හා කුඩා මාවත්වලට විවර විය. මෙම ශිෂ්ටාචාරයේ ජලවහන පද්ධතිය හා කාණු පද්ධතිය වර්තමාන පකිස්ථානය හා මැද පෙරදිග නාගරීකරණය තුළ අද පවතින පද්ධතින්ට වඩා බොහෝ සෙයින් උසස් විය. හරප්පා ශිෂ්ටාචාරයේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය නැව් තටාකාංගන, ධාන්‍යාගාර, ගබඩා, ගඩොල් වේදිකා සහ ආරක්ෂිත තාප්ප මේ බව විදහා දක්වයි. මෙම විශාල තාප්ප හේතුවෙන් නගරය ගංවතුර හා හමුදා අරගලවලින් ආරක්ෂා විය. මෙම ශිෂ්ටාචාරය මෙසපොතේමියාව හා පුරාණ ඊජිප්තුව හා සසදන විට විශාල එම ශිෂ්ටාචාරවල මෙන් ස්මාරක මෙහි ඉදි නොවුණි. මෙහි මාලිගා හෝ දේවස්ථාන පිළිබඳ සාක්ෂි වේ. එක් අවස්ථාවක විශාල නාන තටාක හමුවු අතර එය ජනතාව සඳහා භාවිතා වුවකැයි කිය හැකිය. නගර බලකොටු තාප්ප වලින් වටවු අතර හුදෙක්ම එය නගර ආරක්ෂාව සඳහා ගංවතුර වෙන දිශාවකට යොමු කිරීමට යොදා ගත් උපක්‍රමයක් විය. බොහෝ නගර වැසියන්ගෙන් බහුතරයක් දෙනා වෙළෙන්ඳන් හෝ කළමනාකරුවන් වුණි. මේ නිර්මාණ සඳහා යොදාගත් ද්‍රව්‍ය ඈත ප්‍රදේශයන්ගෙන් ගෙනෙන්නට ඇත. කැණීම් වලින් සොයාගත් පෞරාණික භාණ්ඩ අතර ගයෙන්ස් පබළු ද 

== විද්‍යාව ==
[[Image:Mohenjodaro_Sindh.jpeg|thumb|කණින ලද නටබුන් Mohenjo-daro, පකිස්ථානය                          ]]
ඉන්දු නිම්න වාසීන් දිග, ස්කන්ධය හා කාලය මැනීම සඳහා නිරවද්‍ය ක්‍රම සොයාගෙන තිබුණි. පළමුවරට ස්කන්ධය පිළිබඳව පරිමාණයක් සොයාගත් මොවුන් විසිනි. ඔවුන්ගේ මිනුම් ක්‍රම අතිශයෙන්ම නිරවද්‍ය බව සඳහන් වේ. නමුත් දැනට සොයාගෙන ඇති සාක්ෂි අනුව ඉන්දු රාජ්‍ය අතර පරිමාණයන්හි ‍විශාල වෙනස්කම් දක්නට ලැබුණි. ලොතාල්හි හමුවු ඇත්දළ දර්ශකයක සටහන් කර තිබුණු පරිදි ඔවුන් දිග මැනීමට භාවිත කළ කුඩාම මිනුම් ඒකකය වුයේ ආසන්න වශයෙන් 1.704mm පමණ වූ දිග ප්‍රමාණයකි. මෙය තඹ යුගයේ පරිණාමයක සටහන් වු කුඩාම අගයයි. හරප්පා ඉංජිනේරුවන් ස්කන්ධය මැනීම වැනි ප්‍රායෝගික මිනුම්කරණයේදී දශමස්ථාන ද සැලකිල්ලට ගත්හ. එය ඔවුන් භාවිතා කළ මෙම තිරුවාණ පඩි 4: 2:1 වැනි ඉතා නිරවද්‍ය අනුපාතයෙන් පැහැදිලි වේ.ඒවා 0.05, 0.1, 0.2, 0.5,1,2,5,20,50,100,200 හා 500 යන බර ප්‍රමාණ වලින් පැවතිණි. එහි එකකයක් 28g පමණ බරකින් යුක්ත විය. එය බ්‍රිතාන්‍ය අවුන්සයක් හෝ ග්‍රීසියේ භාවිතා කළ උන්ඩියාවේ බරට සමාන විය. වඩා කුඩා වස්තූන්වල ස්කන්ධය මනින ලද්දේ ඒකකයක් 0.871 වු පඩි භාවිතයෙනි. නමුත් වෙනත් සංස්කෘතවල පැවති අන්දමින් මුළු ප්‍රදේශය පුරාම එකම පරිමාණයක් යොදා ගැනීම මෙහිදි දක්නට නොවීය. කෞටිල්‍යයගේ අර්ථ ශාස්ත්‍රය (ක්‍රි.පු 4 වන සියවස) ග්‍රන්ථයේ ද භාවිතා කර ඇත්තේද ලෝතල්හි මිනුම් ක්‍රමය වේ.

හරප්පාවට ආවේණික වු නිපැයුම් අතර මුළු ක්ෂිතිජයම කොටස් වශයෙන් මැනිය හැකි උපකරණ ද, උදම් ඇළ දොර ද විශේෂිත වේ. හරප්පාවරු ලෝහ කර්මයේ දී යොදාගන්නා ක්‍රම වැඩි දියුණු කළ අතර ඒ ආධාරයෙන් තඹ, පිත්තල, ඊයම් හා ටින් ලෝහය නිපදවූහ. උදම් රළ පහර හා දියවැල් අධ්‍යයනයෙන් අනතුරුව වරායන් තැනීමේ සුවිශේෂි හැකියාවක් හරප්පාවරුන්ට තිබිණි.

2001 දී පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් පාකිස්ථානයේ Mehrgarh ප්‍රදේශයෙන් සොයාගත් මනුෂ්‍ය ඇට සැකිලිවලින් යමක් තහවුරු විය.එනම් මේ ඇට සැකිලි දෙක පිළිබදව අධ්‍යනයෙන් පසු පැහැදිලි වූයේ හරප්පා යුලයේ සිටම ඉන්දු නිම්න වැසියන්ට ප්‍රාග් දන්ත විද්‍යාව පිළිබදව අවබෝධයක් තිබූ බවයි.ශිලා යුගයේ දත් බද්ධ කිරීම සම්බන්ධයෙන්ද මුල් වරට සාක්ෂි සොයා ගෙන ඇත්තේද මේ ප්‍රදේශයෙනි. නව ශිලා යුගයට අයත් සොහොනකින්, මීට වසර 7500-9000 කට පමණ පෙර විසූ  වැඩිහිටි මිනිසුන්  9 දෙනෙකුට බද්ධ කරන ලද චාර්වක දත්මුල් 11 ක් හමුවිය. මෙය ආදිතම ගොවි යුගයේ ප්‍රාග් දන්ත විද්‍යාව පිළිබඳව ඇති වැදගත් සාක්ෂියකි. තවද රන්වල සංශුද්ධතාවය පරික්ෂා කිරීමට භාවිත කරන ලද රන් රේඛාවන් සහිත උරගල් බනවාලි ප‍්‍රදේශයෙන් හමුවිය. (මෙම ක්‍රමය අද ද ඉන්දියාවේ සමහර ප්‍රදේශ වල භාවිත වේ.)

== භූ‍ගෝල විද්‍යාව ==
[[ගොනුව:IVC Map.png|thumb|250px| ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ ප්‍රධාන ස්ථාන සහ පැතිරීම. . වැඩි විස්තර සදහා [http://pubweb.cc.u-tokai.ac.jp/indus/english/map.html].]]
ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය වත්මන් පකිස්ථානය සිට බලුකිස්ථානය හා සින්ද් සිට වර්තමාන ඉන්දියානු ප්‍රදේශ වන ගුජරාට්, රාජස්ථානය හර්යානා හා පන්ජාබ් හා ඉහළ දෙසට පිහිටි රූපා හා සම්බන්ධ වේ. ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය භූගෝලීය වශයෙන් ඊජිප්තු හා පේරු ප්‍රදේශවලට සමාන වන අතර, කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශ වටවී ඇත්තේ උස්බිම්, කාන්තාර හා සාගර වලිනි. මෑතකදි මෙම ශිෂ්ටාචාරයට අයත් ප්‍රදේශයක් පකිස්ථානයේ වයඹ දිගින් ද සොයා ගෙන ඇත. අනෙකුත් ප්‍රදේශ වන්නේ ඇෆ්ගනිස්ථානය, ටර්න්ටෙනිස්ථානය සහ ගුජරාට් වේ. වෙරළ ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ වන්නේ බටහිර බලුකිස්ථානයේ සුට්න්ඩෝ, ලෝතාල් හා ගුජරාට් වල හා වයඹ දිග පකිස්ථානයේ ගොමාල් නදිය වේ. ටැන්ඩාහි බිස් නදිය අසල ජාමු, ඉන්දියාව, හින්ඩොන් නදියේ අලම්ගිපුර් ප්‍රදේශද මෙම ශිෂ්ටාචාරයට ඇතුලත්ය. ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයට අදාල පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් හා පුරාවස්තු බොහෝ දුරට හමු වි ඇත්තේ ගංගාවන් ආශ්‍රිතය. පුරාතන වෙරළ තීරයන් වන බලකොට් දුපත් හා ඩොලවිරා දුපත්ද ඊට අයත් වේ. බොහේ ඉන්දු නිම්න ප්‍රදේශ ගගුරා හත්රා බිම් ආසන්නයෙන් සොයාගෙන ඇත. ඒවායින් සමහරක් නම් රූපා, රනිගානි, සෝනි තලිබන්ගන් හා ගංවර්බල වේ. පුරාවිද්‍යාඥයින් පවසන පරිදි හරප්පා බිම් ප්‍රදේශ 500 ක් පමණ ගග්රා හක්රා ගංතීරු අසලින් සොයාගෙන ඇත. සමහර පුරාවිද්‍යාඥයින් පවසන අන්දමට මෙම ප්‍රදේශ ජනාවාස හෝ කෘෂිකාර්මික අතින් හෝ ස්ථාපනය නොවු ප්‍රදේශ වන අතර, ගග්රා හත්රා ගංතීරු අසල මෙම බිම් කොටස ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙය ඉන්දු නිම්නයට පෙනෙන අයුරින් පවති. කෙසේ වෙතත් හරප්පා ශිෂ්ටාචාරය නිවැරදි ලෙස ස්ථාපනය වී ඇත.

== කෘෂිකර්මය ==
1980ට පෙර අධ්යන හෙළිකරන්නේ ආහාර නිශ්පාදනය දේශීය ලෙසම ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය තුල කරගත් බවයි. මෙහර්හාර් වල මිනිසුන් ගෘහාස්රිතව තිරිඟු හා බාර්ලි වගා කල තිබෙනවා. පුරාවිද්යාඥ ජිම් එච් ෂැෆර් කියන ආකාරයට එම ප්රදේශයේ එම ආහාර ගෘහාශ්රිතව එම ආහාර වගා කිරීම දකුණු ආසියානු ආශ්චර්යක්. කොහොම උනත්, වසර 2000ට පෙර මධ්ය ඊසාන තිරිඟු ආසියානු තත්වයන්ට හැඩ ගැසී තිබෙනවා.

ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරයේ කෘෂිකර්මය ඉතා ඵලදායී විය යුතුයි. එය කෘෂිකර්මයට යොමු නොවූ දහස් ගණනක් නාගරික නිවෙස් වලට ඇතිතරම් ආහාර සැපයීමට සමත් උනා. එය නඟුල වැනි පූර්ව හර්ප්පන් සංස්කෘතියේ තාක්ෂණික නිර්මාණ මත පදනම් උනා. තවමත් ගොවියන් හෝ ඔව්න්ගේ කෘෂි උපක්රම දන්නේ ඉතා සුළු පිරිසක් පමණයි. එව්න එක් ක්රමයක් නම් ගංවතුර බැසගිය පසු ඉතිරිවන සාරවත් පොහොරමය දියළු පස වගාවට යොදාගැනීමයි. නමත් වාරිමාර්ග ගැන සාකිෂි මෙයින් හමුවන්නේ නෑ. සමහරවිට නැවත නැවත ඇතිවන විනාශකාරී ගං වතුරෙන් ඒවා මකා දැමුවා විය හැකියි.

ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය ශිෂ්ඨාචාරයක් ජලය මත රඳා පවතිනවාය යන උපකල්පනයට විරුද්ධ බව පෙනී යනවා. මේ උපකල්පනයට අනුව සියළු විශාල ප්රමානයේ ශිෂ්ඨාචාරයන් විශාල වශයෙන් ජලය සැපයිය හැකි වාරිමාර්ග පද්ධතියක් අසල ඇතිවුනා.


== සෞන්දර්යය හ සංස්කෘතිය ==
[[ගොනුව:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|thumb|200px|right| &quot;පූජක රජතුමා&quot; යැයි හදුනවන පිලිමය, [[මොහෙන්දජාරෝ]] වකවානුව, --- ජාතික කෞතුකාගාරය, කරච්චි, [[පාකිස්තානය]]]]
[[ගොනුව:Dancing Girl of Mohenjo-daro.jpg|thumb|upright| &quot;මොහෙන්දජාරෝවේ නටන කෙල්ල&quot;]]
මැටි, තඹ, රත්තරන් වැනි අමුද්‍රව්‍ය යොදා ගෙන තැනු මූර්ති, මුද්‍රා, කුඹල් ආදී කර්මාන්තයන්හි නිපදවන ලද නොයෙක් දෑ කැණීම් තුළින් සොයාගෙන ඇත. රත්තරං, මැටි හා ගල් වලින් තැනු නර්තනයේ යෙදෙන ළඳුන්ගේ පිළිමවලින් මොනයම් ආකාරයේ හෝ නර්තන ශෛලීයක් පැවති බව පවසයි. මේවා අතර ගවයන්, වලසුන්, වදුරන් සහ සුනඛයින්ගේ මුර්ති ද වේ. මොහෙන්දජාරෝ හි සොයා ගත් නර්තනයේ යෙදෙන ළඳකගේ පිළිමයක් දැකීමෙන් සර් ජෝන් මාර්ශල් විෂ්මයට පත් වි ඇත. මා මෙය මුලින් දුටු විගස, එය ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයට අදාල ද යන්න පිළිබඳව සැකයක් ඇති විය. මෙය පුරාතන සෞන්දර්යය පිළිබඳව පැවති චින්තනය වෙනස් කළ අතර, ‍ ග්‍රීසියේ හෙලනිස්ටින් යුගයට පෙර මෙබදු නිමැවුම් පිළිබඳ අසන්නට නොලැබුණි. මෙම ප්‍රතිමා අවුරුදු 3000 ක් දක්වා කාලයක් තුල විකාශනය වි ඇත. ග්‍රීක සෞන්දර්යය පුරාතන ඉන්දු නිම්න ආශ්‍රයෙන් පැවැත එන්නක් බව කිව හැකිය. සිප්පි කටු නිර්මාණ, මැටි, අගස්ති හා පබලු භාවිතා කර තැනු මාල, වළලු සහ නොයෙක් ආභරණ හරප්පා භූමි තුළින් සොයා ගෙන ඇත. වර්තමානයේ ද මෙම සමහර අර්ධද්වීපවල ජනයා මෙම ආභරණ භාවිතා කරයි. සමහර වැසිකිලි සඳහා භාවිතා කළ තාක්ෂණය වර්තමානයේ ද ඉන්දියාවේ දක්නට ඇත. මැටියෙන් තැනු ස්ත්‍රි රූපවල හිසකෙස්වල රතු ආලේපයන් ගලවා ඇති අතර, ඒවා (CA 2800-2600 BC) දක්වා පැරණිය. මොහෙන්දජාරෝ ශිෂ්ටාචාරයට අයත් ප්‍රදේශවල හිස බිම තබා සිටගෙන සිටින මානව රූප හමු වී ඇති අතර, තවත් ඒවායේ යෝග ආසනයෙන් සිටිනා රූපද හමු වී ඇත. ලොතාල් වෙතින් හමුවු භාණ්ඩ දෙකකින් තන්තු යොදාගත් තත් සංගීත භාණ්ඩ තිබු බව කියැවේ. හරප්පාවරුන් නොයෙක් ක්‍රිඩා භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කර ඇති අතර, මොහෙන්දජාරෝ ශිෂ්ටාචාර ප්‍රදේශයකින් දාදු කැට ස්වරූප ගත් භාණ්ඩයක් හමු වී ඇත.

== ආගම් ==
ඉන්දු නිම්නයෙන් හමුවූ පිළිම විශාල ප්‍රමාණයක් මගින් හරප්පන් ජනතාව මව් දෙවියන් සෟභාග්‍යවත් බව නිරූපනය කිරීම වන්දනා කල බව පෙනී යයි. නමුත් එය දැන් එස්. ක්ලාක් විසින් මතභේදයට පත් කර තිබෙනවා. සමහර ඉන්දු නිම්න ම්‍රද්‍රා පසුව ඉන්දියානු සහ හින්දු ආගම් සහ වන්දනා වලින් හමුවූ ස්වස්තිකය නිරූපනය කරනවා. හින්දු දහම පිළිබඳ මුල්ම සාක්ෂි පූර්ව හරප්පනන් යුගයේ සහ ඊට පෙර දකින්න ලැබෙනවා. ඔවුන්ගේ සංස්කෘතියේ මුල් යුග වල හරප්පන් වරුන් ඔවුන්ගේ මියගිය අය පිළිස්සුවා නමුත් පසුව ඔවුන් මළවුන් පිළිස්සූ අතර ඒ අළු භාජනයක තැම්පත් කර වළදැම්මා. බොහෝ ඉන්දු නිම්න මුද්‍රා වල සතුන් සිටිනවා. යෝග ආකාරයට හිඳගෙන සිටින සතුන් පිරිවරාගත් මුද්‍රාව පූර්ව හරප්පන් වෙඩික්(සතුන්ගේ රජු) පශුපති ට සම්බන්ධ කමක් දක්වයි. පශුපති මුද්‍රාව සමකාලීන හින්දු බ්‍රාමා-විශ්නු-ශිව ත්‍රිමූර්තිට ආසන්න බවක් දක්වනවා. කොහොම උනත් කතෝලික දෙවි සෙර්නුන්නොස් නිරූපනය කරන සමාන ආකෘතියක් ඩෙන්මාර්කයේ ගන්ඩෙස්ට්‍රැප් ප්‍රදේශයෙන් හමුවී තිබෙනවා


== වෙලදාම හා ප්‍රවාහනය ==


ඉන්දු නිමින ශිෂ්ටාචාරයේ ආර්ථිකය වෙ‍ළෙඳාම මත සැලකිය යුතු ලෙස රදා පැවතුණු අතර ප්‍රවාහන තාක්ෂණයේ පැවති විශාල දියුණුව මෙයට උපකාරි විය. මෙම ප්‍රවාහන මාධ්‍ය අතර වර්තමානයේ පවා දකුණු ආසි‍යාවේ දක්නට ලැබෙන ගවයන් බැඳි කරත්ත හා බෝට්ටුද විය. මෙම බෝට්ටු වලින් බොහොමයක් අද ද ඉන්දු නදියේ ගමන් කරනා කුඩා, පැතලි පතුලක් සහිත රුවලක් මඟින් ගමන් කළ ඒවා විය හැකි බවට විශ්වාස කෙරේ.ඒ අතර මුහුදු යාත්‍රා ද පැවති බවට සාක්ෂි ලැබී තිබේ. පුරා විද්‍යාඥයින් විසින් බටහිර ඉන්දියාවේ (ගුජරාට් ප්‍රාන්තය) ‍වෙරළබඩ නගරයක් වන ලෝතාල් හි විශාල මඩ ඉවත් කරන ලද ඇල මාර්ගයක් සොයාගෙන ඇති අතර එය නැව් තටාංගනයක් ලෙස විශ්වාස කෙරේ.එමෙන්ම එච්. පී. ෆ්‍රැන්ක්ෆර්ට් විසින් වාරිමාර්ග ජාලයක් ලෙස භාවිතා වු ඇල මාර්ග රාශියක්ද සොයාගෙන තිබේ.

	
ක්‍රි.පු 4300-2300 දක්වා පැවති කැල්කොශිලා කාලපරිච්ඡේදයේ (තඹ යුගය) දී ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ පැවති පිඟන් කර්මාන්තය දකුණු මර්ත්මෙනිස්තාන හා ඉරාන පිඟන් කර්මාන්තයට සමානකමක් දක්වයි.මේ හේතුවෙන් මෙම රාජ්‍ය අතර ගමන් බිමන් හා වෙළෙඳ සබඳතා පැවති බව පැහැදිලි වේ. මුල් හරප්පන් යුගයට (ක්‍රි.පු 3200-2600) අයත් මැටි බඳුන්, මුර්ති හා විසිතුරු භාණ්ඩ අතර මකිනට ලැබෙන සමානකම් හේතුවෙන් ඉන්දු නිම්න වැසියන් මධ්‍යම ආසියාව හා ඉරානය සමඟද ගැල් මඟින් ගොඩබිමින් වෙළෙඳාම සිදුවූ බව තහවුරු වේ.ඉන්දු ශිෂ්ටාචාරයේ කලා කෘතිවල ව්‍යාප්තිය  සැලකූවිට මෙම වෙළෙද ජාලයෙන් ඇෆ්ගනිස්ථානයට අයත් ප්‍රදේශයත්,පර්සියාවේ මුහුදු බඩ ප්‍රදේශත්,උතුරු හා බටහිර ඉන්දියාව හා මෙසපොතේමියාවට අයත් විශාල ප්‍රදේශයකුත් ආර්ථික වශයෙන් ‍බැඳි පැවතුණි. හරප්පාව හා මෙසෙපොතේමියාව අතර මධ්‍යම හරප්පා යුගයේ සිට මුහුදු මාර්ගය ඔස්සේ වෙළෙඳ ගනුදෙනු සිදු වුණි. අතර මෙම වාණිජ කටයුතු වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් සිදුවුයේ ඩිල්මුන් (වර්තමාන පර්සියන් බොක්කේ පිහිටි බහරේන් හා ෆයිලාතා) හි අතරමැදි වෙළෙඳුන් හරහාය. මෙවැනි මුහුදු මාර්ගය ඔස්සේ දුර ගමන් යෑමට ලෑලිවලින් තැනූ තනි කුඹ ගසක් යොදන ලද පන්වලින් වියාගත් රුවලක් සහිත යාත්‍රා භාවිතා කෙරුණි.

	
සොම්කාගෙන්- ඩොර් (ජිවානි හි උතුරින් පිහිටි ඩැෂ්ට් ගංගාව), සොක්ටාකෝ (පසානි හි උතුරින් පිහිටි ෂාදි ගංගාව), බැලකොට් (සොත්මිතානි අසල) හා ලොතල් යනු හරප්පාවේ ප්‍රධාන වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථාන විය. මුහුදට විවෘත වු ගංමෝයන්හි පිහිටි නොගැඹුරු වරායන් මගින් මෙසපොතේමියාව හා මුහුදු මඟින් වෙළඳ ගනු දෙනු කිරීමට ඉඩ සැලස්විය.


==පසු කාලීන හරප්පා ශිෂ්ටාචාරය==
ක්‍රි.පූ. 1800 පමණ වන විට හරප්පා ශිෂ්ටාචාරය ක්‍රමඃක්‍රමයෙන් පිරිහීමට පටන් ගත් අතර ක්‍රි.පූ. 1700 වන විට බොහෝ නගර අත්හැර දමනු ලැබ තිබිණ. එසේ වුවද ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචරය හදිසියේ මැකී ගියා නොව පසු කාලීන ශිෂ්ටාචාරවල ද ඉන්දු ශිෂ්ටාචාරයේ යම් කොටස් දැකිය හැකිය. වර්තමාන පුරාවිද්‍යා දත්ත දක්වනුයේ පසුකාලීන හරප්පා ශිෂ්ටාචාරය (Painted grey ware culture) අඩුම වශයෙන් ක්‍රි.පූ. 1000-900 දක්වා පවතින්නට ඇති බවත් අර්ධ වශයෙන් පේන්ටඩ් ග්‍රේ වෙයාර් ශිෂ්ටාචාරය හා සමකාලීන බවත් ය. පුරාවිද්‍යාඥයින් අවධාරණය කරනුයේ ලෝකයේ සෑම ප්‍රදේශයක දී මෙන් මෙහි දී ද දිගටම සිදු වූ සංස්කෘතික සංවර්ධනයක් වූ බවය. මේවා දකුණු ආසියාවේ ඊනියා නාගරීකරණය පිළිබඳ ප්‍රධාන අදියර දෙක බැඳ තබයි. 

ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය පිරිහීමට හේතු වූ ස්වාභාවික හේතු දේශගුණික තත්ත්වයන් හා බැඳුණු අතර එය අසල්වැසි මැදපෙර දිග ප්‍රදේශවලට ද සංඥාවක් විය. ඉන්දු නිම්නයේ දේශගුණය සැලකිය යුතු ලෙස ශීතල තත්ත්වයට හා වියළි ස්වාභාවයට, ක්‍රි.පූ. 1800 පමණ සිට පත් වූයේ එම කාලයේ මෝසම් තත්ත්වය දුර්වල වීම හේතු කොට ගෙනය. ඒ හා සමගම තීරණාත්මක කරුණක් වූයේ ගාගර් හක්රා පද්ධතියෙහි සෑහෙන කොටසක් ඉවත් විය හැකිය. 

ගාගර් හක්රා ගංගා ධාරයෙහි නැවත පදිංචි කර වීමේ දිනය පිළිබඳ අස්ථීරත්වයක් තිබුණ ද භූ චලන සම්බන්ධ කරුණක් පද්ධතියේ ප්‍රභවයන් ගංජිස් ගඟේ තැනිතලාව වෙන යොමු කළා විය හැක. මෙම විශේෂ කරුණු කල්පිත සහ සාමාන්‍යයෙන් පිළිගත නොහැකි වුව ද වෙනත් ඉන්දු ශිෂ්ටාචාරයක සේම ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ පරිහානිය ද බොහෝ කරුණු නිසා සිදු වූවකි. ඇබර්ඩීන් විශ්වවිද්‍යාලයේ පීටර් ක්ලිෆ් මහතා ගේ නායකත්වය යටතේ වූ කණ්ඩායමක් විසින් නව භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ දැනට කෙරීගෙන යන අතර එය සිදු කෙරෙනුයේ අවු: 8000කට පෙර මෙම ප්‍රදේශයේ ගංගාවල මාර්ග වෙනස් වී ඇති අයුරු විමර්ශණය කිරීමට, දේශගුණය හෝ ගංගා ප්‍රතිසංවිධානය වීම සහ හරප්පා ශිෂ්ටාචාරයේ පරිහානියට හේතු වී ද යන්න සොයා බැලීමටය. 2004 ලිපියක් දක්වන ලද්දේ සමස්තානික වශයෙන් ගාගර්-හක්රා පද්ධතිය හිමාලයේ ග්ලැසියරවලින් පැවත නොඑන බව සහ වැසි දියෙන් පොෂිත වූ බවද, වන අතර එය හරප්පා සමයේ ප්‍රබල සරස්වතී ගංගාව පිළිබඳව පරස්පර විරෝධි අදහසකි.

==ආශ්‍රයයන්==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|refs=
}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Wikivoyage|Mohenjo-daro}}
{{Commons category|Indus Valley Civilisation|ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය}}
{{Wikiquote}}
* [http://www.harappa.com/ හරප්පා සහ ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය, harappa.com වෙතින් (ඉංග්‍රීසි)]
* [https://web.archive.org/web/20051125125109/http://pubweb.cc.u-tokai.ac.jp/indus/english/index.html An invitation to the Indus Civilization (Tokyo Metropolitan Museum)]
* [https://web.archive.org/web/20110629091226/http://www.upenn.edu/researchatpenn/article.php?674&amp;soc Cache of Seal Impressions Discovered in Western India]

{{Indus Valley Civilisation}}
{{Bronze Age footer}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය]]

[[Category:ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:මැටි භාණ්ඩ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලෝකඩ යුගය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්-ඓතිහාසික ඉන්දියාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්-ඓතිහාසික පකිස්තානය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශිෂ්ටාචාර]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව]]</text>
      <sha1>9jtzcfdhslf7el3jml4n8uhi196pdwd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>802272</id>
      <parentid>802271</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T18:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* වෙළෙඳාම හා ප්‍රවාහනය */ Fixed. (spelling, grammar)</comment>
      <origin>802272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55156" sha1="lbrg6o340263l7562x3vu79xh7ke633" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{Infobox archaeological culture
|name        = ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය
|map         = IVC-major-sites-2.jpg
|mapalt      =
|altnames    =
|horizon     =
|region      = ආසියාව
|period      = [[ලෝකඩ යුගය]]
|dates       = {{circa|[[3300 BCE|3300]]|[[1300 BCE]]}}
|typesite    =
|majorsites  = 
|extra       =
|precededby  = 
|followedby  = [[වෛදික යුගය]]
}}
[[ගොනුව:CiviltàValleIndoMappa.png|right|thumb|180px|ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය පැතිරතිබූ ප්‍රදේශය]]
'''ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය''' ({{en|Indus Valley Civilisation, IVC}}) යනු ඉන්දු ගං නිම්නයේ වැජඹුන ඓතිහාසික [[ශිෂ්ටාචාරය|ශිෂ්ටාචාරයක්]] වේ. එය වර්තමාන [[පකිස්ථානය|පකිස්ථානයේ]] සින්ද් ප්ර දේශයේ සිට බටහිර බලාචිස්ටන් පලාතටත්, ඊසාන දිගින් සහ බටහිරින් [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවටද]] මායිම් වේ. ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ නශ්ටාවශේෂ වර්තමාන [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ගනිස්ථානයේ]] හා [[ඉරානය|ඉරානයේ]] දකින්න පුළුවන. මෙම ශිෂ්ටාචාරයේ පරිනත කොටස හරප්පන් ශිෂ්ටාචාරය ලෙස හඳුන්වයි. මෙහි පළමු නගරයේ කැණීම් පටන් ගත්තාට පසු හරප්පා කැණීම් 1900 සිට සිදුවූ අතර වර්තමාන වැදගත් සොයා ගැනීම් 1999දී සිදුකෙරුණි. මෙම ශිෂ්ඨාචාරය ඉන්දු ගඟ හක්රා ශීෂ්ඨාචාරය හා ඉන්දු සරස්වතී ශිෂ්ඨාචාරය යනුවෙන්ද හඳුන්වයි. එසේ හඳින්වීමට හේතු වී ඇත්තේ සෘග් වේදයේ සරස්වතී නදිය යනුවෙන් සඳහන් වන නිසා විය හැක. නමුත් මෙය භූගෝලත්මකව හා වාග් විද්‍යාත්මක තර්කයට හේතු වෙයි.

== කාල වකවානු ==
[[ගොනුව:Mohenjodaro Sindh.jpeg|thumb|right|310px| කැණීම් වලින් මතුකරගත් [[මොහෙන්ද‍ජාරෝ]] හි නටබුන්- &quot;මහා නාන තටාකය රුපයේ ඉදිරියෙන්]]
හරප්පන් ශිෂ්ටාචාරයේ පරිනත කොටස වසර 2600 සිට ක්රිත.පූ. 1900 දක්වා පැවතුන පූර්ව හරප්පන් සහ පසු හරප්පන් යන පූර්වික සහ අනුප්රාතප්තික සංස්කෘතීන් දෙකත් සමග ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය කාලගත කිරීම සඳහා අවධිය සහ යුගය යන නියම දෙකක් භාවිතා කරන ලදී. පූර්ව හරප්පන්, පරිනත හරප්පන්, සහ පසු හරප්පන් අවධි ප්රනදේශවාසී, සමෝධායන සහ ස්ථානීකරණ යුග ලෙස පිළිවෙලින් හඳුන්වයි. මෙහර්ග්රාපහ් සොයාගැනීම් සමග ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ සංකල්පය වෙනස් වනවා. ඉස්ලාමාබාද් හි කිවිඩ්-ඊ-අසාම් විශ්ව විද්යාමලයේ මහාචාර්ය අහමඩ් හසන් දානිට අනුව අපට ආරම්භයේ ස්ථාවර වූ ග්රාකමීය ජීවිතයේ සිට මුළු පරම්පරාවක්ම තිබෙනවා.

දින පරාසය (BCE)	   අවධිය					යුගය&lt;br/&gt;

5500  -  3300		මහ්ර්ගාර් II – IV (මැටි බදුන් නියෝලිතික්)&lt;br/&gt;

3300 – 2600		මුල්හරප්පානු (මුල් ලෝකඩ යුගය)&lt;br/&gt;		
3300 – 2800		හරප්පානු I (රවි අවධිය)				ප්‍රාදේශණන යුගය&lt;br/&gt;
2800 – 2600		හරප්පානු II (කොට් ඩිජි අවධිය, නෞශාරෝ
			I, මහ්ර්ගාර් VII) 
			
2600 – 1900		මේරූ හරප්පානු (මධ්‍යතන ලෝකඩ යුගය)&lt;br/&gt;
2600 – 2450		හරප්පානු 03A (නෞෂාරෝ II)&lt;br/&gt;
2450 – 2200		හරප්පානු 03 B 					එකතු කිරීමේ යුගය&lt;br/&gt;
2200 – 1900		හරප්පානු 03 C &lt;br/&gt;

1900 – 1300		පසු හරප්පානු (සුසාන භූමි H, පසු ලෝකඩ යුගය)&lt;br/&gt;
1900- 1700		හරප්පානු 04 					දේශීය කරණ යුගය&lt;br/&gt;
1700 – 1300		හරප්පානු 05	

මෙම ශිෂ්ඨාචාරය සුවේරියන් වාර්තා වලට අනුව මෙලුමහා ලෙස හදුන්වයි. මෙම එලමි, මිනොන්, ක්‍රීට් ශිෂ්ඨාචාර වලට සමාන කර ඇත. ඉන්දු නිම්න අතර පිහිටි පැරණි හරප්පා ශිෂ්ඨාරය. තඹ යුගය එලමයිට් යුගය ‍මෙපො‍ටේමියා හා සමාන්තර වශයෙන් මිනොන් ක්‍රීට් හා ඊජිප්තු පැරණි රාජධානියට සමාන කර ඇත. 1920 ඉන්දු නිම්න සොයා ගැනිමත් සමග ස්වදේශිය දස්යු ජන කොටස සහය වී ඇත. මොහෙන්ද‍ජාරෝහරප්පා සොයා ගැනුනු මල සිරැරැ වල යුද්ධමය සටහනක ලකුණු තිබෙන අතර එය ඉන්දු නැමැති සංහාරයක ප්‍රතිඵයක් වී ඇත. දස්යුස් නටඹුන් විදහා පාන්නේ ඉන්දු ආර්ය සංක්‍රමණය ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාර‍යේ ඉන්දියාව තුල පහල යාමත් සමගඉන්දු නිම්න ශිෂඨාචාරයේ ඉන්දියාව තුල පහල යාමත් සමග නැති විය. පුරාථන යුගයේ ඉන්දු නිම්න සොයා ගැනීම 19 වන ශතවර්ෂයේ මුල් භාගයේ අර්ය සංක්‍රමණය ප්‍රරාථන ඇබ්‍රොජියානු සංස්කෘතිය නොමැඩික් බාබේරියන්ස් වරැන්ගේ දියුණු නාගරිකයක් වු අතර මෙය රෝමය බිද වැටුනු පසු ජර්මනියා සංස්කරණියක් හා බැබලෝනියන් අසයනි ආක්‍රමණය සැසදිය හැකි මෙම වෙස්විම් මත භාෂා පරිවර්ථනය සහ ජනගහන වෙනස්විම් පොදුවේ බලපෑ ඇත. ඉන්දු සරස්වති මෙම ශිෂ්ඨචාරය හින්දුන්වා කණ්ඩායම් විසින් සරස්වතීශිෂ්ඨාචාරය ලෙස හදුන්වයි.

== මුද්‍රා හා නටබුන් == 
[[File:IndusValleySeals.JPG|thumb|ඉන්දු නිම්න මුද්‍රා, [[British Museum]]]]
මෙම ශිෂ්ටාචාරයෙන් හමුවූ කුඩා පිලිම විශාල ප්‍රමාණය දෙස බලන කළ  පැහැදිලි වන්නේ හරප්පා ජනයා විසින් සරුසාර බව උදෙසා මාතෘ දේවියන් වන්දනා මාන කරනු ලැබ ඇත. එස්. ක්ලාක් මෙම මතය තර්කයට ලක්කරන අතර සමහර මුද්‍රාවල ස්වස්ථික දක්නට ඇති අතර මෙය ඉන්දියානු ආගම් වන හින්දු, බෞද්ධ හා‍ ජෛන ආගම් වල  ආගමික සංකේතයක් විය. හින්දු ආගමේ මූලයන් මුල් හරප්පා යුගයේද තිබුණි. එහෙත් හින්දු ශිව ලිංගය හරප්පා නටබුන් තුළින් හමු වී නැත. ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයට අයත්  නටබුන් වල සිතුවමට නැගූ සතුන් දක්නට ඇත. එක් ප්‍රධාන මුද්‍රාවක නෙළුම් මලක් ලෙස හිඳගෙන, සතුන් පිරිවරා සිටින අයුරු පිළිඹිබු වේ. එම මුද්‍රාව ශිව හා රුද්‍රාවගේ විශේෂණයන් වන පුෂ්පාති ලෙස දක්වා ඇත. හරප්පා මුල් සංස්කෘතියේ මානව වර්ගය මළවුන් මිහිදන් කළ අතර, සොහොන් තුළ මලවුන් ආදහනය කරනු ලැබුහ.  භෂ්මාවශේෂ බඳුන් තුලට බහාලූ හ.

== ඉතිහාසය හා භාෂා අධ්‍යයනය == 

සුවේරියන් වාර්තාවලට අනුව මෙම ශිෂ්ටාචාරය මෙලුහා නමින්ද හඳුන්වයි. එම වාර්තාවලට අනුව ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය එලමි, මිනොන්, යනාදි ක්‍රීට් ශිෂ්ටාචාර වලට සමාන කර ඇත. හරප්පා යනු ඉන්දු නිම්නයේ පිහිටි පැරණි ශිෂ්ටාචාරයකි. තඹ යුගය, එලමයිට් යුගය යන ‍මෙපො‍ටේමියා හා සමාන්තර වශයෙන් මිනොන් ක්‍රීට් හා ඊජිප්තු පැරණි රාජධානිය හා සමානව ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය ද පැවතිණි. 1920 දී ඉන්දු නිම්න සොයා ගැනිමට ස්වදේශි දස්යු ජන කොටස සහය වී ඇත. මොහෙන්ද‍ජාරෝ හි සොයා ගැනුණු මළ සිරුරුවල යුද්ධයකදී මියගියවුන් බවට සාක්ෂි තිබෙන අතර එය ඉන්දු නමැති යුද සංහාරයක ප්‍රතිඵලයකි. දස්යුස් නටඹුන් විදහා පාන්නේ ඉන්දු ආර්ය සංක්‍රමණ නිසා  ඉන්දියාව තුළ ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාර‍යේ පිරිහීමට ලක්විය. පුරාතන යුගයට අයත් ඉන්දු නිම්න  ශිෂ්ටාචාරය 19 වැනි ශතවර්ෂයේ මුල් භාගයේ දී සොයා ගැනිණි. ඇබ්‍රොජියානු සංස්කෘතිය, නොමැඩික් බාබේරියන්ස්වරුන්ගේ දියුණු නාගරීකරණය රෝමය බිද වැටුණු පසු ඇතිවුණු ජර්මන් සංක්‍රමණ, බැබිලෝනියන් සංචාරක ආක්‍රමණ ආදි වශයෙන් වරින්වර ඇතිවුණු ආර්ය සංක්‍රමණ හා ආක්‍රමණ මෙම ශිෂ්ටාචාරයේ භාෂාවට මෙන්ම ජනගහන වෙනස්විම්වලට පොදුවේ බලපා ඇත. ඉන්දු සරස්වති ශිෂ්ටාචාරය හින්දුන්වා කණ්ඩායම් විසින් සරස්වතී ශිෂ්ටාචාරය නමින් හඳුන්වනු ලබයි.

== අක්‍ෂර සහ සංකේත පද්ධතිය==
[[Image:The'Ten_Indus_Scripts'_discavered_near_the_northen_gateway_of_the_citadel,Dholavira.JPG |thumb|ඩොලවිරාහි උතුරු ද්වාරය අසලින් සොයාගත් ඉන්දු අක්ෂර දහය (ක්‍රි.ව 2000) 
        ]]


එකිනෙකට වෙනස් ඉන්දු අක්ෂර සංඛ්‍යාව 400 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් (600 කට ඉහළ බවට මතයක් පවති) වේ.එම අක්ෂර ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයට අයත් මුද්‍රා, කුඩා ‍පුවරු හා පිඟන් භාණ්ඩවල මෙන්ම ඉන්දු නගරයක් වු ඩොලාවිරා හි බලකොටුවක ඇතුල් ද්වාරයක එල්ලා තිබු නාම පුවරුවකද සටහන්ව ඇත. සාමාන්‍යයෙන් ඉන්දු අක්ෂර ගණනින් 4 කට හෝ 5 කට වඩා වැඩි නොවන අතර එයින් බොහොමයක්ම (ඩොලවිර සංඥා පුවරුවේ හැර) ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයේ ඒවාය. පෘෂ්ඨයක් මත ලියන ලද වැඩිම අක්ෂර ප්‍රමාණය වන්නේ ඒකක ප්‍රමාණය වර්ග අඟලකට වඩා කුඩා වු සංකේත 17 ක් සහිත වුවකි.ඒ හැර සංකේත 26 කින් යුත් භාණ්ඩයක් ද හමුවි තිබේ.

	
මෙම ශිලා ලේඛන වලට අනුව දියුණු සාක්ෂරතාවයකින් හෙබි සමාජයක් ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ  පැවති බවට පිළිගැනේ. නමුත් මෙය කථන හැකියාව හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මඟින් හෝ පිළිගැනීමකට ලක්ව නැත. එම මතය තහවුරු කිරීම සඳහා මෙවැනි ලේඛන හා  සමගාමීවන වෙනත් කිසිම සාක්ෂරතාවයෙන් හෙබි සමාජයක් හමු වි නොමැති බවට කරුණු ඉදිරිපත්ව තිබේ. මෙම සාක්ෂිය මත පදනම්ව ආන්දෝලනාත්මක ලිපියක් ඉදිරිපත් කළ ස්ප්‍රාට් හා විට්සෙල් (2004) දක්වන පරිදිට අනුව ඉන්දුනිම්න වාසීන් භාෂාව ලේඛනගත නොකළහ.වෙනත් නැගෙනහිර සමාජ මෙන්ම සංඥා පද්ධතියක් පමණක් ලියා දැක්වුහ. තවත් මතයක් වුයේ මෙම සංකේත වෙළඳ ගනුදෙනු සඳහා පමණක් යොදා ගත් බවයි. මෙම සංකේත අච්චු මඟින් නිර්මාණය කරන ලද පුජනීය භාණ්ඩ විශාල ප්‍රමාණයක ද මෙම සංකේත දක්නට ලැබිණි.ඒ හේතුවෙන් එම මතය බිද වැටිණි. මෙවැනි මහා පරිමාණ නිෂ්පාදන වල සංකේත යෙදීම මීට සමගාමි වෙනත් කිසිදු පැරණි ශිෂ්ටාචාරයක දක්නට නොලැබිනි.

	
2009 දී පී. එන්.රාඕ ඇතුළු පිරිසක් විසින් මෙම සංකේත රටා විවිධ භාෂාවල ලියවිලි හා භාෂාමය අරුතක් රහිත ලියවිලිද ගෙන, DNA රටා හා පරිගණක ඇසුරින් ක්‍රමලේඛන භාෂා සන්සන්දනයක් සිදුකළහ. ඒ අනුව ඉන්දු ලියවිලි රටා කථා කරන භාෂාවක රටාවට සමාන වන අතරම එය තවමත් හදුනා නොගත් භාෂාවක් විය හැකි බවට මතයක් ඉදිරිපත් කෙරිණි. නමුත් මෙම මතයට විරුද්ධ වු ෆාර්මර්, ස්ප්‍රේට් හා විට්සල් පැවසුයේ රාඕ ඇතුළු පිරිස සිදුකළේ ඉන්දු සංකේත හා භාෂා, අර්ථයක් නොමැති සංකේත පද්ධතියක සංසන්දනය කරනු වෙනුවට නොව පර්යේෂකයන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද කෘත්‍රිම භාෂා දෙකක් සංසන්දනයෙන් සිදුකළ බවයි. එයින් එකක පිළිවෙලක් රහිත සංකේත 200,000 කි.එහි  පිළිවෙලකට සකස් කරන ලද සංකේත 200,000 ක් පමණ වු අතර පිළිවෙලට සකස් කරන ලද කොටස භාෂාමය අර්ථයක් නොමැති සංඥා පද්ධතියන් ලෙස රාඕ ඇතුළු පිරිස හැඳින්විය. ෆාර්මර් ඇතුළු පිරිස භාෂාමය අර්ථයක් නොමැති මධ්‍යතන හෙරල්ඩින් සංකේත හා සාමාන්‍ය භාෂා සංසන්දනයෙන් ද මෙයට සමාන ප්‍රතිඵල පෙන්වූහ. ඔවුන්ගේ අවසාන නිගමනය වුයේ රාඕ ඇතුළු පිරිස‍ගේ ක්‍රමයට භාෂාමය හැකියාවක් සහිත හා රහිත සංකේත පද්ධති වෙන්කර හඳුනාගත නොහැකි බවයි.

== නගර සැලසුම ==

ක්‍රි. පූ.2600 දී හරප්පා වැසියන් ඉතා විශාල නාගරික ප්‍රදේශ කරා ඇදුණහ.හරප්පා ,පාකිස්ථානයේ මොහෙන්දජාරෝ සහ ඉන්දියාවේ ලෝතාල් මෙවැනි නාගරික ප්‍රදේශවලට අයත්ය.එකතුවක් ලෙස ගත් විට 1052 කට වැඩි නාගරික ප්‍රදේශ සහ මිනිසුන් සමූහ ජීවත් වූ ප්‍රදේශ ප්‍රධාන වශයෙන් සොයා ගැනුණේ ගැගාර්හි සාමාන්‍ය ප්‍රදේශ වලින් සහ ඉන්දු ගංගා නිම්න සහ ඒවයේ අතු ගංගා ආශ්‍රිතවයි. ක්‍රි. පූ. 2500 දී පමණ වාරිමාර්ග කටයුතුවලින් මෙම ප්‍රදේශය වෙනස් විය. 

සංකිර්ණ හා තාක්ෂණානුකූල නාගරික සංස්කෘතියක් මේ තුළ විය. නගර ආකෘතිවල තත්ත්වය නගර සභා සැලසුම් හා නගර පරිපාලනය පිළිබඳ මොවුන්ගේ දැනීම විදහා පායි. මේ නගරවල පිරිසිදු බවට විශේෂ තැනක් දුන් අතර හා ආගමානුකූල චාරිත්‍ර වලට මඟ පෑදිය. මෑතක කැණීම් කරන ලද රකිගාරි නගර සැලසුම ලෝකයේ හමුවු ප්‍රථම නගර සනීපාරක්ෂක පද්ධතිය විය. මෙහි නෑම සඳහා වෙන්වු නිවෙස් තිබු අතර අපවිත්‍ර ජලය, ආවරණය වු කාණු පද්ධතියකට යොමු කරන ලදි. නිවෙස් ඇතුලු මැද මිදුලු වලට හා කුඩා මාවත්වලට විවර විය. මෙම ශිෂ්ටාචාරයේ ජලවහන පද්ධතිය හා කාණු පද්ධතිය වර්තමාන පකිස්ථානය හා මැද පෙරදිග නාගරීකරණය තුළ අද පවතින පද්ධතින්ට වඩා බොහෝ සෙයින් උසස් විය. හරප්පා ශිෂ්ටාචාරයේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය නැව් තටාකාංගන, ධාන්‍යාගාර, ගබඩා, ගඩොල් වේදිකා සහ ආරක්ෂිත තාප්ප මේ බව විදහා දක්වයි. මෙම විශාල තාප්ප හේතුවෙන් නගරය ගංවතුර හා හමුදා අරගලවලින් ආරක්ෂා විය. මෙම ශිෂ්ටාචාරය මෙසපොතේමියාව හා පුරාණ ඊජිප්තුව හා සසදන විට විශාල එම ශිෂ්ටාචාරවල මෙන් ස්මාරක මෙහි ඉදි නොවුණි. මෙහි මාලිගා හෝ දේවස්ථාන පිළිබඳ සාක්ෂි වේ. එක් අවස්ථාවක විශාල නාන තටාක හමුවු අතර එය ජනතාව සඳහා භාවිතා වුවකැයි කිය හැකිය. නගර බලකොටු තාප්ප වලින් වටවු අතර හුදෙක්ම එය නගර ආරක්ෂාව සඳහා ගංවතුර වෙන දිශාවකට යොමු කිරීමට යොදා ගත් උපක්‍රමයක් විය. බොහෝ නගර වැසියන්ගෙන් බහුතරයක් දෙනා වෙළෙන්ඳන් හෝ කළමනාකරුවන් වුණි. මේ නිර්මාණ සඳහා යොදාගත් ද්‍රව්‍ය ඈත ප්‍රදේශයන්ගෙන් ගෙනෙන්නට ඇත. කැණීම් වලින් සොයාගත් පෞරාණික භාණ්ඩ අතර ගයෙන්ස් පබළු ද 

== විද්‍යාව ==
[[Image:Mohenjodaro_Sindh.jpeg|thumb|කණින ලද නටබුන් Mohenjo-daro, පකිස්ථානය                          ]]
ඉන්දු නිම්න වාසීන් දිග, ස්කන්ධය හා කාලය මැනීම සඳහා නිරවද්‍ය ක්‍රම සොයාගෙන තිබුණි. පළමුවරට ස්කන්ධය පිළිබඳව පරිමාණයක් සොයාගත් මොවුන් විසිනි. ඔවුන්ගේ මිනුම් ක්‍රම අතිශයෙන්ම නිරවද්‍ය බව සඳහන් වේ. නමුත් දැනට සොයාගෙන ඇති සාක්ෂි අනුව ඉන්දු රාජ්‍ය අතර පරිමාණයන්හි ‍විශාල වෙනස්කම් දක්නට ලැබුණි. ලොතාල්හි හමුවු ඇත්දළ දර්ශකයක සටහන් කර තිබුණු පරිදි ඔවුන් දිග මැනීමට භාවිත කළ කුඩාම මිනුම් ඒකකය වුයේ ආසන්න වශයෙන් 1.704mm පමණ වූ දිග ප්‍රමාණයකි. මෙය තඹ යුගයේ පරිණාමයක සටහන් වු කුඩාම අගයයි. හරප්පා ඉංජිනේරුවන් ස්කන්ධය මැනීම වැනි ප්‍රායෝගික මිනුම්කරණයේදී දශමස්ථාන ද සැලකිල්ලට ගත්හ. එය ඔවුන් භාවිතා කළ මෙම තිරුවාණ පඩි 4: 2:1 වැනි ඉතා නිරවද්‍ය අනුපාතයෙන් පැහැදිලි වේ.ඒවා 0.05, 0.1, 0.2, 0.5,1,2,5,20,50,100,200 හා 500 යන බර ප්‍රමාණ වලින් පැවතිණි. එහි එකකයක් 28g පමණ බරකින් යුක්ත විය. එය බ්‍රිතාන්‍ය අවුන්සයක් හෝ ග්‍රීසියේ භාවිතා කළ උන්ඩියාවේ බරට සමාන විය. වඩා කුඩා වස්තූන්වල ස්කන්ධය මනින ලද්දේ ඒකකයක් 0.871 වු පඩි භාවිතයෙනි. නමුත් වෙනත් සංස්කෘතවල පැවති අන්දමින් මුළු ප්‍රදේශය පුරාම එකම පරිමාණයක් යොදා ගැනීම මෙහිදි දක්නට නොවීය. කෞටිල්‍යයගේ අර්ථ ශාස්ත්‍රය (ක්‍රි.පු 4 වන සියවස) ග්‍රන්ථයේ ද භාවිතා කර ඇත්තේද ලෝතල්හි මිනුම් ක්‍රමය වේ.

හරප්පාවට ආවේණික වු නිපැයුම් අතර මුළු ක්ෂිතිජයම කොටස් වශයෙන් මැනිය හැකි උපකරණ ද, උදම් ඇළ දොර ද විශේෂිත වේ. හරප්පාවරු ලෝහ කර්මයේ දී යොදාගන්නා ක්‍රම වැඩි දියුණු කළ අතර ඒ ආධාරයෙන් තඹ, පිත්තල, ඊයම් හා ටින් ලෝහය නිපදවූහ. උදම් රළ පහර හා දියවැල් අධ්‍යයනයෙන් අනතුරුව වරායන් තැනීමේ සුවිශේෂි හැකියාවක් හරප්පාවරුන්ට තිබිණි.

2001 දී පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් පාකිස්ථානයේ Mehrgarh ප්‍රදේශයෙන් සොයාගත් මනුෂ්‍ය ඇට සැකිලිවලින් යමක් තහවුරු විය.එනම් මේ ඇට සැකිලි දෙක පිළිබදව අධ්‍යනයෙන් පසු පැහැදිලි වූයේ හරප්පා යුලයේ සිටම ඉන්දු නිම්න වැසියන්ට ප්‍රාග් දන්ත විද්‍යාව පිළිබදව අවබෝධයක් තිබූ බවයි.ශිලා යුගයේ දත් බද්ධ කිරීම සම්බන්ධයෙන්ද මුල් වරට සාක්ෂි සොයා ගෙන ඇත්තේද මේ ප්‍රදේශයෙනි. නව ශිලා යුගයට අයත් සොහොනකින්, මීට වසර 7500-9000 කට පමණ පෙර විසූ  වැඩිහිටි මිනිසුන්  9 දෙනෙකුට බද්ධ කරන ලද චාර්වක දත්මුල් 11 ක් හමුවිය. මෙය ආදිතම ගොවි යුගයේ ප්‍රාග් දන්ත විද්‍යාව පිළිබඳව ඇති වැදගත් සාක්ෂියකි. තවද රන්වල සංශුද්ධතාවය පරික්ෂා කිරීමට භාවිත කරන ලද රන් රේඛාවන් සහිත උරගල් බනවාලි ප‍්‍රදේශයෙන් හමුවිය. (මෙම ක්‍රමය අද ද ඉන්දියාවේ සමහර ප්‍රදේශ වල භාවිත වේ.)

== භූ‍ගෝල විද්‍යාව ==
[[ගොනුව:IVC Map.png|thumb|250px| ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ ප්‍රධාන ස්ථාන සහ පැතිරීම. . වැඩි විස්තර සදහා [http://pubweb.cc.u-tokai.ac.jp/indus/english/map.html].]]
ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය වත්මන් පකිස්ථානය සිට බලුකිස්ථානය හා සින්ද් සිට වර්තමාන ඉන්දියානු ප්‍රදේශ වන ගුජරාට්, රාජස්ථානය හර්යානා හා පන්ජාබ් හා ඉහළ දෙසට පිහිටි රූපා හා සම්බන්ධ වේ. ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය භූගෝලීය වශයෙන් ඊජිප්තු හා පේරු ප්‍රදේශවලට සමාන වන අතර, කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශ වටවී ඇත්තේ උස්බිම්, කාන්තාර හා සාගර වලිනි. මෑතකදි මෙම ශිෂ්ටාචාරයට අයත් ප්‍රදේශයක් පකිස්ථානයේ වයඹ දිගින් ද සොයා ගෙන ඇත. අනෙකුත් ප්‍රදේශ වන්නේ ඇෆ්ගනිස්ථානය, ටර්න්ටෙනිස්ථානය සහ ගුජරාට් වේ. වෙරළ ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ වන්නේ බටහිර බලුකිස්ථානයේ සුට්න්ඩෝ, ලෝතාල් හා ගුජරාට් වල හා වයඹ දිග පකිස්ථානයේ ගොමාල් නදිය වේ. ටැන්ඩාහි බිස් නදිය අසල ජාමු, ඉන්දියාව, හින්ඩොන් නදියේ අලම්ගිපුර් ප්‍රදේශද මෙම ශිෂ්ටාචාරයට ඇතුලත්ය. ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයට අදාල පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් හා පුරාවස්තු බොහෝ දුරට හමු වි ඇත්තේ ගංගාවන් ආශ්‍රිතය. පුරාතන වෙරළ තීරයන් වන බලකොට් දුපත් හා ඩොලවිරා දුපත්ද ඊට අයත් වේ. බොහේ ඉන්දු නිම්න ප්‍රදේශ ගගුරා හත්රා බිම් ආසන්නයෙන් සොයාගෙන ඇත. ඒවායින් සමහරක් නම් රූපා, රනිගානි, සෝනි තලිබන්ගන් හා ගංවර්බල වේ. පුරාවිද්‍යාඥයින් පවසන පරිදි හරප්පා බිම් ප්‍රදේශ 500 ක් පමණ ගග්රා හක්රා ගංතීරු අසලින් සොයාගෙන ඇත. සමහර පුරාවිද්‍යාඥයින් පවසන අන්දමට මෙම ප්‍රදේශ ජනාවාස හෝ කෘෂිකාර්මික අතින් හෝ ස්ථාපනය නොවු ප්‍රදේශ වන අතර, ගග්රා හත්රා ගංතීරු අසල මෙම බිම් කොටස ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙය ඉන්දු නිම්නයට පෙනෙන අයුරින් පවති. කෙසේ වෙතත් හරප්පා ශිෂ්ටාචාරය නිවැරදි ලෙස ස්ථාපනය වී ඇත.

== කෘෂිකර්මය ==
1980ට පෙර අධ්යන හෙළිකරන්නේ ආහාර නිශ්පාදනය දේශීය ලෙසම ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය තුල කරගත් බවයි. මෙහර්හාර් වල මිනිසුන් ගෘහාස්රිතව තිරිඟු හා බාර්ලි වගා කල තිබෙනවා. පුරාවිද්යාඥ ජිම් එච් ෂැෆර් කියන ආකාරයට එම ප්රදේශයේ එම ආහාර ගෘහාශ්රිතව එම ආහාර වගා කිරීම දකුණු ආසියානු ආශ්චර්යක්. කොහොම උනත්, වසර 2000ට පෙර මධ්ය ඊසාන තිරිඟු ආසියානු තත්වයන්ට හැඩ ගැසී තිබෙනවා.

ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරයේ කෘෂිකර්මය ඉතා ඵලදායී විය යුතුයි. එය කෘෂිකර්මයට යොමු නොවූ දහස් ගණනක් නාගරික නිවෙස් වලට ඇතිතරම් ආහාර සැපයීමට සමත් උනා. එය නඟුල වැනි පූර්ව හර්ප්පන් සංස්කෘතියේ තාක්ෂණික නිර්මාණ මත පදනම් උනා. තවමත් ගොවියන් හෝ ඔව්න්ගේ කෘෂි උපක්රම දන්නේ ඉතා සුළු පිරිසක් පමණයි. එව්න එක් ක්රමයක් නම් ගංවතුර බැසගිය පසු ඉතිරිවන සාරවත් පොහොරමය දියළු පස වගාවට යොදාගැනීමයි. නමත් වාරිමාර්ග ගැන සාකිෂි මෙයින් හමුවන්නේ නෑ. සමහරවිට නැවත නැවත ඇතිවන විනාශකාරී ගං වතුරෙන් ඒවා මකා දැමුවා විය හැකියි.

ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය ශිෂ්ඨාචාරයක් ජලය මත රඳා පවතිනවාය යන උපකල්පනයට විරුද්ධ බව පෙනී යනවා. මේ උපකල්පනයට අනුව සියළු විශාල ප්රමානයේ ශිෂ්ඨාචාරයන් විශාල වශයෙන් ජලය සැපයිය හැකි වාරිමාර්ග පද්ධතියක් අසල ඇතිවුනා.


== සෞන්දර්යය හ සංස්කෘතිය ==
[[ගොනුව:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|thumb|200px|right| &quot;පූජක රජතුමා&quot; යැයි හදුනවන පිලිමය, [[මොහෙන්දජාරෝ]] වකවානුව, --- ජාතික කෞතුකාගාරය, කරච්චි, [[පාකිස්තානය]]]]
[[ගොනුව:Dancing Girl of Mohenjo-daro.jpg|thumb|upright| &quot;මොහෙන්දජාරෝවේ නටන කෙල්ල&quot;]]
මැටි, තඹ, රත්තරන් වැනි අමුද්‍රව්‍ය යොදා ගෙන තැනු මූර්ති, මුද්‍රා, කුඹල් ආදී කර්මාන්තයන්හි නිපදවන ලද නොයෙක් දෑ කැණීම් තුළින් සොයාගෙන ඇත. රත්තරං, මැටි හා ගල් වලින් තැනු නර්තනයේ යෙදෙන ළඳුන්ගේ පිළිමවලින් මොනයම් ආකාරයේ හෝ නර්තන ශෛලීයක් පැවති බව පවසයි. මේවා අතර ගවයන්, වලසුන්, වදුරන් සහ සුනඛයින්ගේ මුර්ති ද වේ. මොහෙන්දජාරෝ හි සොයා ගත් නර්තනයේ යෙදෙන ළඳකගේ පිළිමයක් දැකීමෙන් සර් ජෝන් මාර්ශල් විෂ්මයට පත් වි ඇත. මා මෙය මුලින් දුටු විගස, එය ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයට අදාල ද යන්න පිළිබඳව සැකයක් ඇති විය. මෙය පුරාතන සෞන්දර්යය පිළිබඳව පැවති චින්තනය වෙනස් කළ අතර, ‍ ග්‍රීසියේ හෙලනිස්ටින් යුගයට පෙර මෙබදු නිමැවුම් පිළිබඳ අසන්නට නොලැබුණි. මෙම ප්‍රතිමා අවුරුදු 3000 ක් දක්වා කාලයක් තුල විකාශනය වි ඇත. ග්‍රීක සෞන්දර්යය පුරාතන ඉන්දු නිම්න ආශ්‍රයෙන් පැවැත එන්නක් බව කිව හැකිය. සිප්පි කටු නිර්මාණ, මැටි, අගස්ති හා පබලු භාවිතා කර තැනු මාල, වළලු සහ නොයෙක් ආභරණ හරප්පා භූමි තුළින් සොයා ගෙන ඇත. වර්තමානයේ ද මෙම සමහර අර්ධද්වීපවල ජනයා මෙම ආභරණ භාවිතා කරයි. සමහර වැසිකිලි සඳහා භාවිතා කළ තාක්ෂණය වර්තමානයේ ද ඉන්දියාවේ දක්නට ඇත. මැටියෙන් තැනු ස්ත්‍රි රූපවල හිසකෙස්වල රතු ආලේපයන් ගලවා ඇති අතර, ඒවා (CA 2800-2600 BC) දක්වා පැරණිය. මොහෙන්දජාරෝ ශිෂ්ටාචාරයට අයත් ප්‍රදේශවල හිස බිම තබා සිටගෙන සිටින මානව රූප හමු වී ඇති අතර, තවත් ඒවායේ යෝග ආසනයෙන් සිටිනා රූපද හමු වී ඇත. ලොතාල් වෙතින් හමුවු භාණ්ඩ දෙකකින් තන්තු යොදාගත් තත් සංගීත භාණ්ඩ තිබු බව කියැවේ. හරප්පාවරුන් නොයෙක් ක්‍රිඩා භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කර ඇති අතර, මොහෙන්දජාරෝ ශිෂ්ටාචාර ප්‍රදේශයකින් දාදු කැට ස්වරූප ගත් භාණ්ඩයක් හමු වී ඇත.

== ආගම් ==
ඉන්දු නිම්නයෙන් හමුවූ පිළිම විශාල ප්‍රමාණයක් මගින් හරප්පන් ජනතාව මව් දෙවියන් සෟභාග්‍යවත් බව නිරූපනය කිරීම වන්දනා කල බව පෙනී යයි. නමුත් එය දැන් එස්. ක්ලාක් විසින් මතභේදයට පත් කර තිබෙනවා. සමහර ඉන්දු නිම්න ම්‍රද්‍රා පසුව ඉන්දියානු සහ හින්දු ආගම් සහ වන්දනා වලින් හමුවූ ස්වස්තිකය නිරූපනය කරනවා. හින්දු දහම පිළිබඳ මුල්ම සාක්ෂි පූර්ව හරප්පනන් යුගයේ සහ ඊට පෙර දකින්න ලැබෙනවා. ඔවුන්ගේ සංස්කෘතියේ මුල් යුග වල හරප්පන් වරුන් ඔවුන්ගේ මියගිය අය පිළිස්සුවා නමුත් පසුව ඔවුන් මළවුන් පිළිස්සූ අතර ඒ අළු භාජනයක තැම්පත් කර වළදැම්මා. බොහෝ ඉන්දු නිම්න මුද්‍රා වල සතුන් සිටිනවා. යෝග ආකාරයට හිඳගෙන සිටින සතුන් පිරිවරාගත් මුද්‍රාව පූර්ව හරප්පන් වෙඩික්(සතුන්ගේ රජු) පශුපති ට සම්බන්ධ කමක් දක්වයි. පශුපති මුද්‍රාව සමකාලීන හින්දු බ්‍රාමා-විශ්නු-ශිව ත්‍රිමූර්තිට ආසන්න බවක් දක්වනවා. කොහොම උනත් කතෝලික දෙවි සෙර්නුන්නොස් නිරූපනය කරන සමාන ආකෘතියක් ඩෙන්මාර්කයේ ගන්ඩෙස්ට්‍රැප් ප්‍රදේශයෙන් හමුවී තිබෙනවා


== වෙළෙඳාම හා ප්‍රවාහනය ==


ඉන්දු නිමින ශිෂ්ටාචාරයේ ආර්ථිකය වෙ‍ළෙඳාම මත සැලකිය යුතු ලෙස රඳා පැවතුණු අතර ප්‍රවාහන තාක්ෂණයේ පැවති විශාල දියුණුව මෙයට උපකාරි විය. මෙම ප්‍රවාහන මාධ්‍ය අතර වර්තමානයේ පවා දකුණු ආසි‍යාවේ දක්නට ලැබෙන ගවයන් බැඳි කරත්ත හා බෝට්ටු ද විය. මෙම බෝට්ටුවලින් බොහොමයක් අද ද ඉන්දු නදියේ ගමන් කරන කුඩා, පැතලි පතුලක් සහිත රුවලක් මඟින් ගමන් කළ ඒවා විය හැකි බවට විශ්වාස කෙරේ. ඒ අතර මුහුදු යාත්‍රා ද පැවති බවට සාක්ෂි ලැබී තිබේ. පුරා විද්‍යාඥයින් විසින් බටහිර ඉන්දියාවේ (ගුජරාට් ප්‍රාන්තය) ‍වෙරළබඩ නගරයක් වන ලෝතාල්හි විශාල මඩ ඉවත් කරන ලද ඇළ මාර්ගයක් සොයාගෙන ඇති අතර එය නැව් තටාංගනයකැ යි විශ්වාස කෙරේ. එ මෙන් ම එච්. පී. ෆ්‍රැන්ක්ෆර්ට් විසින් වාරිමාර්ග ජාලයක් ලෙස භාවිතා වුණු ඇළ මාර්ග රාශියක් ද සොයාගෙන තිබේ.

	
ක්‍රි.පූ. 4300-2300 දක්වා පැවති කැල්කොශිලා කාල පරිච්ඡේදයේ (තඹ යුගය) දී ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ පැවති පිඟන් කර්මාන්තය දකුණු [[ටර්ක්මෙනිස්තානය|තුර්කිමේනිස්තාන]] හා උතුරු ඉරාන පිඟන් කර්මාන්තයට සමානකමක් දක්වයි. මේ හේතුවෙන් මෙම රාජ්‍ය අතර ගමන් බිමන් හා වෙළෙඳ සබඳතා පැවති බව පැහැදිලි වේ. මුල් හරප්පා යුගයට (ක්‍රි.පූ. 3200-2600) අයත් මැටි බඳුන්, මුර්ති හා විසිතුරු භාණ්ඩ අතර දකින්නට ලැබෙන සමානකම් හේතුවෙන් ඉන්දු නිම්න වැසියන් මධ්‍යම ආසියාවත් ඉරානයත් සමඟ ගැල් මඟින් ගොඩබිමින් වෙළෙඳාම කළ බව තහවුරු වේ. ඉන්දු ශිෂ්ටාචාරයේ කලා කෘතිවල ව්‍යාප්තිය සැලකූ විට මෙම වෙළෙඳ ජාලයෙන් ඇෆ්ගනිස්ථානයට අයත් ප්‍රදේශයත්, පර්සියාවේ මුහුදු බඩ ප්‍රදේශත්, උතුරු හා බටහිර ඉන්දියාව හා මෙසපොතේමියාවට අයත් විශාල ප්‍රදේශයකුත් ආර්ථික වශයෙන් ‍බැඳී පැවතිණි. හරප්පාව හා මෙසෙපොතේමියාව අතර මධ්‍යම හරප්පා යුගයේ සිට මුහුදු මාර්ගය ඔස්සේ වෙළෙඳ ගනුදෙනු සිදු විණි. අතර මෙම වාණිජ කටයුතුවලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් සිදුවූයේ ඩිල්මුන්හි (වර්තමාන පර්සියන් බොක්කේ පිහිටි බහරේන් හා ෆයිලාතා) අතරමැදි වෙළෙඳුන් හරහා ය. මෙවැනි මුහුදු මාර්ගය ඔස්සේ දුර ගමන් යෑමට ලෑලිවලින් තැනුණු තනි කුඹ ගසක් යොදන ලද පන්වලින් වියාගත් රුවලක් සහිත යාත්‍රා භාවිතා කෙරිණි.

	
සොම්කාගෙන්- ඩොර් (ජිවානිහි උතුරින් පිහිටි ඩැෂ්ට් ගංගාව), සොක්ටාකෝ (පසානිහි උතුරින් පිහිටි ෂාදි ගංගාව), බැලකොට් (සොත්මිතානි අසල) හා ලොතල් යනු හරප්පාවේ ප්‍රධාන වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථාන විය. මුහුදට විවෘත වු ගං මෝයවල පිහිටි නොගැඹුරු වරායන් මෙසපොතේමියාව හා මුහුදු මඟින් වෙළෙඳ ගනුදෙනු කිරීමට ඉඩ සැලස්විය.

==පසු කාලීන හරප්පා ශිෂ්ටාචාරය==
ක්‍රි.පූ. 1800 පමණ වන විට හරප්පා ශිෂ්ටාචාරය ක්‍රමඃක්‍රමයෙන් පිරිහීමට පටන් ගත් අතර ක්‍රි.පූ. 1700 වන විට බොහෝ නගර අත්හැර දමනු ලැබ තිබිණ. එසේ වුවද ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචරය හදිසියේ මැකී ගියා නොව පසු කාලීන ශිෂ්ටාචාරවල ද ඉන්දු ශිෂ්ටාචාරයේ යම් කොටස් දැකිය හැකිය. වර්තමාන පුරාවිද්‍යා දත්ත දක්වනුයේ පසුකාලීන හරප්පා ශිෂ්ටාචාරය (Painted grey ware culture) අඩුම වශයෙන් ක්‍රි.පූ. 1000-900 දක්වා පවතින්නට ඇති බවත් අර්ධ වශයෙන් පේන්ටඩ් ග්‍රේ වෙයාර් ශිෂ්ටාචාරය හා සමකාලීන බවත් ය. පුරාවිද්‍යාඥයින් අවධාරණය කරනුයේ ලෝකයේ සෑම ප්‍රදේශයක දී මෙන් මෙහි දී ද දිගටම සිදු වූ සංස්කෘතික සංවර්ධනයක් වූ බවය. මේවා දකුණු ආසියාවේ ඊනියා නාගරීකරණය පිළිබඳ ප්‍රධාන අදියර දෙක බැඳ තබයි. 

ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය පිරිහීමට හේතු වූ ස්වාභාවික හේතු දේශගුණික තත්ත්වයන් හා බැඳුණු අතර එය අසල්වැසි මැදපෙර දිග ප්‍රදේශවලට ද සංඥාවක් විය. ඉන්දු නිම්නයේ දේශගුණය සැලකිය යුතු ලෙස ශීතල තත්ත්වයට හා වියළි ස්වාභාවයට, ක්‍රි.පූ. 1800 පමණ සිට පත් වූයේ එම කාලයේ මෝසම් තත්ත්වය දුර්වල වීම හේතු කොට ගෙනය. ඒ හා සමගම තීරණාත්මක කරුණක් වූයේ ගාගර් හක්රා පද්ධතියෙහි සෑහෙන කොටසක් ඉවත් විය හැකිය. 

ගාගර් හක්රා ගංගා ධාරයෙහි නැවත පදිංචි කර වීමේ දිනය පිළිබඳ අස්ථීරත්වයක් තිබුණ ද භූ චලන සම්බන්ධ කරුණක් පද්ධතියේ ප්‍රභවයන් ගංජිස් ගඟේ තැනිතලාව වෙන යොමු කළා විය හැක. මෙම විශේෂ කරුණු කල්පිත සහ සාමාන්‍යයෙන් පිළිගත නොහැකි වුව ද වෙනත් ඉන්දු ශිෂ්ටාචාරයක සේම ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ පරිහානිය ද බොහෝ කරුණු නිසා සිදු වූවකි. ඇබර්ඩීන් විශ්වවිද්‍යාලයේ පීටර් ක්ලිෆ් මහතා ගේ නායකත්වය යටතේ වූ කණ්ඩායමක් විසින් නව භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ දැනට කෙරීගෙන යන අතර එය සිදු කෙරෙනුයේ අවු: 8000කට පෙර මෙම ප්‍රදේශයේ ගංගාවල මාර්ග වෙනස් වී ඇති අයුරු විමර්ශණය කිරීමට, දේශගුණය හෝ ගංගා ප්‍රතිසංවිධානය වීම සහ හරප්පා ශිෂ්ටාචාරයේ පරිහානියට හේතු වී ද යන්න සොයා බැලීමටය. 2004 ලිපියක් දක්වන ලද්දේ සමස්තානික වශයෙන් ගාගර්-හක්රා පද්ධතිය හිමාලයේ ග්ලැසියරවලින් පැවත නොඑන බව සහ වැසි දියෙන් පොෂිත වූ බවද, වන අතර එය හරප්පා සමයේ ප්‍රබල සරස්වතී ගංගාව පිළිබඳව පරස්පර විරෝධි අදහසකි.

==ආශ්‍රයයන්==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|refs=
}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Wikivoyage|Mohenjo-daro}}
{{Commons category|Indus Valley Civilisation|ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය}}
{{Wikiquote}}
* [http://www.harappa.com/ හරප්පා සහ ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය, harappa.com වෙතින් (ඉංග්‍රීසි)]
* [https://web.archive.org/web/20051125125109/http://pubweb.cc.u-tokai.ac.jp/indus/english/index.html An invitation to the Indus Civilization (Tokyo Metropolitan Museum)]
* [https://web.archive.org/web/20110629091226/http://www.upenn.edu/researchatpenn/article.php?674&amp;soc Cache of Seal Impressions Discovered in Western India]

{{Indus Valley Civilisation}}
{{Bronze Age footer}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය]]

[[Category:ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:මැටි භාණ්ඩ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලෝකඩ යුගය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්-ඓතිහාසික ඉන්දියාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්-ඓතිහාසික පකිස්තානය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශිෂ්ටාචාර]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව]]</text>
      <sha1>lbrg6o340263l7562x3vu79xh7ke633</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>802273</id>
      <parentid>802272</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T18:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* අක්‍ෂර සහ සංකේත පද්ධතිය */ Fixed. (spelling, grammar)</comment>
      <origin>802273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55144" sha1="a07fzcsvh9j5smaiwf6hnecob1xsd8s" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{Infobox archaeological culture
|name        = ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය
|map         = IVC-major-sites-2.jpg
|mapalt      =
|altnames    =
|horizon     =
|region      = ආසියාව
|period      = [[ලෝකඩ යුගය]]
|dates       = {{circa|[[3300 BCE|3300]]|[[1300 BCE]]}}
|typesite    =
|majorsites  = 
|extra       =
|precededby  = 
|followedby  = [[වෛදික යුගය]]
}}
[[ගොනුව:CiviltàValleIndoMappa.png|right|thumb|180px|ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය පැතිරතිබූ ප්‍රදේශය]]
'''ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය''' ({{en|Indus Valley Civilisation, IVC}}) යනු ඉන්දු ගං නිම්නයේ වැජඹුන ඓතිහාසික [[ශිෂ්ටාචාරය|ශිෂ්ටාචාරයක්]] වේ. එය වර්තමාන [[පකිස්ථානය|පකිස්ථානයේ]] සින්ද් ප්ර දේශයේ සිට බටහිර බලාචිස්ටන් පලාතටත්, ඊසාන දිගින් සහ බටහිරින් [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවටද]] මායිම් වේ. ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ නශ්ටාවශේෂ වර්තමාන [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ගනිස්ථානයේ]] හා [[ඉරානය|ඉරානයේ]] දකින්න පුළුවන. මෙම ශිෂ්ටාචාරයේ පරිනත කොටස හරප්පන් ශිෂ්ටාචාරය ලෙස හඳුන්වයි. මෙහි පළමු නගරයේ කැණීම් පටන් ගත්තාට පසු හරප්පා කැණීම් 1900 සිට සිදුවූ අතර වර්තමාන වැදගත් සොයා ගැනීම් 1999දී සිදුකෙරුණි. මෙම ශිෂ්ඨාචාරය ඉන්දු ගඟ හක්රා ශීෂ්ඨාචාරය හා ඉන්දු සරස්වතී ශිෂ්ඨාචාරය යනුවෙන්ද හඳුන්වයි. එසේ හඳින්වීමට හේතු වී ඇත්තේ සෘග් වේදයේ සරස්වතී නදිය යනුවෙන් සඳහන් වන නිසා විය හැක. නමුත් මෙය භූගෝලත්මකව හා වාග් විද්‍යාත්මක තර්කයට හේතු වෙයි.

== කාල වකවානු ==
[[ගොනුව:Mohenjodaro Sindh.jpeg|thumb|right|310px| කැණීම් වලින් මතුකරගත් [[මොහෙන්ද‍ජාරෝ]] හි නටබුන්- &quot;මහා නාන තටාකය රුපයේ ඉදිරියෙන්]]
හරප්පන් ශිෂ්ටාචාරයේ පරිනත කොටස වසර 2600 සිට ක්රිත.පූ. 1900 දක්වා පැවතුන පූර්ව හරප්පන් සහ පසු හරප්පන් යන පූර්වික සහ අනුප්රාතප්තික සංස්කෘතීන් දෙකත් සමග ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය කාලගත කිරීම සඳහා අවධිය සහ යුගය යන නියම දෙකක් භාවිතා කරන ලදී. පූර්ව හරප්පන්, පරිනත හරප්පන්, සහ පසු හරප්පන් අවධි ප්රනදේශවාසී, සමෝධායන සහ ස්ථානීකරණ යුග ලෙස පිළිවෙලින් හඳුන්වයි. මෙහර්ග්රාපහ් සොයාගැනීම් සමග ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ සංකල්පය වෙනස් වනවා. ඉස්ලාමාබාද් හි කිවිඩ්-ඊ-අසාම් විශ්ව විද්යාමලයේ මහාචාර්ය අහමඩ් හසන් දානිට අනුව අපට ආරම්භයේ ස්ථාවර වූ ග්රාකමීය ජීවිතයේ සිට මුළු පරම්පරාවක්ම තිබෙනවා.

දින පරාසය (BCE)	   අවධිය					යුගය&lt;br/&gt;

5500  -  3300		මහ්ර්ගාර් II – IV (මැටි බදුන් නියෝලිතික්)&lt;br/&gt;

3300 – 2600		මුල්හරප්පානු (මුල් ලෝකඩ යුගය)&lt;br/&gt;		
3300 – 2800		හරප්පානු I (රවි අවධිය)				ප්‍රාදේශණන යුගය&lt;br/&gt;
2800 – 2600		හරප්පානු II (කොට් ඩිජි අවධිය, නෞශාරෝ
			I, මහ්ර්ගාර් VII) 
			
2600 – 1900		මේරූ හරප්පානු (මධ්‍යතන ලෝකඩ යුගය)&lt;br/&gt;
2600 – 2450		හරප්පානු 03A (නෞෂාරෝ II)&lt;br/&gt;
2450 – 2200		හරප්පානු 03 B 					එකතු කිරීමේ යුගය&lt;br/&gt;
2200 – 1900		හරප්පානු 03 C &lt;br/&gt;

1900 – 1300		පසු හරප්පානු (සුසාන භූමි H, පසු ලෝකඩ යුගය)&lt;br/&gt;
1900- 1700		හරප්පානු 04 					දේශීය කරණ යුගය&lt;br/&gt;
1700 – 1300		හරප්පානු 05	

මෙම ශිෂ්ඨාචාරය සුවේරියන් වාර්තා වලට අනුව මෙලුමහා ලෙස හදුන්වයි. මෙම එලමි, මිනොන්, ක්‍රීට් ශිෂ්ඨාචාර වලට සමාන කර ඇත. ඉන්දු නිම්න අතර පිහිටි පැරණි හරප්පා ශිෂ්ඨාරය. තඹ යුගය එලමයිට් යුගය ‍මෙපො‍ටේමියා හා සමාන්තර වශයෙන් මිනොන් ක්‍රීට් හා ඊජිප්තු පැරණි රාජධානියට සමාන කර ඇත. 1920 ඉන්දු නිම්න සොයා ගැනිමත් සමග ස්වදේශිය දස්යු ජන කොටස සහය වී ඇත. මොහෙන්ද‍ජාරෝහරප්පා සොයා ගැනුනු මල සිරැරැ වල යුද්ධමය සටහනක ලකුණු තිබෙන අතර එය ඉන්දු නැමැති සංහාරයක ප්‍රතිඵයක් වී ඇත. දස්යුස් නටඹුන් විදහා පාන්නේ ඉන්දු ආර්ය සංක්‍රමණය ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාර‍යේ ඉන්දියාව තුල පහල යාමත් සමගඉන්දු නිම්න ශිෂඨාචාරයේ ඉන්දියාව තුල පහල යාමත් සමග නැති විය. පුරාථන යුගයේ ඉන්දු නිම්න සොයා ගැනීම 19 වන ශතවර්ෂයේ මුල් භාගයේ අර්ය සංක්‍රමණය ප්‍රරාථන ඇබ්‍රොජියානු සංස්කෘතිය නොමැඩික් බාබේරියන්ස් වරැන්ගේ දියුණු නාගරිකයක් වු අතර මෙය රෝමය බිද වැටුනු පසු ජර්මනියා සංස්කරණියක් හා බැබලෝනියන් අසයනි ආක්‍රමණය සැසදිය හැකි මෙම වෙස්විම් මත භාෂා පරිවර්ථනය සහ ජනගහන වෙනස්විම් පොදුවේ බලපෑ ඇත. ඉන්දු සරස්වති මෙම ශිෂ්ඨචාරය හින්දුන්වා කණ්ඩායම් විසින් සරස්වතීශිෂ්ඨාචාරය ලෙස හදුන්වයි.

== මුද්‍රා හා නටබුන් == 
[[File:IndusValleySeals.JPG|thumb|ඉන්දු නිම්න මුද්‍රා, [[British Museum]]]]
මෙම ශිෂ්ටාචාරයෙන් හමුවූ කුඩා පිලිම විශාල ප්‍රමාණය දෙස බලන කළ  පැහැදිලි වන්නේ හරප්පා ජනයා විසින් සරුසාර බව උදෙසා මාතෘ දේවියන් වන්දනා මාන කරනු ලැබ ඇත. එස්. ක්ලාක් මෙම මතය තර්කයට ලක්කරන අතර සමහර මුද්‍රාවල ස්වස්ථික දක්නට ඇති අතර මෙය ඉන්දියානු ආගම් වන හින්දු, බෞද්ධ හා‍ ජෛන ආගම් වල  ආගමික සංකේතයක් විය. හින්දු ආගමේ මූලයන් මුල් හරප්පා යුගයේද තිබුණි. එහෙත් හින්දු ශිව ලිංගය හරප්පා නටබුන් තුළින් හමු වී නැත. ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයට අයත්  නටබුන් වල සිතුවමට නැගූ සතුන් දක්නට ඇත. එක් ප්‍රධාන මුද්‍රාවක නෙළුම් මලක් ලෙස හිඳගෙන, සතුන් පිරිවරා සිටින අයුරු පිළිඹිබු වේ. එම මුද්‍රාව ශිව හා රුද්‍රාවගේ විශේෂණයන් වන පුෂ්පාති ලෙස දක්වා ඇත. හරප්පා මුල් සංස්කෘතියේ මානව වර්ගය මළවුන් මිහිදන් කළ අතර, සොහොන් තුළ මලවුන් ආදහනය කරනු ලැබුහ.  භෂ්මාවශේෂ බඳුන් තුලට බහාලූ හ.

== ඉතිහාසය හා භාෂා අධ්‍යයනය == 

සුවේරියන් වාර්තාවලට අනුව මෙම ශිෂ්ටාචාරය මෙලුහා නමින්ද හඳුන්වයි. එම වාර්තාවලට අනුව ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය එලමි, මිනොන්, යනාදි ක්‍රීට් ශිෂ්ටාචාර වලට සමාන කර ඇත. හරප්පා යනු ඉන්දු නිම්නයේ පිහිටි පැරණි ශිෂ්ටාචාරයකි. තඹ යුගය, එලමයිට් යුගය යන ‍මෙපො‍ටේමියා හා සමාන්තර වශයෙන් මිනොන් ක්‍රීට් හා ඊජිප්තු පැරණි රාජධානිය හා සමානව ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය ද පැවතිණි. 1920 දී ඉන්දු නිම්න සොයා ගැනිමට ස්වදේශි දස්යු ජන කොටස සහය වී ඇත. මොහෙන්ද‍ජාරෝ හි සොයා ගැනුණු මළ සිරුරුවල යුද්ධයකදී මියගියවුන් බවට සාක්ෂි තිබෙන අතර එය ඉන්දු නමැති යුද සංහාරයක ප්‍රතිඵලයකි. දස්යුස් නටඹුන් විදහා පාන්නේ ඉන්දු ආර්ය සංක්‍රමණ නිසා  ඉන්දියාව තුළ ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාර‍යේ පිරිහීමට ලක්විය. පුරාතන යුගයට අයත් ඉන්දු නිම්න  ශිෂ්ටාචාරය 19 වැනි ශතවර්ෂයේ මුල් භාගයේ දී සොයා ගැනිණි. ඇබ්‍රොජියානු සංස්කෘතිය, නොමැඩික් බාබේරියන්ස්වරුන්ගේ දියුණු නාගරීකරණය රෝමය බිද වැටුණු පසු ඇතිවුණු ජර්මන් සංක්‍රමණ, බැබිලෝනියන් සංචාරක ආක්‍රමණ ආදි වශයෙන් වරින්වර ඇතිවුණු ආර්ය සංක්‍රමණ හා ආක්‍රමණ මෙම ශිෂ්ටාචාරයේ භාෂාවට මෙන්ම ජනගහන වෙනස්විම්වලට පොදුවේ බලපා ඇත. ඉන්දු සරස්වති ශිෂ්ටාචාරය හින්දුන්වා කණ්ඩායම් විසින් සරස්වතී ශිෂ්ටාචාරය නමින් හඳුන්වනු ලබයි.

== අක්‍ෂර සහ සංකේත පද්ධතිය==
[[Image:The'Ten_Indus_Scripts'_discavered_near_the_northen_gateway_of_the_citadel,Dholavira.JPG |thumb|ඩොලවිරාහි උතුරු ද්වාරය අසලින් සොයාගත් ඉන්දු අක්ෂර දහය (ක්‍රි.ව 2000) 
        ]]


එකිනෙකට වෙනස් ඉන්දු අක්ෂර සංඛ්‍යාව 400කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් (600කට ඉහළ බවට මතයක් පවතී) වේ. එම අක්ෂර ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයට අයත් මුද්‍රා, කුඩා ‍පුවරු හා පිඟන් භාණ්ඩවල මෙන්ම ඉන්දු නගරයක් වූ ඩොලාවිරාහි බලකොටුවක ඇතුල් ද්වාරයක එල්ලා තිබුණු නාම පුවරුවක ද සටහන්ව ඇත. සාමාන්‍යයෙන් ඉන්දු අක්ෂර ගණනින් 4කට හෝ 5කට හෝ වඩා වැඩි නොවන අතර එයින් බොහොමයක්ම (ඩොලවිර සංඥා පුවරුවේ හැර) ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයේ ඒවා ය. පෘෂ්ඨයක් මත ලියන ලද වැඩිම අක්ෂර ප්‍රමාණය වන්නේ ඒකක ප්‍රමාණය වර්ග අඟලකට වඩා කුඩා වු සංකේත 17ක් සහිත වූවකි. ඒ හැර සංකේත 26කින් යුත් භාණ්ඩයක් ද හමුවි තිබේ.

	
මෙම ශිලා ලේඛනවලට අනුව දියුණු සාක්ෂරතාවයකින් හෙබි සමාජයක් ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ පැවති බවට පිළිගැනේ. නමුත් මෙය කථන හැකියාව හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මඟින් හෝ පිළිගැනීමකට ලක්ව නැත. එම මතය තහවුරු කිරීම සඳහා මෙවැනි ලේඛන හා සමගාමීවන වෙනත් කිසිම සාක්ෂරතාවයෙන් හෙබි සමාජයක් හමු වී නොමැති බවට කරුණු ඉදිරිපත්ව තිබේ. මෙම සාක්ෂිය මත පදනම්ව ආන්දෝලනාත්මක ලිපියක් ඉදිරිපත් කළ ස්ප්‍රාට් හා විට්සෙල් (2004) දක්වන පරිදිට අනුව ඉන්දු නිම්න වාසීහු භාෂාව ලේඛනගත නො කළ හ; වෙනත් නැඟෙනහිර සමාජ මෙන්ම සංඥා පද්ධතියක් පමණක් ලියා දැක්වූ හ. තවත් මතයක් වූයේ මෙම සංකේත වෙළෙඳ ගනුදෙනු සඳහා පමණක් යොදා ගත් බව යි. මෙම සංකේත අච්චු මඟින් නිර්මාණය කරන ලද පුජනීය භාණ්ඩ විශාල ප්‍රමාණයක ද මෙම සංකේත දක්නට ලැබිණි. ඒ හේතුවෙන් එම මතය බිඳවැටිණි. මෙවැනි මහා පරිමාණ නිෂ්පාදනවල සංකේත යෙදීම මීට සමගාමි වෙනත් කිසිදු පැරණි ශිෂ්ටාචාරයක දක්නට නො ලැබිණි.

	
2009 දී පී. එන්.රාඕ ඇතුළු පිරිසක් මෙම සංකේත රටා විවිධ භාෂාවල ලියවිලි හා භාෂාමය අරුතක් රහිත ලියවිලි ද ගෙන, DNA රටා හා පරිගණක ඇසුරින් ක්‍රමලේඛන භාෂා සංසන්දනයක් සිදු කළ හ. ඒ අනුව ඉන්දු ලියවිලි රටා කථා කරන භාෂාවක රටාවට සමාන වන අතරම එය තවමත් හඳුනා නොගත් භාෂාවක් විය හැකි බවට මතයක් ඉදිරිපත් කෙරිණි. නමුත් මෙම මතයට විරුද්ධ වූ ෆාර්මර්, ස්ප්‍රේට් හා විට්සල් පැවසූයේ රාඕ ඇතුළු පිරිස සිදුකළේ ඉන්දු සංකේත හා භාෂා, අර්ථයක් නොමැති සංකේත පද්ධතියක සංසන්දනය කරනු වෙනුවට නොව පර්යේෂකයන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද කෘත්‍රිම භාෂා දෙකක් සංසන්දනයෙන් සිදුකළ බවයි. එයින් එකක පිළිවෙලක් රහිත සංකේත 200,000 කි. එහි පිළිවෙලකට සකස් කරන ලද සංකේත 200,000ක් පමණ වූ අතර පිළිවෙලට සකස් කරන ලද කොටස භාෂාමය අර්ථයක් නොමැති සංඥා පද්ධති ලෙස රාඕ ඇතුළු පිරිස හැඳින්වූ හ. ෆාර්මර් ඇතුළු පිරිස භාෂාමය අර්ථයක් නොමැති මධ්‍යතන හෙරල්ඩින් සංකේත හා සාමාන්‍ය භාෂා සංසන්දනයෙන් ද මෙයට සමාන ප්‍රතිඵල පෙන්වූහ. ඔවුන්ගේ අවසාන නිගමනය වූයේ රාඕ ඇතුළු පිරිස‍ගේ ක්‍රමයට භාෂාමය හැකියාවක් සහිත හා රහිත සංකේත පද්ධති වෙන්කර හඳුනාගත නොහැකි බවයි.

== නගර සැලසුම ==

ක්‍රි. පූ.2600 දී හරප්පා වැසියන් ඉතා විශාල නාගරික ප්‍රදේශ කරා ඇදුණහ.හරප්පා ,පාකිස්ථානයේ මොහෙන්දජාරෝ සහ ඉන්දියාවේ ලෝතාල් මෙවැනි නාගරික ප්‍රදේශවලට අයත්ය.එකතුවක් ලෙස ගත් විට 1052 කට වැඩි නාගරික ප්‍රදේශ සහ මිනිසුන් සමූහ ජීවත් වූ ප්‍රදේශ ප්‍රධාන වශයෙන් සොයා ගැනුණේ ගැගාර්හි සාමාන්‍ය ප්‍රදේශ වලින් සහ ඉන්දු ගංගා නිම්න සහ ඒවයේ අතු ගංගා ආශ්‍රිතවයි. ක්‍රි. පූ. 2500 දී පමණ වාරිමාර්ග කටයුතුවලින් මෙම ප්‍රදේශය වෙනස් විය. 

සංකිර්ණ හා තාක්ෂණානුකූල නාගරික සංස්කෘතියක් මේ තුළ විය. නගර ආකෘතිවල තත්ත්වය නගර සභා සැලසුම් හා නගර පරිපාලනය පිළිබඳ මොවුන්ගේ දැනීම විදහා පායි. මේ නගරවල පිරිසිදු බවට විශේෂ තැනක් දුන් අතර හා ආගමානුකූල චාරිත්‍ර වලට මඟ පෑදිය. මෑතක කැණීම් කරන ලද රකිගාරි නගර සැලසුම ලෝකයේ හමුවු ප්‍රථම නගර සනීපාරක්ෂක පද්ධතිය විය. මෙහි නෑම සඳහා වෙන්වු නිවෙස් තිබු අතර අපවිත්‍ර ජලය, ආවරණය වු කාණු පද්ධතියකට යොමු කරන ලදි. නිවෙස් ඇතුලු මැද මිදුලු වලට හා කුඩා මාවත්වලට විවර විය. මෙම ශිෂ්ටාචාරයේ ජලවහන පද්ධතිය හා කාණු පද්ධතිය වර්තමාන පකිස්ථානය හා මැද පෙරදිග නාගරීකරණය තුළ අද පවතින පද්ධතින්ට වඩා බොහෝ සෙයින් උසස් විය. හරප්පා ශිෂ්ටාචාරයේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය නැව් තටාකාංගන, ධාන්‍යාගාර, ගබඩා, ගඩොල් වේදිකා සහ ආරක්ෂිත තාප්ප මේ බව විදහා දක්වයි. මෙම විශාල තාප්ප හේතුවෙන් නගරය ගංවතුර හා හමුදා අරගලවලින් ආරක්ෂා විය. මෙම ශිෂ්ටාචාරය මෙසපොතේමියාව හා පුරාණ ඊජිප්තුව හා සසදන විට විශාල එම ශිෂ්ටාචාරවල මෙන් ස්මාරක මෙහි ඉදි නොවුණි. මෙහි මාලිගා හෝ දේවස්ථාන පිළිබඳ සාක්ෂි වේ. එක් අවස්ථාවක විශාල නාන තටාක හමුවු අතර එය ජනතාව සඳහා භාවිතා වුවකැයි කිය හැකිය. නගර බලකොටු තාප්ප වලින් වටවු අතර හුදෙක්ම එය නගර ආරක්ෂාව සඳහා ගංවතුර වෙන දිශාවකට යොමු කිරීමට යොදා ගත් උපක්‍රමයක් විය. බොහෝ නගර වැසියන්ගෙන් බහුතරයක් දෙනා වෙළෙන්ඳන් හෝ කළමනාකරුවන් වුණි. මේ නිර්මාණ සඳහා යොදාගත් ද්‍රව්‍ය ඈත ප්‍රදේශයන්ගෙන් ගෙනෙන්නට ඇත. කැණීම් වලින් සොයාගත් පෞරාණික භාණ්ඩ අතර ගයෙන්ස් පබළු ද 

== විද්‍යාව ==
[[Image:Mohenjodaro_Sindh.jpeg|thumb|කණින ලද නටබුන් Mohenjo-daro, පකිස්ථානය                          ]]
ඉන්දු නිම්න වාසීන් දිග, ස්කන්ධය හා කාලය මැනීම සඳහා නිරවද්‍ය ක්‍රම සොයාගෙන තිබුණි. පළමුවරට ස්කන්ධය පිළිබඳව පරිමාණයක් සොයාගත් මොවුන් විසිනි. ඔවුන්ගේ මිනුම් ක්‍රම අතිශයෙන්ම නිරවද්‍ය බව සඳහන් වේ. නමුත් දැනට සොයාගෙන ඇති සාක්ෂි අනුව ඉන්දු රාජ්‍ය අතර පරිමාණයන්හි ‍විශාල වෙනස්කම් දක්නට ලැබුණි. ලොතාල්හි හමුවු ඇත්දළ දර්ශකයක සටහන් කර තිබුණු පරිදි ඔවුන් දිග මැනීමට භාවිත කළ කුඩාම මිනුම් ඒකකය වුයේ ආසන්න වශයෙන් 1.704mm පමණ වූ දිග ප්‍රමාණයකි. මෙය තඹ යුගයේ පරිණාමයක සටහන් වු කුඩාම අගයයි. හරප්පා ඉංජිනේරුවන් ස්කන්ධය මැනීම වැනි ප්‍රායෝගික මිනුම්කරණයේදී දශමස්ථාන ද සැලකිල්ලට ගත්හ. එය ඔවුන් භාවිතා කළ මෙම තිරුවාණ පඩි 4: 2:1 වැනි ඉතා නිරවද්‍ය අනුපාතයෙන් පැහැදිලි වේ.ඒවා 0.05, 0.1, 0.2, 0.5,1,2,5,20,50,100,200 හා 500 යන බර ප්‍රමාණ වලින් පැවතිණි. එහි එකකයක් 28g පමණ බරකින් යුක්ත විය. එය බ්‍රිතාන්‍ය අවුන්සයක් හෝ ග්‍රීසියේ භාවිතා කළ උන්ඩියාවේ බරට සමාන විය. වඩා කුඩා වස්තූන්වල ස්කන්ධය මනින ලද්දේ ඒකකයක් 0.871 වු පඩි භාවිතයෙනි. නමුත් වෙනත් සංස්කෘතවල පැවති අන්දමින් මුළු ප්‍රදේශය පුරාම එකම පරිමාණයක් යොදා ගැනීම මෙහිදි දක්නට නොවීය. කෞටිල්‍යයගේ අර්ථ ශාස්ත්‍රය (ක්‍රි.පු 4 වන සියවස) ග්‍රන්ථයේ ද භාවිතා කර ඇත්තේද ලෝතල්හි මිනුම් ක්‍රමය වේ.

හරප්පාවට ආවේණික වු නිපැයුම් අතර මුළු ක්ෂිතිජයම කොටස් වශයෙන් මැනිය හැකි උපකරණ ද, උදම් ඇළ දොර ද විශේෂිත වේ. හරප්පාවරු ලෝහ කර්මයේ දී යොදාගන්නා ක්‍රම වැඩි දියුණු කළ අතර ඒ ආධාරයෙන් තඹ, පිත්තල, ඊයම් හා ටින් ලෝහය නිපදවූහ. උදම් රළ පහර හා දියවැල් අධ්‍යයනයෙන් අනතුරුව වරායන් තැනීමේ සුවිශේෂි හැකියාවක් හරප්පාවරුන්ට තිබිණි.

2001 දී පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් පාකිස්ථානයේ Mehrgarh ප්‍රදේශයෙන් සොයාගත් මනුෂ්‍ය ඇට සැකිලිවලින් යමක් තහවුරු විය.එනම් මේ ඇට සැකිලි දෙක පිළිබදව අධ්‍යනයෙන් පසු පැහැදිලි වූයේ හරප්පා යුලයේ සිටම ඉන්දු නිම්න වැසියන්ට ප්‍රාග් දන්ත විද්‍යාව පිළිබදව අවබෝධයක් තිබූ බවයි.ශිලා යුගයේ දත් බද්ධ කිරීම සම්බන්ධයෙන්ද මුල් වරට සාක්ෂි සොයා ගෙන ඇත්තේද මේ ප්‍රදේශයෙනි. නව ශිලා යුගයට අයත් සොහොනකින්, මීට වසර 7500-9000 කට පමණ පෙර විසූ  වැඩිහිටි මිනිසුන්  9 දෙනෙකුට බද්ධ කරන ලද චාර්වක දත්මුල් 11 ක් හමුවිය. මෙය ආදිතම ගොවි යුගයේ ප්‍රාග් දන්ත විද්‍යාව පිළිබඳව ඇති වැදගත් සාක්ෂියකි. තවද රන්වල සංශුද්ධතාවය පරික්ෂා කිරීමට භාවිත කරන ලද රන් රේඛාවන් සහිත උරගල් බනවාලි ප‍්‍රදේශයෙන් හමුවිය. (මෙම ක්‍රමය අද ද ඉන්දියාවේ සමහර ප්‍රදේශ වල භාවිත වේ.)

== භූ‍ගෝල විද්‍යාව ==
[[ගොනුව:IVC Map.png|thumb|250px| ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ ප්‍රධාන ස්ථාන සහ පැතිරීම. . වැඩි විස්තර සදහා [http://pubweb.cc.u-tokai.ac.jp/indus/english/map.html].]]
ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය වත්මන් පකිස්ථානය සිට බලුකිස්ථානය හා සින්ද් සිට වර්තමාන ඉන්දියානු ප්‍රදේශ වන ගුජරාට්, රාජස්ථානය හර්යානා හා පන්ජාබ් හා ඉහළ දෙසට පිහිටි රූපා හා සම්බන්ධ වේ. ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය භූගෝලීය වශයෙන් ඊජිප්තු හා පේරු ප්‍රදේශවලට සමාන වන අතර, කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශ වටවී ඇත්තේ උස්බිම්, කාන්තාර හා සාගර වලිනි. මෑතකදි මෙම ශිෂ්ටාචාරයට අයත් ප්‍රදේශයක් පකිස්ථානයේ වයඹ දිගින් ද සොයා ගෙන ඇත. අනෙකුත් ප්‍රදේශ වන්නේ ඇෆ්ගනිස්ථානය, ටර්න්ටෙනිස්ථානය සහ ගුජරාට් වේ. වෙරළ ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ වන්නේ බටහිර බලුකිස්ථානයේ සුට්න්ඩෝ, ලෝතාල් හා ගුජරාට් වල හා වයඹ දිග පකිස්ථානයේ ගොමාල් නදිය වේ. ටැන්ඩාහි බිස් නදිය අසල ජාමු, ඉන්දියාව, හින්ඩොන් නදියේ අලම්ගිපුර් ප්‍රදේශද මෙම ශිෂ්ටාචාරයට ඇතුලත්ය. ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයට අදාල පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් හා පුරාවස්තු බොහෝ දුරට හමු වි ඇත්තේ ගංගාවන් ආශ්‍රිතය. පුරාතන වෙරළ තීරයන් වන බලකොට් දුපත් හා ඩොලවිරා දුපත්ද ඊට අයත් වේ. බොහේ ඉන්දු නිම්න ප්‍රදේශ ගගුරා හත්රා බිම් ආසන්නයෙන් සොයාගෙන ඇත. ඒවායින් සමහරක් නම් රූපා, රනිගානි, සෝනි තලිබන්ගන් හා ගංවර්බල වේ. පුරාවිද්‍යාඥයින් පවසන පරිදි හරප්පා බිම් ප්‍රදේශ 500 ක් පමණ ගග්රා හක්රා ගංතීරු අසලින් සොයාගෙන ඇත. සමහර පුරාවිද්‍යාඥයින් පවසන අන්දමට මෙම ප්‍රදේශ ජනාවාස හෝ කෘෂිකාර්මික අතින් හෝ ස්ථාපනය නොවු ප්‍රදේශ වන අතර, ගග්රා හත්රා ගංතීරු අසල මෙම බිම් කොටස ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙය ඉන්දු නිම්නයට පෙනෙන අයුරින් පවති. කෙසේ වෙතත් හරප්පා ශිෂ්ටාචාරය නිවැරදි ලෙස ස්ථාපනය වී ඇත.

== කෘෂිකර්මය ==
1980ට පෙර අධ්යන හෙළිකරන්නේ ආහාර නිශ්පාදනය දේශීය ලෙසම ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය තුල කරගත් බවයි. මෙහර්හාර් වල මිනිසුන් ගෘහාස්රිතව තිරිඟු හා බාර්ලි වගා කල තිබෙනවා. පුරාවිද්යාඥ ජිම් එච් ෂැෆර් කියන ආකාරයට එම ප්රදේශයේ එම ආහාර ගෘහාශ්රිතව එම ආහාර වගා කිරීම දකුණු ආසියානු ආශ්චර්යක්. කොහොම උනත්, වසර 2000ට පෙර මධ්ය ඊසාන තිරිඟු ආසියානු තත්වයන්ට හැඩ ගැසී තිබෙනවා.

ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරයේ කෘෂිකර්මය ඉතා ඵලදායී විය යුතුයි. එය කෘෂිකර්මයට යොමු නොවූ දහස් ගණනක් නාගරික නිවෙස් වලට ඇතිතරම් ආහාර සැපයීමට සමත් උනා. එය නඟුල වැනි පූර්ව හර්ප්පන් සංස්කෘතියේ තාක්ෂණික නිර්මාණ මත පදනම් උනා. තවමත් ගොවියන් හෝ ඔව්න්ගේ කෘෂි උපක්රම දන්නේ ඉතා සුළු පිරිසක් පමණයි. එව්න එක් ක්රමයක් නම් ගංවතුර බැසගිය පසු ඉතිරිවන සාරවත් පොහොරමය දියළු පස වගාවට යොදාගැනීමයි. නමත් වාරිමාර්ග ගැන සාකිෂි මෙයින් හමුවන්නේ නෑ. සමහරවිට නැවත නැවත ඇතිවන විනාශකාරී ගං වතුරෙන් ඒවා මකා දැමුවා විය හැකියි.

ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය ශිෂ්ඨාචාරයක් ජලය මත රඳා පවතිනවාය යන උපකල්පනයට විරුද්ධ බව පෙනී යනවා. මේ උපකල්පනයට අනුව සියළු විශාල ප්රමානයේ ශිෂ්ඨාචාරයන් විශාල වශයෙන් ජලය සැපයිය හැකි වාරිමාර්ග පද්ධතියක් අසල ඇතිවුනා.


== සෞන්දර්යය හ සංස්කෘතිය ==
[[ගොනුව:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|thumb|200px|right| &quot;පූජක රජතුමා&quot; යැයි හදුනවන පිලිමය, [[මොහෙන්දජාරෝ]] වකවානුව, --- ජාතික කෞතුකාගාරය, කරච්චි, [[පාකිස්තානය]]]]
[[ගොනුව:Dancing Girl of Mohenjo-daro.jpg|thumb|upright| &quot;මොහෙන්දජාරෝවේ නටන කෙල්ල&quot;]]
මැටි, තඹ, රත්තරන් වැනි අමුද්‍රව්‍ය යොදා ගෙන තැනු මූර්ති, මුද්‍රා, කුඹල් ආදී කර්මාන්තයන්හි නිපදවන ලද නොයෙක් දෑ කැණීම් තුළින් සොයාගෙන ඇත. රත්තරං, මැටි හා ගල් වලින් තැනු නර්තනයේ යෙදෙන ළඳුන්ගේ පිළිමවලින් මොනයම් ආකාරයේ හෝ නර්තන ශෛලීයක් පැවති බව පවසයි. මේවා අතර ගවයන්, වලසුන්, වදුරන් සහ සුනඛයින්ගේ මුර්ති ද වේ. මොහෙන්දජාරෝ හි සොයා ගත් නර්තනයේ යෙදෙන ළඳකගේ පිළිමයක් දැකීමෙන් සර් ජෝන් මාර්ශල් විෂ්මයට පත් වි ඇත. මා මෙය මුලින් දුටු විගස, එය ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයට අදාල ද යන්න පිළිබඳව සැකයක් ඇති විය. මෙය පුරාතන සෞන්දර්යය පිළිබඳව පැවති චින්තනය වෙනස් කළ අතර, ‍ ග්‍රීසියේ හෙලනිස්ටින් යුගයට පෙර මෙබදු නිමැවුම් පිළිබඳ අසන්නට නොලැබුණි. මෙම ප්‍රතිමා අවුරුදු 3000 ක් දක්වා කාලයක් තුල විකාශනය වි ඇත. ග්‍රීක සෞන්දර්යය පුරාතන ඉන්දු නිම්න ආශ්‍රයෙන් පැවැත එන්නක් බව කිව හැකිය. සිප්පි කටු නිර්මාණ, මැටි, අගස්ති හා පබලු භාවිතා කර තැනු මාල, වළලු සහ නොයෙක් ආභරණ හරප්පා භූමි තුළින් සොයා ගෙන ඇත. වර්තමානයේ ද මෙම සමහර අර්ධද්වීපවල ජනයා මෙම ආභරණ භාවිතා කරයි. සමහර වැසිකිලි සඳහා භාවිතා කළ තාක්ෂණය වර්තමානයේ ද ඉන්දියාවේ දක්නට ඇත. මැටියෙන් තැනු ස්ත්‍රි රූපවල හිසකෙස්වල රතු ආලේපයන් ගලවා ඇති අතර, ඒවා (CA 2800-2600 BC) දක්වා පැරණිය. මොහෙන්දජාරෝ ශිෂ්ටාචාරයට අයත් ප්‍රදේශවල හිස බිම තබා සිටගෙන සිටින මානව රූප හමු වී ඇති අතර, තවත් ඒවායේ යෝග ආසනයෙන් සිටිනා රූපද හමු වී ඇත. ලොතාල් වෙතින් හමුවු භාණ්ඩ දෙකකින් තන්තු යොදාගත් තත් සංගීත භාණ්ඩ තිබු බව කියැවේ. හරප්පාවරුන් නොයෙක් ක්‍රිඩා භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කර ඇති අතර, මොහෙන්දජාරෝ ශිෂ්ටාචාර ප්‍රදේශයකින් දාදු කැට ස්වරූප ගත් භාණ්ඩයක් හමු වී ඇත.

== ආගම් ==
ඉන්දු නිම්නයෙන් හමුවූ පිළිම විශාල ප්‍රමාණයක් මගින් හරප්පන් ජනතාව මව් දෙවියන් සෟභාග්‍යවත් බව නිරූපනය කිරීම වන්දනා කල බව පෙනී යයි. නමුත් එය දැන් එස්. ක්ලාක් විසින් මතභේදයට පත් කර තිබෙනවා. සමහර ඉන්දු නිම්න ම්‍රද්‍රා පසුව ඉන්දියානු සහ හින්දු ආගම් සහ වන්දනා වලින් හමුවූ ස්වස්තිකය නිරූපනය කරනවා. හින්දු දහම පිළිබඳ මුල්ම සාක්ෂි පූර්ව හරප්පනන් යුගයේ සහ ඊට පෙර දකින්න ලැබෙනවා. ඔවුන්ගේ සංස්කෘතියේ මුල් යුග වල හරප්පන් වරුන් ඔවුන්ගේ මියගිය අය පිළිස්සුවා නමුත් පසුව ඔවුන් මළවුන් පිළිස්සූ අතර ඒ අළු භාජනයක තැම්පත් කර වළදැම්මා. බොහෝ ඉන්දු නිම්න මුද්‍රා වල සතුන් සිටිනවා. යෝග ආකාරයට හිඳගෙන සිටින සතුන් පිරිවරාගත් මුද්‍රාව පූර්ව හරප්පන් වෙඩික්(සතුන්ගේ රජු) පශුපති ට සම්බන්ධ කමක් දක්වයි. පශුපති මුද්‍රාව සමකාලීන හින්දු බ්‍රාමා-විශ්නු-ශිව ත්‍රිමූර්තිට ආසන්න බවක් දක්වනවා. කොහොම උනත් කතෝලික දෙවි සෙර්නුන්නොස් නිරූපනය කරන සමාන ආකෘතියක් ඩෙන්මාර්කයේ ගන්ඩෙස්ට්‍රැප් ප්‍රදේශයෙන් හමුවී තිබෙනවා


== වෙළෙඳාම හා ප්‍රවාහනය ==


ඉන්දු නිමින ශිෂ්ටාචාරයේ ආර්ථිකය වෙ‍ළෙඳාම මත සැලකිය යුතු ලෙස රඳා පැවතුණු අතර ප්‍රවාහන තාක්ෂණයේ පැවති විශාල දියුණුව මෙයට උපකාරි විය. මෙම ප්‍රවාහන මාධ්‍ය අතර වර්තමානයේ පවා දකුණු ආසි‍යාවේ දක්නට ලැබෙන ගවයන් බැඳි කරත්ත හා බෝට්ටු ද විය. මෙම බෝට්ටුවලින් බොහොමයක් අද ද ඉන්දු නදියේ ගමන් කරන කුඩා, පැතලි පතුලක් සහිත රුවලක් මඟින් ගමන් කළ ඒවා විය හැකි බවට විශ්වාස කෙරේ. ඒ අතර මුහුදු යාත්‍රා ද පැවති බවට සාක්ෂි ලැබී තිබේ. පුරා විද්‍යාඥයින් විසින් බටහිර ඉන්දියාවේ (ගුජරාට් ප්‍රාන්තය) ‍වෙරළබඩ නගරයක් වන ලෝතාල්හි විශාල මඩ ඉවත් කරන ලද ඇළ මාර්ගයක් සොයාගෙන ඇති අතර එය නැව් තටාංගනයකැ යි විශ්වාස කෙරේ. එ මෙන් ම එච්. පී. ෆ්‍රැන්ක්ෆර්ට් විසින් වාරිමාර්ග ජාලයක් ලෙස භාවිතා වුණු ඇළ මාර්ග රාශියක් ද සොයාගෙන තිබේ.

	
ක්‍රි.පූ. 4300-2300 දක්වා පැවති කැල්කොශිලා කාල පරිච්ඡේදයේ (තඹ යුගය) දී ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ පැවති පිඟන් කර්මාන්තය දකුණු [[ටර්ක්මෙනිස්තානය|තුර්කිමේනිස්තාන]] හා උතුරු ඉරාන පිඟන් කර්මාන්තයට සමානකමක් දක්වයි. මේ හේතුවෙන් මෙම රාජ්‍ය අතර ගමන් බිමන් හා වෙළෙඳ සබඳතා පැවති බව පැහැදිලි වේ. මුල් හරප්පා යුගයට (ක්‍රි.පූ. 3200-2600) අයත් මැටි බඳුන්, මුර්ති හා විසිතුරු භාණ්ඩ අතර දකින්නට ලැබෙන සමානකම් හේතුවෙන් ඉන්දු නිම්න වැසියන් මධ්‍යම ආසියාවත් ඉරානයත් සමඟ ගැල් මඟින් ගොඩබිමින් වෙළෙඳාම කළ බව තහවුරු වේ. ඉන්දු ශිෂ්ටාචාරයේ කලා කෘතිවල ව්‍යාප්තිය සැලකූ විට මෙම වෙළෙඳ ජාලයෙන් ඇෆ්ගනිස්ථානයට අයත් ප්‍රදේශයත්, පර්සියාවේ මුහුදු බඩ ප්‍රදේශත්, උතුරු හා බටහිර ඉන්දියාව හා මෙසපොතේමියාවට අයත් විශාල ප්‍රදේශයකුත් ආර්ථික වශයෙන් ‍බැඳී පැවතිණි. හරප්පාව හා මෙසෙපොතේමියාව අතර මධ්‍යම හරප්පා යුගයේ සිට මුහුදු මාර්ගය ඔස්සේ වෙළෙඳ ගනුදෙනු සිදු විණි. අතර මෙම වාණිජ කටයුතුවලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් සිදුවූයේ ඩිල්මුන්හි (වර්තමාන පර්සියන් බොක්කේ පිහිටි බහරේන් හා ෆයිලාතා) අතරමැදි වෙළෙඳුන් හරහා ය. මෙවැනි මුහුදු මාර්ගය ඔස්සේ දුර ගමන් යෑමට ලෑලිවලින් තැනුණු තනි කුඹ ගසක් යොදන ලද පන්වලින් වියාගත් රුවලක් සහිත යාත්‍රා භාවිතා කෙරිණි.

	
සොම්කාගෙන්- ඩොර් (ජිවානිහි උතුරින් පිහිටි ඩැෂ්ට් ගංගාව), සොක්ටාකෝ (පසානිහි උතුරින් පිහිටි ෂාදි ගංගාව), බැලකොට් (සොත්මිතානි අසල) හා ලොතල් යනු හරප්පාවේ ප්‍රධාන වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථාන විය. මුහුදට විවෘත වු ගං මෝයවල පිහිටි නොගැඹුරු වරායන් මෙසපොතේමියාව හා මුහුදු මඟින් වෙළෙඳ ගනුදෙනු කිරීමට ඉඩ සැලස්විය.

==පසු කාලීන හරප්පා ශිෂ්ටාචාරය==
ක්‍රි.පූ. 1800 පමණ වන විට හරප්පා ශිෂ්ටාචාරය ක්‍රමඃක්‍රමයෙන් පිරිහීමට පටන් ගත් අතර ක්‍රි.පූ. 1700 වන විට බොහෝ නගර අත්හැර දමනු ලැබ තිබිණ. එසේ වුවද ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචරය හදිසියේ මැකී ගියා නොව පසු කාලීන ශිෂ්ටාචාරවල ද ඉන්දු ශිෂ්ටාචාරයේ යම් කොටස් දැකිය හැකිය. වර්තමාන පුරාවිද්‍යා දත්ත දක්වනුයේ පසුකාලීන හරප්පා ශිෂ්ටාචාරය (Painted grey ware culture) අඩුම වශයෙන් ක්‍රි.පූ. 1000-900 දක්වා පවතින්නට ඇති බවත් අර්ධ වශයෙන් පේන්ටඩ් ග්‍රේ වෙයාර් ශිෂ්ටාචාරය හා සමකාලීන බවත් ය. පුරාවිද්‍යාඥයින් අවධාරණය කරනුයේ ලෝකයේ සෑම ප්‍රදේශයක දී මෙන් මෙහි දී ද දිගටම සිදු වූ සංස්කෘතික සංවර්ධනයක් වූ බවය. මේවා දකුණු ආසියාවේ ඊනියා නාගරීකරණය පිළිබඳ ප්‍රධාන අදියර දෙක බැඳ තබයි. 

ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය පිරිහීමට හේතු වූ ස්වාභාවික හේතු දේශගුණික තත්ත්වයන් හා බැඳුණු අතර එය අසල්වැසි මැදපෙර දිග ප්‍රදේශවලට ද සංඥාවක් විය. ඉන්දු නිම්නයේ දේශගුණය සැලකිය යුතු ලෙස ශීතල තත්ත්වයට හා වියළි ස්වාභාවයට, ක්‍රි.පූ. 1800 පමණ සිට පත් වූයේ එම කාලයේ මෝසම් තත්ත්වය දුර්වල වීම හේතු කොට ගෙනය. ඒ හා සමගම තීරණාත්මක කරුණක් වූයේ ගාගර් හක්රා පද්ධතියෙහි සෑහෙන කොටසක් ඉවත් විය හැකිය. 

ගාගර් හක්රා ගංගා ධාරයෙහි නැවත පදිංචි කර වීමේ දිනය පිළිබඳ අස්ථීරත්වයක් තිබුණ ද භූ චලන සම්බන්ධ කරුණක් පද්ධතියේ ප්‍රභවයන් ගංජිස් ගඟේ තැනිතලාව වෙන යොමු කළා විය හැක. මෙම විශේෂ කරුණු කල්පිත සහ සාමාන්‍යයෙන් පිළිගත නොහැකි වුව ද වෙනත් ඉන්දු ශිෂ්ටාචාරයක සේම ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ පරිහානිය ද බොහෝ කරුණු නිසා සිදු වූවකි. ඇබර්ඩීන් විශ්වවිද්‍යාලයේ පීටර් ක්ලිෆ් මහතා ගේ නායකත්වය යටතේ වූ කණ්ඩායමක් විසින් නව භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ දැනට කෙරීගෙන යන අතර එය සිදු කෙරෙනුයේ අවු: 8000කට පෙර මෙම ප්‍රදේශයේ ගංගාවල මාර්ග වෙනස් වී ඇති අයුරු විමර්ශණය කිරීමට, දේශගුණය හෝ ගංගා ප්‍රතිසංවිධානය වීම සහ හරප්පා ශිෂ්ටාචාරයේ පරිහානියට හේතු වී ද යන්න සොයා බැලීමටය. 2004 ලිපියක් දක්වන ලද්දේ සමස්තානික වශයෙන් ගාගර්-හක්රා පද්ධතිය හිමාලයේ ග්ලැසියරවලින් පැවත නොඑන බව සහ වැසි දියෙන් පොෂිත වූ බවද, වන අතර එය හරප්පා සමයේ ප්‍රබල සරස්වතී ගංගාව පිළිබඳව පරස්පර විරෝධි අදහසකි.

==ආශ්‍රයයන්==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|refs=
}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Wikivoyage|Mohenjo-daro}}
{{Commons category|Indus Valley Civilisation|ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය}}
{{Wikiquote}}
* [http://www.harappa.com/ හරප්පා සහ ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය, harappa.com වෙතින් (ඉංග්‍රීසි)]
* [https://web.archive.org/web/20051125125109/http://pubweb.cc.u-tokai.ac.jp/indus/english/index.html An invitation to the Indus Civilization (Tokyo Metropolitan Museum)]
* [https://web.archive.org/web/20110629091226/http://www.upenn.edu/researchatpenn/article.php?674&amp;soc Cache of Seal Impressions Discovered in Western India]

{{Indus Valley Civilisation}}
{{Bronze Age footer}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය]]

[[Category:ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:මැටි භාණ්ඩ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලෝකඩ යුගය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්-ඓතිහාසික ඉන්දියාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්-ඓතිහාසික පකිස්තානය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශිෂ්ටාචාර]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව]]</text>
      <sha1>a07fzcsvh9j5smaiwf6hnecob1xsd8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20080</id>
    <revision>
      <id>802281</id>
      <parentid>802240</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T06:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eggsplorer245</username>
        <id>80405</id>
      </contributor>
      <origin>802281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24670" sha1="dim8sueztskwrem8e2m8vt3nek5x2p4" xml:space="preserve">{{Infobox School
 | name                    = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය
 | native_name             = &lt;small&gt;{{nobold|Vidyartha College}} &lt;br /&gt;{{nobold|வித்தியார்த்த கல்லூரி}}&lt;/small&gt;
 | logo                    = ගොනුව:විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය නිල ලාංඡනය.png
 | logo_size               = 100px
 | image                   = File:Vidyartha College Flag.png
 | image_size              = 150
 | caption                 = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය ධජය
 | motto                   = {{lang|sa|විද්‍යා සර්වස්‍ය භුෂණම්}}
 | head_label              = විදුහල්පති
 | head                    = සුගත් ශ්‍රීලාල්
 | chaplain                = නුගගොල්ලේ උපරතන හිමි
 | type                    = රජයේ ජාතික පාසල - 1AB
 | religious_affiliation   = [[බුදු දහම]]
 | teaching_staff          = 180+
 | grades                  = 1–13
 | gender                  = බාලක
 | lower_age               = 5
 | upper_age               = 19
 | students                = 2900
 | established             = {{Start date and age|1942|05|18|df=y|p=yes}}
 | educational_authority   = අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය
 | school_code             = 03381
 | motto_translation       = අධ්‍යාපනය උතුම්ම ආභරණයයි
 | address                 = කටුගස්තොට පාර
 | city                    = [[මහනුවර]]
 | province                = [[මධ්‍යම පළාත]]
 | country                 = {{flag|ශ්‍රී ලංකාව}}
 | coordinates             = {{coord|7.30583|80.63572|format=dms|display=title,inline}}
 | language                = [[සිංහල බස|සිංහල]] සහ [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]
 | hours_in_day            = 07:30–13:30 [[ශ්‍රී ලංකාවේ සම්මත වේලාව]]
 | colors                  = තද නිල්, දිය නිල් සහ රත්තරන්&lt;br/&gt;{{color box|#002DAC}}{{Color box|#0088FF|border=darkgray}}{{Color box|#FFD700|border=darkgray}}
 | song                    = &quot;දේශප්‍රේමී අභිමාන සුපූජිත වීර සිසුන් බිහිවේවා&quot;
 | athletics               = ඔව්
 | nickname                = ව්‍යාඝ්‍රයින්
 | website                 = [https://www.vidyartha.lk vidyartha.lk]
 | picture                 = Vidyartha college.jpg
 | former Name             = රජ විද්‍යාලය/ කිංග්ස් කොලීජිය
 | pupils                  = විද්‍යාර්ථ වීර පුතුන්
}}

'''විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය''' ({{Langx|en|Vidyartha College}}; {{Langx|ta|வித்தியார்த்த கல்லூரி}}) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ [[මහනුවර]] දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි රජයේ බාලක ජාතික පාසලකි&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://vidyartha.lk/&lt;/ref&gt;.විද්‍යාලයට අංශ දෙකක් ඇත: 1-5 ශ්‍රේණි ඇතුළත් ප්‍රාථමික අංශය; සහ 6-13 ශ්‍රේණිවල සිසුන් ඇතුළත් ද්විතීයික අංශය එම අංශ වේ.

== විද්‍යාලයීය ඉතිහාසය ==
1900 දශකයේ මුල් භාගයේදී මධ්‍යම පළාතේ බෞද්ධ දරුවන් සඳහා අධ්‍යාපන අවස්ථා බොහෝමයක් පැවතියද, ඉංග්‍රීසි මාධ්‍යයෙන් අධ්‍යාපනය ලැබීමේ පහසුකම්වල හිඟයක් විය&lt;ref&gt;https://rccs.hgnu.edu.cn/_upload/article/files/ac/38/ad3e99884686928f4e358b72263c/ded92b17-bb67-4139-9c48-4ad96d89ae24.pdf&lt;/ref&gt;. මෙම අඩුපාඩුව මඟහරවා ගැනීම සඳහා ශ්‍රී ටිකිරි බණ්ඩාර පනාබොක්කේ මහතා 1939 වසරේදී 'විද්‍යාර්ථ සංගමය'  පිහිටුවන ලදී. මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා දායක වූ අනෙක් පුද්ගලයින් අතර [[:en:Tikiri_Bandara_Panabokke_II|ටී. බී.]] [[:en:Tikiri_Bandara_Panabokke_II|පානබොක්කේ]], එම්. බී. පානබොක්කේ, එස්. එල්. රත්වත්තේ, ඒ. සී. එල්. රත්වත්තේ, [[විලියම් ගොපල්ලව|විලියම් ගොපල්ලව (ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[විලියම් ගොපල්ලව|ප්‍රථම ජනාධිපති)]]&lt;ref&gt;https://www.sundaytimes.lk/970914/plus12.html&lt;/ref&gt;, ටී. බී. රණරාජ, ඒ. බී. පින්නවල, කේ. බී. විජේකෝන්, ආර්. දිවිතොටවෙල, ඒ. රත්නායක, ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න (විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පති), වෛද්‍ය එල්. බී. සෙනෙවිරත්න, එල්. එම්. කොස්වත්ත, එම්. බී. ඊ. සෙනෙවිරත්න සහ එම්. බී. කුළුගම්මන යන මහත්වරුන් විය. මෙම සංගමය විසින් පසුව කටුගස්තොට පාරේ උස් බිමක පිහිටා තිබූ 'රජ විද්‍යාලය/ කිංග්ස් කොලීජිය'  නම් පෞද්ගලික පාසලක් මිලදී ගන්නා ලදී. පසුව එහි නම 'විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය'  ලෙස වෙනස් කරන ලදී. සිසුන් හතළිහක් සහ ගුරුවරුන් හය දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වූ මෙම නව විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පතිවරයා වූයේ ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න මහතායි. 1961 අගෝස්තු 1 වන දින රජය විසින් මෙම විද්‍යාලය තම පාලනය යටතට ගත් අතර, අද වන විටත් එය රජයේ පාලනය යටතේ පවතී.

== විද්‍යාලයීය සංවර්ධනය ==
විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය ඉතා වේගයෙන් ජනප්‍රියත්වයට පත් වූ අතර, තවත් සිසුන් පිරිසකට ඇතුළත් වීමේ අවස්ථාව ලබා දීම සඳහා නේවාසිකාගාරයක් සහ ප්‍රධාන ශාලාවක් විද්‍යාලයට එක් කරන ලදී. මේ හේතුවෙන් [[අනුරාධපුරය]], [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව]], [[අම්පාර]] සහ [[මොණරාගල]] වැනි දුර බැහැර ප්‍රදේශවල සිසුන්ට ද විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලැබීමට අවස්ථාව උදාවිය.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1954 වසරේදී විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ ප්‍රථම වරට [[අ.පො.ස. උසස්පෙළ, ශ්‍රී ලංකා|උසස් පෙළ]] විභාගය පවත්වන ලදී. ඉන් අනතුරුව විද්‍යාලය තුළ නව අධ්‍යයන අංශ කිහිපයක් ආරම්භ කෙරුණු අතර, ඒ අනුව 1958 දී [[විද්‍යාව|විද්‍යා අංශය]] ද, 1972 දී [[වානිජ විෂය අදාල වි්යාපාර වල විස්තර|වාණිජ අංශය]] ද, 1994 දී [[තොරතුරු තාක්‍ෂණය|තොරතුරු තාක්ෂණ අංශය]] ද ස්ථාපිත කරන ලදී. හිටපු විදුහල්පති එම්. ආර්. පී. මායාදුන්නේ මහතා විසින් ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය උසස් පෙළ අංශයක් ගොඩනැගීම සඳහා අවශ්‍ය පියවර ගන්නා ලදී. වර්තමාන විදුහල්පති සුගත් ශ්‍රීලාල් මහතාගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ, 2026 වසරේදී ගණිත අංශය සඳහා ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය උසස් පෙළ පන්ති ආරම්භ කිරීම විශේෂ ජයග්‍රහණයක් විය.

1987 වසරේදී සී. කේ. ගජනායක මහතාගේ මූලිකත්වයෙන් විද්‍යාලයේ [[කොළඹ]] ශාඛාව පිහිටුවන ලද අතර, ඔහු එහි ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළේය. මේ වන විට විශ්‍රාමික මේජර් ජෙනරාල් එච්. එම්. එන්. ක්‍රිෂ්ණරත්න (RSP, USP) මහතා කොළඹ ශාඛාවේ කටයුතු මෙහෙයවන අතර, රංජිත් වීරසිංහ මහතා එහි ගෞරවනීය ලේකම්වරයා ලෙස කටයුතු කරයි.

විද්‍යාලය ආරම්භ කරන අවධියේදී එහි තිබුණේ ගොඩනැගිලි කිහිපයක් මෙන් ම විදුහල්පතිවරයෙකු සහ ගුරුවරුන් 8 දෙනෙකු පමණි. අද වන විට සිසුන් 2,900 කට අධික පිරිසක් මෙම විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලබන අතර, ගුරු මණ්ඩලය 180 කට වඩා වැඩි සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත වේ.

== විදුහල්පතිවරුන් ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+1942 සිට වර්තමානය දක්වා විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ විදුහල්පතිවරුන්
!ආලේඛ්‍යය
!නම
!ධුර කාලය
!සටහන්
|-
|[[ගොනුව:Mr. G.D.A. abeyrathne.jpg|thumb]]
|ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1942
|1948
|}
|විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පති
|-
|[[ගොනුව:M.B.W. Madiwake.jpg|thumb]]
|එම්.බී.ඩබ්ලිව්. මැදිවක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1948
|1955
|}
|ලංකාවේ පළාත් පාලන හා නිවාස අමාත්‍යවරයා ලෙසත්, [[පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී|පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු]] සහ [[සෙනෙට් සභාව|සෙනෙට් සභිකයෙකු]] ලෙසත් කටයුතු කළේය.
|-
|[[ගොනුව:Athauda.jpg|thumb]]
|ඒ. අතාවුද
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1955
|1967
|}
|
|-
|[[ගොනුව:D.B. Dissanayake.jpg|thumb]]
|ඩී.බී.දිසානායක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1967
|1968
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Rasingolla.jpg|thumb]]
|පී.බී.රාසිංගොල්ල
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1968
|1971
|}
|
|-
|
|ටී.බී.කරුණාරත්න
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1971
|1974
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Pethiyagoda.jpg|thumb]]
|එම්.බී.පෙතියාගොඩ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1974
|1977
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Image of Mr. P.M.L Banda.jpg|thumb]]
|පී.එම්.එල්.බණ්ඩා
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1983
|1986
|}
|
|-
|
|ටී.බී.දමුණුපොල
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1987
|1991
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Wijesingha.jpg|thumb]]
|එස්.එස්.සී.විජේසිංහ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1991
|1992
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Mr. bandaranayake.jpg|thumb]]
|ඩබ්ලිව්.එම්.බණ්ඩාරනායක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1992
|1995
|}
|
|-
|
|ඩබ්ලිව්.බී.ගුන්නෑපාන
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1995
|2006
|}
|විද්‍යාව පිළිබඳ විශේෂ පුහුණුවක් ලැබූ විශේෂඥයෙකි.
|-
|
|පී.ඒ.එස්.අල්විස්
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2006
|2013
|}
|
|-
|
|ඩී.එම්.ඒ.දිසානායක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2013
|2015
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Mr. Ranjith Rajapakshe.jpg|thumb]]
|ලුතිනන් කර්නල් ආර්.යූ.කේ.රාජපක්ෂ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2015
|2018
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Mr. M.R.P. Mayadunne.jpg|thumb]]
|මේජර් එම්.ආර්.පී.මායාදුන්නේ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2018
|2025
|}
|
|-
|
|ඩී.එම්.සේනාරත්න
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2025
|2026
|}
|
|-
|
|සුගත් ශ්‍රීලාල්
|2026 සිට වර්තමානය දක්වා
|
|}

== විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය ==
විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය යනු විද්‍යාලයට සහාය වන ආයතනයකි; එහි සාමාජිකයෝ විද්‍යාලයේ ගුණාත්මකභාවය, ප්‍රමිතීන් සහ කීර්තිනාමය ඉහළ නැංවීම වෙනුවෙන් කටයුතු කරති. විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයේ පළමු සභාපති ලොකු බණ්ඩා අලුවිහාරේ මැතිතුමා වේ.

== සංගම් සහ සමාජ ==

=== අන්තර්ක්‍රියාකාරී සමාජය ===
මහනුවර විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ අන්තර්ක්‍රියාකාරී සමාජය යනු, ප්‍රාදේශීය රොටරි සමාජයේ (රොටරි දිස්ත්‍රික්කය 3220 - ශ්‍රී ලංකාව සහ මාලදිවයින) අනුග්‍රහය ලබන, සිසුන් විසින් මෙහෙයවනු ලබන සේවා සංවිධානයකි. මෙය වයස අවුරුදු 12ත් 18ත් අතර සිසුන් අතර නායකත්ව කුසලතා වර්ධනය කිරීම, ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවට සේවය කිරීම සහ ජාත්‍යන්තර අවබෝධය ප්‍රවර්ධනය කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි.

=== විද්‍යා සංගමය ===
විද්‍යා සංගමය යනු පාසලේ ඇති ප්‍රමුඛතම අධ්‍යයන සංවිධානවලින් එකකි. විද්‍යාත්මක කුතුහලය, විචාරාත්මක චින්තනය සහ නවෝත්පාදනය පෝෂණය කිරීම අරමුණු කරගත් මෙම සංගමය, සිසුන්ට තම පෙළපොත් දැනුම ප්‍රායෝගික යෙදවුම් සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට කදිම වේදිකාවක් සපයයි.

විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය සතු අධ්‍යයන විශිෂ්ටත්වයේ සම්ප්‍රදාය ඉදිරියට ගෙන යමින්, උසස් පෙළ විභාග සඳහා සිසුන් සූදානම් කිරීමටත්, වෛද්‍ය, ඉංජිනේරු, පර්යේෂණ සහ තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රවල අනාගත වෘත්තීන් සඳහා ඔවුන්ව සූදානම් කිරීමටත් මෙම සංගමය දායක වේ.&lt;ref&gt;https://www.schoolandcollegelistings.com/LK/Kandy/276251939213614/Vidyartha-College-Science-Society&lt;/ref&gt;

=== තාක්ෂණ සංගමය ===
තාක්ෂණ සංගමය කැපවී සිටින්නේ උද්‍යෝගිමත් ඉගෙනුම්කරුවන්, නිර්මාණකරුවන් සහ නවෝත්පාදකයින්ගෙන් සමන්විත ප්‍රජාවක් ගොඩනැගීම සඳහා ය. සැබෑ ලෝකයේ ගැටලු විසඳීම සඳහා තාක්ෂණය ප්‍රබලම මෙවලම බව ඔවුන් විශ්වාස කරයි.

ප්‍රායෝගික වැඩමුළු, සාමූහික ව්‍යාපෘති සහ ආකර්ෂණීය තරඟ හරහා, න්‍යායික දැනුම සහ ප්‍රායෝගික යෙදවුම් අතර පරතරය පියවීමටත්, සාමාජිකයින් ඩිජිටල් අනාගතය සඳහා සූදානම් කිරීමටත් මෙහිදී අරමුණු කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vidyartha College Technology Society {{!}} Official Website |url=https://technology-society-vidyartha-college.netlify.app/ |access-date=2026-09-06 |website=technology-society-vidyartha-college.netlify.app}}&lt;/ref&gt;

== කැපී පෙනෙන ආදි සිසුන් ==

* [[:en:Jason_Dissanayake|ජේසන් දිසානායක]] – ශ්‍රී ලංකා රග්බි සෙවන්ස් (rugby sevens) ක්‍රීඩක; 2018 ආසියානු ක්‍රීඩා උළෙලේදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Vidyartha_College&amp;wvprov=sticky-header#cite_note-7&lt;/ref&gt;

* [[:en:Kosala_Kulasekara|කෝසල කුලසේකර]] – ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩක සහ තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩක; මොහු ටෙස්ට් සහ එක්දින (ODI) ක්‍රිකට් තරඟවලදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය (2011–2012)&lt;ref&gt;https://www.cricbuzz.com/profiles/7823/kosala-kulasekara&lt;/ref&gt;

* රවි සෙනෙවිරත්න – මහජන ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්, හිටපු ජ්‍යෙෂ්ඨ නියෝජ්‍ය පොලිස්පති &lt;ref&gt;https://pubsec.gov.lk/minister-and-secretary/&lt;/ref&gt;

* [[රොෂාන් රණසිංහ]] – දේශපාලනඥ; හිටපු ක්‍රීඩා හා යෞවන කටයුතු අමාත්‍ය සහ වාරිමාර්ග අමාත්‍ය; පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (2010–2024)&lt;ref&gt;https://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/mp-profile/3156&lt;/ref&gt;

* තිවංක රණසිංහ – 'ලයිට් ෆ්ලයිවෙයිට්'  බර පන්තියේ බොක්සිං ක්‍රීඩක, 2018 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ ලෝකඩ පදක්කම්ලාභී&lt;ref&gt;https://www.newsfirst.lk/2018/04/13/commonwealth-games-2018-thiwanka-ranasinghe-wins-bronze-medal&lt;/ref&gt;

* [[සී. බී. රත්නායක]] – නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (1994–2000, 2001–2024)&lt;ref&gt;https://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/mp-profile/299&lt;/ref&gt;

* ලොකු බණ්ඩාර අලුවිහාරේ – මහනුවර නගරාධිපති (2006–2010), විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයේ  පළමු සභාපති&lt;ref&gt;https://kandy.mc.gov.lk/History&lt;/ref&gt;

* [[මංජු වන්නිආරච්චි]] –  2010 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ 'බැන්ටම්වෙයිට්' බර පන්තියේ රන් පදක්කම්ලාභී ශ්‍රී ලංකා බොක්සිං ක්‍රීඩකයෙකි. (පසුව එම පදක්කම අහිමි විය)&lt;ref&gt;https://www.dawn.com/news/571400/sri-lanka-gets-first-boxing-gold-since-1938&lt;/ref&gt;

* [[:en:Susith_Weerasekara|සුසිත් වීරසේකර]] – රියර් අද්මිරාල්, ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාවේ නියෝජ්‍ය මාණ්ඩලික ප්‍රධානී (2009–2011)[https://en.wikipedia.org/wiki/Deputy_Chief_of_Staff_of_the_Sri_Lanka_Navy]

* [[:en:Nalin_Wijesinghe|නලින් විජේසිංහ]] – ශ්‍රී ලංකා රග්බි ක්‍රීඩක සහ පුහුණුකරු; විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ හිටපු නායක සහ පුහුණුකරු&lt;ref&gt;https://www.thepapare.com/know-your-schools-rugby-coaches-2022p2/&lt;/ref&gt;

== විද්‍යාලයීය නිවාස ==
විද්‍යාලීය නිවාස වන්නේ:

පරාක්‍රම : නිල් {{color box|#1000A6}}

වික්‍රම : තද රතු {{color box|#EF0000}}

මහින්ද : කහ {{color box|#FAFF6E}}

නරේන්ද්‍ර : ලා නිල්  {{color box|#00FFFF}}

== සුරතලුන්ගේ සටන ==
[[:en:Battle_of_the_Babes|සුරතලුන්ගේ සටන]] වසර 3ක් හැර 1958 වසරේ සිට ශාන්ත සිල්වෙස්ටර් විද්‍යාලය සහ විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය අතර වාර්ෂිකව පවත්වාගෙන එනු ලැබේ. 2025 වසර වන විට තරඟ 65ක් පවත්වා ඇති අතර, ඉන් තරඟ 3ක් විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය ජයග්‍රහණය කර ඇති අතර තරඟ 46ක් ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් වී ඇත.&lt;ref&gt;https://archives.sundayobserver.lk/2008/03/23/spo07.asp&lt;/ref&gt; විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය අවසන් වරට ජයග්‍රහණය කළේ 1967 වසරේදීය.&lt;ref&gt;https://dailynews.lk/2025/05/12/sports/776011/battle-of-the-babes-ends-in-a-tame-draw/&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}{{SriLanka-school-stub}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ආයතන]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජාතික පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බෞද්ධ පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]]</text>
      <sha1>dim8sueztskwrem8e2m8vt3nek5x2p4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඊශ්වර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20561</id>
    <revision>
      <id>802268</id>
      <parentid>493052</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T16:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Added si|ඉසුරු</comment>
      <origin>802268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6544" sha1="kb4ae4qas0zga5yt86sm08menmuk3nx" xml:space="preserve">'''ඊශ්වර''' ([[සංස්කෘත]]: ईश्वर; '''අමිශ්‍ර''' {{si|ඉසුරු}}) යනු හින්දු ආගමේ දාර්ශනික සංකල්පයකි. හින්දු දර්ශනයේ පුරාණ ග්‍රන්ථවල, සන්දර්භය මත පදනම්ව, ඊශ්වර යනු උත්තරීතර ආත්මය, පාලකයා, ස්වාමියා, රජු, රැජින හෝ ස්වාමිපුරුෂයා යනුවෙන් අරුත් ගැන්විය හැක. මධ්‍යතන යුගයේ හින්දු ග්‍රන්ථවල, හින්දු ආගමේ දර්ශනයන් අනුව, ඊශ්වර යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ දෙවියන් වහන්සේ, උත්තරීතර පුද්ගලයා, ඉටු දෙවියන් හෝ විශේෂ ආත්මය යන්නයි.&lt;ref name=&quot;riepe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ianw&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mirceaelaide73&quot; /&gt; 

ඊශ්වර යනු මූලික වශයෙන් [[ශිව]] දෙවියන්ගේ නාම පදයකි.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|last=|first=|date=|title=Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary|url=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=MW&amp;page=171|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=IITS Koeln|page=171}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;James Lochtefeld, &quot;Ishvara&quot;, The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 1: A–M, Rosen Publishing. {{ISBN|0-8239-2287-1}}, page 306&lt;/ref&gt; [[ශෛව ආගම|ශෛව]] ආගමේ සහ බොහෝ හින්දු භක්තිකයන් සඳහා, ඊශ්වර යනු ශිව සමඟ සමාන පදයකි.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/880450730|title=Lord Śiva's Song: the Īśvara Gītā|publisher=|others=Andrew J. Nicholson, Laurie Searl|year=2014|isbn=978-1-4384-5102-2|location=|pages=|oclc=880450730}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Roshen Dalal|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC|year=2010|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-341421-6|pages=235, 379–380}}&lt;/ref&gt;  වෛෂ්ණවයින් සඳහා එය [[විෂ්ණු]] දෙවියන්ට සමාන වේ.&lt;ref name=&quot;olilea&quot; /&gt; ආර්ය සමාජය සහ බ්‍රහ්මවාදය වැනි නූතන නිකායික ව්‍යාපාරවල ඊශ්වර ඒක දේවවාදී දෙවියන්ගේ ස්වරූපය ගනී.&lt;ref name=&quot;rkpr2&quot;&gt;RK Pruthi (2004), Arya Samaj and Indian Civilization, {{ISBN|978-8171417803}}, pages 5–6, 48–49&lt;/ref&gt;

== නිරුක්තිය ==
ඊශ්වර යන වචනයේ මූලය පැමිණෙන්නේ ඊශ් (ईश, Ish) යන අර්ථයෙන් &quot;හැකි&quot; සහ &quot;හිමිකරු, පාලකයා, ප්‍රධානියා&quot; යන්නයි.&lt;ref&gt;[[Arthur Anthony Macdonell]] (2004), A Practical Sanskrit Dictionary, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-8120820005}}, page 47&lt;/ref&gt; ඊශ්වර යන පදයේ දෙවන කොටස වර වන අතර එහි අර්ථයන් වන්නේ සන්දර්භය මත පදනම්ව, &quot;හොඳම, විශිෂ්ට, අලංංකාර&quot;, &quot;තේරීම, කැමැත්ත, ආශීර්වාදය, වරප්‍රසාදය, තෑග්ග&quot;, සහ &quot;ගැනුම්කරු, පෙම්වතා, විවාහ වීමට ගැහැණු ළමයෙකු ඉල්ලා සිටින තැනැත්තා&quot; යන්නයි.&lt;ref&gt;Arthur Anthony Macdonell (2004), A Practical Sanskrit Dictionary, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-8120820005}}, page 270&lt;/ref&gt; ඊශ්වර යන්න වචනාර්ථයෙන් &quot;හොඳම, අලංකාර හිමිකරු&quot;, &quot;තේරීමේ පාලකයා, ආශීර්වාද, වරප්‍රසාද&quot;, හෝ &quot;සුදුස්සන්ගේ ප්‍රධානියා, පෙම්වතා&quot; යන්නයි. 

සංකල්පයක් ලෙස, පුරාණ සහ මධ්‍යකාලීන සංස්කෘත ග්‍රන්ථවල ඊශ්වර යන්නෙන් විවිධ ලෙස අදහස් වන්නේ දෙවියන්, උත්තරීතර ජීවියා, උත්තරීතර ආත්මය, ශිව දෙවියන්, රජෙකු හෝ පාලකයෙකු, ස්වාමිපුරුෂයෙකු, ආදරයේ දෙවියන්, රුද්‍රයන්ගෙන් එක් අයකු සහ 'එකොළොස්' අංකයයි.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Apte Sanskrit-English dictionary, [http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/AP90Scan/2014/web/webtc2/index.php Search for Izvara], University of Cologne, Germany&lt;/ref&gt;

ඊශ්වර යන වචනය [[ඍග් වේද]]යේ දක්නට නොලැබේ. කෙසේ වෙතත්, īś- ක්‍රියා පදය ඍග් වේදයේ දක්නට ලැබේ, එහි සඅරුත් ගන්වන්නේ  &quot;හැකි, හැකියාව&quot; යන්නයි.&lt;ref name=&quot;madhav&quot;&gt;Madhav Deshpande (1991), Sense and Syntax in Vedic (Editors: Joel Brereton and Stephenie Jamison), Volumes 4–5, Brill, {{ISBN|978-9004093560}}, pages 23–27&lt;/ref&gt; එය [[සාම වේදය (හින්දු ග්‍රන්ථ)|සාම වේදයේ]] නැත, [[අථර්ව වේදය|අථර්ව වේදයේ]] දුර්ලභ ය, නමුත් එය [[යජුර්වේද|යජුර් වේද]] සංහිතාවන්හි දක්නට ලෑබේ. කෙසේ වෙතත්, පැරණි ඉන්දියානු ව්‍යාකරණඥ [[පාණිනි]] පැහැදිලි කරන පරිදි, සන්දර්භීය අර්ථය දෙවියන් හෝ උත්තරීතර භාවය නොවේ.

== සටහන් ==

[[category:හින්දු ආගම]]
{|


|-


| [http://en.wikipedia.org/wiki/Ishwara Ishwara]
|}

== ආශ්‍රයයන් ==
[[ප්‍රවර්ගය:හින්දු දෙවිවරු]]</text>
      <sha1>kb4ae4qas0zga5yt86sm08menmuk3nx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මනමේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22880</id>
    <revision>
      <id>802274</id>
      <parentid>719050</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T23:53:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-56611-63</username>
        <id>81718</id>
      </contributor>
      <comment>නිවැරදි කිරීමක්</comment>
      <origin>802274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16789" sha1="diaswwe1z8w4m5tjo6bf18ryb7s6pwn" xml:space="preserve">

මෙලෙස දේශීය නාට්‍යය කලාවක් ගොඩ නෑගීමේ ප්‍රයත්න දැරූවන් අතර මුල් තැනක් ගත් එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍රයන්ගේ, පර්යේෂණාත්මක සහ එමෙන්ම දේශීය සම්ප්‍රදායයක් ගොඩ නැගීමේ අරමුණක් පෙරදැරි කොට ගත්, ලාංකීය නාට්‍ය කලාව තුල සම්භාවනාවට පාත්‍ර වූ නාට්‍යයයි, මනමේ.

මනමේ කතාව ලෙස ප්‍රචලිතව ඇති ජන කතාවට මූලාශ්‍ර වී ඇත්තේ [[පන්සිය පනස් ජාතක පොතෙහි]] 372 වෙනි ජාතක කතාව ලෙස දැක්වෙන [[චුල්ල ධනුද්දර ජාතකය]]යි. මනමේ කවි නාඩගම, චුල්ල ධනුග්ගහ ජාතකයේම කාබන් කොපියක් ලෙස නිර්මාණය වුවද, සරච්චන්ද්‍රයන් විසින් මනමේ නිෂ්පාදනය කරන්නේ චුල්ල ධනුග්ගහ ජාතකයේ සැකිල්ල ගෙන එයට සිය පෞද්ගලික දර්ශනයද, මනමේ කුමරිය පිළිඹද මානුෂීය විග්‍රහයක් ද එකතු කරමිනි. මෙම ප්‍රතිනිර්මාණයේදි සරච්චන්ද්‍රයෝ මනමේ කෝලම් හා කවි නාඩගම් වල ආභාස පමණක් නොව [http://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%85%E0%B6%9A%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%8F_%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%9D%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B7%8F  අකිර කුරසෝවා]ගේ [[රෂෝමොන්]] චිත්‍රපටිය නැරඹීමෙන් ලැබූ අත්දැකීමද භාවිතා කළ බව පවසති.

&quot;මනමේ කතාව සින්දු නාඩගමකට ආශ්‍රය කොට ගත හැකිය යන අදහස මගේ සිතෙහි පිළිසිද ගත්තේ ජපානයෙහිදී හෝ ඇමරිකාවෙහිදී අකිර කුරසොව විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද &quot;රෂෝමොන්&quot; නම් චිත්‍රපටිය බැලීමෙන් පසු ය.
&quot;රෂෝමොන්&quot; චිත්‍රපටියට ආශ්‍රය කරන ලද්දේ අකුතුගව නම් කතුවරයාගේ කතාවකි. මේ කතාව සාරාංශයෙන් ගත් විට අපේ චුල්ල ධනුද්දර ජාතකයටත් මනමේ ගැමි නාටකයටත් සමානය.&quot;
( මහාචාර්ය එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර : පිං ඇති සරසවි වරමක් දෙන්නේ )

&quot;මනමේ කතාව කෝලම් සම්ප්‍රදායයෙන් හා කවි වලින් මෙතෙක් කල් ගම්බදව රඟ දැක්වුණු නුමුදු, එය නාඩගම් සම්ප්‍රදාය අනුව රග දැක්වීම සදහා රචනා කරන ලද පළමු වතාව මේය. නාඩගම් සම්ප්‍රදාය පදනම් කොට ගෙන මේ නාට්‍යය රචනා කළ මා විසින්, පරණි නාඩගම් සම්ප්‍රදායට අයත් සියලු අංගයන් ම අනුගමනය නොකරන ලදී. 
බහු බූත, සෙල්ල පිල්ලෙ ආදී නළුවන්ගේ රැඟුම් ඇත්ත වශයෙන්ම නාට්‍යයට සම්බන්ධ නොවන් හෙයින්, මා විසින් ඒවා බැහැර කරන ලදී. එසේ නමුදු, නාඩගම් ශෛලියට අවශ්‍ය වූ හැම සිරිතක් ම මෙහි රක්නා ලදැයි කියනු කැමැත්තෙමි.
දේශීය සම්ප්‍රදාය, ඉදිරියට අප අතර පැලපදියම් වීමට නම්, වර්තමාන රසිකයන්ගේ රුචියද මදක් සැලකිය යුතු ය යනු කවුරුන් විසින් වුවද පිළිගනු ලැබේ යයි සිතමි. මේ නාටකය රචනා කරන අතර බොහෝ කාලයක් මුළුල්ලේ නාඩගම් නිෂ්පාදනය කර විශාල පළපුරුද්දක් ඇති අම්පෙ චාල්ස් සිල්වා ගුණසිංහ ගුරුන්නාන්සේ සමඟ සාකච්චා කොට බැහැර කල යුතු දේ බැහැර කොට, ඇතුළත් කළ යුතු දේ ඇතුළත් කොට, මෙසේ මේ නාටකයේ ආකෘතිය සකස් කරන ලද බව පවසනු කැමැත්තෙමි.&quot;
(මහාචාර්ය එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර : මනමේ නාටකයා


මෙලෙස නිර්මාණය වූ මනමේ නාටකයේ කතාව සැකෙවින් මෙසේය.


දිසාපාමොක් ඇදුරිදු සමීපයේ ශිල්ප උගන්නා මනමේ කුමරු, ඇදුරිදුගේ දක්ෂතම ශිෂ්‍යයායි. කුමරිය කෙරෙහි නොපළ ප්‍රේමයකින් පසුවන කුමරු, ශිලප හදාරා අවසානයේ දිසාපාමොක් ඇදුරිදු විසින්, සිය දූ කුමරිය, කුමරුට සරණ පාවා දීමට ගන්නා තීරණයත් සමඟම ප්‍රීති ප්‍රමෝදයට පත් වෙයි. සිය පියාණන්ගේ සිත නොතළා, දිවි ගෙවන බවට ප්‍රකාශ කරන කුමරියද, මනමේ කුමරු කෙරෙන් ස්වාමීත්වය ලබන්නට රුචි කරන්නීය.
දෙපාර්ශවයේම කැමැත්තෙන් විවාහයට පත් වන නව යුවළ, බරණැස් නගරය බලා පිටත් වෙති.

සියල්ල නොසිතූ අයුරින් වෙනස් කළ සිදුවීම් රැසක් සිදුවන වන අරණකට ඔවුන් දෙදෙනා පිවිසෙන්නේ මේ ගමනේදීය. කුමරාත් කුමරීත් වනයේ සිරි නරඹමින් ප්‍රේමයෙන් ඔකදව ගමන් කළත්, වනයේ ඇති භයංකර භාවය, කුමරිය විටෙක බියට පත් කරයි.

වනයේ ආගන්තුකයින් වූ මනමේ කුමරාත්, කුමරියත් වැදි දෙටුවන්ගේ ඇස ගැටෙන්නේ මේ මොහොතේ දී ය.
කුමරියගේ රූප ශ්‍රියාව දකින ඔවුහු සිය රජුනට සුදුසු බිසව මේ යැයි තීරණය කොට එපවත් වැදි රජුට දන්වති.
කුමරිය අත ගැනීමේ අභිප්‍රායයෙන් මනමේ යුවළ ඉදිරියට එන වැදි රජු, කුමරිය වනයේ තබා වනයෙන් පිටවන ලෙසට කුමරුට අණ කරයි. කෝපයට පත් වන කුමරු හා කුමරිය කෙරෙහි ලොබ බැදි වැදි රජු අතර ද්වන්ද සටන ඇරඹෙන්නේ මේ වාග් ප්‍රහාර වලින් අනතුරුවය.

සටනින් වැදි රජු පෙරළා බිම හෙළන කුමරු, ඔහු මරා දැමීමට කුමරියගෙන් කඩුව ඉල්ලයි. මෙහිදී කුමරිය වැදි රජු මරා දැමීම පිළිබද එකඟ නොවන්නීය. වනාන්තරය සිය වාස භවන වී තිබියදී සහ වැදි දෙටුවන් රැසක් සිටියදී, ද්වන්ද සටනකට පැමිණි වැදි රජු ධෛර්යයෙන් හා උතුම් ගුණයෙන් යුත් අයකු ලෙස ඈ දකින්නීය. &quot;ඔහුට සමාව දෙනු මැනවී&quot; ඇය කරන ඉල්ලීමෙන්, මනමේ රජු තිගැස්සෙයි. මේ සමඟම ඔහුගේ ග්‍රහණය ලිහිල් වන අතර, අවස්ථාවෙන් ප්‍රයෝජන ගත් වැදි රජ වහා ඔහුගෙන් මිදී බිසව අතින් කඩුව ගෙන මනමේ රජුට ඇන ඔහු මරයි.

කුමරිය වැදි රජුට දෝෂාරෝපණය කරන අතර වැදි රජු නිදහසට කරුණු දක්වයි. වන අරණේ වෙන සරණක් තමන්ට නැති බවත් වැදි රජු තමන්ට ප්‍රිය බවත් දකින කුමරිය, ස්වකීය බිසව වන්නට වැදි රජු කරන ඉල්ලීම පිළි ගනී.

දෙදෙනා මෙලෙස ගමන් කරන අතර වැදි රජු තමන් කෙරෙහි බැදි ආලයෙන් බොලද වන මනමේ කුමරිය, ඔහුගේ සිත ගැන්ම පිණිස කරණ ප්‍රකාශයකින් වැදි රජු සසල වෙයි.

&quot;මනමේ රජු ඔබ - ගෙල සිද ලන්ටා
කඩුව ඉල්ලූ සද ඔහු වළකන්ටා
කල තැත දුටුවද - ඔබ ගලවන්ටා
සිතුණේ කඩුව ඔබ - අතටම දෙන්ටා&quot;

සිය දක්ෂකම යටපත් කරමින් සහ සිය බිරිද වෙනුවෙන් සටන් කළ ධීර සැමියා අමතක කර කියනා මෙවදනින් අන්දමන්ද වන වැදි රජ විසින් කුමරිය ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබෙයි. 

කුමරිය නොයෙක් ආයාචනා කලද නොනැවතින වැදි රජ, ඈ තනි කර දමා යයි. තනි වූ බිසව පසුතැවිල්ල දරා ගත නොහැකිව ළය පැළී මිය යයි.

&quot;ගැමි ජනතාව අතර ප්‍රකට වූ මනමේ කථාව මා නාට්‍යයක ස්වරූපයෙන් ඉදිරිපත් කලේ එම බිසව චපල ස්ත්‍රියක ලෙස නිරූපණය කිරීමේ අදහසින් නොවේ. කථාව පළමු වර මා ඇසූ අවස්ථාවෙහි කුමාරිකාව ප්‍රේක්ෂකයන්ගේ අනුකම්පාවට පාත්‍ර වෙතැයි මට සිතිණි.
පේරාදෙණි විශ්ව විද්‍යාලයේ එළිමහන් රංග භූමියෙහි එය ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවන් හා ඇතැම් ආචාර්යවරුන් ඉදිරියෙහි රඟපාන අවස්ථාවෙහි ඔවුන් බිසව කෙරෙහි අනුකම්පා සහගත දෘෂ්ටියකින් බලන් බවක් පෙනිණි. ශිෂ්ය ශිෂ්යාවන්ගේ ප්‍රතිචාරය කුමක් වේ දැයි මම නොදැන හුන්නෙමි. එහෙත් ඔවුන් කිසියම් ලෙසකින් නාට්‍යයෙන් කම්පා වුණු බව මම දුටිමි. එසේ වූයේ නාට්‍යයට ආශ්‍රය වූ කථාව නිසාද, එහි සංගීතය නිසාද යනාදී තතු පිළිබදව මම නොදනිමි.

ඔවුන් හැම දෙනාම කුල්මත් වී මුල සිට අග දක්වා මහත් කුතුහලයකින් එම නාට්‍යය නැරඹූ බව මට පෙනිණි. එහෙත් කොළඹ ( බොරැල්ලේ ) පිහිටි රංග ශාලාවෙහි ඇතැම් ප්‍රේක්ෂකයන් මනමේ කුමරිය වෙත මහත් ක්‍රෝධයෙන් රඟහලේදී ම ඇයට බැණ වදින්නට වූ බව කිව යුතුය. ඔවුන් මා විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද නාට්‍යය දෙස බැලුවේ වෙනත් ආකල්පයකින් බව කිව යුතුය. ඔවුන් දකින්නට ඇත්තේ ඇය චපල ස්ත්‍රියක ලෙසය. ඇය තම සැමියාට ලැදි නොවී වැදි රජ්ජුරුවන් කෙරෙහි පිළිඹද සිතක් ඇති කරගත් ස්ත්‍රියක ලෙසය, ඔවුන් දුටුවේ. තම සැමියා මිය යාම අනපේක්ෂිතව සිදු වූවක් ලෙස ඔවුන්ට නොපෙනුණි. එය අහම්බෙන් සිදු වූවක් නිසා බිසව කෙරෙහි අනුකම්පාවක් ඔවුන් දැක්වූයේ නැත. සමහර ප්‍රේක්ෂකයෝ බිසවට බැන වදිමින් ඇයට අපහාස කලෝය.

එහෙත් මගේ අදහස වූයේ බිසව අහිංසක ස්ත්‍රියක ලෙස නිරූපණය කිරීම ය. සිදු වූ දෙයින් ඇය තිගැස්සුණාය. අන්දුන්කුන්දුන් වූවාය. ඒ අවස්ථාවෙහි ඇයට පිහිට වීමට සිටියේ වැදි රජු පමණි. එබැවින් ඇය ඔහුට සමීප වූවාය. තමා අනාථ වූ බැවින් අන්දුන්කුන්දුන් වී වැදි රජු වෙත තම සහාය දැක්වූවා ය.

මුළු නාට්‍යයෙන්ම කියවෙන්නේ මනුෂ්‍යයාට අනපේක්ෂිතව සිදු විය හැකි අභාග්‍ය ගැනය. මනුෂ්‍ය ජීවිතයෙහි මෙබදු අනපේක්ෂිත අභාග්‍ය සිදු විය හැකි හෙයින් මනුෂ්‍ය ඉරණම වෙත ප්‍රේක්ෂකයා කම්පා වනු ඇතැයි මම සිතුවෙමි.

මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි මෙවැනි අභාග්‍ය ඉරණමක් කෙනෙකුට අත් විය හැකි බව දැක්වීමය, මගේ අදහස වූයේ.
එනම් ජීවිතයෙහි අනිත්‍යය මෙන්හි කිරීමට ප්‍රේක්ෂකයාට තුඩු දීමය. &quot;
(මහාචාර්ය එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර : මනමේ නාටකය)

[[ප්‍රවර්ගය:නාට්‍යයන්]]

[[Category:සිංහල සංස්කෘතිය]]</text>
      <sha1>diaswwe1z8w4m5tjo6bf18ryb7s6pwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සරස්වතී</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40175</id>
    <revision>
      <id>802270</id>
      <parentid>513473</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T16:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Added si|සරසවි, Wiktionary</comment>
      <origin>802270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12793" sha1="k92htasemmbt0hk9k4p6pm7jk40pvd4" xml:space="preserve">{{Infobox deity&lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
| type = Hindu
| image                    = Raja Ravi Varma, Goddess Saraswati.jpg
| Caption                  = [[රාජා රවී වර්මා]] විසින් සිතුවම් කළ සරස්වතී දේවියගේ සිතුවමක්
| Name                     = සරස්වතී
| Devanagari               = सरस्वती
| Tamil                    = சரஸ்வதி
| Sanskrit_Transliteration = Saraswatī
| Affiliation              = [[දේවතාවිය]], [[ත්‍රිදේවී]], [[ආදි පරාශක්ති]]
| Abode                    = [[බ්‍රහ්මලෝක]]
| Consort                  =  [[බ්‍රහ්ම]]&lt;ref name=elizabeth204&gt;Elizabeth Dowling and W George Scarlett (2005), Encyclopedia of Religious and Spiritual Development, SAGE Publications, {{ISBN|978-0761928836}} page 204&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Kinsley (1988), Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions, University of California Press, {{ISBN|0-520063392}}, pages 55-64&lt;/ref&gt;
| Mantra                   = ඕම් ශ්‍රී මහාසරස්වත්යේ නමඃ
| Mount                    = [[මොනරා]]&lt;br&gt;[[හංසයා]]
| festivals   = [[වසන්‍ත පංචමි]] 
| symbols     = [[වීණාව]]
| region = [[දකුණු ආසියාව]], [[අග්නිදිග ආසියාව]], [[ටිබෙටය]] සහ [[ජපානය]]
}}
{{Saktism}}
{{Hinduism}}
{{Wiktionary|සරසවි}}
[[හින්දු ආගම|හින්දු ආගමෙහි]], '''සරස්වතී''' (සංස්කෘත: सरस्वती; '''අමිශ්‍ර''' {{si|සරසවි}}),  යනු [[දැනුම]], [[සංගීතය]], කලාව, ප්‍රඥාව සහ [[විද්‍යාව]] පිළිබඳ දෙවඟන යි. ඇය [[ලක්‍ෂ්මී (දෙවඟන)|ලක්ෂ්මී]] සහ [[පාර්වතී]] ප්‍රමුඛ ත්‍රිදේවීන්ගෙන් එක් අයෙකි.

සරස්වතිය දෙවඟනක් ලෙස පළමුව සඳහන් වන්නේ [[ඍග් වේද]]ය තුළයි. ඇය වෛදික යුගයේ සිට හින්දු සම්ප්‍රදායන්හි නූතන යුගය දක්වා දේවතාවියක් ලෙස සැලකිය යුතු ලෙස රැඳී සිටි. පොතක්, ජපමාලයක්, පැන් කෙන්ඩියක් සහ [[වීණාව]] නම් සංගීත භාණ්ඩයක් අතැතිව, අත් හතරක් සහිතව සාමාන්‍යයෙන් පෙන්නුම් කෙරේ. මෙම සෑම ආභරණයක් තුළම හින්දු ආගමේ සංකේතාත්මක අර්ථයක් ඇත.

ඇතැම් හින්දු බැතිමතුන් වසන්ත පංචමී දින (වසන්තයේ පස්වන දිනය, ඉන්දියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල සරස්වතී පූජා සහ සරස්වතී ජයන්ති ලෙසද හැඳින්වේ.) එතුමියට ගෞරව පිණිස පූජාවන් පවත්වයි. බටහිර සහ මධ්‍යම ඉන්දියාවේ ජෛන ආගමේ අනුගාමිකයන්, මෙන්ම සමහර බෞද්ධ නිකායන් අතරද දෙවඟන ගෞරවයට පාත්‍ර වේ.

== නිරුක්තිය ==
සරස්වතී යනු සංස්කෘත වචනයක් වන සරස් (सरस्) අර්ථය &quot;ජල තටාකය&quot;, නමුත් සමහර විට &quot;කථනය&quot; ලෙසද පරිවර්තනය වේ; සහ වති (वती) යන්නෙහි තේරුම &quot;ඇය සතු&quot; යන්නයි. මුලින් සරස්වතී නමින් හැඳින්වෙන ගංගාව හෝ ගංගා සමඟ සම්බන්ධ වූ මෙම සංයෝජනයෙන් අදහස් වන්නේ &quot;පොකුණු, විල් සහ තටාක ජලය ඇති ඇය&quot; හෝ  &quot;කථන හැකියාව ඇති ඇය&quot; යන්නයි.

සරස්වතී යන වචනය ගංගාවක් පිළිබඳ සඳහනක් ලෙසත් ඍග්වේදයේ සැලකිය යුතු දෙවඟනක් ලෙසත් පෙනේ. ආරම්භක ඡේදවල, මෙම වචනය සරස්වතී නදියට යොමු වන අතර ඩ්‍රිෂද්වතී වැනි වයඹදිග ඉන්දියානු ගංගා කිහිපයෙන් එකක් ලෙස සඳහන් වේ. සරස්වතී, එවිට ගංගා දේවතාවියක් අදහස් කරයි. ඍග් වේදයේ 2 පොතෙහි,  සරස්වතිය විස්තර කරන්නේ මව්වරුන්ගෙන්, ගංගාවලින්, දෙවඟනන්ගෙන් විශිෂ්ටතමයා ලෙසයි.


अम्बितमे नदीतमे देवितमे '''सरस्वति''' 

&amp;#x2014; ඍග් වේද 2.41.16&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sacred-texts.com/hin/rvsan/rv02041.htm|title=Rigveda|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134650/http://www.sacred-texts.com/hin/rvsan/rv02041.htm|archive-date=24 September 2015|df=dmy-all|at=Book&amp;nbsp;2, Hymn&amp;nbsp;41, line&amp;nbsp;16}}&lt;/ref&gt;

මව්වරුන් අතරින්, ගංගාවන් අතරින්, දේවීන් අතරින්, සරස්වතිය විශිෂ්ට වේ.

== ප්‍රතිමා ශිල්පය ==
[[File:MND01.jpg|thumb|200px| සරස්වතී දේවිය ගුරුලා පිට වැඩ සිටින බාමර ක්‍රමය නිරූපණ කරන දසුනකි.]]

සරස්වතී දේවිය සාමාන්‍යයෙන් දක්වනුයේ අලංකාර, පැහැපත් ස්වේත වර්ණ පිළි අඳින කාන්තාවක් ලෙසයි. ඇය බොහෝ විට සුදු නෙළුමක් මත වාඩි වී සිටී. (ඇයගේ වාහනය හංසයා ලෙස සැලකේ) නෙළුමෙන් නිරූපණය වන්නේ සත්‍යයයි. එනම් ඇයට පරම සත්‍ය පිළිබඳ නුවණ මෙන්ම අත්දැකිම්ද ඇත. ඇය බොහෝ විට ඒ දැනුම හා පිවිතුරුබව හඟවන සුදු පැහැය හා බද්ධ‍වේ. නමුත් ‍යම් අවස්ථාවල ඇය කහ පැහැයටද සම්බන්ධ කරනු ලැබේ. (වසන්ත කාලයේ සරස්වතී දේවිය වෙනුවෙන් පවත්වනු ලබන උත්සව කාලයේදි මල් හටගන්නා අබ ශාකයේ මල් වල පැහැය කහ පැහැතිවේ) ඇය බොහෝ විට විශාල ආභරණ හෝ රත්‍රං වලින් සරසා නැති අතර චාම් ලෙස වස්ත්‍ර ගන්වා ඇත. මෙය ඇයගේ භෞතික වස්තූන් පිළිබඳ ඇති අවබෝධය පෙන්වීම විය හැක.

	සාමාන්‍යයෙන් ඇයට අත් හතරක් ඇති ලෙස දක්වයි. මෙම අත් සතරින් ඉගෙනීමේදි මනුෂ්‍ය පෞරුෂයේ හතර පැති කඩ පෙන්වන බව කියැවේ. ඒවා නම් මනස, අධ්‍යාත්මය, සිහිය, ආත්මාර්ථය ‍වේ. එ‍සේම අත් හතරින් වේද හතර නිරූපණය වන බව කියැවේ. වේද ග්‍රන්ථ හින්දු භක්තියන්ගේ අත්පොතයි. මෙම වේදග්‍රන්ථවල සාහිත්‍ය ආකාර 3 ක් ඇත.

1.	කාව්‍ය	-	සෘග් වේදයේ ශ්ලෝක, කාව්‍ය නිරූපණය කරයි

2. 	ගද්‍ය	-	‍යාජුර් වේදයේ ගද්‍ය අඩංගු වේ

3.	සංගීතය	-	සාම වේදයේ සංගීතය අඩංගුවේ.

එක් අතක ඇති පුස්තකයෙන් ගද්‍ය නිරූපණය වන අතර, පළිඟු මාලයෙන් කාව්‍ය නිරූපණය වේ. සංගීතය නිරූපණය වන්නේ වීණාවෙනි. ශුද්ධ වු ජලය පිරුණු කළය මෙම ත්‍රිත්වයෙහි පිවිතුරු  බව හෝ මේවාට මිනිස් සිතුවිලි පවිත්‍ර කිරීමට ඇති හැකියාව පෙන්නුම් කරයි.


'''ඇය පහත සඳහන් ද්‍රව්‍ය අත්වල රඳවාගෙන සිටි.'''


1. පුස්තකයක්	-	එය උතුම් වු වේදය ලෙස සැළකේ. මෙයින් පිළිඹිබු වන්නේ දිව්‍යමය, පරම සත්‍ය, සදා පවතින දැනුම ද ඇය‍ගේ විද්‍යාවන් පිළිබඳ පරිපුර්ණ බව හා ධර්ම ග්‍රන්ථයි.


2. පළිඟු මාලය - මෙය භාවනාවේ හා අධ්‍යාත්මයේ බලය පෙන්නුම් කරයි.


3. ශුද්ධ වු ජලය සහිත කළය - මැවීමේ හා පවිත්‍ර කිරිමේ බලය පෙන්නුම් කරයි.


4. වීණාව  - සියලුම කලාවන් හා විද්‍යාවන්ගේ පරිපු‍ර්ණ බව පෙන්නුම් කරයි. සරස්වතී අනුරාග යන්න සමඟ ද බද්ධ වේ. සංගීතයේ රිද්මය ඇති ආදරය අනුරාගය වේ.


සරස්වතී නම ඇති ළමුන් අධ්‍යාපනයට දක්ෂ බව විශ්වාස කරයි.


ඇයගේ පාමුල සුදු හංසයකු දක්නට ලැබේ. මෙම ශුද්ධ වු හංසයාට දියෙන් කිරි වෙන් කර ගත හැක. මේ නිසා හංසා දෙවියන් හා නරක හෝ සදාකාලික බව හා සදාකාලික නොවන බව අතර වෙනස පිළිබිඹු කරයි. මෙම හංසයා නිසා සරස්වතී දේවිය “හමාස - වාහිනි” ලෙසද හඳුන්වනු ලබයි. මෙහි අර්ථය හංසයා රථය ලෙස ඇත්තී යන්නයී. ඇය බොහෝ විට මල් පිපෙන ගංගාව අසල වැඩ සිටින ලෙස නිරූපණය කරයි. මෙය ඇය ගංගා දේවිය ලෙස ඇයගේ අතීතය පිළිඹිබු කරයි. හංසයා හා නෙළුම ද එයම නිරූපණ කරයි.


සමහර අවස්ථාවලදි පිටුපසින් මොණරුන් දර්ශනය කර ඇත. මොණරා රූපය පිළිබඳ ආඩම්බර හා අභිමානය පෙන්නුම් කරයි. මොණරුන්ගෙන් කියැවනුයේ බාහිර පෙනුම පිළිබඳ හින්දු භක්තිකයන් සැළකිලිමත් නොවිය යුතු බව හා පරම සත්‍ය සෙවීමට පමණක් නුවණින් කටයුතු කළ යුතු බවයි.
 
==ආශ්‍රේයයන්==
{{Reflist}}

[[ප්‍රවර්ගය:හින්දු දෙවිවරු]]</text>
      <sha1>k92htasemmbt0hk9k4p6pm7jk40pvd4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:පිටු නාමය/උපදෙස්</title>
    <ns>10</ns>
    <id>125511</id>
    <revision>
      <id>802278</id>
      <parentid>618083</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>802278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="610" sha1="q2vyzajepuzpnsymr2chrf5a1awnpa5" xml:space="preserve">{{උපදෙස් උප පිටුව}}
&lt;!-- ප්‍රවර්ග පිටුව පහළින් ම එකතු කරන්න. එසේම අන්තර් විකි සබැඳි විකි දත්ත වෙත යොමු කරන්න. --&gt;

=== භාවිතය ===
* {{tl|පිටු නාමය}}

=== ආශ්‍රිත ===

&lt;includeonly&gt;
&lt;!-- මෙයට පහළින් ප්‍රවර්ග එකතු කරන්න. අන්තර් විකි සබැඳි විකි දත්ත වෙත යොමු කරන්න. --&gt;

&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>q2vyzajepuzpnsymr2chrf5a1awnpa5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පරිශීලක:IDB.S/defcon</title>
    <ns>2</ns>
    <id>177842</id>
    <revision>
      <id>802277</id>
      <parentid>801628</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>upd</comment>
      <origin>802277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1091" sha1="l24dqjexps1nl0v0gf81tu5ady90bex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Vandalism information|prefix=User:IDB.S/}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;noinclude&gt;
{{Mbox
| name = name of the template
| demospace = other
| type  = delete
| image = [[File:Cmbox_deletion.png|40px]]
| imageright = none
| style=CSS values
| textstyle=CSS values
| text  = මෙම පිටුව මකා දැමීමෙන් වළකින්න. &lt;br/&gt; &lt;small&gt;මෙම පිටුව තුළින් විකියාව තුළ සිදුවන විනාශකාරී සිදුවීම් ප්‍රමාණය පෙන්වයි.&lt;/small&gt;
| small = none
| smallimage = none
| smallimageright = none
| smalltext  = මෙම පිටුව තුළින් විකියාව තුළ සිදුවන විනාශකාරී සිදුවීම් ප්‍රමාණය පෙන්වයි.
| plainlinks = yes
}}
&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{{1}}}
              | level = 5
              | sign = 04:07, 2026 ඔක්තෝබර් 23 (UTC)
              | info = පෙ.ව. 09.37 (SLST) [[User:IDB.S|IDB.S]]ට අනුව
            }}</text>
      <sha1>l24dqjexps1nl0v0gf81tu5ady90bex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:YYYY animal births category header</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197323</id>
    <revision>
      <id>802269</id>
      <parentid>801950</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T16:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>802269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="921" sha1="b7kdnwhyg8tz6g2c4zdmlgtwe0crp5o" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{Portal&lt;!--
      --&gt;|Animals&lt;!--
      --&gt;|{{FindYDCportal|{{Title year}}}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--
--&gt;{{Category explanation|'''[[animal]]s''' born in the year '''[[{{Title year}}]]'''}}&lt;!--
--&gt;{{Category see also if exists|{{Title year}} animal deaths]]}}
{{Category series navigation|skip-gaps=yes}}
{{Hatnote|This category is for animal births only.  For humans born in {{Title year}}, see [[:Category:{{Title year}} births]]}}
[[Category:{{Title year}} beginnings|Animal births]]
[[ප්‍රවර්ගය:{{DECADE|{{Title year}}}} තුළ සත්ත්‍ව උපත්|{{Title year}}]]
[[ප්‍රවර්ගය:වසර අනුව සත්ත්‍ව උපත්|{{Title year}}]]
&lt;/includeonly&gt;&lt;!--
 # Note {{Automatic category TOC}} needs to be available whether or not this template page has been transcluded
--&gt;{{Automatic category TOC}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b7kdnwhyg8tz6g2c4zdmlgtwe0crp5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:මතකය</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197382</id>
    <revision>
      <id>802275</id>
      <parentid>802087</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T03:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>පිටුව වෙනුවට '{{Talk header}}' ප්‍රතිස්ථාපනය කරමින්</comment>
      <origin>802275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15" sha1="6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb" xml:space="preserve">{{Talk header}}</text>
      <sha1>6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:ඉලිප්ටික වක්‍ර ඩිජිටල් අත්සන් ඇල්ගොරිතමය</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197463</id>
    <revision>
      <id>802276</id>
      <parentid>802201</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}</comment>
      <origin>802276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2970" sha1="fj8trqwx8fq15ipwoi1q2keen4vbzbp" xml:space="preserve">{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}

== ලිපියේ මූලාශ්‍රය සහ පාරිභාෂික පද ==

මෙම ලිපිය ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elliptic_Curve_Digital_Signature_Algorithm&amp;oldid=1380613278 Elliptic Curve Digital Signature Algorithm ලිපියේ සංස්කරණය] ඇසුරින් සකස් කළ සිංහල අනුවර්තනයකි. මෙය වචනානුසාරී සම්පූර්ණ පරිවර්තනයක් නොවේ.

තාක්ෂණික විස්තර සඳහා SEC 1, RFC 6979, RFC 6090 සහ අදාළ පර්යේෂණ හා මෘදුකාංග ලේඛන යොදාගෙන ඇත. අත්සන් නිර්මාණය, සත්‍යාපනය, ඒවායේ නිරවද්‍යතාව, පොදු යතුර ප්‍රතිසාධනය සහ ප්‍රධාන ආරක්ෂක ගැටලු ඇතුළත් කර ඇත.

“Elliptic curve” සඳහා “ඉලිප්ටික වක්‍ර” යන්නත්, “private key” සඳහා “පෞද්ගලික යතුර” යන්නත්, “public key” සඳහා “පොදු යතුර” යන්නත් භාවිත කර ඇත. මෙම පද තේරීම් පිළිබඳ වඩාත් සුදුසු, මූලාශ්‍ර සහිත යෝජනා සාදරයෙන් පිළිගනිමි.

ඉංග්‍රීසි ලිපියේ වක්‍රවල මූලාරම්භය පිළිබඳ මෑතකාලීන ප්‍රකාශයක ආශ්‍රිත දින නොගැළපෙන බැවින්, එය ස්වාධීනව තහවුරු නොකර මෙයට ඇතුළත් කර නැත. සම්පූර්ණ මෘදුකාංග ලැයිස්තුව සහ ඇතැම් ඓතිහාසික ආරක්ෂක සිදුවීම්ද සංක්ෂිප්ත කර ඇත.

ඉදිරි සංස්කරණවලදී සිංහල අභ්‍යන්තර සබැඳි, සුදුසු ප්‍රවර්ග සහ බලපත්‍රය තහවුරු කළ අධ්‍යාපනික රූපසටහන් එක් කළ හැකිය. ගණිතමය නිරවද්‍යතාව හා පාරිභාෂික භාවිතය පිළිබඳ මූලාශ්‍ර සහිත නිවැරදි කිරීම් සඳහා දායක වන ලෙස ආරාධනා කරමි.

[[User:Sachith Dilshan Kaluwitharana|Sachith Dilshan Kaluwitharana]] ([[User talk:Sachith Dilshan Kaluwitharana|talk]]) 22:06, 20 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>fj8trqwx8fq15ipwoi1q2keen4vbzbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:අනුරාධපුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197492</id>
    <revision>
      <id>802279</id>
      <timestamp>2026-10-23T05:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-56635-84</username>
        <id>81726</id>
      </contributor>
      <comment>/* මෙවැනි පාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයක් අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ නොමැති අතර මුළු පාදේශිය ලේකම් කාර්යාල සංඛයාව 22ක් ලෙසද සංශෝධනය විය යුතුය */ නව ඡේදය</comment>
      <origin>802279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="911" sha1="3d8c8te0brd4u0zmu5dlunyvq87u9w6" xml:space="preserve">== මෙවැනි පාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයක් අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ නොමැති අතර මුළු පාදේශිය ලේකම් කාර්යාල සංඛයාව 22ක් ලෙසද සංශෝධනය විය යුතුය ==
මෙවැනි පාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයක් අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ නොමැති අතර මුළු පාදේශිය ලේකම් කාර්යාල සංඛයාව 22ක් ලෙසද සංශෝධනය විය යුතුය [[විශේෂ:දායකත්ව/~2026-56635-84|~2026-56635-84]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:~2026-56635-84|talk]]) 05:37, 23 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>3d8c8te0brd4u0zmu5dlunyvq87u9w6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගොනුව:විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය නිල ලාංඡනය.png</title>
    <ns>6</ns>
    <id>197493</id>
    <revision>
      <id>802280</id>
      <timestamp>2026-10-23T06:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eggsplorer245</username>
        <id>80405</id>
      </contributor>
      <comment>{{Non-free use rationale
| Description       = මහනුවර විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ නිල ලාංඡනය/මුද්‍රාව.
| Source            = http://vidyartha.lk/
| Article           = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය
| Portion           = සම්පූර්ණ ලාංඡනයම භාවිතා වේ.
| Low_res           = ඔව් (හඳුනාගැනීමට ප්‍රමාණවත් අවම විභේදනයකි).
| Purpose           = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය පිළිබඳ ලිපියේ ඉහළින්ම ඇති තොරතුරු කොටුවෙහි (Infobox) පාසල හඳුනාගැනීම සඳහා පමණක් භාවිතා වේ.
| Replaceability     = නිදහස් නොවන ලාංඡනයක් බැවින් මෙයට ආදේශක නි...</comment>
      <origin>802280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1114" sha1="otxwhwji0utz1c570lit5v42887nde0" xml:space="preserve">== සාරාංශය ==
{{Non-free use rationale
| Description       = මහනුවර විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ නිල ලාංඡනය/මුද්‍රාව.
| Source            = http://vidyartha.lk/
| Article           = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය
| Portion           = සම්පූර්ණ ලාංඡනයම භාවිතා වේ.
| Low_res           = ඔව් (හඳුනාගැනීමට ප්‍රමාණවත් අවම විභේදනයකි).
| Purpose           = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය පිළිබඳ ලිපියේ ඉහළින්ම ඇති තොරතුරු කොටුවෙහි (Infobox) පාසල හඳුනාගැනීම සඳහා පමණක් භාවිතා වේ.
| Replaceability     = නිදහස් නොවන ලාංඡනයක් බැවින් මෙයට ආදේශක නිදහස් රූප නොමැත.
}}
== බලපත්‍රීකරණය ==
{{Non-free logo}}</text>
      <sha1>otxwhwji0utz1c570lit5v42887nde0</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>