මහාවංශය

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>මහාවංශය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1869</id>
    <revision>
      <id>802360</id>
      <parentid>801853</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T09:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169582" sha1="a6po00yoeejbz6bj2227so9zokr9mgc" xml:space="preserve">{{ඇලකුරු ශීර්ෂකය}}
{{Infobox book
| name           = මහාවංශය
| image          = [[File:Mahavamsa.png]]
| image_size     = 250px
| caption        = පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාල පුස්තකාලයේ ඇති මහාවංශ පැරණිම අත්පිටපත 
| author         = [[මහානාම හිමි]]
| title_orig     = මහාවංස
| country        = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| language       = [[පාලි භාෂාව]]
| subject        = ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය
| genre          = ඓතිහාසික වංශකථාව
| published      = 
| media_type     = තල්පත් අත්පිටපත්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname = 
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br&gt; මහාවංශය
   | designation1_date = 2023
   | designation1_type = යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය
   | designation1_criteria = ගෝලීය වැදගත්කමක් සහිත ලේඛන උරුමය
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = ලේඛනයට ඇතුළත් කළ කාල පරාසය
   | designation1_free1value = ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවස සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා
}}}}
{{History of Sri Lanka}}
'''මහාවංශය'''{{efn|විකිපොත් තුළ [[:wikibooks:si:මහාවංශය (සිංහල පරිවර්තනය)|මහාවංශයේ සිංහල පරිවර්තනයක්]] පවතියි.}} ({{lang-pi|Mahāvaṃsa}}) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය, බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය සහ මෙරට පාලනය කළ රජවරුන් පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් පාලි භාෂාවෙන් රචිත ඓතිහාසික වංශකථාවකි. ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාහිත්‍යමය හා ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් වන මෙය, කාව්‍යමය ස්වරූපයෙන් සකස් කර ඇති අතර, එහි අන්තර්ගතය තුළ ආගමික සම්ප්‍රදායන්, රාජවංශික තොරතුරු සහ දේශපාලන සිදුවීම් පිළිබඳ වාර්තා ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahāvaṃsa |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Mah%C4%81va%E1%B9%83sa |website=Encyclopædia Britannica (1911) |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ලොව දීර්ඝතම නොබිඳුණු ඓතිහාසික වාර්තාවලින් එකක් වන මහාවංශය, දකුණු ආසියාවේ පරිණත ඉතිහාස විද්‍යාත්මක සම්ප්‍රදායක් ආරම්භ කළ වැදගත් ඓතිහාසික කෘතියකි. එහි මුල් කොටස ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන හෝ හයවන සියවසේදී රචනා කරන ලද බව සැලකෙන අතර, එහි කර්තෘ ලෙස මහාවිහාරයේ දික්සඳ පරිවෙන්වාසී මහානාම හිමියන් සලකනු ලැබේ.මහාවංශය ක්‍රිස්තු පූර්ව හයවන සියවසේ සිට ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය කාලානුක්‍රමික අනුපිළිවෙළකට ඉදිරිපත් කරන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භක ඉතිහාසය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික කතා පුවත්වල සිට අනුරාධපුර රාජධානියේ රජවරුන්ගේ පාලන කාලයන් සහ බුදුසසුනේ ව්‍යාප්තිය දක්වා විහිදේ. පසුකාලීනව රචිත චූළවංශය මඟින් මහාවංශයේ ඓතිහාසික වාර්තා තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන යනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahāvaṃsa |url=https://www.aimwell.org/DPPN/mahavamsa.html |website=Dictionary of Pāli Proper Names |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය සඳහා පමණක් නොව, දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය, බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය සහ ඉන්දියාවේ අශෝක අධිරාජයා පිළිබඳ අධ්‍යයනය සඳහා ද තීරණාත්මක තොරතුරු අඩංගු වැදගත් මූලාශ්‍රයකි. එහි බුදුන් වහන්සේගේ සහ අශෝක අධිරාජයාගේ ජීවිත කාලයන් මෙන්ම බුද්ධාගම ලෝක ආගමක් ලෙස ව්‍යාප්ත වීම පිළිබඳ තොරතුරු ද ඇතුළත් වේ. එහි වාර්තාවල සඳහන් බොහෝ කරුණු ශ්‍රී ලංකාවේ සහ ඉන්දියාවේ සිදු කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මඟින් තහවුරු වී ඇති අතර මහාවංශයේ ආඛ්‍යාන අග්නිදිග ආසියාවේ බුද්ධාගම ප්‍රචලිත කිරීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලබා දුන් අතර, ඉන්දියානු ඉතිහාසය තුළ අශෝක අධිරාජයාගේ අනන්‍යතාව තහවුරු කිරීම සඳහා ද සුවිශේෂී වැදගත්කමක් දරයි. එහි ඓතිහාසික හා ආගමික ආඛ්‍යාන ආසියාවේ වංශකථාකරුවන්, චිත්‍ර ශිල්පීන් සහ මූර්ති ශිල්පීන්ට ද බලපෑම් කරමින් සාහිත්‍ය, සිතුවම් හා මූර්ති නිර්මාණ සඳහා ප්‍රබල ආභාසයක් සපයා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ ඓතිහාසික, සංස්කෘතික, වාග්විද්‍යාත්මක සහ ශාස්ත්‍රීය වටිනාකම එහි අත්පිටපත් රටවල් කිහිපයක පැවතීමෙන් ද, එය අග්නිදිග ආසියානු සහ යුරෝපීය භාෂා කිහිපයකට අක්ෂර පරිවර්තනය කර පෙළ පරිවර්තනය කිරීමෙන් ද පිළිබිඹු වේ. ශ්‍රී ලාංකිකයන් බොහෝ දෙනා මහාවංශය තමන්ගේ ආරම්භය, ඓතිහාසික පරිණාමය සහ සංස්කෘතික අනන්‍යතාව පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියක් ලෙස සලකති. එබැවින්, මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා පමණක් නොව, දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ ආගමික, සංස්කෘතික සහ බුද්ධිමය ඉතිහාසය අවබෝධ කරගැනීම සඳහා ද අතිශය වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

2023 වර්ෂයේදී ''Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE)'' යන නාමයෙන් මහාවංශය යුනෙස්කෝවේ [[ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන|ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට]] ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම පිළිගැනීම මඟින් මහාවංශයේ ලේඛනමය, ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් පිළිගෙන ඇති අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය හා බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ තොරතුරු ආරක්ෂා කිරීමේ සහ අනාගත පරම්පරාවන්ට ඒවා ප්‍රවේශ කරවීමේ වැදගත්කම ද ඉස්මතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Memory of the World International Register |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/grid |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය හා පසුබිම ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය කාලානුක්‍රමිකව විස්තර කරන පාලි භාෂාවෙන් රචිත ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එහි අන්තර්ගතය තුළ මෙරට රජවරුන්ගේ පරම්පරා, ඔවුන්ගේ පාලන සමයන්හි සිදුවීම්, ථේරවාදී බුදුදහමේ ඉතිහාසය සහ රාජ්‍යය හා සංඝ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ. මෙම කෘතියේ ආරම්භක කොටස පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය පිළිබඳ වාර්තා කරන අතර, පසුකාලීන කොටස් මඟින් එම වංශකථා සම්ප්‍රදාය සියවස් ගණනාවක් පුරා ඉදිරියට ගෙන යනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශයේ ආරම්භය ===

මහාවංශය රචනා කිරීමේ සම්ප්‍රදාය පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ විහාරස්ථාන ආශ්‍රිතව පැවති ඉතිහාස වාර්තා හා අටුවා සාහිත්‍යය සමඟ සම්බන්ධ වේ. මහාවංශයේ මුල් කොටස ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන සියවසේදී ආරම්භ වී ඇති අතර, එය අනුරාධපුර මහා විහාරය ආශ්‍රිතව වැඩ විසූ මහානාම හිමියන් විසින් රචනා කර ඇත. මෙම රචනාවට සියවස් කිහිපයකට පෙර පැවති දීපවංශය,සීහලඅට්ඨකථා මහාවංශය ආදී සිංහල භාෂාමය ඉතිහාස සම්ප්‍රදායන් සහ පැරණි ලේඛන එහි පසුබිම සැකසීමට දායක වී ඇති බව විද්වත් අධ්‍යයනවල සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahāvaṃsa |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Mah%C4%81va%E1%B9%83sa |website=Encyclopædia Britannica, 1911 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයට පෙර රචනා වූ දීපවංශය ද ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් ඉතිහාසය හා බුදුසසුනේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් පැරණි පාලි වංශකථාවකි. මෙම කෘති දෙකෙහි අන්තර්ගතය හා ඒවායේ මූලාශ්‍ර පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදායේ වර්ධනය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=On the Chronicles of Ceylon |url=https://ancient-buddhist-texts.net/Reference/Chronicles-of-Ceylon/01-Chronological.htm |website=Ancient Buddhist Texts |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශය රචනා කිරීමේ අරමුණ ===

මහාවංශයේ රචනා අරමුණ එහි ආගමික හා ඓතිහාසික ස්වභාවය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එහි මුල් කොටසෙහි කතුවරයා පාඨකයන් තුළ ඉතිහාසයේ සිදු වූ යහපත් සිදුවීම් පිළිබඳව  ප්‍රසාදය ද අයහපත් සිදුවීම් පිළිබඳව පහන් සංවේගය ද ඇති කර ගැනීම තම රචනාවේ අරමුණක් ලෙස දක්වා ඇත.එමඟින් බෞද්ධ මූලාශ්‍රවල එන සංසාර ස්වභාවය ඉතිහාසය තුළින් පෙන්වීමට උත්සාහ කර ඇති බව විචාරක මතයයි.එමෙන්ම බුදුසසුනේ වර්ධනයට දායක වූ රජවරුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම්, විහාරස්ථාන හා ආගමික ආයතන සමඟ ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතා සහ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ විස්තර කෘතියේ ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ගනී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, මහාවංශය ආගමික අරමුණක් සහිත වංශකථාවක් වුවද, එහි අන්තර්ගතය බුදුදහමට පමණක් සීමා නොවේ. එය රාජවංශික අනුපිළිවෙළ, දේශපාලන සිදුවීම්, පාලන කාලයන් සහ පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ,ඉන්දියාවේ, වෙනත් දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාතික රටවල මෙන්ම ඇතැම් විට බටහිර හා නැගෙනහිර ආසියාතික රටවල සමාජයේ සංස්කෘතික තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද සපයයි. එබැවින් එය ආගමික සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙස මෙන්ම ඉතිහාස පර්යේෂණ සඳහා භාවිත වන මූලාශ්‍රයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශයේ කර්තෘත්වය ===

මහාවංශයේ මුල් කොටස සාම්ප්‍රදායිකව මහාවිහාරයේ දික්සඳ පිරිවෙනෙහි වැඩ විසූ මහානාම හිමියන් විසින් රචනා කර තිබෙන බව සලකනු ලැබේ. උන්වහන්සේ ධාතුසේන රජුගේ පාලන සමයට අදාළව මහාවංශය රචනා කිරීම ආරම්භ වූ බවත්ය.ඒ සඳහා ඊට පෙර තිබූ දීපවංශය, සීහලඅට්ඨකථාමහාවංශය ආදී සියවස් කිහිපයකට පෙර තිබූ වංශකතා ද මූලාශ්‍රකොට ගත් බව දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

එහෙත් අද මහාවංශය ලෙස හඳුන්වන සම්පූර්ණ ඓතිහාසික වංශකථාව එක් පුද්ගලයකු විසින් එකවර රචනා කරන ලද කෘතියක් නොවේ. එහි මුල් කොටසින් පසු ඉතිහාසය විස්තර කරන කොටස් විවිධ කාලවලදී විවිධ කතුවරුන් විසින් සම්පාදනය කර ඇත. එම නිසා මහාවංශයේ කර්තෘත්වය සාකච්ඡා කිරීමේදී මුල් මහාවංශය සහ එහි පසුකාලීන අඛණ්ඩ කොටස් අතර වෙනස සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== රචනා කාලය හා ඓතිහාසික පසුබිම ===

මහාවංශයේ මුල් කොටස රචනා කිරීම ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන සියවසේදී ආරම්භ වූ බව සාමාන්‍යයෙන් පිළිගැනේ. එය ධාතුසේන රජුගේ පාලන සමය හා අනුරාධපුර මහා විහාරයේ බෞද්ධ ශාස්ත්‍රීය පරිසරය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත. එහි මුල් කොටසෙහි 37 වන පරිච්ඡේදය දක්වා අන්තර්ගතය පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භක සම්ප්‍රදායන් සිට මහසෙන් රජුගේ පාලන සමය දක්වා විහිදේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

පසුකාලීනව මහාවංශයේ ඓතිහාසික වාර්තා විවිධ කතුවරුන් විසින් අඛණ්ඩව සම්පාදනය කර ඇත. එම අඛණ්ඩතාව හේතුවෙන් වංශකථාවේ විෂය පථය මහසෙන් රජුගේ කාලයෙන් ඔබ්බට ගොස්, ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යකාලීන රාජධානි සහ පසුකාලීන දේශපාලන වෙනස්කම් දක්වා විහිදෙයි. යුනෙස්කෝවේ ලියාපදිංචි කර ඇති ලේඛන එකතුවේ කාල පරාසය ක්‍රිස්තු පූර්ව 6 සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1815 දක්වා ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

== මහාවංශයේ අන්තර්ගතය ==

මහාවංශයෙහි අන්තර්ගතය ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භක ඉතිහාස සම්ප්‍රදායන්, රජවරුන්ගේ පාලන කාලයන්, බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය සහ බෞද්ධ ආගමික ආයතනවල වර්ධනය යන විෂයයන් රැසක් ආවරණය කරයි. එහි පරිච්ඡේද කාලානුක්‍රමික පිළිවෙළකට සංවිධානය කර ඇති අතර, රජවරුන්ගේ රාජාභිෂේක, යුද්ධ, ආගමික කටයුතු, විහාරස්ථාන ඉදිකිරීම් සහ ධාතු වන්දනාව ආශ්‍රිත සිදුවීම් පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ මුල් පරිච්ඡේදවල බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිබඳ ආගමික සම්ප්‍රදායන් සහ බුදුසසුනේ මුල් ඉතිහාසය විස්තර කෙරේ. ඉන් අනතුරුව විජය කුමරුගේ පැමිණීම, ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් රජවරුන්ගේ පාලනය, දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ සමය, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය සහ දුටුගැමුණු රජුගේ පාලනය වැනි සිදුවීම් පිළිබඳ වාර්තා ඉදිරිපත් වේ. පසුකාලීන කොටස්වලින් ද දිවයිනේ රාජ්‍ය පාලනය හා ආගමික ඉතිහාසය අඛණ්ඩව විස්තර කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Mahāvaṃsa or the Great Chronicle of Ceylon |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Mah%C4%81va%E1%B9%83sa_or_the_Great_Chronicle_of_Ceylon |website=Wikisource |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== බුදුන් වහන්සේ හා ශ්‍රී ලංකාව පිළිබඳ විස්තර ===

මහාවංශයේ පළමු පරිච්ඡේදය බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායික වාර්තා ඉදිරිපත් කරයි. එහිදී බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමන තුනක් පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ. මෙම වාර්තා ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදාය සහ දිවයිනේ බුදුදහමට හිමි ස්ථානය පැහැදිලි කරන ආගමික සාහිත්‍යමය අංග ලෙස සැලකිය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Mahāvaṃsa or the Great Chronicle of Ceylon |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Mah%C4%81va%E1%B9%83sa_or_the_Great_Chronicle_of_Ceylon |website=Wikisource |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

පළමු පරිච්ඡේදවල බුදුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය, බෞද්ධ සංඝ සමාජයේ මුල් ඉතිහාසය සහ ධර්ම සංගායනා පිළිබඳ තොරතුරු ද ඇතුළත් වේ. මෙම කොටස්වල අරමුණ බෞද්ධ ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය සමඟ ඇති සම්බන්ධය පැහැදිලිව ධධතභකිරීම වන අතර, ඒවායේ අන්තර්ගතය බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== විජය කුමරු හා මුල් රජවරුන් ===

මහාවංශයේ මුල් කොටසෙහි විජය කුමරුගේ ලංකාගමනය සහ ඔහුගෙන් ආරම්භ වූ බවට දැක්වෙන රාජවංශික සම්ප්‍රදාය විස්තර කර ඇත. විජය කුමරුගේ පැමිණීමෙන් අනතුරුව පණ්ඩුවාසුදේව, අභය සහ පණ්ඩුකාභය වැනි රජවරුන්ගේ පාලනය පිළිබඳ විස්තර ඉදිරිපත් වේ. මෙම වාර්තා මඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් රාජ්‍ය පාලනය, ජනාවාස සහ රාජධානියක වර්ධනය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික ඉතිහාස කථනයක් ගොඩනඟා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

පණ්ඩුකාභය රජුගේ පාලනය පිළිබඳ විස්තරවලදී අනුරාධපුර නගරයේ සංවිධානය, පාලන කටයුතු සහ ආගමික ස්ථාන සම්බන්ධ තොරතුරු ද සඳහන් වේ. මෙම කරුණු පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සහ වෙනත් ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර සමඟ සසඳා අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ නාගරික හා දේශපාලන වර්ධනය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකි බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== දේවානම්පියතිස්ස රජු හා බුදුදහමේ ආගමනය ===

මහාවංශයේ වැදගත් කොටසක් දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ පාලන සමය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳව වෙන් කර ඇත. එහි සඳහන් පරිදි, ඉන්දියාවේ අශෝක අධිරාජයාගේ අනුග්‍රහය යටතේ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ශ්‍රී ලංකාවට වැඩම කළ අතර, එම සිදුවීම මෙරට බෞද්ධ ඉතිහාසයේ ප්‍රධාන සන්ධිස්ථානයක් ලෙස නිරූපණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ වැඩමවීමෙන් පසු දේවානම්පියතිස්ස රජු බුදුදහම පිළිගැනීම, මහා විහාරය පිහිටුවීම, චේතිය පබ්බත විහාරය හා සම්බන්ධ සිදුවීම්, බුදුන් වහන්සේගේ ධාතු සහ ශ්‍රී මහා බෝධි ශාඛාව ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ඒම පිළිබඳ වාර්තා මහාවංශයේ ඇතුළත් වේ. මෙම විස්තර ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආයතන, වන්දනා සම්ප්‍රදායන් සහ රාජ්‍ය අනුග්‍රහය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සඳහා වැදගත් මූලාශ්‍රයකි.විශේෂයෙන්ම මේ කොටසේ තොරතුරු අනුව ඉන්දීය අශෝක ඉතිහාසය වඩාත් පැහැදිලි වන බව ඉතිහාසඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== දුටුගැමුණු රජු හා එළාර රජු ===

මහාවංශයේ 22 වන පරිච්ඡේදයේ සිට දුටුගැමුණු රජුගේ උපත, තරුණ කාලය සහ රාජ්‍ය බලය ලබාගැනීම සඳහා සිදු කළ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ. එළාර රජු සමඟ පැවති යුද්ධය සහ දුටුගැමුණු රජුගේ ජයග්‍රහණය පිළිබඳ වාර්තා මහාවංශයේ ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ගනී. මෙම සිදුවීම් වංශකථාවේ දේශපාලන හා ආගමික අදහස් එකට බැඳී ඇති ආකාරය නිරූපණය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

දුටුගැමුණු රජුගේ පාලන සමය පිළිබඳ විස්තරවලට රුවන්වැලිසෑය ඉදිකිරීමේ ආරම්භය, මිරිසවැටිය විහාරය සහ ලෝවාමහාපාය සම්බන්ධ සිදුවීම් ඇතුළත් වේ. එමඟින් රජවරුන්ගේ ආගමික අනුග්‍රහය, ස්තූප හා විහාරස්ථාන ඉදිකිරීම සහ බෞද්ධ සංඝ සමාජය සමඟ පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු ඉදිරිපත් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== පසුකාලීන රජවරුන් හා රාජධානි ===

මහාවංශයේ පසුකාලීන පරිච්ඡේදවල අනුරාධපුර රාජධානියේ විවිධ රජවරුන්ගේ පාලන සමයන්, යුද්ධ, රාජ්‍ය පාලන වෙනස්කම් සහ ආගමික ආයතනවල වර්ධනය පිළිබඳ වාර්තා ඇතුළත් වේ. රජවරුන් විසින් සිදු කරන ලද විහාරස්ථාන හා ස්තූප ඉදිකිරීම්, ආගමික කටයුතු සඳහා ලබා දුන් අනුග්‍රහය සහ සංඝ සමාජය සමඟ පැවති සම්බන්ධතා එහි නැවත නැවතත් අවධාරණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ අඛණ්ඩ කොටස් වන චූළවංශය ආශ්‍රිත වාර්තා මඟින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ හතරවන සියවසෙන් පසු කාලයේ සිට ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය තවදුරටත් විස්තර කෙරේ. පරාක්‍රමබාහු රජවරුන්ගේ පාලනය, රාජ්‍ය පරිපාලනය, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ ආගමික ප්‍රතිසංස්කරණ වැනි කරුණු මෙම පසුකාලීන ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය තුළ සාකච්ඡා වේ. යුනෙස්කෝ ලේඛනයට ඇතුළත් කර ඇති මහාවංශ ලේඛන එකතුවේ විෂය පථය 1815 දක්වා විහිදෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටත බුදුදහම පිළිබඳ තොරතුරු ===

මහාවංශයේ අන්තර්ගතය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසයට පමණක් සීමා නොවේ. එහි අශෝක අධිරාජයාගේ පාලනය, ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ඉතිහාසය සහ වෙනත් ආසියානු ප්‍රදේශවල බුදුදහම ව්‍යාප්ත වීම සම්බන්ධ තොරතුරු ද ඇතුළත් වේ. මෙම විස්තර ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියානු උපමහාද්වීපය අතර පැවති ආගමික හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ බෞද්ධ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛන මූලාශ්‍රයකි. එහි සඳහන් කරුණු සහ වෙනත් ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර අතර සැසඳීම් මඟින් අශෝක අධිරාජයාගේ ඉතිහාසය සහ බුදුදහමේ ජාත්‍යන්තර ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා ද දායකත්වයක් ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;
=== මහාවංශයේ අන්තර්ගතය පිළිබඳ සාරාංශය ===

* '''බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන්'''
** බුදුන් වහන්සේ පිළිබඳ වාර්තා සහ ධර්ම සංගායනා.
** ශ්‍රී ලංකාවේ,ඉන්දියාවේ සහ වෙනත් රටවල බෞද්ධ ඉතිහාස සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් තොරතුරු.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

*'''සිංහල හ වැඳි ජනතාවගේ තොරතුරු'''
**ඉතිහාසමය වශයෙන් විජයාගමනයට පෙර දිවයිනේ සිටි යක්ඛ,නාග,දේව හා (රක්ඛ - රක්ඛ යන ජන කොටස පිළිබඳව විවාද පවතී) යන ගෝත්‍රික ජනතාව ගැන තොරතුරු 
** විජයාගමනය සහ ආර්යය සංක්‍රමණ සමඟ පසුව දිවයිනේ (සිව්) ගෝත්‍රික ජනතාව පොදුවේ &quot;සිංහල&quot; ජනයා ලෙස හැඳින්වූ බව විශ්වාස කෙරේ.ස්වාධීනව වෙන් ව සිටී මුල් ජන කොටස වැදි ජනතාව ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

* '''මුල් රාජවංශ'''
** විජය කුමරු සහ මුල් රජවරුන් පිළිබඳ වාර්තා.
** රාජවංශික සම්ප්‍රදායන් සහ මුල් රාජ්‍ය පාලනය පිළිබඳ තොරතුරු.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

* '''බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය'''
** දේවානම්පියතිස්ස රජු, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ සහ ශ්‍රී මහා බෝධිය පිළිබඳ වාර්තා.
** බෞද්ධ ආයතන හා රාජ්‍ය අනුග්‍රහය පිළිබඳ තොරතුරු.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

* '''යුද්ධ හා දේශපාලනය'''
** දුටුගැමුණු රජු සහ එළාර රජු ඇතුළු රජවරුන්ගේ පාලන සමයන් පිළිබඳ විස්තර.
** දේශපාලන ඉතිහාසය හා රාජ්‍ය බලය පිළිබඳ වාර්තා.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

* '''ආගමික ගොඩනැගිලි'''
** ස්තූප, විහාර සහ අනෙකුත් බෞද්ධ ආගමික ආයතන පිළිබඳ වාර්තා.
** පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන සහ ආගමික අනුග්‍රහය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් තොරතුරු.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO}}&lt;/ref&gt;

* '''පසුකාලීන ඉතිහාසය'''
** විවිධ රාජවංශ සහ මහාවංශයේ පසුකාලීන අඛණ්ඩ කොටස් පිළිබඳ විස්තර.
** ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යකාලීන හා පසුකාලීන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO}}&lt;/ref&gt;

* '''ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ ඉතිහාසය'''
** අශෝක අධිරාජයා සහ ඉන්දියාව සමඟ පැවති බෞද්ධ සම්බන්ධතා පිළිබඳ වාර්තා.
** කලාපීය ආගමික හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

== මහාවංශයේ සංස්කරණ හා අඛණ්ඩතාව ==

මහාවංශය යනු එක් කාලයකදී පමණක් රචනා කර අවසන් කරන ලද ග්‍රන්ථයක් නොව, ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශික ඉතිහාසය සහ බෞද්ධ ශාසනික ඉතිහාසය අනුක්‍රමයෙන් වාර්තා කළ ඓතිහාසික වංශකථා සම්ප්‍රදායක කොටසකි. සාම්ප්‍රදායිකව මහාවංශයේ පැරණි කොටස සහ එහි අඛණ්ඩතාව ලෙස සැලකෙන චූළවංශය අතර සම්බන්ධතාවය මෙම ග්‍රන්ථ සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ. විවිධ කාලවලදී රචිත කොටස්, අත්පිටපත් සම්ප්‍රදාය සහ පසුකාලීන සංස්කරණ හේතුවෙන් වර්තමානයේ මහාවංශය ලෙස හඳුන්වන සමස්ත වංශකථාව දීර්ඝ ඓතිහාසික කාලපරාසයක් ආවරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=Mahāvaṃsa |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Mah%C4%81va%E1%B9%83sa |website=1911 Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;&gt;{{cite web |title=Cūlavaṃsa |url=https://palitextsociety.org/product/culava%E1%B9%83sa/ |website=Pali Text Society |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  මහාවංශයේ මුල් කොටස ===

මහාවංශයේ පැරණි කොටස සාමාන්‍යයෙන් ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන හෝ හයවන සියවසට අයත් කෘතියක් ලෙස සැලකේ. එහි රචනය සම්ප්‍රදායිකව අනුරාධපුර මහාවිහාරය ආශ්‍රිතව වැඩසිටි මහානාම හිමියන් විසින් රචනා කල බවට විශ්වාස කෙරේ. මෙම කොටස පාලි භාෂාවෙන් පද්‍යමය ආකාරයෙන් රචනා කර ඇති අතර, බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ විස්තර වලින් ආරම්භ වී ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් රාජවංශික ඉතිහාසය සහ බුදුදහම දිවයිනට පැමිණීම සම්බන්ධ සිදුවීම් දක්වා විහිදෙයි.&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;&gt;{{cite web |title=Handbook of Pali Literature |url=https://zenodo.org/records/5636804/files/von%20Hinu%CC%88ber%201996.pdf |website=Zenodo |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ මුල් කොටසෙහි විජය කුමරුගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ තොරතුරු, බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායන්, අශෝක අධිරාජයාගේ කාලයේ බෞද්ධ ශාසනයේ ව්‍යාප්තිය, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය සහ දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ පාලන සමය වැනි කරුණු ඇතුළත් වේ. එසේම දුටුගැමුණු රජුගේ ජීවිතය සහ පාලනය පිළිබඳ විස්තර සඳහාද එහි සැලකිය යුතු ඉඩක් වෙන් කර ඇත. මෙම අන්තර්ගතය මගින් රාජ්‍ය පාලනය සහ බෞද්ධ ශාසනය අතර පැවති සම්බන්ධතාවය වංශකථා සම්ප්‍රදායේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන් නිරූපණය කරයි.&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ මුල් කොටස රචනා කිරීමේදී ඊට පෙර පැවති සිංහල භාෂාමය වංශකථා සහ ශාසනික සම්ප්‍රදායන් උපයෝගී කරගන්නට ඇතැයි විද්වත් අධ්‍යයනවල සඳහන් වේ. එම පැරණි මූලාශ්‍ර සියල්ලම වර්තමානයේ ස්වාධීන ග්‍රන්ථ ලෙස සුරැකී නොමැති බැවින්, ඒවායේ අන්තර්ගතය පිළිබඳ අවබෝධය ලබාගැනීමේදී මහාවංශය ඇතුළු ඉතිරිව ඇති වංශකථා සහ වෙනත් සාක්ෂි සංසන්දනය කිරීම වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;

=== චූළවංශය හා මහාවංශයේ අඛණ්ඩතාව ===

චූළවංශය (Cūḷavaṃsa) මහාවංශයේ අඛණ්ඩ කොටසක් ලෙස සැලකෙන පාලි වංශකථාවකි. එහි අන්තර්ගතය ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය පාලනය, රජවරුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් සහ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ විස්තර පසුකාලීන යුග දක්වා ගෙන යයි. පාලි ග්‍රන්ථ සමාගම (Pali Text Society) විසින් පළ කර ඇති විද්වත් සංස්කරණයේ විස්තර අනුව, චූළවංශයෙහි අන්තර්ගතය දොළොස්වන සියවසේ සිට දහනවවන සියවස දක්වා කාලය ආවරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;/&gt;

විල්හෙල්ම් ගයිගර් (Wilhelm Geiger) සිය සංස්කරණ කටයුතුවලදී වංශකථාව කොටස් වශයෙන් වෙන් කර ඉදිරිපත් කළේය. ඔහුගේ වර්ගීකරණය අනුව මහාවංශයේ පළමු කොටස ලෙස පරිච්ඡේද 1–37 ද, චූළවංශයේ පළමු කොටස ලෙස පරිච්ඡේද 38–79 ද, එහි පසු කොටස ලෙස පරිච්ඡේද 80–101 ද සැලකේ. මෙම පරිච්ඡේද වර්ගීකරණය ගයිගර්ගේ සංස්කරණ සම්ප්‍රදාය අවබෝධ කරගැනීමට ප්‍රයෝජනවත් වුවද, එය වංශකථාවේ සියලු කොටස් එකම කාලයකදී හෝ එකම කතුවරයකු විසින් රචනා කරන ලද බවක් අදහස් නොකරයි.&lt;ref name=&quot;MahavamsaOrg&quot;&gt;{{cite web |title=The Culavamsa |url=https://mahavamsa.org/culavamsa/ |website=The Mahavamsa: The Great Chronicle of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

චූළවංශය දීර්ඝ කාලයක් පුරා විවිධ කතුවරුන් විසින් ඉදිරියට ගෙන යන ලද වංශකථා සම්ප්‍රදායක් ලෙස සැලකේ. එබැවින් එහි භාෂා රටාව, විස්තර ඉදිරිපත් කරන ආකාරය සහ අවධානය යොමු කරන ඓතිහාසික සිදුවීම් කොටසින් කොටසට වෙනස් විය හැකිය. මහාවංශය හා චූළවංශය එක්ව අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ දීර්ඝකාලීන රාජවංශික හා ශාසනික ඉතිහාසය පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකි නමුත්, එහි එක් එක් කොටසෙහි කාලය සහ කර්තෘත්වය වෙන වෙනම විමර්ශනය කළ යුතු බව විද්වත් මතය වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MahavamsaOrg&quot;/&gt;

===  පසුකාලීන එකතු කිරීම් හා සංස්කරණ ===

මහාවංශ සම්ප්‍රදායේ පසුකාලීන වර්ධනයට විවිධ කාලවලදී වංශකථාව ඉදිරියට ගෙන ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ දායකත්වය බලපා ඇත. චූළවංශයේ විවිධ කොටස් විවිධ කාලවලදී රචනා වූ බැවින්, ඒවායේ කර්තෘත්වය සහ කාල නිර්ණය සම්බන්ධයෙන් එක් කතුවරයකුට හෝ එක් යුගයකට පමණක් සීමා වූ පැහැදිලි කිරීමක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඇතැම් කොටස් සම්බන්ධයෙන් කතුවරුන් පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික ආරෝපණ තිබුණද, ඒවා විද්වත් සංස්කරණ හා ඓතිහාසික සාක්ෂි සමඟ සලකා බැලිය යුතු බව ඉතිහාසඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;

අත්පිටපත් පිටපත් කිරීමේදී සිදුවූ පාඨමය වෙනස්කම්, අත්පිටපත් අතර කියවීම්වල වෙනස්කම් සහ පරිච්ඡේදවල පිහිටීම සම්බන්ධ ගැටලු වංශකථාවේ නූතන සංස්කරණ සකස් කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගෙන ඇත. පැරණි අත්පිටපත් කිහිපයක පරිච්ඡේද අතුරුදන්ව තිබීම, ඇතැම් පරිච්ඡේද වෙනත් ස්ථානවල පිහිටා තිබීම සහ පිටපත් තුළ නිවැරදි කිරීම් දක්නට ලැබීම වැනි කරුණු පාඨ විචාරයේ වැදගත්කම පෙන්වයි.&lt;ref name=&quot;RoyalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=The Royal Library: Catalogue of Oriental Manuscripts |url=https://img.kb.dk/export/sites/kb_dk/da/nb/samling/os/osdownloads/COMDC_1.pdf |website=The Royal Library, Denmark |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ඒ අනුව, මහාවංශයේ වර්තමානයේ භාවිත වන පාඨය සකස් වී ඇති ආකාරය තේරුම් ගැනීමේදී මුල් රචනය, පසුකාලීන අඛණ්ඩතා, අත්පිටපත් සම්ප්‍රදාය සහ නූතන විද්වත් සංස්කරණ අතර වෙනස හඳුනාගැනීම අවශ්‍ය වේ. මෙහිදී “පසුකාලීන එකතු කිරීම්” යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ අනිවාර්යයෙන්ම අහඹු ලෙස ඇතුළත් කළ කොටස් පමණක් නොව, වංශකථාව ඓතිහාසික කාලය ඔස්සේ ඉදිරියට ගෙන ගිය රචනා සහ පාඨ සම්ප්‍රදායේ වර්ධනයද ඇතුළත් පුළුල් ක්‍රියාවලියකි.&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RoyalLibrary&quot;/&gt;

=== මහාවංශයේ අත්පිටපත් හා මුද්‍රිත සංස්කරණ ===

මහාවංශය අතීතයේදී අත්පිටපත් මඟින් සම්ප්‍රේෂණය වූ අතර, ඒවා සංරක්ෂණය කිරීම සහ සංසන්දනය කිරීම නූතන විද්වත් සංස්කරණ සඳහා පදනමක් සැපයීය. රාජකීය පුස්තකාලයේ අත්පිටපත් නාමාවලියෙහි විස්තර කර ඇති මහාවංශ අත්පිටපත් අතර තල්පත් අත්පිටපත්ද ඇතුළත් වේ. එවැනි අත්පිටපත්වල පරිච්ඡේද අනුපිළිවෙළ, පාඨමය නිවැරදි කිරීම් සහ අතුරුදන් කොටස් වැනි ලක්ෂණ සංස්කරණ කටයුතුවලදී වැදගත් සාක්ෂි වේ.&lt;ref name=&quot;RoyalLibrary&quot;/&gt;

මහාවංශය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමේ මුල් වැදගත් පියවරක් වූයේ ජෝර්ජ් ටර්නර් (George Turnour) විසින් 1837 දී සිදු කරන ලද සංස්කරණය සහ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයයි. ඉන්පසු හිකඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල හිමියන් සහ බටුවන්තුඩාවේ දේවරක්ෂිත පඬිතුමා විසින් 1883 දී තවත් සංස්කරණයක් පළ කරන ලදී. මෙම ප්‍රකාශන මහාවංශය පිළිබඳ පාලි පාඨ අධ්‍යයනයට සහ එහි ඉතිහාසමය අන්තර්ගතය වෙනත් භාෂා ඔස්සේ අධ්‍යයනය කිරීමට වැදගත් විය.&lt;ref name=&quot;TurnourEditions&quot;&gt;{{cite web |title=The Mahavamsa |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Mah%C4%81va%E1%B9%83sa |website=1911 Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LivingFountains&quot;&gt;{{cite web |title=From the Living Fountains of Buddhism |url=https://ancient-buddhist-texts.net/Reference/Living-Fountains/Living-Fountains.pdf |website=Ancient Buddhist Texts |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

විල්හෙල්ම් ගයිගර් විසින් සකස් කරන ලද මහාවංශයේ විද්වත් සංස්කරණය 1908 දී පළ වූ අතර, ඔහුගේ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය 1912 දී ප්‍රකාශයට පත් විය. ගයිගර්ගේ කටයුතු පැරණි පාඨ සංසන්දනය කිරීම, විවිධ කියවීම් විමර්ශනය කිරීම සහ වංශකථාවේ ඓතිහාසික පසුබිම පැහැදිලි කිරීම සම්බන්ධයෙන් වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;/&gt;

චූළවංශය සම්බන්ධයෙන්ද ගයිගර් විසින් සකස් කළ පාලි සංස්කරණය 1925 සහ 1927 වර්ෂවල වෙළුම් දෙකක් ලෙස පළ විය. එහි ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය 1929 සහ 1930 වර්ෂවල ප්‍රකාශයට පත් වූ අතර, එය සී. මේබල් රික්මර්ස් (C. Mabel Rickmers) විසින් ජර්මානු පරිවර්තනයෙන් ඉංග්‍රීසියට පරිවර්තනය කරන ලදී. මෙම සංස්කරණ සහ පරිවර්තන මහාවංශ සම්ප්‍රදායේ පසුකාලීන කොටස් ජාත්‍යන්තර විද්වත් අධ්‍යයනයට විවෘත කිරීමට දායක විය.&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CulaTranslation&quot;&gt;{{cite web |title=Cūlavaṃsa (Translation) |url=https://palitextsociety.org/product/culava%E1%B9%83sa-translation/ |website=Pali Text Society |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ මුද්‍රිත සංස්කරණ සහ පරිවර්තන භාවිත කිරීමේදී ඒවායේ ප්‍රකාශන වර්ෂය, සංස්කාරකවරයා, පරිවර්තකවරයා සහ භාවිත කළ අත්පිටපත් පිළිබඳ තොරතුරු පරීක්ෂා කිරීම වැදගත් වේ. විවිධ සංස්කරණවල පාඨමය වෙනස්කම් තිබිය හැකි බැවින්, විශේෂයෙන්ම පරිච්ඡේද අංක, පද අර්ථ සහ ඓතිහාසික දින වකවානු සඳහන් කරන විට අදාළ සංස්කරණය පැහැදිලිව හඳුනාගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RoyalLibrary&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස මහාවංශය ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි හා මධ්‍යකාලීන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවිත වන ප්‍රධාන ලිඛිත මූලාශ්‍රයකි. එහි රජවරුන්ගේ පාලන සමයන්, යුද්ධ, රාජ්‍ය පාලන කටයුතු, ආගමික ආයතන පිහිටුවීම සහ වාරිමාර්ග හා ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම වැනි කරුණු පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් වේ. එම තොරතුරු සෙල්ලිපි, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සහ වෙනත් ඓතිහාසික වාර්තා සමඟ සංසන්දනය කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය පිළිබඳ වඩාත් පුළුල් අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;&gt;{{cite journal |last= |first= |title=Evolution of the dry zone water harvesting and management systems in Sri Lanka during the Anuradhapura Kingdom; a study based on ancient chronicles and lithic inscriptions |journal=Water History |year=2019 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s12685-019-00230-7 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, මහාවංශය නූතන අර්ථයෙන් සකස් කළ සම්පූර්ණයෙන්ම මධ්‍යස්ථ ඉතිහාස වාර්තාවක් ලෙස නොව, බෞද්ධ ආගමික පසුබිමක රචිත වංශකථාවක් ලෙසද විමසා බැලිය යුතු බවත්,එහි ආගමික අරමුණු, රජවරුන් පිළිබඳ ඇගයීම්, පුරාවෘත්ත සහ සාහිත්‍යමය විස්තර ඇතුළත් වන බැවින්, එක් එක් තොරතුරේ ඓතිහාසික වටිනාකම වෙන වෙනම ඇගයීම අවශ්‍ය වන විද්වත් මතය වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://academic.oup.com/columbia-scholarship-online/book/13237 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;&gt;{{cite thesis |last=Mendis |first=G. C. |title=A historical criticism of the &quot;Mahavamsa,&quot; Chapters I-XX |institution=SOAS University of London |year=1930 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/397839 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම ===

ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි රාජධානිවල දේශපාලන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී මහාවංශය ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ. එහි විවිධ රජවරුන්ගේ පාලන සමයන්, රාජ්‍ය බලය සඳහා සිදු වූ අරගල, යුද්ධ, රාජ්‍ය පාලනය සහ ආගමික ආයතන සමඟ පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු අන්තර්ගත වේ. විශේෂයෙන්ම අනුරාධපුර රාජධානියේ ඉතිහාසය සම්බන්ධයෙන් එහි විස්තර, වෙනත් ලිඛිත මූලාශ්‍ර හා පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කිරීමට පදනමක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;&gt;{{cite journal |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Trustworthiness of the Mahavamsa |journal=Aryan Culture |volume=6 |issue=2 |year=1930 |pages=205–228 |url=https://aryanculture.org/records/4043 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයෙහි රජවරුන්ගේ පාලන සමයන් අනුපිළිවෙළින් ඉදිරිපත් කර ඇති නිසා, පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශික කාල නිර්ණය සකස් කිරීම සඳහා එය ප්‍රයෝජනවත් වේ. එහෙත් එහි සඳහන් සෑම දින වකවානුවක්ම හෝ පාලන කාලයක්ම වෙනත් මූලාශ්‍ර මගින් තහවුරු වී ඇති බවක් අදහස් නොවේ. එබැවින් රාජවංශික කාල නිර්ණය සකස් කිරීමේදී සෙල්ලිපි, කාසි, පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථර සහ ඉන්දියානු මූලාශ්‍රවල සඳහන් සමකාලීන සිදුවීම් සමඟ මහාවංශයේ තොරතුරු සැසඳීම වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;Hultzsch&quot;&gt;{{cite journal |last=Hultzsch |first=E. |title=Contributions to Singhalese Chronology |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |volume=45 |issue=3 |year=1913 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-royal-asiatic-society/article/abs/xv-contributions-to-singhalese-chronology/B8F6A29F6092964966C9D4F31C784F56 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයෙහි සඳහන් රාජ්‍ය පාලන කටයුතු සහ ඉදිකිරීම් පිළිබඳ තොරතුරු පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික හා පරිපාලන පසුබිම අධ්‍යයනය කිරීමටද උපකාරී වේ. වැව්, ඇළ මාර්ග, ආගමික ගොඩනැගිලි සහ වෙනත් පොදු ඉදිකිරීම් පිළිබඳ වාර්තා පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සසඳන විට, එම කටයුතු සිදු වූ කාලය සහ ඒවායේ සමාජමය වැදගත්කම පිළිබඳ අමතර තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

===  බුදුසසුන හා ආගමික ඉතිහාසය ===

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. බුදුදහම ලංකාවට පැමිණීම, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ආගමනය, දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ කාලයේ සිදු වූ ආගමික කටයුතු සහ බෞද්ධ විහාරාරාම පිහිටුවීම වැනි සිදුවීම් පිළිබඳ වංශකථාවේ විස්තර ඇතුළත් වේ. එම වාර්තා මගින් රාජ්‍ය පාලනය සහ බෞද්ධ සංඝ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතාවය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

වංශකථාවේ බෞද්ධ ශාසනයේ වර්ධනය, ධාතු වන්දනාව, ස්තූප හා විහාර ඉදිකිරීම, භික්ෂු සංඝයාට අනුග්‍රහය දැක්වීම සහ ආගමික උත්සව පිළිබඳ තොරතුරුද ඇතුළත් වේ. මෙම විස්තර ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් කාලයත් සමඟ වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීමේදී ප්‍රයෝජනවත් වේ. එහෙත් ඒවා බොහෝවිට බෞද්ධ ශාසනයේ වැදගත්කම ඉස්මතු කරන වංශකථාමය දෘෂ්ටිකෝණයකින් ඉදිරිපත් කර ඇති බවද සැලකිල්ලට ගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

මහාවංශයේ ආගමික විස්තර පරීක්ෂා කිරීමේදී එහි සඳහන් පුරාවෘත්තමය සිදුවීම් සහ ස්වාධීන සාක්ෂි මගින් තහවුරු කළ හැකි සිදුවීම් අතර වෙනස හඳුනාගැනීම වැදගත් වේ. නිදසුනක් ලෙස, ආගමික ස්ථාන ඉදිකිරීම හෝ ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම පිළිබඳ වාර්තා අදාළ ස්ථානවල නටබුන්, සෙල්ලිපි සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කාල නිර්ණයන් සමඟ සැසඳිය හැකිය. එවැනි සැසඳීම් මගින් වංශකථාවේ ආගමික වාර්තා සහ භෞතික සාක්ෂි අතර සම්බන්ධතා විමර්ශනය කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

=== පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සැසඳීම ===

මහාවංශයේ ඓතිහාසික තොරතුරු තහවුරු කිරීමේදී හෝ ඒවායේ සීමා හඳුනාගැනීමේදී පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. පුරාණ නගරවල නටබුන්, ස්තූප, විහාරාරාම, වැව්, ඇළ මාර්ග, කාසි සහ සෙල්ලිපි මගින් වංශකථාවේ සඳහන් ඇතැම් පුද්ගලයන්, ස්ථාන සහ ඉදිකිරීම් පිළිබඳ තොරතුරු වෙනත් ආකාරයකින් පරීක්ෂා කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

විශේෂයෙන්ම සෙල්ලිපිවල සඳහන් රජවරුන්ගේ නම්, පරිත්‍යාග, ආගමික ආයතන සහ පරිපාලන කටයුතු මහාවංශයේ වාර්තා සමඟ සංසන්දනය කිරීමෙන් ඓතිහාසික කාල නිර්ණය සහ සිදුවීම් පිළිබඳ අවබෝධය වැඩිදියුණු කළ හැකිය. ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ අධ්‍යයනයකදීද පුරාණ වංශකථා සහ ශිලා ලේඛන එකට භාවිත කරමින් ජල කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය විමර්ශනය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

කෙසේ වෙතත්, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂියක් මගින් යම් ස්ථානයක පැරණි ඉදිකිරීමක් පැවති බව තහවුරු කළ හැකි වුවද, එම ඉදිකිරීම වංශකථාවේ සඳහන් නිශ්චිත රජකු විසින්ම සිදු කළ බව ස්වයංක්‍රීයව තහවුරු නොවේ. එවැනි නිගමනයකට පැමිණීම සඳහා අදාළ සෙල්ලිපි, ස්ථරගත පුරාවිද්‍යාත්මක දත්ත, කාල නිර්ණය සහ වෙනත් ස්වාධීන මූලාශ්‍ර සලකා බැලිය යුතුය.නමුත් සමහර කාබන් කාල නිර්ණය අවස්ථා සෘජුවම මහාවංශයේ සඳහන් කාලයන්ට කාලානුපත වීම් ඕනෑ පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ වලදී හමු වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hultzsch&quot;/&gt;

කෙසේමුත් මහාවංශය සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි එකිනෙකට ආදේශක ලෙස නොව, එකිනෙක සම්පූර්ණ කරන මූලාශ්‍ර ලෙස භාවිත කිරීම වැදගත් වේ. වංශකථාවෙන් සිදුවීම් හා පුද්ගලයන් පිළිබඳ වාර්තා ලබාගත හැකි අතර, පුරාවිද්‍යාත්මක දත්ත මගින් එම වාර්තා සම්බන්ධයෙන් භෞතික හා කාලානුක්‍රමික පරීක්ෂණ සිදු කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

&lt;!-- ===මහාවංශයේ සිදුවීම් පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු වූ අවස්ථා===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! අංකය
! මහාවංශ සිදුවීම
! පින්තූරය
! පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීම
|-
| 1
| අශෝක අධිරාජයා සහ දේවානම්පිය තිස්ස රජු අතර පැවති සම්බන්ධතාව,&quot;දේවානම්පිය&quot; අභිධානය භාවිතා කිරීම
| [[ගොනුව:Ashoka pillar.jpg|150px]]
| අශෝක ශිලා ලේඛනවල දැක්වෙන ''දේවානම්පිය'' නාමය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛනවල හමුවන ''දේවානපිය'' යන රාජකීය නාම භාවිතය සැසඳීමෙන් මෙම සම්බන්ධතාව අධ්‍යයනය කළ හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |url=https://tiikmpublishing.com/proceedings/index.php/icahh/article/view/892 |website=Proceedings of the International Conference on Archaeology, History and Heritage}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ නැවත රාජාභිෂේකට දක්ෂිණාවෘත ශංකයක් සහ රාජාභරණ එවීම
| පින්තූරය 
| තිස්සමහාරාමයේ සඳගිරි ස්තූපය කැණීමෙන් එම දක්ෂිණාවෘත ශංකය සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේල සමඟ හමු වීම.(දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ සහෝදරයා වූ මහානාග යුවරජුගේ රුහුණේ රාජාභිෂේකයට ශංකය යැවූ බවට සැලකේ.වර්තමානයේ තිස්සමහාරාම රජ මහා විහාර කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර ඇත.
|-
|3
|ඡය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ දකුණු ශාඛාව අශෝක රජු විසින් වෙන් කිරීම
|පින්තූරය 
|අශෝක රජු විසින් ඉදිකරන ලද සාංචි ස්තූපයේ දකුණු වාහල්කඩ කැටයමකින් මෙම සිදුවීම පෙන්වා දී තිබෙන බැවින් පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු කර තිබේ.
|} --&gt; 
=== මහාවංශයේ තොරතුරුවල විශ්වසනීයත්වය හා සීමා ===

මහාවංශයේ විශ්වසනීයත්වය තක්සේරු කිරීමේදී එහි අන්තර්ගතය එකම මට්ටමේ සාක්ෂිමය වටිනාකමක් දරන බව නොසැලකිය යුතුය. සිදුවීම්වලට සමීප කාලයක ලියැවුණු වාර්තා, පසුකාලීනව සම්ප්‍රේෂණය වූ සම්ප්‍රදායන් සහ පුරාවෘත්තමය විස්තර අතර වෙනස්කම් පවතී. එබැවින් විශේෂයෙන්ම වංශකථාවේ පැරණිතම පරිච්ඡේදවල සඳහන් සිදුවීම් විමර්ශනය කිරීමේදී ඒවායේ මූලාශ්‍ර, රචනා පසුබිම සහ වෙනත් සාක්ෂි සමඟ ඇති සම්බන්ධතාවය පරීක්ෂා කිරීම අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;/&gt;

මහාවංශයේ ප්‍රධාන සීමාවක් වන්නේ එය නූතන අර්ථයෙන් සකස් කළ මධ්‍යස්ථ හා සම්පූර්ණ සමාජ ඉතිහාසයක් නොවීමයි. එහි අවධානය බොහෝවිට රජවරුන්, බෞද්ධ ශාසනය සහ ආගමික ආයතන කෙරෙහි යොමු වී ඇති බැවින්, සාමාන්‍ය ජනතාවගේ දෛනික ජීවිතය, විවිධ සමාජ කණ්ඩායම්වල අත්දැකීම් සහ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ තොරතුරු සීමිත විය හැකිය. එසේම රචකයාගේ ආගමික හා දේශපාලනික දෘෂ්ටිකෝණය සිදුවීම් තෝරාගැනීම හා ඉදිරිපත් කිරීම කෙරෙහි බලපා තිබිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;/&gt;

වංශකථාවේ ඇතැම් කොටස්වල ආශ්චර්යමත් සිදුවීම්, පුරාවෘත්ත සහ උපමා,රූපක වැනි සාහිත්‍යමය අලංකාර දක්නට ලැබේ. එම නිසා එවැනි විස්තර නූතන ඓතිහාසික සාක්ෂිවලට සමාන ලෙස භාවිත නොකළ යුතුය. විශේෂයෙන්ම පැරණි ජනාවාස, ජන කණ්ඩායම්වල ආරම්භය සහ ඉතා පැරණි කාලවල සිදුවීම් පිළිබඳ විස්තර වෙනත් ලිඛිත මූලාශ්‍ර, භාෂා විද්‍යාත්මක දත්ත සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කළ යුතුය.&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;/&gt;

එසේ වුවද, මහාවංශයේ සීමා තිබීම එය ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස භාවිත කළ නොහැකි බව අදහස් නොකරයි. එහි වාර්තා සෙල්ලිපි, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සහ වෙනත් වංශකථා සමඟ සැසඳීමෙන් විශ්වාසදායක ඓතිහාසික තොරතුරු වෙන්කර හඳුනාගත හැකිය. එබැවින් මහාවංශය භාවිත කිරීමේදී එහි වටිනාකම පිළිගනිමින්ම, එක් එක් ප්‍රකාශයේ සාක්ෂිමය පදනම විවේචනාත්මකව පරීක්ෂා කිරීම වඩාත් යෝග්‍ය ක්‍රමවේදය වේ.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;/&gt;

== සාහිත්‍යමය හා භාෂාමය වැදගත්කම ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස පමණක් නොව, පාලි භාෂාවෙන් රචිත වැදගත් බෞද්ධ සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙසද සැලකේ. එහි ඓතිහාසික සිදුවීම් පද්‍යමය ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, ආගමික අදහස්, රාජකීය චරිත සහ බෞද්ධ ශාසනයේ වර්ධනය එකිනෙකට සම්බන්ධ කරමින් වංශකථා සාහිත්‍යයට සුවිශේෂී ආකෘතියක් ලබා දෙයි. නූතන විද්වත් අධ්‍යයනවලදී මහාවංශය ඉතිහාසය, ආගම සහ සාහිත්‍යය එකට බැඳුණු කෘතියක් ලෙස විමර්ශනය කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://academic.oup.com/columbia-scholarship-online/book/13237 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=The Mahavamsa |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO Memory of the World |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  පාලි භාෂාවෙන් රචනා කිරීම ===

මහාවංශය පාලි භාෂාවෙන් රචනා කරන ලද පද්‍යමය වංශකථාවකි. පාලි භාෂාව ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ ත්‍රිපිටකය සහ බොහෝ පසුකාලීන බෞද්ධ ග්‍රන්ථ රචනා කිරීමේදී භාවිත වූ ප්‍රධාන භාෂාවක් විය. එම භාෂාවෙන් මහාවංශය රචනා කිරීම හේතුවෙන්, ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශික ඉතිහාසය සහ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය පුළුල් ථේරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ විය.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;&gt;{{cite thesis |last=Mendis |first=G. C. |title=A historical criticism of the &quot;Mahavamsa,&quot; Chapters I-XX |institution=SOAS University of London |year=1930 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/397839/a-historical-criticism-of-the-mahavamsa-chapters-i-xx |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

මහාවංශයේ භාෂාමය හා සාහිත්‍යමය ලක්ෂණ අතර පද්‍ය ආකෘතිය, කථා විකාශනය, චරිත නිරූපණය සහ ආගමික සංකේත භාවිතය වැදගත් වේ. රජවරුන්ගේ ක්‍රියා, යුද්ධ, ආගමික කටයුතු සහ බුදුසසුනේ ව්‍යාප්තිය වැනි කරුණු කාව්‍යමය ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම මගින් කෘතිය කියවන්නාට ඓතිහාසික තොරතුරු පමණක් නොව ආගමික හා සදාචාරාත්මක අදහස්ද සන්නිවේදනය කරයි.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

මහාවංශයේ පාලි භාෂා භාවිතය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ පාලි සාහිත්‍යයේ වර්ධනය, බෞද්ධ පාරිභාෂික වචන භාවිතය සහ වංශකථා රචනා ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය. එහි පාලි පාඨය පසුකාලීන සංස්කරණ හා පරිවර්තන ඔස්සේ අධ්‍යයනයට ලක්ව ඇති අතර, ඒවා පාලි භාෂාව හා බෞද්ධ සාහිත්‍යය පිළිබඳ විද්වත් පර්යේෂණ සඳහාද දායක වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerMahavamsa&quot;&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or The Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://buddhadust.net/resources/pdf/geiger/mahavamsa.pdf |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  ථේරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍යය තුළ මහාවංශයේ ස්ථානය ===

මහාවංශය ථේරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍යය තුළ වැදගත් ස්ථානයක් හිමි කරගන්නේ බුදුදහමේ ඉතිහාසය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ සමාජයේ වර්ධනය එකිනෙකට සම්බන්ධ කරමින් ඉදිරිපත් කිරීම නිසාය. එය දිවයිනේ රාජවංශික ඉතිහාසය පමණක් නොව, බෞද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, සංඝ සමාජයේ කාර්යභාරය සහ ආගමික ආයතනවලට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබුණු ආකාරයද විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශය බෞද්ධ පාඨකයා තුළ ආගමික විශ්වාසය සහ සදාචාරාත්මක ප්‍රතිචාර ඇති කිරීමේ අරමුණින්ද කියවිය හැකි කෘතියක් බව සාහිත්‍ය විචාරක ක්‍රිස්ටින් ෂයිබල් (Kristin Scheible) පෙන්වා දෙයි. ඇයගේ අධ්‍යයනය අනුව, වංශකථාවේ ආරම්භක කොටස් සහ කථා විලාසය පාඨකයා බුදුන් වහන්සේගේ උරුමය හා බෞද්ධ සමාජය සමඟ මානසික හා ආගමික සම්බන්ධතාවයකට යොමු කරන සාහිත්‍යමය උපක්‍රම භාවිත කරයි. ඒ අනුව මහාවංශය ඉතිහාසය වාර්තා කරන කෘතියක් මෙන්ම ආගමික අර්ථ ගොඩනඟන සාහිත්‍ය කෘතියක්ද වේ.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

මහාවංශය සහ ඊට පෙර රචිත දීපවංශය (Dīpavaṃsa) යන ග්‍රන්ථ දෙකම ශ්‍රී ලංකාවේ ථේරවාදී බෞද්ධ වංශකථා සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ. මෙම කෘති දෙකෙන් බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය සහ දිවයිනේ ඉතිහාසය අතර සම්බන්ධතාවයක් ගොඩනඟන අතර, පසුකාලීන බෞද්ධ වංශකථා රචනයටද ආදර්ශ සපයා ඇත.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

එසේ වුවද, මහාවංශය ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදායේ වැදගත්කම ඉස්මතු කරන දෘෂ්ටිකෝණයකින් රචිත බැවින්, එහි ආගමික අර්ථකථන සහ ඓතිහාසික ප්‍රකාශ අතර වෙනස හඳුනාගැනීම අවශ්‍ය වේ. එය සාහිත්‍යමය වශයෙන් අධ්‍යයනය කිරීමෙන් කෘතියේ ආගමික අරමුණු, කථා ව්‍යුහය සහ එය නිර්මාණය වූ සමාජ පසුබිම පිළිබඳ වඩාත් ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

===  ශ්‍රී ලාංකේය ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය කෙරෙහි බලපෑම ===

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය වර්ධනය කිරීමෙහිලා සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කළේය. එහි වංශකථා ආකෘතිය, රාජවංශික කාලානුක්‍රමය සහ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය සමඟ රාජ්‍ය පාලනය සම්බන්ධ කර දැක්වීම පසුකාලීන වංශකථා රචකයන්ට ආදර්ශයක් විය. මහාවංශය පසුබිම් කරගෙන ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික ස්ථාන, ධාතු, බෝධීන් වහන්සේ සහ ස්තූප සම්බන්ධ ඉතිහාසය විස්තර කරන ග්‍රන්ථ රචනා වීමෙන් මෙම බලපෑම පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ බලපෑමට සම්බන්ධ පසුකාලීන ග්‍රන්ථ අතර එළු අත්තනගලු විහාරවංශය, ධාතුවංශය, බෝධිවංශය, මහාබෝධිවංශය සහ ථූපවංශය,දාඨාවංශය වැනි කෘති සඳහන් කළ හැකිය. මෙම ග්‍රන්ථ විවිධ ආගමික ස්ථාන, පූජනීය වස්තු සහ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ ඉතිහාසය ඉදිරිපත් කරමින් වංශකථා ලේඛන සම්ප්‍රදාය පුළුල් කළේය. රාජාවලිය සහ රාජරත්නාකරය වැනි පසුකාලීන කෘතිද ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශික ඉතිහාසය ඉදිරිපත් කිරීමේදී මෙම සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ කථාංග ශ්‍රී ලංකාවේ චිත්‍ර හා දෘශ්‍ය කලා සම්ප්‍රදායන්ටද බලපා ඇත. බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය, බුදුදහම ලංකාවට පැමිණීම, ශ්‍රී මහා බෝධිය වැඩමවීම සහ දුටුගැමුණු රජු හා එළාර රජු සම්බන්ධ සිදුවීම් වැනි කථා පසුකාලීන බිතුසිතුවම් හා ආගමික චිත්‍රවල තේමාවන් බවට පත්විය. දඹුල්ල, හිඳගල සහ පොළොන්නරුවේ තිවංක පිළිමගෙය වැනි ස්ථානවල දක්නට ලැබෙන චිත්‍ර සම්ප්‍රදායන් තුළ වංශකථා හා බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙන් උපුටාගත් තේමා දැකිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ බලපෑම එහි ඓතිහාසික තොරතුරු පසුකාලීන ග්‍රන්ථවලට සම්ප්‍රේෂණය වීමෙන් පමණක් සීමා නොවේ. එය ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය, රාජ්‍ය පාලනය සහ බෞද්ධ උරුමය පිළිබඳ සමාජීය අවබෝධය ගොඩනැගීමේදීද වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇත. එහෙත් පසුකාලීන කෘතිවල මහාවංශයේ තොරතුරු නැවත භාවිත කර ඇති ආකාරය විමර්ශනය කිරීමේදී, ඒවායේ කාලය, අරමුණ සහ කතුවරුන්ගේ දෘෂ්ටිකෝණයද සැලකිල්ලට ගත යුතු බව විචාරකයන්ගේ මතය වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

== මහාවංශය පිළිබඳ නූතන පර්යේෂණ ==

මහාවංශය පිළිබඳ නූතන පර්යේෂණ ඉතිහාසය, පුරාවිද්‍යාව, පාලි භාෂාව, බෞද්ධ අධ්‍යයනය සහ සාහිත්‍ය විචාරය යන විෂය ක්ෂේත්‍ර කිහිපයක් ඔස්සේ සිදු කරනු ලැබේ. මුල් කාලීන පර්යේෂණවලදී එහි සඳහන් රාජවංශික තොරතුරු හා කාල නිර්ණය කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු වූ අතර, පසුකාලීන අධ්‍යයනවලදී කෘතියේ සාහිත්‍යමය අරමුණු, ආගමික දෘෂ්ටිකෝණය, මූලාශ්‍ර සහ සම්ප්‍රේෂණ ඉතිහාසය ද විමර්ශනයට ලක් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://cup.columbia.edu/book/reading-the-mahavamsa/9780231171380/ |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය පිළිබඳ පර්යේෂණවල ප්‍රධාන අරමුණක් වන්නේ එහි සඳහන් තොරතුරු වෙනත් ඓතිහාසික සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කරමින් ඒවායේ විශ්වසනීයත්වය හා සීමා හඳුනාගැනීමයි. එමෙන්ම වංශකථාව රචනා වූ පසුබිම, එහි බෞද්ධ ආගමික අරමුණු සහ පසුකාලීන සමාජවල එය අර්ථකථනය කළ ආකාරය ද නූතන පර්යේෂකයන්ගේ අවධානයට ලක් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;&gt;{{cite book |last=Walters |first=Jonathan S. |chapter=Buddhist History: The Sri Lankan Pāli Vaṃsas and Their Commentary |editor-last=Inden |editor-first=Ronald |editor2-last=Daud Ali |editor2-first=Jonathan Walters |title=Querying the Medieval: Texts and the History of Practices in South Asia |publisher=Oxford University Press |year=2000 |url=https://academic.oup.com/book/49519/chapter-abstract/422496328 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

===  පුරාවිද්‍යාඥයන් හා ඉතිහාසඥයන්ගේ අධ්‍යයන ===

මහාවංශය පිළිබඳ මුල්කාලීන නූතන පර්යේෂණවලදී එහි ඓතිහාසික තොරතුරු, රාජවංශික කාල නිර්ණය සහ පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු විය. ජෝර්ජ් ටර්නර් (George Turnour) වැනි මුල්කාලීන සංස්කාරකයන්ගේ කටයුතු මහාවංශයේ පාඨය සහ එහි ඓතිහාසික අන්තර්ගතය යුරෝපීය විද්වත් ලෝකයට හඳුන්වා දීමට දායක විය. පසුව විල්හෙල්ම් ගයිගර් (Wilhelm Geiger) වැනි විද්වතුන් වංශකථාවේ පාඨය, කාල නිර්ණය සහ ඓතිහාසික වටිනාකම පිළිබඳ විමර්ශන සිදු කළහ.&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;&gt;{{cite web |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Trustworthiness of the Mahavamsa |url=https://aryanculture.org/records/4043 |website=Aryan Culture |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;

ජී. සී. මෙන්ඩිස් (G. C. Mendis) විසින් 1930 දී ඉදිරිපත් කරන ලද A Historical Criticism of the Mahavamsa, Chapters I–XX අධ්‍යයනය මහාවංශයේ මුල් පරිච්ඡේදවල ඓතිහාසික පදනම විවේචනාත්මකව විමසා බැලීමේ උදාහරණයකි. එවැනි අධ්‍යයන මගින් වංශකථාවේ සඳහන් සිදුවීම් පමණක් නොව, ඒවාට පදනම් වූ පැරණි සම්ප්‍රදායන්, වෙනත් බෞද්ධ ග්‍රන්ථ සහ කාලයත් සමඟ සිදු වූ පාඨමය වෙනස්කම් ද සැලකිල්ලට ගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;

පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී මහාවංශයේ සඳහන් ස්ථාන, ඉදිකිරීම් සහ රජවරුන් පිළිබඳ තොරතුරු සෙල්ලිපි, කාසි, ගොඩනැගිලි නටබුන් සහ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථර සමඟ සංසන්දනය කරනු ලැබේ. එමඟින් වංශකථාවේ සඳහන් ඇතැම් සිදුවීම්වලට ස්වාධීන සාක්ෂි සොයාගැනීමට හෝ ඒවායේ කාල නිර්ණය නැවත සලකා බැලීමට හැකි වේ.&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;

නූතන පර්යේෂණවලදී මහාවංශය පැරණි ඉතිහාසය පිළිබඳ තොරතුරු සපයන මූලාශ්‍රයක් ලෙස පමණක් නොව, එම අතීතය පසුකාලීන බෞද්ධ සමාජ විසින් අර්ථකථනය කළ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීමේ මූලාශ්‍රයක් ලෙසද භාවිත කරනු ලැබේ. ඒ අනුව එහි ඓතිහාසික තොරතුරු සහ රචකයන්ගේ ආගමික හෝ සාහිත්‍යමය අරමුණු වෙන වෙනම විමසා බැලීම නූතන පර්යේෂණයේ වැදගත් අංගයකි.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

=== මහාවංශය සහ වෙනත් ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර ===

මහාවංශය පිළිබඳ පර්යේෂණවලදී එය තනිවම භාවිත කිරීම වෙනුවට වෙනත් වංශකථා, බෞද්ධ ග්‍රන්ථ, ශිලා ලේඛන සහ විදේශීය වාර්තා සමඟ සංසන්දනය කිරීම වැදගත් වේ. එවැනි සංසන්දනයක් මගින් විවිධ මූලාශ්‍ර අතර ඇති සමානතා, වෙනස්කම් සහ ඒවායේ තොරතුරු තෝරාගැනීමේ ආකාරය හඳුනාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;

මහාවංශය සමඟ නිතර සංසන්දනය කෙරෙන ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයක් වන්නේ දීපවංශය (Dīpavaṃsa) යි. දීපවංශය දැනට ඉතිරිව ඇති පැරණිතම පාලි වංශකථාව ලෙස සැලකෙන අතර, එය මහාවංශයට පෙර පැවති බෞද්ධ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ. මෙම ග්‍රන්ථ දෙකෙහි එකම සිදුවීම් විස්තර කරන ආකාරය, ඒවාට ලබා දෙන අවධාරණය සහ කථා ව්‍යුහය සංසන්දනය කිරීමෙන් ඒවායේ රචනා පසුබිම් හා ආගමික දෘෂ්ටිකෝණ පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;&gt;{{cite web |title=Buddhism’s Oldest History Revisited: A New Text of the Dīpavaṃsa |url=https://www.mdpi.com/2077-1444/16/5/593 |website=Religions |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;

දීපවංශය හා මහාවංශය අතර වෙනස්කම් පවතින බැවින්, එක් ග්‍රන්ථයක් අනෙකෙහි ඇති තොරතුරු සරලවම නැවත කියන කෘතියක් ලෙස පමණක් සැලකීම ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඒවායේ කථා විලාසය, අන්තර්ගතය සහ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය ඉදිරිපත් කරන ආකාරය පිළිබඳ සංසන්දනාත්මක අධ්‍යයන මගින් පාලි වංශකථා සම්ප්‍රදායේ අභ්‍යන්තර විවිධත්වය හඳුනාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;/&gt;

මහාවංශයේ තොරතුරු පරීක්ෂා කිරීමේදී චීන බෞද්ධ සංචාරකයන්ගේ වාර්තා, ඉන්දියානු මූලාශ්‍ර සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි ද වැදගත් විය හැකිය. එහෙත් ඒවා එකිනෙකට වෙනස් අරමුණු සහිතව සකස් වූ බැවින්, ඒවායේ සඳහන් තොරතුරු සෘජුවම සමාන යැයි උපකල්පනය නොකළ යුතුය. සෑම මූලාශ්‍රයකම කාලය, රචනා අරමුණ, තොරතුරු ලබාගත් ආකාරය සහ එහි සීමා සැලකිල්ලට ගනිමින් සංසන්දනය කිරීම අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;Hewage2026&quot;&gt;{{cite journal |last=Hewage |first= |title=Sri Lankan chronicles, Chinese pilgrims and the nineteenth-century hierarchy of texts in the construction of early Buddhist geography |journal=Journal of Religious History |year=2026 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1467-9809.70113 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශය පිළිබඳ නූතන විග්‍රහ හා විවාද ===

මහාවංශය පිළිබඳ නූතන විග්‍රහවල ප්‍රධාන කරුණක් වන්නේ එය ඓතිහාසික වාර්තාවක් ලෙස පමණක් කියවිය යුතුද, නැතහොත් බෞද්ධ ආගමික අරමුණු සහිත සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙසද විමසා බැලිය යුතුද යන්නයි. ක්‍රිස්ටින් ෂයිබල් (Kristin Scheible) විසින් 2016 දී පළ කරන ලද Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History කෘතියේ මහාවංශයේ සාහිත්‍යමය ව්‍යුහය, උපමා භාවිතය සහ පාඨකයා තුළ ආගමික හැඟීම් ඇති කිරීමේ අරමුණු විමර්ශනය කර ඇත. එම අධ්‍යයනය මහාවංශය දේශපාලන හා කාලානුක්‍රමික මූලාශ්‍රයක් ලෙස පමණක් නොව, තමන්ගේම සාහිත්‍යමය හා ආගමික ක්‍රියාකාරීත්වයක් සහිත කෘතියක් ලෙස කියවීමේ වැදගත්කම පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

තවත් විවාදයක් වන්නේ මහාවංශයේ ඉදිරිපත් වන ඉතිහාසය කුමන ආගමික හා සමාජීය දෘෂ්ටිකෝණයකින් ගොඩනඟා තිබේද යන්නයි. මහාවංශය මහාවිහාර සම්ප්‍රදාය හා සම්බන්ධ බෞද්ධ දෘෂ්ටිකෝණයක් ඉදිරිපත් කරන බැවින්, එහි සිදුවීම් තෝරාගැනීම සහ චරිත නිරූපණය වෙනත් සම්ප්‍රදායන් සමඟ සසඳා බැලීම වැදගත් වේ. දීපවංශය හා මහාවංශය අතර වෙනස්කම් පිළිබඳ පර්යේෂණ මගින්ද බෞද්ධ ඉතිහාස ලේඛනය තුළ විවිධ අදහස් හා අර්ථකථන පැවති බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;/&gt;

මහාවංශයේ මුල් පරිච්ඡේදවල පුරාවෘත්තමය හා ආශ්චර්යමත් සිදුවීම් අන්තර්ගත වීම ද එහි ඓතිහාසික වටිනාකම පිළිබඳ සාකච්ඡාවලට හේතු වී ඇත. ඇතැම් විස්තර වෙනත් සාක්ෂි මගින් ස්වාධීනව තහවුරු කළ හැකි වුවද, තවත් කරුණු ආගමික සම්ප්‍රදාය හෝ සාහිත්‍යමය අරමුණු සමඟ බැඳී පවතී. එබැවින් වංශකථාවේ සියලු ප්‍රකාශ එකම සාක්ෂිමය මට්ටමක තබා නොසලකා, එක් එක් සිදුවීම සඳහා පවතින සාක්ෂි වෙන වෙනම පරීක්ෂා කිරීම නූතන ඓතිහාසික විග්‍රහයේ මූලික ක්‍රමවේදයක් බවට පත්ව තිබේ.&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;

නූතන පර්යේෂණවලදී මහාවංශයේ පාඨ සම්ප්‍රේෂණය හා අත්පිටපත් සම්ප්‍රදාය ද අවධානයට ලක් වී ඇත. පැරණි තල්පත් අත්පිටපත් කාලයත් සමඟ පිටපත් කිරීමේදී පාඨමය වෙනස්කම් ඇති විය හැකි බැවින්, විවිධ අත්පිටපත් හා මුද්‍රිත සංස්කරණ සංසන්දනය කිරීමෙන් ග්‍රන්ථයේ වර්තමාන පාඨය ගොඩනැගුණු ආකාරය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය. දීපවංශයේ අත්පිටපත් හා නව සංස්කරණ පිළිබඳ මෑතකාලීන පර්යේෂණ ද පැරණි පාලි වංශකථා අධ්‍යයනයේදී අත්පිටපත් විමර්ශනයේ වැදගත්කම පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

ඒ අනුව මහාවංශය පිළිබඳ නූතන විග්‍රහ විවිධ ප්‍රවේශ ඔස්සේ ඉදිරියට යයි. එය ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස භාවිත කිරීම, පාලි සාහිත්‍යයක් ලෙස කියවීම, බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන්ගේ වර්ධනය අධ්‍යයනය කිරීම සහ එහි පාඨමය ඉතිහාසය පරීක්ෂා කිරීම එකිනෙකට සම්බන්ධ නමුත් වෙනස් පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍ර වේ. එම ප්‍රවේශ සියල්ල සැලකිල්ලට ගැනීමෙන් මහාවංශයේ ඓතිහාසික, ආගමික හා සාහිත්‍යමය වැදගත්කම වඩාත් සමබරව අවබෝධ කරගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;/&gt;

== ලෝක මතක උරුමයක් ලෙස මහාවංශය ==

මහාවංශය 2023 වර්ෂයේදී යුනෙස්කෝ (UNESCO) සංවිධානයේ ජාත්‍යන්තර ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට (Memory of the World International Register) ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ ලේඛනයේ නාමය වූයේ Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) යන්නයි. එමඟින් ක්‍රිස්තු පූර්ව හයවන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1815 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය වාර්තා කරන මහාවංශයේ ලේඛනමය, ඓතිහාසික, සාහිත්‍යමය හා සංස්කෘතික වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් පිළිගැනීමට ලක් විය.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO Memory of the World |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය ජාත්‍යන්තර අවධානයට යොමු කළ වැදගත් අවස්ථාවකි. මෙම පිළිගැනීමෙන් මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය පිළිබඳ මූලාශ්‍රයක් වශයෙන් පමණක් නොව, දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය සහ බෞද්ධ සංස්කෘතිය අධ්‍යයනය සඳහා ද වැදගත් ලේඛනයක් බව අවධාරණය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=UNESCO International Memory of the World Register: Nomination Form for Mahavamsa |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ===

යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන (Memory of the World Programme) 1992 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලද්දේ ලෝකයේ ලේඛනමය උරුමය ආරක්ෂා කිරීම, එයට ප්‍රවේශ වීමේ අවස්ථා ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ එහි වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගෙනය. මෙම වැඩසටහන යටතේ ඓතිහාසික අත්පිටපත්, පොත්, ලේඛනාගාර, ඡායාරූප, ශ්‍රව්‍ය දෘශ්‍ය ද්‍රව්‍ය සහ වෙනත් ලේඛනමය සාක්ෂිවල ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ඇගයීමට ලක් කෙරේ.&lt;ref name=&quot;SLNCUMoW&quot;&gt;{{cite web |title=Memory of the World (MoW) |url=https://slncu.lk/unesco-themes/culture/memory-of-the-world-mow/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම වැඩසටහනේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීමේදී අදාළ ලේඛනයේ ඓතිහාසික, සංස්කෘතික සහ විශ්වීය වැදගත්කම මෙන්ම එහි අනන්‍යතාව, සත්‍යතාව, සංරක්ෂණ තත්ත්වය සහ ප්‍රවේශ වීමේ හැකියාව වැනි කරුණු සැලකිල්ලට ගනු ලැබේ. යෝජනා විද්වත් ඇගයීම් ක්‍රියාවලියකට යොමු කරනු ලබන අතර, අවසාන ලියාපදිංචිය යුනෙස්කෝවේ අදාළ ක්‍රියාපටිපාටියට අනුව සිදු වේ.&lt;ref name=&quot;MoWProcess&quot;&gt;{{cite web |title=What is UNESCO Memory of the World? |url=https://www.unescoicdh.org/eng/sub.php?menukey=288 |website=International Centre for Documentary Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ලෝක උරුම සම්මුතිය යටතේ පවත්වාගෙන යන ලෝක උරුම ස්ථාන ලැයිස්තුවට සමාන නොවේ. ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ප්‍රධාන වශයෙන් ලේඛනමය උරුමය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන අතර, ලෝක උරුම ලැයිස්තුව ප්‍රධාන වශයෙන් සංස්කෘතික හා ස්වාභාවික ස්ථාන ආරක්ෂා කිරීම සම්බන්ධ වේ. එබැවින් මහාවංශය ලියාපදිංචි කර ඇත්තේ ගොඩනැගිල්ලක් හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් ලෙස නොව, ලේඛනමය උරුමයක් ලෙසය.&lt;ref name=&quot;SLNCUMoW&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MoWProcess&quot;/&gt;

=== ලෝක මතක උරුම නාමාවලියට ඇතුළත් කිරීම ===

මහාවංශය ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාව විසින් නාමයෝජනාවක් ඉදිරිපත් කරන ලදී. යුනෙස්කෝවේ නිල වාර්තාව අනුව, නාමයෝජනාව 2021 වර්ෂයේදී ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, ලියාපදිංචි කිරීම 2023 වර්ෂයේදී සිදු විය. නාමයෝජනාවේ ප්‍රධාන සම්බන්ධීකරණ ආයතනය ලෙස ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාල හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය (National Library and Documentation Services Board) සඳහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

යුනෙස්කෝවේ නාමයෝජනා පත්‍රයෙහි සඳහන් වන පරිදි, ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ ලේඛනයේ හිමිකාරීත්වය පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය සතු වන අතර, එය එම විශ්වවිද්‍යාලයේ පුස්තකාලයේ සංරක්ෂණය කර ඇත. එහි නාමාවලි අංකය 277587 ලෙස සඳහන් වේ. නාමයෝජනා ලේඛනය අනුව, මෙම ලේඛනය පරිපූර්ණත්වය සහ අත්පිටපත් සම්ප්‍රදාය අතින් වැදගත් තල්පත් අත්පිටපතකි.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

මෙම ලියාපදිංචිය මගින් මහාවංශය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර පර්යේෂණ, සංරක්ෂණ කටයුතු සහ මහජන දැනුවත්භාවය තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කිරීමට අවස්ථාව සැලසේ. එසේ වුවද, ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම යනු එහි අන්තර්ගත සියලු ඓතිහාසික ප්‍රකාශ යුනෙස්කෝව විසින් වෙන වෙනම තහවුරු කර ඇති බව නොවේ. එම පිළිගැනීම මූලික වශයෙන් ලේඛනයේ ලේඛනමය හා ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MoWProcess&quot;/&gt;

=== ලියාපදිංචි කළ ලේඛන හා ඒවායේ විෂය පථය ===

මහාවංශය සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ නාමයෝජනාවෙහි ලියාපදිංචි කිරීම සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇත්තේ තල්පත් අත්පිටපතකි. එහි විෂය පථය ක්‍රිස්තු පූර්ව හයවන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1815 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ආවරණය කරන මහාවංශයේ මුල් කොටස සහ එහි අඛණ්ඩ කොටස ඇතුළත් කරයි. නාමයෝජනා පත්‍රයෙහි මෙම කොටස් එක් ලේඛන ඒකකයක් ලෙස සලකා ඇති අතර, ඒවා මහාවංශ සම්ප්‍රදායේ අඛණ්ඩතාව නිරූපණය කරයි.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

නාමයෝජනා පත්‍රයට අනුව, ඉදිරිපත් කළ තල්පත් අත්පිටපත පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුස්තකාලයේ නාමාවලිගත කර ඇති අතර, එහි අන්තර්ගතය රජවරුන්ගේ පෙළපත්, පාලන සමයන්, රාජ්‍ය අනුප්‍රාප්තිය, වැදගත් දේශපාලන සිදුවීම් සහ ථේරවාදී බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය වැනි කරුණු ඇතුළත් කරයි. රාජ්‍යය හා සංඝ සමාජය අතර සම්බන්ධතා මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වර්ධනය ද එහි විෂය පථයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

නාමයෝජනා ලේඛනය මහාවංශයේ පළමු කොටස 1–37 පරිච්ඡේදවලින් සහ 37 වන පරිච්ඡේදයේ පළමු ගාථා 50 න් සමන්විත බව දක්වයි. එහි දෙවන කොටස 37 වන පරිච්ඡේදයේ 51 වන ගාථාවෙන් ආරම්භ වී 101 වන පරිච්ඡේදය දක්වා දිවෙන අතර, එම කොටස විවිධ කාලවලදී විවිධ කතුවරුන් විසින් ඉදිරියට ගෙන ගොස් ඇත. මෙම අඛණ්ඩතාව 1815 වර්ෂය දක්වා වූ කාලය ආවරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

මෙහිදී වැදගත් වෙනසක් වන්නේ ලියාපදිංචිය සඳහා නම් කළ තල්පත් අත්පිටපත සහ මහාවංශයේ සියලුම පවතින අත්පිටපත් එකම දෙයක් නොවීමයි. මහාවංශයේ පිටපත් ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම වෙනත් රටවලද පවතින බව නාමයෝජනා ලේඛනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ලියාපදිංචි කළ ලේඛනය මහාවංශ සම්ප්‍රදාය නියෝජනය කරන නිශ්චිත ලේඛනමය වස්තුවක් වන අතර, එහි විෂය පථය මහාවංශයේ සමස්ත පාඨ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

=== ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ===

මහාවංශයේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ප්‍රධාන වශයෙන් එහි දීර්ඝ කාලපරාසය, දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදායට දක්වන දායකත්වය සහ බෞද්ධ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය සඳහා එය සපයන තොරතුරු සමඟ සම්බන්ධ වේ. යුනෙස්කෝව මහාවංශය ලෝකයේ දීර්ඝ කාලයක් අඛණ්ඩව ඉදිරියට ගෙන ගිය ඓතිහාසික වාර්තා සම්ප්‍රදායන්ගෙන් එකක් ලෙස හඳුන්වා දෙයි. එහි ක්‍රමානුකූල කාලානුක්‍රමික ඉදිරිපත් කිරීම දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශය බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායන්, අශෝක අධිරාජයාගේ පාලනය සහ බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ තොරතුරු සපයන මූලාශ්‍රයක් ලෙසද ජාත්‍යන්තර වටිනාකමක් දරයි. එහි සඳහන් කරුණු ඉන්දියාවේ හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කරමින් පර්යේෂණ සිදු කර ඇත. එමෙන්ම අග්නිදිග ආසියාවේ ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමේදී ද එය වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ පිටපත් විවිධ රටවල පැවතීමත්, එය වෙනත් භාෂාවලට පරිවර්තනය හා අක්ෂර පරිවර්තනය කිරීමත් එහි ජාත්‍යන්තර සංසරණය පෙන්නුම් කරයි. මහාවංශයේ කථා පසුකාලීන ආසියානු සාහිත්‍යය, චිත්‍ර සහ මූර්ති සම්ප්‍රදායන්ට බලපෑ බවද නාමයෝජනා පත්‍රය අවධාරණය කරයි. එබැවින් එහි වැදගත්කම ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය ඉතිහාසයට පමණක් සීමා නොවී, බෞද්ධ සංස්කෘතිය හා ආසියානු ඉතිහාසය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අධ්‍යයනය දක්වා විහිදෙයි.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

=== ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය සංරක්ෂණය කිරීම ===

මහාවංශය වැනි තල්පත් අත්පිටපත් සංරක්ෂණය කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය ආරක්ෂා කිරීමේ වැදගත් කාර්යයකි. තල්පත් යනු පාරිසරික තත්ත්වයන්ට හා කාලයත් සමඟ සිදුවන දිරාපත්වීමට සංවේදී ද්‍රව්‍යයක් බැවින්, එවැනි අත්පිටපත් නිසි පරිසරයක තබාගැනීම, ඒවායේ භෞතික තත්ත්වය නිරන්තරයෙන් පරීක්ෂා කිරීම සහ පුහුණු සංරක්ෂණ ක්‍රම භාවිත කිරීම වැදගත් වේ. මහාවංශයේ අත්පිටපත් පිටපත් කරමින් පවත්වාගෙන ගිය ඓතිහාසික සම්ප්‍රදාය ද එහි පාඨය අනාගත පරම්පරාවන් වෙත සම්ප්‍රේෂණය වීමට දායක වී ඇත.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ මහාවංශ තල්පත් අත්පිටපතේ හිමිකාරීත්වය හා පරිපාලන වගකීම පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය සතු වේ. පර්යේෂකයන්ට සහ මහජනතාවට එය පරිශීලනය කිරීමේ අවස්ථාව පුස්තකාලයාධිපතිවරයාගේ අවසරය යටතේ ලබාගත හැකි බවද එහි සඳහන් වේ. මෙවැනි ක්‍රම මගින් අත්පිටපතේ ආරක්ෂාව සහ පර්යේෂණ සඳහා එහි භාවිතය අතර සමතුලිතතාවක් පවත්වාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

ලේඛන උරුමය සංරක්ෂණය කිරීමේදී ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීම, අත්පිටපත්වල නාමාවලි තොරතුරු නිවැරදිව පවත්වාගැනීම සහ විද්වත් පර්යේෂණ සඳහා අදාළ දත්ත ලබාදීම ද වැදගත් වේ. ඩිජිටල්කරණය මගින් මුල් අත්පිටපත නිතර භාවිත කිරීමේ අවශ්‍යතාව අඩු කළ හැකි අතර, දුරස්ථ පර්යේෂකයන්ටද එහි අන්තර්ගතය අධ්‍යයනය කිරීමට පහසුකම් සැලසිය හැකිය. එහෙත් ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීම මුල් ලේඛනයේ භෞතික සංරක්ෂණයට ආදේශකයක් නොවේ.&lt;ref name=&quot;SLNCUMoW&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MoWProcess&quot;/&gt;

මහාවංශය ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි ලේඛන සංරක්ෂණය, පර්යේෂණ සහ මහජන ප්‍රවේශය පිළිබඳ වගකීම තවදුරටත් අවධාරණය වේ. එම පිළිගැනීමේ දිගුකාලීන වටිනාකම රඳා පවතින්නේ අත්පිටපත් සුරක්ෂිතව පවත්වාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ විශ්වාසදායක තොරතුරු ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සහ අනාගත පරම්පරාවන්ට ඒවා අධ්‍යයනය කිරීමට අවස්ථා සැලසීම මතය.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCUMoW&quot;/&gt;

== සංරක්ෂණය හා ප්‍රවර්ධනය ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛනමය හා සංස්කෘතික උරුමයේ වැදගත් අංගයක් වන බැවින්, එහි අත්පිටපත් සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවා පිළිබඳ විද්වත් පර්යේෂණ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ අනාගත පරපුරට ප්‍රවේශ වීමේ අවස්ථා සැලසීම වැදගත් වේ. මහාවංශයේ තල්පත් අත්පිටපත් දීර්ඝ කාලයක් පුරා පිටපත් කිරීමෙන් හා සංරක්ෂණය කිරීමෙන් පවත්වාගෙන ආ ලේඛන සම්ප්‍රදායකට අයත් වේ. එම අත්පිටපත් භෞතිකව සුරැකීම මෙන්ම ඒවායේ අන්තර්ගතය නිවැරදිව ලේඛනගත කිරීම ද මෙම උරුමය ආරක්ෂා කිරීමේ ප්‍රධාන අංග වේ.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=UNESCO International Memory of the World Register: Nomination Form for Mahavamsa |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibraryConservation&quot;&gt;{{cite web |title=Conservation and Preservation |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/conservation-and-preservation/ |website=National Library and Documentation Services Board |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය 2023 වර්ෂයේදී යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීමෙන් එහි ලේඛනමය වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් පිළිගැනීමට ලක් විය. එම පිළිගැනීම සමඟ අදාළ අත්පිටපතේ අනන්‍යතාව, සංරක්ෂණ තත්ත්වය සහ අනාගත පරපුරට එහි අන්තර්ගතය ලබාගැනීමේ හැකියාව පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCORegister&quot;&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2023 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2023 |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශ අත්පිටපත් සංරක්ෂණය ===

මහාවංශයේ තල්පත් අත්පිටපත් සංරක්ෂණය කිරීමේදී ඒවායේ භෞතික තත්ත්වය ආරක්ෂා කිරීම, පරිසර තත්ත්වයන් පාලනය කිරීම සහ පුහුණු සංරක්ෂණ ක්‍රම භාවිත කිරීම වැදගත් වේ. තෙතමනය, අධික උෂ්ණත්වය, ආලෝකය, දිලීර වර්ධනය සහ කෘමි හානි තල්පත්වල දිරාපත්වීම වේගවත් කළ හැකිය. එබැවින් අත්පිටපත් ගබඩා කරන ස්ථාන පිරිසිදුව හා සුදුසු පරිසර තත්ත්වයන් යටතේ පවත්වාගෙන යාමත්, ඒවා නිරන්තරයෙන් පරීක්ෂා කිරීමත් අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;IFLAPalm&quot;&gt;{{cite web |title=Traditional Paper and Manuscript Preservation: Palm Leaf Manuscripts |url=https://www.ifla.org/traditional-paper-and-manuscript-preservation/ |website=International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA) |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාල හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය තල්පත් අත්පිටපත් ඇතුළු පුස්තකාල ද්‍රව්‍ය සංරක්ෂණය සඳහා විශේෂ සේවා පවත්වාගෙන යයි. එහි සංරක්ෂණ අංශය විසින් තල්පත් අත්පිටපත් සඳහා සාම්ප්‍රදායික ශාකමය ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් සකස් කරන තෙල් වර්ගයක් නිෂ්පාදනය කිරීම ඇතුළු සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කරනු ලබයි. එමෙන්ම පුස්තකාල කාර්ය මණ්ඩලයට හා අදාළ පුද්ගලයන්ට අත්පිටපත් සංරක්ෂණය පිළිබඳ පුහුණුව සහ උපදෙස් ලබාදීම ද සිදු කෙරේ.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryConservation&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IFLAPalm&quot;/&gt;

මහාවංශයේ යුනෙස්කෝ ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ තල්පත් අත්පිටපත පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුස්තකාලයේ සංරක්ෂණය කර ඇත. යුනෙස්කෝ නාමයෝජනා පත්‍රයෙහි එම අත්පිටපතේ නාමාවලි අංකය 277587 ලෙස සඳහන් වේ. එම නිශ්චිත ලේඛනය සංරක්ෂණය කිරීමේදී එහි මුල් ස්වරූපය, පාඨමය අඛණ්ඩතාව සහ පර්යේෂණ සඳහා භාවිත කළ හැකි බව පවත්වාගෙන යාම වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

අත්පිටපත් සංරක්ෂණයේදී ඒවාට හානි සිදුවිය හැකි අයුරින් පිරිසිදු කිරීම, තෙල් යෙදීම හෝ වෙනත් ප්‍රතිකාර සිදු කිරීමෙන් වැළකිය යුතු අතර, එවැනි කටයුතු පුහුණු සංරක්ෂණවේදීන්ගේ උපදෙස් අනුව සිදු කළ යුතුය. තල්පත් අත්පිටපත්වලට අදාළ ප්‍රතිකාර ඒවායේ වයස, ද්‍රව්‍යමය ස්වභාවය සහ දැනට පවතින හානි අනුව වෙනස් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;IFLAPalm&quot;/&gt;

===  ඩිජිටල්කරණය හා ප්‍රවේශ පහසුකම් ===

තල්පත් අත්පිටපත් ඩිජිටල්කරණය කිරීම ලේඛන උරුමය ආරක්ෂා කිරීමේ නූතන ක්‍රමවේදයකි. අත්පිටපත්වල උසස් තත්ත්වයේ ඩිජිටල් රූප සකස් කිරීමෙන් මුල් ලේඛනය නිතර භාවිත කිරීමේ අවශ්‍යතාව අඩු කළ හැකි අතර, දුරස්ථව සිටින පර්යේෂකයන්ටද එහි අන්තර්ගතය අධ්‍යයනය කිරීමේ අවස්ථා සැලසිය හැකිය. එමෙන්ම ඩිජිටල් පිටපත් මගින් විවිධ අත්පිටපත් අතර පාඨමය වෙනස්කම් සංසන්දනය කිරීමටද පහසුකම් ලැබේ.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;&gt;{{cite web |title=What We Do |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/what-we-do/ |website=National Library and Documentation Services Board |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාල හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය ජාතික ඩිජිටල් පුස්තකාලය සහ ගබඩාව (National Digital Library and Repository) මගින් ඩිජිටල් සම්පත් රැස් කිරීම, සංරක්ෂණය සහ ඒවාට ප්‍රවේශ වීමේ පහසුකම් සැපයීම සිදු කරයි. ජාතික පුස්තකාලයේ එකතුවට තල්පත් අත්පිටපත් සහ වෙනත් දුර්ලභ ලේඛන ද ඇතුළත් වේ. මෙම පහසුකම් ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වුවද, මහාවංශයේ යුනෙස්කෝ ලියාපදිංචි අත්පිටපතේ සම්පූර්ණ ඩිජිටල් පිටපතක් මහජනතාවට ලබාගත හැකිද යන්න වෙනම තහවුරු කළ යුතු කරුණකි.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibraryCollection&quot;&gt;{{cite web |title=Collection |url=https://www.natlib.lk/NLSL/collection/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ඩිජිටල්කරණය සිදු කිරීමේදී රූපවල පැහැදිලිභාවය, පිටු අනුපිළිවෙළ, ගොනු නාමකරණය, පාරිභෝගික තොරතුරු සහ දිගුකාලීන ඩිජිටල් සංරක්ෂණය පිළිබඳ සැලකිලිමත් විය යුතුය. අත්පිටපතේ මුල් ද්‍රව්‍යය, ප්‍රමාණය, ලේඛන අනුපිළිවෙළ සහ අදාළ නාමාවලි තොරතුරු ද නිවැරදිව සටහන් කිරීමෙන් ඩිජිටල් පිටපතේ පර්යේෂණමය වටිනාකම වැඩි කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;/&gt;

ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීමෙන් මුල් අත්පිටපත සංරක්ෂණය කිරීමේ අවශ්‍යතාව අවසන් නොවේ. ඩිජිටල් ගොනු සඳහා උපස්ථ පිටපත්, ගොනු ආකෘති නඩත්තුව සහ තාක්ෂණික පද්ධති යාවත්කාලීන කිරීම අවශ්‍ය වන අතර, මුල් තල්පත් අත්පිටපතද සුදුසු පරිසරයක සුරක්ෂිතව තබාගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;NationalArchivesDigital&quot;&gt;{{cite web |title=Preservation of Palmleaf Manuscripts |url=https://archives.gov.lk/English/records-management/instruction-set-6 |website=Department of National Archives, Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  පර්යේෂණ, පරිවර්තන හා ප්‍රකාශන ===

මහාවංශය පිළිබඳ පර්යේෂණ, පරිවර්තන සහ විද්වත් ප්‍රකාශන එහි අන්තර්ගතය පුළුල් පාඨක පිරිසකට හඳුන්වාදීමට දායක වේ. පාලි මුල් පාඨය සංස්කරණය කිරීම, විවිධ අත්පිටපත්වල පාඨමය වෙනස්කම් සංසන්දනය කිරීම සහ සිංහල, ඉංග්‍රීසි ඇතුළු වෙනත් භාෂාවලට පරිවර්තනය කිරීම මගින් මහාවංශය පිළිබඳ අධ්‍යයනය වර්ධනය වී ඇත. විල්හෙල්ම් ගයිගර් විසින් සංස්කරණය කරන ලද පාලි පාඨය සහ ඔහුගේ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය මහාවංශය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර විද්වත් පර්යේෂණවලදී දිගු කලක් භාවිත වූ ප්‍රකාශන අතර වේ.&lt;ref name=&quot;GeigerMahavamsa&quot;&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or The Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://buddhadust.net/resources/pdf/geiger/mahavamsa.pdf |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය පිළිබඳ නව පර්යේෂණවලදී ඓතිහාසික තොරතුරු පමණක් නොව, කෘතියේ සාහිත්‍යමය අරමුණු, ආගමික දෘෂ්ටිකෝණය සහ පාලි භාෂා භාවිතයද විමර්ශනය කෙරේ. එවැනි අධ්‍යයන මගින් මහාවංශය ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙසත්, ථේරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙසත් තේරුම් ගැනීමට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://cup.columbia.edu/book/reading-the-mahavamsa/9780231171380/ |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ පරිවර්තන සහ විද්වත් සංස්කරණ සකස් කිරීමේදී මුල් පාලි පාඨයට ඇති විශ්වාසවන්තභාවය, පදවල සන්දර්භානුකූල අර්ථය සහ විවිධ අත්පිටපත්වල කියවීම් සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත් වේ. විශේෂයෙන්ම රජවරුන්ගේ නම්, කාල නිර්ණයන්, ආගමික පාරිභාෂික වචන සහ පුරාණ ස්ථාන නාම පරිවර්තනය කිරීමේදී අදාළ විද්වත් සංස්කරණය හා පරිවර්තනය පැහැදිලිව සඳහන් කළ යුතුය.&lt;ref name=&quot;GeigerMahavamsa&quot;/&gt;

විශ්වවිද්‍යාල, පුස්තකාල සහ පර්යේෂණ ආයතන අතර සහයෝගීතාව මගින් මහාවංශයේ අත්පිටපත් පිළිබඳ නාමාවලි සකස් කිරීම, ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීම, විද්වත් සංස්කරණ ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සහ පර්යේෂණ ප්‍රතිඵල මහජනතාවට ලබාදීම තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එමඟින් මහාවංශය පිළිබඳ පර්යේෂණ ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවී ජාත්‍යන්තර අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රයටද සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCORegister&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;/&gt;

=== අනාගත පරපුර සඳහා උරුමය සුරැකීම ===

මහාවංශය අනාගත පරපුර සඳහා සුරැකීම යනු එහි මුල් අත්පිටපත් භෞතිකව ආරක්ෂා කිරීම පමණක් නොව, ඒවා පිළිබඳ දැනුම, නාමාවලි තොරතුරු, පරිවර්තන සහ පර්යේෂණ ප්‍රතිඵලද අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමයි. මුල් අත්පිටපත් නිසි පරිසරයක සංරක්ෂණය කිරීම, අවශ්‍ය විට විශේෂඥයන් විසින් පරීක්ෂා කිරීම සහ ඒවායේ තත්ත්වය පිළිබඳ වාර්තා පවත්වාගෙන යාම දිගුකාලීන සංරක්ෂණයේ වැදගත් අංග වේ.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryConservation&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IFLAPalm&quot;/&gt;

අධ්‍යාපනික හා පර්යේෂණ කටයුතු සඳහා මහාවංශය භාවිත කිරීමේදී එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම මෙන්ම මූලාශ්‍රයක් ලෙස පවතින සීමා පිළිබඳවද දැනුවත් කිරීම වැදගත් වේ. පාසල්, විශ්වවිද්‍යාල, පුස්තකාල සහ පර්යේෂණ ආයතන හරහා මහාවංශයේ අන්තර්ගතය හා එහි සංරක්ෂණ අවශ්‍යතා පිළිබඳ දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීමෙන් තරුණ පරපුරට ලේඛන උරුමය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාදිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;UNESCORegister&quot;/&gt;

අනාගත සංරක්ෂණ කටයුතු සඳහා පුහුණු සංරක්ෂණවේදීන්, පර්යේෂකයන්, පුස්තකාල කාර්ය මණ්ඩලය සහ රාජ්‍ය ආයතන අතර සහයෝගීතාව අවශ්‍ය වේ. සංරක්ෂණය සඳහා ප්‍රමාණවත් සම්පත් වෙන් කිරීම, ඩිජිටල් සම්පත් නඩත්තු කිරීම, විශ්වාසදායක පරිවර්තන ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සහ පර්යේෂණ සඳහා සුදුසු ප්‍රවේශ ක්‍රම සකස් කිරීම මගින් මහාවංශයේ ලේඛනමය වටිනාකම දිගුකාලීනව පවත්වාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalArchivesDigital&quot;/&gt;

යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට මහාවංශය ඇතුළත් වීම ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් වන අතර, එම උරුමය අනාගත පරපුරට ලබාදීමේ වගකීමද අවධාරණය කරයි. එම වගකීම ඉටු කිරීම සඳහා මුල් අත්පිටපත් ආරක්ෂා කිරීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම නිවැරදිව සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ විද්වත් පර්යේෂණ සඳහා ප්‍රවේශය වැඩිදියුණු කිරීම එකිනෙකට සම්බන්ධ කාර්යයන් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref name=&quot;UNESCORegister&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

== සංස්කෘතික බලපෑම ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය වාර්තා කරන පාලි වංශකථාවක් පමණක් නොව, දිවයිනේ ආගමික, සාහිත්‍යමය හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් කෙරෙහි දීර්ඝකාලීන බලපෑමක් ඇති කළ ලේඛනයකි. එහි රජවරුන්ගේ පාලන කාල, බුදුසසුනේ ව්‍යාප්තිය, විහාරාරාම ඉදිකිරීම් සහ ආගමික වස්තූන් සම්බන්ධ විස්තර පසුකාලීන ඉතිහාස ලේඛන, කලා නිර්මාණ සහ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් සඳහා වැදගත් පසුබිමක් සපයා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ බලපෑම ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවීය. එහි අන්තර්ගතය වෙනත් භාෂාවලට පරිවර්තනය වීමත්, දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ බෞද්ධ ඉතිහාස සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වීමත් හේතුවෙන් එය කලාපීය ඓතිහාසික හා ආගමික අධ්‍යයනයට ද වැදගත් විය.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;

===  ශ්‍රී ලාංකේය ජාතික ඉතිහාසය කෙරෙහි බලපෑම ===

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය අනුක්‍රමිකව ඉදිරිපත් කරන ප්‍රධාන ලිඛිත මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ. එහි විජය කුමරුගේ ආගමනය පිළිබඳ ආඛ්‍යානයේ සිට විවිධ රජවරුන්ගේ පාලන කාල, රාජ්‍ය පාලනය, යුද්ධ, ආගමික අනුග්‍රහය සහ ඉදිකිරීම් දක්වා විවිධ කරුණු ඇතුළත් වේ. එම විස්තර පසුකාලීන ඉතිහාස ලේඛකයන්ට සහ පර්යේෂකයන්ට ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය විමර්ශනය කිරීම සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;

විශේෂයෙන්ම, මහාවංශයේ අන්තර්ගතය නූතන ශ්‍රී ලාංකේය ඉතිහාසය පිළිබඳ අවබෝධය සහ ජාතික අතීතය පිළිබඳ සමාජීය මතකය හැඩගැස්වීමට දායක වී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, එය රචනා කළ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ බෞද්ධ ආගමික දෘෂ්ටිකෝණය සහ එහි ආඛ්‍යානමය අරමුණු සැලකිල්ලට ගනිමින් එහි තොරතුරු විග්‍රහ කළ යුතුය. නූතන ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයන පෙන්වා දෙන්නේ මහාවංශය ශ්‍රී ලාංකේය බෞද්ධ හා ජාතිකවාදී සමාජයන් තුළ වැදගත් භූමිකාවක් ඉටු කර ඇති අතර, එහි අර්ථකථනය විවිධ කාලවලදී වෙනස් වී ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://academic.oup.com/columbia-scholarship-online/book/13237}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය මත පදනම් වූ ඓතිහාසික විස්තර පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි, ශිලා ලේඛන සහ වෙනත් ලිඛිත මූලාශ්‍ර සමඟ සසඳා බැලීම ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය පිළිබඳ වඩාත් සමබර අවබෝධයක් ගොඩනැගීමට උපකාරී වේ. එබැවින් මහාවංශය ජාතික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් මූලාශ්‍රයක් වුවද, එහි සියලු ආඛ්‍යාන නවීන ඓතිහාසික සාක්ෂිවලින් ස්වාධීනව තහවුරු වූ කරුණු ලෙස සැලකීම සුදුසු නොවේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

=== ආගමික හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් කෙරෙහි බලපෑම ===

මහාවංශයේ ප්‍රධාන අවධානයක් යොමු වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුසසුනේ ඉතිහාසය, රජවරුන්ගේ ආගමික අනුග්‍රහය, විහාරාරාම ඉදිකිරීම් සහ පූජනීය වස්තූන් හා ස්ථාන සම්බන්ධ සිදුවීම් වෙතය. මේ හේතුවෙන් එය ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික ඉතිහාසය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට පමණක් නොව, පූජනීය ස්ථාන හා ඒවාට සම්බන්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ අවබෝධයට ද වැදගත් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;

මහාවංශයේ ආඛ්‍යාන පසුකාලීන වංශකථා සහ ආගමික ග්‍රන්ථ රචනා කිරීමේ සම්ප්‍රදායට ද බලපා ඇත. අත්ථනගලු විහාරවංශය, ධාතුවංශය, බෝධිවංශය සහ ථූපවංශය වැනි කෘතිවලින් ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික ස්ථාන, පූජනීය වස්තූන් සහ බෞද්ධ ඉතිහාසය පිළිබඳ විස්තර ඉදිරිපත් කෙරේ. මහාවංශය විසින් ප්‍රචලිත කළ වංශකථා රචනා සම්ප්‍රදාය මෙම කෘතිවල වර්ධනයට පසුබිමක් සපයා තිබේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;&gt;{{cite web |title=Mahavamsa: Nomination Form for the UNESCO Memory of the World International Register |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ විස්තර චිත්‍ර කලාව හා වෙනත් දෘශ්‍ය කලා සම්ප්‍රදායන් කෙරෙහි ද බලපෑමක් ඇති කර ඇත. බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය, ශ්‍රී ලංකාවට බුදුසසුන පැමිණීම, ශ්‍රී මහා බෝධිය හා දළදා වහන්සේ සම්බන්ධ ආඛ්‍යාන සහ දුටුගැමුණු රජු හා එළාර රජු පිළිබඳ කතා පසුකාලීන බිතුසිතුවම් හා කලා නිර්මාණවල තේමා බවට පත්විය. දඹුල්ල, හිඳගල, පොළොන්නරුවේ තිවංක පිළිමගෙය සහ දෙගල්දොරුව වැනි ස්ථානවල සිතුවම්වලින් මෙවැනි ආඛ්‍යාන සමඟ සම්බන්ධ කලාත්මක සම්ප්‍රදායන් දැකගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;/&gt;

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ සංස්කෘතියට පමණක් නොව අග්නිදිග ආසියාවේ ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ අවබෝධයට ද වැදගත් වී ඇත. එහි පාලි පාඨය සහ ඒ ආශ්‍රිත වංශකථා බුරුමය, තායිලන්තය හා කාම්බෝජය වැනි රටවල බෞද්ධ සාහිත්‍ය හා ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;/&gt;

===  අධ්‍යාපනය හා ඉතිහාස අධ්‍යයනය තුළ භාවිතය ===

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ හා මධ්‍යකාලීන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී භාවිත වන ප්‍රධාන ලිඛිත මූලාශ්‍රයකි. රජවරුන්ගේ පාලන කාල, රාජධානි, ආගමික ආයතන, විහාරාරාම ඉදිකිරීම් සහ විදේශීය සම්බන්ධතා පිළිබඳ එහි ඇති තොරතුරු ඉතිහාසය, බෞද්ධ අධ්‍යයනය සහ ශ්‍රී ලාංකේය සංස්කෘතිය පිළිබඳ පර්යේෂණවලට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;

මහාවංශය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට පාලි භාෂාව, බෞද්ධ සාහිත්‍යය, අත්පිටපත් අධ්‍යයනය සහ ඉතිහාස ලේඛන විද්‍යාව වැනි ක්ෂේත්‍ර ද සම්බන්ධ වේ. එහි මුල් පාඨය, පරිවර්තන, විවිධ සංස්කරණ සහ විවරණ සසඳා බැලීමෙන් කෘතියේ පාඨ සම්ප්‍රදාය හා එහි අර්ථකථන පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

ඉතිහාස අධ්‍යයනයේදී මහාවංශයේ සඳහන් කරුණු වෙනත් මූලාශ්‍ර සමඟ සසඳා බැලීම වැදගත් වේ. විශේෂයෙන්ම ශිලා ලේඛන, පුරාවිද්‍යාත්මක සොයාගැනීම්, කාසි, වෙනත් වංශකථා සහ විදේශීය වාර්තා සමඟ සැසඳීමෙන් එහි තොරතුරු තහවුරු කිරීමට හෝ ඒවායේ සීමා හඳුනාගැනීමට හැකිය. මහාවංශය ආගමික අරමුණු සහිත වංශකථාවක් බැවින්, එහි ආඛ්‍යානවල ඓතිහාසික තොරතුරු මෙන්ම සාහිත්‍යමය හා ආගමික අර්ථ ද සැලකිල්ලට ගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

නූතන පර්යේෂණවලදී මහාවංශය සරලව සිදුවීම් ලැයිස්තුවක් ලෙස පමණක් නොව, එය නිර්මාණය වූ සමාජීය හා ආගමික පසුබිම නිරූපණය කරන සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙස ද විග්‍රහ කරනු ලැබේ. එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය පිළිබඳ දැනුම ගොඩනැගුණු ආකාරය, ඉතිහාසය පිළිබඳ සමාජීය මතකය සහ පසුකාලීන පරම්පරා විසින් එම පාඨය අර්ථකථනය කළ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

== සටහන් ==
{{notelist}}

== අමතර ලිපි==
*[[දීපවංශය]]
*[[චුලවංශය]]
*[[ සමන්තප්‍රාසාදීකාව]]
*[[සිංහල බෝධි වංශය]]
*[[සද්ධාර්මාලංකාරය]]
*[[සද්ධර්මරතනාවලිය]]
*[[දළදා වංශය]]
* [[History of Sri Lanka|ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
* [[Anuradhapura|අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

== ග්‍රන්ථ නාමාවලිය ==

* Geiger, Wilhelm (පරිවර්තක). ''The Mahāvaṃsa or The Great Chronicle of Ceylon''. London: Pali Text Society, 1912.
* Geiger, Wilhelm (සංස්කාරක). ''The Mahāvaṃsa''. Pali Text Society.
* Scheible, Kristin. ''Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History''. New York: Columbia University Press, 2016.
* The Mahavamsa. යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහනට ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනා ලේඛනය.

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce යුනෙස්කෝව — මහාවංශය සහ ලෝක මතක උරුම නාමාවලිය]
* [https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf මහාවංශය සඳහා ඉදිරිපත් කළ යුනෙස්කෝ නාමයෝජනා ලේඛනය (PDF)]
* [https://buddhadust.net/resources/pdf/geiger/mahavamsa.pdf Wilhelm Geiger විසින් පරිවර්තනය කරන ලද මහාවංශයේ ඉංග්‍රීසි පාඨය (PDF)]
* [https://www.natlib.lk/ ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාලය හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය]
* [https://www.natlib.lk/NLSL/collection/ ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාලයේ එකතුව]
* [https://archives.gov.lk/ ශ්‍රී ලංකා ජාතික ලේඛනාගාරය]


{{NIE Poster|year=1905|Mahāvansa}}
* {{cite web
  |url=http://mahavamsa.org
  |title=මහාවංශය ඉංග්‍රීසි‍ බසින්
  }}
* [http://lakdiva.org/mahavamsa/ Geiger/Bode Translation of the ''Mahavamsa''] {{in lang|en}}
* [http://www.vipassana.com/resources/mahavamsa/index.php The ''Mahavamsa'': The Great Chronicle of Sri Lanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100224090046/http://www.vipassana.com/resources/mahavamsa/index.php |date=2010-02-24 }} {{in lang|en}}
* [http://mahavamsa.org/mahavamsa/simplified-version/ &quot;Concise ''Mahavamsa''&quot;] on-line version of: Ruwan Rajapakse, P.E. (2003). ''Concise Mahavamsa: History of Buddhism in Sri Lanka''. Maplewood, NJ : Ruwan Rajapakse. {{ISBN|0-9728657-0-5}}. {{in lang|en}}
* [https://web.archive.org/web/20250807123425/https://mahavamsa.org/history-of-sri-lanka/ History of Sri Lanka] {{in lang|en}}
* [http://www.tipitaka.org/deva/ Original Pali Text in Devanagari (अन्य  &gt; महावंस &gt; पथमपरिच्छेद  to तिसट्ठिम परिच्छेद )]


{{Sinhalese Monarchy}}
{{Sri Lankan chronicles}}
{{Buddhism topics}}
{{Sri Lanka topics}}
{{Anuradhapura period topics}}

[[Category:Anuradhapura period]]
[[Category:History of Buddhism in Sri Lanka]]
[[Category:Sri Lankan Buddhist texts]]
[[Category:5th-century history books]]
[[Category:Pali Buddhist texts]]
[[Category:Sri Lankan chronicles]]
[[Category:Texts about the history of Buddhism]]
[[Category:Buddhist poetry]]
[[ප්‍රවර්ගය:පාලි ග්‍රන්ථ - ශ්‍රී ලංකා]]</text>
      <sha1>a6po00yoeejbz6bj2227so9zokr9mgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කැළණිය විශ්වවිද්‍යාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2276</id>
    <revision>
      <id>802345</id>
      <parentid>802282</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T06:04:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <origin>802345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21290" sha1="pykukeo3f447elecms8wmkzpl71gglo" xml:space="preserve">{{Infobox_University 
|name           = කැලණිය  විශ්වවිද්‍යාලය
|image          = [[Image:UKsandun.jpg‎ |150px|UoK Logo]]
|motto                            = ''පඤ්ඤාය පරිසුජ්ඣති''&lt;br&gt;(ප්‍රඥාව තුළින් පාරිශුද්ධත්වයට පත්වන්න)
|established        = [[1959]] ([[ශ්‍රී ලංකා විද්‍යාලංකාර විශ්වවිද්‍යාලය]] ලෙස)
|city               = [[කැලණිය]]
|country             = [[ශ්‍රී ලංකාව]] {{flagicon|Sri Lanka}}
|campus             = දළුගම ප්‍රධාන පරිශ්‍රය සහ රාගම
|chancellor           = අතිපූජ්‍ය. නාරම්පනාවේ ආනන්ද අනුනායක හිමි. 
|vice_chancellor     = මහාචාර්ය නිලන්ති ද සිල්වා
|වෙබ් අඩවිය= [http://http://www.kln.ac.lk/ http://www.kln.ac.lk]
}}

'''කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලය''', ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික විශ්වවිද්‍යාල අතරින් එකකි. එය ලංකාවේ ප්‍රධාන නගරය වන කොළඹට ආසන්නයේ [[කැළණිය|ඓතිහාසික කැලණි පුරවරයේ]] දළුගම පිහිටා ඇත.

වර්තමානයේදී පෑලියගොඩ විද්‍යාලංකාර පිරිවෙනේ පරිවේණාධිපති, කොළඹ හලාවත දෙදිසාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක, ත්‍රිපිටක වාගීශ්වරාචාර්ය, මහෝපාධ්‍ය, පණ්ඩිත පූජ්‍ය වැලමිටියාවේ ධර්මකීර්ති ශ්‍රී කුසලධම්මාභිධාන ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ කුලපති ධූරය හොබවන අතර උපකුලපති ධූරය දරන්නේ මහාචාර්ය නිලන්ති ද සිල්වා මහත්මියයි. 

වර්තමානය වන විට කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලය පීඨ 6 කින් ද අනුබද්ධිත ආයතන 3 කින් ද ප්‍රත්‍යායිත විද්‍යායතන 3 කින් ද සමන්විත වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ උසස් අධ්‍යාපන ආයතන වර්ගීකරණය අනුව 2015 වර්ෂයේදී මෙම විශ්ව විද්‍යාලය මෙරට 4 වන ස්ථානය හිමිකරගෙන තිබෙන අතර, ලෝකයේ හොඳම විශ්වවිද්‍යාල වර්ගීකරණය අනුව 3087 ස්‌ථානය හිමිකරගෙන තිබෙයි.&lt;ref&gt;http://www.lankauniversity-news.com/2015/04/sri-lanka-university-ranking-2015-2016.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405151352/http://www.lankauniversity-news.com/2015/04/sri-lanka-university-ranking-2015-2016.html |date=2016-04-05 }} ශ්‍රී ලංකාවේ විශ්ව විද්‍යාල වර්ගීකරණය 2015&lt;/ref&gt;

==ඉතිහාසය== 
කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලය රත්මලානේ ශ්‍රී ධර්මාලෝක නාහිමියන් විසින් විද්‍යාලංකාර පිරිවෙන නමින් 1875 දී කැලණිය, පෑලියගොඩ පිහිටවනු ලැබිණි. එතැන් සිට වසර 100 කට ආසන්න කාලයක් පිරිවෙනක් ව පැවති මේ ආයතනය 1957 අංක 45 දරන විද්‍යෝදය, විද්‍යාලංකාර විශ්වවිද්‍යාල පනත අනුව 1959 ජනවාරි 01 දින සිට විශ්වවිද්‍යාලයක් බවට පත්කෙරුණු අතර ඒය ශ්‍රී ලංකා විද්‍යාලංකාර විශ්වවිද්‍යාලය ලෙස නම් කෙරිණි. මෙහි දී එවකට විද්‍යාලංකාර පිරිවෙනේ පරිවේණාධිපති ව වැඩ විසූ අපවත් වී වදාළ කිරිවත්තුඩුවේ ශ්‍රී ප්‍රඥාසාර නාහිමිපාණන් වහන්සේ මේ අභිනව විශ්වවිද්‍යාලයේ කුලපතිවරයා ලෙස පත් කරන ලදී. 

පසුව 1972 අංක 01 දරන ශ්‍රී ලංකා විශ්වවිද්‍යාල පනත මඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ සියලුම විශ්වවිද්‍යාල එක ම විශ්වවිද්‍යාලයක් බවට පත් කරනු ලැබූ අවස්ථාවේ දී 1972 පෙබරවාරි 15 වන දා සිට මෙම විශ්වවිද්‍යාලය ශ්‍රී ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ විද්‍යාලංකාර මණ්ඩපය බවට පත් විය. 1978 අංක 16 දරන විශ්වවිද්‍යාල පනත යටතේ සිදු වූ ශ්‍රී ලාංකික විශ්වවිද්‍යාල ව්‍යුහය සංශෝධනයේ දී යථෝක්ත මණ්ඩපය කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලය, ශ්‍රී ලංකාව ලෙස නැවත වරක් ස්වායත්ත විශ්වවිද්‍යාලයක් බවට පත් කරන ලදී. 

1957 පනත අනුව ආරම්භයේ දී ගිහි පැවිදි ශිෂ්‍යයින් පමණක් මෙම ආයතනයට ඇතුළත් කරගනු ලැබූ අතර 1966 අංක 20 දරන ජාතික උසස් අධ්‍යාපන පනත ක්‍රියාත්මක වීමත් සමඟ ශිෂ්‍යවන්ටද මේ සඳහා ඇතුළත් වීමට හැකි විය. ආරභයේ දී පෑලියගොඩ පිරිවෙන් භූමියේ ම පිහිටවනු ලැබූ මෙම විශ්වවිද්‍යාලය ඉඩකඩ මඳ වීමේ ගැටලුව නිසා වර්තමානයේ විශ්වවිද්‍යාලය පිහිටුවා තිබෙන භූමි භාගයට 1975 වන විට ගෙන එන ලදී. 1959 ආරම්භක අවස්ථාවේ දී එය ප්‍රාචීන භාෂා ශාස්ත්‍ර, භූගෝල විද්‍යාව, බෞද්ධ අධ්‍යයන හා දර්ශනය, ආර්ථික විද්‍යාව, ගණිතය හා අධ්‍යාපන විද්‍යාව වැනි විෂය කීපයකට සීමා වුවද, 

අද වනවිට මානවශාස්ත්‍ර, විද්‍යා, සමාජීය විද්‍යා, වෛද්‍ය විද්‍යා, වාණිජ හා කළමනාකරණ අධ්‍යයන සහ පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයන වශයෙන් හැඳින්වෙන පීඨ 6 කින් හා අධ්‍යයන අංශ 48 කින් සමන්විත මුල්පෙලේ විශ්වවිද්‍යාලයක් බවට පත් වී ඇත.

==තේමා පාඨය==
'''''පඤ්ඤාය පරිසුජ්ඣති''''' - ප්‍රඥාව තුළින් පාරිශුද්ධත්වයට පත්වන්න.

==කුලපති සහ විශ්වවිද්‍යාල බලධාරීහු==

* '''කුලපති:''' පෑලියගොඩ විද්‍යාලංකාර පිරිවෙනේ පරිවේණාධිපති, කොළඹ හලාවත දෙදිසාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක, ත්‍රිපිටක වාගීශ්වරාචාර්ය, මහෝපාධ්‍ය, පණ්ඩිත පූජ්‍ය වැලමිටියාවේ ධර්මකීර්ති ශ්‍රී කුසලධම්මාභිධාන ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ
* '''උපකුලපති:''' මහාචාර්ය ඩී.එම්. සේමසිංහ මහතා
* '''පීඨාධිපති - වාණිජ හා කළමනාකරණ අධ්‍යයන පීඨය:''' ආචාර්ය R.P.C. රන්ජනී මහත්මිය (B.Com. [Kelaniya], M.Com., Ph.D. [Panjab])
* '''පීඨාධිපති - සමාජීය විද්‍යා පීඨය:''' මහාචාර්ය ඒ්.ඒච්.ඒම්.ඒච්. අබේරත්න මහතා
* '''පීඨාධිපති - විද්‍යා පීඨය:''' මහාචාර්ය නලින් ද සිල්වා මහතා (B.Sc. [Ceylon], D.Phill.[Sussex])
* '''පීඨාධිපති - පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයන පීඨය:''' මහාචාර්ය මැණික්  ගුනසේකර මයා​ (B.A. Hons. ( Kelaniya), M.A., PhD.( Michigan))
* '''පීඨාධිපති - මානවශාස්ත්‍ර පීඨය:''' මහාචාර්ය කුලතිලක කුමාරසිංහ මහතා (B.A. [Sri Lanka], Ph.D. [Kelaniya], Dip. in Japanese [Osaka U.])
* '''පීඨාධිපති - වෛද්‍ය පීඨය:''' මහාචාර්ය A.R. වික්‍රමසිංහ මහතා (M.B.B.S. [Colombo], MPH [Tulane], Ph.D. [Tulane], Ph.D. [Louisiana])
* '''අධ්‍යක්ෂ - පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයන පශ්චාද් උපාධි ආයතනය:''' මහාචාර්ය G.D. සුමනපාල මහතා (B.A., M.A., Ph.D. [Kelaniya], Prachina Panditha)
* '''අධ්‍යක්ෂ - පුරාවිද්‍යා පශ්චාද් උපාධි ආයතනය:'''&lt;br&gt; මහාචාර්ය T.K.N.P. ද සිල්වා මහතා&lt;br&gt; B.Sc. [BE], M.Sc. [Archt]
* '''අධ්‍යක්ෂ - වික්‍රමාරච්චි ආයුර්වේද වෛද්‍ය විද්‍යායතනය:'''&lt;br&gt; මහාචාර්ය J.A. ලියනගේ මහත්මිය&lt;br&gt; B.Sc. [Sri J'pura], Ph.D. [Cardiff], FRCS, F.I.Chemc.C., C.C.Chem., C.Sci.
* '''විද්‍යාපීඨාධිපති - නාවික හා සාගරික විද්‍යාපීඨය:'''&lt;br&gt; කොමදෝරු S.S. රණසිංහ මහතා&lt;br&gt; WWW, RWP, USP, PSC, M.Sc. [D&amp;SS], M.Sc. [WS&amp;DM], AOWC
* '''විද්‍යාලාධිපති - ආරක්ෂක සේවා අණ හා මාණ්ඩලික විද්‍යාලය:'''&lt;br&gt; සේනා විධායක/ මේජර් ජෙනරාල් N.A. රණසිංහ මහතා&lt;br&gt; RSP, USP, PSC
* '''විද්‍යාලාධිපති - ගුවන් හමුදා කනිෂ්ඨ අණ හා මාණ්ඩලික විද්‍යාලය:'''&lt;br&gt; ගුවන් කොමදෝරු N.H.V. ගුණරත්න මහතා&lt;br&gt; USP, M.Sc. [Human Sec.], NDU-USA, PSC, CTF-NDU, PG. Dip. [LS] Colombo U., Dip. in HRM [UK], Dip. in Psy. [UK]
* '''ලේඛකාධිකාරී:'''&lt;br&gt; W.M. කරුණාරත්න මහතා&lt;br&gt; B.Sc. Pub. Ad. [Sri J'pura], MSSC [Kelaniya]
* '''පුස්තකාලාධිකාරී:'''&lt;br&gt; L.A. ජයතිස්ස මහතා&lt;br&gt; B.Sc. [Vidyalankara], Dip.Lib.Sc. &amp; Inf.Studies [Kelaniya], M.L.I.Sc [Delhi]
* '''වැඩබලන මූල්‍යාධිකාරී:'''&lt;br&gt; L.M. ජයවීර මහතා&lt;br&gt; B.A. Sp. [Sri J'pura], PG. Dip. in Mgt. [Open University]

== පිඨ == &lt;!--Faculties--&gt;
*[http://www.kln.ac.lk/humanities/html/humanities.html මානවශාස්ත්‍ර පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100627094445/http://www.kln.ac.lk/humanities/html/humanities.html |date=2010-06-27 }}
**වාග්විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය
**සිංහල අධ්‍යයන අංශය
**පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයන අංශය
**නූතන භාෂා අධ්‍යයන අංශය
**ඉංග්‍රීසි අධ්‍යයන අංශය
**සංස්කෘත අධ්‍යයන අංශය
**හින්දි අධ්‍යයන අංශය
**නාට්‍ය, රංගකලා හා ප්‍රතිබිම්භකලා අධ්‍යයන අංශය
**බටහිර සම්භාව්‍ය හා ක්‍රිස්තියානි අධ්‍යයන අංශය

*[http://www.kln.ac.lk/social/social/social.htm සමාජීය විද්‍යා පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100428040452/http://www.kln.ac.lk/social/social/social.htm |date=2010-04-28 }}
**පුරාවිද්‍යා විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය
**ඉතිහාස අධ්‍යයන අංශය
**ජනසන්නිෙව්දන අධ්‍යයන අංශය
**ආර්ථික විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය
**භූගෝල විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය
**දර්ශන අධ්‍යයන අංශය
**සමාජ විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය
*[http://www.kln.ac.lk/socialsciences/depts/libinfoscience/ පුස්තකාල හා විඥාපන විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160719010553/http://www.kln.ac.lk/socialsciences/depts/libinfoscience/ |date=2016-07-19 }}
:කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ සමාජීය විද්‍යාපීඨයේ තිබෙන වැදගත් අධ්‍යයන අංශයක් වශයෙන් පුස්තකාල හා විඥාපන විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය සැලකිය හැකි ය. 1972 දී මෙය ආරම්භ කළ අතර ශ්‍රි ලංකාව තුළ පුස්තකාලයාධිපති වෘත්තියේ පුහුණු මිනිස් බල සම්පත නිර්මාණය කිරිම හා පුස්තකාල හා තොරතුරු විද්‍යාවට අදාළ උසස් අධ්‍යාපනය හා වෘත්තිය දැනුම ලබා දීමෙහි ලා  ශ්‍රි ලංකාවේ විශ්වවිද්‍යාල පද්ධතිය තුළ පවතින එකම අධ්‍යයනාංශය වේ. පුස්තකාල වෘත්තියේ ගුණාත්මක බව වර්ධනය කිරිම හා මෙම ක්ෂේත්‍රෙය් මානව සම්පත සංවර්ධනය කිරිම සඳහා අපරිමිත සේවයක් මෙමඟින් සිදු වේ. පුස්තකාල හා විඥාපන විද්‍යාව පිළිබඳව ශ්‍රි ලංකාවේ සිටින එක ම ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්යවරයා වන පියදාස රණසිංහ මහතා මෙහි අචාර්ය මණ්ඩලයේ කටයුතු කරන අතර වර්තමාන අංශ ප්‍රධාන තනතුර හොබවන්නේ ජ්‍යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්ය පූජ්‍ය ලැගුම්දෙණිෙය් පියරතන ස්වාමීන් වහන්සේ ය.
==අනුබද්ධිත ආයතන== &lt;!--Affiliated Institutes--&gt;
*පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයන පශ්චාද් උපාධි ආයතනය
*පුරාවිද්‍යා පශ්චාද් උපාධි ආයතනය
*වික්‍රමාරච්චි ආයුර්වේද ආයතනය

==ප්‍රත්‍යායිත විද්‍යායතන == &lt;!--Accredited Institutes--&gt;
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Naval_and_Maritime_Academy නාවික හා සාගරික විද්‍යාපීඨය]
*ආරක්ෂක සේවා අණ හා මාණ්ඩලික විද්‍යාලය
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Air_Force_Academy,_China_Bay ගුවන් හමුදා කනිෂ්ඨ අණ හා මාණ්ඩලික විද්‍යාලය]

==‍පහසුකම් සහ සේවාවන් == &lt;!--Services--&gt;
*[http://ict.kln.ac.lk/ තොරතුරු සහ සන්නිවේදන තාක්ෂණ මධ්‍යස්ථානය]
*[http://www.kln.ac.lk/library/index.html පුස්තකාලය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100510061806/http://www.kln.ac.lk/library/index.html |date=2010-05-10 }}
*[http://www.kln.ac.lk/humanities/eltu/ ඉංග්‍රීසි ඉගැන්වීමේ ඒකකය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507073608/http://www.kln.ac.lk/humanities/eltu/ |date=2010-05-07 }}
*[http://www.kln.ac.lk/sport/uoksports/ ශාරීරික අධ්‍යාපන අංශය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100509235536/http://www.kln.ac.lk/sport/uoksports/ |date=2010-05-09 }}
*[http://www.kln.ac.lk/pages/staffdevelop.html කාර්ය මණ්ඩල සංවර්ධන ඒකකය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100509225716/http://www.kln.ac.lk/pages/staffdevelop.html |date=2010-05-09 }}
*[http://www.kln.ac.lk/careers/CGU/index.html වෘත්තීය මාර්ගෝපදේශ ඒකකය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507074905/http://www.kln.ac.lk/careers/CGU/index.html |date=2010-05-07 }}
*ශිෂ්‍ය උපදේශක ඒකකය
*[http://www.kln.ac.lk/pages/medicalcentre.html වෛද්‍ය මධ්‍යස්ථානය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423134537/http://www.kln.ac.lk/pages/medicalcentre.html |date=2010-04-23 }}
*[http://www.extexams.kln.ac.lk/ විවෘත හා දුරස්ථ අධ්‍යන කේන්ද්‍රය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.kln.ac.lk/cas/index.htm ආසියානු මධ්‍යස්ථානය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100425070104/http://www.kln.ac.lk/cas/index.htm |date=2010-04-25 }}

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
==බාහිර සබැඳුම්==&lt;!--External links--&gt;

* [http://www.science.kln.ac.lk/ විද්‍යා පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316143552/http://www.science.kln.ac.lk/ |date=2008-03-16 }}
*[http://www.kln.ac.lk/fcms/default.htm වාණිජ හා කළමනාකරණ අධ්‍යයන පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100424131804/http://www.kln.ac.lk/fcms/default.htm |date=2010-04-24 }}
*[http://www.kln.ac.lk/pages/graduatestudies.html පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයන පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329062340/http://www.kln.ac.lk/pages/graduatestudies.html |date=2010-03-29 }}
*[http://174.132.189.92/~medkel/medkel.kln/index.htm වෛද්‍ය පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100327112908/http://174.132.189.92/~medkel/medkel.kln/index.htm |date=2010-03-27 }}

*[[:en:University_of_Kelaniya|University of Kelaniya]]
*[[:en:Vidyalankara_Pirivena|Vidyalankara Pirivena]]
*[[:en:University_of_Ceylon|University of Ceylon]]
*[[:en:Sri_Lanka_University_Games|Sri Lanka University Games]]
*[http://www.kln.ac.lk කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයීය නිල වෙබ් අඩවිය]

*[http://www.ugc.ac.lk/ විශ්වවිද්‍යාල ප්‍රතිපාදන කොමිසම් සභාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220411195829/http://www.ugc.ac.lk/ |date=2022-04-11 }}

{{Education in Sri Lanka}}

[[Category:කැළණිය විශ්වවිද්‍යාලය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි විශ්වවිද්‍යාල]]</text>
      <sha1>pykukeo3f447elecms8wmkzpl71gglo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුරුල්ලෝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7144</id>
    <revision>
      <id>802306</id>
      <parentid>711205</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T00:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12102" sha1="hixthehr5m30mlt46jq9mb9z2pepdwk" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
|name = කුරුල්ලෝ
|fossil_range = [[Late Jurassic]]&amp;ndash;Recent, {{Fossil range|150|0}}
|image = Bird Diversity 2011.png
|image_caption = කුරුලු විවිධත්වය
|image_alt =
|taxon = Aves
|authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758&lt;ref&gt;{{Cite web| url= http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=80129&amp;tree=0.1| title=Systema Naturae 2000 / Classification, Class Aves | accessdate=11 June 2012 | last=Brands | first=Sheila | authorlink= | date=14 August 2008 | work=Project: The Taxonomicon }}&lt;/ref&gt;
|subdivision_ranks = [[Class (biology)|Subclasses]]
|subdivision =
*{{extinct}}[[Archaeornithes]] [[Paraphyly|*]]
*{{extinct}}[[Enantiornithes]]
*{{extinct}}[[Hesperornithes]]
*{{extinct}}[[Ichthyornithes]]
*[[Neornithes]]
And see text
}}
කුරුල්ලන් යනු පිහාටු, දත් නැති හොට සහිත හකු, දෘඩ කටු සහිත බිත්තර දැමීම, ඉහළ පරිවෘත්තීය වේගය, කුටීර හතරක් සහිත හදවතක් සහ ශක්තිමත් එහෙත් ශක්තිමත් ඒව පන්තියෙන් සමන්විත උණුසුම්-ලේ සහිත පෘෂ්ඨවංශීන් සමූහයකි. සැහැල්ලු ඇටසැකිල්ල. කුරුල්ලන් ලොව පුරා ජීවත් වන අතර ප්‍රමාණයෙන් සෙන්ටිමීටර 5.5 (අඟල් 2.2) මී මැස්සන්ගේ සිට මීටර් 2.8 (අඩි 9 අඟල් 2) පොදු පැස්බරා දක්වා පරාසයක පවතී. සජීවී විශේෂ 11,000 කට වඩා ඇත, ඉන් අඩකට වඩා පැසරින් හෝ &quot;පර්චින්&quot; පක්ෂීන් වේ. කුරුල්ලන්ට පියාපත් ඇති අතර ඒවායේ වර්ධනය විශේෂ අනුව වෙනස් වේ; පියාපත් නොමැති එකම කණ්ඩායම් වඳ වී ගිය මෝවා සහ අලි කුරුල්ලන් වේ. පියාපත්, නවීකරණය කරන ලද ඉදිරිපස, කුරුල්ලන්ට පියාසර කිරීමේ හැකියාව ලබා දී ඇත, නමුත් තවදුරටත් පරිණාමය වීම නිසා සමහර පක්ෂීන්ගේ පියාසර කිරීම අහිමි වී ඇත, ratites, penguins, සහ විවිධ ආවේණික දූපත් විශේෂ. කුරුල්ලන්ගේ ආහාර ජීර්ණ සහ ශ්වසන පද්ධති ද පියාසර කිරීම සඳහා අද්විතීය ලෙස අනුගත වේ. ජලජ පරිසරයේ සමහර පක්ෂි විශේෂ, විශේෂයෙන් මුහුදු පක්ෂීන් සහ සමහර ජල කුරුල්ලන්, පිහිනීම සඳහා තවදුරටත් පරිණාමය වී ඇත. කුරුල්ලන් පිළිබඳ අධ්යයනය පක්ෂි විද්යාව ලෙස හැඳින්වේ.

කුරුල්ලන් පිහාටු සහිත තෙරොපොඩ් ඩයිනෝසෝරයන් වන අතර ජීවත් වන එකම ඩයිනෝසෝරයන් වේ. එලෙසම, මෙම පදයේ නූතන ක්ලැඩිස්ටික් අර්ථයෙන් කුරුල්ලන් උරගයන් ලෙස සලකනු ලබන අතර, ඔවුන්ගේ සමීපතම ජීවමාන ඥාතීන් වන්නේ කිඹුලන්ය. කුරුල්ලන් යනු ප්‍රාථමික ජුරාසික් යුගයේ දී ප්‍රථම වරට දර්ශනය වූ ප්‍රාථමික avialans (ඔවුන්ගේ සාමාජිකයින්ට Archaeopteryx ඇතුළත් වේ) ගෙන් පැවත එන්නන් වේ. මෑත ඇස්තමේන්තු වලට අනුව, නූතන පක්ෂීන් (Neornithes) ක්‍රිටේසියස් යුගයේ දී පරිණාමය වූ අතර වසර මිලියන 66 කට පෙර ක්‍රිටේසියස්-පැලියෝජීන් වඳවීමේ සිදුවීමේ දී නාටකාකාර ලෙස විවිධාංගීකරණය වූ අතර එමඟින් ටෙරෝසෝරයන් සහ සියලුම කුරුළු නොවන ඩයිනෝසෝරයන් විනාශ විය.

බොහෝ සමාජ විශේෂ පරම්පරාවන් හරහා දැනුම ලබා දෙන අතර එය සංස්කෘතියේ ආකාරයක් ලෙස සැලකේ. කුරුල්ලන් සමාජීය, දෘශ්‍ය සංඥා, ඇමතුම් සහ ගීත සමඟ සන්නිවේදනය කරන අතර සමුපකාර අභිජනනය සහ දඩයම් කිරීම, රැළවල් ගැසීම සහ විලෝපිකයන් මැරීම වැනි හැසිරීම් වලට සහභාගී වේ. පක්ෂි විශේෂවලින් අතිමහත් බහුතරයක් සමාජීය වශයෙන් (නමුත් ලිංගිකව අවශ්‍ය නොවේ) ඒකාකාරී වේ, සාමාන්‍යයෙන් වරකට එක් අභිජනන සමයක් සඳහා, සමහර විට වසර ගණනාවක් සහ කලාතුරකින් ජීවිතය සඳහා. අනෙකුත් විශේෂවලට බහු ස්ත්‍රී (කාන්තාවන් බොහොමයක් සිටින එක් පිරිමි) හෝ, කලාතුරකින්, බහුඅවයව (පිරිමි රැසක් සහිත එක් ගැහැණු) අභිජනන පද්ධති ඇත. ලිංගික ප්‍රජනනය හරහා සංසේචනය වන බිත්තර දැමීමෙන් කුරුල්ලන් පැටවුන් බිහි කරයි. ඒවා සාමාන්‍යයෙන් කූඩුවක තැන්පත් කර ඇති අතර දෙමව්පියන් විසින් පුර්ව ලියාපදිංචි කරනු ලැබේ. බොහෝ කුරුල්ලන්ට පැටවුන් බිහි වූ පසු දෙමාපියන්ගේ රැකවරණය දීර්ඝ කාලයක් ඇත.

බොහෝ පක්ෂි විශේෂයන් මිනිස් පරිභෝජනය සඳහා ආහාර සහ නිෂ්පාදනයේ අමුද්‍රව්‍ය ලෙස ආර්ථික වශයෙන් වැදගත් වන අතර ගෘහාශ්‍රිත සහ හීලෑ නොකළ පක්ෂීන් බිත්තර, මස් සහ පිහාටු වල වැදගත් ප්‍රභවයන් වේ. ගීත කුරුල්ලන්, ගිරවුන් සහ වෙනත් විශේෂයන් සුරතල් සතුන් ලෙස ජනප්රියයි. ගුවානෝ (කුරුලු අසූචි) පොහොර ලෙස භාවිතා කිරීම සඳහා අස්වනු නෙලනු ලැබේ. මානව සංස්කෘතිය පුරා කුරුල්ලන් දක්නට ලැබේ. 17 වන සියවසේ සිට මානව ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් විශේෂ 120 සිට 130 දක්වා වඳ වී ගොස් ඇති අතර ඊට පෙර තවත් සිය ගණනක්. මානව ක්‍රියාකාරකම් කුරුළු විශේෂ 1,200ක් පමණ වඳ වී යාමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇතත්, ඒවා ආරක්ෂා කිරීමට උත්සාහ කරමින් සිටී. විනෝදාත්මක කුරුල්ලන් නැරඹීම පරිසර සංචාරක කර්මාන්තයේ වැදගත් කොටසකි.

== අමතර අවධානයට ==
* [[Animal track]]
* [[Avian sleep]]
* [[Bat]]
* [[Climate change and birds]]
* [[Glossary of bird terms]]
* [[List of individual birds]]
* [[Ornithology]]
* [[Paleocene dinosaurs]]
{{Clear}}

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Sister project links|voy=no|wikt=bird|q=Birds|commons=Aves|species=Aves}}
{{Wikibooks|Dichotomous Key|Aves}}
{{Spoken Wikipedia|Bird_(Intro).ogg|date=5 January 2008}}
{{Library resources box
 |onlinebooks=yes
 |by=no
 |lcheading= Birds
 |label=Bird
 }}
* [http://www.birdlife.org/ Birdlife International] – Dedicated to bird conservation worldwide; has a database with about 250,000 records on endangered bird species.
* [http://people.eku.edu/ritchisong/birdbiogeography1.htm Bird biogeography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070304043432/http://people.eku.edu/ritchisong/birdbiogeography1.htm |date=2007-03-04 }}
* [https://web.archive.org/web/20100810134957/http://www.audubon.org/bird/index.html Birds and Science] from the [[National Audubon Society]]
* [https://web.archive.org/web/20210311215916/https://www.birds.cornell.edu/ Cornell Lab of Ornithology]
* {{EOL}}
* [http://www.stanford.edu/group/stanfordbirds/text/essays/completed_essays.html Essays on bird biology]
* [http://www.mrnussbaum.com/birdsindex.htm North American Birds for Kids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100809090128/http://www.mrnussbaum.com/birdsindex.htm |date=9 August 2010 }}
* [http://www.ornithology.com/ Ornithology]
* [http://sora.unm.edu/ Sora] – Searchable online research archive; Archives of the following ornithological journals ''[[The Auk]]'', ''[[Condor (journal)|Condor]]'', ''Journal of Field Ornithology''', ''North American Bird Bander'', ''Studies in Avian Biology'', ''Pacific Coast Avifauna'', and the ''[[the Wilson Bulletin|Wilson Bulletin]]''.
* [http://ibc.lynxeds.com/ The Internet Bird Collection] – A free library of videos of the world's birds
* [http://www.birdpop.org/ The Institute for Bird Populations, California]
* [https://web.archive.org/web/20100323064035/http://media.library.uiuc.edu/cgi/b/bib/bix-idx?c=bix%3Bcc%3Dbix%3Bsid%3D0c4f6243857204b94fcdebc6dce5d8b2%3Btype%3Dsimple%3Bpage%3Dbrowse%3Binst%3Dbix_10%3Bsort%3Dregion List of field guides to birds], from the International Field Guides database
* [http://www.rspb.org.uk/wildlife/birdidentifier/ RSPB bird identifier] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105112202/http://www.rspb.org.uk/wildlife/birdidentifier/ |date=5 November 2013 }} – Interactive identification of all UK birds
* [http://www.ucmp.berkeley.edu/diapsids/avians.html Are Birds Really Dinosaurs?] — University of California Museum of Paleontology.

{{Birds}}
{{Chordata}}
{{Paraves|B.|state=autocollapse}}
{{Dinosaurs by Continent}}
{{Birds in culture}}
{{Taxonbar|from=Q5113}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:කුරුල්ලෝ| ]]
[[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]]
[[Category:Birds| ]]
[[Category:Animal classes]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඩයිනසෝරයෝ]]
[[Category:Extant Late Cretaceous first appearances]]
[[Category:Feathered dinosaurs]]
[[Category:Santonian first appearances]]
[[Category:Taxa named by Carl Linnaeus]]

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>hixthehr5m30mlt46jq9mb9z2pepdwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තක්කාලි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9090</id>
    <revision>
      <id>802333</id>
      <parentid>691328</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T04:20:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3360" sha1="pypqjfs03udj8a5pdjyq8jeh81mxi94" xml:space="preserve">{{taxobox
| name = තක්කාලි (Tomato)
| image = Bright red tomato and cross section02.jpg
| image_caption = Cross-section and full view of a hothouse (greenhouse-grown) tomato
| regnum = [[Plant]]ae
| unranked_divisio = [[Angiosperms]]
| unranked_classis = [[Eudicots]]
| unranked_ordo = [[Asterids]]
| ordo = [[Solanales]]
| familia = [[Solanaceae]]
| genus = ''[[Solanum]]''
| species = '''''S. lycopersicum'''''
| binomial = ''Solanum lycopersicum''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
| synonyms = ''Lycopersicon lycopersicum'' &lt;small&gt;(L.) H. Karst.&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Lycopersicon esculentum ''&lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;NHM&quot;&gt;{{cite web | quote = Molecular phylogenetic analyses have established that the formerly segregate genera ''Lycopersicon'', ''Cyphomandra'', ''Normania'', and ''Triguera'' are nested within ''Solanum'', and all species of these four genera have been transferred to ''Solanum'' | url = http://solanaceaesource.org/content/phylogeny-0 | publisher =  | title =  Phylogeny }}&lt;/ref&gt;
}}

'''තක්කාලි''' ({{en|Tomato}}), [[එළවලු]] වලට යොදන [[රසකාරක|රසකාරකයක්]] වශයෙන් භාවිතා කරයි. විද්‍යාත්මක නාමය '''ලයිකොපර්සිකන් එස්කියුලැන්ටම්''' (Lycopersicon esculentum).&lt;ref name=doa/&gt;

== වර්ග ==
* [[ගොරක තක්කාලි]]

== අමතර අවධානයට ==
{{portal|Food}}
{{div col|colwidth=22em}}
* [[List of countries by tomato production]]
* [[List of tomato dishes]]
* [[Marglobe]], an early attempt at breeding a disease-resistant tomato
* [[Ring culture]]
* [[Physalis]], a similar fruit also used in cooking
* [[Tomato effect]]
* [[Tomato jam]]
* [[Nightshades]]
** [[Potato]]
** [[Eggplant]]
** [[Tomatillo]], a similar fruit from the related genus
{{div col end}}

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist|30em
 | refs=
 &lt;ref name=doa&gt;
  {{cite web
   |url=https://www.doa.gov.lk/HORDI/index.php/si/2015-09-22-04-49-34/36-tomatoes-si
   |title=තක්කාලි, උද්‍යාන බෝග පර්යේෂණ හ සංවර්ධන ආයතනය, ගන්නේරුව.
   |accessdate=2017-04-26
  }}
 &lt;/ref&gt;
}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Cookbook|Tomato}}
{{Wikibooks|Horticulture}}
{{Wikibooks|Tomato}}
{{Wikispecies|Solanum lycopersicum}}
{{Commons category multi|Solanum lycopersicum|Tomatoes}}
{{Wiktionary|tomato}}
* [https://web.archive.org/web/20090427010827/http://www.sgn.cornell.edu/about/tomato_sequencing.pl Tomato Genome Sequencing Project] – Sequencing of the twelve tomato chromosomes.
* [http://www.eu-sol.wur.nl/ Tomato core collection database] – Phenotypes and images of 7,000 tomato cultivars

{{Tomatoes}}
{{Taxonbar|from1=Q23501|from2=Q15530945}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:තක්කාලි| ]]
[[Category:Crops originating from Mexico]]
[[Category:Crops originating from indigenous Americans]]
[[Category:Crops originating from South America]]
[[Category:Fruit vegetables]]
[[Category:Fruits originating in North America]]
[[Category:Fruits originating in South America]]
[[Category:Plants described in 1753]]
[[Category:Solanum]]
[[ප්‍රවර්ගය:එළවළු]]

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>pypqjfs03udj8a5pdjyq8jeh81mxi94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දෙමළ භාෂාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9514</id>
    <revision>
      <id>802357</id>
      <parentid>744800</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T07:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* දෙමළ භාෂාවේ ඉතිහාසය */ Fixed. (spelling, grammar)</comment>
      <origin>802357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32209" sha1="0ozt55y55jug43lt9oph6k8hnlxxqwh" xml:space="preserve">{{distinguish|ද්‍රවිඩ භාෂා}}
{{short description|ද්‍රවිඩ භාෂාවක්}}{{More citations needed|date=මැයි 2025}}{{Infobox language
|name = දෙමළ
|nativename = {{lang|ta|தமிழ்}} ''{{transl|ta|ISO|Tamiḻ}}''
|pronunciation = {{IPA-ta|t̪amiɻ|}}; {{Audio|Ta-தமிழ்.oga|pronunciation|help=}}
|states = [[ඉන්දියාව]]&lt;br /&gt;
|ethnicity   = [[දෙමළ ජනයා]]
|speakers = {{sigfig|75|2}} මිලියන&lt;!--68.889M India 2011, from Ethn.21--&gt;
|date     = 2011–2015 
|ref      = &lt;ref name=&quot;Ethnologue_tam&quot;&gt;{{e22|tam}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=2011census&gt;{{Cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-1.pdf | title=Scheduled Languages in descending order of speaker's strength - 2011 |access-date=28 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114073426/http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-1.pdf |archive-date=14 November 2018 |url-status=live | publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]] }}&lt;/ref&gt;
|speakers2 = [[දෙවන භාෂාව|L2 කථා කරන්නන්]]: {{sigfig|5.95|1}} මිලියන&lt;ref name=&quot;Ethnologue_tam&quot;/&gt;
|familycolor = Dravidian
|fam2 = [[දකුණු ද්‍රවිඩ භාෂා|දකුණු]]
|fam3 = [[දෙමළ–කන්නඩ භාෂා|දෙමළ–කන්නඩ]]
|fam4 = [[Tamil–Kodagu languages|Tamil–Kodagu]]
|fam5 = [[මධ්‍ය දෙමළ|දෙමළ–මලයාලම්]]
|fam6 = [[දෙමළ භාෂා]]
|ancestor = [[පැරණි දෙමළ භාෂාව|පැරණි දෙමළ]]
|ancestor2 = [[මධ්‍ය දෙමළ භාෂාව|මධ්‍ය දෙමළ]]
|script = [[දෙමළ අක්ෂර මාලාව|දෙමළ]] ([[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|බ්‍රාහ්මී]])&lt;br /&gt;[[දෙමළ-බ්‍රාහ්මී]] (ඓතිහාසික)&lt;br /&gt;[[ග්‍රන්ථ අක්ෂර|ග්‍රන්ථ]] (ඓතිහාසික)&lt;br /&gt;[[Vatteluttu alphabet|Vatteluttu]] (ඓතිහාසික)&lt;br /&gt;[[පල්ලව අක්ෂර|පල්ලව]] (ඓතිහාසික)&lt;br /&gt;[[Kolezhuthu]] (ඓතිහාසික)&lt;br /&gt;[[අර්වි]] ([[අරාබි අක්ෂර මාලාව|අබ්ජාඩ්]])&lt;br /&gt;[[දෙමළ බ්‍රේල්]] ([[භාරතී බ්‍රේල්|භරතී]])&lt;br /&gt;[[ලතින් අක්ෂර]] (නොනිල)
|nation={{flag|Singapore}}&lt;br /&gt;{{flag|India}}:
* [[තමිල් නාඩු]]&lt;ref name=&quot;TN&quot;&gt;{{Citation|url=http://www.tn.gov.in/welcometn.htm |title=Official languages of Tamil Nadu |access-date=1 May 2007 |work=Tamil Nadu Government |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021154022/http://www.tn.gov.in/welcometn.htm |archive-date=21 October 2012 }}&lt;/ref&gt;
* [[පුදුචෙරි]]&lt;ref&gt;{{citation |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India: 50th report (delivered to the Lokh Sabha in 2014) |page=155 |publisher=National Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |access-date=8 June 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;
'''සංවිධාන'''&lt;br /&gt;
{{flag|ASEAN}}&lt;ref&gt;{{citation|url=http://asean.org/asean/asean-member-states|title=Languages of ASEAN|access-date=7 August 2017}}&lt;/ref&gt;
----
|minority= {{flag|Sri Lanka}}&lt;br /&gt; {{flag|Malaysia}}&lt;ref name=&quot;MS&quot;&gt;{{Citation|url=http://www10.gencat.net/pres_casa_llengues/AppJava/frontend/llengues_detall_print.jsp?id=632&amp;idioma=5 |title=School languages |access-date=26 March 2016 |publisher=LINGUAMON |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150902021816/http://www10.gencat.net/pres_casa_llengues/AppJava/frontend/llengues_detall_print.jsp?id=632&amp;idioma=5 |archive-date=2 September 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|South Africa}}&lt;ref&gt;{{citation|url=http://www.gov.za/documents/constitution/chapter-1-founding-provisions|title=Constitution of the Republic of South Africa, 1996 – Chapter 1: Founding Provisions |publisher= South African Government|website=www.gov.za}}&lt;/ref&gt;
|iso1 = ta
|iso2=tam
|lc1=tam
|ld1=Modern Tamil
|lc2=oty
|ld2=Old Tamil
|linglist=oty
|lingname=Old Tamil
|lingua=49-EBE-a
|image=Word Tamil.svg
|map=Idioma tamil.png
|mapcaption=
|notice=IPA
|sign=[[Signed Tamil]]
|glotto=tami1289
|glottoname=Modern Tamil
|glottorefname=Tamil
|glotto2=oldt1248
|glottoname2=Old Tamil
}}
{{Contains special characters|Indic}}
{{Tamil transliteration}}
&lt;!---
NOTE:
Before editing this page for unicode errors please check your OS configuration for complex character support. You can check it here: http://en.wikipedia.org/wiki/WP:INDIC and https://en.wikipedia.org/wiki/Help:Multilingual_support_(Indic)
---&gt;
[[File:WIKITONGUES- Marapun speaking Tamil.webm|thumb|[[මැලේසියාව|මැලේසියාවේ]] දී පටිගත කළ දෙමළ බස කථා කරන්නෙක්.]]
[[File:WIKITONGUES- Sai speaking Tamil.webm|thumb|දෙමළ බස කථා කරන්නෙක්.]]
[[ගොනුව:Zhakaram.PNG|100px|right]]

'''දෙමළ''' යනු දකුණු [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[තමිල්නාඩු ප්&amp;#x200d;රාන්තය]] නිජබිම කරගත් ජනවර්ගයකගේ මවු භාෂාවයි. අදටත් භාවිතයේ පවතින පැරණිතම ජීවන භාෂාව දෙමළ ය. [[ශ්&amp;#x200d;රී ලංකාව]], [[කැනඩාව]], [[සිංගප්පූරුව]], [[ෆීජි]], [[මුරුසි සමුහාණ්ඩුව|මුරුසිය]], [[දකුණු අප්&amp;#x200d;රිකාව]] හා [[යුරෝපය]] යන රටවල ද මෙම බස කතාකරන මවු භාෂකයන් බහුල ලෙස විසිර වෙසෙති.විසි දෙකක් වූ ඉන්දියානු ද්‍රවිඩ භාෂා{{citation needed}} පවුලට අයත් භාෂාවන් අතර ප්‍රථම සම්භව්‍ය භාෂාව {{citation needed}}දෙමළ භාෂාවයි.සාමන්‍යෙයන් ද්‍රවිඩ භාෂා පවුල ප්‍රාදේශිය වශයෙන් වර්ග තුනකට බෙදා දක්වයි. ලෝකයේ ද්‍රවිඩ මිලියන 74 ක් පමණ සිටිති. මෙයින් 63,000,000 ක් පමණ සිටින්නේ ඉන්දියාවේ ය; 360,000 ක් පමණ ශ්‍රී ලංකාවේ වෙසෙති; 2,900,000 ක් පමණ මැලේසියාවේ වෙසෙති; සිංගප්පූරුවේ 430,000 ක් පමණ ජීවත් වෙති. ඉතිරි දෙමළ ජනයා වෙනත් බොහෝ ස්ථානවල ජීවත් වෙති.

== වර්ගීකරණය ==
දෙමළ භාෂාව අයත් වන්නේ ද්‍රවිඩ භාෂාවල දකුණු ශාඛාවට වන අතර, ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයට ආවේණික භාෂා 26කින් පමණ සමන්විත පවුලකි. එය දෙමළ භාෂා පවුලක කොටසක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇති අතර, දෙමළ භාෂාවට සමගාමීව, ඉරුල සහ යෙරුකුල භාෂා වැනි වාර්ගික-භාෂා කණ්ඩායම් 35 ක පමණභාෂා ඇතුළත් වේ (SIL ජනවාර්ගික භාෂාව බලන්න).

දෙමළ භාෂාවේ සමීපතම ප්‍රධාන ඥාතියා මලයාලම් ය; ක්‍රිස්තු වර්ෂ 9 වැනි සියවසේදී පමණ මේ දෙක අපසරනය වීමට පටන් ගත්හ දෙමළ සහ මලයාලම් අතර බොහෝ වෙනස්කම් බටහිර උපභාෂාවේ ප්‍රාග්-ඓතිහාසික අපසරනයක් පෙන්නුම් කළ ද, වෙනම භාෂාවක් වන මලයාලම් බවට වෙන් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය 13 වන හෝ 14 වන සියවසේදී යම් කාලයක් දක්වා අවසන් නොවීය.

මීට අමතරව කන්නඩ ද දෙමළ භාෂාවට සාපේක්ෂව සමීප වන අතර විධිමත් පැරණි දෙමළ භාෂාවේ ආකෘතිය බෙදා ගනී. දෙමළ භාෂාවෙන් යම් යම් වෙනස්කම් තිබුණද, කන්නඩ තවමත් එහි මූලයන්ගෙන් බොහෝ දේ ආරක්ෂා කරයි. ඉන්දියානු භාෂා වල දකුණු පවුලේ කොටසක් ලෙස සහ ඉන්දියාවේ උතුරු ප්‍රදේශවලට සාපේක්ෂව ආසන්නව පිහිටා ඇති අතර, කන්නඩ ද මලයාලම් වලට සමාන සංස්කෘත වචන කිහිපයක් බෙදා ගනී. කලින් දෙමළ භාෂාවෙන් භාවිතා කරන ලද බොහෝ වචන කන්නඩ භාෂාවෙන් සුළු වෙනසක් සහිතව සංරක්ෂණය කර ඇත. මෙය දෙමළ භාෂාවට සාපේක්ෂ සමාන්තර බවක් පෙන්නුම් කරයි, දෙමළ භාෂාව නූතන කතා කිරීමේ ක්‍රමවල යම් යම් වෙනස්කම් වලට භාජනය වී ඇතත්.

== නිරුක්තිය ==
දැනට පවතින පැරණිතම දෙමළ සාහිත්‍ය කෘතීන් සහ ඒවායේ විවරණ දෙමළ භාෂාව පිළිබඳ පර්යේෂණ, සංවර්ධනය සහ සංශෝධන සිදු කරන ලද දිගුකාලීන දෙමළ සංගම් සංවිධානය කිරීම සඳහා පාණ්ඩිය රජුන් සමරයි. මෙම දෙමළ සංගම් විසින් වර්ධනය කරන ලද භාෂාවේ නම දෙමළ ලෙස සඳහන් වුවද, එම භාෂාවට &quot;දෙමළ&quot; යන නම යෙදුණු කාලය මෙන්ම නමේ නිශ්චිත නිරුක්තිය ද අපැහැදිලි ය. මෙම නාමයේ පැරණිතම භාවිතාව තෝල්කප්පියම්හි දක්නට ලැබෙන අතර එය ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ අගභාගයේදී දක්වා ඇත. කාලිංගයේ ජෛන රජු වූ ඛාරාවේලා විසින් එවැනිම කාල පරිච්ඡේදයක (ක්‍රි.පූ. 150) කොටා ඇති හත්තිගුම්පා සෙල්ලිපිය ද තමීර සම්ඝට්ටා (දෙමළ සංධානයක්) ගැන සඳහන් කරයි.

ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වැනි සියවසට අයත් සමවයංග සූත්‍රයේ 'දමිලි' නම් දෙමළ අක්ෂරයක් ගැන සඳහන් වේ.[19]

සවුත්වර්ත් යෝජනා කරන්නේ නම පැමිණෙන්නේ tam-miḻ &gt; tam-iḻ &quot;ස්වයං-කතා&quot;, හෝ &quot;අපගේම කථාව&quot; යන්නෙන් බවයි.Kamil Zvelebil විසින් tam-iḻ හි නිරුක්තියක් යෝජනා කරයි, tam යන්නෙන් &quot;ස්වයං&quot; හෝ &quot;තමාගේම&quot; යන අර්ථය ඇති අතර &quot;-iḻ&quot; &quot;දිග හැරෙන ශබ්දය&quot; යන අර්ථය ඇත. විකල්පයක් ලෙස, ඔහු ව්‍යුත්පන්නයක් යෝජනා කරයි, එහි අර්ථය &quot;උපරිම ක්‍රියාවලිය (කතා කිරීමේ)&quot;. කෙසේ වෙතත්, පැරණිතම සාහිත්‍යයේ ශෝධිත කථනය යන අර්ථය ඇති 'centamiḻ' සංයෝගයේ සමකාලීන භාවිතය හේතුවෙන් සවුත්වර්ත් විසින් මෙය කළ නොහැක්කක් ලෙස සලකනු ලැබේ.

මදුරාසි විශ්වවිද්‍යාලයේ දෙමළ ශබ්දකෝෂය &quot;දෙමළ&quot; යන වචනය &quot;පැණිරස&quot; ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත. S. V. සුබ්‍රමනියන් ටැම් - &quot;මිහිරි&quot; සහ ඉල් - &quot;ශබ්ද&quot; වලින් &quot;මිහිරි ශබ්දය&quot; යන අර්ථය යෝජනා කරයි.

== දෙමළ භාෂාවේ ඉතිහාසය ==
දෙමළ හාෂාවේ ඉතිහාසය ක්‍රිස්තු පූර්ව 30000−40000 අතර ඈතට දිවයන බව වාග් විද්‍යාඥයන් ගේ අදහස යි. ක්‍රිස්තු පූර්ව 6000 දී පමණ මධ්‍යම ආසියාවේ සිට ඉන්දියාව දෙසට පැමිණි අර්යයන් විසින් එවක එහි සිටි ස්වදේශික ජනයා දකුණු ඉන්දියාවට පලවාහරිනු ලැබ උතුරු ඉන්දියාවේ ශිෂ්ටාවාර ගොඩනැඟිණි. ද්‍රවිඩ යන්නෙහි තේරුම දකුණු දිග යන්නයි. ඒ අනුව එවක ඉන්දියාවේ සිටි ස්වදේශිකයන්ට වසර 40000 පමණ අතීතයක් පැවතුණු බව මානව විද්‍යාඥයන් සොයාගෙන ඇත. දෙමළ භාෂාවේ ලිඛිත ඉතිහාසය පිළිබඳව සලකා බැලීමේ දී වසර 2000 වඩා පැරණි බව සොයාගෙන ඇත. ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ ලියැවුණු ඉන්දියාවෙන් හමුවූ සෙල්ලිපිවලින් සියයට 55ක්ම දෙමළ බසින් ලියැවී ඇති බව පුරාවිද්‍යාඥයෝ පවසති. දෙමළ භාෂාව යුග තුනකට බෙදා වෙන්කළ හැක. ඒ අනුව ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 700 දක්වා පැරණි දෙමළ ලෙස ද ක්‍රිස්තු වර්ෂ 700 සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1600 දක්වා මධ්‍යතන දෙමළ ලෙස ද ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1600 සිට වර්ථමානය දක්වා නූතන දෙමළ ලෙස ද වර්ගීකරණය කළ හැක. දෙමළ භාෂාවේ ප්‍රථම ව්‍යාකරණ ග්‍රන්තය ලෙස ක්‍රිස්තු පූර්ව පළමුවන සියවසේ ලියැවුණු තොල්කාප්පියම් ග්‍රන්තය දැක්විය හැක. ඉන්දීය ජනප්‍රවාදයන්ට අනුව දෙමළ භාෂාව ශිව දෙවියන්ගේ හා කතරගම දෙවියන්ගේ නිර්මාණයකි. මෙම භාෂාව මිනිසුන්ට හඳුන්වා දෙනු ලබන්නේ අගෂ්ථි ඍෂිවරයා විසිනි. ඉන්දීය සාහිත්‍යය තුළ සංස්කෘත හැරුණු විට වැඩිම සාහිත්‍ය ග්‍රන්ත ප්‍රමාණයක් ලියැවී ඇත්තේ දෙමළ බසිනි.

== දෙමළ සාහිත්‍ය ==
දෙමළ සාහිත්‍ය ග්‍රන්ත ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවන සියවසයේ සිට ලියැවී ඇත.ප්‍රකට දෙමළ සංඝම් සාහික්‍ය යුගය මෙම අවධියේ ආරම්භවිය.ආදරය යුද්ධය ආගමික කාරණා ආදී පාදක කරගනිමින් ලියැවුන කාව්‍ය ග්‍රන්ත රැසක් සංඝම් සාහිත්‍ය යුගයෙන් හමුවේ.මෙම කාව්‍යයන් සදහා හින්දු ජෛන හා බෞද්ධ ධර්මයන්හි ආභාෂය ලැබී ඇත.සංඝම් සාහිත්‍ය යුගයට අයත් පංචමහා කාව්‍යයන් එහිදී ප්‍රමුඛය.මෙම කාව්‍යයන් පහෙන් තුනක් ලියා ඇත්තේ ජෛන කවියන් විසිනි ඉතිරි කව්‍යයන් දෙක බෞද්ධ කවියන් විසින් ලියාඇත.බෞද්ධ මහා කවියකු වූ ඉලංබෝධියන් කවියා විසින් මණිමේකළෛ කාව්‍ය ග්‍රන්තයද කුණ්ඩලකේශි මහා කාව්‍ය ද බෞද්ධ කවියකු විසින් රචිතය.ජෛන ආගමික දෙමළ කවීන් අතර උළ්ලොචනම් නම් කවියා ද ප්‍රමුඛය.තොල්කාප්පියම් තිරුක්කුරළ් සිලප්පදිකාරම් සීවක සිංතාමනී වලෙයාපති යන ග්‍රන්ත ජෛන ආගමික දෙමළ උගතුන් විසින් දෙමළ සාහිත්‍ය පෝෂනය උදෙසා කල මෙහෙය කියාපායි.රාමායනය ග්‍රන්තයද මෙම අවධියේ දීම දෙමළ බසට අනුවාදනය කර ඇත.

==ඉන්දියානු ද්‍රවිඩ භාෂා==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! දකුණු ඉන්දියානු ද්‍රවිඩ භාෂා 
| දෙමළ
| මලෙයාලම් 
| කුඩකු 
| කන්නඩ
| තූළු 
| තෝඩා 
| කෝත්තා
| -
| -
| -
|-
|-
! මධ්‍යම ඉන්දියානු ද්‍රවිඩ භාෂා
| තෙළිගු 
| කෝණ්ඩි 
|  කූ
| කුවි 
| කෝලාමි 
| පාර්ජි
|  කත්පා
| කෝණ්ඩා 
| නායික්කි
| පෙංගෝ 
|-
! උතුරු ඉන්දියානු ද්‍රවිඩ භාෂා
| කුරුක්
| මාල්තෝ
| පීරාකූයි
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
|}


මේ අනුව දකුණු දුවිඩ භාෂා තම්ළ්ණාඩු කේරළ කර්ණාටක ආදී දකුණු ඉන්දීය ප්‍රාන්ත වලද මධ්‍යම ද්‍රවිඩ භාෂා ආන්ද්‍රා ප්‍රදේශ් මධය ප්‍රදේශ් ඹරිස්සා ප්‍රදේහ් මහාරාෂ්ඨ යන ප්‍රාන්තවලද උතුරු ද්‍රවිඩ භාෂා උතුරු ඉන්දියාවෙද ව්‍යවහාර වෙයි.මේ අනුව දෙමළ යනු දකුණු ඉන්දීය ද්‍රවිඩ භාෂාවකි.දෙමළ බස.ද්‍රාවිඩ භාෂා පවුලට අයත් ප්‍රමුඛතම බසකි. දකුණු ඉන්දියාවේ [[තමිල්නාඩුව]] මුල් කරගෙන ලොව පුරා 80,000,000 ගේ මව් බසයි &lt;ref&gt;1997 වැනි වාර්ෂික සමාලෝචනය http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tam &lt;/ref&gt;. [[ඉන්දියාව]], [[ශ්&amp;#x200d;රී ලංකාව]] සහ [[සිංගප්පූරුව|සිංගප්පූරුවේ]] රාජ්&amp;#x200d;ය හා ජාතික භාෂාවලින් එකක් වශයෙන් යොදා ගැනේ.මීට අමතරව කැනඩාව මැලේසියාව මුරුසි දූපත් බුරුමය ආදී රටවල සැළකිවයුතු සුළු ජාතියක් ලෙස දෙමළ භාෂක ප්‍රජාවක් වාසය කරති.
== භාෂන දෙමළ හා ලේඛන දෙමළ ==
දෙමළ භාෂාවේ භාෂනය හා ලේඛනය අතර පැහැදිළි වෙනසක් පවතී.මෙවැනි වෙනස්කම් බොහෝ පැරණි දීර්ඝ ඉතිහාසයක් ඇති භාෂා වල දක්නට ලැබේ.උදාහරණ ලෙස සිංහල භාෂාවේද මෙම භාෂනය හා ලේඛනය අතර පැහැදිළි වෙසක් පවතී.වාග් විද්‍යාඥයන් සදහන් කරන්නේ මෙවන් ද්වීස්වශාවයන් භාෂාවකට උරුම වන්නේ ලේඛනයට වඩා ඉතාමත් වේගයෙන් භාෂනය වෙනස් වීම බවයි.භාෂාවක ලේඛන ක්‍රමයන් පරිණාමය වන්නේ ඉතා සෙමිනි.
=== භාෂන දෙමළ ===
සමාන්‍යයෙන් ඕකෑම භාෂාවක භාෂනය සීඝ්‍ර පරිණාමයකට ලක්වෙයි.සම්මත භාෂාව ප්‍රාදේශිය වශයෙන් හා සමාජීය වශයෙන් උප බෙදීම් වලට ලක්වේ.දෙමළ භාෂාව තුල මෙම උප බෙදීම් ඉතා පැහැදිළිව දක්නට ලැබේ.මෙම උප භාෂාවන්හි භාෂන රටාවේ පැහැදිළි වෙනසක් දක්නට ලැබේ.උදාහරණ ලෙස ශ්‍රී ලංකාවේ භාවිතවන දෙමළ භාෂාව යාපන දෙමළ හෙවත් උතුරු ප්‍රදේශයේ භාවිතවන දෙමළ උප භාෂාව මඩකලපු දෙමළ හෙවත් නැගෙනහිර උප භාෂාව උඩරට හෙවත් වතු දෙමළ උප භාෂාව කොළඹ දෙමළ හෙවත් අගනුවර ආශ්‍රිත ව්‍යවහාරවන දෙමළ ආදී වශයෙන් භාෂනයේ විවිධත්වයක් පවතී.මේ ආකාරයට එකම සමමත භාෂාවක පවා [[භාෂනය]] අනුව උප බෙදීම් දෙමළ භාෂාවේ දක්නට ලැබේ.
=== ලේඛන දෙමළ ===
දෙමළ භාෂාවේ ලිඛිත ඉතිහාසය ක්‍රිස්තු පූර්ව තන්වන සියවස පමණ දක්වා විහිදේ.දෙමළ බසින් ලියැවුන ශිලා ලේඛන මෙම අවධියේ සිට දක්නට ලැබේ.දෙමළ භාෂාවේ ප්‍රථම ව්‍යාකරණ ග්‍රන්තය ලෙස ක්‍රිස්තු පූර්ව පළමුවන සියවසයේ දී රචිත තොල්කාප්පියම් ග්‍රන්තය දැක්වේ.මීලගට 13 වන සියවසයේ රචිත වීරචෝලියම් ග්‍රන්තය දැක්වේ.දෙමළ අක්ෂර සකස්වීමට බ්‍රාහ්මීය අක්ෂර බලපා ඇතිබව වාග් විදයාඥයන්ෙග් අදහසයි.පසුව චෝල හා පල්ලව අක්ෂර වල ආභාෂයද ලැබී ඇත.

=== දෙමළ අක්ෂර ===
සම්මත දෙමළ හෝඩිය තුල ස්වර 12 ක් ඇත.ඒවා මෙසේය.அ,ஆ,இ,ஈ,உ,ஊ,எ,ஏ,ஜ,ஒ,ஓ,ஔ.මෙම අක්ෂර දීර්ඝ හා හ්‍රස්ව වශයෙන් බෙදේ.
# හ්‍රස්ව ස්වර−அ,இ,உ,எ,ஒ
# දීර්ඝ ස්වර−ஆ.ஈ.ஊ,ஏ,ஜ,ஓ,ஔ
&lt;br /&gt;
සම්මත දෙමළ හෝඩිය තුල ව්‍යඤ්ජන අක්ෂර 18ක් දක්නට ලැබේ.ඒවා මෙසේය. க,ங,ச,ஞ,ட,ண,த,ந,ப,ம,ய,ர,ல,வ,ழ,ள,ற,ன මීට අමතරව ග්‍රන්තාක්ෂර නමින් හදුන්වන අක්ෂර කිහිපයක් ඇත.මෙම අක්ෂර පසුකාලීනව දෙමළ බසට එක්වූ අක්ෂරයන්ය.ඒවා මෙසේය ஸ,ஷ,ஹ,க்ஷ,ஶ்ரீ.&lt;br /&gt;
අායුධ අක්ෂරය නම් වූ විශේෂ අක්ෂරයක්ද දෙමළ භාෂාවේ දක්නට ලැබේ.'''ஃ'''

=== අක්ෂර උච්චාරණය ===
ස්වර උච්චාරණය ජාත්‍යන්තර වාග් විෂයික හෝඩියට අනුව මෙසේය.

==== හ්‍රස්ව ස්වර ====
* அ=ʌ.a.ə.
* இ=|
* உ=ʊ
* எ=ɛ
* ஒ=ɒ

==== දීර්ඝ ස්වර ====
* ஆ=ʌː
* ஈ=|ː
* ஊ=uː
* ஏ=ɛː
* ஜ=ʌ|
* ஓ=ɔ
* ஔ=ʌʊ&lt;br /&gt;

==== දෙමළ ව්‍යඤ්ජන වලට අනුරූප සිංහල අක්ෂර හා ΙΡΑ උච්චාරණය ====
* '''க=ක.ග.හ (k.ɡ.h)''' මෙම අක්ෂරය වචනයක මුලට හෝ ද්විත්වී හෝ යෙදෙනවිට '''k''' ලෙස උච්චාරණයවේ.ங,ண අක්ෂරයන්ට පසුව '''ɡ''' ලෙස උච්චාරණයවේ.මෙම අක්ෂරය තනිව මැදට මුලට යෙදෙනවිට '''h''' ලෙස උච්චාරණයවේ.
* ங=අං (ɧ) මෙය සිංහල භාෂාවේ අනුස්වාරය හෙවත් බිංදවට සමානය.
* ச=ස.ච.ජ (s.ʃ.d͡ʒ) මෙම අක්ෂරය වචනයක මුලට මැදට අගට තනිව යෙදෙනවිට '''s''' ලෙසද ද්විත්වවී යෙදෙනවිට '''ʃ''' ලෙසද ஞ අක්ෂරයට පසුව යෙදෙනවිට '''d͡ʒ''' ලෙසද උච්චාරණයවේ.
* ஞ=ඤ (ɳ)
* ட=ඩ.ට (d.t) මෙම අක්ෂරය වචනයක තනිව මැදට අගට යෙදෙනවිට '''d''' ලෙසද ද්විත්වවී යෙදෙනවිට '''t''' ලෙසද උච්චාරණයවේ.
* ண=ණ (ɴ̩)
* த=ත.ද (θ.ð) මෙම අක්ෂරය වචනයක මුලට හෝ ද්විත්වවී යෙදෙනවිට '''θ''' ලෙසද මැදට අගට තනිව යෙදෙනවිට '''ð''' ලෙසද උච්චාරණයවේ.
* ந=න (ɴ) මෙම අක්ෂරය වචනයක මුලට හා த අක්ෂරයට පූර්වව යෙදුනවිට '''ɴ''' ලෙස උච්චාරණයවේ.
* ப=ප.බ (p.b) මෙම අක්ෂරය වචනයක මුලට හා ද්විත්ව වී යෙදුනවිට '''p''' ලෙස උච්චාරණයවේ.
* ம=ම (m) 
* ய=ය (ʅ)
* ர=ර (ʀ)
* ல=ල (ʟ)
* வ=ව (ɭ)
* ழ=ළ (ʟ̩)
* ள=ල (ʟ)
* ற=ර (ʀ.t)
* ன=න (ɴ)
====දෙමළ හෝඩිය====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| ஃ || அ || ஆ || இ || ஈ || உ || ஊ || எ || ஏ || ஐ || ஒ || ஓ || ஔ
|-
| க் || க || கா || கி  ||கீ || கு || கூ || கெ || கே || கை || கொ || கோ || கௌ 
|-
| ங் || ங || ஙா || ஙி || ஙீ || ஙு || ஙூ || ஙெ || ஙே || ஙை || ஙொ || ஙோ || ஙௌ
|-
| ச் || ச || சா || சி || சீ || சு || சூ || செ || சே || சை || சொ || சோ || சௌ
|-
| ஞ் || ஞ || ஞா || ஞி || ஞீ || ஞு || ஞூ || ஞெ || ஞே || ஞை || ஞொ || ஞோ || ஞௌ
|-
| ட் || ட || டா || டி || டீ || டு || டூ || டெ || டே || டை || டொ || டோ || டௌ
|-
| ண் || ண || ணா || ணி || ணீ || ணு || ணூ || ணெ || ணே || ணை || ணொ || ணோ || ணௌ
|-
| த் || த || தா || தி || தீ || து || தூ || தெ || தே || தை || தொ || தோ || தௌ
|-
| ந் || ந || நா || நி || நீ || நு || நூ || நெ || நே || நை || நொ || நோ || நௌ
|-
| ப் || ப || பா || பி || பீ || பு || பூ || பெ || பே || பை || பொ || போ || பௌ
|-
| ம் || ம || மா || மி || மீ || மு || மூ || மெ || மே || மை || மொ || மோ || மௌ
|-
| ய் || ய || யா || யி || யீ || யு || யூ || யெ || யே || யை || யொ || யோ || யௌ 
|-
| ர் || ர || ரா || ரி || ரீ || ரு || ரூ || ரெ || ரே || ரை || ரொ || ரோ || ரௌ
|-
| ல் || ல || லா || லி || லீ || லு || லூ || லெ || லே || லை || லொ || லோ || லௌ 
|-
| வ் || வ || வா || வி || வீ || வு || வூ || வெ || வே || வை || வொ || வோ || வௌ
|-
| ழ் || ழ || ழா || ழி || ழீ || ழு || ழூ || ழெ || ழே || ழை || ழொ || ழோ || ழௌ
|- 
| ற் || ற || றா || றி || றீ || று || றூ || றெ || றே || றை || றொ || றோ || றௌ
|-
| ள் || ள || ளா || ளி || ளீ || ளு || ளூ || ளெ || ளே || ளை || ளொ || ளோ || ளௌ
|}

=== නාම පද ===
දෙමළ භාෂාවේදී සියලු නාම පද කුල පද දෙකකට බෙදා වෙන් කරයි.ඒ උසස් කුලපද හා පහත් කුලපද ලෙසයි.උසස් කුලපද ලෙස දෙවියන් හා මිනිසුන් දක්වා ඇති අතර අනෙකුත් සියළුම අමානවවාචී නාමපද පහත් කුලපද ලෙස හදුන්වයි.

==ආශ්‍රිත ලිපි ==
* [[ද්‍රවිඩ භාෂා]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

[[ප්‍රවර්ගය:භාෂා]]</text>
      <sha1>0ozt55y55jug43lt9oph6k8hnlxxqwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අශෝක අධිරාජයා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10589</id>
    <revision>
      <id>802358</id>
      <parentid>790480</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T07:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Added si|දහම්සෝ, si|අසෝ</comment>
      <origin>802358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15293" sha1="2ciyrns9vvic7djx6oxn3rv671tha2z" xml:space="preserve">&lt;!--[[ගොනුව: Ashoka2.jpg|thumb|අශෝක අධිරාජයා]]--&gt;
{{තොරතුරුකොටුව රාජකීයයා
|name =අශෝක අධිරාජයා
|title=[[චක්‍රවර්තී]]
|image =[[File:Indian relief from Amaravati, Guntur. Preserved in Guimet Museum.jpg|299px]] 
|caption = 
|reign =බු.ව. 273-232
|coronation =බු.ව. 270
|othertitles =  සම්රාට්. සෙසු පදවි නාම අතර   දේවානම්ප්‍රිය ප්‍රියදර්ශී, ධම්මරක්ඛිත, ධර්මරාජික, ධම්මරාජික, Dhammaradnya, චක්‍රවර්තින්, සම්රාට්, Radnyashreshtha, මගධ්රාජ්ශේෂ්ඨ, මගධරාජන්, භූපතින්, මෞර්‍යරාජ, ආර්යාශෝක්, ධර්මාශෝක්, ධම්මාශෝක්,ශෝකාව්ධාන් , අශෝකවර්ධන්, ප්‍රජාපිතා,ධම්මනායක්, ධර්මනායක්
|full name =අශෝක බින්දුසාර මෞර්ය
|religion =  [[හින්දු ආගම]], පසුව [[බුද්ධාගම]]
|predecessor =[[බින්දුසාර]]
|successor =[[දසරථ මෞර්ය]]
|spouse 1 =[[දේවී (අශෝකගේ බිරිඳ)|දේවී]]  
|spouse 2 =[[අසන්ධිමිත්‍රා]]
|spouse 3 = [[තිෂ්‍යරාක්ෂා]]
|spouse 4 = [[පද්මාවතී (අශෝකගේ බිරිඳ)|පද්මාවතී]]
|spouse 5 = [[කෞර්වකී]]

|issue=[[මහේන්ද්‍ර]], [[සංඝමිත්තා]],තීවාල, කුණාල, [[චාරුමතී]]
|royal house = [[මෞර්ය රාජ වංශය]]
|father =[[බින්දුසාර]]
|mother =රාණි ධර්මා හෙවත් ශුභද්‍රාංගි
|brothers =[[විත්ථාශෝක]], [[සුසීම]]
|date of birth =ක්‍රි.පූ. 304 
|place of birth = [[පාටලීපුත්‍ර]], [[පැට්නා]]
|date of death = 232 BC (aged 72)
|place of death = [[Pataliputra]], [[Patna]]
|date of burial = [[Cremated]] 232 BC, less than 24 hours after death
|place of burial = Ashes immersed in [[Ganges]] River, possibly in [[Varanasi]]
|influenced by  = [[Buddha]] {{·}} [[Chandragupta Maurya]] {{·}}[[Bindusara]] {{·}} [[Chanakya]] {{·}}[[Mahavira]]{{·}}[[Alexander the Great]] {{·}}[[Seleucus I Nicator]] {{·}}[[Diodotus I]] {{·}}[[Antiochus I Soter]]  {{·}}
|influenced  = [[Kunal]] {{·}} [[Harsha]] {{·}}[[Samudragupta]] {{·}}[[Ramagupta]] {{·}}[[Chandragupta]] II [[Kumaragupta]] {{·}}[[Skandagupta]] {{·}}[[Purugupta]] [[Vishnugupta]]
}}
{{Maurya}}
'''ධර්මාශෝක''' ('''අමිශ්‍ර''' {{si|දහම්සෝ}}) ලෙසින් ජනප්‍රිය ලෙසින් හැඳින්වුණු, '''අශෝක''' (''අසෝක'' ලෙසින්ද හැඳින්වෙයි; {{පමණ|304}}&amp;nbsp;– 232&amp;nbsp;ක්‍රියුපෙ; '''අමිශ්‍ර''' {{si|අසෝ}}) යනු, ක්‍රිපූයු {{පමණ|268}} සිට 232 දක්වා [[ඉන්දියානු අර්ධද්වීපය|ඉන්දියානු අර්ධද්වීපයෙහි]] [[මගධය|මගධයෙහි]] තුන්වන [[මෞර්ය අධිරාජයා]] විය. &lt;ref&gt;තාපූර් (1973), පි. 51.&lt;/ref&gt; ඉන්දියාවේ මහා අධිරාජයන්ගෙන් එක් අයෙකු වන අශෝක සිය බලපරාක්‍රමය පැතිරවූ බලප්‍රදේශය, [[ඇෆ්ගනිස්තානය| ඇෆගනිස්තානයෙහි]] [[හින්දු කුෂ්]] කඳු පන්තියෙහි  සිට නැගෙනහිර දිශාවෙන් වර්තමාන  [[බංග්ලාදේශය]] දක්වා පැතිර පැවතිණි. වර්තමාන [[තමිල් නාඩු]] සහ [[කේරලය|කේරල]] ප්‍රදේශයන්ගේ කොටස් හැර සමස්ත [[ඉන්දියානු අර්ධද්වීපය|ඉන්දියානු අර්ධද්වීපයම]] පාහේ එයට අයත් විය.  අධිරාජ්‍යයෙහි අගනගරය වූයේ  [[පාටලීපුත්‍ර]] ( [[මගධය|මගධයෙහි]], වර්තමාන [[බිහාරය|බිහාරයෙහි]]) වූ අතර, [[තක්ෂිලාව]] සහ [[උජ්ජේන්]] යන නගර, ප්‍රාදේශීය අගනගර වූහ.

අශෝක අධිරාජ්‍යයා කි.පු 304 - 232 ඉන්දියාවේ සිටි මෞර්ය පෙළපතට අයත් අධිරාජයෙකි. බොහෝ විට ඔහුව හඳුන්වනු ලබන්නේ ඉන්දියාවේ අති ශ්‍රේෂ්ඨ රජවරුන්ගෙන් කෙනෙකු ලෙසයි. යුද්ධ ජයග්‍රහණයන් කීපයකින් පසු අශෝක අධිරාජයා වර්තමාන ඉන්දියානු භූමියෙන් වැඩි ප්‍රදේශයක් පාලනය කළේය. ඔහුගේ අධිරාජ්‍යය බටහිරින් වර්තමාන පාකිස්ථානය, ඇෆ්ගනිස්ථානය සහ පර්සියාවේ කොටසක් දක්වාද නැගෙනහිරින් වර්තමාන බෙංගාලය ඇසෑම් ආදී ඉන්දීය ප්‍රාන්ත දක්වාද දකුණින් මයිසූර් ප්‍රාන්තය දක්වාද විහිදුනේය. ඔහුගේ රාජ්‍ය පාලනයේ මධ්යස්ථානය වූයේ මගධ දේශයයි.(වර්තමානයේ බිහාර් ප්‍රාන්තයයි) දිග් විජය කිරීමේ කැමැත්තෙන් පෙළුණු අශෝක රජතුමා කාලිංග දේශය සමග කරන ලද සටනේදී සිදු වූ මහා මනුෂ්‍ය සංහාරය සියැසින්ම දුටුවේය. ඉන් කල කිරීමට පත් වූ ඔහු එවකට පැවති වෛදික සම්ප්‍රදායෙන් ඉවත් වී බුද්ධාගම වැළඳ ගත්තේය. ඉන් පසු බුද්ධාගම ආසියාව පුරා පතළ කිරීමට ඔහු කැපවූයේය. බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතයට අදාල වැදගත් ස්ථාන වල ස්මාරක පිහිටුවීය. ඔහුගේ නම අශෝකා යන්නෙහි තේරුම ශෝකයෙන් තොර වූ තැනැත්තා යන්නයි. ඔහුගේ ආඥාවන්හි ඔහු සඳහන් වන්නේ &quot;දේවානම්ප්‍රිය ප්‍රියදර්ශි&quot; නොහොන් දෙවියන්ට ප්‍රිය වූ සහ සැවොම දැකීමට කැමති තැනැත්තා වශයෙනි. විද්‍යා ප්‍රබන්ධ ලේඛක H.G.වේල්ස් අශෝක ගැන කියන්නේ මෙලෙසිනි.  &lt;blockquote&gt;&quot;ඉතිහාසය තුල දහස් ගණනක් රජවරු සහ අධිරාජයෝ සිටියහ. ඔව්හු 'අති ශ්‍රේෂ්ඨ' &quot;නෛකශ්රීන් විරාජමාන&quot; &quot;උත්කෘෂ්ඨ&quot; යනාදි උපාධානයන්ගෙන් තමන්ම හඳුන්වා ගත්හ. ඔවුන් බැබලුනේ සුලු කාලයක් පමනි. සුලු කලෙකින් මතකයෙන් ගිලිහි ගියේය. එහෙත් අශෝක රජතුමා බැබැලුනේය. නොනවත්වා බැබලුනේය. දීප්තිමත් තරුවක් මෙන් අද දක්වා බබලන්නේය&quot; &lt;/blockquote&gt;ඔහුගේම අඥාවන් සහිත ලියවිලි සමග ඔහුගේ පුරාවෘත්තය දෙවැනි සියවසේ 'අශෝකාවදාන' සහ 'දිව්‍යාවදාන' මෙන්ම සිංහල වංශකථාවක් වූ මහාවංශයේද විස්තරව ඇත. ඔහුගේ අධිරාජ්‍යය තුල තිබී කැණීමකදි මතු වූ සලකුණක් අද ඉන්දියාවේ රාජ්‍ය සංකේතය ලෙස භාවිතා වේ.

[[File: Ashoka Empire.png|thumb| අශෝක අධිරාජ්‍යය]]

==චරිතාපදානය==

===අශෝක රජුගේ දිවියේ මුල් අවදිය ===
[[මෞර්ය]] අධිරාජ [[බින්දුසාර]] සහ ඔහුගේ සාපේක්ෂ ලෙසින් අඩු මට්ටමක බිරිඳක වූ  [[ෂුභාද්රංගි|ධර්මාට]] (හෝ ධම්මා) දාව අශෝක උපන්නේය. ඔහු, [[මෞර්ය රාජවංශය|මෞර්ය රාජවංශයෙහි]]  ආරම්භක [[චන්ද්‍රගුප්ත මෞර්ය| චන්ද්‍රගුප්ත මෞර්යගේ]] මුණුපුරා විය. [[අවාදාන]] පෙළ කෘතීන් විසින් සඳහන් කරන්නේ, ඔහුගේ මව වූයේ  [[ෂුභාද්රංගි]] රැජිණ බවයි. [[අශෝකවාදන]] ප්‍රකාර, ඇය චම්පා නුවර බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ දුවණිය වූවාය. {{කෙඅස|උප්නිදර් සිං |2008|p=332}}&lt;ref name=&quot;John1989&quot;/&gt;{{rp|205}} මාළිගා කූටෝපායයක් විසින් ඇය අධිරාජයා වෙතින් ඈත් කොට තැබුණද, අත්‍යන්තයෙහිදී එය අවසන් වී ඇය පුතෙකු වැදුවාය.  &quot;ම දැන් ශෝක නැත්තෙමි&quot; ලෙසින් ඇය කල ප්‍රකාශය පරිදී, අශෝක ඔහුගේ නම ලැබීය. [[දිව්‍යවාදන]] පවසන්නේද සමතුල්‍ය කතාන්තරයක් වන මුත්, රැජිණගේ නම ලෙසින් ජනපදකල්‍යාණි දක්වයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත | title = අ ටෙක්ස්ට් බුක් ඔෆ් ද හිස්ට්‍රි ඔෆ් ථේරවාද බුඩිසම් | author = කේ. ටී. එස්. සරාවෝ | edition = 2 | publisher = බෞද්ධ අධ්‍යයන අධ්‍යයනාංශය, [[දිල්ලි විශ්වවිද්‍යාලයය]] | year = 2007 | isbn = 978-81-86700-66-2 | page = 89}}&lt;/ref&gt;{{කෙඅස|උපින්ද්‍ර සිං |2008|p=333}}

අශෝකට  වැඩිමහල් උරෝජාතයන් කිහිප දෙනෙක් සිටි අතර, ඔවුන් සියළු දෙනාම, බින්දුසාරගේ අනෙකුත් බිරියන්ගෙන් උපන් අඩ-සොහොයුරෝ වූහ. ඉතාසකදී සටනට ඔහුගේ ඇති හැකියාව ප්‍රදර්ශනය කල අතර, ඔහු සඳහා රාජකීය හමුදා පුහුණුව ලබා දෙන ලදි. ඔහු දක්ෂ දඩයක්කාරයෙක් බව දන්නා කරුණක් වූ අතර, එක් කතාන්තරයකට අනුව, ලී දණ්ඩක් පමණක් භාවිතා කරමින් සිංහයෙකු මරා දමා ඇත. බිහිසුණු රණශූරයෙකු සහ අනුකම්පා විරහිත සෙන්පතියෙකු ලෙසින් ඔහුගේ ප්‍රසිද්ධිය නිසාම, මෞර්ය අධිරාජ්‍යයේ [[අවන්ති (ඉන්දියාව)|අවන්ති]] පළාතේ කැරළි මැඩ පැවැත්වීමට ඔහු යවන ලදි.&lt;ref&gt;ප්‍රාචීන් භාරෝතර් ඉතිහාස්, සුනිල් චැටර්ජි විසින් &lt;/ref&gt;

== අමතර අවධානයට ==
* [[List of people known as the Great]]

== සටහන් ==
{{Reflist|group=note}}
{{Notelist}}

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;John1989&quot;&gt;{{cite book | author=John S. Strong | authorlink = John S. Strong | title=The Legend of King Aśoka: A Study and Translation of the Aśokāvadāna | url=https://books.google.com/books?id=Kp9uaQTQ8h8C&amp;pg=PA232 | accessdate=30 October 2012 | year=1989 | publisher=Motilal Banarsidass Publ. | isbn=978-81-208-0616-0 | page=232}}&lt;/ref&gt;
}}

== භාහිර සබැඳි ==
* {{Commons category-inline|Ashoka}}
* {{wikiquote-inline}}
* {{Cite EB1911|wstitle=Asoka}}
* {{curlie|Society/History/By_Region/Asia/South_Asia/Personalities/Ashoka/|Ashoka}}
* BBC Radio 4: Sunil Khilnani, ''[http://www.bbc.co.uk/programmes/b05tpy82 Incarnations: Ashoka.]''
* BBC Radio 4: Melvyn Bragg with Richard Gombrich et al., ''[http://www.bbc.co.uk/programmes/b0511tm1 In Our Time, Ashoka the Great]''.

{{Edicts of Ashoka}}
{{Buddhism topics}}
{{Portal bar|India|Religion|History}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:අශෝක අධිරාජයා| ]]
[[ප්‍රවර්ගය:අධිරාජයන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම සහ බුද්ධාගම]]
[[Category:Ashoka| ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වන සියවස තුළ මරණ]]
[[Category:3rd-century BC Indian monarchs]]
[[Category:3rd-century Buddhism]]
[[Category:Ancient history of Afghanistan]]
[[Category:Ancient history of Pakistan]]
[[Category:Buddhist pacifists]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු බෞද්ධ පාලකයෝ]]
[[Category:Indian pacifists]]
[[Category:People from Patna]]
[[Category:Ancient India]]
[[Category:Mauryan emperors]]
[[Category:Indian monarchs]]
[[Category:Indian warriors]]
[[Category:History of Buddhism in India]]
[[Category:Indian Buddhist missionaries]]
[[Category:Indian Buddhists]]
[[Category:Converts to Buddhism]]</text>
      <sha1>2ciyrns9vvic7djx6oxn3rv671tha2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලක්දිව රාජාවලිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11354</id>
    <revision>
      <id>802364</id>
      <parentid>796710</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T10:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108298" sha1="cie2tnfc7uwyclvkr0qm4jpqzgvn94d" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{Infobox former monarchy
| royal_title       = රජවරු
| realm             = [[සිංහල රාජධානිය|ලක්දිව]] 
| coatofarms        =
| coatofarmssize    =
| coatofarmscaption = මහනුවර රාජධානියේ රාජකීය ධජය
| image             = The Consecration Of King Sinhala-Prince Vijaya (Detail From The Ajanta Mural Of Cave No 17).jpg
| caption           = විජය කුමරු
| first_monarch     = [[විජය රජ]]
| last_monarch      = [[ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජ]]
| style             =
| residence         = &lt;small&gt;[[තම්බපණ්ණිය]], [[අනුරාධපුරය]], [[පොළොන්නරුව]], [[දඹදෙනිය]], [[යාපහුව]], [[කුරුණෑගල]], [[ගම්පොල]], [[කෝට්ටේ]], [[මහනුවර]]&lt;/small&gt;
| appointer         =
| began             = 543 BCE (වංශකථා වලට අනුව)
| ended             = 1815 CE
| pretender         =
|native_name=}}
මහාවංශයට අනුව [[ලක්දිව]] [[#තම්බපණ්ණි රාජධානිය (ක්‍රි.පූ. 543–505)|පළමු රාජධානිය]] ස්ථාපිත කරන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 543දී [[විජය රජ|විජය කුමරුන්]] විසින් [[තම්බපණ්ණි රාජධානිය]] පිහිටුවීමත් සමගයි. විවිධ වෙනස්කම් වෙමින් වසර දහස් ගණනක් පැවත් එය ක්‍රි.ව. 1815 දී [[ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජ|ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජුගේ]] රජ සමයනේ අවසන් විය.

මෙහි දැක්වෙන්නේ [[සිංහල රාජධානිය|සිංහල රාජධානියේ]] අනුප්‍රාප්තික රාජධානිවල රාජ්‍ය කළ රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Mahavamsa: Original Version Chapters 1 – 37|url=http://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/|publisher=Mahavamsa.org|accessdate=27 February 2013}}&lt;/ref&gt; මෙම ලැයිස්තුව [[දීපවංසය]], [[මහාවංසය]], [[චූලවංසය]] සහ [[රාජාවලිය]] වැනි දිවයිනේ [[වංශකථා]]වල සඳහන් සම්ප්‍රදායික '''සිංහලේ රාජාවලිය''' පාදක කොටගෙන නිර්මාණය කොට ඇත. මෙය සිංහල ජාතික රජවරුන් ලැයිස්තුවක් නොවේ. සිංහල රාජාණ්ඩුව පාලනය කළ සියලු සිංහල සහ විදෙස් පාලකයින් කාලානුක්‍රමය අනුව මෙහි පෙළගස්වා ඇත.

{{plain list|
{{Color box|#ccccff|border=darkgray}} නිල් පැහැයෙන් ඉස්මතු කොට ඇත්තේ සිංහල රාජාණ්ඩුවේ විදේශ පාලකයින් ය.
}}

==සටහන්==
මෙම රාජාවලිය පරිහරණයේ දී මනසේ රඳවාගත යුතු කරුණු කිහිපයකි. පළමුව, මෙහි ආදිතම රජවරුන් සඳහා දක්වා ඇති දිනයන් නිසැකවම තහවුරු කිරීමට අපහසු ය; හඳුනා ගැනීමට අපහසු දින (?) සංකේතයක් මගින් දක්වා තිබේ. එසේම වසර 2500ක පමණ ඉතිහාසය තුළ ශ්‍රී ලංකා දිවයින නොයෙකුත් විදේශ බලයන්ගේ ග්‍රහණයට නතු විය. ප්‍රධාන වශයෙන්ම [[දකුණු ඉන්දියාව|දකුණු ඉන්දියාවෙන්]] පැමිණි ආක්‍රමණිකයින් මේ අතර ප්‍රධාන වේ. ඇතැම්හු සිහසුන පැහැරගෙන දිවයින සිය අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් බවට පත් කරගත්හ. මේ සඳහා වඩාත්ම ප්‍රධාන නිදසුන් ලෙස ක්‍රි.ව. 985දී [[චෝළ ග්‍රහණයට නතු වූ අනුරාධපුරය|චෝළයන්]] සහ 1815දී [[බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව|බ්‍රිතාන්‍යයන්]] දැක්විය හැක. කෙසේනමුත්, [[ලංකාවේ පෘතුගීසි යුගය|පෘතුගීසි]] සහ [[ලංකාවේ ලන්දේසි යුගය|ලන්දේසි]] යුගවල දී මහනුවර සිහසුන පැහැරගැනීමක් සිදු නොවූ අතර, දිවයිනේ ඇතැම් ප්‍රදේශ යටත් කරගැනීම පමණක් සිදු විය.

===කාලානුක්‍රමය පිළිබඳ සටහන===
[[බෞද්ධ යුගය|බෞද්ධ යුගයේ]] පාදක දිනය වන ක්‍රි.පූ. 543 සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් මතභේද පවතියි. ක්‍රි.පූ. 483 [[බුදුන් වහන්සේ]]ගේ මහා පරිනිර්වාණය සිදුවූ දිනය යැයි සැලකේ. [[විල්හෙල්ම් ගයිගර්]] සඳහන් කරන පරිදි ''දීපවංසය'' හා ''මහාවංසය'' [[දකුණු ආසියාව|දකුණු ආසියානු]] [[කාලානුක්‍රමය|කාලානුක්‍රමයේ]] ප්‍රධාන මූලාශ්‍ර වේ; එහි දිනායනය කොට ඇත්තේ [[අශෝක]] අධිරාජයා‍‍ගේ රාජාභිෂේකය පරිනිර්වාණයෙන් වර්ෂ 218කට පසුව සිදුවූ බව ය. [[චන්ද්‍රගුප්ත මෞර්ය]] සිහසුනට පත්වූයේ මෙයට වර්ෂ 56කට පෙර, එනම් බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වර්ෂ 162කට පසුව ය. චන්ද්‍රගුප්ත‍ගේ සිහසුනට පත්වීම ආසන්න වශයෙන් ක්‍රි.පූ. 321 අවට වර්ෂ දෙකක කාලය තුළ සිදුවන්නට ඇත. ([[මෙගස්තීනිස්]] අනුව). එමනිසා පරිනිර්වාණය සඳහා ලැබෙන ආසන්නතම දිනය වන්නේ ක්‍රි.පූ. 485 සහ ක්‍රි.පූ. 481 අතර දිනයකි. මෙය ක්‍රි.පූ. 483 ලෙස ගැනෙන [[මහායාන]] කාලානුක්‍රමය සමග හොඳින් ගැළපේ.&lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite book| last = Geiger (Tr)| first = Wilhelm| authorlink = | coauthors = | title = The Mahawamsa or Great Chronicle of Ceylon| publisher = Oxford University Press (for the Pali Text Society)| year = 1912| location = Oxford| url = http://lakdiva.org/culavamsa/vol_0.html| isbn = | page = 300| access-date = 2017-08-07| archive-date = 2008-10-30| archive-url = https://web.archive.org/web/20081030142737/http://lakdiva.org/culavamsa/vol_0.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

ගයිගර් අනුව, මෙම ගණන් බැලීමේ දෙකෙහි වෙනස හටගෙන ඇත්තේ IIIවන උදය (946–954 හෝ 1007–1015) සහ පරාක්‍රම පාණ්ඩ්‍ය (1046–1048 පමණ) රාජ්‍ය සමයයන් අතර කාලයේ ය. මෙකල දිවයිනෙහි සැලකිය යුතු කලබලකාරී වාතාවරණයක් පැවතිණි.&lt;ref name=&quot;WG&quot;/&gt; කෙසේනමුත්, ක්‍රි.ව. 428දී ''චා-චා මො-හෝ-නාන්'' විසින් චීනය වෙත යැවුණු තානාපති මණ්ඩලයක් පිළිබඳ සඳහන් වේ. මෙම නම ඇතැම්විට මෙම කාලයේ රාජ්‍ය කළ (සම්ප්‍රදායික කාලානුක්‍රමය අනුව) 'රාජා (රජ) මහානාම' යන්නෙහි විකරණයක් විය හැක.&lt;ref&gt;S G M Weerasinghe, ''A history of the cultural relations between Sri Lanka and China: an aspect of the Silk Route'', Colombo: Central Cultural Fund, 1995, {{ISBN|955-613-055-1}}, p.40&lt;/ref&gt;

එපමණක් නොව, ක්‍රි.ව. 642දී පමණ ශ්‍රී ලංකාව වෙත සංචාරය කිරීමට උත්සාහ දැරූ දේශාටක භික්ෂුවක වූ [[ෂුවාන්සෑං]]හට ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූන් (ඇතැම්විට [[කාංචිපුරම්]]හි විසූ) විසින් රාජධානියේ එකල ගැටලු පැවති බව පවසා තිබිණි. ඒ නිසා ඔහු එම ගමනින් වැළකී ඇත;&lt;ref&gt;Stephen Spencer Gosch, Peter N. Stearns, ''Premodern Travel in World History'', Routledge, 2008; {{ISBN|0-415-22940-5}}, p.93&lt;/ref&gt; මෙය සිහසුන වෙනුවෙන් අග්ගබෝධි III සිරිසඟබෝ, IIIවන ජෙට්ඨතිස්ස සහ දාඨෝපතිස්ස I හත්ථදාඨ අතර 632–643 කාලයේ පැවති අරගලකාරී කාලසීමාවට අනුරූප වේ.

මෑතකාලීන [[ඉන්දුවේදය|ඉන්දුවේදීය]] පර්යේෂණ අනුව පෙණීගොස් ඇත්තේ බුද්ධ පරිනිර්වාණය මින් පෙර යෝජනා කෙරුණු දිනයට වඩා තරමක් පසු කාලයක සිදුවන්නට ඇති බවයි. 1988දී මෙම ගැටලුව සම්බන්ධයෙන් [[ගෝටින්ජන්]]හි පැවති සමුළුවක දී විද්වතුන් බහුතරයක් දැරූ මතය වූයේ මෙම ගැටලුව පවතින්නේ ක්‍රි.පූ. 440–360 අතර කාලසීමාව හා සම්බන්ධව බවයි. කෙසේනමුත්, ඔුවන්ගේ ගණනයන් පාදක වී තිබුණේ දීපවංසයගමහාවංසය මත නොව [[ටිබෙට් බුදු දහම|ටිබෙට් බුදු දහමේ]] කාලානුක්‍රමය මත ය. ඉන්දියානු පාලක සුසුනාගගේ පුත් කාලාශෝක සමග [[බින්දුසාර]]ගේ පුත් [[අශෝක]] අධිරාජයා හඳුනාගැනීමට වැඩිදියුණු කළ කාලානුක්‍රමයක් අවශය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Cousins|first=L. S.|title=The Dating of the Historical Buddha: A Review Article|url=http://indology.info/papers/cousins/node2/|publisher=indology|accessdate=27 February 2013}}&lt;/ref&gt; සැලකිය යුතු කරුණක් වන්නේ ශ්‍රී ලාංකික වංශකථා පාදක වී ඇත්තේ වඩාත් පැරණි කෘති මත වන අතර, ථෙරවාද බෞද්ධ ත්‍රිපිටකය පළමුවරට ග්‍රන්ථාරූඪ කෙරුණේ ද ශ්‍රී ලංකාවේ වීමයි. පහත ලැයිස්තුව කෙරෙහි පාදක කොටගෙන ඇති කාලානුක්‍රමය සම්ප්‍රදායික ථෙරවාද/ ශ්‍රී ලාංකීය ක්‍රමය මත ගොඩනගා ඇති අතර, එයට පාදක වී ඇති ක්‍රි.පූ. 543 දිනය මහායාන දින දර්ශනයට වඩා වර්ෂ 60ක් මුල් දිනයකි. කෙසේනමුත්, ක්‍රි.ව. 1048න් පමණ පසු දැක්වෙන දිනයන් එකිනෙකට සමකාලීන බැව් පෙනේ.

==තම්බපණ්ණි රාජධානිය (ක්‍රි.පූ. 543–505)==
{{anchor|තම්බපණ්ණි රාජධානිය}}
{{Main article|තම්බපණ්ණි රාජධානිය}}

===විජය රාජවංශය (ක්‍රි.පූ. 543–505)===
{{Main article|විජය රාජවංශය}}

{|style=&quot;text-align:center; width:100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
!width=15%|නම!!width=105px|රුව!!width=20%|උපත!!width=20%|විවාහයන්!!width=19%|මරණය!!හිමිකම
|-
|'''[[විජය රජ|විජය]]'''&lt;br /&gt;ක්‍රි.පූ. 543 – ක්‍රි.පූ. 505
||[[File:The Consecration Of King Sinhala-Prince Vijaya (Detail From The Ajanta Mural Of Cave No 17).jpg|100px|විජය රජුගේ රාජාභිෂේකය නිරූපිත අජන්තා බිතු සිතුවමක්]]
||?&lt;br /&gt;[[සිංහපුර]]&lt;br /&gt;[[සිංහබාහු]] සහ [[සිංහසීවලී]] යුවළගේ පුත්‍රයායි
||[[කුවේණි]]&lt;br /&gt; දරුවන් :- ජීවහත්ත හා දිසාලා
[[පාණ්ඩ්‍ය රාජවංශය|පාණ්ඩ්‍ය කුමරියක්]]
||ක්‍රි.පූ. 505&lt;br /&gt;[[තම්බපණ්ණිය]]
||[[සිංහල රාජධානිය|රාජධානිය]] පිහිටුවී ය.&lt;br /&gt;[[කුවේණි]] සමග විවාහ විය.
|}

==උපතිස්ස නුවර රාජධානිය (ක්‍රි.පූ. 505–377)==
{{anchor|උපතිස්ස නුවර රාජධානිය}}
{{Main article|උපතිස්ස නුවර රාජධානිය}}

===විජය රාජවංශය (ක්‍රි.පූ. 505–377)===
{{Main article|විජය රාජවංශය}}

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාවය
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[උපතිස්ස රජ|උපතිස්ස]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(අනුරාජ)'' ''(වසරක අරාජික සමය)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 505||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 504||align=&quot;center&quot;|*විජයගේ ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයායි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[පඬුවස්දෙව් රජ|පණ්ඩුවාසදේව]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 504||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 474||align=&quot;center&quot;|*විජයගේ බෑණා ය.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[අභය රජ|අභය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 474||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 454||align=&quot;center&quot;|*පණ්ඩුවාසදේවගේ පුත්‍රයායි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[තිස්ස කුමරු|තිස්ස]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(අනුරාජ)'' ''(වසර දාහතක අරාජික සමය)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 454||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 437||align=&quot;center&quot;|*පණ්ඩුවාසදේවගේ දෙවන පුත්‍රයායි&lt;br&gt;*අභයගේ බාල සොහොයුරායි‍.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[පණ්ඩුකාභය රජ|පණ්ඩුකාභය]]||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 474||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 367||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 437||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 377||align=&quot;center&quot;|*පණ්ඩුවාසදේවගේ මුණුපුරායි.&lt;br&gt;*අභය සහ තිස්සගේ බෑණායි.
|}

==අනුරාධපුර රාජධානිය (ක්‍රි.පූ. 377 – ක්‍රි.ව. 1017)==
{{anchor|අනුරාධපුර රාජධානිය}}
{{Main article|අනුරාධපුර රාජධානිය}}

===විජය රාජවංශය (ක්‍රි.පූ. 377–237)===
{{Main article|විජය රාජවංශය}}

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාවය
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[පණ්ඩුකාභය රජ|පණ්ඩුකාභය]]||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 474||align=&quot;center&quot;|367 BC||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 377||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 367||align=&quot;center&quot;|*පණ්ඩුවාසදේව රජුගේ මුණුපුරායි.&lt;br&gt;*අභය හා තිස්සගේ බෑණායි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[මුඨසිව රජ|මුටසීව]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 367||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 307||align=&quot;center&quot;|*පණ්ඩුකාභය රජුගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:King Devanampiya Tissa.jpg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[දේවානම්පිය තිස්ස රජ|දේවානම්පිය තිස්ස]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 267||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 307||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 267||align=&quot;center&quot;|*මුටසීවගේ පුත්‍රයායි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[උත්තිය රජ|උත්තිය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 267||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 257||align=&quot;center&quot;|*මුටසීවගේ පුත්‍රයෙකි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[මහාසිව රජ|මහාසිව]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 257||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ‍. 247||align=&quot;center&quot;|*මුටසීවගේ පුත්‍රයායි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[සූරතිස්ස රජ|සූරතිස්ස]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 237||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 247||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 237||align=&quot;center&quot;|*පණ්ඩුකාභයගේ පුත්‍රයායි.
|}

===සේන සහ ගුත්තික (ක්‍රි.පූ. 237–215)===
{|style=&quot;text-align:center; width:100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
!width=15%|නම!!width=105px|රුව!!width=20%|උපත!!width=20%|විවාහ!!width=19%|මරණය!!හිමිකම
|-bgcolor=#ccccff
|'''[[සේන හා ගුත්තික|සේන සහ ගුත්තික]]'''&lt;br&gt;ක්‍රි.පූ. 237 – ක්‍රි.පූ. 215
||
||-
||-
||-
||සටනේ දී සූරතිස්ස රජුව පරාජය කළේ ය.
|}

===විජය රාජවංශය (ක්‍රි.පූ. 215–205)===
{|style=&quot;text-align:center; width:100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
!width=15%|නම!!width=105px|රුව!!width=20%|උපත!!width=20%|විවාහ!!width=19%|මරණය!!හිමිකම
|-
|'''[[අසේල රජ|අසේල]]'''&lt;br&gt;ක්‍රි.පූ. 215 – ක්‍රි.පූ. 205
||
||?&lt;br&gt;[[මුඨසිව රජ|මුටසීව]] රජුගේ පුත්‍රයෙකි.
||-
||ක්‍රි.පූ. 205&lt;br&gt;[[අනුරාධපුර රාජධානිය|අනුරාධපුර]]
||[[මුඨසිව රජ|මුටසීව]] රජුගේ පුත්‍රයෙකි.
|}

===එළාර (ක්‍රි.පූ. 205–161)===
{|style=&quot;text-align:center; width:100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
!width=15%|නම!!width=105px|රුව!!width=20%|උපත!!width=20%|විවාහ!!width=19%|මරණය!!හිමිකම
|-bgcolor=#ccccff
|'''[[එළාර රජ|එළාර]]'''&lt;br&gt; ක්‍රි.පූ. 205 – ක්‍රි.පූ. 161
||[[File:Elara’s bell and cow.jpg|100px|එළාර]]
||ක්‍රි.පූ. 235&lt;br&gt;[[චෝළ අධිරාජ්‍යය]]
||-
||ක්‍රි.පූ. 161&lt;br&gt;[[අනුරාධපුර රාජධානිය|අනුරාධපුර]]
||සටනේ දී අසේල රජුව පැරදවී ය.
|}

===විජය රාජවංශය (ක්‍රි.පූ. 161–103)===
{{Main article|විජය රාජවංශය}}

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Anuradhapura17.jpg|80px]]||align=&quot;center&quot;|මහා [[දුටුගැමුණු රජු|දුට්ඨගාමිණී අභය]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''(හෙවත් දුට්ඨගාමිණී හෝ දුටුගැමුණු)'' &lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 161||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 137||align=&quot;center&quot;|*එළාර රජුව පැරදවී ය.&lt;br&gt;*[[කාවන්තිස්ස රජ|කාවන්තිස්ස රජුගේ]] වැඩිමහල් පුත්‍රයායි.&lt;br&gt;*මුලින් රුහුණේ පාලකයා විය.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[සද්ධාතිස්ස]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 137||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 119||align=&quot;center&quot;|*දුටුගැමුණු රජුගේ සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[තුලත්ථන රජ|තුලත්ථන]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(තුල්නා)'' &lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 119||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 119||align=&quot;center&quot;|*සද්ධාතිස්සගේ දෙවන පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[ලංජතිස්ස රජ|ලංජතිස්ස]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 119||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 109||align=&quot;center&quot;|*තුලත්ථන රජුගේ වැඩිමහල් සොහොයුරායි.&lt;br&gt;*සද්ධාතිස්ස රජුගේ වැඩිමහල්ම පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[ඛල්ලාඨනාග රජ|ඛල්ලාඨනාග]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(කලුන්නා)'' &lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 109||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 104||align=&quot;center&quot;|*ලංජතිස්ස රජුගේ සොහොයුරායි.&lt;br&gt;*සද්ධාතිස්සගේ තෙවන පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[වළගම්බා රජු|වට්ටගාමිණී අභය]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(හෙවත් වළගම්බාහු I)''&lt;br&gt;''(වළගම්බා)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 104||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 103||align=&quot;center&quot;|*සද්ධාතිස්ස රජුගේ සිව්වන පුත්‍රයායි.
|}

===පංච ද්‍රවිඩයන් (ක්‍රි.පූ. 103–89)===
{{Main article|පංච ද්‍රවිඩයන්}}

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව
|- bgcolor=#ccccff
|[[ගොනුව:Twin fish flag of Pandyas.svg|මධ්‍යය|frameless|103x103පික්]]|| align=&quot;center&quot; |[[පුලහත්ථ]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 103||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 100||align=&quot;center&quot;|*දමිළ ප්‍රධානියෙකි.
|- bgcolor=#ccccff
|[[ගොනුව:Twin fish flag of Pandyas.svg|මධ්‍යය|frameless|103x103පික්]]|| align=&quot;center&quot; |[[බාහිය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 100||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 98||align=&quot;center&quot;|*පුලහත්ථගේ ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයායි.
|- bgcolor=#ccccff
|[[ගොනුව:Twin fish flag of Pandyas.svg|මධ්‍යය|frameless|103x103පික්]]|| align=&quot;center&quot; |[[පනයමාර]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 98||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 91||align=&quot;center&quot;|*බාහියගේ අග්‍රාමාත්‍යවරයායි.
|- bgcolor=#ccccff
|[[ගොනුව:Twin fish flag of Pandyas.svg|මධ්‍යය|frameless|103x103පික්]]|| align=&quot;center&quot; |[[පිළයමාර]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 91||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 90||align=&quot;center&quot;|*පනයමාරගේ ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයායි.
|- bgcolor=#ccccff
|[[ගොනුව:Twin fish flag of Pandyas.svg|මධ්‍යය|frameless|103x103පික්]]|| align=&quot;center&quot; |[[දාඨික]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 90||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 88||align=&quot;center&quot;|*පිළයමාරගේ ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයායි.
|}

===විජය රාජවංශය (ක්‍රි.පූ. 89 – ක්‍රි.ව. 66)===
{{Main article|විජය රාජවංශය}}

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[වළගම්බා රජු|වට්ටගාමිණී අභය]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(හෙවත් වළගම්බාහු)''&lt;br&gt;''(වළගම්බා)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 89||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 76||align=&quot;center&quot;|*සද්ධාතිස්ස රජුගේ සිව්වන පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[මහාචූලි මහාතිස්ස රජ|මහාචූලි මහාතිස්ස]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(මහාචූලි මහාතිස්ස)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 76||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 62||align=&quot;center&quot;|*ඛල්ලාටනාග රජුගේ පුත්‍රයායි.&lt;br&gt;*වළගම්බා රජුගේ බෑණා සහ හදාගත් පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[චෝරනාග රජ|චෝරනාග]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''(මහානාග)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 62||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 50||align=&quot;center&quot;|*වළගම්බා රජුගේ පුත්‍රයායි.&lt;br&gt;*මහාචූලි මහාතිස්සගේ ඥාති සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුරාධපුරයේ කුඩා තිස්ස රජ|කුඩා තිස්ස]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 50||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 47||align=&quot;center&quot;|*මහාචූලි මහාතිස්ස රජුගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px|]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුරාධපුරයේ Iවන සිව|සිව I]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 47||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 47||align=&quot;center&quot;|
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුරාධපුරයේ වටුක|වටුක]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 47||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 47||align=&quot;center&quot;|
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුරාධපුරයේ දාරුභාතික තිස්ස|දාරුභාතික තිස්ස]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 47||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 47||align=&quot;center&quot;|
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුරාධපුරයේ නීලිය|නීලිය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 47||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 47||align=&quot;center&quot;|
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුලා රැජින]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 47||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 42||align=&quot;center&quot;|*චෝරනාග සහ කුඩාතිස්සගේ වැන්දඹුවයි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[කූටකණ්ණ තිස්ස රජ|කූටකණ්ණ තිස්ස]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 42||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 20||align=&quot;center&quot;|*කුඩා තිස්සගේ සොහොයුරායි.&lt;br&gt;*මහාචූලි මහාතිස්ස රජුගේ දෙවන පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:King Bathikabhaya.jpg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය අභය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.පූ. 20||align=&quot;center&quot;|ක්‍රි.ව. 9||align=&quot;center&quot;|*කූටකණ්ණ තිස්ස රජුගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[මහාදාඨික මහානාග රජ|මහාදාඨික මහානාග]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|9||align=&quot;center&quot;|21||align=&quot;center&quot;|*භාතික අභය රජුගේ සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අමණ්ඩගාමිණී අභය රජ|අමණ්ඩගාමිණී අභය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|21||align=&quot;center&quot;|30||align=&quot;center&quot;|*මහාදාඨික මහානාග රජුගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[කණිරජානු තිස්ස රජ|කණිරජානු තිස්ස]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|30||align=&quot;center&quot;|33||align=&quot;center&quot;|*අමණ්ඩගාමිණී අභය රජුගේ සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[චූලාභය රජ|චූලාභය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|33||align=&quot;center&quot;|35||align=&quot;center&quot;|*අමණ්ඩගාමිණී අභය රජුගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[සීවලී රැජින]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|35||align=&quot;center&quot;|35||align=&quot;center&quot;|*චූලාභය රජුගේ සොයුරියයි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අරාජික සමය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|35||align=&quot;center&quot;|38||align=&quot;center&quot;|
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[ඉලනාග රජ|ඉලනාග]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(එලන්නා)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|38||align=&quot;center&quot;|44||align=&quot;center&quot;|*සීවලී රැජිනගේ බෑණා ය.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුරාධුපරයේ චන්දමුඛ රජ|චන්දමුඛ]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|44||align=&quot;center&quot;|52||align=&quot;center&quot;|*ඉලනාගගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[යසලාලක තිස්ස රජ|යසලාලක]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|52||align=&quot;center&quot;|60||align=&quot;center&quot;|*චන්දමුඛසිව රජුගේ බාල සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[සුභ රජ|සුභරාජ]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(හෙවත් සුභ)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|60||align=&quot;center&quot;|66||align=&quot;center&quot;|*යසලාලකතිස්ස රජුගේ දොරටුපාලකයායි.
|}

===I වන ලම්බකර්ණ රාජවංශය (66–436)===

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[වසභ රජ|වසභ]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|66||align=&quot;center&quot;|110||align=&quot;center&quot;|*ලම්බකර්ණ වංශයේ සාමාජිකයෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුරාධපුරයේ වංකනාසික තිස්ස රජ|වංකනාසික තිස්ස]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|110||align=&quot;center&quot;|113||align=&quot;center&quot;|*වසභ රජුගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Iවන ගජබාහු රජ|ගජබාහු I]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|113||align=&quot;center&quot;|135||align=&quot;center&quot;|*වංකනාසික තිස්ස රජුගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[මහල්ලකනාග රජ|මහල්ලකනාග]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|135||align=&quot;center&quot;|141||align=&quot;center&quot;|*Iවන ගජබාහුගේ මාමණ්ඩියයි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුරාධපුරයේ භාතික තිස්ස රජ|භාතික තිස්ස]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|141||align=&quot;center&quot;|165||align=&quot;center&quot;|*මහල්ලකනාගගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[කනිට්ඨතිස්ස රජ|කනිට්ඨතිස්ස]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|165||align=&quot;center&quot;|193||align=&quot;center&quot;|*භාතිකතිස්ස රජුගේ බාල සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[චූලනාග රජ|චූලනාග]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(හෙවත් ඛුජ්ජනාග)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|193||align=&quot;center&quot;|195||align=&quot;center&quot;|*කනිට්ඨතිස්සගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුරාධපුරයේ කුඩානාග රජ|කුඩානාග]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(හෙවත් කුංචනාග)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|195||align=&quot;center&quot;|196||align=&quot;center&quot;|*චූල නාගගේ සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Iවන සිරිනාග රජ|සිරිනාග I]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|196||align=&quot;center&quot;|215||align=&quot;center&quot;|*කුඩා නාගගේ මස්සිනායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[වෝහාරිකතිස්ස රජ|වෝහාරිකතිස්ස]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(හෙවත් වීර තිස්ස / වෝහාරකතිස්ස)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|215||align=&quot;center&quot;|237||align=&quot;center&quot;|*Iවන සිරිනාගගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අභයනාග රජ|අභයනාග]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|237||align=&quot;center&quot;|245||align=&quot;center&quot;|*වෝහාරකතිස්ස‍ගේ සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIවන සිරිනාග රජ|සිරිනාග II]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|245||align=&quot;center&quot;|247||align=&quot;center&quot;|*වෝහාරකතිස්සගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුරාධපුරයේ විජය කුමාර රජ|විජය කුමාර]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|247||align=&quot;center&quot;|248||align=&quot;center&quot;|*IIවන සිරිනාගගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Iවන සංඝතිස්ස රජ|සංඝතිස්ස I]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|248||align=&quot;center&quot;|252||align=&quot;center&quot;|*ලම්බකර්ණ වංශිකයෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Iවන සිරි සංඝබෝධි රජ|සිරි සංඝබෝධි I]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(හෙවත් සිරි සඟබෝ)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|252||align=&quot;center&quot;|254||align=&quot;center&quot;|*ලම්බකර්ණ වංශිකයෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[ගෝඨාභය රජ|ගෝඨාභය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|254||align=&quot;center&quot;|267||align=&quot;center&quot;|*රාජ්‍ය අමාත්‍යවරයායි.&lt;br&gt;*ලම්බකර්ණ වංශිකයෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Iවන ජෙට්ඨතිස්ස රජ|ජෙට්ඨතිස්ස I]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(හෙවත් දෙටුතිස් I)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|267||align=&quot;center&quot;|277||align=&quot;center&quot;|*ගෝඨාභයගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[මහාසේන රජ|මහාසේන]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|277||align=&quot;center&quot;|304||align=&quot;center&quot;|*ජෙට්ඨතිස්සගේ සොහොයුරායි.&lt;br&gt;*ගෝඨාභයගේ බාල පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[සිරිමේඝවණ්ණ රජ|සිරිමේඝවණ්ණ]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|304||align=&quot;center&quot;|332||align=&quot;center&quot;|*මහාසේනගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIවන ජෙට්ඨතිස්ස රජ|ජෙට්ඨ තිස්ස II]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|332||align=&quot;center&quot;|341||align=&quot;center&quot;|*සිරිමේඝවණ්ණගේ සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[බුද්ධදාස රජ|බුද්ධදාස]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|341||align=&quot;center&quot;|370||align=&quot;center&quot;|*IIවන ජෙට්ඨතිස්සගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Iවන උපතිස්ස රජ|උපතිස්ස I]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|370||align=&quot;center&quot;|412||align=&quot;center&quot;|*බුද්ධදාස රජුගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුරාධපුරයේ මහානාම රජ|මහානාම]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|412||align=&quot;center&quot;|434||align=&quot;center&quot;|*Iවන උපතිස්සගේ සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[සොත්ථිසේන රජ|සොත්ථිසේන]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|434||align=&quot;center&quot;|434||align=&quot;center&quot;|*මහානාම රජුගේ දෙමළ බිසවකගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුරාධපුරයේ ඡත්තගාහක ජන්තු|ඡත්තගාහක ජන්තු]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(හෙවත් ඡත්තගාහක)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|434||align=&quot;center&quot;|435||align=&quot;center&quot;|*මහානාම රජුගේ සිංහල රැජිනගේ දියණිය වූ සංඝාගේ සැමියායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[මිත්තසේන රජ|මිත්තසේන]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|435||align=&quot;center&quot;|436||align=&quot;center&quot;|*සිහසුන පැහැරගත්තෙකි.
|}

===ෂඩ් ද්‍රවිඩයින් (436–463)===
{{Main article|ෂඩ් ද්‍රවිඩයින්}}

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව
|- bgcolor=#ccccff
|[[ගොනුව:Twin fish flag of Pandyas.svg|මධ්‍යය|frameless|103x103පික්]]|| align=&quot;center&quot; |[[පණ්ඩු (ෂඩ් ද්‍රවිඩයින්)|පණ්ඩු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|436||align=&quot;center&quot;|441||align=&quot;center&quot;|*පාණ්ඩ්‍ය ආක්‍රමණිකයෙකි.
|- bgcolor=#ccccff
|[[ගොනුව:Twin fish flag of Pandyas.svg|මධ්‍යය|frameless|103x103පික්]]|| align=&quot;center&quot; |[[පාරින්ද]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|441||align=&quot;center&quot;|441||align=&quot;center&quot;|*පණ්ඩුගේ පුත්‍රයායි.
|- bgcolor=#ccccff
|[[ගොනුව:Twin fish flag of Pandyas.svg|මධ්‍යය|frameless|103x103පික්]]|| align=&quot;center&quot; |[[ඛුද්ද පාරින්ද]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|441||align=&quot;center&quot;|447||align=&quot;center&quot;|*පණ්ඩුගේ බාල සොහොයුරායි.
|- bgcolor=#ccccff
|[[ගොනුව:Twin fish flag of Pandyas.svg|මධ්‍යය|frameless|103x103පික්]]|| align=&quot;center&quot; |[[තිරිතර]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|447||align=&quot;center&quot;|447||align=&quot;center&quot;|*සිව්වන දෙමළ පාලකයායි.
|- bgcolor=#ccccff
|[[ගොනුව:Twin fish flag of Pandyas.svg|මධ්‍යය|frameless|103x103පික්]]|| align=&quot;center&quot; |[[දාඨිය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|447||align=&quot;center&quot;|450||align=&quot;center&quot;|*පස්වන දෙමළ පාලකයායි.
|- bgcolor=#ccccff
|[[ගොනුව:Twin fish flag of Pandyas.svg|මධ්‍යය|frameless|103x103පික්]]|| align=&quot;center&quot; |[[පීඨිය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|450||align=&quot;center&quot;|452||align=&quot;center&quot;|*සයවන දෙමළ පාලකයායි.
|}

===මෝරිය රාජවංශය (463–691)===
{{Anchor|මෝරිය රජවරු (459–684)}}
{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[ධාතුසේන රජු|ධාතුසේන]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|463||align=&quot;center&quot;|479||align=&quot;center&quot;|*මාහානාමගේ දියණිය වූ සංඝාගේ පුත්‍රයායි.&lt;br&gt;*27 වසරක පාණ්ඩ්‍ය පාලනයෙන් අනුරාධපුරය මුදා ගත්තේ ය.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[පළමුවන කාශ්‍යප රජ|කාශ්‍යප I]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(සිහසුන පැහැරගැනීම)'',''(සීගිරියේ)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|479||align=&quot;center&quot;|497||align=&quot;center&quot;|*පල්ලව බිසවකට දාව උපන් ධාතුසේන රජුගේ පුත්‍රයෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Iවන මොග්ගල්ලාන රජ|මොග්ගල්ලාන I]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|497||align=&quot;center&quot;|515||align=&quot;center&quot;|*ධාතුසේනගේ පුත්‍රයායි.&lt;br&gt;*කාශ්‍යපගේ සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[කුමාර ධාතුසේන රජ|කුමාර ධාතුසේන]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|515||align=&quot;center&quot;|524||align=&quot;center&quot;|*මොග්ගල්ලානගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුරාධපුරයේ කිත්තිසේන|කිත්තිසේන]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|524||align=&quot;center&quot;|524||align=&quot;center&quot;|*කුමාර ධාතුසේනගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුරාධපුරයේ IIවන සිව රජ|සිව II]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|524||align=&quot;center&quot;|525||align=&quot;center&quot;|*කීර්ති සේනගේ මාමණ්ඩියයි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIවන උපතිස්ස රජ|උපතිස්ස II]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|525||align=&quot;center&quot;|526||align=&quot;center&quot;|*කුමාර ධාතුසේනගේ බෑණායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[සිලාකාල අම්බසාමණේර]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|526||align=&quot;center&quot;|539||align=&quot;center&quot;|*ලම්බකර්ණ පෙළපතේ කුමරෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[දාඨාපභූති රජ|දාඨාපභූති]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|539||align=&quot;center&quot;|540||align=&quot;center&quot;|*සිලාකාලගේ දෙවන පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIවන මොග්ගල්ලාන රජ|මොග්ගල්ලාන II]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|540||align=&quot;center&quot;|560||align=&quot;center&quot;|*දාඨාපතිස්සගේ වැඩිමහල් සොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුරාධපුරයේ කිත්තිසිරි මේඝවණ්ණ රජ|කිත්තිසිරි මේඝවණ්ණ]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|560||align=&quot;center&quot;|561||align=&quot;center&quot;|*IIවන මොග්ගල්ලානගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[මහානාග රජ|මහානාග]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|561||align=&quot;center&quot;|564||align=&quot;center&quot;|*දාඨාපතිස්ස රජුගේ යුධ අමාත්‍යවරයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Iවන අග්ගබෝධි රජ|අග්ගබෝධි I]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|564||align=&quot;center&quot;|598||align=&quot;center&quot;|*මහානා‍ගගේ සොහොයුරෙකි‍&lt;br&gt;*මහානාග රජුගේ බෑණා සහ උප-රජු විය.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIවන අග්ගබෝධි රජ|අග්ගබෝධි II]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|598||align=&quot;center&quot;|608||align=&quot;center&quot;|*Iවන අග්ගබෝධිගේ බෑණා සහ ඥාති පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIවන සංඝතිස්ස රජ|සංඝතිස්ස II]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|608||align=&quot;center&quot;|608||align=&quot;center&quot;|*IIවන අග්ගබෝධිගේ සොහොයුරා සහ අසිපත්ධාරියා විය.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIIවන මොග්ගල්ලාන රජ|මොග්ගල්ලාන III]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|608||align=&quot;center&quot;|614||align=&quot;center&quot;|*IIවන අග්ග‍බෝධි රජ සමයේ ප්‍රධාන සෙන්පතියා විය.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[සිලාමේඝවණ්ණ රජ|සිලාමේඝවණ්ණ]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|614||align=&quot;center&quot;|623||align=&quot;center&quot;|*මොග්ගල්ලාන රජුගේ අසිපත්ධාරියායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIIවන අග්ගබෝධි රජ|අග්ගබෝධි III]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|623||align=&quot;center&quot;|623||align=&quot;center&quot;|*සිලාමේඝවණ්ණගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIIවන ජෙට්ඨතිස්ස රජ|ජෙට්ඨතිස්ස III]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|623||align=&quot;center&quot;|624||align=&quot;center&quot;|*සංඝතිස්ස රජුගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIIවන අග්ගබෝධි රජ|අග්ගබෝධි III]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(ප්‍රතිෂ්ඨාපිත)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|624||align=&quot;center&quot;|640||align=&quot;center&quot;|*සිලාමේඝවණ්ණගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Iවන දාඨෝපතිස්ස රජ|දාඨෝපතිස්ස I]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(හත්ථදාඨ)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|640||align=&quot;center&quot;|652||align=&quot;center&quot;|*ජෙට්ඨතිස්ස (දාඨාසිව) රජුගේ සෙන්පතියෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIවන කස්සප රජ|කස්සප II]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|652||align=&quot;center&quot;|661||align=&quot;center&quot;|*IIවන අග්බෝගේ සොහොයුරායි.&lt;br&gt;*දාඨෝපතිස්ස රජුගේ උප-රජෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Iවන දප්පුල රජ|Iවන දප්පුල]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|661||align=&quot;center&quot;|664||align=&quot;center&quot;|*සිලාමේඝවණ්ණගේ බෑණායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIවන දාඨෝපතිස්ස]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|673||align=&quot;center&quot;|664||align=&quot;center&quot;|673||align=&quot;center&quot;|*Iවන දාඨෝපතිස්ස (හත්ථදාඨ) රජුගේ ඥාති පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IVවන අග්ගබෝධි]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|673||align=&quot;center&quot;|689||align=&quot;center&quot;|*දාඨෝපතිස්සගේ බාල සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[අනුරාධපු‍රයේ උන්හනගර හත්ථදාඨ|උන්හනගර හත්ථදාඨ]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|691||align=&quot;center&quot;|691||align=&quot;center&quot;|*රාජකීය පෙළපතේ ප්‍රධානියකු වූ මොහුව සිහසුනට පත්කරන ලද්දේ ධනවත් දෙමළ නිලධාරියකු විසිනි.
|}

===II වන ලම්බකර්ණ රාජවංශය (691–1017)===

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[මානවම්මරජ|මානවම්ම]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|691||align=&quot;center&quot;|726||align=&quot;center&quot;|*IIවන කස්සපගේ පුත්‍රයායි.&lt;br&gt;*සිලාමේඝවණ්ණගෙන් පැවතෙන්නෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Vවන අග්ගබෝධි]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|726||align=&quot;center&quot;|732||align=&quot;center&quot;|*මානවම්මගේ පුත්‍රයෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIIවන කස්සප]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|732||align=&quot;center&quot;|738||align=&quot;center&quot;|*Vවන අග්ගබෝධිගේ සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Iවන මහින්ද]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|738||align=&quot;center&quot;|741||align=&quot;center&quot;|*IIIවන කස්සපගේ ‍බාල සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[VIවන අග්ගබෝධි]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|741||align=&quot;center&quot;|781||align=&quot;center&quot;|*IIIවන කස්සපගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[VIIවන අග්ගබෝධි]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(පොළොන්නරුවේ සිට)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|781||align=&quot;center&quot;|787||align=&quot;center&quot;|*මහින්දගේ පුත්‍රයෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIවන මහින්ද]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(සිලාමේඝ)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|787||align=&quot;center&quot;|807||align=&quot;center&quot;|*VIවන අග්ගබෝධිගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIවන දප්පුල]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|807||align=&quot;center&quot;|812||align=&quot;center&quot;|*IIවන මහින්දගේ පුත්‍රයායි.&lt;br&gt;*IIවන මහින්දගේ උප-රජෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIIවන මහින්ද]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|812||align=&quot;center&quot;|816||align=&quot;center&quot;|*IIවන දප්පුලගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[VIIIවන අග්ගබෝධි]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|816||align=&quot;center&quot;|827||align=&quot;center&quot;|*IIIවන මහින්දගේ සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIIවන දප්පුල]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|827||align=&quot;center&quot;|843||align=&quot;center&quot;|*VIIIවන අග්ගබෝධිගේ බාල සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IXවන අග්ගබෝධි]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|843||align=&quot;center&quot;|846||align=&quot;center&quot;|*IIIවන දප්පුලගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Iවන සේන]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|846||align=&quot;center&quot;|866||align=&quot;center&quot;|*IXවන අග්ගබෝධිගේ බාල සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIවන සේන]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|866||align=&quot;center&quot;|901||align=&quot;center&quot;|*Iවන සේනගේ බෑණායි.&lt;br&gt;*කස්සපගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Iවන උදය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|901||align=&quot;center&quot;|912||align=&quot;center&quot;|*IIවන සේනගේ උප-රජෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IVවන කස්සප]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|912||align=&quot;center&quot;|929||align=&quot;center&quot;|*IIවන සේනගේ පුත්‍රයායි.&lt;br&gt;*Iවන උදයගේ උප-රජෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Vවන කස්සප]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|929||align=&quot;center&quot;|939||align=&quot;center&quot;|*IVවන කස්සපගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IVවන දප්පුල]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|939||align=&quot;center&quot;|940||align=&quot;center&quot;|*Vවන කාස්සපගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Vවන දප්පුල]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|940||align=&quot;center&quot;|952||align=&quot;center&quot;|*IVවන දප්පුලගේ සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIවන උදය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|952||align=&quot;center&quot;|955||align=&quot;center&quot;|*IIවන සේනගේ බෑණායි.&lt;br&gt;*Vවන දප්පුලගේ උප-රජෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIIවන සේන]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|955||align=&quot;center&quot;|964||align=&quot;center&quot;|*IIවන උදයගේ සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IIIවන උදය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|964||align=&quot;center&quot;|972||align=&quot;center&quot;|*IIIවන සේනගේ උප-රජෙකි (රජුගේ හොඳම මිතුරෙකි)
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IVවන සේන]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|972||align=&quot;center&quot;|975||align=&quot;center&quot;|*Vවන කස්සපගේ පුත්‍රයායි.&lt;br&gt;*IIIවන උදයගේ උප-රජෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IVවන මහින්ද]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|975||align=&quot;center&quot;|991||align=&quot;center&quot;|*IVවන සේනගේ සොහොයුරායි.&lt;br&gt;*IIIවන උදයගේ බෑණායි.&lt;br&gt;*සේනගේ උප-රජෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Vවන සේන රජ|Vවන සේන]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|991||align=&quot;center&quot;|1001||align=&quot;center&quot;|*IVවන මහින්දගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Dutthagamani.png|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[Vවන මහින්ද රජ|Vවන මහින්ද]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(පලාගොස් රුහුණ පාලනය කළේ ය)&lt;br&gt;(1017දී පමණ පිටුවහල් කරන ලදී)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1029||align=&quot;center&quot;|1001||align=&quot;center&quot;|1017||align=&quot;center&quot;|*Vවන සේනගේ බාල සොහොයුරායි.
|}

==චෝළ ග්‍රහණයට නතු වූ අනුරාධපුර (1017–1070)==
{{Main article|ශ්‍රී ලංකාවේ චෝළ පාලනය}}

===චෝළ රාජවංශය (1017–1070)===

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව
|- bgcolor=#ccccff
| || align=&quot;center&quot; |[[Iවන රාජේන්ද්‍ර චෝළ]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1044||align=&quot;center&quot;|1017||align=&quot;center&quot;|1044||align=&quot;center&quot;|*[[පළමුවන රාජ රාජ චෝළ රජ|Iවන රාජ රාජ චෝළ]] රජුගේ පුත්‍රයායි.&lt;br&gt;*යටත් කරගත් ප්‍රදේශ චෝළ අධිරාජ්‍යයේ පළාතක් බවට පත්කරන ලදී.
|- bgcolor=#ccccff
| || align=&quot;center&quot; |[[රාජාධිරාජ චෝළ]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1054||align=&quot;center&quot;|1018||align=&quot;center&quot;|1054||align=&quot;center&quot;|*රාජේන්ද්‍රගේ පුත්‍රයෙකි.
|- bgcolor=#ccccff
| || align=&quot;center&quot; |[[IIවන රාජේන්ද්‍ර චෝළ]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1063||align=&quot;center&quot;|1051||align=&quot;center&quot;|1063||align=&quot;center&quot;|*රාජේන්ද්‍රගේ පුත්‍රයෙකි.
|- bgcolor=#ccccff
| || align=&quot;center&quot; |[[වීරරාජේන්ද්‍ර චෝළ]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1070||align=&quot;center&quot;|1063||align=&quot;center&quot;|1070||align=&quot;center&quot;|*රාජේන්ද්‍රගේ පුත්‍රයෙකි.
|- bgcolor=#ccccff
| || align=&quot;center&quot; |[[අතිරාජේන්ද්‍ර චෝළ]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1070||align=&quot;center&quot;|1067||align=&quot;center&quot;|1070||align=&quot;center&quot;|*වීරරාජේන්ද්‍ර චෝළගේ පුත්‍රයෙකි.
|}

==පොළොන්නරු රාජධානිය (1056–1236)==
{{Main article|පොළොන්නරු රාජධානිය}}

===විජයබාහු රාජවංශය (1056–1187)===

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[Iවන විජයබාහු රජ|I වන විජයබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1056||align=&quot;center&quot;|1111||align=&quot;center&quot;|*සිංහල රාජකීය පවුලේ සාමාජිකයෙකි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[Iවන ජයබාහු රජ|I වන ජයබාහු]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(පොළොන්නරුව සහ රුහුණ)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1110||align=&quot;center&quot;|1111||align=&quot;center&quot;|*Iවන විජයබාහුගේ සොහොයුරායි.&lt;br&gt;*Iවන විජයබාහුගේ අග්‍රාමාත්‍යවරයා ද විය.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[Iවන වික්‍රමබාහු රජ|I වන වික්‍රමබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1132||align=&quot;center&quot;|1111||align=&quot;center&quot;|1132||align=&quot;center&quot;|*Iවන විජයබාහුගේ පුත්‍රයායි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[IIවන ගජබාහු රජ|II වන ගජබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1131||align=&quot;center&quot;|1153||align=&quot;center&quot;|*Iවන වික්‍රමබාහුගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Statue of Parakramabahu in Polonnaruwa.jpg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජ|I වන පරාක්‍රමබාහු]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(මහා පරාක්‍රමබාහු)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|1123||align=&quot;center&quot;|1186||align=&quot;center&quot;|1153||align=&quot;center&quot;|1186||align=&quot;center&quot;|*Iවන විජයබාහුගේ මුණුපුරායි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[IIවන විජයබාහු රජ|II වන විජයබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1186||align=&quot;center&quot;|1187||align=&quot;center&quot;|*Iවන පරාක්‍රමබාහුගේ බෑණායි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[VIවන මහින්ද|VI වන මහින්ද]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1187||align=&quot;center&quot;|1187||align=&quot;center&quot;|*කාලිංග වංශිකයෙකි.
|}

{| style=&quot;margin:0.5em auto; clear: both; width: 100%; text-align: center;&quot; class=&quot;toccolours&quot;
|-
|colspan=48|'''රජරට, රුහුණ, දක්ඛිණදේශ යුගය'''
|- bgcolor=#E0E0E0
|rowspan=2|'''රාජධානිය'''
|colspan=48 |'''රජ'''
|- bgcolor=#E0E0E0 align=left
|colspan=5 width=8%| 1090
|colspan=5 width=8%| 1100
|colspan=5 width=8%| 1110
|colspan=5 width=8%| 1120
|colspan=5 width=8%| 1130
|colspan=5 width=8%| 1140
|colspan=5 width=8%| 1153
|colspan=5 width=8%| 1160
|colspan=5 width=8%| 1170
|colspan=3 width=5%| 1180
|-
|bgcolor=#F0F0F0| '''[[රජරට]]'''
|colspan=10 bgcolor=#E6CDB4|
|colspan=11 bgcolor=#B8CCE4|[[Iවන වික්‍රමබාහු රජ]]
|colspan=10 bgcolor=#FCCF8B|[[IIවන ගජබාහු රජ]]
|colspan=17 bgcolor=#CCC0DA|
|-
|bgcolor=#F0F0F0| '''[[දක්ඛිණදේශ]]'''
|colspan=10 bgcolor=#E6CDB4|[[Iවන විජයබාහු රජ]]
|colspan=8 bgcolor=#D0D0AA|[[මානාභරණ රජ]]
|colspan=8 bgcolor=#B6DDE8|[[කිත්ති සිරි මේඝ රජ]]
|colspan=22 bgcolor=#CCC0DA|[[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජ]]
|-
|bgcolor=#F0F0F0| '''[[රුහුණ]]'''
|colspan=10 bgcolor=#E6CDB4|
|colspan=8 bgcolor=#FEC6FB|[[ශ්‍රී වල්ලභ රජ]] සහ [[කිත්ති සිරි මේඝ රජ]]
|colspan=7 bgcolor=#FAFEC6|[[ශ්‍රී වල්ලභ රජ]]
|colspan=7 bgcolor=#D7E4BC|[[මානාභරණ රජ]]
|colspan=16 bgcolor=#CCC0DA|
|-
|}

===කාලිංග රාජවංශය (1187–1197)===

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:King Nissanka Malla.jpg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[නිශ්ශංකමල්ල රජ|නිශ්ශංකමල්ල]]||align=&quot;center&quot;|1157 or 1158||align=&quot;center&quot;|1196||align=&quot;center&quot;|1187||align=&quot;center&quot;|1196||align=&quot;center&quot;|*Iවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ බෑණා හෝ ඥාති පුත්‍රයෙකි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[Iවන වීරබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1196||align=&quot;center&quot;|1196||align=&quot;center&quot;|*නිශ්ශංකමල්ලගේ පුත්‍රයායි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[IIවන වික්‍රමබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1196||align=&quot;center&quot;|1196||align=&quot;center&quot;|*නිශ්ශංකමල්ලගේ බාල සොහොයුරායි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[චෝඩගංග රජ|චෝඩගංග]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1196||align=&quot;center&quot;|1197||align=&quot;center&quot;|*නිශ්ශංකමල්ලගේ බෑණායි.
|}

===විජයබාහු රාජවංශය, ප්‍රතිෂ්ඨාපිත (1197–1200)===

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Lilavati - Massa.jpg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[ලීලාවතී රැජින|ලීලාවතී රැජින]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1197||align=&quot;center&quot;|1200||align=&quot;center&quot;|*Iවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ වැන්දඹුවයි.
|}

===කාලිංග රාජවංශය, ප්‍රතිෂ්ඨාපිත (1200–1209)===

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Sahasamalla - Massa.jpg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[සහස්සමල්ල රජ|සහස්සමල්ල]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1200||align=&quot;center&quot;|1202||align=&quot;center&quot;|*නිශ්ශංකමල්ල රජුගේ බාල සොහොයුරායි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[කල්‍යාණවතී රැජින|කල්‍යාණවතී රැජින]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1202||align=&quot;center&quot;|1208||align=&quot;center&quot;|*නිශ්ශංකමල්ල රජුගේ අගමෙහෙසියයි
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[ධර්මාශෝක රජ (සිංහලේ)|ධර්මාශෝක]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1208||align=&quot;center&quot;|1209||align=&quot;center&quot;|*[[අයස්මන්ත සෙනෙවියා|අයස්මන්ත]] විසින් කල්‍යාණවතී රැජින ධුරයෙන් පහකොට මොහුව සිහසුනට පත්කරන ලදී. 
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[අනිකංග මහාධිපාද|අනිකංග]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1209||align=&quot;center&quot;|1209||align=&quot;center&quot;|*ධර්මාශෝකගේ පියායි.
|}

===විජයබාහු රාජවංශය, ප්‍රතිෂ්ඨාපිත (1209–1210)===

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Lilavati - Massa.jpg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[ලීලාවතී රැජින|ලීලාවතී]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(1වන ප්‍රතිෂ්ඨාපනය)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1209||align=&quot;center&quot;|1210||align=&quot;center&quot;|*Iවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ වැන්දඹුවයි.
|}

===ලෝකිස්සර (1210–1211)===

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව
|- bgcolor=#ccccff
|||align=&quot;center&quot;|[[ලෝකිස්සර]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1210||align=&quot;center&quot;|1211||align=&quot;center&quot;|දෙමළ හමුදා නායකයෙකි.
|}

===විජයබාහු රාජවංශය, ප්‍රතිෂ්ඨාපිත (1211–1212)===

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Lilavati - Massa.jpg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[ලීලාවතී රැජින|ලීලාවතී]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(2වන ප්‍රතිෂ්ඨාපනය)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1211||align=&quot;center&quot;|1212||align=&quot;center&quot;|*Iවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ වැන්දඹුවයි.
|}

===පාණ්ඩ්‍ය රාජවංශය (1212–1215)===
{{Main article|පාණ්ඩ්‍ය රාජවංශය}}

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව
|- bgcolor=#ccccff
|||align=&quot;center&quot;|[[IIවන පරාක්‍රම පාණ්ඩ්‍ය|II වන පරාක්‍රම පාණ්ඩ්‍ය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1212||align=&quot;center&quot;|1215||align=&quot;center&quot;|*පාණ්ඩ්‍ය රජෙකි.
|}

===නැගෙනහිර ගංග රාජවංශය (1215–1236)===
{{Main article|නැගෙනහිර ගංග රාජවංශය}}
කාලිංග මාඝගේ ආක්‍රමණයෙන් පසුව, සමස්ත දිවයිනම පාලනය කිරීමේ අභිප්‍රාය සහ පොළොන්නරු රාජධානිය යන දෙකම වැනසී ගියේ ය. මෙයදිවයිනේ දකුණු සහ බටහිර පෙදෙස්වලට දැවැන්ත සිංහල ජන සංක්‍රමණයක් සඳහා හේතු විය. සම්පූර්ණ දිවයිනම යටත් කරගැනීමට නොහැකි වූ මාඝ [[යාපනය රාජධානිය]] පිහිටුවා එහි ප්‍රථම [[යාපනය රාජධානියේ පාලකයින් ලැයිස්තුව|පාලකයා]] බවට පත් විය. [[යාපනය රාජධානිය]] පිහිටා තිබූයේ වර්තමාන උතුරුදිග ශ්‍රී ලංකාවේ වන අතර, 1220 අවට කාලයේ දිවයිනේ සෙසු ප්‍රදේශයෙහි [[IIIවන විජයබාහු රජ|IIIවන විජයබාහු]] රජු විසින් [[දඹදෙණිය රාජධානිය]] ස්ථාපනය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Codrington|first=Humphry William|title=The Dambadeniya And Gampola Kings|url=http://lakdiva.org/codrington/chap05.html|publisher=lakdiva.org|accessdate=27 February 2013}}&lt;/ref&gt;

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාවය
|- bgcolor=#ccccff
|[[ගොනුව:Kalinga Kingdom.gif|මධ්‍යය|frameless|74x74පික්]]|| align=&quot;center&quot; |[[කාලිංග මාඝ රජ|කාලිංග මාඝ]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1215||align=&quot;center&quot;|1236||align=&quot;center&quot;|*කාලිංගයේ කුමරෙකි.
|}

==දඹදෙණිය රාජධානිය (1220–1345)==
{{main article|දඹදෙණිය රාජධානිය}}

===සිරි සඟ බෝ රාජවංශය (1220–1345)===
{{Main article|සිරි සඟ බෝ රාජවංශය}}

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාවය
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[IIIවන විජයබාහු රජ|IIIවන විජයබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1220||align=&quot;center&quot;|1224||align=&quot;center&quot;|*සිංහල රාජකීය රුධිර පෙළපතේ දේශප්‍රේමී කුමරෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Parakramabahu II - Massa Photo 1.jpg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[II වන පරාක්‍රමබාහු රජ|IIවන පරාක්‍රමබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1234||align=&quot;center&quot;|1269||align=&quot;center&quot;|*IIIවන විජයබාහුගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Vijayabahu IV - Massa.jpg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[IVවන විජයබාහු රජ|IVවන විජයබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1270 ඔක්තෝබර්||align=&quot;center&quot;|1267/8||align=&quot;center&quot;|October 1270||align=&quot;center&quot;|*IIවන පණ්ඩිත පරාක්‍රමබාහුගේ වැඩිමහල්ම පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Buwanekabahu - Massa.jpg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[I වන බුවනෙකබාහු රජ|Iවන බුවනෙකබාහු]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(යාපහුවේ සිට)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1271||align=&quot;center&quot;|1283||align=&quot;center&quot;|*IVවන විජයබාහුගේ සොහොයුරායි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[අරාජික සමය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1283||align=&quot;center&quot;|1302||align=&quot;center&quot;|
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[III වන පරාක්‍රමබාහු රජ|IIIවන පරාක්‍රමබාහු]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(පොළොන්නරුවේ සිට)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1302||align=&quot;center&quot;|1310||align=&quot;center&quot;|*Iවන බුවනෙකබාහුගේ බෑණායි.&lt;br&gt;*IVවන විජයබාහුගේ පුත්‍රයායි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[දෙවන බුවනෙකබාහු රජ|IIවන බුවනෙකබාහු]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(කුරුණෑගල සිට)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1310||align=&quot;center&quot;|1325/6||align=&quot;center&quot;|*Iවන ුබවනෙකබාහුගේ පුත්‍රයායි.&lt;br&gt;*IIIවන පරාක්‍රමබාහුගේ ඥාති සොහොයුරායි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[පණ්ඩිත පරාක්‍රමබාහු රජ|IVවන පරාක්‍රමබාහු]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(කුරුණෑගල සිට)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1325/6||align=&quot;center&quot;|1325/6||align=&quot;center&quot;|*IIවන බුවනෙකබාහුගේ පුත්‍රයායි.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[තුන්වන බුවනෙකබාහු රජ|IIIවන බුවනෙකබාහු]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(කුරුණෑගල සිට)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1325/6||align=&quot;center&quot;|1325/6||align=&quot;center&quot;|*වන්නි බුවනෙකබාහු ලෙස ද හැඳින්වේ.
|-
|||align=&quot;center&quot;|[[V වන විජයබාහු රජ|Vවන විජයබාහු]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(කුරුණෑගල සිට)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1325/6||align=&quot;center&quot;|1344/5||align=&quot;center&quot;|*යාපාපටුනේ චන්ද්‍ර බානුගේ දෙවන පුත්‍රයායි.
|}

==ගම්පොළ රාජධානිය (1345–1412)==
{{main article|ගම්පොළ රාජධානිය}}

===සිරි සඟ බෝ රාජවංශය (1345–1412)===
{{Main article|සිරි සඟ බෝ රාජවංශය}}

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්ව්‍රපාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාව

|-
| || align=&quot;center&quot; |[[හතරවන බුවනෙකබාහු රජ|IVවන බුවනෙකබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1344/5||align=&quot;center&quot;|1353/4||align=&quot;center&quot;|*Vවන විජයබාහුගේ පුත්‍රයායි.
|-
| || align=&quot;center&quot; |[[පස්වන පරාක්‍රමබාහු රජ|Vවන පරාක්‍රමබාහු]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(දැදිගම සිට)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|1311||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1344/5||align=&quot;center&quot;|1359||align=&quot;center&quot;|*Vවන විජයබාහුගේ පුත්‍රයායි.&lt;br&gt;*IVවන බුවනෙකබාහුගේ සොහොයුරායි.
|-
| || align=&quot;center&quot; |[[III වන වික්‍රමබාහු රජ|IIIවන වික්‍රමබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1357||align=&quot;center&quot;|1374||align=&quot;center&quot;|*IVවන බුවනෙකබාහුගේ පුත්‍රයායි.
|-
| || align=&quot;center&quot; |[[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ|Vවන බුවනෙකබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1372/3||align=&quot;center&quot;|1391/2||align=&quot;center&quot;|*නිශ්ශංක අලකේශ්වරට දාව IIIවන වික්‍රමබාහුගේ සොයුරියට උපන් පුත්‍රයායි.
|-
| || align=&quot;center&quot; |[[IIවන වීරබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1391/2||align=&quot;center&quot;|1397||align=&quot;center&quot;|*Vවන බුවනෙකබාහු රජුගේ මස්සිනායි.
|-
| || align=&quot;center&quot; |IIවන වීරබාහුගේ පුත්‍රයෙක්||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1397||align=&quot;center&quot;|1397||align=&quot;center&quot;|
|-
| || align=&quot;center&quot; |IIවන වීරබාහුගේ පුත්‍රයෙක්||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1397||align=&quot;center&quot;|1397||align=&quot;center&quot;|
|-
| || align=&quot;center&quot; |[[අලගක්කෝනාර|වීර අලකේශ්වර]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(හෙවත් විජයබාහු VI)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1397||align=&quot;center&quot;|1409||align=&quot;center&quot;|
|-
| || align=&quot;center&quot; |[[පරාක්‍රමබාහු ඈපා]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1409||align=&quot;center&quot;|1412||align=&quot;center&quot;|*IVවන බුවනෙකබාහු රජුගේ අමාත්‍යවරයකු වූ&lt;br&gt;සේනාලංකාධිකාර සෙනෙවිරත්ගේ මුණුපුරායි.
|}

==කෝට්ටේ රාජධානිය (1412–1597)==
{{main article|කෝට්ටේ රාජධානිය}}

===සිරි සඟ බෝ රාජවංශය (1412–1597)===
{{Main article|සිරි සඟ බෝ රාජවංශය}}

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාවය
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Coin Lion P bahu obvin.jpg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[හයවන පරාක්‍රමබාහු රජ|VIවන පරාක්‍රමබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1412||align=&quot;center&quot;|1467||align=&quot;center&quot;|*VIවන විජයබාහු රජුගේ සහ සුනේත්‍රා දේවි රැජිනගේ පුත්‍රයායි.&lt;br&gt;*එසේ නොවේ නම් යාපා පටුනේ චන්ද්‍ර බානුගේ තෙවන පුත්‍රයා විය හැක.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Kotte.svg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[දෙවන ජයබාහු රජ|IIවන ජයබාහු]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(වීර පරාක්‍රමබාහු VII)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1467||align=&quot;center&quot;|1472||align=&quot;center&quot;|*VIවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ සත්‍ය දියණිය වූ [[උලකුඩය දේවිය|උලකුඩය දේවියගේ]] පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Kotte.svg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[හයවන බුවනෙකබාහු රජ|VIවන බුවනෙකබාහු]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(හෙවත් සපුමල් කුමාරයා)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1472||align=&quot;center&quot;|1480||align=&quot;center&quot;|*VIවන පරාක්‍රමබාහුගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Kotte.svg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[කෝට්ටේ VIIවන පරාක්‍රමබාහු රජ|VIIවන පරාක්‍රමබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1480||align=&quot;center&quot;|1484||align=&quot;center&quot;|
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Kotte.svg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[කෝට්ටේ VIIIවන පරාක්‍රමබාහු|VIIIවන පරාක්‍රමබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1484||align=&quot;center&quot;|1518||align=&quot;center&quot;|*අම්බුලුගල කුමාරයායි.&lt;br&gt;*VIවන පරාක්‍රමබාහුගේ පුත්‍රයෙකි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Kotte.svg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[කෝට්ටේ IXවන ධර්ම පරාක්‍රමබාහු|IXවන ධර්ම පරාක්‍රමබාහු]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(කැලණියෙහි)''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1509||align=&quot;center&quot;|1528||align=&quot;center&quot;|*VIIIවන වීර පරාක්‍රමබාහුගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Kotte.svg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[කෝට්ටේ සත්වන විජයබාහු රජ|VIIවන විජයබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1521||align=&quot;center&quot;|1509||align=&quot;center&quot;|1521||align=&quot;center&quot;|*IXවන ධර්ම පරාක්‍රමබාහුගේ සොහොයුරායි.&lt;br&gt;*මැණික් කඩවරහි රජු විය.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Kotte.svg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[හත්වන බුවනෙකබාහු රජ|VIIවන බුවනෙකබාහු]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1551||align=&quot;center&quot;|1521||align=&quot;center&quot;|1551||align=&quot;center&quot;|*විජයබාහුගේ වැඩිමහල්ම පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Flag of Kotte.svg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[දොන් ජුවන් ධර්මපාල රජ|ධර්මපාල]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(හෙවත් ''දොන් ජුවන් ධර්මපාල'')''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1597 මැයි 27||align=&quot;center&quot;|1551||align=&quot;center&quot;|1597 මැයි 27||align=&quot;center&quot;|*VIIවන බුවනෙකබාහුගේ මුණුපුරා මෙන්ම උරුමකරුවා ද විය.
|}

==සීතාවක රාජධානිය (1521–1593)==
{{main article|සීතාවක රාජධානිය}}

===සිරි සඟබෝ රාජවංශය (1521–1593)===
{{Main article|සිරි සඟ බෝ රාජවංශය}}

{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධය
|-
|align=&quot;center&quot;| ||align=&quot;center&quot;|[[මායාදුන්නේ රජ|මායාදුන්නේ]]||align=&quot;center&quot;|1501||align=&quot;center&quot;|1581||align=&quot;center&quot;|1521||align=&quot;center&quot;|1581||align=&quot;center&quot;|*VIIවන බුවනෙකබාහුගේ සොහොයුරායි.&lt;br&gt;*VIIවන විජයබාහුගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:ටිකිරි කුමාරයා.jpg|80px|]]||align=&quot;center&quot;|[[Iවන රාජසිංහ රජ|I වන රාජසිංහ]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(හෙවත් ''ටිකිරි බණ්ඩා'')''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|1544||align=&quot;center&quot;|1593||align=&quot;center&quot;|1581||align=&quot;center&quot;|1593||align=&quot;center&quot;|*මායාදුන්නේගේ පුත්‍රයායි.
|}

==මහනුවර රාජධානිය (1590–1815)==
{{main article|මහනුවර රජවරුන් ලැයිස්තුව|මහනුවර රාජධානිය}}

===දිනරාජ රාජවංශය (1590–1739)===
{| width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! width=9%  | රුව
! width=25% | නම
! width=9%  | උපත
! width=9%  | මරණය
! width=9%  | රාජ්‍ය සම‍යේ ආරම්භය
! width=9%  | රාජ්‍ය සමයේ අවසානය
! width=30%  | පූර්වප්‍රාප්තික(යන්) සමග සම්බන්ධතාවය
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:King Vimaladharmasuriya I.jpg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[පළමුවන විමලධර්මසූරිය රජ|Iවන විමලධර්මසූරිය]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(හෙවත් ''‍ඔස්ට්‍රියාවේ දොන් ජුවාන්'')''&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1604||align=&quot;center&quot;|1590||align=&quot;center&quot;|1604||align=&quot;center&quot;|*විජයසුන්දර බණ්ඩාරගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[ගොනුව:King of Kandy.svg|මධ්‍යය|frameless|80x80පික්]]|| align=&quot;center&quot; |[[සෙනරත් රජ|සෙනරත්]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1635||align=&quot;center&quot;|1604||align=&quot;center&quot;|1635||align=&quot;center&quot;|*Iවන විමලධර්මසූරිය රජුගේ ඥාති සොහොයුරායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:King Rajasingha II (1608-1687).jpg|80px]]||align=&quot;center&quot;|[[දෙවන රාජසිංහ රජ|IIවන රාජසිංහ]]||align=&quot;center&quot;|1608||align=&quot;center&quot;|1687 දෙසැම්බර් 6||align=&quot;center&quot;|1635||align=&quot;center&quot;|1687 නොවැම්බර් 25||align=&quot;center&quot;|*සෙනරත් රජුගේ සහ දෝන කැතරිනා බිසව‍ගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[ගොනුව:King of Kandy.svg|මධ්‍යය|frameless|78x78පික්]]|| align=&quot;center&quot; |[[IIවන විමලධර්මසූරිය රජ|IIවන විමලධර්මසූරිය]]||align=&quot;center&quot;|-||align=&quot;center&quot;|1707 ජූනි 4||align=&quot;center&quot;|1687||align=&quot;center&quot;|1707 ජූනි 4||align=&quot;center&quot;|*IIවන රාජසිංහ රජුගේ පුත්‍රයායි.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[ගොනුව:King of Kandy.svg|මධ්‍යය|frameless|90x90පික්]]|| align=&quot;center&quot; |[[ශ්‍රී වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජු|ශ්‍රී වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ]]||align=&quot;center&quot;|1690||align=&quot;center&quot;|1739 මැයි 13||align=&quot;center&quot;|1707 ජූනි 4||align=&quot;center&quot;|1739 මැයි 13||align=&quot;center&quot;|*IIවන විමලධර්මසූරිය රජුගේ පුත්‍රයායි.
|}

===මහනුවර නායක්කර් රාජවංශය (1739–1815)===
{{main article|මහනුවර නායක්කාරවරු}}
{|style=&quot;text-align:center; width:100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
!width=15%|නම!!width=105px|රුව!!width=20%|උපත!!width=20%|විවාහ!!width=19%|මරණය!!අයිතිය
|-
|'''[[විජයරාජසිංහ රජ|ශ්‍රී විජය රාජසිංහ]]'''&lt;br&gt;1739 මැයි 13 – &lt;br&gt;1747 අගෝස්තු 11
||[[ගොනුව:King of Kandy.svg|මධ්‍යය|frameless]]
||?&lt;br&gt;[[මදුරෛ]], [[මදුරෛ නායක් රාජවංශය]]&lt;br&gt;[[පිට්ටි නායක්කර්]]ගේ පුත්‍රයායි.
||මදුරෛ භාර්යාවන් 1
||1747 අගෝස්තු 11&lt;br&gt;[[මහනුවර]]
||[[ශ්‍රී වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජු|වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ]] රජුගේ මස්සිනායි.
|-
|'''[[කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු|කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ]]'''&lt;br&gt;1747 අගෝස්තු 11 – &lt;br&gt;1782 ජනවාරි 2
|[[ගොනුව:Painting at Kelaniya Raja Maha Vihara.jpg|මධ්‍යය|frameless|140x140පික්]]
||1734&lt;br&gt;[[මදුරෛ]], [[මදුරෛ නායක් රාජවංශය]]&lt;br&gt;[[නරේනප්පා නායක්කර්]]ගේ පුත්‍රයායි.
||මදුරෛ බිසෝවරුන් 6&lt;br&gt;[[යකඩ දෝලි]]&lt;br&gt;පුත්‍රයින් 2, දියණියන් 6
||1782 ජනවාරි 2&lt;br&gt;[[මහනුවර]]
||[[විජයරාජසිංහ රජ|ශ්‍රී විජය රාජසිංහ]] රජුගේ මස්සිනායි.
|-
|'''[[ශ්‍රී රාජාධි රාජසිංහ රජු|ශ්‍රී රාජාධි රාජසිංහ]]'''&lt;br&gt;1782 ජනවාරි 2 – &lt;br&gt;1798 ජූලි 26
|[[ගොනුව:King of Kandy.svg|මධ්‍යය|frameless]]
||?&lt;br&gt;[[මදුරෛ]]&lt;br&gt;[[නරේනප්පා නායක්කර්]]ගේ පුත්‍රයායි.
||[[උපේන්ද්‍රම්මා රැජින]]
||1798 ජූලි 26&lt;br&gt;[[මහනුවර]]
||[[කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු|කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ]]ගේ සොහොයුරායි.
|-
|'''[[ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජ|ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(හෙවත් ''IVවන රාජසිංහ; කන්නසාමි'')&lt;/small&gt;&lt;br&gt;1798 ජූලි 26– &lt;br&gt;1815 මාර්තු 5
|[[File:Sri Vikrama Rajasinha.jpg|100px]]
||1780&lt;br&gt;[[මදුරෛ]]&lt;br&gt;[[ශ්‍රී වෙන්කට පෙරුමාල්]] සහ [[සුබ්බම්මා නායක]]ගේ පුත්‍රයායි.
||භාර්යාවන් 4&lt;br&gt;(දරුවන් 3)
||1832 ජනවාරි 30&lt;br&gt;[[වෙල්ලෝර් බලකොටුව]], [[ඉන්දියාවේ වෙළඳ සමාගම යටතේ පාලනය]]
||[[ශ්‍රී රාජාධි රාජසිංහ රජු|ශ්‍රී රාජාධි රාජසිංහ]]ගේ බෑණායි.
|-
|}
[[ගොනුව:Allan Ramsay - King George III in coronation robes - Google Art Project.jpg|thumb|250x250පික්|තුන්වන ජෝර්ජ් රජ]]

==සම්පූර්ණ දිවයිනම යටත්විජිතයක් වීම ==
1796දී බ්‍රිතාන්‍යයන් මුල්වරට දිවයිනට පැමිණි අතර, ලන්දේසීන්ගේ මෙරට වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පාලනය නතු කරගැනීමට සමත් විය. [[මහනුවර යුද්ධ]] සහ 1815 [[උඩරට ගිවිසුම]] අත්සන් කිරීමෙන් පසුව, දිවයින බ්‍රිතාන්‍ය රජු වූ [[එක්සත් රාජධානියෙහි තුන්වන ජෝර්ජ් රජ|තුන්වන ජෝර්ජ් රජතුමා]] රාජ්‍ය නායකයා ලෙස පිළිගන්නා ලදී. මෙලෙසින් වසර 2350 කට අධික කාලයක් පැවති රාජාණ්ඩුව අවසන් විය.

==රාජධානිය නැවත පිහිටුවීම==
{{main article|ලංකාවේ රජ}}
වසර 133 අධික බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය අවසන් කරමින් 1948 පෙබරවාරි 4 දින නිදහස ලබා නැවතත් ලංකා නමින්, රාජධානිය යලි පිහිටවීය. ක්‍රි.ව. 1972 මැයි 22 ශ්‍රී ලංකා නමින් ජනරජයක් පිහිටුවීමෙන් රාජධානිය අහෝසි විය.

==කාලරේඛාව==
{{Timeline of the Sinhalese Monarchy}}
{{෴}}

==ආශ්‍රේයයන්==
{{Reflist|30em}}

==වැඩිදුර කියවීමට==

===ප්‍රාථමික මූලාශ්‍ර===
{{refbegin|2}}
* {{cite book|last1=Dhammakitti|last2=tr. Geiger|first2=Wilhelm|last3=tr. Rickmers|first3=C. Habel|title=Culavamsa: Being the More Recent part of the Mahavamsa|date=1212|publisher=Ceylon Govt. Information Dept.|location=Colombo|edition=1929|url=http://trove.nla.gov.au/work/8984544?selectedversion=NBD9900672}}
* {{cite book|last1=tr. Geiger|first1=Wilhelm|last2=Bode|first2=Mabel Haynes|title=Mahavamsa : the great chronicle of Ceylon|date=1912|publisher=[[ඔක්ස්ෆර්ඩ් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්|Oxford University Press]]|location=London|url=https://archive.org/stream/mahavamsagreatch00geigrich#page/n5/mode/2up}}
* {{cite book|last1=ed. Gunasekara|first1=B.|title=The Rajavaliya : or, A historical narrative of Sinhalese kings from Vijaya to Vimala Dharma Surya II|date=1900|publisher=Government Printer, Ceylon|location=Colombo|isbn=81-206-1029-6|url=http://ebook.lib.hku.hk/CADAL/B3138965X/|access-date=2017-08-07|archive-date=2018-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180420070027/http://ebook.lib.hku.hk/CADAL/B3138965X/|url-status=dead}}
* {{cite book|last1=Knox|first1=Robert|title=An Historical Relation of the Island Ceylon|date=1681|publisher=Richard Chiswell|location=London|url=https://books.google.com/books?id=yFpTAAAAcAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=robert+knox&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=r2JKVPfOOafGmwXnnoGIAw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=robert%20knox&amp;f=false}}
* {{cite book|last1=ed. &amp; tr. Oldenberg|first1=Hermann|title=The Dîpavaṃsa, an Ancient Buddhist Historical Record|date=1879|publisher=[[විලියම්ස් සහ නෝර්ගේට්|Williams and Norgate]]|url=https://archive.org/stream/dpavasaanancien01oldegoog#page/n5/mode/2up}}
{{Refend}}

===ද්විතීයික මූලාශ්‍ර===
{{refbegin|2}}
* {{cite book|last=Blaze|first=L. E|title=History of Ceylon|publisher=Asian Educational Services|year=1995|isbn=978-81-206-1074-3|url=https://books.google.com/books?id=RFxCJ9__KBMC&amp;pg=PA11&amp;lpg=PA11&amp;dq=Upatissa+Nuwara&amp;source=bl&amp;ots=DeSlQ2TwAz&amp;sig=DVv4YodN0e4ry_80HXStgUx6wfU&amp;hl=en&amp;ei=6NRYS_H9GpLo7AOI-ISkCg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=10&amp;ved=0CCYQ6AEwCQ#v=onepage&amp;q=Upatissa%20Nuwara&amp;f=false}}
* {{cite book|last=de Silva| first = K. M.| title = A History of Sri Lanka|url=https://archive.org/details/historyofsrilank0000unse| publisher = Vijitha Yapa|year=2005| location = [[කොළඹ|Colombo]]| pages = [https://archive.org/details/historyofsrilank0000unse/page/782 782] | isbn = 955-8095-92-3}}
* {{cite book|last=Mittal|first=J. P.|title=History of Ancient India: From 4250 BC to 637 AD|publisher=Atlantic Publishers &amp; Distributors|year=2006|volume=Volume 2 of History of Ancient India: A New Version|chapter=Other dynasties|isbn=81-269-0616-2|url=https://books.google.com/books?id=rrh4tY3v2A4C&amp;pg=PA405&amp;lpg=PA405&amp;dq=Kingdom+of+Thambapanni&amp;source=bl&amp;ots=4xMmuWX1y9&amp;sig=ZtwIAAwEEY8aBY0GGQYpvUoobCU&amp;hl=en&amp;ei=TWi5SuXABtiQkQWv3eDiBQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=3#v=onepage&amp;q=Kingdom%20of%20Thambapanni&amp;f=false}}
* {{cite book|last=Nicholas|first=C. W.|author2=Paranavitana, S.|title=A Concise History of Ceylon|publisher=Colombo University Press|year=1961}}
* {{cite book|last=Siriweera|first=W. I. |title=History of Sri Lanka|publisher=Dayawansa Jayakodi &amp; Company|year=2004|isbn=978-955-551-257-2}}
* {{cite book|last=Wijesooriya|first=S.|title=A Concise Sinhala Mahavamsa|publisher=Participatory Development Forum|year=2006|isbn=978-955-9140-31-3}}
{{refend}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://lakdiva.org/codrington/sovereigns.html ලක්දිව, ලංකාවේ රාජ්‍යේශයන් ලැයිස්තුව]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/gen3000.html විජය සහ ලංකා රජවරු]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/slm-kings.htm ශ්‍රී ලංකා නායකයින්ගේ සම්පූර්ණ ලැයිස්තුව]
* [https://web.archive.org/web/20210125225457/http://www.mahavamsa.org/ මහාවංස ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාසය]

{{Monarchs of Sri Lanka}}
{{Sinhalese Monarchy}}
{{Epochs of Sri Lanka Monarchs}}
{{Sri Lanka topics}}

[[Category:රාජාවලි|ශ්‍රී ලංකාව]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය|රජවරු]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ තනතුරුධාරීන් ලැයිස්තුව|රජවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉතිහාසය - සිංහලේ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලනය]]
[[ප්‍රවර්ගය:අනුරාධපුර]]</text>
      <sha1>cie2tnfc7uwyclvkr0qm4jpqzgvn94d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අක්ෂර ක්‍රම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12136</id>
    <revision>
      <id>802297</id>
      <parentid>591191</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T20:17:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31507" sha1="4lgz1pi26puexav329kshaeyh1a8x36" xml:space="preserve">[[Image:WritingSystemsoftheWorld.png|450px|thumb|Writing systems of the world today. {{legend|#99cccc|[[Latin alphabet|Latin]] ([[alphabet]]ic)}} {{legend|#ccccff|[[Cyrillic]] (alphabetic)}} {{legend|#9a06fe|[[Hangul]] ([[featural alphabet]]ic)}} {{legend|#3166ce|Other alphabets}} {{legend|#99ff99|[[Arabic alphabet|Arabic]] ([[abjad]])}} {{legend|#389738|Other abjads}} {{legend|#ee940a|[[Devanagari]] ([[abugida]])}} {{legend|#ffcc01|Other abugidas}} {{legend|#ff4e4d|[[Syllabary|Syllabaries]]}} {{legend|#ffff65|[[Chinese characters]] ([[logogram|logographic]])}} ]]
{{Writing systems sidebar}}
A '''writing system''' is a type of [[symbolic system]] used to represent elements or statements expressible in [[language]].

==General properties==
Writing systems are distinguished from other possible [[symbolic communication]] systems in that one must usually understand something of the associated spoken language to comprehend the text. By contrast, other possible symbolic systems such as [[information sign]]s, [[painting]], [[map]]s, and [[mathematics]] often do not require prior knowledge of a spoken language.

Every human community possesses language, a feature regarded by many as an innate and defining condition of mankind. However the development of writing systems, and the process by which they have supplanted traditional [[orality|oral]] systems of communication has been sporadic, uneven and slow. Once established, writing systems on the whole change more slowly than their spoken counterparts, and often preserve features and expressions which are no longer current in the spoken language. The great benefit of writing systems is their ability to maintain a persistent record of information expressed in a language, which can be retrieved independently of the initial act of formulation.

All writing systems require:
:* a set of defined base elements or [[symbol]]s, individually termed ''characters'' or [[grapheme]]s, and collectively called a ''script'';
:* a set of rules and conventions understood and shared by a community, which arbitrarily assign [[Meaning (linguistic)|meaning]] to the base elements, their ordering, and relations to one another;
:* a language (generally a [[spoken language]]) whose constructions are represented and able to be recalled by the interpretation of these elements and rules;
:* some physical means of distinctly representing the symbols by application to a permanent or semi-permanent medium, so they may be interpreted (usually visually, but tactile systems have also been devised).

==Basic terminology==
[[Image:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|350px|''A Specimen'' of typeset fonts and languages, by [[William Caslon]], letter founder; from the 1728 ''[[Cyclopaedia]]''.]]

The study of writing systems has developed along partially independent lines in the examination of individual scripts, and as such the terminology employed differs somewhat from field to field. 

The generic term ''text'' may be used to refer to an individual product of a writing system. The act of composing a text may be referred to as ''[[writing]]'', and the act of interpreting the text as ''[[Reading (activity)|reading]]''. In the study of writing systems, ''[[orthography]]'' refers to the method and rules of observed writing structure (literal meaning, &quot;correct writing&quot;), and in particular for [[alphabet]]ic systems, includes the concept of ''[[spelling]]''. 

A '''[[grapheme]]''' is the technical term [[neologism|coined]] to refer to the specific base or atomic units of a given writing system. Graphemes are the ''minimally significant'' elements which taken together comprise the set of &quot;building blocks&quot; out of which texts of a given writing system may be constructed, along with rules of correspondence and use. The concept is similar to that of the [[phoneme]] used in the study of spoken languages. For example, in the [[Latin]]-based writing system of standard contemporary English, examples of graphemes include the [[majuscule]] and [[Lower case|minuscule]] forms of the twenty-six letters of the alphabet (corresponding to various phonemes), marks of [[punctuation]] (mostly non-phonemic), and a few other symbols such as those for [[Arabic numeral|numerals]] (logograms for numbers).

Note that an individual grapheme may be represented in a wide variety of ways, where each variation is visually distinct in some regard, but all are interpreted as representing the &quot;same&quot; grapheme. These individual variations are known as '''[[allograph]]s''' of a grapheme (compare with the term [[allophone]] used in linguistic study). For example, the minuscule letter '''a''' has different allographs when written as a [[cursive]], [[capital letters|block]], or [[typeface|typed]] letter. The selection between different allographs may be influenced by the medium used, the [[Writing implement|writing instrument]], the stylistic choice of the writer, and the largely unconscious features of an individual's [[handwriting]]. 

The terms ''[[glyph]]'', ''[[sign (linguistics)|sign]]'' and ''character'' are sometimes used to refer to a grapheme. Common usage varies from discipline to discipline; compare [[Cuneiform script|cuneiform sign]], [[Maya script|Maya glyph]], [[Chinese character]]. The glyphs of most writing systems are made up of lines (or strokes) and are therefore called [[Linear writing|linear]], but there are glyphs in [[Non-linear writing|non-linear writing systems]] made up of other types of marks, such as Cuneiform and [[Braille]]. 

Writing systems are [[conceptual system]]s, as are the languages to which they refer. Writing systems may be regarded as ''complete'' according to the extent to which they are able to represent all that may be expressed in the spoken language.

==History of writing systems== 
{{මූලික|History of writing}} [[Image:Sanskrit Brhama English alphabets.JPG|thumb|right|350px| Table of scripts in the introduction to ''Sanskrit-English Dictionary'' by [[Monier Monier-Williams]]]]

Writing systems were preceded by proto-writing, systems of [[ideogram|ideographic]] and/or early [[mnemonic]] symbols. The best known examples are:  
* [[Jiahu Script]], symbols on [[tortoise]] [[Animal shell|shells]] in [[Jiahu]], ca. [[6600 BC]]
* [[Vinča signs|Vinča script]] ([[Tărtăria tablets]]), ca. [[4500 BC]]
* Early [[Indus script]], ca. [[3500 BC]]

The invention of the first writing systems is roughly contemporary with the beginning of the [[Bronze Age]] in the late [[Neolithic]] of the late [[4th millennium BC]]. The [[Sumerian language|Sumerian]] archaic [[cuneiform (script)|cuneiform script]] and the [[Egyptian hieroglyphs]] are generally considered the earliest writing systems, both emerging out of their ancestral proto-literate symbol systems from 3400–3200 BC with earliest coherent texts from about [[26th century BC|2600 BC]].

Though the [[Ge'ez]] writing system of Ethiopia is considered Semitic it is likely of semi-independent origin, having roots in the Meroitic Sudanese ideogram system.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Meroitic Writing System |url=http://www.library.cornell.edu/africana/Writing_Systems/Meroitic.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090328210204/http://www.library.cornell.edu/africana/Writing_Systems/Meroitic.html |access-date=2009-03-29 |archive-date=2009-03-28}}&lt;/ref&gt;

The [[Chinese script]] likely developed independently of the Middle Eastern scripts, around [[1600 BC]].

The [[pre-Columbian]] [[Mesoamerican writing systems]] (including among others [[Olmec]] and [[Maya script]]s) are also generally believed to have had independent origins. 

It is thought that the first true alphabetic writing appeared around [[2000 BC]], as a representation of language developed for [[Semitic]] slaves in Egypt by Egyptians (see [[History of the alphabet]]).  Most other alphabets in the world today either descended from this one innovation, many via the [[Phoenician alphabet]], or were directly inspired by its design.

==Functional classification of writing systems==
{{for|lists of writing systems by type|List of writing systems}}
[[Image:Puyi's schoolbook - Forbidden City.JPG|thumb|right|This textbook for [[Puyi]] shows the [[English alphabet]]. Although the English letters run from left to right, the Chinese explanations run from top to bottom, as traditionally written.]]

The oldest-known forms of writing were primarily [[logogram|logographic]] in nature, based on [[pictogram|pictographic]] and [[ideogram|ideographic]] elements. Most writing systems can be broadly divided into three categories: '''logographic''', '''syllabic''', and '''alphabetic''' (or '''segmental'''); however, all three may be found in any given writing system in varying proportions, often making it difficult to categorise a system uniquely. The term '''complex system''' is sometimes used to describe those where the admixture makes classification problematic. 

{| class=&quot;prettytable&quot;
! Type  !! Each symbol represents !! Example
|- 
| [[Logogram|Logographic]] || [[morpheme]] || [[Chinese character]]s
|- 
| [[Syllabary|Syllabic]] || [[syllable]] || Japanese ''[[kana]]''
|- 
| [[Alphabet]]ic || [[phoneme]] (consonant or vowel) || [[Latin alphabet]]
|- 
| [[Abugida]] || phoneme (consonant+vowel) || Indian ''[[Devanāgarī]]''
|- 
| [[Abjad]] || phoneme (consonant) || [[Arabic alphabet]]
|- 
| [[Featural alphabet|Featural]] || phonetic feature || Korean ''[[hangul]]''
|}

===Logographic writing systems===
{{මූලික|Logogram}}
[[Image:Character Ri Oracle.png|thumb|Early Chinese character for [[sun]] (''ri''), 1200 B.C.]]
[[Image:Character Ri Trad.png|thumb|Modern Chinese character (''ri'') with meaning of ''sun'' or ''day'']]
A '''logogram''' is a single written character which represents a complete grammatical word. Most [[Chinese character]]s are classified as logograms.

As each character represents a single word (or, more precisely, a [[morpheme]]), many logograms are required to write all the words of language. The vast array of logograms and the memorization of what they mean are the major disadvantage of the logographic systems over alphabetic systems. However, since the meaning is inherent to the symbol, the same logographic system can theoretically be used to represent different languages. In practice, this is only true for closely related languages, like the [[Chinese language]]s, as syntactical constraints reduce the portability of a given logographic system. [[Japanese language|Japanese]] uses Chinese logograms extensively in its writing systems, with most of the symbols carrying the same or similar meanings. However, the semantics, and especially the grammar, are different enough that a long Chinese text is not readily understandable to a Japanese reader without any knowledge of basic [[Chinese grammar]], though short and concise phrases such as those on signs and newspaper headlines are much easier to comprehend. 

While most languages do not use wholly logographic writing systems many languages use some logograms. A good example of modern western logograms are the [[Hindu-Arabic numerals]] &amp;mdash; everyone who uses those symbols understands what '''1''' means whether he or she calls it ''one'', ''eins'', ''uno'', ''yi'', ''ichi'' or ''ehad''. Other western logograms include the [[ampersand]] '''&amp;''', used for ''and'', the [[at sign]] '''@''', used in many contexts for ''at'', the [[percent sign]] '''%''' and the many signs representing units of currency ([[dollar sign|$]], [[Cent sign|¢]], [[Euro sign|€]], [[Pound sign|£]], [[Yen sign|¥]] and so on.)

Logograms are sometimes called [[ideogram]]s, a word that refers to symbols which graphically represent abstract ideas, but linguists avoid this use, as Chinese characters are often [[semantics|semantic]]&amp;ndash;[[phonetic]] compounds, symbols which include an element that represents the meaning and element that represents the pronunciation.  Some nonlinguists distinguish between [[lexigraphy]] and ideography, where symbols in lexigraphies represent words, and symbols in ideographies represent words or morphemes.

The most important (and, to a degree, the only surviving) modern logographic writing system is the Chinese one, whose characters are or were used, with varying degrees of modification, in Chinese, Japanese, Korean, Vietnamese, and other [[east Asian languages]]. [[Ancient Egypt]]ian hieroglyphs and the Mayan writing system are also systems with certain logographic features, although they have marked phonetic features as well, and are no longer in current use.

===Syllabic writing systems===
{{මූලික|Syllabary}}

As logographic writing systems use a single symbol for an entire word, a '''syllabary''' is a set of written symbols that represent (or approximate) [[syllable]]s, which make up [[word]]s. A symbol in a syllabary typically represents a [[consonant]] sound followed by a [[vowel]] sound, or just a vowel alone. 

In a &quot;true syllabary&quot;, there is no systematic graphic similarity between phonetically related characters (though some do have graphic similarity for the vowels). That is, the characters for &quot;ke&quot;, &quot;ka&quot;, and &quot;ko&quot; have no similarity to indicate their common &quot;k&quot;-ness. However, another type of syllabic writing system is known as the ''[[#Abugidas|abugida]]'', where each [[grapheme]] typically represents a syllable, but where the characters representing related sounds are similar graphically (typically, a common consonantal base is annotated in a more or less consistent manner to represent the vowel in the syllable).  The nomenclature used to make this distinction was only introduced by linguists relatively recently, borrowing the term ''abugida'' from Ethiopian languages that call their own [[Ge'ez script]] by this name.

Syllabaries are best suited to languages with relatively simple syllable structure, such as Japanese. The [[English language]], on the other hand, allows complex syllable structures, with a relatively large inventory of [[vowel]]s and complex [[consonant cluster]]s, making it cumbersome to write English words with a syllabary. To write English using a syllabary, every possible syllable in English would have to have a separate symbol, and whereas the number of possible syllables in Japanese is no more than about fifty to sixty, in English there are many thousands. 

Other languages that use true syllabaries include [[Mycenae]]an [[Greek language|Greek]] ([[Linear B]]) and [[Native American languages]] such as [[Cherokee language|Cherokee]].  Several languages of the [[Ancient Near East]] used forms of [[cuneiform (script)|cuneiform]], which is a syllabary with some non-syllabic elements.

===Alphabetic writing systems===&lt;!-- This section is linked from [[Tengwar]] --&gt;
{{මූලික|හෝඩිය}}

An '''alphabet''' is a small set of ''letters'' &amp;mdash; basic written symbols &amp;mdash; each of which roughly represents or represented historically a [[phoneme]] of a spoken [[language]]. The word ''alphabet'' is derived from [[alpha (letter)|alpha]] and [[beta (letter)|beta]], the first two symbols of the [[Greek alphabet]].

In a perfectly phonemic alphabet, the phonemes and letters would correspond perfectly in two directions: a writer could predict the spelling of a word given its pronunciation, and a speaker could predict the pronunciation of a word given its spelling. Each language has general rules that govern the association between letters and phonemes, but, depending on the language, these rules may or may not be consistently followed.

Perfectly phonemic alphabets are very easy to use and learn, and languages that have them (for example [[Serbocroatian]] or [[Finnish language|Finnish]]) have much lower barriers to literacy than languages such as [[English language|English]], which has a very complex and irregular spelling system. As languages often evolve independently of their writing systems, and writing systems have been borrowed for languages for which they were not designed, the degree to which letters of an alphabet correspond to phonemes of a language varies greatly from one language to another and even within a single language. In modern times, when [[linguistics|linguist]]s invent a writing system for a language that didn't previously have one, the goal is usually to develop a phonemic alphabet. It should be noted that a truly [[phonetic transcription|phonetic alphabet]] for a natural spoken language would be very cumbersome, as it would have to have a huge variety of phonetic variation. An example of such a writing system is the [[International Phonetic Alphabet]] (IPA).

====Abjads====
{{මූලික|Abjad}}

The first type of alphabet that was developed was the '''abjad'''. An abjad is an alphabetic writing system where there is one symbol per consonant. Abjads differ from other alphabets in that they have characters only for [[consonant]]al sounds. Vowels are not usually marked in abjad. 

All known abjads (except maybe [[Tifinagh]]) belong to the Semitic family of scripts, and derive from the original [[Middle Bronze Age alphabets|Northern Linear Abjad]]. The reason for this is that [[Semitic languages]] and the related [[Berber languages]] have a [[Morphology (linguistics)|morphemic structure]] which makes the denotation of [[vowel]]s redundant in most cases.

Some abjads (such as Arabic and Hebrew) have markings for vowels as well, but use them only in special contexts, such as for teaching. Many scripts derived from abjads have been extended with vowel symbols to become full alphabets, the most famous case being the derivation of the [[Greek alphabet]] from the Phoenician abjad. This has mostly happened when the script was adapted to a non-Semitic language. 

The term ''abjad'' takes its name from the old order of the [[Arabic alphabet]]'s [[consonant]]s Alif, Bá, Jim, Dál, though the word may have earlier roots in [[Phoenician languages|Phoenician]] or [[Ugaritic]].

Abjad is still the word for alphabet in [[Arabic language|Arabic]], Malay, and [[Indonesian language|Indonesian]].

====Abugidas====
{{මූලික|Abugida}}

An '''abugida''' is an alphabetic writing system whose basic signs denote consonants with an [[inherent vowel]] and where consistent modifications of the basic sign indicate other following vowels than the inherent one.

Thus, in an abugida there may or may not be a sign for &quot;k&quot; with no vowel, but also one for &quot;ka&quot; (if &quot;a&quot; is the inherent vowel), and &quot;ke&quot; is written by modifying the &quot;ka&quot; sign in a way that is consistent with how one would modify &quot;la&quot; to get &quot;le&quot;. In many abugidas the modification is the addition of a vowel sign, but other possibilities are imaginable (and used), such as rotation of the basic sign, addition of [[Diacritic|diacritical marks]], and so on.

The contrast with &quot;true [[syllabary|syllabaries]]&quot; is that the latter have one distinct symbol per possible syllable, and the signs for each syllable have no systematic graphic similarity. The graphic similarity of most abugidas comes from the fact that they are derived from abjads, and the consonants make up the symbols with the inherent vowel, and the new vowel symbols are markings added on to the base symbol.
[[Image:Balinese writing on palm leaf.jpg|230px|thumb|right|Balinese ''lontar'' writing on palm leaf, [[අග්නිදිග ආසියාව]]. Artifacts can be seen in the [[Field Museum]], [[Chicago]], [[Illinois]].]] 

In the [[Ge'ez script]], for which the linguistic term ''abugida'' was named, the vowel modifications do not always appear systematic, although they originally were more so. [[Canadian Aboriginal syllabics]] can be considered abugidas, although they are rarely thought of in those terms. The largest single group of abugidas is the [[Brahmic family]] of scripts, however, which includes nearly all the scripts used in [[India]] and [[අග්නිදිග ආසියාව]].

The name ''abugida'' is derived from the first four characters of an order of the Ge'ez script used in some contexts. It was borrowed from Ethiopian languages as a linguistic term by [[Peter T. Daniels]].

===Featural writing systems===
A '''featural''' script represents finer detail than an alphabet. Here symbols do not represent whole phonemes, but rather the elements (features) that make up the phonemes, such as [[voice (phonetics)|voicing]] or its [[place of articulation]]. Theoretically, each feature could be written with a separate letter; and abjads or abugidas, or indeed syllabaries, could be featural, but the only prominent system of this sort is [[Korean language|Korean]] [[hangul]]. In hangul, the featural symbols are combined into alphabetic letters, and these letters are in turn joined into syllabic blocks, so that the system combines three levels of phonological representation.

===Ambiguous systems===
Most writing systems are not purely one type. The English writing system, for example, includes numerals and other logograms such as #, $, and &amp;, and the phonetic letters are a poor match to sound. As mentioned above, all logographic systems have phonetic components as well, whether that's along the lines of a syllabary, such as Chinese (&quot;logo-syllabic&quot;), or an abjad, as in Egyptian (&quot;logo-consonantal&quot;). 

Some scripts, however, are truly ambiguous. The [[semi-syllabary|semi-syllabaries]] of ancient Spain were syllabic for [[plosive consonant|plosives]] such as ''p, t, k,'' but alphabetic for other consonants. In some versions, vowels were written redundantly after syllabic letters, conforming to an alphabetic orthography. [[Old Persian cuneiform]] was similar. Of 23 consonants (including null), seven were fully syllabic, thirteen were purely alphabetic, and for the other three, there was one letter for /Cu/ and another for both /Ca/ and /Ci/. However, all vowels were written overtly regardless; as in the Brahmic abugidas, the /Ca/ letter was used for a bare consonant.

The [[zhuyin]] phonetic glossing script for Chinese divides syllables in two or three, but into [[syllable onset|onset]], [[Medial (linguistics)|medial]], and [[syllable rime|rime]] rather than consonant and vowel. [[Pahawh Hmong]] is similar, but can be considered to divide syllables into either onset-rime or consonant-vowel (all consonant clusters and diphthongs are written with single letters); as the latter, it is equivalent to an abugida but with the roles of consonant and vowel reversed. Other scripts are intermediate between the categories of alphabet, abjad, and abugida, so there may be disagreement on how they should be classified.

==Graphic classification of writing systems==&lt;!--this section linked from Linearity redirects--&gt;
Perhaps the primary graphic distinction made in classifications is that of ''linearity.'' Linear writing systems are those in which the characters are composed of lines, such as the [[Latin alphabet]] and [[Chinese character]]s. Chinese characters are considered linear whether they're written with a ball-point pen or a calligraphic brush, or cast in bronze. Similarly, [[Egyptian hieroglyphs]] and [[Maya script|Maya glyphs]] were often painted in linear outline form, but in formal situations they were carved in [[bas-relief]]. Non-linear systems, on the other hand, such as [[braille]], are not composed of lines, no matter which instrument is used to write them. The earliest examples of writing are linear: the [[Cuneiform script|Sumerian script]] of c. 3300 BCE was linear, though its [[cuneiform]] descendants were not.

Cuneiform was probably the earliest non-linear writing. Its glyphs were formed by pressing the end of a reed stylus into moist clay, not by tracing lines in the clay with the stylus as had been done previously. The result was a radical transformation of the appearance of the script. 

Braille is a non-linear adaptation of the Latin alphabet that completely abandoned the Latin forms. The letters are composed of raised bumps on the writing [[Substrate (printing)|substrate]], which can be leather ([[Louis Braille]]'s original material), stiff paper, plastic, or metal.  

There are also transient non-linear adaptations of the Latin alphabet, including [[Morse code]], the [[manual alphabet]]s of various [[sign language]]s, and [[semaphore]], in which [[Flag semaphore|flags]] or [[Semaphore line|bars]] are positioned at prescribed angles. However, if &quot;writing&quot; is defined as a potentially permanent means of recording information, then these systems do not qualify as writing at all, since the symbols disappear as soon as they are used.

If the [[Edo script]] is indeed a complete writing system, it may be the only natural example of a script in which the color of the graphemes is contrastive.  

===Directionality===&lt;!-- This section is linked from [[RTL]] and [[Text direction]]--&gt;
{{see also|Horizontal and vertical writing in East Asian scripts|Bi-directional text|Mirror writing}}

Scripts are also graphically characterized by the direction in which they are written. Egyptian hieroglyphs were written in either horizontal direction, with the animal and human glyphs turned to face the beginning of the line. The early alphabet could be written in multiple directions,{{Fact|date=July 2008}} horizontally (left-to-right or right-to-left) or vertically (up or down). It was commonly written [[boustrophedon]]ically: starting in one (horizontal) direction, then turning at the end of the line and reversing direction.  

The [[Greek alphabet]] and its successors settled on a left-to-right pattern, from the top to the bottom of the page. In Timed Text (TT) Authoring Format, this pattern is abbreviated LRTB.&lt;ref&gt;[http://www.w3.org/TR/ttaf1-dfxp/ Timed Text (TT) Authoring Format]&lt;/ref&gt;  Other scripts, such as [[Arabic alphabet|Arabic]] and [[Hebrew language|Hebrew]], came to be written right-to-left.  Scripts that incorporate [[Chinese characters]] have traditionally been written vertically (top-to-bottom), from the right to the left of the page, but nowadays are frequently written left-to-right, top-to-bottom, due to [[Western culture|Western]] influence, a growing need to accommodate terms in the [[Roman alphabet]], and technical limitations in popular [[electronic document]] formats.  The [[Uighur alphabet]] and its descendants are unique in being the only scripts written top-to-bottom, left-to-right; this direction originated from an ancestral Semitic direction by rotating the page 90° [[Clockwise and counterclockwise|counter-clockwise]] to conform to the appearance of vertical Chinese writing. Several scripts used in the [[Languages of the Philippines|Philippines]] and [[ඉන්දුනීසියාව]], such as [[Hanunó'o script|Hanunó'o]], are traditionally written with lines moving away from the writer, from bottom to top, but are read horizontally left to right.

==Writing systems on computers==
Different [[International Organization for Standardization|ISO]]/[[International Electrotechnical Commission|IEC]] standards are defined to deal with each individual writing systems to implement them in computers (or in electronic form). Today most of those standards are re-defined in a better collective standard, the [[ISO 10646]], also known as [[Unicode]]. In Unicode, each character, in every language's writing system, is (simplifying slightly) given a unique identification number, known as its '''code point'''. The computer's software uses the code point to look up the appropriate character in the [[Typeface|font]] file, so the characters can be displayed on the page or screen. 

A [[Computer keyboard|keyboard]] is the device most commonly used for writing via computer. Each key is associated with a standard code which the keyboard sends to the computer when it is pressed. By using a combination of alphabetic keys with [[modifier key]]s such as [[Control key|Ctrl]], [[Alt key|Alt]], [[Shift key|Shift]] and [[AltGr key|AltGr]],&lt;!-- this is not meant to be an exhaustive list! --&gt; various character codes are generated and sent to the [[CPU]]. The [[operating system]] intercepts and converts those signals to the appropriate characters based on the '''[[keyboard layout]]''' and '''[[Input method editor|input method]]''', and then delivers those converted codes and characters to the running [[application software]], which in turn looks up the appropriate [[glyph]] in the currently used font file, and requests the operating system to draw these on the [[Computer display|screen]]. 

In computers and telecommunication systems, graphemes and other grapheme-like units that are required for text processing are represented by &quot;[[character (computing)|character]]s&quot; that typically manifest in [[character encoding|encoded]] form. For technical aspects of computer support for various writing systems, see [[Universal Character Set]], [[CJK]] (Chinese, Japanese, Korean) and [[Bi-directional text]], as well as [[:Category:Character encoding]].

==See also==
*[[Artificial script]]
*[[Asemic writing]]
*[[Calligraphy]]
*[[Font]]
*[[Formal language]]
*[[Genealogy of scripts derived from Proto-Sinaitic]]
*[[History of writing]]
*[[History of writing numbers]]
*[[ISO 15924]] — a list of &quot;codes for the representation of names of scripts&quot;
*[[List of inventors of writing systems]]
*[[List of writing systems]]
*[[Lower case]]
*[[Majuscule]]
*[[Nü Shu]]
*[[Official script]]
*[[Orthography]]
*[[Pasigraphy]]
*[[Penmanship]]
*[[Shorthand]]
*[[Spelling]]
*[[Transliteration]]
*[[Universal Character Set]]
*[[Written language]]

==References==
&lt;references/&gt;
* Coulmas, Florian. 1996. ''The Blackwell encyclopedia of writing systems''. Oxford: Blackwell.
* [[Peter T. Daniels|Daniels, Peter T.]], and William Bright, eds. 1996. ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press. ISBN 0-19-507993-0.
* DeFrancis, John. 1990. ''The Chinese Language: Fact and Fantasy''.  Honolulu: University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1068-6
* Hannas, William. C. 1997. ''Asia's Orthographic Dilemma''. University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1892-X (paperback); ISBN 0-8248-1842-3 (hardcover)
* Rogers, Henry. 2005. ''Writing Systems: A Linguistic Approach''. Oxford: Blackwell. ISBN 0-631-23463-2 (hardcover); ISBN 0-631-23464-0 (paperback)
* Sampson, Geoffrey. 1985. ''Writing Systems''. Stanford, California: Stanford University Press. ISBN 0-8047-1756-7 (paper), ISBN 0-8047-1254-9 (cloth).
* Smalley, W. A. (ed.) 1964. ''Orthography studies: articles on new writing systems''. London: United Bible Society.

==External links==
* [http://www.archchinese.com/ Arch Chinese (Traditional &amp; Simplified)] Chinese character writing animations and native speaker pronunciations
* [http://www.decodeunicode.org/ decodeunicode] Unicode Wiki with all 98,884 Unicode 5.0 characters as gifs in three sizes
* [https://web.archive.org/web/20110903111358/http://www.library.cornell.edu/africana/Writing_Systems/Welcome.html African writing systems]
* [http://www.omniglot.com/writing/alphabets.htm Omniglot]
* [http://123456789101112.uw.hu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208071031/http://123456789101112.uw.hu/ |date=2011-02-08 }}
* [http://www.ancientscripts.com/ws.html Ancient Scripts] Introduction to different writing systems
* [[Michael Everson]]'s [http://www.evertype.com/alphabets/index.html Alphabets of Europe]
* The [http://www.unicode.org/ Unicode Consortium]


{{writing systems}}

[[ප්‍රවර්ගය:ලේඛන කලාව]]
[[Category:Writing systems| writing system]]
[[Category:Typography]]</text>
      <sha1>4lgz1pi26puexav329kshaeyh1a8x36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඒකක සහ මාන</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13362</id>
    <revision>
      <id>802301</id>
      <parentid>733109</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T23:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17685" sha1="m8l3p7hrl6vaq5a2oazh5wnr5kpvd37" xml:space="preserve">{{pp-semi-vandalism|small=yes}}
{{දියුණු කරන්න}}

{{selfref|For use of units of measurement in Wikipedia, see [[විකිපීඩියා:Manual of Style#Units of measurement|Wikipedia:Manual of Style]].}}
[[ගොනුව:Weights and Measures office.jpg|thumb|250px|The former Weights and Measures office in [[Seven Sisters, London]].]]

The definition, agreement, and practical use of '''units of measurement''' have played a crucial role in human endeavour from early ages up to this day.  Disparate [[systems of measurement]] used to be very common.  Now there is a global standard, the [[SI|International System]] (SI) of units, the modern form of the [[metric system]].  The SI has been or is in the [[Metrication|process of being adopted]] throughout the world.

In trade, '''weights and measures''' is often a subject of governmental regulation, to ensure fairness and transparency.  The [[Bureau international des poids et mesures]] (BIPM) is tasked with ensuring worldwide uniformity of measurements and their traceability to the International System of Units (SI).  [[Metrology]] is the science for developing national and internationally accepted units of weights and measures. 

In [[physics]] and [[metrology]], units are standards for [[measurement]] of [[physical quantity|physical quantities]] that need clear definitions to be useful. [[Reproducibility]] of experimental results is central to the [[scientific method]]. A standard system of units facilitates this. Scientific systems of units are a refinement of the concept of weights and measures developed long ago for commercial purposes.  

[[Science]], [[වෛද්‍ය විද්‍යාව]], and [[engineering]] often use larger and smaller units of measurement than those used in everyday life and indicate them more precisely.  The judicious selection of the units of measure can aid researchers in [[problem solving]] (see, for example, [[dimensional analysis]]).

In the [[social sciences]], units of measurement are not yet standardized, and are based on [[level of measurement|&quot;the assignment of numbers according to a rule&quot;]].

== History ==
{{මූලික|History of measurement}}

A unit of measurement is a standardised [[quantity]] of a physical property, used as a factor to express occurring quantities of that property. Units of measurement were among the earliest tools invented by humans. Primitive societies needed rudimentary measures for many tasks: constructing dwellings of an appropriate size and shape, fashioning clothing, or bartering food or raw materials.

The earliest known uniform systems of weights and measures seem to have all been created sometime in the [[4th millennium BC|4th]] and [[3rd millennium BC|3rd millennia BC]] among the ancient peoples of [[Mesopotamia]], [[Ancient Egypt|Egypt]] and the [[Indus Valley Civilization|Indus Valley]], and perhaps also [[Elam]] in [[Iran|Persia]] as well.

Many systems were based on the use of parts of the body and the natural surroundings as measuring instruments. Our present knowledge of early weights and measures comes from many sources.

== Systems of measurement ==
=== Traditional systems ===
{{Vitruvian_Man_Measurements}}
Prior to the near global adoption of the metric system many different systems of measurement had been in use.  Many of these were related to some extent or other. Often they were based on the dimensions of the human body according to the proportions described by [[Marcus Vitruvius Pollio]].  As a result, units of measure could vary not only from location to location, but from person to person.

=== Metric systems ===
A number of [[metric system]]s of units have evolved since the adoption of the original metric system in [[ප්‍රංශය]] in 1791. The current international standard metric system is the [[SI|International system of units]].  An important feature of modern systems is [[standardization]].  Each unit has a universally recognized size. 

Both the [[Imperial unit]]s and [[US customary units]] derive from earlier [[English unit]]s.  Imperial units were mostly used in the [[Commonwealth of Nations|British Commonwealth]] and the former [[බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය]].  US customary units are still the main system of measurement used in the [[United States]] despite Congress having legally authorized metric measure on 28 July 1866.&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=http://lamar.colostate.edu/~hillger/laws/metric-act.html
 |title=US Metric Act of 1866
}} as amended by Public Law 110–69 dated August 9, 2007&lt;/ref&gt; Some steps towards US [[metrication]] have been made, particularly the redefinition of basic US units to derive exactly from SI units, so that in the US the inch is now defined as 0.0254&amp;nbsp;m (exactly), and the avoirdupois pound is now defined as 453.59237&amp;nbsp;g (exactly)&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=http://ts.nist.gov/WeightsAndMeasures/h44-04.cfm 
 |title=NIST Handbook 44 Appendix B
 |year=2002
 |publisher=[[National Institute of Science and Technology]]
}}&lt;/ref&gt;

=== Natural systems ===
While the above systems of units are based on arbitrary unit values, formalised as standards, some unit values occur naturally in science. Systems of units based on these are called [[natural units]].  Similar to natural units, [[atomic units]] (au) are a convenient [[system of units]] of measurement used in [[atomic physics]].

Also a great number of [[List of strange units of measurement|strange]] and non-standard units may be encountered.  These may include the [[Solar mass]], the [[Megaton]] (1,000,000 tons of [[Trinitrotoluene|TNT]]), the [[Hiroshima]] [[atom bomb]] and the weight of an [[elephant]].

=== Legal control of weights and measures ===
{{මූලික|Weights and Measures Act|Trading standards}}
To reduce the incidence of retail fraud, many national [[statutes]] have standard definitions of weights and measures that may be used (hence &quot;statute measure&quot;), and these are verified by legal officers.

==Base and derived units==&lt;!-- This section is linked from [[Measurement]] --&gt;
Different systems of units are based on different choices of a set of [[fundamental unit]]s.
The most widely used system of units is the International System of Units, or [[SI]].  There are seven [[SI base unit]]s. All [[SI derived unit|other SI units]] can be derived from these base units.

For most quantities a unit is absolutely necessary to communicate values of that physical quantity. For example, conveying to someone a particular length without using some sort of unit is impossible, because a length cannot be described without a reference used to make sense of the value given.

But not all quantities require a unit of their own. Using physical laws, units of quantities can be expressed as combinations of units of other quantities. Thus only a small set of units is required. These units are taken as the ''base units''. Other units are ''derived units''. Derived units are a matter of convenience, as they can be expressed in terms of basic units. Which units are considered base units is a matter of choice.

The base units of SI are actually not the smallest set possible. Smaller sets have been defined. For example, there are unit sets in which the [[electric field|electric]] and [[magnetic field]] have the same unit. This is based on physical laws that show that electric and magnetic field are actually different manifestations of the same phenomenon.

== Calculations with units ==
=== Units as dimensions ===
Any value of a [[physical quantity]] is expressed as a comparison to a unit of that quantity. For example, the value of a physical quantity ''Z'' is written as the product of a unit [''Z''] and a numerical factor:    

:&lt;math&gt;Z = n \times [Z] = n [Z].&lt;/math&gt;

The multiplication sign is usually left out, just as it is left out between variables in scientific notation of formulas. In formulas the unit [''Z''] can be treated as if it were a kind of physical [[dimension]]: see [[dimensional analysis]] for more on this treatment.

A distinction should be made between units and standards. A unit is fixed by its definition, and is independent of physical conditions such as temperature. By contrast, a standard is a physical realization of a unit, and realizes that unit only under certain physical conditions. For example, the metre is a unit, while a metal bar is a standard. One metre is the same length regardless of temperature, but a metal bar will be one metre long only at a certain temperature.

=== Guidelines ===
* Treat units algebraically. Only add like terms. When a unit is divided by itself, the division yields a unitless one. When two different units are multiplied, the result is a new unit, referred to by the combination of the units. For instance, in SI, the unit of speed is metres per second (m/s). See [[dimensional analysis]]. A unit can be multiplied by itself, creating a unit with an exponent (e.g. m²/s²).

* Some units have special names, however these should be treated like their equivalents. For example, one newton (N) is equivalent to one kg•m/s². This creates the possibility for units with multiple designations, for example: the unit for [[surface tension]] can be referred to as either N/m (newtons per metre) or kg/s² (kilograms per second squared).

===Expressing a physical value in terms of another unit===&lt;!-- This section is linked from [[Watt-hour]] --&gt;
[[Conversion of units]] involves comparison of different standard physical values, either of a single physical quantity or of a physical quantity and a combination of other physical quantities.

Starting with:

:&lt;math&gt;Z = n_i \times [Z]_i&lt;/math&gt;

just replace the original unit &lt;math&gt;[Z]_i&lt;/math&gt; with its meaning in terms of the desired unit &lt;math&gt;[Z]_j&lt;/math&gt;, e.g. if &lt;math&gt;[Z]_i = c_{ij} \times [Z]_j&lt;/math&gt;, then:

:&lt;math&gt;Z = n_i \times (c_{ij} \times [Z]_j) =  (n_i \times c_{ij}) \times [Z]_j&lt;/math&gt;

Now &lt;math&gt;n_i&lt;/math&gt; and &lt;math&gt;c_{ij}&lt;/math&gt; are both numerical values, so just calculate their product.

Or, which is just mathematically the same thing, multiply ''Z'' by unity, the product is still ''Z'':

:&lt;math&gt;Z = n_i \times [Z]_i \times ( c_{ij} \times [Z]_j/[Z]_i )&lt;/math&gt;

For example, you have an expression for a physical value ''Z'' involving the unit ''feet per second'' (&lt;math&gt;[Z]_i&lt;/math&gt;) and you want it in terms of the unit ''miles per hour'' (&lt;math&gt;[Z]_j&lt;/math&gt;):

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Find facts relating the original unit to the desired unit:

:1 mile = 5280 feet and 1 hour = 3600 seconds

&lt;li&gt;Next use the above equations to construct a fraction that has a value of unity and that contains units such that, when it is multiplied with the original physical value, will cancel the original units:

:&lt;math&gt;1 = \frac{1\,\mathrm{mi}}{5280\,\mathrm{ft}}\quad \mathrm{and}\quad 1 = \frac{3600\,\mathrm{s}}{1\,\mathrm{h}}&lt;/math&gt;

&lt;li&gt;Last,multiply the original expression of the physical value by the fraction, called a ''[[conversion factor]]'', to obtain the same physical value expressed in terms of a different unit. Note: since valid conversion factors are [[dimensionless]] and have a numerical value of [[one]], multiplying any physical quantity by such a conversion factor (which is 1) does not change that physical quantity.

:&lt;math&gt; 52.8\,\frac{\mathrm{ft}}{\mathrm{s}} = 
        52.8\,\frac{\mathrm{ft}}{\mathrm{s}} 
               \frac{1\,\mathrm{mi}}{5280\,\mathrm{ft}} 
               \frac{3600\,\mathrm{s}}{1\,\mathrm{h}} = 
               \frac {52.8 \times 3600}{5280}\,\mathrm{mi/h} 
         = 36\,\mathrm{mi/h}&lt;/math&gt; 
&lt;/ol&gt;

Or as an example using the metric system, you have a value of fuel economy in the unit ''litres per 100 kilometres'' and you want it in terms of the unit ''microlitres per metre'':

:&lt;math&gt; \mathrm{\frac{9\,\rm{L}}{100\,\rm{km}}} = 
        \mathrm{\frac{9\,\rm{L}}{100\,\rm{km}}}
        \mathrm{\frac{1000000\,\rm{\mu L}}{1\,\rm{L}}}
        \mathrm{\frac{1\,\rm{km}}{1000\,\rm{m}}} =
        \frac {9 \times 1000000}{100 \times 1000}\,\mathrm{\mu L/m} =
        90\,\mathrm{\mu L/m}&lt;/math&gt;

== Real-world implications ==
One example of the importance of agreed units is the failure of the [[NASA]] [[Mars Climate Orbiter]], which was accidentally destroyed on a mission to the [[planet]] [[Mars (planet)|Mars]] in September 1999 instead of entering [[orbit]], due to miscommunications about the value of forces: different computer programs used different units of measurement ([[newton]] versus [[pound force]]). Enormous amounts of effort, time, and money were wasted.&lt;ref name=mixups&gt;
{{cite web
 |url=http://lamar.colostate.edu/~hillger/unit-mixups.html
 |title=Unit Mixups
 |publisher=US Metric Association
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=ftp://ftp.hq.nasa.gov/pub/pao/reports/1999/MCO_report.pdf 
 |publisher=NASA 
 |date=1999-11-10
 |title=Mars Climate Orbiter Mishap Investigation Board Phase I Report
}}&lt;/ref&gt;

On [[April 15]] [[1999]] [[Korean Air]] cargo flight 6316 from [[Shanghai]] to [[Seoul]] was lost due to the crew confusing tower instructions (in metres) and altimeter readings (in feet).  Three crew and five people on the ground were killed.  Thirty seven were injured.&lt;ref&gt;
{{cite press release
 |url=http://www.ntsb.gov/pressrel/1999/990427.htm
 |publisher=NTSB 
 |year=1999
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19990415-0 
 |title=Korean Air incident
 |publisher=Aviation Safety Net
}}&lt;/ref&gt;

In 1983, a Boeing 767 (which came to be know as the [[Gimli Glider]]) ran out of fuel in mid-flight because of two mistakes in figuring the fuel supply of [[Air Canada]]'s first aircraft to use metric measurements.&lt;ref&gt;
{{cite news
 |first=
 |last=
 |authorlink=
 |coauthors=
 |title=Jet's Fuel Ran Out After Metric Conversion Errors
 |url=http://select.nytimes.com/search/restricted/article?res=F00F17F73B5D0C738FDDAE0894DB484D81
 |quote=Air Canada said yesterday that its Boeing 767 jet ran out of fuel in mid-flight last week because of two mistakes in figuring the fuel supply of the airline's first aircraft to use metric measurements. After both engines lost their power, the pilots made what is now thought to be the first successful emergency ''dead stick'' landing of a commercial jetliner.
 |publisher=[[New York Times]]
 |date=July 30, 1983
 |accessdate=2007-08-21
}}&lt;/ref&gt; This accident is apparently the result of confusion both due to the simultaneous use of metric &amp; Imperial measures as well as mass &amp; volume measures.

== References ==
{{reflist}}

== See also ==
* [[Dimensional analysis]]
* [[Conversion of units]]
* [[Units conversion by factor-label]]
* [[ISO 31]]
* [[List of unusual units of measurement]]
* [[List of humorous units of measurement]]

== External links ==
=== General ===
*[http://www.physicslanka.com/Lesson/Measurement/ මිනුම (Measurements)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921210532/http://physicslanka.com/Lesson/Measurement/ |date=2010-09-21 }}-සිංහල ‍ උසස් පෙළ භෞතික විද්‍යාව පිළිබඳ අන්තර්ජාල අඩවිය
* [http://www.unc.edu/~rowlett/units/ A Dictionary of Units of Measurement] - Center for Mathematics and Science Education, University of North Carolina
* [http://ts.nist.gov/WeightsAndMeasures/Publications/H44-09.cfm NIST Handbook 44], ''Specifications, Tolerances, and Other Technical Requirements for Weighing and Measuring Devices''
* [http://ts.nist.gov/WeightsAndMeasures/Publications/upload/AppendC-09-HB44-FINAL.pdf NIST Handbook 44, Appendix C], ''General Tables of Units of Measurement''
* [http://www.bipm.org/en/si Official SI website]

=== Legal ===
* [http://laws.justice.gc.ca/en/w-6/108519.html Canada - Weights and Measures Act 1970-71-72] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212061100/http://laws.justice.gc.ca/en/w-6/108519.html |date=2006-02-12 }}
* [http://193.120.124.98/gen531996a.html Ireland - Metrology Act 1996] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030928224617/http://193.120.124.98/gen531996a.html |date=2003-09-28 }}
* [http://www.hmso.gov.uk/si/si1995/Uksi_19951804_en_2.htm UK - Units of Measurement Regulations 1995]
* [https://web.archive.org/web/20090603015638/http://www.law.cornell.edu/uscode/search/display.html?terms=unit%20measure&amp;url=/uscode/html/uscode15/usc_sec_15_00000205----000-notes.html US - Authorized tables ]

=== Metric information and associations ===
* [http://www.bipm.org/en/si Official SI website]
* [http://www.ukma.org.uk UK Metric Association]
* [http://lamar.colostate.edu/~hillger US Metric Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625014556/http://lamar.colostate.edu/~hillger/ |date=2007-06-25 }}
* [http://aurora.rg.iupui.edu/UCUM/ucum.html The Unified Code for Units of Measure (UCUM)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703202823/http://aurora.rg.iupui.edu/UCUM/ucum.html |date=2007-07-03 }}

=== Imperial/U.S. measure information and associations ===
* [http://www.bwmaonline.com British Weights and Measures Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204133045/http://www.bwmaonline.com/ |date=2016-02-04 }}
* [http://www.kytc.state.ky.us/design/demetric/demetric.htm Kentucky Demetrification] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090629045015/http://www.kytc.state.ky.us/design/demetric/demetric.htm |date=2009-06-29 }}

{{systems of measurement}}

[[ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඒකක සහ මාන]]
[[ප්‍රවර්ගය:ගණිතය]]
[[ප්‍රවර්ගය:මිනුම් ක්‍රම]]</text>
      <sha1>m8l3p7hrl6vaq5a2oazh5wnr5kpvd37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඕපන් ඔෆිස් මෘදුකාංගය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19237</id>
    <revision>
      <id>802302</id>
      <parentid>596616</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T23:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6493" sha1="2cb8vd7ez1lnuhtazvhe27m1s4syz7s" xml:space="preserve">==ප්‍රවේශය==
ඕපන් ඔෆිස් මිල අධික සංවෘත මූල මාදුකාංගයන්ට අමිල විසදුමකි. මෙම මෘදුකාංගය [https://web.archive.org/web/20090422093100/http://www.openoffce.org/ www.openoffce.org] වෙබ් අඩවියෙන් නොමිලයේ බාගත කරගත හැක. මෙය මුදල් ගෙවා ලබාගතයුතු [[මයික්‍රොසොෆ්ට් ඔෆිස්]] මෘදුකාංගය‍ට නොදෙවෙනි මෙන්ම එහි නොපවතින වර්ධිත ගති ලක්ෂණද සහිතයි.

==දේශීයකරණය==
මේ වන විට මෙම මෘදුකාංගය දේශීයකරණයටද ලක් වෙමින් පවතින අතර දැන්වනවිට (2010-04-14 දින වන විට) මෙම මෘදුකාංගයේ දේශීයකරණයට (සිංහල බසට) පරිවර්තිත OpenOffice.org 3.2 වර්ෂනයේ අවසාන නිකුතුව නොවන පිටපතක් ඉහත වෙබ් අඩවියේ [http://si.openoffice.org/ http://සිංහල%20පිටුව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100425054943/http://si.openoffice.org/ |date=2010-04-25 }} ඔස්සේ ලබාගත හැක. 

==ප්‍රජා සහය==
මෙම මෘදුකාංගය භාවිතා කරන්නන් වෙනුවෙන් කැපවුණු ගූගල් සමූහයක්ද ක්‍රියාත්මක අතර   [http://groups.google.com/group/openoffice-lk?hl=en]  ලිපිනයෙන් මෙම සමූහයට සම්බන්ධ විය හැක. මෘදුකාංගය භාවිතය පිළිබඳ ගැටලු වලට විසදුම් මේ හරහා ලබාගත හැක. 
 පද සැකසුම් මෘදුකාංගය

==සංරචක==
ඕපන් ඔෆිස් මෘදුකාංගය පහත සංරචකයන්ලෙන් යුක්තයි
* පද සැකසුම් මෘදුකාංගය
* පැතුරුම්පත
* අභිනයන මෘදුකාංගය හෙවක් ඉදිරිපත්කරණ මෆදුකාංගය
* දත්ත පදනම
* ග්‍රැෆික් මෘදුකාංගය
* ගණිතමය කෘත්‍ය මෘදුකාංගය
==ප්‍රකාශන==
[http://www.lakapps.lk/ LAKapps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317051818/http://www.lakapps.lk/ |date=2010-03-17 }} ආයතනය මගින් ඕපන් ඔෆිස් සංරචක සඳහා ප්‍රකාශන අත්පොත් පෙළක් සම්පාදනය කරමින් පවතී. දැනට ඕපන් ඔෆිස් රයිටර් ( පද සැකසුම් මෘදුකාංගය) සහ ඕපන් ඔෆිස් කැල්ක් (පැතුරුම්පත) සඳහා අත්පොත් දෙකක් නිකුත් කර ඇත. මේවා PDF ගොනු ලෙස ලබා ගත හැකි අතර වීඩියෝ පුහුණු උදව් ලෙසද පවතී. මේවා LAKapps ආයතනයේ [http://www.lakapps.lk/websvn/listing.php?repname=Lakapps&amp;path=%2FOpenOffice%2FSinhala%2F#_OpenOffice_Sinhala_ SVN සුරක්ෂිතාගාරයෙන්]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} බාගත හැක. මෙය මොරටුව විශ්ව විද්‍යාලයයේ පරිගණක විද්‍යා හා ඉංජිනේරු අධ්‍යනාංශය විසින් සම්පාදනය කර ඇත.

ඕපන් ඔෆිස් රයිටර් - පදසැකසුම් මෘදුකාංගය නමින් ඉ-පොතක් දකුණු පළාත් සමුපකාර සංවර්ධන දෙපාර්තමේන්තුව විසින් නිකුත්කර ඇති අතර එය මෙම විෂයය යටතේ වන පලමු සිංහල භාෂීය පුකාශනය වේ. එය PDF ගොණු ආකෘතියෙන් එම දෙපාර්තමේන්තුවේ නිළ වෙබ් අඩවියේ [http://www.dakshinacoop.org/bookShop.html අතත්‍ය පොත් හලින්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223201857/http://www.dakshinacoop.org/bookShop.html |date=2010-02-23 }} බාගත කර ගත හැක.

==ලීබ්‍රා ඔෆිස්==
ඕපන් ඔෆිස් සඳහා සහය දැක්වූ ප්‍රධාන ස්වේව්චා සංවර්ධකයින් එම ව්‍යාපෘකියෙන් ඉවත්ව වඩා නිදහස් කාර්යයාල මෘදුකාංග කට්ටලයක් ඕපන් ඔෆිස් පාදකව නිර්මාණය කිරීම සඳහා ප්‍රලේඛන පදනම නම් ස්වේච්ඡා සංවිධානය නිර්මාණය කරන ලදී. මේ හරහා වඩා‍ නිදහස් හා වානිජ ආයතන සම්බන්ධතාවයෙන් තොර කාර්යයාල මෘදුකාග කට්ටලයක් නිර්මාණය වනු ඇතැයි බලාපොරොත්තු විය හැක. 

==බාහිර පුරුක්==
* [http://www.lakapps.lk/ LAKapps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317051818/http://www.lakapps.lk/ |date=2010-03-17 }}
* [http://www.lakapps.lk/websvn/listing.php?repname=Lakapps&amp;path=%2FOpenOffice%2FSinhala%2F#_OpenOffice_Sinhala_  LAKapps SVN සුරක්ෂිතාගාරය]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.dakshinacoop.org/bookShop.html අතත්‍ය පොත් හල] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223201857/http://www.dakshinacoop.org/bookShop.html |date=2010-02-23 }}


[[Category:FOSS මෘදුකාංග]]</text>
      <sha1>2cb8vd7ez1lnuhtazvhe27m1s4syz7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුමාර් සංගක්කාර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24091</id>
    <revision>
      <id>802304</id>
      <parentid>801991</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T00:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66536" sha1="sx7iq9zzlppy6bhsp477qdsv6uud66r" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා චරිතාපදානය
|          playername = කුමාර් සංගක්කාර
|             country = ශ්‍රී ලංකාව
|             country_adj = ශ්‍රී ලංකා
|            fullname = කුමාර් චොක්ශානද සංගක්කාර
|               image = Kumar Sangakkara bat in hand.JPG
|             caption =

|            nickname = සංගා {{!}} GOAT of Cricket (GOAT යනු Greatest Of All Time එනම් සදාකාලිකවම ශ්‍රේෂ්ඨ)
|              living = true
|          dayofbirth = 27
|        monthofbirth = 10
|         yearofbirth = 1977
|        placeofbirth = [[මාතලේ]]
|      countryofbirth = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|               height= මීටර් 1.78    
|             batting = වමත්
|             bowling = දකුණත් [[පිට දඟ|පා දඟ]]
|                role = [[කඩුළු රකින්නා]], පිතිකරු
|       international = true
|       testdebutdate =ජූලි 20 
|       testdebutyear = 2000
|    testdebutagainst = දකුණු අප්‍රිකාව
|             testcap = 84
|        lasttestdate = ජනවාරි 3-7

|        lasttestyear = 2015
|     lasttestagainst = නවසීලන්තය
|        odidebutdate = ජූලි 5
|        odidebutyear = 2000
|     odidebutagainst = පකිස්ථානය
|              odicap = 93
|         lastodidate = මාර්තු 18
|         lastodiyear = 2015
|      lastodiagainst = දකුණු අප්‍රිකාව 
|            odishirt = 11
|               club1 = [[නොන්ඩෙස්ක්‍රිප්ට්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|එන්සීසී]]
|               year1 = 1997–වර්තමානය
|               club2 = [[කිංග්ස් XI පංජාබ්]]
|               year2 = 2008–2010
|               club3 = [[වොර්වික්ෂයර් ප්‍රාන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|වෝර්වික්ෂයර්]]
|               year3 = 2007
|               club4 = [[ඩෙකෑන් චාර්ජර්ස්]]
|               year4 = 2011
|               club5 = [[සරේ ප්‍රාන්ත පිළ]]
|               year5 = 2015–වර්තමානය
|             columns = 4
|             column1 = [[ටෙස්ට් ක්‍රිකට්|ටෙස්ට්]] තරග
|            matches1 = 130
|               runs1 = 12,203
|            bat avg1 = 58.66
|           100s/50s1 = 38/51
|          top score1 = 319
|         deliveries1 = 84
|            wickets1 = 0
|           bowl avg1 = –
|            fivefor1 = –
|             tenfor1 = –
|       best bowling1 = –
|  catches/stumpings1 = 178/20
|             column2 = [[එක් දින ජාත්‍යන්තරය|එදිජා]]
|            matches2 = 404
|               runs2 = 14,234
|            bat avg2 = 41.98
|           100s/50s2 = 25/93
|          top score2 = 169
|         deliveries2 = –
|            wickets2 = –
|           bowl avg2 = –
|            fivefor2 = –
|             tenfor2 = –
|       best bowling2 = –
|  catches/stumpings2 = 402/99
|             column3 = [[පළමු-පෙල ක්‍රිකට්|පපෙ]]
|            matches3 = 230
|               runs3 = 17,829
|            bat avg3 = 51.07
|           100s/50s3 = 52/76
|          top score3 = 319
|         deliveries3 = 246
|            wickets3 = 1
|           bowl avg3 = 150.00
|            fivefor3 = 0
|             tenfor3 = 0
|       best bowling3 = 1/13
|  catches/stumpings3 = 347/33
|             column4 = [[ලැයිස්තු ඒ ක්‍රිකට්|ලැඒ]]
|            matches4 = 504
|               runs4 = 18,141
|            bat avg4 = 42.68
|           100s/50s4 = 34/114
|          top score4 = 169
|         deliveries4 = –
|            wickets4 = –
|           bowl avg4 = –
|            fivefor4 = –
|             tenfor4 = –
|       best bowling4 = –
|  catches/stumpings4 = 506/124
|                date = 11 ජුනි
|                year = 2015
|              source = http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/50710.html ඊඑස්පීඑන්ක්‍රික්ඉන්ෆෝ
|Caption=කුමාර් සංගක්කාර වර්ෂ 2012දී ICC සම්මාන උළෙලේදී  වසරේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා, වසරේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා සහ ලොව ජනප්‍රියම ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා යන සම්මාන ත්‍රිත්වයෙන් පිදුම් ලැබූ අවස්තාව.}}

'''[[කුමාර්]] සංගක්කාර''' (උපත 27 ඔක්තෝම්බර් 1977, [[මාතලේ]], ශ්‍රී ලංකාව) යනු [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]]හි සාමාජිකයෙක් මෙන්ම හිටපු නායකයාද වේ. ඔහු මුල් පෙළ වමත් පිතිකරුවෙකි. ඔහු කඩුළු රකින්නා හා මුල් පෙළ පිතිකරුවෙක් ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට පුරුදුව සිටියත්, ටෙස්ට් ක්‍රීඩාවේ කඩුළු රැකීමෙන් ඉවත්වීමත් සමගම ඔහුගේ පිතිකරණයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විය. ඔහුගේ ක්‍රීඩා දිවියේ අවස්ථා කීපයකදිම ලොව අංක 1 ටෙස්ට් පිතිකරු බවට පත් වීමට ඔහුට හැකි විය.&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/489668.html&lt;/ref&gt; ලෝක කුසලානයේදි ඉන්දියාවට එරෙහිව ලද පරාජයත් සමගම ඔහු නායකත්වයෙන් ඉවත් විය. ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන් ට(12)  පසුව ලොව වැඩිම ටෙස්ට් ද්විතව ශතක ගණනක් රැස්කර ඇත්තේ සංගක්කාර (11) වේ. ඔහු සිය 11වන ටෙස්ට් ද්විත්ව ශතකය 2015 ජනවාරි  4 දින නවසීලන්තයෙ වෙලින්ටන් හිදී [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්තයට]] ඒරෙහිව ලබාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;http://uk.eurosport.yahoo.com/22102011/63/sangakkara-hits-double-century.html&lt;/ref&gt;

==මුල් කාලය==
කුමාරි වෙදආරච්චි චොක්ශන්ද්‍රා මුදලිගේ සහ චොක්ශාන්ද වෙදාඅරච්චි සංගක්කාරට දාව 1977දී [[මාතලේ]] දී කුමාර සංගක්කාර උපත ලබන ලදි. සංගක්කාර ඔහුගේ මූලික හා ද්වීතීක අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[නුවර]] නගරයේ තිබෙන ප්‍රමුඛතම පාසලක් මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනයක් (අස්ගිරිය ක්‍රීඩාංගණය) හිමි ලෝකයේ එකම පාසල වන ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙනි. වරක් ඔහු වසරේ විශිෂ්ඨම ශිෂ්‍යයාට පිරිනමන The Ryde Gold Medal සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබීය.&lt;ref name=teacher/&gt; 1996 වසරේ පාසලේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය නායක දූරය දැරීමටද ඔහුට හැකි විය. සංගක්කාර පාසල් සමයේදී ක්‍රිකට් හා ටෙනිස් ක්‍රීඩා සඳහා විශේෂ දක්ෂතාවක් පෙන්වූ අතර ඒ හේතුවෙන් වරක් පාසලේ එවකට විදුහල්පතිව සිටි ලෙනාඩ් ද අල්විස් මහතා විසින් සංගක්කාරගේ මවට ඔහුව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන්ම ඉහලට යවන ලෙසද ඉල්ලීමක්ද කොට ඇත.&lt;ref name=teacher&gt;[http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 Cricket world.com | ''Principal Delighted With Former Student Sangakkara''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} retrieved 3 March 2008 {{Wayback | url=http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; | date=20071202092104}&lt;/ref&gt; මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන සිටී.2015 ලෝක කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .
== ආශ්‍රිත==	
මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .</text>
      <sha1>sx7iq9zzlppy6bhsp477qdsv6uud66r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුරහං</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26383</id>
    <revision>
      <id>802305</id>
      <parentid>772252</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T00:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6703" sha1="13lbc07lhqf1rcwitvsdxcyi7qvb8xx" xml:space="preserve">{{Taxobox
|name = කුරහං හෙවත් කුරක්කං &lt;br&gt; ( En:Finger millet)
|image = Finger millet 3 11-21-02.jpg
|image_caption = 
|regnum = [[Plantae]]
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Monocots]]
|unranked_ordo = [[Commelinids]]
|ordo = [[Poales]]
|familia = [[Poaceae]]
|subfamilia = [[Chloridoideae]]
|genus = ''[[Eleusine]]''
|species = '''''E. coracana'''''
|binomial = ''Eleusine coracana''
|binomial_authority = [[Joseph Gaertner|Gaertn.]]
}}

'''කුරහං''' හෙවත් '''කුරක්කං''' ({{en|Finger millet, African millet, ragi, koracan}}) යනු [[ධාන්‍ය|ධාන්‍යයක්]] ලෙස  [[ආසියාව|ආසියාවහි]] සහ [[අප්‍රිකාව|අප්‍රිකාවහි]] වගාකරන [[වාර්ශික බොග|වාර්ශික බොගයකි]]. [[ඉතියෝපියානු උස්බිම්]] මෙහි නිජබිම ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;A.C. D'Andrea, D.E. Lyons, Mitiku Haile, E.A. Butler, &quot;Ethnoarchaeological Approaches to the Study of Prehistoric Agriculture in the Ethiopian Highlands&quot; in Van der Veen, ed., ''The Exploitation of Plant Resources in Ancient Africa''. Kluwer Academic: Plenum Publishers, New York, 1999.&lt;/ref&gt;

== වගාකිරීම ==
[[Image:Finger millet grains of mixed color.jpg|thumbnail|280px|right|Finger Millet grains of mixed color]]
{{empty section}}

== ගබඩාකිරීම ==
{{empty section}}

== පෝෂ්‍ය ගුණය ==
කුරහං හෙවත් කුරක්කං 100 g ක පහත සඳහන් පෝෂක ප්‍රමාණ අඩංගුවේ

: කාබොහයිඩ්‍රේට්  72 g
: ප්‍රෝටීන් 7.3 g
: ආහාර කෙඳි 3.6 g
: කැල්සියම් 3.4 g
: වෙනත් ඛනිජ  2.7 g
: මේදFat 1.3 g

: ශත්තිය 328 kCal

== Preparation as food ==

===ශ්‍රී ලංකාව===
රොටී: පොල් සමග අනා කබලේ පුච්චා

තලප: A thick dough made of ragi by boiling it with water and some salt until like a dough ball, it is then eaten with a very spicy meat cury and is usually swallowed in small balss than chewing.

පිට්ටු: Made with Kurakkane powder together with coconut grating and steamed in a cylindrical steamer. .

=== භාරතය ===
[[Image:Ragi mudde2.jpg|frame|In [[Karnataka]], Ragi flour is boiled in water and the resultant preparation, called ''Ragi Mudde'' is eaten with [[Sambar (dish)|Sambar]].]]

==== ආන්ද්‍ර ප්‍රදේශ්  ====
{{Empty section}}

====කර්ණාටක====
[[Image:Ragi Porridge.jpg|thumbnail|200px| Finger millet in its commonly consumed form as a porridge]]
{{Empty section}}

==== මහාරාශ්ඨ ====
{{Empty section}}

=== නේපාලය ===
{{Empty section}}

===වියට්නාම් ===
{{Empty section}}


== විවිධ බසින්  ==
* ''අරාබි:'' Tailabon
* ''Chinese:'' 穇子 (Traditional), 䅟子 (Simplified), cǎnzi (pinyin)
* ''Danish:'' Fingerhirse
* ''Dhivehi:''  ބިންބި ''Binbi''
* ''ඉංග්‍රීසි:''  Finger millet, African millet, ragi, koracan
* ''ඉතියෝපියා:'' Dagussa (Amharic/Sodo), tokuso (amharic), barankiya (Oromo)
* ''French:'' eleusine cultivee, coracan, koracan
* ''German:'' Fingerhirse
* Ragi ರಾಗಿ ([[Kannada]])
* Ragi రాగి ([[Telugu]])
* Ragi in Hindi
* Mandia ([[Oriya language|Oriya]])
* Taidalu (in the Telangana region)
* Kezhvaragu (கேழ்வரகு), kay.pai (கேப்பை), Aariyam (ஆரியம்)([[Tamil language|Tamil]])
* Muthary ( Panjipul  or kooravu ([[Malayalam]]) 
* Mandua (in some parts of north India)
* Nachani नाचणी / Ragee रागी ([[Marathi]])
* Bajri (Gujarati) - Bajri is regular round millet and not finger millet. Finger Millet is known as Nachni in Gujarati too.
* Madua (Bihar, especially in Mithila region)
* Nasne/Nachne/Nathno नासणे/नाचणे ([[konkani language|Konkani]])
* ''Japan:'' 四国稗 シコクビエ Shikokubie
* ''Kenya:'' Wimbi (Swahili), Kal (Dholuo), Ugimbi (Kikuyu and Meru)
* ''Korea:'' 수수 (Susu)
* ''Nepal:'' कोदो Kodo
* ''Nigeria:'' Tamba ([[Hausa language|Hausa]])
* ''Rwanda:'' Uburo
* ''දෙමල''  குரக்கன் (කුරක්කන්)
* ''Sudan:'' Tailabon (Arabic), ceyut (Bari)
* ''Tanzania:'' (Swahili) Mbege, mwimbi, Wimbi, ulezi, 
* ''Uganda:'' Bulo
* ''Vietnam:'' Hong mi, Chi ke
* ''Zambia:'' Kambale, lupoko, mawele, majolothi, amale, bule
* ''Zimbabwe:'' Rapoko, zviyo, njera, rukweza, mazhovole, uphoko, poho

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

==ආශ්‍රිත==
* [[ආහාරමය ඇට වර්ග]]

== බාහිර සබැඳි ==
{{commonscat|Ragi}}
{{Cookbook|Category:Ragi flour-based recipes}}
* [http://vegweightlossdiets.com/good-diet/ragi-nutrition/ '''Ragi Nutrition'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101230010411/http://vegweightlossdiets.com/good-diet/ragi-nutrition/ |date=2010-12-30 }}
* [http://www.google.co.uk/search?hl=en&amp;q=ragi+recipes+site%3Aezinearticles.com&amp;aq=f&amp;aqi=&amp;aql=&amp;oq=&amp;gs_rfai= '''Ragi Recipes'''] 
*[http://economictimes.indiatimes.com/features/corporate-dossier/Ragis-to-Riches/articleshow/5590695.cms '''Rag(i)s to Riches''' ''by Vikram Doctor'']
*[http://gisweb.ciat.cgiar.org/GapAnalysis/?p=265 Crop Wild Relatives '''Gap Analysis'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110224013945/http://gisweb.ciat.cgiar.org/GapAnalysis/?p=265 |date=2011-02-24 }} reliable information source on where and what to conserve ''ex-situ'', regarding ''Eleusine'' genepool
* [https://web.archive.org/web/20090304233711/http://mcknight.ccrp.cornell.edu/program_docs/project_documents/INTL_02-644_fingermillet/02-644_fingermillet_ragi.pdf  Various Particulars of Ragi]
* [http://www.coimbatorecity.com/index.php?/content/view/26/37/ Ragi Sprouts Porridge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120214033406/http://www.coimbatorecity.com/index.php?%2Fcontent%2Fview%2F26%2F37%2F |date=2012-02-14 }} -  Baby Food
* [http://www.ethiopic.com/aplants.htm Ethiopian Plant Names] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130904040024/http://www.ethiopic.com/aplants.htm |date=2013-09-04 }}
* [http://www.bhavanifoods.co.in/bhavani-fruits/raagi-flakes.html '''Ready to eat Ragi Flakes'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721153356/http://www.bhavanifoods.co.in/bhavani-fruits/raagi-flakes.html |date=2011-07-21 }} 

[[Category:ධාන්‍ය]]</text>
      <sha1>13lbc07lhqf1rcwitvsdxcyi7qvb8xx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කාමාවචර ලෝක</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34288</id>
    <revision>
      <id>802284</id>
      <parentid>620628</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T13:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* අසුර ලෝකය */ Fixed. (spelling, grammar)</comment>
      <origin>802284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26056" sha1="9ag5y2ofinwotju9h6irauso0azn4lo" xml:space="preserve">{{ත්‍රිපිටකය}}
[[Image:    Sera Monastery Lhasa Tibet China 西藏 拉萨 色拉寺 - panoramio (3).jpg                    |thumb|alt=tiny globe|භව චක්‍රය (තිබ්බතයේ පැරණි බෞද්ධ විහාරස්ථානයක සිතුවමකි.)]]
[[ගෞතම බුදුන්|ගෞතම ශාක්‍යමුණි සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] බුද්ධ ධර්මයට අනුව කාමාවචර ලෝක යනු  මිනිසා කුසල හා අකුසල කර්මයන් රැස්කර යලි කර්මානුරූපව උපත ලබන ලෝක 6 කි. එම ලෝක 6 ට උසස් ස්ථාන (කාම සුගතිභූමි) මෙන්ම දුක්විදීමට සිදුවන පහත් ස්ථාන (කාම දුගතිභූමි) යන කොටස් 2ක අයත් වේ. ඕනෑම සත්වයෙකු මෙයින් කුමන ස්ථානයක උපත ලබයි ද යන්න තීරණය වන්නේ එම පුද්ගලයාගේ කර්මය අනුවය.

එම ‍ලෝක 6 නම් දේව, අසුර, මනුෂ්‍ය, සත්ත්ව, ප්‍රේත ‍හෝ නිරය (අපාය) වේ. මෙම ලෝක 6 ගැන සඳහන් වන්නේ ටිබෙට් මහායාන බුදු දහමේය. ථේරවාදයේදි අසුර භවය පිළිබඳ සඳහන් නොවේ. එහෙයින් ලෝක 5  ක් ගැන පමණක් එහි සඳහන්වේ.

භවචක්‍රය හෙවත් කෙළවරක් නොමැති දීර්ඝ සංසාර චක්‍රය ඉතා ප්‍රසිද්ධ ඉගැන්වීම් මෙවලමකි.  භව හා එවැනි භව‍වල උප කැළැඹීම සඳහා හේතුවන කර්ම එහි චිත්‍ර ගත කර ඇත. එහිදී දේව ආත්මය ඉහළින්ම පිහිටා ඇති අතර දක්ෂිණාවර්තව අසුර, ප්‍රේත, නිරය, සත්ත්ව හා මනුෂ්‍ය ලෝක සිතුවම් කර ඇත. එම සෑම භවයකම බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩ සිටිනු දක්නට ලැබේ.

විවිධ සම්ප්‍රදායන්වල‍ මෙම අනුපිළිවෙල‍ තුළ වෙනස්කම් දැකිය හැකිය. අසුර ලෝකය මනුෂ්‍ය ලෝකයට ඉහළින් පවතින බව ඇතැම් 
සම්ප්‍රදායන් විශ්වාස ක‍රයි.

== දිව්‍ය ලෝක ==

දේව භවය යනු ඉමහත් සතුට සංතුෂ්ඨිය හා සැප සම්පත් ලැබෙන භවයයි. මෙම භවයේ ඇති ආවාසිය නම් සැප සම්පත් වලින් පරිපුර්ණ නිසා නිර්වාණ මාර්ගය අවබෝධ කර ගැනීම පැහැර හැරීමයි. එම හේතුවෙන් ඔවුහු තම යහපත් කර්ම ශක්තිය ගෙවා අවසානයේ නැවත ඊට වඩා පහත් භවයක උපත ලබති.  

බොහෝ දෙවිවරු තම පෙර භාවයේ කල කී දේ මතක් වී වහාම යලි නැවතත් දහමට යොමු වේ. එසේ මතක් නොවන අයට කල්‍යාණ මිත්‍ර සේවනය නිසා , ඔහුට පෙර දිව්‍යලෝකයට ගිය මිතුරු දෙවියකු හෝ දිව්‍යාංගනාවක් ඔහු ඉදිරියට පැමිණ, වහාම පෙර භාවයේ තමා හා එකතු වී කුසල් කල ආකාර මතක් කර දී දහමට යොමුකර ගනී.නමුත් බුද්ධ සාසන වල සෝවාන්, සකෘදාගාමී ආදී මාර්ගඵල ලැබූ දේව දිව්‍යාංගනාවන් බොහෝමයක් සදිව්‍ය ලෝකවල වාසය කරති. ඔවුන් අයත් වන්නේ සම්‍යක්දෘෂ්ටික දේව කොට්ඨාසයටය. දෙවිවරුන් ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් 2කට වෙන් වේ. එනම්, 

1. සම්‍යක්දෘෂ්ටික දෙවිවරුන්

2. මිත්‍යාදෘෂ්ටික දෙවිවරුන්ය. 

මෙම සම්‍යක්දෘෂ්ටික දෙවියන් ඉතා බලවත් ලෙස සැලකේ. ඇතැම්විට ග්‍රීක හා රෝම මිත්‍යාදෘෂ්ටික  දෙවිවරුන් හා සමාන නොවෙති.ඊට හේතුව ඔවුන් අයත් වන්නේ මිත්‍යාදෘෂ්ටික දේව කොට්ඨාසයටය. දෙවියන් අමරණීය හෝ සර්ව බලධාරි නොවේ. එසේම ඔවුහු මිනිසාගේ මැවුම්කරුවන් හෝ මරණයේදී විනිශ්චයකරුවන් ලෙස ක්‍රියා නොකරති. එම හේතුවෙන් බටහිර දේවවාදයෙන් බුදුදහම  සම්පූර්ණයෙන් වෙනස් වේ.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
බුදු දහමට අනුව දිව්‍ය ලෝක 6ක් ගැන කියැවේ.ඒවා මෙසේය.
# චතුම්මහාරාජිකය
# තාවතිංසය
# යාමය
# තුසිතය
# නිම්මානරතිය
# පරනිම්මිතවසවර්තිය
=== චතුම්මහාරාජික දිව්‍ය ලෝකය ===
චතුම්මහාරාජිකය යනු දෙව්රජවරු හතර දෙනකු විසින් පාලනය කරන ලෝකය යන තේරුමයි.'''විරූඩ, විරූපාක්ෂ, ද්‍රඩරාක්ෂ, වෛශ්රවන''' නමින් හඳුන්වන දෙව් රජවරු සතරදෙනා විසින් මෙම දිව්‍ය ලෝකය පාලනය කරයි.නන්දන උයන අලකමන්දාව සේරිස්සක විමානය ආදිය මෙම දිව්‍ය ලෝකයේ පවතිනබව පැවසේ.මෙම දිව්‍ය ලෝකයට සමබන්ධව නාග, ගරුඩ, යක්ෂ හා රාක්ෂ යන ලෝකයන් සම්බන්ධ බව පැවසේ.මෙම දිව්‍ය ලෝකයේ එක් දිනක් මිනිස් ලොව වර්ෂ 50 කට සමානය.මෙම දිව්‍ය ලෝකයේ '''පරමායුෂ දිව්‍ය වර්ෂ 500ක්''' වන අතර එය '''මනුෂ්‍ය වර්ෂ වලින් වර්ෂ අනූ ලක්ෂයකි''' (50[මනුෂ්‍ය වර්ෂ] x 30[දින]  x 12[මාස] x 500 = අවුරුදු  9, 000, 000 )

=== තාවතිංස දිව්‍ය ලෝකය ===
දෙවිවරුන් 33 දෙනෙකු පාලනය කරන බැවින් '''තව්තිසා''' නම් වේ. චාතුම්මහාරාජික හා තාවතිංස යන මෙම දිව්‍යලෝක 2කටම අධිපතීත්වය දරන '''ශ්‍රක්‍ර''' දිව්‍ය රාජයා ඇතුලු තිස් තුන් කෝටියක් දේව දිව්‍යාංගනාවන් වැඩ සිටින්නේ මෙම දෙව්ලොවය.[[සිළුමිණි සෑය]] පිහිටා ඇත්තේද මෙම දිව්‍ය ලෝකයේය.සුධර්මා දිව්‍ය සභාව, නන්දන මල් උයන හා මල්ලිකා, සුනන්දා, උපෝසථා, මට්ටකුණ්ඩලී ආදී දිව්‍ය විමාන බොහොමයක් තිබෙන්නේ මෙහිය.මෙම දිව්‍ය ලෝකයේ එක දිනක් මිනිස් ලොව වර්ෂ 100කි.මෙහි පරමායුෂ '''පරමායුෂ දිව්‍ය වර්ෂ 1000ක්''' වන අතර එය '''මනුෂ්‍ය වර්ෂ වලින් තුන්කෝටි හැට ලක්‍ෂයකි.''' (100[මනුෂ්‍ය වර්ෂ] x 30[දින]  x 12[මාස] x 1000 = අවුරුදු 36, 000, 000)

=== යාම දිව්‍ය ලෝකය ===
මෙම දිව්‍ය ලෝකයේ අධිපතීත්වය '''සුයාම''' නමින් හඳුන්වන දෙව්රජවරයෙකු විසින් දරන අතර එම දෙව්රජුගේ බිරිඳ '''සිරිමා''' නම් දිව්‍යාංගනාවයි.මෙම දිව්‍ය ලෝකයේ එක දිනක් මිනිස් ලොව වර්ෂ 200කි.මෙහි පරමායුෂ '''පරමායුෂ දිව්‍ය වර්ෂ 2000ක්''' වන අතර එය  '''මනුෂ්‍ය වර්ෂ වලින්'''  '''දාහතරකෝටි හතළිස් ලක්‍ෂයයි.''' (200[මනුෂ්‍ය වර්ෂ] x 30[දින]  x 12[මාස] x 2000 = අවුරුදු 144, 000, 000)

=== තුසිත දිව්‍ය ලෝකය===
මෙම දිව්‍ය ලෝකයේ අධිපතීත්වය '''සන්තුසිත''' නම් දිව්‍යරාජයකු විසින් දරයි.මෙම දිව්‍ය ලෝකයේ අධිපතීත්වය සැමවිටම මීලඟට ලොවුතුරා බුදුබවට පත්වීමට නියමිත '''මෛත්‍රිය බෝධිසත්වයන්''' විසින්ද දරනු ලබයි.අපගේ තිලෝගුරු ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ මනුලොව ඉපදීමට පෙර මෙහි 'ස්වේතකේතු' නම් බෝධිසත්වයන් වී සිටියහ.මෙහි වෙසෙන අනෙකුත් දෙවිවරුද බොහෝමයක් සකෘදාගාමී මාර්ගඵලයට පත් වූ දෙවියන් වන අතර මෙහි සියලූම දෙවිවරුන් යලි නැවත නැවත් තුසිතයේම උත්පත්තිය ලැබීම පිණිස බොහෝ කුසල් රැස්කරති.මෙම දිව්‍ය ලෝකයේ එක දිනක් මිනිස් ලොව වර්ෂ 400කි.මෙහි '''පරමායුෂ දිව්‍ය වර්ෂ 4000ක්''' වන අතර එය  '''මනුෂ්‍ය වර්ෂ වලින් පණස්හත්කෝටි හැට ලක්‍ෂකි''' '''.''' (400[මනුෂ්‍ය වර්ෂ] x 30[දින]  x 12[මාස] x 4000 = අවුරුදු 576, 000, 000)

=== නිමිමානරතී දිව්‍ය ලෝකය ===
මෙම දිව්‍ය ලෝකයේ රජු '''සුනිම්මිත''' නම් දෙවු රජ කෙනෙකි.මෙම දිව්‍ය ලොකයේ එක දිනක් මිනිස් ලොව වර්ෂ 800 කි.මෙහි '''පරමායුෂ දිව්‍ය වර්ෂ 8, 000ක්''' වන අතර එය  '''මනුෂ්‍ය වර්ෂ වලින් දෙසියතිස්කෝටි හතළිස් ලක්‍ෂයකි''' '''.''' (800[මනුෂ්‍ය වර්ෂ] x 30[දින]  x 12[මාස] x 8000 = 2, 3 04, 000, 000)

=== පරනිම්මිතවසවර්තී දිව්‍ය ලෝකය ===
දිව්‍ය ලෝක 6න් ඉහළම දිව්‍ය ලෝකයයි. මෙහි පාලකයා '''වසවර්ති''' නමින් හඳුන්වන දෙවු රජ කෙනෙකි.දසබිම්බර මාර සේනාව නමින් හඳුන්වන දරුණු දේව කොට්ඨාසය සිටින්නේද මෙම දිව්‍ය ලෝකයේ වන අතර කාමලෝකයට අධිපති මෙන්ම මිනිසුන් හා දෙවියන් ආදී සියලු සත්වයන් යලි සසර දුකට හසුකරගන්නා '''මාර''' දිව්‍ය රාජයා සිටින්නේද මෙහිය.සැප සම්පත් වලින් අධිකතම දිව්‍ය ලෝකය මෙයයි.මෙහි එක දිනක් මිනිස් ලොව වර්ෂ වලින් 1600කි.මෙහි '''පරමායුෂ දිව්‍ය වර්ෂ 16, 000ක්''' වන අතර එය  '''මනුෂ්‍ය වර්ෂ වලින් නවසිය විසිඑක්කෝටි හැට ලක්‍ෂයකි''' '''.''' (1600[මනුෂ්‍ය වර්ෂ] x 30[දින]  x 12[මාස] x 16, 000 = අවුරුදු 9, 216, 000, 000)

== කෙටි සටහන ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!'''දෙව්ලොව'''
!'''දිව්‍ය වර්ෂ'''
!'''මනුෂ්‍ය වර්ෂ'''
!
|-
|'''චාතුම්මහාරාජිකය'''
|500
|90 00 000
|අනූ ලක්‍ෂයයි
|-
|'''තාවතිංසය'''
|1 000
|3 60 00 000
|තුන්කෝටි හැට ලක්‍ෂයයි
|-
|'''යාමය'''
|2 000
|14 40 00 000
|දාහතරකෝටි හතළිස් ලක්‍ෂයයි
|-
|'''තුසිතය'''
|4 000
|57 60 00 000
|පණස්හත්කෝටි හැට ලක්‍ෂයයි
|-
|'''නිම්‌මානරතිය'''
|8 000
|230 40 00 000
|දෙසියතිස්කෝටි හතළිස් ලක්‍ෂයයි
|-
|'''පරනිම්‌මිතවසවත්‌තිය'''
|16 000
|921 60 00 000
|නවසියවිසිඑක්කෝටි හැට ලක්‍ෂයයි
|}

== අසුර ලෝකය == 

අසුර ලෝකයේ වාසය කරන්නේ උප දේවතාවන්ය. ඔවුන් මෙම ලෝකයේ උපත ලැබීමට හේතුව වන්නේ ඊර්ෂ්‍යාව, කලහ කිරීම ආදියයි. මනුෂ්‍යයන් වශයෙන් යහපත් අරමුණක් උදෙසා එවැනි දෑ සිදුකළ ද එයින් අන්න්‍යයන්ට හානි වීම හේතුවෙන් ඔව්හු මෙම ලෝකයේ උපත ලබති.

මෙම අසුරයෝ '''තව්තිසා දිව්‍යලෝකයේ''' වෙසෙන දෙවියන් (සුරයන්) සමාන අධිකසැප සම්පත් භුක්ති විඳින නමුත් නිරතුරුම තව්තිසා දෙවියන් කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යාවෙන් හා ක්‍රෝධයන් පෙළෙති. අසුර ලොව ඊර්ෂ්‍යාකාරී දෙව් ලොව, අර්ධ දෙව් ලොව හෝ දෙවියන්ට එරෙහිව ක්‍රියාකරන ලොව යනුවෙන් ද හැඳින්වේ. අසුරයෝ ඇතැම් විට රාක්ෂයන් ලෙස ද හැඳින්වෙති. එහෙත් අට මහා නරකයන්හි වෙසෙන දරුණු යමපල්ලන් හා මොවුන් අතර කිසිදු සමානකමක් නොමැති අතර මොවුහු ඔවුන්ට වඩා බලවත් ඍධි සම්පන්න දරුණු දේව කොට්ඨාසයකි.

කුලාවක ජාතකෙයහි අසුර ලෝකය පිළිබඳ විස්තර ඇත. ඒ අනුව අසුර ලෝකය මහාමේරු පර්වතයට යටින් පිහිටා ඇත.'''යොදුන් 10 000ක''' විශාලත්වයකින් යුක්තය. '''ආයුෂ දිව්‍ය වර්ෂ 500ත් 1000ත්''' අතර වේ. මෙහි තව්තිසා දෙව්ලොව ඇති '''කල්පවෘක්ෂය''' හා සමානව අසුර ලෝකයේ '''චිත්‍රපාටලී''' නම් වෘක්ෂයක් ඇත. මෙම වෘක්ෂයේ මල් පරසතු මල් වලට සමානය. එහෙත් පැහැදිළි වෙනසක් ඇත. එම නිසා අසුරයන් තමා ඉන්නේ අසුර ලෝකයේ බව දැන ගන්නේ මෙම වෘක්ෂයේ මල් පිපුණු පසුව යි. අසුර ලෝකය හැම අතින්ම තවුතිසා දෙවුලොවට සමානය. අසුරයන් නිරන්තරයෙන් දිව්‍ය සුරාව බී මත් වී නිදාගැනීම සිරිතය. කොතරම් සැප සම්පත් තිබුණ ද ඒවා අනුභවය වෙනුවට ඔව්හු සුරා පානය කොට නිදාගනිති. අසුරයන් තව්තිසා හා චාතුම්මහාරාජික යන දිව්‍යලෝක 2ක ආක්‍රමණයට එන අතර දෙවියන් (සුරයන්) හා අසුරයන් අතර නිතර යුද ගැටුම් ඇතිවේ. අසුර ලොව පාලනය කරනු ලබන්නේ '''වේපචිත්තී''' නම් අසුර රාජයා විසිනි. අසුරයන් ගේ ආක්‍රමණයට ගොදුරු වන්නේ චතුමහාරාජිකය හා තාවතිංසය යන දිව්‍ය ලෝක 2ක පමණි. ඊට ඉහළ දිව්‍ය ලෝක 4 ආක්‍රමණය කිරීමට ඔවුන්ට බලයන් නැත.

== මනුෂ්‍ය ලෝකය ==

මනුෂ්‍ය ‍ලොව පදනම් වී ඇත්තේ රාගය, අපේක්ෂාව හා සැකය පදනම් කරගෙනය. සංසාරයේ ලැබිය හැකි වඩාත්ම ප්‍රයෝජනවත් භවය ලෙස මනුෂ්‍යභවය සැලකේ. ඊට හේතුව '''සම්මා සම්බුදුවරුන්, පසේ බුදුවරුන්''' හා '''මහා රහතන් වහන්සේලා''' ආදී උතුමන් පහල වන්නේ මනුෂ්‍ය ලෝකයේ පමණි. 

මනුෂ්‍ය උපතින් පසු ලැබෙන ජීවිතය නිවැරදිව යොදා ගන්නේ නම් ඉතා ඉහළ ඵල ලැබිය හැකිය. මනුෂ්‍ය භවය දුර්ලභව ලැබෙන්නකි. එයට හේතුව අපි මනුෂ්‍ය ජීවිතයට, වස්තුවට ඇති තණ්හාව ආදී කරුණු හේතුවෙන් වැරදි සිතුවිලි හා ක්‍රියාවන්හි නිරතවීමයි. එමනිසා බොහෝ විට මනුෂ්‍ය භවයක් ලැබු තැනැත්තෙක් නැවත උපත ලබන්නේ සතර අපායේ භවයකය. යලි මනුෂ්‍ය ලෝකයේ, දිව්‍ය ලෝකවල හෝ බ්‍රහ්ම ලෝකවල උපත ලබන්නේ ඉතා සුලු පිරිසක් පමණි.

වඩා පහත් භවවලට නිදසුනක් ලෙස තිරිසන් සත්ව භවය දැක්විය හැක. මනුෂ්‍යභවයක් ලබා ගැනීම සඳහා පින්කම්,කුසල් රැස්කිරීම ඉතා අපහසුය. එසේම එය සෙමින් සිදුවන්නකි. එම නිසා මනුෂ්‍ය භවයක් ලබා ගැනීම සඳහා විශාල ආත්ම ගණනක් ගත වේ. ( මහා මුහුදේ පාවෙමින් තිබෙන විය සිදුරක් මැදින් අවුරුදු 100කට සැරයක්  එක් කණ කැස්බෑවෙකු අහස බලන්නා සේ. ~ උපමාව - බුදුරජාණන් වහන්සේ )

== සත්ව (තිරිසන්) ලෝකය ==

අධික මෝඩ බව, පෙර භව වලදි සිදු කරන ලද අවිචාරවත් හැසිරිම් ආදිය සත්ත්ව හෙවත් තිරිසන් යෝනී භවයක් ලැබීමට හේතුවේ.
බෞද්ධයන්ට අනුව මෙය පෘථිවිය මත පවතින සත්ත්ව ලෝකයයි. අසුරයන්ට දිව්‍ය ලෝකය පෙනෙන සේම මනුෂ්‍යයාටද සත්ව ‍ලෝකය පෙනේ.

== ප්‍රේත ලෝකය ==

යමෙකු ප්‍රේත ලෝකයේ උපත ලබන්නේ පෙර භවයේ පැවති අධික වස්තු තණ්හාව හේතුවෙනි. ප්‍රේත ලෝකයේ වසන  සංචේතන සත්වයෝ &quot;කුසගිනි භූතයන්&quot; ලෙසද හැඳින්වේ. ඔවුහු නිරතුරුවම අධික කුසගින්නෙන් හා පිපාසයෙන් පෙළෙති. එහෙත් එම අවශ්‍යතා සංසිදුවා ගැනීමට ක්‍රමයක් නැත. ටිබෙට් භව චක්‍රයේ ඔවුන්ව පටු බෙල්ලක් හා විශාල උදරයකින් යුක්තව ඇඳ තිබේ.  එයින් සංකේතවත් කරන්නේ ඔවුන් ආශාවෙන් පීඩා වින්දද ඔවුන්ට ඒවා ඉටු කර ගත නොහැකි බවයි.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ඛුද්දක නිකායේ පේතවත්ථු (ප්‍රේත වස්තු) ග්‍රන්ථයට අනුව ප්‍රේතයින් කොටස් හතරක් දැක්වේ.
# පාංශු පිසාචික
# නිජ්ඣාමතන්නික
# පුප්පිපාසික
# පරදත්තූප ජීවී&lt;br /&gt;
මීට අමතරව ගූතකාදක මහාඍද්ධික වේමානික පාෂාණ භූත ආදී වශයෙන් විවිධ ප්‍රේත කොටස් ඇත.

== [[නිරය]] ==

[[නිරය]] හෝ අපාය, නරකය, යමලොව යනුවෙන් හදුන්වන මෙම කාමදුගති භූමියේ උපත ලැබීමට හේතුවෙන්නේ පෙර භවවලදි අධික කෝපයෙන්, වෛරයෙන් හා දස අකුසල කර්ම රැස් කිරීමයි.

ඒක දේවවාදී සම්ප්‍රදායන්හි අපායන්ගෙන් බුදු දහමේ දැක්වෙන අපාය වෙනස්වේ. නිරයේ දුක්විඳින්නෝ සදාකාලිකවම එහි සිරවී නොසිටිති. සිය අකුසල කර්ම සියල්ලම දුක්විඳ ගෙවා අවසාන් වූ පසු  ඔවුහු එම අපාය ලෝකවලින් චුත වී වෙනත් භවයක යලි උපත ලබති.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
බුදු දහමට අනුව අති භයංකාර '''අට මහා නරකයන්''' 8 ක් පිළිබඳව සදහන් වන අතර එම අපායන් 8 ම පාලනය කරනු ලබන්නේ '''යම රජු''' විසිනි.ඒවා  මෙසේය,
# සංජීවය
# සංඝාතය
# කාල සූත්‍රය
# රෞරවය
# මහා රෞරවය
# තාපය
# ප්‍රතාපය
# අවීචිය

== වැඩි දුර තොරතුරු සඳහා ==

# http://swethapradheepa.blogspot.com/2015/10/universe.html
# https://www.shraddha.lk/shraddha-programs/devlova-yana-maga/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190105094815/http://www.shraddha.lk/shraddha-programs/devlova-yana-maga/ |date=2019-01-05 }}

[[Category:බුදු දහම]]</text>
      <sha1>9ag5y2ofinwotju9h6irauso0azn4lo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නත්තල් ගස් වගා කිරීම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36578</id>
    <revision>
      <id>802338</id>
      <parentid>795569</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T05:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60949" sha1="mcy99io1ua1dci8505ix2pekheuf7eg" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Christmas tree farm FL.JPG|thumb|right|එක්සත් ජනපදයේ ෆ්ලොරීඩා හි නත්තල් ගස් වගාකරන්නෙකු විසින් වගා කටයුතු වලදී කප්පාදු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය රජයේ නිලධාරියෙකුට පහදා දෙන අයුරු.]]'''නත්තල් ගස් වගා කිරීම''' යනු [[කෘෂිකාර්මික|කෘෂිකාර්මික]],[[වන වගා]] සහ [[උද්‍යාන වගාවේ|උද්‍යාන වගාවේ]] නියැලෙන්නන් විශේෂයෙන් නත්තල් ගස් සඳහාම පාවිච්චි කරන්නා වූ [[පයින්]]([[Pine]]),[[ස්පෘස්]]([[Spruce]]) හා [[fපර්]]([[Fir]]) වැනි ශාක විශේෂ වගා කිරීමයි. නත්තල් ගස් වගා කිරීමේ ගොවිපලක් මුලින්ම ස්ථාපනය වූයේ 1901 දී වූවද, බොහෝ පාරිභෝගිකයන් 1930 හා 1940 ගණන් වනතුරුම තමාට අවශ්‍ය ශාක ලබා ගත්තේ වනාන්තරයෙනි.නත්තල් ගස් වගා කිරීම වරකදී ප්‍රමිතියෙන් අඩු ගොඩබිම් වගා කිරීම සඳහා යෙදූ ජීව්‍ය විකල්පයක් ලෙස යොදා ගත් නමුත් කෘෂි කර්මාන්තයේ දියුණුවත් සමඟ එම අනුදැනුම වෙනස් වී ඇත.ගුණාත්මක භාවයෙන් යුත් ප්‍රශස්ථ අස්වැන්නක් ලබා ගැනීම සඳහා වගාබිම් සමතලා විය යුතු අතර, යටි වගාවෙන් හා දිරාපත් වන ශේෂ කොටස් වලින් තොර විය යුතු බව දැන් සැලකේ.

පයින් හා fපර් ශාක විශේෂ වල පුළුල් භේද ගණනාවක් නත්තල් ගස් ලෙස වගා කළ ද ඒවායින් වඩා ජනප්‍රිය විශේෂ ඇත්තේ අතලොස්සක් පමණි. එක්සත් ජනපදය තුළ [[ඩොග්ලස් fපර්]]( [[Doglas fir]]), [[ස්කොට්ස් fපර්]]([[Scots fir]]), [[fප්රේසර් fපර්]]([[Fraser fir]]) යන ශාක විශේෂ හොඳින් අලෙවි වන විශේෂ වේ. [[එක්සත් රාජධානිය]] තුළ හොඳින් අලෙවි වන විශේෂ වනුයේ [[නෝර්මැනන් fපර්]]([[Nordmann fir]]) හා [[නෝර්වේ ස්පෘස්]]([[Norway spruce]]) යන ශාක විශේෂ වන අතර මේවා යුරෝපය තුළද ජනප්‍රිය වෙමින් පවතී. අනෙකුත් ඕනෑම [[කේතුධර ශාක]]යක් මෙන්ම නත්තල් ගස් ද [[පලිබෝධකයන්]]ට පහසුවෙන් ගොඳුරු විය හැකි ශාක වේ. කෘමි පලිබෝධකයන් අතර [[adelgids]] සහ [[කූඩිත්තන්]] වඩාත් සුළභ ගැටළුව වී ඇති අතර ඕක් ශාක ක්ෂණික මිය යාම([[sudden oak death]]) කැලිෆෝනියාවේ ගොවිපල වල වර්ධනය වෙමින් පවතින ගැටළුවක් වේ. පලිබෝනාශක භාවිතය, ජෛව විවිධත්වයට බලපෑම් ඇති කළ හැකි බැවින්, නත්තල් ගස් වගාව පරිසරවේදීන්ගේ විවේචනයටද ලක් වූ කරුණක් වී ඇත.

වගාවේ අවසාන පියවර වන [[අස්වැන්න]] ලබා ගැනීම ක්‍රම කිහිපයකින් සිදු වන අතර වඩා ජනප්‍රිය එක් ක්‍රමයක් වන්නේ; පාරිභෝගිකයාට සිය වගා බිමට ඇතුල් වීමට ඉඩ දී, මිලයට ගන්නා ගස් වර්ග තෝරා ගෙන, ඔවුන් විසින්ම ඒවා කපා ගැනීමේ ක්‍රමයයි. තවත් සමහර ගොවීන් ශාක මූල ගෝල(balled roots) සහිතව පෝච්චි තුළ වගා කරන අතර ඒවා නත්තල් සඳහා භාවිතා කර ආපසු වගා කර නැවත ඒවා ඊළඟ වසර සඳහාද භාවිතා කරනු ලැබේ. එක්සත් ජනපදය නත්තල් ගස් වල ප්‍රවේණි සංයුතිය පිලිබඳව පර්යේශණ පවත්වා ඇති අතර, වඩා හොඳ ජාන දර්ශ සහිත බීජ නිපදවා ඇත. ගුණාත්මක බවින් වැඩි හා හොඳ අස්වැන්නක් ලබා දෙන නත්තල් ශාක මෙම බීජ වගා කිරීමෙන් ලබා ගත හැක. කැනඩාව හා එක්සත් ජනපදය විසින් නත්තල් ගස් කැපීම සඳහා නීතිමය ප්‍රමිති තත්ත්වයන් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

==ඉතිහාසය==
සදාහරිත ශාක වගා කිරීමේ පුරුද්ද, විශේෂයෙන් නත්තල් ගස් ලෙස ඒවා යොදා ගැනීම හා අලෙවි කිරීම 1901 වසරේ පටන් අතීතයක සිට සිදු වූවකි. 1901 දී [[නිව් ජර්සි]] වල ට්රෙින්ටොන්(Trenton) හිදී නෝර්වේ ස්පෘස්(norway spruce) ශාක 25000 කින් යුත් ගොවිපලක් ආරම්භ කරන ලදී. නිව්යෝර්ක් නගරයට අලෙවිය සඳහා ගොවියකු විසින් කැට්ස්කිල් ([[Catskill]]) කඳුවැටියෙන් ගෙනෙන ලද ශාක අලෙවි කිරීමෙන් ඊට අවුරුදු 50කට පෙර නත්තල් ගස් සඳහා වෙළඳ පොළ ආරම්භ වූ බව සඳහන් වේ. මෙසේ අලෙවිය ආරම්භ කර තිබියදීත්, බොහෝ මිනිසුන් 1930 හා 1940 ගණන් වනතුරු වනාන්තරයට ගොස් නත්තල් ගස් කපා ගෙනවිත් ඇත. බොහෝ ශාක වගා කර ඇත්තේ [[දෙවැනි ලෝක සංග්‍රාරමය]]ට පසුවයි. 1950 ගණන් වලින් පසුව පාරිභෝගික ඉල්ලුම අනුව ගොවීන් විසින් ශාක කප්පාදු කර සකස් කිරීම ආරම්භ කරන ලදී. 1960 - 1970 අතරතුර කාලයේදී නත්තල් ගස් වෙලඳපොල වැඩි දියුණු වූ නමුත් 1980 ගණන් වල අග භාගයේදී ස්වාභාවික නත්තල් ගස් සඳහා වෙළඳ පොල හා මිල පහත බසින ලදී. 21-වන ශත වර්ෂය මුල් භාගයේ දී ලෝකය පුරා විකුණන ලද  කෘතිම නොවන ස්වාභාවික නත්තල් ගස් අතරින් 98% ක්ම ශාක ගොවිපල් වල වගා කරන ලදී.

==වගා කිරීම==
===භූමිය සහ දේශගුණය===
[[Image:Southern Virginia Christmas tree farm.jpg|thumb|left| දක්ෂිණ වර්ජිනියාවේ නිම්නයක පිහිටි නත්තල් ශාක වගා බිමක්.]]
නත්තල් ගස් වගා කිරීම සඳහා හොඳම පිහිටීම පලිබෝධක අවහිරතා වලින් තොර සාපේක්ෂව තැනිතලා පොළවයි.අතීතයේ දී නත්තල් ගස් වගා කරන්නන් ඔවුන්ගේ වගා බිම් ස්ථාපනය කර ඇත්තේ කෘෂිකාර්මික මුඩුබිම් හෝ කෘෂිකර්මය සඳහා එතරම් හිතකර නොවන බිම් වලයි. කෙසේ වෙතත් නූතන නත්තල් ගස් වගා කරන්නන් තම අවධාරණය ප්‍රමිතියෙන් ඉහල ශාක වලට යොමු කර ඇති අතර භූමි ගුණාත්මක භාවය පිළිබඳ අපේක්ෂාව ද ඉහල ගොස් ඇත. ඇත්තවශයෙන්ම සමහර fප්රේසර් fපර්([[Fraser fir]]) වැනි ශාක විශේෂ, අඩු ගුණාත්මක බවින් යුත්, ආන්තික ගොවිබිම් වල වගා කළ නොහැක. [[Image:Christmas tree farm IA.JPG|thumb|right|This Christmas tree farm in [[Iowa]] is located on flat ground and has well-mowed rows between the trees.]]බෑවුම් හෝ ප්‍රපාත සහිත ඉඩම් වලට වඩා සමතලා බිම් මේ සඳහා යෝග්‍ය වන්නේ බෑවුම් සහිත ඉඩම් පොහොර ඛාදනයට හා ක්ෂීරණයට ලක් වීමට ඇති ඉඩ කඩ වැඩි බැවිනි. ගල් පර්වත, ආවරණ වැට වල් යනාදී සැලකිය යුතු බාධක තිබීමද මෙම වගාවට අහිතකර වේ. අනෙකුත් ශාක හා බෝග වලට මෙන්ම, නත්තල් ශාක සඳහා ද වර්ධනය සඳහා වූ විශේෂිත පෝශක ද්‍රව්‍යය අවශ්‍ය වේ. ඉතා වැදගත් මූලද්‍රව්‍යයද 16ක් මෙහි වර්ධනයට අවශ්‍ය අතර ඒවා වාතයෙන් සහ ජලයෙන් ලබා ගනී. තවද හයිඩ්රදජන්, කාබන් හා ඔක්සිජන් නයිට්රවජන්, පොස්පරස්, පොටෑසියම්, කැල්සියම්, මැග්නීසියම්, සල්ෆර්, බෝරෝන්, තඹ, ක්ලෝරීන්, මැග්නීසියම්, මොලිබ්ඩේනිම්, යකඩ, සින්ක් යන මේවා පසෙන් ලබා ගනී. අත්‍යාවශ මූල ද්‍රව්‍ය පසෙන් ලබා ගත නොහැකි අවස්ථා වලදී, ඒ සඳහා පොහොර කෘතිමව යොදනු ලැබේ. පස පිළිබඳව සළකා බැලිය යුතු අනෙකුත් වැදගත් කරුණු වනුයේ පසේ PH අගය හා ජලය ගලා බසින ආකාරයයි. සමහර පාංශු තත්ත්වයන්ගේ ගැලපීම ශාක වර්ගය මත රඳා පවතී. පයින් ශාක සාමාන්‍යයෙන් වැලි සහිත හෝ වැලි ලෝම පස සඳහා අනුවර්තී  වන අතර සුදු ස්පෘස්(White spruce) හා ඩොග්ලස් fපර්( Doglas fir) වැනි fපර් ශාක; සිනිඳු වයනයක් ඇති ලෝම් පසට හා මැටි ලෝම් පසට වැඩි කැමැත්තක් දක්වයි. සමහර ශාක ඕනෑම ආකාරයේ පසක වර්ධනය වන නමුත් නත්තල් ශාක වඩා හොඳින් වර්ධනය වීම සඳහා හොඳින් ජලය ගලා බැස යන බිමක් තිබිය යුතුයි. 

දේශගුණික බලපෑම අනිකුත් කෘෂිකාර්මික වගාවන්ට සේම වේ. ශීත සෘතුවේදී ඇති වන අධික ශීතල සහ උණුසුම් හා වියලි අන්ත තත්ත්වයන් නිසා අස්වැන්න කැපීමෙන් පසු වගාවට නැවත ගොඩ නැගිය නොහැකි හානි සිදුවිය හැකියි. බලාපොරොත්තු වන කාලයට කලින් හිම වැටීම ආරම්භ වුව හොත්, අස්වැන්න කපා ගැනීම සහ ඒවා නැව් ගත කිරීම දුෂ්කර වීමට හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම නොහැකි වීමට ද ඉඩ ඇත.

===ශ්‍රමය හා උපකරණ===
නත්තල් ගස් වගා කිරීම අධික ලෙස ශ්‍රමය වැය වන ක්‍රියාවලියකි.ශාක වගා කිරීමට පෙර විශාල ගස් හා ගල් වැනි බාධක ඉවත් කිරීම සඳහා යන්ත්‍ර මඟින් බිම පෙරලා සකස් කිරීම භූමියේ ස්වාභාවය හා තත්වය මත කළ යුතු වේ.යටි වගාව විශාල වශයෙන් ඇත්නම්, බිම කොටා සකස් කිරීම සිදු කෙරේ. බිම කොටා සකස් කිරීම ගස් හා වල් පැලෑටි වල ඉතිරි වූ කොටස් ඉවත් කිරීමට පහසු වේ.දැවමය ශාක හා වල් පැලෑටි යන දෙකම වගාවට පෙර පාලනය කිරීම අවශ්‍ය වන අතර මෙය බහුල වශයෙන් කරනු ලබන්නේ රසායනික වල්නාශක යෙදීමෙනි. මීට අමතරව සමහර පොහොර වර්ගද වගා කිරීමට පෙර හඳුන්වා දිය යුතුවේ.මෙසේ බීජ පැල සිටුවීමට පෙර කරනු ලබන දේවල්, නත්තල් ගස් වගාව සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා ඉතා වැදගත් වේ.

ගස් වගා කිරීමෙන් පසුවද කළයුතු දේ ඇත. සත්ත්ව පලිබෝධකයන් විශේෂයෙන් කෘමීන් සහ රෝග නිරන්තරයෙන් අධීක්ෂණය කරමින් පාලනය කළ යුතුය. නත්තල් ගස් වල ලාක්ෂණික වෙළඳ සළකුණු හැඩය ලබා ගැනීම සඳහා, පැළ සිටුවීමෙන් පසුව වසර දෙකේ සිට හතර දක්වා කාලයේදි, විශේෂයෙන් බොහෝ පයින් හා fපර් විශේෂ සඳහා කප්පාදු කිරීම අවශ්‍ය වේ. කප්පාදු නොකිරීම හෝ එය ප්‍රමාද විම නිසා ශාක වැස්ම අතර ඇති වන පරතරය වැඩි වන අතර එවිට ශාක අලෙවි කිරීම අපහසු වේ. ස්කොට්ස් පයින් (Scots pine) වැනි සමහර පයින් විශේෂ සුප්ත කාල වලට හසුවීම් නිසා පත්‍ර කහ වීමට ලක්වේ.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
උපකරණ සඳහා වැය වන මුදල විශාල වශයෙන් වෙනස් වේ. නත්තල් ගස් වගාවක් සඳහා සාමාන්‍යයෙන් අවශ්‍ය වන උපකරණ නම්, පළිබෝධනාශක ඉසින උපකරණ, ට්‍රැක්ටර් යන්ත්‍ර, මුවහත් කරන උපකරණ යනාදියයි.ඇමරිකන් ඩොලර් 4000ක් පමණ වන යාන්ත්‍රික පැළ සිටුවනයක් අත්‍යාවශ්‍ය නොවුණද, ගොවියන් සඳහා ශ්‍රමය ඉතිරි කර දෙන සුඛෝපභෝගි උපකරණයකි. නත්තල් ගස් වගාවේ ජීවය වූ බීජ පැළ ගොවීන්ට පැළ තවාන් වලින් මිලදී ගත හැක. ඔරෙගන්(Oregan)හි එක් ගොවියෙක්ට පැළ 1000ක් සඳහා ඇමරිකන් ඩොලර් 200-300 මුදලක් වැය කොට බීජ පැල මිලයට ගත හැක. එක් ගොවියෙක් තොග වෙළෙන්දෙක් ලෙස ඔහුගේ අවසන් අස්වැන්නෙන් එක් ශාකයක් ඇමරිකන් ඩොලර් 20 බැගින් අලෙවි කරනා අතර අනිකුත් වියදම් කපා හැරිය විට එක් ගසකින් ඇමරිකන් ඩොලර් 2-3 අතර ලාභයක් ලැබේ.


===ගස්===
[[Image:Abies fraseri cone.jpg|thumb|left|[[Fraser Fir]] (''cone and foliage pictured'') is a popular species of Christmas tree in both the United States and Great Britain.]]
උතුරු ඇමරිකවේ වෙළදපොලෙහි හොඳින්ම විකිනෙන විශේෂ අතර ස්කොට්ස් පයින් ([[Scots pine]]), ඩොග්ලස් fපර්([[Doglas fir]]), නෝබල් fපර්([[Noble fir]]), බල්සම් fපර්([[Balsam fir]]), fප්රේසර් fපර්([[Fraser fir]]), වර්ජිනියා fපර්([[Virginia fir]]), සහ නැගෙනහිර සුදු පයින්([[Eastern White pine]]) මුල් තැනක් ගනී. එසේද වුවත් අනිකුත් විශේෂද වගා කොට අලෙවි කෙරේ. උදාහරණයක් ලෙස ඇල්බමා (Albama)හි නත්තල් ගස් ලෙස වගා කෙරෙන ශාක ලෙස නැගෙනහිර සුදු පයින්(Eastern White pine), රෙඩ්සිඩාර්(Redcedar), වර්ජිනියා පයින් (Virginia pine), ලීලෑන්ඩ් සයිප්රතස්(Leyland Cypress) සහ ඇරිසෝනා සයිප්රeස්(Arizona Cypress) සඳහන් කළ හැක. එක්සත් ජනපදයේ වාර්ෂිකව වගා කෙරෙන ශාක අතරින් වැලි පයින්(Sand Pine) සහ ස්පෘස් පයින්(Spruce Pine) 20,000ක් ෆ්ලොරීඩා(Florida) හි වගා කෙරේ. 

[[Image:Norway Spruce Flowers.jpg|thumb|right|[[Norway Spruce]] is a popular Christmas tree species in Europe.]]
මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ වඩාත් ජනප්‍රිය විශේෂය නෝර්ඩ්මන් fපර්( Nordmann fir) වේ. බ්‍රිතාන්‍යයේ ජනප්‍රිය අනිකුත් විශේෂ වන්නේ නෝර්වේ ස්පෘස්([[Norway Spruce]]) සහ ස්කොට්ස් පයින්([[Scots Pine]]) ය. එයින් ස්කොට්ස් පයින්(Scots Pine)තරමක් දුර්ලභ වන අතර පත්‍ර පහසුවෙන් කැපිය නොහැකි තියුණු කූරු සහිත වේ.

එක්සත් ජනපදයේ ශාන්තිකර වයඹ දිගෙහි([[Pacific NorthWest]])ප්‍රධාන වශයෙන් නත්තල් ගස් වගා කරන ප්‍රදේශ වල ප්‍රාථමික ශාක විශේෂය ලෙස වගා කෙරෙන්නේ ඩොග්ලස් fපර්(Douglas fir) ශාකයයි. ශාන්තිකර උතුරෙ([[Pacific North]]) හි හරි අඩක්ම වගා කරනුයේ ඩොග්ලස් fපර්([[Douglas fir]]) ශාකයයි. ඩොග්ලස් fපර්(Douglas fir) ශාකය නත්තල් ගස් ලෙස අලෙවි කිරීමට ප්‍රමාණවත් තරම් මේරීම සඳහා වසර 5-7 දක්වා කාලයක් ගතවේ. මෙම ප්‍රදේශයේ සුලභව ඇති තවත් ශාකයක් වන නෝබල් fපර්( Noble fir), ඩොග්ලස් fපර්(Douglas fir) හා ග්‍රෑන්ඩ් fපර්(Grand fir) ශාක වලට වඩා වැඩි මිලක ඉල්ලුමක් ඇත. මුළු අස්වැන්නෙන් 10% ක් පමණ මින් ලැබෙන අතර අනෙක් විශේෂ වලින් ලැබෙන්නේ 3-5% ප්‍රමාණයකි.

fප්රේසර් fපර්(Fraser fir) වැවෙන්නේ උතුරු ඇමෙරිකවේ උතුරු කැරොලිනා(North Carolina) හි පිහිටි ඇපලිචින් කඳුවැටි (Appalachian Mountains ) වල වන අතර නත්තල් ගස් අතරින් වටිනාම සහ වඩාත් ජනප්‍රිය ශාකය ලෙසද සැලකේ.දකුණු එක්සත් ජනපදයේ ජනප්‍රියම නත්තල් ශාක විශේෂය වනුයේ වර්ජිනියා පයින්(Virginia Pine) ශාක විශේෂයි. කැනඩාවේ සුදු පයින්(White Pine), සුදු ස්පෘස්(White Spruce), ස්කොට්ස් පයින්(Scots Pine), නීල ස්පෘස්(Blue Spruce) සහ යන ශාක බහුලව වගා කරනු ලැබේ.ඔන්ටාරියෝ(Ontario) හි එක් ප්‍රාන්තයක, ගෘහස්ථව හා අපනයනය කිරීම සඳහා සැම විටම වගා කරන ප්‍රමුඛ ශාකය වන්නේ ස්කොට්ස් පයින්(Scots Pine)ය. ලෝකයේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ වල ස්වාභාවික නත්තල් ගස් හා වගා කළ විවිධ වූ ශාක ප්‍රභේද ජනප්‍රිය වේ. යුරෝපය තුළ නෝර්වේ ස්පෘස්(Norway Spruce) ජනප්‍රිය වේ.

===පළිබෝධකයන්, රෝග සහ වල්පැලෑටි===

{{Main|Christmas tree pests and weeds}}
[[Image:Balsam woolly adelgid.gif|thumb|left|An adult [[Balsam woolly adelgid]], a major pest in the Christmas tree industry]]

බොහොමයක් කේතුධර ශාක වගා කිරීමේදී ශාක මුහුණ දෙන පළිබෝධකයන් වන්නේ Balsam woolly adelaide ඇතුළු තවත් Adelaide වර්ග සහ කූඩිත්තන්ය. පයින් ශූට් කුරුමිණියන්(Pine Shoot Beetle) සහ ජිප්සි සලබයා(Gypsy Moth) වැනි ආක්‍රමණශීලී කෘමි විශේෂ ද නත්තල් ගස් වගාවට තර්ජනයක් වේ. නත්තල් ගස් දිලිර පරපෝශිතයන්ටද ගොදුරු විමේ අවදානමක් ඇත. මේ නිසා ඇති වන රෝගය මුල් කුණු වීමේ රෝගයයි. එසේම කැලිෆෝනියා, වොෂින්ටන්, ඔරෙගන් සහ බ්‍රිතාන්‍යය කොලොම්බියා වල ඕක් ශාක ක්ෂණික මිය යාම(sudden oak death) බහුලව ඇත. R. pseudotsugae සහ Rhabdocline weirii වැනි ශාක රෝග කාරක වලට ගොඩුරු වීමේ අවදානම ඩොග්ලස් fපර් (Doglas fir) ශාක සඳහා විශේෂයෙන් ඇත. R. weirii ආසාදනය වන්නේ ඩොග්ලස් fපර් (Doglas fir) ශාකයට පමණි.මෙම රෝග කාරකය ඩොග්ලස් fපර් ශාකය විකිණීමට නොහැකි තත්ත්වයට පත් කරන අතර, පොදුවේ නත්තල් ගස් වගා කර්මාන්තයට රෝග කාරකයන් තදින් බලපායි. මුවන් සහ බිම් ලේනුන් ද නත්තල් ගස් වගාවට තර්ජයක් වේ. මුල් හා අංකුර කා දැමීම ඔවුන් කරන හානියයි. පයින් ග්‍රෝස්බීක්(Pine Grosbeak) ඇතුළු සමහර කුරුල්ලන්ද පලිබෝධක වන අතර කේතුධර අංකුර ඔවුන් ආහාරයට ගනී. ස්කොට්ස් පයින්(Scots Pine), නැගෙනහිර සුදු පයින්(Eastern Pine) සහ රතු පයින්(Red Pine) මෙන්ම ස්පෘස්(Spruce) ශාකද ඉහත පලිබෝධකයන්ට ගොදුරු වේ. කුඩා වල් පැලෑටි මෙන්ම, විශාල දැව ශාකද ජලය සහ පෝශක සඳහා නත්තල් ගස් සමඟ තරඟ කරයි. එනිසා රසායනික වල්නාශක යෙදීම, තණකොළ කැපීම වැනි පාලන ක්‍රම යෙදීම අවශ්‍ය වේ.


===ගුණාත්මභාවය===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:350px; float:right;clear:right;margin:0 0 0.5em 1em;&quot;
|+ '''USDA Christmas Tree Grades'''&lt;ref name=grades/&gt;
|-
! style=&quot;width:7em;&quot;| '''Grade'''
! '''Requirements'''&lt;ref name=table1&gt;The table lists only a portion of the requirements for each grade. Each grade consists of 12 requirements. See United States Standards for Grades of Christmas Trees.&lt;/ref&gt;
|-
| U.S. Premium
| Fresh, clean, healthy, heavy density, one minor defect allowed&lt;ref name=table2&gt;The 12 requirements a tree must possess for the &quot;U.S. Premium&quot; grade are: characteristics typical of the species, butt trimmed (except for trees graded &quot;on the stump&quot;), normal taper, fresh, clean, healthy,  well-shaped, not less than heavy density, handle length cannot exceed 6 inches (15 cm), or more than 1½ inches (3.8 cm) for each foot (.3 m) of height (except for trees graded &quot;on the stump&quot;), in total three faces must not have more than one &quot;minor defect&quot;, the other face may have only one minor defect. The final two requirements have to do with size and a few exceptions for cases where entire lots are required to meet the grade. See United States Standards for Grades of Christmas Trees.&lt;/ref&gt;
|-
| U.S. No. 1
| Fresh, fairly clean, healthy, medium density, two minor defects allowed&lt;ref name=table3&gt;The 12 requirements a tree must possess for the &quot;U.S. No. 1&quot; grade are the same as U.S. Premium except for fairly clean, instead of clean, not less than medium density, and in total three faces must not have more than two &quot;minor defects&quot;, the other face may have only one &quot;noticeable defect&quot;. The final two requirements are also the same as those for the U.S. Premium grade.&lt;/ref&gt;
|-
|U.S. No. 2
|Fresh, fairly clean, healthy, light density,&lt;br /&gt; three minor defects allowed&lt;ref name=table4&gt;The 12 requirements a tree must possess for the &quot;U.S. No. 2&quot; grade are the same as U.S. Premium except for fairly clean, instead of clean, not less than light density, and in total two adjacent faces must not have more than three &quot;minor defects&quot;, the other faces may have two &quot;noticeable defects&quot;. The final two requirements are also the same as those for the U.S. Premium grade.&lt;/ref&gt;
|}

කැනඩාවේ ඔන්ටාරිඕ(ontario) හිදී, ප්‍රාදේශීය ගොවි ඵලදාව ප්‍රමිතිකරණය හා විකිණීම පිලිබඳ පනත යටතේ 1965 දී නත්තල් ගස් වලද ගුණාත්වකභාවය ප්‍රමිතිකරණය කිරීම ඇතුලත් කරන ලදී. ඔන්ටාරිඕ ප්‍රමිතින් නීති ගත වුවද, එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රමිති පද්ධති නීතිගත වී නැත. මේ හේතුව නිසා ඇමරිකවේ ශාක වවන්නන්ට තමාටම ආවේණික ප්‍රමිති පද්ධතියක් සාදා ගන්නා ලදී. මෙම ප්‍රමිති පද්ධති ස්ථාපනය කරන ලද්දේ  එක්සත් ජනපදයේ කෘෂිකාර්මික දෙපාර්තමේන්තුවේ(USDA)ග්‍රේණි ගත කිරීම් පටිපාටියට අනුව වුවද මෙම පද්ධති ඒවා මතම පදනම් නොවේ. එක්සත් ජනපදයේ කෘෂිකාර්මික දෙපාර්තමේන්තුවේ නත්තල් ගස් සඳහා ප්‍රමිති කරන සම්මුති ක්‍රියාත්මක කරන ලද්දේ 1989 ඔක්තොබර් මස 30 වන දින සිටයි. මේ යටතේ කප්පාදු කරන ලද හෝ නොකරන ලද කේතුධර ශාක සාමන්‍යයෙන් නත්තල් ගස් ලෙස විකිණීමට පුළුවන.

===අස්වැන්න===

{{See also|Christmas tree production}}
[[Image:Christmas tree farm customers cut n choose1.jpg|thumb|left|Customers, armed with a saw, at a typical &quot;choose-and-cut&quot; Christmas tree farm]]
නත්තල් ගස් විවිධ මාර්ග මඟින් අලෙවි කිරීමට පුළුවන. සමහරු තෝරා කපා ගැනීමේ ක්‍රමයද, සමහරු ගොවිපලෙන් කෙලින්ම කපා ගැනීමේ ක්‍රමයද තෝරා ගැනේ. මොවුන් පාරිභෝගිකයන්ට වගා කල ඉඩමට යාමට ඉඩදී නත්තල් ගස් තෝරා ගෙන, ඔවුන්ට ඒවා කපා ගැනීමට ඉඩ සලසයි. තොග වෙලදාම් මෙහෙයුම් වලදී කම්කරු ශ්‍රමය වැඩියෙන් වැය වන්නේ තොග වශයෙන් කැපීම, ගොඩ ගැසීම හා මහා මාර්ගය දක්වා ප්‍රවාහනය කිරීම කල යුතු බැවිනි. ඊට අමතරව මෙම ක්‍රියාවලිය නොවැම්බරයේ ඉතා කෙටි කාලයකදී නිම කර අවසන් කල යුතුවේ. එසේම ගොවීන් පැල තවාන් සඳහා සහ නැවත භාවිතා කල හැකි වන පරිදි විකුණා නත්තල් ගස් මුල් පිටින් උඳුරා සකස් යුතුවේ. ඒ ක්‍රමයට පැළ කලින් උඳුරා සකස් කළ යුතුය. සාමාන්‍යයෙන් නත්තල් ගසක් වර්ධනය වී මේරීම සඳහා වසර 6 සිට 10 දක්වා කාලයක් ගතවේ.
[[Image:Christmas tree farm customer choose n cut farm2.jpg|thumb|right|Customers haul their own purchases off-site at choose-and-cut farms.]]

1980 ගණන් වල විශාල ගොවිපල වල් වලින් ගස් අස්වැන්න ඉවත් කිරීම සඳහා හෙලිකොප්ටර් භාවිතා කිරීමට පටන් ගෙන ඇත. ඔරෙගන් හි අමතර පාරවල් හිඟ නිසා අක්කර 1200ක(හෙක්ටර් 490)ක ගොවිපලකින් වසරකට නත්තල් ගස් 200,000 ක් දක්වා ඉවත් කිරීමට හෙලිකොප්ටර් යොදා ගෙන ඇත. අස්වැන්න කපා ගැනීමත්, අලෙවියත් අතර කාලය අඩු කිරීමට හෙලිකොප්ටර් භාවිතයෙන් හැකිවේ. අස්වැන්න ලෙස කපා ගන්නා සියළු ඒවා වගා කළ ශාක නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස බ්‍රිතාන්‍ය කොළොම්බියා සහ කැනඩා වල 900,000 පමණ අස්වැන්න ලෙස කපා ගන්නා ගස් ලැබෙන්නේ පයින් සහ fපර් ශාක මඟිනි. වන නිලධාරින්ගේ පූර්ව අවසරයන් ලබාගෙන, නත්තල් ගස් කැපීමට, බ්‍රිතාන්‍ය වන අමාත්‍යංශය, පළාතේ පදිංචි කරුවන්ට ඉඩ ලබා දී  ඇත. එක්සත් රාජධානියේ, එක්සත් ජනපද වන සේවා හා ඉඩම් කළමනාකරණ කාර්යාංශය විසින් ජාතික වන පද්ධතියට අයත් රජයේ ඉඩම් වල නත්තල් ගස් කැපීම සඳහා අවසර ලබා දී ඇත.

===ගොවීන්===

නත්තල් ගස් වගා කරුවන් පූර්ණ කාලීන හෝ අර්ධ කාලීන ගොවීන් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ. 1967 දී නත්තල් ගස් වගාව ආරම්භ කළ මිනිසෝටා (Minnesota) හි ගොවියෙක් එය ව්‍යාපාරයක් දක්වා ස්ථාපනය කරන ලදී. අනිකුත් ගොවීන් විශ්‍රාම යාම හෝ පාසල් අරමුදල් සඳහා අමතර ආදායමක් ලබා ගැනීම උදෙසා නත්තල් ගස් වග කිරීම හෝ ආරම්භයේ දී නත්තල් ගස් ගොවිපලවල් ලෙස ස්ථාපන කරනු නොලැබූ ගොවිපලවල් වල රැකියාව කරන ලදී. බොහෝ නත්තල් ගස් වගා කරන්නා වූ රටවල විවිධ වූ ජාතික වගා කරන්නන් ගේ සංගම් බිහි වී ඇත. එක්සත් රාජධානියේ ශාක වගා කරන්නන්ගේ සංගමය මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ සහ උතුරු අයර්ලන්තයේ නත්තල් ගස් වවන ගොවීන්ට සාමාජිකත්වය සඳහා වෙළඳ සංගම් විවෘත වී ඇත. ජාතික නත්තල් ගස් සංගමය එක්සත් ජනපදයේ ද ඊට සමානව ක්‍රියාත්මක වී සේවා ලබා දෙයි.


==පාරිසරික බලපෑම==
එක්සත් ජනපදයේ ජාතික නත්තල් ශාක සංගමය (NCTA) සජීවී නත්තල් ශාක කෘතිම ආදේශක වලට වඩා පරිසර හිතකාමී බව පෙන්වා දෙමින් ඒවාට අනුබල දෙනු ලබයි. NCTA පවසන අන්දමට නත්තල් ගස් වගාවක සෑම අක්කරයක්ම මිනිසුන් 18 කගේ දෛනික ඔක්සිජන් අවශ්යනතාව සපුරාලයි. එක්සත් ජනපද වල පමණක් ඇති අක්කර 50,000(හෙක්ටෙයාර් 200,000) ක ශාක වගාව මඟින් නිපදවන ඔක්සිජන් ප්ර්මාණය මිනිසුන් මිලියන 9 කගේ දෛනික අවශ්යිතාවයට සෑහේ. NCTA තවදුරටත් පවසන අන්දමට මෙම වගාවෙන් පස ස්ථාවර වන අතර ජල සැපයුම් ආරක්ෂා කොට වනජීවි පරිසරයට සපයයි. තවද කර්මාන්ත නිසා ඇති වන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ප්ර්මාණය අඩු කිරීමටද නත්තල් ගස් වගාව හේතු වේ. ස්වාධීන ජීවන චක්රො ඇගයුම් අධ්යමයනයක්(LCA) අනුව තිරසාර සංවර්ධනය පිලිබඳ විශේෂඥ යන් පවසන අන්දමට ස්වාභාවික ශාක මඟින් නිපදවන හරිතාගාර වායු ප්රයමාණය කිලෝ ග්රෑේම් 3.1 ක් වනවිට ඒ හා සමාන කෘතිම ශාක මගින් වසරකට කිලෝ ග්රෑපම් 8.1 ක් හරිතාගාර වායු නිපදවයි. BBC හි &quot;ගෙවතු වගාව (Gardening)&quot; වෙබ් අඩවිය පවසන අන්දමට, වඩාත්ම පරිසර හිතකාමී ලෙස නත්තල් ගස් ලබා ගන්නා ක්ර මය වන්නේ, සෘජුවම ගොවිපල වලින් ශාක ලබා ගැනීමේ ක්ර මයයි. අනෙක් ධනාත්මක පරිසර හිතකාමී ක්රෘමය වන්නේ සජීවී නත්තල් ගස් ලබා ගැනීමේ ක්රබමයයි. නෙබ්රාිස්කා විශ්ව විද්යා ලයේ පර්යේශකයන් සඳහන් කරන අන්දමට විශාල වශයෙන් යළිත් භාවිතා කරන නත්තල් ගස් යොදා ගැනීම පාංශූ ඛාදනය වළකන බාධක සේ ක්රිවයා කිරීම එහි ඇති අනිකුත් වාසි තත්ත්වයක් අතර ප්රාධාන තැනක් ගනී. එසේම නැවත භාවිතයන්ගේ තවත් ධනාත්මක පැත්තක් වන්නේ පෞද්ගලික පොකුණු වල මත්ස්යා වාසස්ථාන සැපයීමටත්, පක්ෂින්ට ආහාර සැපයීමට අවස්ථා සැපයීමටත් අවකාශ ලැබීම වේ. 2002 වසරේ දී වර්මොන්ට් හි ෆ්යාලී(Fairlee) වල පිහිටි බර්ච් දෙනිය(Birch Meadow) ගොවිපලේ, අධි වර්ධනය වූ නත්තල් ගස්, අධික ලෙස ඛාදනයට ලක් වූ කනෙටිකට්(Connecticut) ගංඟාවෙහි බෑවුම් දිගට අඩි 1,200 ක් දවා නැවත තැන්පත් කිරීමේ ව්යාකපෘතියක් කර ඇත.
==පර්යේෂණ==
===ආයතන===
ඔරෙගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ(OSU) වන වගා අංශයේ බොහෝ පර්යේෂකයන් නත්තල් ගස් පිලිබඳ විවිධ පර්යේෂණ කරන ලදී. වන සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුවේ රික් ෆ්ලෙචෙර් විසින් නත්තල් ගස් වල ප්‍රවේණි විද්‍යාව, ඒවාට පොහොර යෙදිය යුතු ආකාරය, රෝග පාලනය යනාදිය ගැන පර්යේෂණය කරයි. ඒ අතර චැඩ් ලෑන්ඩ්ග්රදන් නත්තල් ගස් වල ප්‍රවේණි විද්‍යාව සහ රෝග පාලනය ගැන අවධාරණය යොමු කර ඇත. මොවුන් දෙදෙනාම දෙපාර්තමේන්තුවේ පරිස විද්‍යාව සහ වන වගාව අංශයේ පර්යේෂණ සිදු කරයි. ඕසු විශ්ව විද්‍යාලයේ වන විද්‍යාව පිළිබඳ දෙපාර්තමේන්තුවේ මයික් බොන්ඩි කරන ලද පර්යේෂණයක දී පොහොර දැමීම, ඵලදාව ලබා ගැනීම සහ රවේණි විද්‍යාව මෙන්ම ස්වාභාවික හා කෘතිම ශාක පුනර්වර්ධන පද්ධති පිලිබඳව ද පරීක්ෂණ සිදු කරන ලදී. 1990 ගණන් මැද භාගයේදී ට්‍රියෝ පර්යේෂණ වලදී ප්‍රාථමික අවධානය යොමු වූයේ වඩා හොඳ නත්තල් ගස් බීජ තොග ලබා ගැනීම පිලිබඳවයි. මෙහි ප්‍රථිඵලයක් ලෙස ප්‍රවේණිකව වැඩි දියුණු කල ගුණාත්මක පරිණත ශාක ලබා ගැනීමට හැකි විය. නව මෙක්සිකෝ ජනපදයේ කෘෂිකාර්මික පර්යේෂණ මධ්‍යයණස්ථානයේදී මේ සමාන පර්යේෂණ සිදු කරන ලදී.

එක්සත් ජනපදයේ නත්තල් ගස් වගා කරන්නන් ප්‍රාදේශීය මට්ටමින් ඔවුන්ගේම පර්යේෂණ වැඩි සටහන් කරන ලදී. උතුරු කැරොලිනා ජනපදයේ විශ්ව විද්‍යාලය පූර්ණ කාලීය කාර්ය මණ්ඩලයක් ශාක නිශ්පාදනය පිලිබඳ කරුණු සෙවීම සඳහා කැප වී සිටින ලදී.උතුරු කැරොලිනා ජනපදයේ විශේෂඥයන් සහ අධ්‍යයන දෙපාර්තමේන්තුව නත්තල් ගස් පිලිබඳ ප්‍රවේණි වැඩ සටහන් දියත් කිරීම සඳහා අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය සපයමින් තිරසාර කෘෂි කර්මය හා පලිබොධ පාලනය පිලිබඳ උපදෙස් හා ආධාර ලබා දෙන ලදී. 

===ජාන තාක්ෂණික පර්යේෂ===
{{Empty section|date=September 2008}}

==කර්මාන්ත වර්ගීකරණය කිරීම==
නත්තල් ගස් වගාව කිරීම සඳහා විවිධ වූ ක්ෂේත්‍ර වලට(වන විද්‍යාව, උද්‍යාන විද්‍යාව, කෘෂි කර්මය)අදාළ වූ දක්ෂතා සහ ක්‍රියාකාරකම් අවශ්‍ය වන අතර එය වෙනම විශේෂ කාණ්ඩයකට අයත් වේ.එක්සත් ජනපදයේ කම්කරු නීති සංග්‍රහයේ 29 වන වගන්තියට අනුව නත්තල් ගස් පැළ සිටුවීම, රැක බලා ගැනීම හා කැපීම වගා මෙහෙයුම් නොවන බව සැලකේ. එක්සත් ජනපදයේ ගොවි ජන සේවා ඒජන්සිය(The U.S. Farm Service Agency /FSA) මඟින් නත්තල් ගස් අස්වැන්න රැස් කිරීම සඳහා රක්ෂණ ලබා නොදෙන අතර ඒ සඳහා විකල්ප වැඩසටහනක් ලෙස රක්ෂණය නොවූ අස්වනු සඳහා දෙනු ලබන දීමනාව ලබා දීම සිදු කෙරේ. එක්සත් ජනපදයේ සංගණන කාර්යාංශය 1997 දක්වා කෘෂිකර්ම සංඝණන සිදු කරන ලද අතර එහි වාර්තා වලට නත්තල් ගස් ගොවිබිම් පිලිබඳ වාර්තා ඇතුලත් කර නැත. 1997න් පසුව කෘෂි සංඝණන අධිකාරිය එක්සත් ජනපදයේ කෘෂි දෙපාර්තමේන්තුව ගෙන යාමෙන් පසු නත්තල් ගස් සංඝණන එයට ඇතුලත් කර ඇත.

==සංස්කෘතික වැදගත්කම==

[[Image:Hunter's Tree Farm - reindeer 02.jpg|thumb|right|This [[reindeer]], at a tree farm in [[Seattle]], is part of the holiday-themed extras offered by many Christmas tree farms]]

එක්සත් ජනපදයේ නත්තල් ගස් ගොවිබිම් නැරඹීම නත්තල් නිවාඩු චාරිත්‍රයක් බවට පත් වී ඇත. මෙය චාරිත්‍රයක් ලෙස ඇතුලත් කරන ලද්දේ නත්තල් ගස් ගොවිබිම් හිමියන් විසින්මය. එක් මිනිසොටා(Minnesota) හි ගොවිබිමක චාරිත්‍රයක් වන්නේ ගැනුම් කරුවන් ඔවුන්ගේම නත්තල් ගස් අසල සිට ඡායා රූප ගැනීමයි. එවිට ඔවුනට පසු කාලීනව නැවත පැමිණි පසු ඔවුන්ගේ එම ඡායාරූපය &quot;මතක බිත්තිය&quot;(Wall of Memories) හි දැක බලා ගත හැක. අනෙක් ගොවිබිම්ද එකම පවුලේ පරම්පරා කිහිපයකට ශාක සැපයීම නිසා මෙය එක් එක් පවුලේ චාරිත්‍රයක් බවට පත් වී ඇත. 2006 New York ජනපද කෘෂිකර්ම කොමසාරිස් වන පැට්‍රික් බ්‍රෙනන්(Patrick H. Brennan) ප්‍රාදේශීය නත්තල් ගස් ගොවිබිම් වලින් මිලදී ගැනීම් දිරි ගන්වන ලදී. එසේම New York නත්තල් ශාක වගා කරන්නන්ට සහයෝගයක් ලෙස ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරන ලද අතර එහි දැක්වෙන්නේ

{{quote|චාරිත්‍රයක් ලෙස මාගේ පවුලේ සියලු දෙනා ප්‍රාදේශීය ගොවිබිමකට පැමිණි අපගේ නත්තල් ගස කපා ගැනීම සිදු කරනවා. මෙය අපූර්ව අත්දැකීමක්. ඔබ මෙය තවමත් අත්දැක නැත්නම් මෙය චාරිත්‍රයක් ලෙස පවුලේ අය සමඟ බෙදා ගන්නා ලෙස මම එල්ලා සිටිනවා.&lt;small&gt;–NY කෘෂිකර්ම කොමසාරිස් වන පැට්‍රික් බ්‍රෙනන්(Patrick H. Brennan), 2006&lt;/small&gt;}}

ඇතැම් ගොවිබිම් නත්තල් ගස් කැපීමට වඩා වැඩි යමක් ලබා දෙයි. මේ සඳහා එළිමහන් හා නිවාඩුව තේමා කරගත් ක්‍රියාකාරකම්, වැගන(Wagon) පැදවීම, උණු කොකෝවා හෝ සයිඩර්(Cider) පානය කිරීම, නත්තල් සීයා බැලීම, කැටයම් කැපීම යනාදී දේ සිදු විය. බොහොමයක් ගොවිබිම් පාසල් සඳහා ප්‍රායෝගිකව සහභාගි වීමට ක්ෂේත්‍ර චාරිකා සඳහා අනුග්‍රාහකත්වය ලබා දෙයි. කැන්සාස්() හි එක්තරා වගා කරන්නෙකු තරයේ කියා සිටියේ පීඩිත ආර්ථිකය වැනි වෙනත් ව්‍යාපාර වලට බලපාන ගැටළු නත්තල් ගස් ගොවිපලවල් වලට බලනොපාන බවයි. ඔහු තව දුරටත් කිය සිටියේ ආර්ථිකය, කාළගුණය වැනි කිසිඳු සාධකයකින් නත්තල් ගස් මිලදී ගැනීම වැළැක්විය නොහැකි බවයි.  

== යොමුව==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count: 2; column-count: 2;&quot;&gt;
* Anonymous. [http://www.metro.co.uk/news/article.html?in_article_id=26942&amp;in_page_id=34 Tree shortage threatens Christmas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929095529/http://www.metro.co.uk/news/article.html?in_article_id=26942&amp;in_page_id=34 |date=2007-09-29 }}, ''Metro'' (London), November 28, 2006. Retrieved September 3, 2007.
* Barney, D.L., and Finnerty, T.L. [http://info.ag.uidaho.edu/pdf/CIS/CIS1021.pdf Christmas trees is this the crop for you?], ([[PDF]]), Alternative Agricultural Enterprises, College of Agricultural and Life Sciences, ''University of Idaho'', June 1995. Retrieved September 3, 2007.
* Bondi, Mike. [http://smallfarms.wsu.edu/crops/christmasTreesIntro.html An Introduction to Growing Christmas Trees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071227061731/http://smallfarms.wsu.edu/crops/christmasTreesIntro.html |date=2007-12-27 }}, Oregon State University Extension Service, ''Oregon State University'', via Washington State University. Retrieved September 4, 2007.
* Brown, James H., et al. [http://ohioline.osu.edu/b670/b670_2.html Bulletin 670: Choice of Lands for Christmas Trees]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210094430/http://ohioline.osu.edu/b670/b670_2.html |date=2012-02-10 }}, ''Ohio Christmas Tree Producers Manual'', Ohio State University. Retrieved August 25, 2007.
* Brown, James H., et al. [http://ohioline.osu.edu/b670/b670_10.html Bulletin 670: Plantation Establishment and Management: Preplanting Land Preparation]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210094912/http://ohioline.osu.edu/b670/b670_10.html |date=2012-02-10 }}, ''Ohio Christmas Tree Producers Manual'', Ohio State University. Retrieved August 25, 2007.
* Chastagner, Gary A., and Benson, D. Michael. [http://www.plantmanagementnetwork.org/pub/php/review/1225tree/ The Christmas Tree: Traditions, Production and Diseases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140720081730/http://www.plantmanagementnetwork.org/pub/php/review/1225tree/ |date=2014-07-20 }}, ''Plant Management Network International'', (authors from North Carolina State University and Washington State University), October 13, 2001. Retrieved September 4, 2007.
* ''Cornell University'', [https://web.archive.org/web/20070611035811/http://www.plantpath.cornell.edu/trees/RhabdoN.html Rhabodocline Needlecast (''Rhabdocline weirii'')], Department of Plant Pathology. Retrieved September 7, 2007.
* Day, Eric. [http://www.ext.vt.edu/departments/entomology/christmas/slideshow2.html Insect Pests of Christmas Trees slides] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819013804/http://www.ext.vt.edu/departments/entomology/christmas/slideshow2.html |date=2007-08-19 }}, Insect Identification Laboratory, Department of Entomology, ''Virginia Tech'', January 2002. Retrieved September 3, 2007.
* [https://web.archive.org/web/20041128032445/http://www.bbc.co.uk/gardening/plants/plantprofile_xmastree.shtml Christmas tree], Gardening, ''BBC''. Retrieved September 3, 2007.
* Hart, John, et al. [http://extension.oregonstate.edu/catalog/html/em/em8856-e/ Christmas Tree Nutrient Management Guide for Western Oregon and Washington] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706021841/http://extension.oregonstate.edu/catalog/html/em/em8856-e/ |date=2008-07-06 }}, ([http://extension.oregonstate.edu/catalog/pdf/em/em8856-e.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227150600/http://extension.oregonstate.edu/catalog/pdf/em/em8856-e.pdf |date=2008-02-27 }}), OSU Extension Service, ''Oregon State University'', February 2004. Retrieved September 3, 2007.
* Hickman, Leo. [http://money.guardian.co.uk/ethicalliving/story/0,,1659305,00.html Is it OK . . . to get a Christmas tree?], ''Guardian'' (UK), December 6, 2005. Retrieved September 3, 2007.
* ''HM Revenue &amp; Customs'', [http://www.hmrc.gov.uk/manuals/bimmanual/BIM62601.htm Nurseries and Market Gardens - definition], Business Income Manual ([http://www.hmrc.gov.uk/manuals/bimmanual/ Contents]), BIM62601, 2003–2007. Retrieved September 10, 2007.
* Johnson, James E. et al. [http://www.ext.vt.edu/pubs/forestry/446-605/446-605.html Tree Crops for Marginal Farmland: Christmas Trees With a Financial Analysis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070919062022/http://www.ext.vt.edu/pubs/forestry/446-605/446-605.html |date=2007-09-19 }}, Virginia Cooperative Extension, ''Virginia Tech'', March 1997. Retrieved September 3, 2007.
* Kalkstein, Meghan. [http://www.kval.com/news/4683726.html Christmas tree harvest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522062921/http://www.kval.com/news/4683726.html |date=2011-05-22 }}, ''KVAL News Channel 13'' ([[Eugene, Oregon]]), November 18, 2006. Retrieved September 5, 2007.
* Koelling, Melvin and Dornbush, Laurie J. [http://forestry.msu.edu/extension/ExtDocs/xmastree.htm Growing Christmas Trees in Michigan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517021205/http://forestry.msu.edu/extension/ExtDocs/xmastree.htm |date=2008-05-17 }},  Forestry Area Of Expertise (AOE) Team, Michigan State University Extension, ''Michigan State University. Retrieved September 6, 2007.
* Leuty, Todd. [http://www.omafra.gov.on.ca/english/crops/facts/info_xmastreeprod.htm Christmas tree production], ''Ontario Ministry of Agriculture, Food and Rural Affairs'', March 26, 1999; July 31, 2003. Retrieved September 3, 2007.
* ''National Christmas Tree Association'', [http://www.christmastree.org/benefits.cfm Real Christmas Trees are a Benefit to the Environment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512000900/http://www.christmastree.org/benefits.cfm |date=2008-05-12 }}&quot;. Retrieved September 3, 2007.
* Preston, Holly Hubbard. [https://web.archive.org/web/20110520112339/http://www.iht.com/articles/2000/12/23/mxmas.t.php For a Very Merry Christmas, Invest in Trees for the Season], ''International Herald Tribune'', December 23, 2000. Retrieved September 3, 2007.
* Schmitz, John. [http://smallfarms.wsu.edu/crops/christTreeAnnosusRootRot.html Fungal disease of true firs attacking Christmas trees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110165939/http://smallfarms.wsu.edu/crops/christTreeAnnosusRootRot.html |date=2008-01-10 }}, ''The Capital Press'', June 28, 2002, via Washington State University. Retrieved September 3, 2007.
* Sidebottom, Jill R. [http://www.ces.ncsu.edu/fletcher/programs/xmas/environment/index.html Frequently Asked Questions about Christmas Tree Farms and Pesticides] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040619163140/http://www.ces.ncsu.edu/fletcher/programs/xmas/environment/index.html |date=2004-06-19 }}, Mountain Horticultural Crops Research &amp; Extension Center, ''North Carolina State University'', October 30, 2006. Retrieved September 3, 2007.
* ''United States Department of Agriculture'', ''[http://www.na.fs.fed.us/spfo/pubs/misc/xmastree/ Christmas Tree Pest Manual] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113075615/http://www.na.fs.fed.us/spfo/pubs/misc/xmastree/ |date=2012-01-13 }}'', Michigan State University Extension, 1997–1998. Retrieved September 7, 2007.
* ''United States Department of Agriculture'', [http://www.ams.usda.gov/standards/christtr.pdf United States Standards for Grades of Christmas Trees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227150559/http://www.ams.usda.gov/standards/christtr.pdf |date=2008-02-27 }}, ([[PDF]] file), Agricultural Marketing Service, October 30, 1989, reprinted January 1997. Retrieved September 6, 2007.
* ''University of California, Berkeley'', [http://nature.berkeley.edu/comtf/pdf/ChristmasTreeGuide11-20-06.pdf A Christmas Tree Grower’s Guide to Sudden Oak Death (Phytophthora ramorum)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227150559/http://nature.berkeley.edu/comtf/pdf/ChristmasTreeGuide11-20-06.pdf |date=2008-02-27 }}, ([[PDF]] file), College of Natural Resources, November 20, 2006. Retrieved September 3, 2007.
* Wolford, Ron. [http://www.urbanext.uiuc.edu/trees/treefacts.html Christmas Tree Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516054254/http://www.urbanext.uiuc.edu/trees/treefacts.html |date=2008-05-16 }}, Christmas Trees &amp; More, ''University of Illinois''. Retrieved August 25, 2007.
* Wolford, Ron. [http://www.urbanext.uiuc.edu/trees/treetypes.html Tree Types] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515155535/http://www.urbanext.uiuc.edu/trees/treetypes.html |date=2008-05-15 }}, Christmas Trees &amp; More, ''University of Illinois''. Retrieved September 3, 2007.
&lt;/div&gt;

== බාහිර සබැදි ==
{{Commons category|Christmas tree farms}}
* [http://realtrees.kewlbox.com/ Attack of the Mutant Artificial Trees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070909041227/http://realtrees.kewlbox.com/ |date=2007-09-09 }}, [[Macromedia Flash|Flash]] game, from the NCTA
* [http://www.canadianchristmastrees.ca/ Canadian Christmas Tree Growers Association], Canada
* ''[http://www.christmastreesmagazine.com/ Christmas Tree Magazine]'', [[trade publication]]
* [http://www.christmastree.org.uk/ British Christmas Tree Growers Association], Great Britain
* [http://www.christmastree.org/home.cfm National Christmas Tree Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928120245/http://www.christmastree.org/home.cfm |date=2007-09-28 }}, United States
* [http://www.cnn.com/2007/TECH/science/11/26/green.christmas.trees.ap/index.html CNN: Growers tag 'green' Christmas trees]</text>
      <sha1>mcy99io1ua1dci8505ix2pekheuf7eg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සරස්වතී</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40175</id>
    <revision>
      <id>802349</id>
      <parentid>802270</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T06:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>/* මූලාශ්‍ර */</comment>
      <origin>802349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12787" sha1="llnd2z3qipnujh736btmoiamw43s00t" xml:space="preserve">{{Infobox deity&lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
| type = Hindu
| image                    = Raja Ravi Varma, Goddess Saraswati.jpg
| Caption                  = [[රාජා රවී වර්මා]] විසින් සිතුවම් කළ සරස්වතී දේවියගේ සිතුවමක්
| Name                     = සරස්වතී
| Devanagari               = सरस्वती
| Tamil                    = சரஸ்வதி
| Sanskrit_Transliteration = Saraswatī
| Affiliation              = [[දේවතාවිය]], [[ත්‍රිදේවී]], [[ආදි පරාශක්ති]]
| Abode                    = [[බ්‍රහ්මලෝක]]
| Consort                  =  [[බ්‍රහ්ම]]&lt;ref name=elizabeth204&gt;Elizabeth Dowling and W George Scarlett (2005), Encyclopedia of Religious and Spiritual Development, SAGE Publications, {{ISBN|978-0761928836}} page 204&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Kinsley (1988), Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions, University of California Press, {{ISBN|0-520063392}}, pages 55-64&lt;/ref&gt;
| Mantra                   = ඕම් ශ්‍රී මහාසරස්වත්යේ නමඃ
| Mount                    = [[මොනරා]]&lt;br&gt;[[හංසයා]]
| festivals   = [[වසන්‍ත පංචමි]] 
| symbols     = [[වීණාව]]
| region = [[දකුණු ආසියාව]], [[අග්නිදිග ආසියාව]], [[ටිබෙටය]] සහ [[ජපානය]]
}}
{{Saktism}}
{{Hinduism}}
{{Wiktionary|සරසවි}}
[[හින්දු ආගම|හින්දු ආගමෙහි]], '''සරස්වතී''' (සංස්කෘත: सरस्वती; '''අමිශ්‍ර''' {{si|සරසවි}}),  යනු [[දැනුම]], [[සංගීතය]], කලාව, ප්‍රඥාව සහ [[විද්‍යාව]] පිළිබඳ දෙවඟන යි. ඇය [[ලක්‍ෂ්මී (දෙවඟන)|ලක්ෂ්මී]] සහ [[පාර්වතී]] ප්‍රමුඛ ත්‍රිදේවීන්ගෙන් එක් අයෙකි.

සරස්වතිය දෙවඟනක් ලෙස පළමුව සඳහන් වන්නේ [[ඍග් වේද]]ය තුළයි. ඇය වෛදික යුගයේ සිට හින්දු සම්ප්‍රදායන්හි නූතන යුගය දක්වා දේවතාවියක් ලෙස සැලකිය යුතු ලෙස රැඳී සිටි. පොතක්, ජපමාලයක්, පැන් කෙන්ඩියක් සහ [[වීණාව]] නම් සංගීත භාණ්ඩයක් අතැතිව, අත් හතරක් සහිතව සාමාන්‍යයෙන් පෙන්නුම් කෙරේ. මෙම සෑම ආභරණයක් තුළම හින්දු ආගමේ සංකේතාත්මක අර්ථයක් ඇත.

ඇතැම් හින්දු බැතිමතුන් වසන්ත පංචමී දින (වසන්තයේ පස්වන දිනය, ඉන්දියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල සරස්වතී පූජා සහ සරස්වතී ජයන්ති ලෙසද හැඳින්වේ.) එතුමියට ගෞරව පිණිස පූජාවන් පවත්වයි. බටහිර සහ මධ්‍යම ඉන්දියාවේ ජෛන ආගමේ අනුගාමිකයන්, මෙන්ම සමහර බෞද්ධ නිකායන් අතරද දෙවඟන ගෞරවයට පාත්‍ර වේ.

== නිරුක්තිය ==
සරස්වතී යනු සංස්කෘත වචනයක් වන සරස් (सरस्) අර්ථය &quot;ජල තටාකය&quot;, නමුත් සමහර විට &quot;කථනය&quot; ලෙසද පරිවර්තනය වේ; සහ වති (वती) යන්නෙහි තේරුම &quot;ඇය සතු&quot; යන්නයි. මුලින් සරස්වතී නමින් හැඳින්වෙන ගංගාව හෝ ගංගා සමඟ සම්බන්ධ වූ මෙම සංයෝජනයෙන් අදහස් වන්නේ &quot;පොකුණු, විල් සහ තටාක ජලය ඇති ඇය&quot; හෝ  &quot;කථන හැකියාව ඇති ඇය&quot; යන්නයි.

සරස්වතී යන වචනය ගංගාවක් පිළිබඳ සඳහනක් ලෙසත් ඍග්වේදයේ සැලකිය යුතු දෙවඟනක් ලෙසත් පෙනේ. ආරම්භක ඡේදවල, මෙම වචනය සරස්වතී නදියට යොමු වන අතර ඩ්‍රිෂද්වතී වැනි වයඹදිග ඉන්දියානු ගංගා කිහිපයෙන් එකක් ලෙස සඳහන් වේ. සරස්වතී, එවිට ගංගා දේවතාවියක් අදහස් කරයි. ඍග් වේදයේ 2 පොතෙහි,  සරස්වතිය විස්තර කරන්නේ මව්වරුන්ගෙන්, ගංගාවලින්, දෙවඟනන්ගෙන් විශිෂ්ටතමයා ලෙසයි.


अम्बितमे नदीतमे देवितमे '''सरस्वति''' 

&amp;#x2014; ඍග් වේද 2.41.16&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sacred-texts.com/hin/rvsan/rv02041.htm|title=Rigveda|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134650/http://www.sacred-texts.com/hin/rvsan/rv02041.htm|archive-date=24 September 2015|df=dmy-all|at=Book&amp;nbsp;2, Hymn&amp;nbsp;41, line&amp;nbsp;16}}&lt;/ref&gt;

මව්වරුන් අතරින්, ගංගාවන් අතරින්, දේවීන් අතරින්, සරස්වතිය විශිෂ්ට වේ.

== ප්‍රතිමා ශිල්පය ==
[[File:MND01.jpg|thumb|200px| සරස්වතී දේවිය ගුරුලා පිට වැඩ සිටින බාමර ක්‍රමය නිරූපණ කරන දසුනකි.]]

සරස්වතී දේවිය සාමාන්‍යයෙන් දක්වනුයේ අලංකාර, පැහැපත් ස්වේත වර්ණ පිළි අඳින කාන්තාවක් ලෙසයි. ඇය බොහෝ විට සුදු නෙළුමක් මත වාඩි වී සිටී. (ඇයගේ වාහනය හංසයා ලෙස සැලකේ) නෙළුමෙන් නිරූපණය වන්නේ සත්‍යයයි. එනම් ඇයට පරම සත්‍ය පිළිබඳ නුවණ මෙන්ම අත්දැකිම්ද ඇත. ඇය බොහෝ විට ඒ දැනුම හා පිවිතුරුබව හඟවන සුදු පැහැය හා බද්ධ‍වේ. නමුත් ‍යම් අවස්ථාවල ඇය කහ පැහැයටද සම්බන්ධ කරනු ලැබේ. (වසන්ත කාලයේ සරස්වතී දේවිය වෙනුවෙන් පවත්වනු ලබන උත්සව කාලයේදි මල් හටගන්නා අබ ශාකයේ මල් වල පැහැය කහ පැහැතිවේ) ඇය බොහෝ විට විශාල ආභරණ හෝ රත්‍රං වලින් සරසා නැති අතර චාම් ලෙස වස්ත්‍ර ගන්වා ඇත. මෙය ඇයගේ භෞතික වස්තූන් පිළිබඳ ඇති අවබෝධය පෙන්වීම විය හැක.

	සාමාන්‍යයෙන් ඇයට අත් හතරක් ඇති ලෙස දක්වයි. මෙම අත් සතරින් ඉගෙනීමේදි මනුෂ්‍ය පෞරුෂයේ හතර පැති කඩ පෙන්වන බව කියැවේ. ඒවා නම් මනස, අධ්‍යාත්මය, සිහිය, ආත්මාර්ථය ‍වේ. එ‍සේම අත් හතරින් වේද හතර නිරූපණය වන බව කියැවේ. වේද ග්‍රන්ථ හින්දු භක්තියන්ගේ අත්පොතයි. මෙම වේදග්‍රන්ථවල සාහිත්‍ය ආකාර 3 ක් ඇත.

1.	කාව්‍ය	-	සෘග් වේදයේ ශ්ලෝක, කාව්‍ය නිරූපණය කරයි

2. 	ගද්‍ය	-	‍යාජුර් වේදයේ ගද්‍ය අඩංගු වේ

3.	සංගීතය	-	සාම වේදයේ සංගීතය අඩංගුවේ.

එක් අතක ඇති පුස්තකයෙන් ගද්‍ය නිරූපණය වන අතර, පළිඟු මාලයෙන් කාව්‍ය නිරූපණය වේ. සංගීතය නිරූපණය වන්නේ වීණාවෙනි. ශුද්ධ වු ජලය පිරුණු කළය මෙම ත්‍රිත්වයෙහි පිවිතුරු  බව හෝ මේවාට මිනිස් සිතුවිලි පවිත්‍ර කිරීමට ඇති හැකියාව පෙන්නුම් කරයි.


'''ඇය පහත සඳහන් ද්‍රව්‍ය අත්වල රඳවාගෙන සිටි.'''


1. පුස්තකයක්	-	එය උතුම් වු වේදය ලෙස සැළකේ. මෙයින් පිළිඹිබු වන්නේ දිව්‍යමය, පරම සත්‍ය, සදා පවතින දැනුම ද ඇය‍ගේ විද්‍යාවන් පිළිබඳ පරිපුර්ණ බව හා ධර්ම ග්‍රන්ථයි.


2. පළිඟු මාලය - මෙය භාවනාවේ හා අධ්‍යාත්මයේ බලය පෙන්නුම් කරයි.


3. ශුද්ධ වු ජලය සහිත කළය - මැවීමේ හා පවිත්‍ර කිරිමේ බලය පෙන්නුම් කරයි.


4. වීණාව  - සියලුම කලාවන් හා විද්‍යාවන්ගේ පරිපු‍ර්ණ බව පෙන්නුම් කරයි. සරස්වතී අනුරාග යන්න සමඟ ද බද්ධ වේ. සංගීතයේ රිද්මය ඇති ආදරය අනුරාගය වේ.


සරස්වතී නම ඇති ළමුන් අධ්‍යාපනයට දක්ෂ බව විශ්වාස කරයි.


ඇයගේ පාමුල සුදු හංසයකු දක්නට ලැබේ. මෙම ශුද්ධ වු හංසයාට දියෙන් කිරි වෙන් කර ගත හැක. මේ නිසා හංසා දෙවියන් හා නරක හෝ සදාකාලික බව හා සදාකාලික නොවන බව අතර වෙනස පිළිබිඹු කරයි. මෙම හංසයා නිසා සරස්වතී දේවිය “හමාස - වාහිනි” ලෙසද හඳුන්වනු ලබයි. මෙහි අර්ථය හංසයා රථය ලෙස ඇත්තී යන්නයී. ඇය බොහෝ විට මල් පිපෙන ගංගාව අසල වැඩ සිටින ලෙස නිරූපණය කරයි. මෙය ඇය ගංගා දේවිය ලෙස ඇයගේ අතීතය පිළිඹිබු කරයි. හංසයා හා නෙළුම ද එයම නිරූපණ කරයි.


සමහර අවස්ථාවලදි පිටුපසින් මොණරුන් දර්ශනය කර ඇත. මොණරා රූපය පිළිබඳ ආඩම්බර හා අභිමානය පෙන්නුම් කරයි. මොණරුන්ගෙන් කියැවනුයේ බාහිර පෙනුම පිළිබඳ හින්දු භක්තිකයන් සැළකිලිමත් නොවිය යුතු බව හා පරම සත්‍ය සෙවීමට පමණක් නුවණින් කටයුතු කළ යුතු බවයි.
 
==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

[[ප්‍රවර්ගය:හින්දු දෙවිවරු]]</text>
      <sha1>llnd2z3qipnujh736btmoiamw43s00t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>802350</id>
      <parentid>802349</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T06:15:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>Clean-up</comment>
      <origin>802350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12778" sha1="dz56temy8r4t7ys5hnjnxkuhrax9ccl" xml:space="preserve">{{Infobox deity&lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
| type = Hindu
| image                    = Raja Ravi Varma, Goddess Saraswati.jpg
| Caption                  = [[රාජා රවී වර්මා]] විසින් සිතුවම් කළ සරස්වතී දේවියගේ සිතුවමක්
| Name                     = සරස්වතී
| Devanagari               = सरस्वती
| Tamil                    = சரஸ்வதி
| Sanskrit_Transliteration = Saraswatī
| Affiliation              = [[දේවතාවිය]], [[ත්‍රිදේවී]], [[ආදි පරාශක්ති]]
| Abode                    = [[බ්‍රහ්මලෝක]]
| Consort                  =  [[බ්‍රහ්ම]]&lt;ref name=elizabeth204&gt;Elizabeth Dowling and W George Scarlett (2005), Encyclopedia of Religious and Spiritual Development, SAGE Publications, {{ISBN|978-0761928836}} page 204&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Kinsley (1988), Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions, University of California Press, {{ISBN|0-520063392}}, pages 55-64&lt;/ref&gt;
| Mantra                   = ඕම් ශ්‍රී මහාසරස්වත්යේ නමඃ
| Mount                    = [[මොනරා]]&lt;br&gt;[[හංසයා]]
| festivals   = [[වසන්‍ත පංචමි]] 
| symbols     = [[වීණාව]]
| region = [[දකුණු ආසියාව]], [[අග්නිදිග ආසියාව]], [[ටිබෙටය]] සහ [[ජපානය]]
}}
{{Saktism}}
{{Hinduism}}
{{Wiktionary|සරසවි}}
[[හින්දු ආගම|හින්දු ආගමෙහි]], '''සරස්වතී''' (සංස්කෘත: सरस्वती; '''අමිශ්‍ර''' {{si|සරසවි}}),  යනු [[දැනුම]], [[සංගීතය]], කලාව, ප්‍රඥාව සහ [[විද්‍යාව]] පිළිබඳ දෙවඟන යි. ඇය [[ලක්‍ෂ්මී (දෙවඟන)|ලක්ෂ්මී]] සහ [[පාර්වතී]] ප්‍රමුඛ ත්‍රිදේවීන්ගෙන් එක් අයෙකි.

සරස්වතිය දෙවඟනක් ලෙස පළමුව සඳහන් වන්නේ [[ඍග් වේද]]ය තුළයි. ඇය වෛදික යුගයේ සිට හින්දු සම්ප්‍රදායන්හි නූතන යුගය දක්වා දේවතාවියක් ලෙස සැලකිය යුතු ලෙස රැඳී සිටි. පොතක්, ජපමාලයක්, පැන් කෙන්ඩියක් සහ [[වීණාව]] නම් සංගීත භාණ්ඩයක් අතැතිව, අත් හතරක් සහිතව සාමාන්‍යයෙන් පෙන්නුම් කෙරේ. මෙම සෑම ආභරණයක් තුළම හින්දු ආගමේ සංකේතාත්මක අර්ථයක් ඇත.

ඇතැම් හින්දු බැතිමතුන් වසන්ත පංචමී දින (වසන්තයේ පස්වන දිනය, ඉන්දියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල සරස්වතී පූජා සහ සරස්වතී ජයන්ති ලෙසද හැඳින්වේ.) එතුමියට ගෞරව පිණිස පූජාවන් පවත්වයි. බටහිර සහ මධ්‍යම ඉන්දියාවේ ජෛන ආගමේ අනුගාමිකයන්, මෙන්ම සමහර බෞද්ධ නිකායන් අතරද දෙවඟන ගෞරවයට පාත්‍ර වේ.

== නිරුක්තිය ==
සරස්වතී යනු සංස්කෘත වචනයක් වන සරස් (सरस्) අර්ථය &quot;ජල තටාකය&quot;, නමුත් සමහර විට &quot;කථනය&quot; ලෙසද පරිවර්තනය වේ; සහ වති (वती) යන්නෙහි තේරුම &quot;ඇය සතු&quot; යන්නයි. මුලින් සරස්වතී නමින් හැඳින්වෙන ගංගාව හෝ ගංගා සමඟ සම්බන්ධ වූ මෙම සංයෝජනයෙන් අදහස් වන්නේ &quot;පොකුණු, විල් සහ තටාක ජලය ඇති ඇය&quot; හෝ  &quot;කථන හැකියාව ඇති ඇය&quot; යන්නයි.

සරස්වතී යන වචනය ගංගාවක් පිළිබඳ සඳහනක් ලෙසත් ඍග්වේදයේ සැලකිය යුතු දෙවඟනක් ලෙසත් පෙනේ. ආරම්භක ඡේදවල, මෙම වචනය සරස්වතී නදියට යොමු වන අතර ඩ්‍රිෂද්වතී වැනි වයඹදිග ඉන්දියානු ගංගා කිහිපයෙන් එකක් ලෙස සඳහන් වේ. සරස්වතී, එවිට ගංගා දේවතාවියක් අදහස් කරයි. ඍග් වේදයේ 2 පොතෙහි,  සරස්වතිය විස්තර කරන්නේ මව්වරුන්ගෙන්, ගංගාවලින්, දෙවඟනන්ගෙන් විශිෂ්ටතමයා ලෙසයි.&lt;blockquote&gt;
अम्बितमे नदीतमे देवितमे '''सरस्वति''' 

&amp;#x2014; ඍග් වේද 2.41.16&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sacred-texts.com/hin/rvsan/rv02041.htm|title=Rigveda|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134650/http://www.sacred-texts.com/hin/rvsan/rv02041.htm|archive-date=24 September 2015|df=dmy-all|at=Book&amp;nbsp;2, Hymn&amp;nbsp;41, line&amp;nbsp;16}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;මව්වරුන් අතරින්, ගංගාවන් අතරින්, දේවීන් අතරින්, සරස්වතිය විශිෂ්ට වේ.

== ප්‍රතිමා ශිල්පය ==
[[File:MND01.jpg|thumb|200px| සරස්වතී දේවිය ගුරුලා පිට වැඩ සිටින බාමර ක්‍රමය නිරූපණ කරන දසුනකි.]]

සරස්වතී දේවිය සාමාන්‍යයෙන් දක්වනුයේ අලංකාර, පැහැපත් ස්වේත වර්ණ පිළි අඳින කාන්තාවක් ලෙසයි. ඇය බොහෝ විට සුදු නෙළුමක් මත වාඩි වී සිටී. (ඇයගේ වාහනය හංසයා ලෙස සැලකේ) නෙළුමෙන් නිරූපණය වන්නේ සත්‍යයයි. එනම් ඇයට පරම සත්‍ය පිළිබඳ නුවණ මෙන්ම අත්දැකිම්ද ඇත. ඇය බොහෝ විට ඒ දැනුම හා පිවිතුරුබව හඟවන සුදු පැහැය හා බද්ධ‍වේ. නමුත් ‍යම් අවස්ථාවල ඇය කහ පැහැයටද සම්බන්ධ කරනු ලැබේ. (වසන්ත කාලයේ සරස්වතී දේවිය වෙනුවෙන් පවත්වනු ලබන උත්සව කාලයේදි මල් හටගන්නා අබ ශාකයේ මල් වල පැහැය කහ පැහැතිවේ) ඇය බොහෝ විට විශාල ආභරණ හෝ රත්‍රං වලින් සරසා නැති අතර චාම් ලෙස වස්ත්‍ර ගන්වා ඇත. මෙය ඇයගේ භෞතික වස්තූන් පිළිබඳ ඇති අවබෝධය පෙන්වීම විය හැක.

	සාමාන්‍යයෙන් ඇයට අත් හතරක් ඇති ලෙස දක්වයි. මෙම අත් සතරින් ඉගෙනීමේදි මනුෂ්‍ය පෞරුෂයේ හතර පැති කඩ පෙන්වන බව කියැවේ. ඒවා නම් මනස, අධ්‍යාත්මය, සිහිය, ආත්මාර්ථය ‍වේ. එ‍සේම අත් හතරින් වේද හතර නිරූපණය වන බව කියැවේ. වේද ග්‍රන්ථ හින්දු භක්තියන්ගේ අත්පොතයි. මෙම වේදග්‍රන්ථවල සාහිත්‍ය ආකාර 3 ක් ඇත.

# කාව්‍ය - සෘග් වේදයේ ශ්ලෝක, කාව්‍ය නිරූපණය කරයි
# ගද්‍ය - යාජුර් වේදයේ ගද්‍ය අඩංගු වේ
# සංගීතය - සාම වේදයේ සංගීතය අඩංගුවේ.

එක් අතක ඇති පුස්තකයෙන් ගද්‍ය නිරූපණය වන අතර, පළිඟු මාලයෙන් කාව්‍ය නිරූපණය වේ. සංගීතය නිරූපණය වන්නේ වීණාවෙනි. ශුද්ධ වු ජලය පිරුණු කළය මෙම ත්‍රිත්වයෙහි පිවිතුරු  බව හෝ මේවාට මිනිස් සිතුවිලි පවිත්‍ර කිරීමට ඇති හැකියාව පෙන්නුම් කරයි.

ඇය පහත සඳහන් ද්‍රව්‍ය අත්වල රඳවාගෙන සිටි.

# පුස්තකයක් - එය උතුම් වු වේදය ලෙස සැළකේ. මෙයින් පිළිඹිබු වන්නේ දිව්‍යමය, පරම සත්‍ය, සදා පවතින දැනුම ද ඇය‍ගේ විද්‍යාවන් පිළිබඳ පරිපුර්ණ බව හා ධර්ම ග්‍රන්ථයි.
# පළිඟු මාලය - මෙය භාවනාවේ හා අධ්‍යාත්මයේ බලය පෙන්නුම් කරයි.
# ශුද්ධ වු ජලය සහිත කළය - මැවීමේ හා පවිත්‍ර කිරිමේ බලය පෙන්නුම් කරයි.
# වීණාව  - සියලුම කලාවන් හා විද්‍යාවන්ගේ පරිපු‍ර්ණ බව පෙන්නුම් කරයි. සරස්වතී අනුරාග යන්න සමඟ ද බද්ධ වේ. සංගීතයේ රිද්මය ඇති ආදරය අනුරාගය වේ.

සරස්වතී නම ඇති ළමුන් අධ්‍යාපනයට දක්ෂ බව විශ්වාස කරයි.

ඇයගේ පාමුල සුදු හංසයකු දක්නට ලැබේ. මෙම ශුද්ධ වු හංසයාට දියෙන් කිරි වෙන් කර ගත හැක. මේ නිසා හංසා දෙවියන් හා නරක හෝ සදාකාලික බව හා සදාකාලික නොවන බව අතර වෙනස පිළිබිඹු කරයි. මෙම හංසයා නිසා සරස්වතී දේවිය “හමාස - වාහිනි” ලෙසද හඳුන්වනු ලබයි. මෙහි අර්ථය හංසයා රථය ලෙස ඇත්තී යන්නයී. ඇය බොහෝ විට මල් පිපෙන ගංගාව අසල වැඩ සිටින ලෙස නිරූපණය කරයි. මෙය ඇය ගංගා දේවිය ලෙස ඇයගේ අතීතය පිළිඹිබු කරයි. හංසයා හා නෙළුම ද එයම නිරූපණ කරයි.

සමහර අවස්ථාවලදි පිටුපසින් මොණරුන් දර්ශනය කර ඇත. මොණරා රූපය පිළිබඳ ආඩම්බර හා අභිමානය පෙන්නුම් කරයි. මොණරුන්ගෙන් කියැවනුයේ බාහිර පෙනුම පිළිබඳ හින්දු භක්තිකයන් සැළකිලිමත් නොවිය යුතු බව හා පරම සත්‍ය සෙවීමට පමණක් නුවණින් කටයුතු කළ යුතු බවයි.
 
==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

[[ප්‍රවර්ගය:හින්දු දෙවිවරු]]</text>
      <sha1>dz56temy8r4t7ys5hnjnxkuhrax9ccl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පංච ද්‍රවිඩ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45381</id>
    <revision>
      <id>802355</id>
      <parentid>718904</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T06:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14851" sha1="rn44avkza0fup838vk77c6jdgjs03du" xml:space="preserve">{{රාජ වංශය |
|surname          = ද්‍රවිඩයන් පස් දෙනා
|coat of arms     = 
|country          = [[රජරට රාජධානිය]]
|parent house     = 
|titles           = රජරට රජ
|founder          = පුලහත්ථ
|final ruler  = දාඨික
|current head     = 
|founding date    = ක්‍රිපූ 103 
|dissolution date = 
|deposition date  = ක්‍රිපූ 88 
|ethnicity        = [[ද්‍රවිඩ]]
|cadet branches   = 
}}


'''පංච ද්‍රවිඩ''' ලෙස සාමාන්‍යෙයන් හැඳින්වෙන්නේ ,   ක්‍රි.පූ.&amp;nbsp; 103 සිට ක්‍රි.පූ. 88 දක්වා වසර 14 ක් එකිනෙකා මරා රජවෙමින් [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)|අනුරාධපුර]]  සිට [[ලක්දිව]]  [[රජරට රාජධානිය|රජරට රාජධානිය]] පාලනය කල බොහෝවිට  [[පාණ්ඩ්‍ය  රාජවංශය|පාණ්ඩ්‍ය රාජවංශයට]] අයත් වියහැකි [[ද්‍රවිඩ ජනයා|ද්‍රවිඩ]] නායකයන් පස් දෙනෙකි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=චැප්ටර් II  දුට්ට් ගාමිණී ටු කස්ස්ප ඔෆ් සීගිරිය  තර්ඩ් සෙන්චරි බී.සී.- සික්ස්ත් සෙන්චරි ඒ.ඩී.|url=http://lakdiva.org/codrington/chap02.html#B088|publisher=http://lakdiva.org|accessdate=12 දෙසැම්බර් 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=කිං වට්ටගාමිණී: වලගම්බාහු (104 බීසි – 104 බීසී)|url=http://mahavamsa.org/mahavamsa/simplified-version/king-vattagamini-walagambahu/|publisher=Mahavamsa.org|accessdate=12 දෙසැම්බර් 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ten&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=c.33: ද ටෙන් කිංස්|url=http://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/33-ten-kings/|publisher=Mahavamsa.org|accessdate=12 දෙසැම්බර් 2011}}&lt;/ref&gt; 

==පසුබිම==
{{ප්‍රධාන|රජරට රාජධානිය}}

ද්‍රවිඩයන් පස් දෙන විසින් දිවයින ආක්‍රමණය කිරීමට පෙර, [[රජරට රාජධානිය|රජරට]] පාලනය කලේ, වට්ටගාමිණී අභය ලෙසින්ද හැඳින්වුනු, [[ශ්‍රී ලංකාවේ වළගම්බා රජ |වළගම්බා රජ]] (ක්‍රිපූ 104–103, ක්‍රිපූ 89–76) විසිනි. [[දකුණු ඉන්දියාව|දකුණු ඉන්දියාවෙන්]] පැමිණි ආක්‍රමණිකයන් පස් දෙන විසින්, ක්‍රිපූ 103 දී, වළගම්බා රජ බලයෙන් පහකොට,   ක්‍රිපූ 89 වන තුරු රට පාලනය කරන ලද අතර, එවිට [[වළගම්බා රජ]] විසින් ඔවුන් පරාජය කොට, යළි සිහසුන හිමි කර ගත්තේය.

==පාලකයෝ==
===පුලහත්ථ===
{{තොරතුරුකොටුව රජ
| name               = පුලහත්ථ
| title              = අනුරාධපුරයේ රජ
| image              = 
| caption            = 
| reign              = ක්‍රිපූ 103– ක්‍රිපූ 100 
| coronation         = 
| othertitles        = 
| full name          = 
| native_lang1       = 
| native_lang1_name1 = 
| native_lang2       = 
| native_lang2_name1 = 
| predecessor        = [[ශ්‍රී ලංකාවේ වළගම්බා රජ |වළගම්බා රජ]]
| successor          = [[බාහිය]]
| queen              = 
| offspring          = 
| father             = 
| mother             = 
| birth_date      = 
| birth_place     = 
| death_date      = ක්‍රිපූ 100 
| death_place     = 
| date of burial     = 
| place of burial    = 
}}

'''පුලහත්ථ''' යනු ද්‍රවිඩයන් පස් දෙනගෙන් පළමුවැන්නා විය. පස් මසකට පෙර සිහසුනට පත් පාලක රජතුමාවූ [[ශ්‍රී ලංකාවේ වළගම්බා රජ |වළගම්බා රජ]] බලයෙන් පහ කල ඔහු, [[දකුණු ඉන්දියාව|දකුණු ඉන්දියාවෙන්]] පැමිණි, [[පාණ්ඩ්‍ය රාජවංශය|පාණ්ඩ්‍ය රාජවංශයේ]] [[දෙමළ ජනයා |දෙමළ]] නායකයෙකි. &lt;ref name=Ten /&gt; ඔහුගේ ප්‍රධාන අමාත්‍ය ලෙසින් බාහිය පත් තල හෙතෙම, වසර තුනක් රාජ්‍යය පාලනය කලේ, ක්‍රිපූ 100 දී බාහිය විසින් ඔහු මරා දමන තෙක්ය. &lt;ref name=Rootsweb&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=ශ්‍රී ලංකා සිංහල රෝයල් ෆැමිලි  ජීනියාලජි |url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/gen3000.html|publisher=රූට්ස්වෙබ්|accessdate=12 දෙසැම්බර් 2011}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}

===බාහිය===
{{තොරතුරුකොටුව රජ
| name               = බාහිය
| title              = අනුරාධපුරයේ රජ
| image              = 
| caption            = 
| reign              = ක්‍රිපූ 100– ක්‍රිපූ 98 
| coronation         = 
| othertitles        = 
| full name          = 
| native_lang1       = 
| native_lang1_name1 = 
| native_lang2       = 
| native_lang2_name1 = 
| predecessor        = [[පුලහත්ථ]]
| successor          = [[පණය මාර]]
| queen              = 
| offspring          = 
| father             = 
| mother             = 
| birth_date      = 
| birth_place     = 
| death_date      = ක්‍රිපූ 98 
| death_place     = 
| date of burial     = 
| place of burial    = 
}}

'''බාහිය''' යනු ද්‍රවිඩයන් පස් දෙනාගෙන් දෙවැන්නා වූ අතර, හෙතෙම ක්‍රිපූ  100 සිට ක්‍රිපූ 98 දක්වා රාජ්‍ය පාලනය කලේය. පුලහත්ථගේ පාලන සමයේදී ප්‍රධාන අමාත්‍ය වූ හෙතෙම, ඔහු මරා රජකම පැහැර ගති. බාහියගේ පාලන සමය කෙලවර වූයේ, ඔහු සිහසුනට පත්ව වසර දෙකක් ගත වත්ම, ඔහුගේ අග්‍රාමාත්‍ය වූ පණය මාර විසින් ඔහු මරා දැමීමත් සමගය.&lt;ref name=Rootsweb /&gt;

{{clear}}

===පණය මාර===
{{තොරතුරුකොටුව රජ
| name               = පණය මාර
| title              = අනුරාධපුරයේ රජ
| image              = 
| caption            = 
| reign              = ක්‍රිපූ 98– ක්‍රිපූ 91 
| coronation         = 
| othertitles        = 
| full name          = 
| native_lang1       = 
| native_lang1_name1 = 
| native_lang2       = 
| native_lang2_name1 = 
| predecessor        = [[බාහිය]]
| successor          = [[පිලිය මාර]]
| queen              = 
| offspring          = 
| father             = 
| mother             = 
| birth_date      = 
| birth_place     = 
| death_date      = ක්‍රිපූ 91 
| death_place     = 
| date of burial     = 
| place of burial    = 

}}

ක්‍රිපූ 98 සිට ක්‍රිපූ 91 දක්වා රාජ්‍යය පාලනය කල  ''' පණය මාර ''', ද්‍රවිඩයන් පස් දෙන ගෙන් තෙවැන්නාවූ අතර, ද්‍රවිඩයන් පස් දෙනා අතුරින් වැඩිම කලක් රාජ්‍යය පාලනය කල තැනැත්තා විය. සිහසුනට පත් වීමට පෙර, හෙතෙම බාහිය යටතේ අග්‍රාමාත්‍යය තනතුර දැරූ අතර, පණය මාර විසින් බාහිය මරා රාජ්‍යය පැහැරගෙන සිහසුනට පත්වූයේ ඔහුගේ අග්‍රාමාත්‍යය ලෙසින් පිලිය මාර පත් කරමිනි.&lt;ref name=Rootsweb /&gt;

{{clear}}

===පිලිය මාර===
{{තොරතුරුකොටුව රජ
| name               = පිලිය මාර 
| title              = අනුරාධපුරයේ රජ
| image              = 
| caption            = 
| reign              = ක්‍රිපූ 91– ක්‍රිපූ 90 
| coronation         = 
| othertitles        = 
| full name          = 
| native_lang1       = 
| native_lang1_name1 = 
| native_lang2       = 
| native_lang2_name1 = 
| predecessor        = [[පණය මාර]]
| successor          = [[දාඨික]]
| queen              = 
| offspring          = 
| father             = 
| mother             = 
| birth_date      = 
| birth_place     = 
| death_date      = ක්‍රිපූ 90 
| death_place     = 
| date of burial     = 
| place of burial    = 

}}

අනුරාධපුරයේ රජ ලෙසින් ''' පිලිය මාර ''' රාජ්‍ය පාලනය සිදු කලේ ක්‍රිපූ 91 සිට ක්‍රිපූ 90 දක්වා වෙයි. ඔහුගේ පූර්වප්‍රාප්තිකයන් කල අයුරින්ම සිහසුන ඩැහැගත් හෙතෙම, පණය මාර ඝාතනය කලේ ඔහුගේ ප්‍රධාන අමාත්‍ය ලෙසින් කටයුතු කරමින් සිටියදීය. ද්‍රවිඩයන් පස් දෙන අතුරින්, අඩුම පාලන කාලය සහිත වූයේ  පිලිය මාර වන අතර, ඔහුගේ ප්‍රධාන අමාත්‍ය දාඨික විසින් ඔහු මරා රජකම පැහැර ගැනුමට පෙර එය පැවැතියේ සත් මසක් පමණි.&lt;ref name=Rootsweb /&gt;

{{clear}}

===දාඨික===
{{තොරතුරුකොටුව රජ
| name               = දාඨික
| title              = අනුරාධපුරයේ රජ
| image              = 
| caption            = 
| reign              = ක්‍රිපූ 90– ක්‍රිපූ 88 
| coronation         = 
| othertitles        = 
| full name          = 
| native_lang1       = 
| native_lang1_name1 = 
| native_lang2       = 
| native_lang2_name1 = 
| predecessor        = [[පිලිය මාර]]
| successor          = [[ශ්‍රී ලංකාවේ වළගම්බා රජ |වළගම්බා රජ]]
| queen              = 
| offspring          = 
| father             = 
| mother             = 
| birth_date      = 
| birth_place     = 
| death_date      = ක්‍රිපූ 88 
| death_place     = 
| date of burial     = 
| place of burial    = 

}}

''' දාඨික ''' යනු ද්‍රවිඩයන් පස් දෙනාගෙන් අවසන් තැනැත්තේ වූ අතර ක්‍රිපූ  සිට ක්‍රිපූ 88 දක්වා රාජ්‍ය පාලනය කලේය. දාඨික සිහසුනට පත් වූයේ ඔහුගේ රජු  පිලිය මාර ඝාතනය කිරීමෙන් වන අතර, එවිට හෙතෙම ඔහුගේ ප්‍රධාන අමාත්‍ය විය. ක්‍රිපූ 88 දී  [[ශ්‍රී ලංකාවේ වළගම්බා රජ |වළගම්බා රජ]] විසින් ඔහු මරා දමා සිහසුන පැහැර ගනිමින් [[විජය රාජ වංශය]] යළි ස්ථාපිත කලේය. ඊළඟ වසර 12 තුල වළගම්බා රජු විසින් [[අනුරාධපුර රාජධානිය]] පාලනය කෙරිණි.&lt;ref name=Rootsweb /&gt;
{{clear}}

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි ==
* [http://discover.lankanest.com/index.php?option=com_content&amp;task=blogsection&amp;id=5&amp;Itemid=74.htm ඩිස්කවර් ශ්‍රී ලංකා - ලිස්ට් ඔෆ් කිංස් ඇන්ඩ් කිංඩම්ස් ඉන් ශ්‍රී ලංකා] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713183556/http://discover.lankanest.com/index.php?option=com_content&amp;task=blogsection&amp;id=5&amp;Itemid=74.htm |date=2011-07-13 }}
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/gen3000.html  විජය ඇන්ඩ් ද ශ්‍රී ලංකන් මොනාක්ස්]
* [http://lakdiva.org/codrington/sovereigns.html ලක්දිව - ලිස්ට් ඔෆ් ද සව්රින්ස් ඔෆ් ලංකා]
* [https://web.archive.org/web/20210125225457/http://www.mahavamsa.org/ ද මහාවම්ශ හිස්ට්‍රි ඔෆ් ශ්‍රී ලංකා] ද ග්‍රේට් ක්‍රොනිකල් ඔෆ් ශ්‍රී ලංකා
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/slm-kings.htm කම්ප්ලීට් ලිස්ට් ඔෆ් ශ්‍රී ලංකන් ලීඩර්ස්]


{{SriLanka-hist-stub}}
{{Monarchs of the Sinhala Kingdom|state=collapsed}}
[[ප්‍රවර්ගය:රජවරුන් ලැයිස්තු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආසියානු රජවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:දෙමළ රජවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:පංච ද්‍රවිඩ]]</text>
      <sha1>rn44avkza0fup838vk77c6jdgjs03du</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ද්‍රවිඩයන් සය දෙනා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45405</id>
    <revision>
      <id>802336</id>
      <parentid>719529</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T05:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3397" sha1="dy8kezz2plagen3drk181psmdbn7j3q" xml:space="preserve">{{සමුද්දේශවිරහිත|date=නොවැම්බර් 2012}}
{{රාජ වංශය|
|surname          = ද්‍රවිඩයන් සය දෙනා
|coat of arms     = 
|country          = [[අනුරාධපුර රාජධානිය]]
|parent house     = 
|titles           = අනුරාධපුරයේ රජ
|founder          = පණ්ඩු
|final ruler= පිතිය
|current head     = 
|founding year    = 436
|dissolution date = 
|deposition = 452
|ethnicity        = [[ද්‍රවිඩ]]
|cadet branches   = 
}}

'''ද්‍රවිඩයන් සය දෙනා''' යනු,   436&amp;nbsp; සිට 452 දක්වා [[අනුරාධපුර රාජධානිය]] පාලකයා කල, බොහෝවිට [[පාණ්ඩ්‍ය රාජ වංශය|පාණ්ඩ්‍ය රාජ වංශයට]]  අයත්වූ [[දෙමළ ජනයා |දෙමළ]] නායකයන් සය දෙනෙකි.

==පසුබිම==
{{ප්‍රධාන|අනුරාධපුර රාජධානිය }}

ද්‍රවිඩයන් සය දෙනා විසින් දිවයින ආක්‍රමණය කිරීමට පෙර, [[අනුරාධපුර රාජධානිය]] පාලනය කලේ  [[අනුරාධපුරයේ මිත්තසේන රජ |මිත්තසේන රජ]] (435-436) විසිනි.

==පාලකයෝ==
===පණ්ඩු===
{{තොරතුරුකොටුව රජ
| name               = පණ්ඩු
| title              = අනුරාධපුරයේ රජ
| image              = 
| caption            = 
| reign              = 436-441
| coronation         = 
| othertitles        = 
| full name          = 
| native_lang1       = 
| native_lang1_name1 = 
| native_lang2       = 
| native_lang2_name1 = 
| predecessor        = [[අනුරාධපුරයේ මිත්තසේන රජ |මිත්තසේන රජ]]
| successor          = [[පාරින්ද]]
| queen              = 
| offspring          = 
| father             = 
| mother             = 
| birth_date         = 
| birth_place        = 
| death_date         = 
| death_place        = 
| date of burial     = 
| place of burial    = 

}}

==මෙයද බලන්න ==
* [[ශ්‍රී ලාංකික රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
* [[මහාවංශය]]


==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි ==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/gen3000.html  විජය ඇන්ඩ් ද ලංකන් මොනාක්ස්]
* [http://lakdiva.org/codrington/sovereigns.html ලක්දිව - ලිස්ට් ඔෆ් ද සව්රින්ස් ඔෆ් ලංකා]
* [https://web.archive.org/web/20210125225457/http://www.mahavamsa.org/ ද මහාවම්ශ හිස්ට්‍රි ඔෆ් ශ්‍රී ලංකා] ද ග්‍රේට් ක්‍රොනිකල් ඔෆ් ශ්‍රී ලංකා
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/slm-kings.htm කම්ප්ලීට් ලිස්ට් ඔෆ් ශ්‍රී ලංකන් ලීඩර්ස්]</text>
      <sha1>dy8kezz2plagen3drk181psmdbn7j3q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>උකුස්සා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45465</id>
    <revision>
      <id>802287</id>
      <parentid>681852</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T17:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixed. (spelling, grammar)</comment>
      <origin>802287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3018" sha1="3kopjmpq0aqv9kldbqy5uz680b0eevo" xml:space="preserve">'''උකුස්සා''' ගේ ආයු කාලය අවුරුදු 70ක් පමණ ය. හොඳින් වැඩුණු උකුස්සෙක් මසුන්, පක්ෂීන්, හාවන්, සර්පයන්, කුඩා මුව පැටවුන් වැනි සතුන් ආහාරයට ගනියි. 30-40 පමණ වන විට උකුස්සාට මරණයත් ජීවිතයත් අතර එක් අභියෝගයක් පැමිණේ. ඒ උකුස්සා අවුරුදු 40ක් පමණ දඩයම් කළ හොට වකුටු වීම, නිය ගැලවීම සහ පිහාටු ගැලවීම වැනි දේ ය. එම නිසා ඌට ගොදුරක් වත් අල්ලා ගැනීමට නොහැකි වනු ඇත. ඉන් පසු ඌ නව ජීවිතයක් තෝරාගනී. විශාල ගල් පර්වතයකට ගොස් තම පිහාටු එකින් එක ගලවා දමා, නියපොතු ගලක අතුල්ලා කඩා දමා, හොටය ගලක වේගයෙන් හප්පා කඩා දමා නිරාහාරව මාස එකහමාරක් පමණ සිටිනු ඇත. මඳක් හෝ හිස සෙලැවුව හොත් හිසේ අභ්‍යන්තරයට ලේ ගොස් ඌ මිය යා හැක. ඉන් පසු උගේ හොටය වැඩී, පිහාටු වැවී, නිය උල් වී ඌ නව ජීවිතයක් අරඹයි[[File:Golden Eagle in flight - 5.jpg|thumb|දකුණ|උකුස්සා]]

'''උකුස්සන්''' යනු විශාල, ශක්තිමත් සහ බුද්ධිමත් පක්ෂී විශේෂයෙකි. මොවුන් ගේ නියපොතු සහ ඇස් ඉතා තියුණුව වැඩී තිබේ. ඒ මොවුන් ගේ ආහාර සොයා ගැනීම පහසු වීම සඳහා ය. සාමාන්‍යයෙන් මොවුන් වාසස්ථාන සඳහා යොදාගන්නේ උස් කඳු පර්වත සහ උස් ගස් ය. ඉකිසියක් වරකට බිත්තර දෙකක් පමණ දමයි. ලෝකයේ අද වන විට උකුසු වර්ග කිහිපයක් ම දැක ගත හැකිය. උකුස්සන් යොදාගෙන අතීතයේ රජවරුන් විවිද තරග පවත්වා ඇති අතර එය සමහර රටවල පැරැණිම ක්‍රීඩාව ද වේ. 

තීක්ෂණ නුවණක් සහ තියුණු ඇස් දෙකක් පිහිටයි.

* අලුත් වැඩියා වෙමීන් පවති</text>
      <sha1>3kopjmpq0aqv9kldbqy5uz680b0eevo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අනුරාධපුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48923</id>
    <redirect title="නුවරගම් පළාත නැගෙනහිර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය" />
    <revision>
      <id>802347</id>
      <parentid>591237</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T06:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>redirect due to this Divisional Secretariat no longer exist</comment>
      <origin>802347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161" sha1="ia8b8h3otdpsrpnsaq9lmcxke6l4o0o" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[නුවරගම් පළාත නැගෙනහිර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය]]</text>
      <sha1>ia8b8h3otdpsrpnsaq9lmcxke6l4o0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:සරස්වතී</title>
    <ns>1</ns>
    <id>61816</id>
    <revision>
      <id>802351</id>
      <parentid>419807</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T06:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}</comment>
      <origin>802351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="kbjvz1awji1n2rj4il81906qgfwg1nh" xml:space="preserve">{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}</text>
      <sha1>kbjvz1awji1n2rj4il81906qgfwg1nh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ත්‍රස්තවාදී සමූහ ලෙස නම්කල ලැයිස්තු</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67831</id>
    <revision>
      <id>802335</id>
      <parentid>801193</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T04:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="244210" sha1="d4wfewgmv5z2lqns0nchcbyb5ctcjnd" xml:space="preserve">{{පරිවර්තනය}}

{{Terrorism}}ජාතික ආණ්ඩු කිහිපයක් සහ ජාත්‍යන්තර සංවිධාන දෙකක් ඔවුන් විසින් ත්‍රස්තවාදීන් ලෙස නම් කරන සංවිධාන ලැයිස්තුවක් නිර්මාණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Lundgren|first1=Magnus|last2=Janson|first2=Emma|last3=Lundqvist|first3=Martin|date=2024|title=Introducing the Proscription of Armed Actors Dataset|journal=Journal of Peace Research|doi=10.1177/00223433241255001|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; පහත දැක්වෙන නම් කරන ලද '''ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායම් ලැයිස්තුව''' වත්මන් සහ හිටපු ජාතික ආණ්ඩු සහ අන්තර්-රාජ්‍ය සංවිධාන විසින් ත්‍රස්තවාදීන් ලෙස නම් කරන ලද කණ්ඩායම් ලැයිස්තුගත කරයි. එවැනි තනතුරු බොහෝ විට කණ්ඩායම්වල ක්‍රියාකාරකම් කෙරෙහි සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කර ඇත.
[[File:Destruction_of_Palmyra_by_Islamic_State_(28305884430).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Destruction_of_Palmyra_by_Islamic_State_(28305884430).jpg|alt=Destruction of Palmyra by the Islamic State, one of the largest and most well-known terrorist groups|වම|thumb|285x285පික්|විශාලතම සහ වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායම් වලින් එකක් වන [[ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය]] විසින් තල්රා විනාශ කිරීම]]
[[ත්‍රස්තවාදය]] ලෙස නම් කර ඇති බොහෝ සංවිධාන තම අරමුණු සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා ත්‍රස්තවාදය මිලිටරි උපක්‍රමයක් ලෙස භාවිතා කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කර ඇති අතර ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ නීතිමය නිර්වචනය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර සම්මුතියක් නොමැත.&lt;ref name=&quot;Williamson2009&quot;&gt;{{cite book|last=Williamson|first=Myra|title=Terrorism, War and International Law: The Legality of the Use of Force Against Afghanistan in 2001|url=https://books.google.com/books?id=VAEPngEACAAJ&amp;pg=PA38|year=2009|publisher=Ashgate|isbn=978-0-7546-7403-0|page=38|access-date=30 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170220035117/https://books.google.com/books?id=VAEPngEACAAJ&amp;pg=PA38|archive-date=20 February 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schmid2011&quot;&gt;{{cite book|last=Schmid|first=Alex P.|author-link=Alex P. Schmid|editor=Alex P. Schmid|title=The Routledge Handbook of Terrorism Research|chapter-url=https://books.google.com/books?id=_PXpFxKRsHgC&amp;pg=PA39|access-date=30 November 2016|year=2011|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-136-81040-4|page=39|chapter=The Definition of Terrorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20170220052128/https://books.google.com/books?id=_PXpFxKRsHgC&amp;pg=PA39|archive-date=20 February 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

හුදකලා වෘක ත්‍රස්තවාදයක් ලෙස සැලකෙන ත්‍රස්තවාදයට චෝදනා ලැබූ අනුබද්ධ නොවන පුද්ගලයින් මෙම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් නොවේ. මෙම ලැයිස්තුව ත්‍රස්තවාදී ලෙස පුළුල් ලෙස සැලකිය හැකි නමුත් ඉහත දක්වා ඇති නිර්ණායක අනුව නිල වශයෙන් නම් නොකළ කණ්ඩායම් ද බැහැර කරයි.

== ත්‍රස්තවාදී සංවිධාන ලෙස නම් කළ ලැයිස්තු ==

=== එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ කමිටුව විසිනි ===
[[එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය|එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ]] ISIL (Da'esh) සහ [[අල්-කයිඩා සම්බාධක කමිටුව]] විසින් ලැයිස්තුගත කර ඇති සංවිධාන.&lt;ref name=&quot;un-qd&quot;&gt;{{cite web |title=Security Council Committee pursuant to resolutions 1267 (1999) 1989 (2011) and 2253 (2015) concerning Islamic State in Iraq and the Levant (Da'esh), Al-Qaida and associated individuals, groups, undertakings and entities |url=https://www.un.org/securitycouncil/sanctions/1267 |access-date=2 March 2020 |publisher=United Nations Security Council}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Organization
!Designators
|-
|{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}}
|[[:en:Abdullah_Azzam_Brigades|Abdullah Azzam Brigades]]&lt;!--QDe.144--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot;&gt;{{cite web |title=Narrative Summaries of Reasons for Listing (ISIL &amp; Al-Qaida Sanctions Committee) |url=https://www.un.org/securitycouncil/sanctions/1267/aq_sanctions_list/summaries |access-date=2 March 2020 |publisher=United Nations Security Council}}&lt;/ref&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot;&gt;{{cite web |author=Ministerio de Justicia y Derechos Humanos de la Nación |title=RePET |url=https://repet.jus.gob.ar/#entidades |access-date=20 February 2020 |language=es}}&lt;/ref&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot;&gt;{{cite web |title=Bahrain Terrorist List (individuals – entities) |url=https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=12342&amp;language=en-US |access-date=3 March 2020 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Kingdom of Bahrain}}&lt;/ref&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot;&gt;{{cite web |date=21 December 2018 |title=Currently listed entities |url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301160957/https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx |archive-date=1 March 2020 |access-date=2 March 2020 |work=Public Safety Canada |publisher=Government of Canada}}&lt;/ref&gt; [[:en:Iraq|Iraq]],&lt;ref name=&quot;moj.gov.iq&quot;&gt;{{cite web |title=Microsoft Word |url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4580.pdf |accessdate=2022-03-04}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot;&gt;{{cite web |author=[[National Police Agency (Japan)]] |date=18 February 2022 |title=国際テロリスト財産凍結法第３条に基づき公告された国際テロリスト |url=https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/040218/040218.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302155009/https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/040218/040218.pdf |archive-date=2 March 2022 |language=Japanese |accessdate=2 March 2022}}&lt;/ref&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot;&gt;{{cite web |date=24 February 2020 |title=Lists associated with Resolutions 1267/1989/2253 and 1988 |url=https://www.police.govt.nz/advice/personal-community/counterterrorism/designated-entities/lists-associated-with-resolutions-1267-1989-2253-1988 |access-date=2 March 2020 |publisher=New Zealand Police}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.wam.ae/ar/news/emirates-arab-international/1395272465559.html|date=15 November 2014|newspaper=Emirates News Agency (WAM)|access-date=16 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141117230142/http://www.wam.ae/ar/news/emirates-arab-international/1395272465559.html|archive-date=17 November 2014|language=ar|script-title=ar:مجلس الوزراء يعتمد قائمة التنظيمات الإرهابية.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot;&gt;{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/government/uae-publishes-list-of-terrorist-organisations-1.1412895|title=UAE publishes list of terrorist organisations|date=15 November 2014|newspaper=Gulf News|access-date=16 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141117190405/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/government/uae-publishes-list-of-terrorist-organisations-1.1412895|archive-date=17 November 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2408700&amp;Language=en|title=UAE cabinet endorses new list of terrorist groups|date=15 November 2014|newspaper=Kuwait News Agency|access-date=16 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129034608/https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2408700&amp;Language=en|archive-date=29 November 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot;&gt;{{cite web |title=Proscribed terrorist groups |url=https://www.gov.uk/government/publications/proscribed-terror-groups-or-organisations--2 |access-date=2 March 2020 |work=[[Home Office]]}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot;&gt;{{cite web |title=Foreign Terrorist Organizations |url=https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227062101/https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/ |archive-date=27 February 2020 |access-date=2 March 2020 |publisher=United States Department of State}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Islamic State - East Asia Province.svg|size=30px|border=}}
|[[:en:Abu_Sayyaf|Abu Sayyaf]]&lt;!--QDe.001--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list&quot;&gt;{{cite web |title=Listed terrorist organisations |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/what-australia-is-doing/terrorist-organisations/listed-terrorist-organisations |access-date=19 May 2024 |work=Australian National Security}}&lt;/ref&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list2&quot;&gt;{{cite web |author=[[National Police Agency (Japan)]] |date=29 October 2021 |title=国際テロリスト財産凍結法第４条及び第６条に基づき指定等を行った国際テロリスト |url=https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/031029/031029.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328223242/https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/031029/031029.pdf |archive-date=28 March 2022 |language=Japanese |accessdate=2 March 2022}}&lt;/ref&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list&quot;&gt;{{cite web |title=LIST OF INDIVIDUALS, ENTITIES AND OTHER GROUPS AND UNDERTAKINGS DECLARED BY THE MINISTER OF HOME AFFAIRS AS SPECIFIED ENTITY UNDER SECTION 66B(1) |url=http://www.moha.gov.my/images/maklumat_bahagian/KK/kdndomestic.pdf |access-date=10 October 2020 |publisher=Ministry of Home Affairs of Malaysia}}&lt;/ref&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Philippines|Philippines]],&lt;ref name=&quot;ph_asg2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sunstar.com.ph/network/local-news/2015/09/11/philippine-court-designates-abu-sayyaf-terrorist-group-429679|title=Philippine court designates Abu Sayyaf a terrorist group|date=11 September 2015|work=Sun Star|access-date=12 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924215155/http://www.sunstar.com.ph/network/local-news/2015/09/11/philippine-court-designates-abu-sayyaf-terrorist-group-429679|archive-date=24 September 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|AQMI Flag asymmetric.svg|size=30px}}
|[[:en:Aden-Abyan_Islamic_Army|Aden-Abyan Islamic Army]]&lt;!--QDe.009--&gt;&lt;!--AKA Islamic Army of Aden--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |title=Islamic Army of Aden |url=https://www.un.org/securitycouncil/sanctions/1267/aq_sanctions_list/summaries/entity/islamic-army-of-aden |access-date=2 March 2020 |publisher=United Nations Security Council}}&lt;/ref&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Al-Akhtar_Trust|Al-Akhtar Trust]]
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{cite web |title=Al-Akhtar Trust |url=https://www.un.org/securitycouncil/sanctions/1267/aq_sanctions_list/summaries/entity/al-akhtar-trust-international |access-date=18 May 2024 |publisher=United Nations Security Council}}&lt;/ref&gt; [[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref&gt;{{CELEX|32009R1102|text=Commission Regulation (EC) No 1102/2009 of 16 November 2009 amending for the 116th time Council Regulation (EC) No 881/2002 imposing certain specific restrictive measures directed against certain persons and entities associated with Usama bin Laden, the Al-Qaida network and the Taliban}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_States|United States]],&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/10/15/world/struggle-for-iraq-money-trail-pakistani-charity-called-terror-front-us-treasury.html|title=THE STRUGGLE FOR IRAQ: MONEY TRAIL; Pakistani Charity Is Called Terror Front by U.S. Treasury|last=O'Brien|first=Timothy L.|date=2003-10-15|work=[[The New York Times]]|access-date=2024-04-03|issn=0362-4331|oclc=1645522}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2009 |title=Amendments concerning the heading 'Legal persons, groups and entities' |url=https://www.legislation.gov.uk/eur/2009/1102/annex/division/1/data.xht |access-date=2024-04-03 |website=legislation.gov.uk |format=XHT}}&lt;/ref&gt; [[:en:Isle_of_Man|Isle of Man]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-03-26 |title=Financial Sanctions: Al-Qaida |url=https://www.gov.im/about-the-government/departments/the-treasury/news/?altTemplate=ViewCategorisedNews&amp;id=13018 |access-date=2024-04-04 |website=www.gov.im}}&lt;/ref&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2007-08-09 |title=Pakistan closes offices of Islamic charities |url=https://www.reuters.com/article/idUSL1885545/ |access-date=2024-04-03 |website=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; [[:en:Panama|Panama]],&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cardenas |first=Delia |date=2005-09-29 |title=Subject: Al-Akhtar Trust International. |url=https://www.superbancos.gob.pa/documents/laws_regulations/circulars/2005/circular_51-2005-en.pdf |access-date=2024-04-03 |website=superbancos.gob.pa |page=1}}&lt;/ref&gt; [[:en:Switzerland|Switzerland]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2003-10-14 |title=Bush-Liste 42 |url=https://www.finma.ch/FinmaArchiv/gwg/d/dokumentationen/gesetze_und_regulierung/sanktionen/Bush_Listen/Bush-Liste%2042.pdf |access-date=2024-04-03 |website=[[Swiss Financial Market Supervisory Authority]] |page=1}}&lt;/ref&gt; [[:en:South_Africa|South Africa]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2005-09-23 |title=NOTIFICATION BY PRESIDENT IN RESPECT OF ENTITIES IDENTIFIED BY THE UNITED NATIONS SECURITY COUNCIL: SECTION 25 OF THE PROTECTION OF CONSTITUTIONAL DEMOCRACY AGAINST TERRORIST AND RELATED ACTIVITIES ACT, 2004 |url=https://www.gov.za/sites/default/files/gcis_document/201409/28039d.pdf |access-date=2024-04-04 |website=www.gov.za |page=3}}&lt;/ref&gt; [[:en:Thailand|Thailand]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The List of Designated Person |url=https://aps.amlo.go.th/aps/public/unlist/detail/46505 |access-date=2024-04-04 |website=aps.amlo.go.th}}&lt;/ref&gt; [[:en:Latvia|Latvia]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Search in the lists of sanctions |url=https://sankcijas.fid.gov.lv/en/subject/view/113227-ano |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801112823/https://sankcijas.fid.gov.lv/en/subject/view/113227-ano |archive-date=2022-08-01 |access-date=2024-04-03 |website=fid.gov.lv}}&lt;/ref&gt; [[:en:Uzbekistan|Uzbekistan]],&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Террорчилик фаолиятида иштирок этаётган ёки иштирок этишда гумон қилинаётган юридик шахсларнинг халқаро рўйхати |url=https://e-ngo.uz/sys/file/download?file_id=53203 |access-date=2024-04-03 |website=e-ngo.uz |page=7 |format=DOCX}}&lt;/ref&gt; [[:en:Cyprus|Cyprus]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Entity screening for sanctions |url=https://stratlink.meci.gov.cy/sanction/un?sort=sanction.type&amp;order=desc&amp;page=1 |access-date=2024-04-03 |website=meci.gov.cy}}&lt;/ref&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Inquiry into extremist movements and radicalism in AustraliaSubmission 3 - Attachment 1 |url=https://www.aph.gov.au/DocumentStore.ashx%3Fid%3D45bfe89e-0246-4217-8310-fad7330a5b6b%26subId%3D702961 |access-date=2024-04-03 |website=aph.gov.au |page=2 |format=PDF}}&lt;/ref&gt; [[:en:South_Korea|South Korea]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=공중협박자금조달금지법상 금융거래제한대상자의 지정·수정·취소 : 13명 |url=https://www.kofiu.go.kr/cmn/file/downloadBoard.do%3FseCd%3D0007%26ordrNo%3D83%26fileOrdrNo%3D2 |access-date=2024-04-03 |website=kofiu.go.kr |pages=5–6 |format=HWP}}&lt;/ref&gt; [[:en:Nigeria|Nigeria]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2009-10-27 |title=CIRCULAR TO BANKS AND OTHER FINANCIAL INSTITUTIONS TERRORIST INDIVIDUALS AND ORGANIZATIONS |url=https://www.cbn.gov.ng/OUT/CIRCULARS/BSD/2009/CIRCULAR%20ON%20TERRORIST%20INDIVIDUAL%20AND%20ORGANISATIONS.PDF |access-date=2024-04-03 |website=cbn.gov.ng |page=11}}&lt;/ref&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2006-04-27 |title=Designation of Terrorist Entities |url=https://gazette.govt.nz/notice/id/2006-go2662 |access-date=2024-04-04 |website=gazette.govt.nz}}&lt;/ref&gt; [[:en:Luxembourg|Luxembourg]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2005-08-24 |title=CIRCULAR CSSF 05/206 |url=https://www.cssf.lu/wp-content/uploads/cssf05_206eng.pdf |access-date=2024-04-03 |website=[[Commission de Surveillance du Secteur Financier]] |page=3}}&lt;/ref&gt; [[:en:Liechtenstein|Liechtenstein]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-03-22 |title=betreffend die Abänderung der Verordnung über Massnahmen gegenüber Personen und Organisationen mit Verbindungen zur Gruppierung &quot;Al-Qaida&quot; |url=https://www.gesetze.li/chrono/html/2012074000?search_text=&amp;search_loc=&amp;sort_col=lgblid&amp;sort_dir=asc&amp;lrnr=&amp;lgblid_von=&amp;lgblid_bis= |access-date=2024-04-04 |website=www.gesetze.li |language=de-CH}}&lt;/ref&gt; [[:en:Trinidad_and_Tobago|Trinidad and Tobago]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CONSOLIDATED LIST OF COURT ORDERS ISSUED BY THE HIGH COURT OF JUSTICE OF THE REPUBLIC OF TRINIDAD AND TOBAGO UNDER SECTION 22B (3) ANTI-TERRORISM ACT, CH. 12:07 |url=https://fiu.gov.tt/wp-content/uploads/Appendix-to-Consolidated-List-CL-04-2016.pdf |access-date=2024-04-03 |website=fiu.gov.tt |page=1}}&lt;/ref&gt; [[:en:Moldova|Moldova]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AL-AKHTAR TRUST INTERNATIONAL |url=https://antiteror.sis.md/content/al-akhtar-trust-international |access-date=2024-04-03 |website=antiteror.sis.md |language=ro}}&lt;/ref&gt; [[:en:Israel|Israel]],&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=NBCTFIsrael - Terror Organization Designation List |url=https://nbctf.mod.gov.il/he/Announcements/Documents/NBCTFIsrael%2520-%2520Terror%2520Organization%2520Designation%2520List_XL.xlsx |access-date=2024-04-03 |website=nbctf.mod.gov.il |format=XLSX}}&lt;/ref&gt; [[:en:Ukraine|Ukraine]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2005-09-25 |title=НАЦІОНАЛЬНИЙ БАНК УКРАЇНИ Департамент з питань запобігання використанню банківської системи для легалізації кримінальних доходів та фінансування тероризму |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/v9513500-05#Text |access-date=2024-04-03 |website=rada.gov.ua}}&lt;/ref&gt; [[:en:Nauru|Nauru]],&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-10-07 |title=ANTI-MONEY LAUNDERING AND TARGETED FINANCIAL SANCTIONS ACT 2023 |url=http://www.nauru.gov.nr/media/194211/fiu_notice_on_united_nations_security_council_consolidated_list.pdf |access-date=2024-04-03 |website=nauru.gov.nr |page=224}}&lt;/ref&gt; [[:en:Taiwan|Taiwan]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=我國戰略性高科技貨品出口實體管理名單 |url=https://icp.trade.gov.tw/ICP/Download.action%3Ffile%3DgxNvvh0VEiQQV2cmwpPZfg%253D%253D |access-date=2024-04-04 |website=icp.trade.gov.tw |page=5 |format=PDF}}&lt;/ref&gt; [[:en:Namibia|Namibia]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-02-19 |title=PUBLICATION OF SANCTION LIST; ISSUING OF FREEZING ORDER AND ISSUING OF ARMS EMBARGO: PREVENTION AND COMBATING OF TERRORIST AND PROLIFERATION ACTIVITIES ACT, 2014 |url=https://archive.gazettes.africa/archive/na/2018/na-government-gazette-dated-2018-02-19-no-6530.pdf |access-date=2024-04-03 |website=archive.gazettes.africa |page=103}}&lt;/ref&gt; [[:en:Azerbaijan|Azerbaijan]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Terrorçuluğun maliyyələşdirilməsinə qarşı mübarizə çərçivəsində barəsində sanksiya tətbiq edilməli olan şəxslərin Ümumi Siyahısı |url=https://www.taxes.gov.az/uploads/vm/siyahi/07062017.pdf |access-date=2024-04-03 |website=taxes.gov.az |page=55}}&lt;/ref&gt; [[:en:Philippines|Philippines]],&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Malinis |first=Eduardo T. |date=2009-01-28 |title=Dissemination of AMLG Resolution No. 3 dated January 14, 2009 |url=https://www.insurance.gov.ph/wp-content/uploads/2023/01/CL2009_06.pdf |access-date=2024-04-03 |website=insurance.gov.ph}}&lt;/ref&gt; [[:en:France|France]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Al-Akhtar Trust International |url=https://gels-avoirs.dgtresor.gouv.fr/Gels/RegistreDetail?idRegistre=2737 |access-date=2024-04-03 |website=dgtresor.gouv.fr |language=fr}}&lt;/ref&gt; [[:en:Indonesia|Indonesia]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=20191122095143 |url=https://www.ppatk.go.id/backend/assets/uploads/20191122095143.xlsx |access-date=2024-04-03 |website=ppatk.go.id |format=XLSX}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}}
|[[:en:Al-Itihaad_al-Islamiya|Al-Itihaad al-Islamiya]]&lt;!--QDe.002--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|ShababFlag.svg|size=30px}}
|[[:en:Al-Mourabitoun_(militant_group)|Al-Mourabitoun]]&lt;!--QDe.141--&gt;{{efn|United States designation of [[Al-Mourabitoun (militant group)|Al-Mourabitoun]] was done as an alias of [[Al-Mulathameen]].&lt;ref name=&quot;us-fto-2013-12-18&quot;/&gt;|group=upper-alpha}}
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Iraq|Iraq]],&lt;ref name=&quot;diyaruna&quot;&gt;{{cite web |last=al-Taie |first=Khalid |title=Iraqi government freezes assets of 93 terrorism supporting entities |url=https://diyaruna.com/en_GB/articles/cnmi_di/features/2020/02/20/feature-03 |access-date=2021-08-12 |website=Diyaruna |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;moj.gov.iq&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto-2013-12-182&quot;&gt;{{cite web |date=18 December 2013 |title=Terrorist Designation of the al-Mulathamun Battalion |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2013/218880.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170121132324/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2013/218880.htm |archive-date=21 January 2017 |access-date=5 November 2014 |work=State.gov}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the Al-Nusra Front (Variant).svg|size=30px}}
|[[:en:Al-Nusra_Front|Al-Nusra Front]]&lt;!--QDe.137--&gt;{{efn|[[Al-Nusra Front]] is considered an alias of [[Hayat Tahrir al-Sham]] by Canada,&lt;ref name=&quot;canada-list&quot;/&gt; New Zealand&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot;/&gt; and the United States.&lt;ref name=&quot;us-hts&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.state.gov/amendments-to-the-terrorist-designations-of-al-nusrah-front/|title=Amendments to the Terrorist Designations of al-Nusrah Front|work=United States Department of State|date=31 May 2018|access-date=2 March 2020}}&lt;/ref&gt; It is considered an alias of Al-Qaeda by the United Kingdom.&lt;ref name=&quot;homeoffice&quot;/&gt; Australia acknowledges that Al-Nusra Front is part of the umbrella group Hayat Tahrir al-Sham, but it does not list Hayat Tahrir al-Sham as a terrorist organization.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/Jabhat-Fatah-al-Sham.aspx|title=Jabhat Fatah al-Sham|work=Australian National Security|access-date=2 March 2020|archive-date=6 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006235914/https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/Jabhat-Fatah-al-Sham.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|group=upper-alpha}}
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;UNAlQaedaamend2&quot;&gt;[https://www.un.org/News/Press/docs/2013/sc11019.doc.htm Security Council Al-Qaida Sanctions Committee Amends Entry of One Entity on Its Sanctions List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140927091951/http://www.un.org/News/Press/docs/2013/sc11019.doc.htm|date=27 September 2014}} – [[UN Security Council]], 30 May 2013. Department of Public Information • News and Media Division • New York&lt;/ref&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Iran|Iran]],&lt;ref&gt;{{cite web |last=Department |first=Attorney-General's |title=Jabhat al-Nusra |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/Jabhatal-Nusra.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705150617/https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/Jabhatal-Nusra.aspx |archive-date=5 July 2017 |access-date=13 April 2019 |website=Australian National Security |language=en-au}}&lt;/ref&gt; [[:en:Iraq|Iraq]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=القضاء العراقي ينشر اعترافات قيادي في النصرة :شيخ قطري مدّ فصيل ارهابي بمليون دولار شهريا » كلكامش برس |url=https://glgamesh.com/140742--.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126110833/https://glgamesh.com/140742--.html |archive-date=26 January 2021 |access-date=24 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=26 June 2020 |title=Qatar and the Al-Nusra Front: an overview of a relationship |url=https://atalayar.com/en/content/qatar-and-al-nusra-front-overview-relationship |access-date=2021-08-12 |website=Atalayar |language=en}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],&lt;ref name=&quot;kz-list&quot;&gt;{{cite web |date=12 December 2023 |title=The list of prohibited foreign organizations in Kazakhstan |url=https://egov.kz/cms/en/articles/religion/zaprewennye_ordanizacii |access-date=19 May 2024 |publisher=Electronic government of the Republic of Kazakhstan}}&lt;/ref&gt; [[:en:Kuwait|Kuwait]],&lt;ref name=&quot;KWT&quot;&gt;{{cite web |date=7 January 2016 |title=5 Kuwaitis acquitted of funding Daesh, Al-Nusra Front |url=https://www.middleeastmonitor.com/20160107-5-kuwaitis-acquitted-of-funding-daesh-al-nusra-front/}}&lt;/ref&gt; [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]&lt;ref name=&quot;kg-list&quot;&gt;{{cite web |date=6 November 2020 |title=21 religious, extremist and terrorist organizations are prohibited in Kyrgyzstan |url=https://en.kabar.kg/news/21-religious-extremist-and-terrorist-organizations-are-prohibited-in-kyrgyzstan/ |access-date=19 May 2024 |website=Kabar}}&lt;/ref&gt; [[:en:Lebanon|Lebanon]],&lt;ref name=&quot;lbn&quot;&gt;{{cite web |date=24 June 2019 |title=إحالة 19 إرهابيا من داعش وجبهة النصرة إلى المحكمة العسكرية اللبنانية |url=https://www.youm7.com/story/2019/6/24/إحالة-19-إرهابيا-من-داعش-وجبهة-النصرة-إلى-المحكمة-العسكرية/4301563 |website=اليوم السابع}}&lt;/ref&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Syria|Syria]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=المحكمة العسكرية دانت مجموعة تابعة لجبهة النصرة |url=http://www.elnashra.com/news/show/1388290/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%83%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%84%D8%AC%D8%A8%D9%87%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A9 |website=elnashra.com |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 October 2016 |title=Al Qaeda-founded rebel group's growth underscores U.S. Challenges in Syria |url=https://www.latimes.com/world/middleeast/la-fg-nusra-syria-20161005-snap-story.html |website=[[Los Angeles Times]]}}&lt;/ref&gt; [[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;russia2&quot;&gt;{{cite web |date=2 December 2023 |script-title=ru:Единый федеральный список организаций, в том числе иностранных и международных организаций, признанных в соответствии с законодательством Российской Федерации террористическими |url=http://www.fsb.ru/fsb/npd/terror.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514033426/http://www.fsb.ru/fsb/npd/terror.htm |archive-date=14 May 2024 |language=ru}}&lt;/ref&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref name=&quot;ksa2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-security-idUSBREA260SM20140307|title=Saudi Arabia designates Muslim Brotherhood terrorist group|date=7 March 2014|work=Reuters|access-date=1 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016105731/http://www.reuters.com/article/2014/03/07/us-saudi-security-idUSBREA260SM20140307|archive-date=16 October 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],&lt;ref name=&quot;tj-list&quot;&gt;{{cite web |title=The list of terrorists and extremists |url=https://nbt.tj/en/financial_monitoring/perechni.php |access-date=3 March 2020 |publisher=National Bank of Tajikistan}}&lt;/ref&gt; [[:en:Turkey|Turkey]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://english.al-akhbar.com/content/turkey-blacklists-al-nusra-front-terror-group|title=Turkey blacklists al-Nusra Front as terror group|date=3 June 2014|access-date=3 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914094454/https://english.al-akhbar.com/content/turkey-blacklists-al-nusra-front-terror-group|archive-date=14 September 2018|publisher=[[Al Akhbar (Lebanon)|Al Akhbar]]|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=T.C. Resmî Gazete |url=https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/06/20140603.htm |url-status=dead |website=resmigazete.gov.tr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180914022425/http://www.resmigazete.gov.tr/main.aspx?home=http%3A%2F%2Fwww.resmigazete.gov.tr%2Feskiler%2F2014%2F06%2F20140603.htm&amp;main=http%3A%2F%2Fwww.resmigazete.gov.tr%2Feskiler%2F2014%2F06%2F20140603.htm |archivedate=14 September 2018}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;statenusra2&quot;&gt;{{cite web |title=Terrorist Designations of the al-Nusrah Front as an Alias for al-Qa'ida in Iraq |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2012/12/201759.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130213913/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2012/12/201759.htm |archive-date=30 January 2017 |access-date=28 June 2013 |work=United States Department of State}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}}
|[[:en:Al-Qaeda|al-Qaeda]]&lt;!--QDe.004--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Resolutions adopted by the United Nations Security Council since 1946 |url=https://www.un.org/en/sc/documents/resolutions/index.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140215093204/http://www.un.org/en/sc/documents/resolutions/index.shtml |archive-date=15 February 2014 |access-date=19 February 2014 |publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt; [[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;EU2004&quot;&gt;{{CELEX|52004DC0700|text=Communication from the Commission to the Council and the European Parliament on the Prevention of and the Fight against Terrorist Financing through measures to improve the exchange of information, to strengthen transparency and enhance the traceability of financial transactions}}&lt;/ref&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Brazil|Brazil]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=2011-06-01 |title=O Brasil e o terrorismo internacional |url=https://congressoemfoco.uol.com.br/opiniao/colunas/o-brasil-e-o-terrorismo-internacional/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102140923/https://congressoemfoco.uol.com.br/reportagem/o-brasil-e-o-terrorismo-internacional/ |archive-date=2 Nov 2023 |access-date=2020-10-10 |website=Congresso em Foco |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:China|China]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 May 2011 |title=Foreign Ministry Spokesperson Jiang Yu's Remarks on the Killing of Al-Qaeda Leader Bin Laden in Pakistan |url=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/xwfw_665399/s2510_665401/2535_665405/t819914.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525101605/https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/xwfw_665399/s2510_665401/2535_665405/t819914.shtml |archive-date=25 May 2019 |access-date=28 June 2019 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China}}&lt;/ref&gt; [[:en:India|India]],&lt;ref name=&quot;india2&quot;&gt;{{cite web |date=March 2023 |title=LIST OF ORGANISATIONS DESIGNATED AS ‘TERRORIST ORGANIZATIONS’ UNDER SECTION 35 OF THE UNLAWFUL ACTIVITIES (PREVENTION) ACT, 1967, LISTED IN THE 1St SCHEDULE OF THE ACT |url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/2023-03/TERRORIST_ORGANIZATIONS_10032023.pdf |access-date=16 May 2024 |work=[[Ministry of Home Affairs (India)]] |format=PDF}}&lt;/ref&gt; [[:en:Indonesia|Indonesia]],&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Indonesia's Long Battle With Islamic Extremism|url=http://time.com/4181557/jakarta-terrorist-attacks-indonesia-isis/|access-date=11 January 2019|magazine=Time|archive-date=19 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219035550/https://time.com/4181557/jakarta-terrorist-attacks-indonesia-isis/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[:en:Iran|Iran]],&lt;ref name=&quot;iranTalkFox2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/2007/06/12/iran-wants-to-talk-with-us-just-not-about-nukes/|title=Iran Wants to Talk With U.S.; Just Not About Nukes|last=Moody|first=John|date=12 June 2007|newspaper=Fox News|access-date=25 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225195502/http://www.foxnews.com/story/2007/06/12/iran-wants-to-talk-with-us-just-not-about-nukes/|archive-date=25 December 2013|quote=[...] Al Qaeda, which Shiite-dominated Iran considers a terrorist organization [...]|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:Israel|Israel]],&lt;ref name=&quot;Israel2006&quot;&gt;{{cite web |date=21 March 2006 |title=Summary of indictments against Al-Qaeda terrorists in Samaria |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Terrorism+and+Islamic+Fundamentalism-/Summary+of+indictments+against+Al-Qaeda+terrorists+in+Samaria+21-Mar-2006.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170621152347/http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Terrorism+and+Islamic+Fundamentalism-/Summary+of+indictments+against+Al-Qaeda+terrorists+in+Samaria+21-Mar-2006.htm |archive-date=21 June 2017 |access-date=4 May 2011 |publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;justice.gov.il&quot;&gt;{{cite web |title=LIST OF DECLARATIONS AND ORDERS – Unofficial Translation |url=http://www.justice.gov.il/NR/rdonlyres/9C960928-70AB-428A-BCCC-2E6091F2BDE3/40880/impa_terror_eng_17012013.doc |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810135338/http://www.justice.gov.il/NR/rdonlyres/9C960928-70AB-428A-BCCC-2E6091F2BDE3/40880/impa_terror_eng_17012013.doc |archive-date=10 August 2014 |access-date=22 September 2020}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;mofajp2005&quot;&gt;{{cite　web |author=Diplomatic Bluebook |year=2005 |title=Japan's Foreign Policy in Major Diplomatic Fields |url=https://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2005/ch3-a.pdf |access-date=2 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Japan&quot;&gt;{{cite web |author=Diplomatic Bluebook |year=2002 |title=B. Terrorist Attacks in the United States and the Fight Against Terrorism |url=http://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2002/chap1-b.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614032134/http://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2002/chap1-b.pdf |archive-date=14 June 2007 |access-date=11 June 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],&lt;ref name=&quot;kz-list&quot; /&gt; [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]],&lt;ref name=&quot;kg-list&quot; /&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref name=&quot;pakistanlist&quot;&gt;{{cite web |date=24 October 2012 |title=List of bannned organization in Pakistan |url=http://tribune.com.pk/story/456294/list-of-banned-organisations-in-pakistan/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026232240/http://tribune.com.pk/story/456294/list-of-banned-organisations-in-pakistan/ |archive-date=26 October 2012 |work=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt; [[:en:Paraguay|Paraguay]],&lt;ref name=&quot;PAR&quot;&gt;{{cite web |date=20 August 2019 |title=Paraguay adds Hamas, Hezbollah to terrorism list |url=https://www.middleeastmonitor.com/20190820-paraguay-adds-hamas-hezbollah-to-terrorism-list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820181540/https://www.middleeastmonitor.com/20190820-paraguay-adds-hamas-hezbollah-to-terrorism-list/ |archive-date=20 August 2019 |access-date=20 August 2019 |website=Middle East Monitor}}&lt;/ref&gt; [[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;russia2&quot; /&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=سياسي / وزارة الداخلية: بيان بالمحظورات الأمنية والفكرية على المواطن والمقيم ، وإمهال المشاركين بالقتال خارج المملكة 15 يوما إضافية لمراجعة النفس والعودة إلى وطنهم / إضافة أولى وكالة الأنباء السعودية |url=https://www.spa.gov.sa/viewstory.php?newsid=1206711 |publisher=Spa.gov.sa |accessdate=2022-03-04}}&lt;/ref&gt; [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],&lt;ref name=&quot;tj-list&quot; /&gt; [[:en:Turkey|Turkey]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Turkey's Contributions to International Community's Efforts to Fight Terrorism |url=http://www.mfa.gov.tr/turkey_s-contributions-to-international-community_s-efforts-to-fight-terrorism.en.mfa |access-date=16 February 2020 |website=Republic of Turkey Ministry of Foreign Affairs}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|ShababFlag.svg|size=30px}}
|[[:en:Al-Qaeda_in_the_Arabian_Peninsula|al-Qaeda in the Arabian Peninsula]]&lt;!--QDe.129--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref name=&quot;SaudiArabiaTerrorist2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.kansascity.com/2014/03/07/4873900/saudi-arabia-declares-muslim-brotherhood.html|title=Saudi Arabia declares Muslim Brotherhood a terrorist group|last1=Youssef|first1=Nancy A.|date=7 March 2014|newspaper=[[Kansas City Star]]|access-date=8 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308132814/http://www.kansascity.com/2014/03/07/4873900/saudi-arabia-declares-muslim-brotherhood.html|archive-date=8 March 2014|author2=Adam Baron|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}}
|[[:en:Al-Qaeda_in_the_Islamic_Maghreb|al-Qaeda in the Islamic Maghreb]]&lt;!--QDe.014--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;russia2&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Ansar al-Sharia (Libya).svg|size=30px}}
|[[:en:Ansar_al-Sharia_(Libya)|Ansar al-Sharia (Libya)]]{{efn|Iraq and United States lists Ansar al-Sharia in Libya as two separate organizations: [[Ansar al-Sharia (Libya)|Ansar al-Sharia in Benghazi]] and [[Ansar al-Sharia (Derna)|Ansar al-Sharia in Darnah]].&lt;ref name=&quot;moj.gov.iq&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2014/01/219519.htm |title=Ansar al-Shari'a Organizations and Leaders Terrorist Designations of Three Ansar al-Shari'a Organizations and Leaders |publisher=U.S. Department of State |date=10 January 2014 |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt;|group=upper-alpha}}
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Iraq|Iraq]],&lt;ref name=&quot;moj.gov.iq&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Turkey|Turkey]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=26 November 2014 |title=Turkey blacklists Libya's Ansar al-Sharia – Turkey News |url=https://www.hurriyetdailynews.com/turkey-blacklists-libyas-ansar-al-sharia-74841}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Ansar_al-Sharia_(Tunisia)|Ansar al-Sharia in Tunisia]]&lt;!--QDe.143--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Iraq|Iraq]],&lt;ref name=&quot;moj.gov.iq&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Tunisia|Tunisia]],&lt;ref name=&quot;tunisia-2013-08-272&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-23853241|title=BBC News – Tunisia declares Ansar al-Sharia a terrorist group|date=27 August 2013|access-date=19 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180816134722/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-23853241|archive-date=16 August 2018|publisher=BBC|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Ansar al-Islam.svg|size=30px}}
|[[:en:Ansar_al-Islam_in_Kurdistan|Ansar al-Islam]]&lt;!--QDe.098--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|ShababFlag.svg|size=30px}}
|[[:en:Ansar_Dine|Ansar Dine]]&lt;!--QDe.135--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Iraq|Iraq]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Microsoft Word |url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4542.pdf |accessdate=2022-03-04}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]],&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]]&lt;ref name=&quot;Public Safety Canada-2021&quot;&gt;{{cite web |date=2021-02-03 |title=Currently listed entities |url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx |access-date=2021-02-03 |website=Public Safety Canada |publication-date=2019-06-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Ansaru.svg|size=30px}}
|[[:en:Ansaru|Ansaru]]&lt;!--QDe.142--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Iraq|Iraq]],&lt;ref name=&quot;diyaruna&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;moj.gov.iq&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Armed_Islamic_Group_of_Algeria|Armed Islamic Group of Algeria]]&lt;!--QDe.006--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt;&lt;!--United States delisted 10/15/2010--&gt;
|-
|
|[[:en:Osbat_al-Ansar|Osbat al-Ansar]]&lt;!--QDe.007--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],&lt;ref name=&quot;kz-list&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;russia2&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Islamic State flag.svg|size=30px|border=}}
|[[:en:Boko_Haram|Boko Haram]]&lt;!--QDe.138--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Iraq|Iraq]],&lt;ref name=&quot;diyaruna&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;moj.gov.iq&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Turkey|Turkey]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref&gt;[https://www.un.org/News/Press/docs/2014/sc11410.doc.htm Security Council Al-Qaida Sanctions Committee Adds Boko Haram to Its Sanctions List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140531023915/http://www.un.org/News/Press/docs//2014/sc11410.doc.htm|date=31 May 2014}} – [[UN Security Council]], 22 May 2014. Department of Public Information • News and Media Division • New York&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Caucasian Emirate.svg|size=30px}}
|[[:en:Caucasus_Emirate|Caucasus Emirate]]&lt;!--QDe.131--&gt;&lt;!--AKA Emarat Kavkaz--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;UN-2011-07-292&quot;&gt;{{cite web |date=29 July 2011 |title=Security Council Committee pursuant to resolutions 1267 (1999) and 1989 (2011) concerning Al-Qaida and associated individuals and entities: QE.E.131.11. EMARAT KAVKAZ |url=https://www.un.org/sc/committees/1267/NSQE13111E.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141105142014/http://www.un.org/sc/committees/1267/NSQE13111E.shtml |archive-date=5 November 2014 |publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;russia2&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;statecaucasusemirate2&quot;&gt;{{cite web |title=Designation of Caucasus Emirate |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2011/05/164312.htm |access-date=26 May 2011 |work=United States Department of State}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}}
|[[:en:Egyptian_Islamic_Jihad|Egyptian Islamic Jihad]]&lt;!--QDe.003--&gt;{{efn|[[Egyptian Islamic Jihad]] is considered an alias of [[Al-Qaeda]] by Canada.&lt;ref name=&quot;canada-list&quot;/&gt;|group=upper-alpha}}
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;russia2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt;
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Taliban.svg|size=30px}}
|[[:en:Haqqani_network|Haqqani network]]
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}}
|[[:en:Harkat-ul-Jihad_al-Islami|Harkat-ul-Jihad al-Islami]]
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Harkat-ul-Mujahideen.svg|size=30px}}
|[[:en:Harkat-ul-Mujahideen|Harkat-ul-Mujahideen]]&lt;!--QDe.008--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:India|India]],&lt;ref name=&quot;india2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Harakat Sham al-Islam.svg|size=30px}}
|[[:en:Harakat_Sham_al-Islam|Harakat Sham al-Islam]]&lt;!--QDe.149--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]],&lt;ref name=&quot;US-24September142&quot;&gt;{{cite web |date=24 September 2014 |title=Designations of Foreign Terrorist Fighters |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2014/09/232067.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170121130321/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2014/09/232067.htm |archive-date=21 January 2017 |access-date=25 September 2014 |publisher=US Department of State}}&lt;/ref&gt; [[:en:Morocco|Morocco]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Décision de la CNASNU n°03/2022, du 07 avril 2022, portant publication de la liste locale |url=https://cnasnu.justice.gov.ma/wp-content/uploads/2022/04/Decision_CNASNU_03_liste-locale_designation_fullfin.pdf |website=CNASNU}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Harkat_ul-Ansar|Jamiat ul-Ansar]]{{efn|[[Harkat ul-Ansar]] is considered an alias of [[Harkat-ul-Mujahideen]] by the United Nations.&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot;/&gt;|group=upper-alpha}}
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],{{Refn|Canada lists [[Harkat ul-Ansar]] under the [[Harkat-ul-Mujahideen]] entry.&lt;ref name=&quot;canada-list&quot;/&gt;}} [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:India|India]],&lt;ref name=&quot;india2&quot; /&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]]&lt;ref name=&quot;pakistanlist&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Hayat_Tahrir_al-Sham|Hayat Tahrir al-Sham]]{{efn|The United Kingdom considers Hayat Tahrir al-Sham as an alias of Al-Qaeda.&lt;ref name=&quot;homeoffice&quot;/&gt;|group=upper-alpha}}
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;russia2&quot; /&gt; [[:en:Turkey|Turkey]],&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-turkey-idUSKCN1LG1XM|title=Turkey designates Syria's Tahrir al-Sham as terrorist group|date=31 August 2018|work=Reuters|access-date=13 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530012016/https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-turkey-idUSKCN1LG1XM|archive-date=30 May 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]], [[:en:Morocco|Morocco]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 May 2022 |title=Documents: voici la nouvelle liste des individus et des entités classés terroristes par le Maroc |url=https://www.h24info.ma/maroc/documents-voici-la-nouvelle-liste-des-individus-et-des-entites-classes-terroristes-par-le-maroc/ |access-date=2022-10-08 |website=H24info.ma |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}}
|[[:en:Islamic_Jihad_Union|Islamic Jihad Union]]
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:China|China]],&lt;ref name=&quot;Dawn-China&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.dawn.com/news/1051477/three-groups-active-in-xinjiang-banned|title=Three groups active in Xinjiang banned|date=24 October 2013|newspaper=[[Dawn News]]|access-date=1 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117162526/http://www.dawn.com/news/1051477/three-groups-active-in-xinjiang-banned|archive-date=17 November 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]&lt;ref name=&quot;kg-list&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref name=&quot;paklist&quot;&gt;{{cite web |date=5 March 2019 |title=Pakistan issues list of 68 proscribed organizations |url=https://www.thenews.com.pk/latest/440185-pakistan-issues-list-of-68-proscribed-organizations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702201951/https://www.thenews.com.pk/latest/440185-pakistan-issues-list-of-68-proscribed-organizations |archive-date=2 July 2019 |access-date=2 July 2019 |work=[[The News International]]}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}}
|[[:en:Islamic_Movement_of_Uzbekistan|Islamic Movement of Uzbekistan]]&lt;!--QDe.010--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:China|China]],&lt;ref name=&quot;Dawn-China&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],&lt;ref name=&quot;kz-list&quot; /&gt; [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]&lt;ref name=&quot;kg-list&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref name=&quot;paklist&quot; /&gt; [[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;russia2&quot; /&gt; [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],&lt;ref name=&quot;tj-list&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|[[File:Islamic_State_–_Sahel_Province.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Islamic_State_%E2%80%93_Sahel_Province.svg|37x37පික්]]
|[[:en:Islamic_State_in_the_Greater_Sahara|Islamic State in the Greater Sahara]]&lt;!--QDe.163--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;Public Safety Canada-2021&quot; /&gt; [[:en:Iraq|Iraq]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Microsoft Word |url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4582.pdf |accessdate=2022-03-04}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|[[File:AQMI_Flag_asymmetric.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AQMI_Flag_asymmetric.svg|30x30පික්]]
|[[:en:Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant|Islamic State of Iraq and the Levant]]
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;UNAlQaedaamend2&quot; /&gt; [[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;berghof-foundation.org2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.berghof-foundation.org/fileadmin/redaktion/Publications/Other_Resources/RLM_EU_Terrorist_Listing.pdf|title=EU Terrorist Listing – An Overview about Listing and Delisting Procedures|last1=Wahlisch|first1=Martin|date=2010|access-date=3 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020224508/http://www.berghof-foundation.org/fileadmin/redaktion/Publications/Other_Resources/RLM_EU_Terrorist_Listing.pdf|archive-date=20 October 2014|publisher=Berghof Peace Support|agency=Berghof Foundation|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:China|China]],&lt;ref&gt;{{cite web |script-title=zh:习近平就我国公民被恐怖组织杀害事件发表讲话 |url=http://www.mfa.gov.cn/web/zyxw/t1316327.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221030351/http://www.mfa.gov.cn/web/zyxw/t1316327.shtml |archive-date=21 December 2016 |access-date=2020-05-23 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China |language=zh}}&lt;/ref&gt; [[:en:Egypt|Egypt]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/egypt-brands-jihadist-isil-a-terrorist-group.aspx?pageID=238&amp;nID=75033&amp;NewsCatID=352|title=Egypt brands jihadist ISIL a 'terrorist group'|date=30 November 2014|work=[[Hürriyet Daily News]]|access-date=20 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141221125145/http://www.hurriyetdailynews.com/egypt-brands-jihadist-isil-a-terrorist-group.aspx?pageID=238&amp;nID=75033&amp;NewsCatID=352|archive-date=21 December 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:India|India]],&lt;ref name=&quot;india2&quot; /&gt; [[:en:Indonesia|Indonesia]],&lt;ref name=&quot;Indonesia&quot;&gt;{{cite news|url=http://en.tempo.co/read/news/2014/08/02/055596766/BNPT-Declares-ISIS-a-Terrorist-Organization|title=BNPT Declares ISIS a Terrorist Organization|date=2 August 2014|work=Tempo}}&lt;/ref&gt;[[:en:Iraq|Iraq]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Microsoft Word |url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4546.pdf |accessdate=2022-03-04}}&lt;/ref&gt; [[:en:Iran|Iran]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iran's Khamenei: United States 'created' ISIL |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/6/13/irans-khamenei-blames-us-for-regional-instability |publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt; [[:en:Israel|Israel]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 September 2014 |title=Ya'alon declared the organization &quot;Islamic State&quot; as a terrorist organization: Report |url=http://www.haaretz.co.il/news/politics/1.2424208 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140907092530/http://www.haaretz.co.il/news/politics/1.2424208 |archive-date=7 September 2014 |access-date=3 September 2014 |work=[[haaretz]]}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:Jordan|Jordan]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=السجن 5 سنوات لاردني انضم لـ&quot;تنظيم ارهابي&quot; في سوريا |url=https://www.aljoumhouria.com/ar/news/125307 |website=الجمهورية}}&lt;/ref&gt; [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],&lt;ref name=&quot;kz-list&quot; /&gt; [[:en:Kuwait|Kuwait]],&lt;ref name=&quot;KWT&quot; /&gt; [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]&lt;ref name=&quot;kg-list&quot; /&gt; [[:en:Lebanon|Lebanon]],&lt;ref name=&quot;lbn&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Lebanon arrests 3 accused of belonging to IS – Xinhua &amp;#124; English.news.cn |url=http://www.xinhuanet.com/english/2020-06/18/c_139149312.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524132225/http://www.xinhuanet.com/english/2020-06/18/c_139149312.htm |archive-date=24 May 2022 |access-date=28 June 2020}}&lt;/ref&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref name=&quot;paklist&quot; /&gt; [[:en:Paraguay|Paraguay]],&lt;ref name=&quot;PAR&quot; /&gt; [[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;russia2&quot; /&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref name=&quot;ksa2&quot; /&gt; [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],&lt;ref name=&quot;tj-list&quot; /&gt; [[:en:Turkey|Turkey]],&lt;ref name=&quot;turkey2&quot;&gt;{{cite web |title=TÜRKİYE'DE HALEN FAALİYETLERİNE DEVAM EDEN BAŞLICA TERÖR ÖRGÜTLERİ |url=http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html |url-status=dead |website=egm.gov.tr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114042731/http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html |archivedate=14 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Archived copy |url=http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/06/20140603-16-1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630175643/http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/06/20140603-16-1.pdf |archive-date=30 June 2014 |access-date=15 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|[[File:Islamic_State_–_Khurasan_Province.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Islamic_State_%E2%80%93_Khurasan_Province.svg|31x31පික්]]
|[[:en:Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant_–_Khorasan_Province|Islamic State of Iraq and the Levant – Khorasan Province]]&lt;!--QDe.161--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=27 August 2021 |title=Islamic State Khorasan Province |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/Islamic-State-Khorasan-Province.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006204711/https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/Islamic-State-Khorasan-Province.aspx |archive-date=6 October 2021 |access-date=27 August 2021 |website=Australian National Security}}&lt;/ref&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Iraq|Iraq]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Microsoft Word |url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4543.pdf |accessdate=2022-03-04}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:India|India]],&lt;ref name=&quot;india2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|[[File:Islamic_State_–_Libya_Province.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Islamic_State_%E2%80%93_Libya_Province.svg|35x35පික්]]
|[[:en:Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant_–_Libya_Province|Islamic State of Iraq and the Levant – Libya Province]]&lt;!--QDe.165--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list&quot; /&gt; [[:en:Iraq|Iraq]],&lt;ref name=&quot;IS IQ&quot;&gt;{{cite web |title=Microsoft Word |url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4583.pdf |accessdate=2022-03-04}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|[[File:Islamic_State_–_Yemen_Province.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Islamic_State_%E2%80%93_Yemen_Province.svg|35x35පික්]]
|[[:en:Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant_–_Yemen_Province|Islamic State of Iraq and the Levant – Yemen Province]]&lt;!--QDe.166--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Iraq|Iraq]],&lt;ref name=&quot;IS IQ&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto1905162&quot;&gt;{{cite web |date=19 May 2016 |title=Terrorist Designations of ISIL-Yemen, ISIL-Saudi Arabia, and ISIL-Libya |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2016/05/257388.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170121122527/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2016/05/257388.htm |archive-date=21 January 2017 |access-date=1 December 2016 |work=U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Islamic_State_–_West_Africa_Province.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Islamic_State_%E2%80%93_West_Africa_Province.svg|30x30පික්]]
|[[:en:Islamic_State's_West_Africa_Province|Islamic State's West Africa Province]]&lt;!--QDe.162--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Jaishi-e-Mohammed.svg|size=30px}}
|[[:en:Jaish-e-Mohammed|Jaish-e-Mohammed]]&lt;!--QDe.019--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:India|India]],&lt;ref name=&quot;india2&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref name=&quot;pakistanlist&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Jaysh al-Muhajireen wal-Ansar.png|size=30px}}
|[[:en:Jaish_al-Muhajireen_wal-Ansar|Jaish al-Muhajireen wal-Ansar]]
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;US-24September142&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Jamaah_Ansharut_Daulah|Jamaah Ansharut Daulah]]&lt;!--QDe.164--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Indonesia|Indonesia]],&lt;ref name=&quot;Indonesia&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]]&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Jamaah_Ansharut_Tauhid|Jamaah Ansharut Tauhid]]&lt;!--QDe.133--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Indonesia|Indonesia]],&lt;ref name=&quot;BNPT's list of terror organization&quot;&gt;{{cite web |date=29 December 2021 |title=List of designated terrorist groups, National Counter Terrorism Agency (Indonesia) |url=https://www.liputan6.com/news/read/4841075/bnpt-beberkan-aktivitas-terkini-6-kelompok-jaringan-terorisme-yang-masih-bergerak |website=liputan6.com}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}}
|[[:en:Jama'at_Nasr_al-Islam_wal_Muslimin|Jama'at Nasr al-Islam wal Muslimin]]&lt;!--QDe.159--&gt;{{efn|[[Jama'at Nasr al-Islam wal Muslimin]] is considered an alias of [[Al-Mourabitoun (militant group)|Al-Mourabitoun]] by Canada.&lt;ref name=&quot;canada-list&quot;/&gt;|group=upper-alpha}}
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Iraq|Iraq]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iraqi, international co-operation to end terror financing |url=http://diyaruna.com/en_GB/articles/cnmi_di/features/2018/12/20/feature-01}}&lt;/ref&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{Flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}}
|[[:en:Jamaat-ul-Ahrar|Jamaat-ul-Ahrar]]&lt;!--QDe.152--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref name=&quot;paklist&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto0308162&quot;&gt;{{cite web |date=3 August 2016 |title=State Department Terrorist Designations of Jamaat-ul-Ahrar and Mohamed Abrini |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2016/08/260790.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414190017/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2016/08/260790.htm |archive-date=14 April 2019 |access-date=5 August 2016 |publisher=State.gov}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}}
|[[:en:Jemaah_Islamiyah|Jemaah Islamiyah]]&lt;!--QDe.092--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt;[[:en:Indonesia|Indonesia]],&lt;ref name=&quot;BNPT's list of terror organization&quot; /&gt;[[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;mofa.go.jp&quot;&gt;{{cite web |date=5 July 2002 |title=Implementation of the Measures including the Freezing of Assets against Terrorists and the Like |url=http://www.mofa.go.jp/announce/announce/2002/7/0705.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406134416/http://www.mofa.go.jp/announce/announce/2002/7/0705.html |archive-date=6 April 2013 |access-date=21 November 2013 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Japan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list2&quot; /&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Jund al-Aqsa.svg|size=30px}}
|[[:en:Jund_al-Aqsa|Jund al-Aqsa]]&lt;!--QDe.156--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite web |date=17 February 2016 |title=Syrian terrorist list produces 163 names and no agreement |url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-terrorist-idUSKCN0VQ25E |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602224106/http://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-terrorist-idUSKCN0VQ25E |archive-date=2 June 2017 |access-date=1 July 2017 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto200916&quot;&gt;{{cite web |date=20 September 2016 |title=State Department Terrorist Designation of Jund al-Aqsa |url=https://www.state.gov/j/ct/rls/other/des/266479.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203084954/https://www.state.gov/j/ct/rls/other/des/266479.htm |archive-date=3 February 2017 |access-date=19 February 2017 |publisher=State.gov}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|AQMI_Flag_asymmetric.svg|size=30px}}
|[[:en:Jund_al-Khilafah|Jund al-Khilafah]]
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],&lt;ref name=&quot;kz-list&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|ImamBukhariJamaatflag.png|size=30px}}
|[[:en:Katibat_al-Imam_al-Bukhari|Katibat al-Imam al-Bukhari]]
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Iraq|Iraq]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Microsoft Word - ?????? ??????? |url=https://www.moj.gov.iq/upload/pdf/4490.pdf |access-date=7 October 2023 |website=www.moj.gov.iq}}&lt;/ref&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]&lt;ref name=&quot;kg-list&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref&gt;{{cite web |date=22 March 2018 |title=State Department Terrorist Designation of Katibat al-Imam al-Bukhari |url=https://www.state.gov/state-department-terrorist-designation-of-katibat-al-imam-al-bukhari/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190706155009/https://www.state.gov/state-department-terrorist-designation-of-katibat-al-imam-al-bukhari/ |archive-date=6 July 2019 |access-date=22 May 2019 |publisher=U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Katibat al-Tawhid wal-Jihad.svg|size=30px}}
|[[:en:Katibat_al-Tawhid_wal-Jihad|Katibat al-Tawhid wal-Jihad]]
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Terrorist Designation of Katibat al Tawhid wal Jihad |url=https://www.state.gov/terrorist-designation-of-katibat-al-tawhid-wal-jihad/ |access-date=2023-12-14 |website=United States Department of State |language=en}}&lt;/ref&gt; [[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;russia2&quot; /&gt; [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Государственная служба финансовой разведки при Министерстве финансов Кыргызской Республики - Всем финансовым учреждениям и нефинансовой категории лиц Кыргыз тилинде бул материал азырынча жеткиликтүү эмес |url=https://www.fiu.gov.kg/news/1154 |access-date=2023-12-19 |website=www.fiu.gov.kg}}&lt;/ref&gt; [[:en:Moldova|Moldova]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KHATIBA AL-TAWHID WAL-JIHAD (KTJ) |url=https://antiteror.sis.md/content/khatiba-al-tawhid-wal-jihad-ktj |access-date=2024-04-03 |website=antiteror.sis.md}}&lt;/ref&gt; [[:en:Israel|Israel]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Lashkar-e-Taiba.svg|size=30px}}
|[[:en:Lashkar-e-Taiba|Lashkar-e-Taiba]]&lt;!--QDe.118--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:India|India]],&lt;ref name=&quot;india2&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;mofajp2005&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt;   [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref name=&quot;pakistanlist&quot; /&gt; [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],&lt;ref name=&quot;tj-list&quot; /&gt; [[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;russia2&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Lashkar-e-Jhangvi.svg|size=30px}}
|[[:en:Lashkar-e-Jhangvi|Lashkar-e-Jhangvi]]&lt;!--QDe.096--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref name=&quot;pakistanlist&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Libyan_Islamic_Fighting_Group|Libyan Islamic Fighting Group]]&lt;!--QDe.011--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]]&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt;&lt;!--United Kingdom delisted in November 2019--&gt;&lt;!--United States delisted on 12/9/2015--&gt;
|-
|
|[[:en:Moroccan_Islamic_Combatant_Group|Moroccan Islamic Combatant Group]]&lt;!--QDe.089--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:Morocco|Morocco]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.letemps.ch/monde/un-groupe-actif-europe-six-ans|title=Un groupe actif en Europe depuis six ans|date=2004-04-01|work=Le Temps|access-date=2022-10-24|language=fr|issn=1423-3967}}&lt;/ref&gt;&lt;!--United States delisted on 10/11/2005--&gt;
|-
|
|[[:en:Movement_for_Oneness_and_Jihad_in_West_Africa|Movement for Oneness and Jihad in West Africa]]
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;{{Failed verification|date=March 2020}}
|-
|{{flagicon image|Flag of Eastern Indonesian Mujahideen (Mujahidin Indonesia Timur).svg|size=30px}}
|[[:en:Mujahidin_Indonesia_Timur|Mujahidin Indonesia Timur]]&lt;!--QDe.150--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNSC sanctions |url=https://www.un.org/sc/suborg/en/sanctions/1267/aq_sanctions_list/summaries/entity/mujahidin-indonesian-timur-(mit) |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160910190818/https://www.un.org/sc/suborg/en/sanctions/1267/aq_sanctions_list/summaries/entity/mujahidin-indonesian-timur-(mit) |archive-date=10 September 2016 |access-date=19 July 2016}}&lt;/ref&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:Indonesia|Indonesia]],&lt;ref name=&quot;BNPT's list of terror organization&quot; /&gt;[[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Society_of_the_Revival_of_Islamic_Heritage|Society of the Revival of Islamic Heritage]]
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;russia2&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Tariq_Gidar_Group|Tariq Gidar Group]]
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=State Department Terrorist Designations of the Tariq Gidar Group and Jama'at ul Dawa al-Qu'ran |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2016/05/257712.htm |access-date=2024-06-20 |website=U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2019 |title=Commission Implementing Regulation (EU) 2019/507 |url=https://www.legislation.gov.uk/eur/2019/507/annex?view=plain |access-date=2024-06-19 |website=legislation.gov.uk}}&lt;/ref&gt; [[:en:Isle_of_Man|Isle of Man]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-03-28 |title=Financial Sanctions: ISIL (Da’esh) and Al-Qaida |url=https://www.gov.im/news/2019/mar/28/financial-sanctions-isil-daesh-and-al-qaida/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814185159/https://www.gov.im/news/2019/mar/28/financial-sanctions-isil-daesh-and-al-qaida/ |archive-date=2022-08-14 |access-date=2024-06-19 |website=gov.im}}&lt;/ref&gt; [[:en:France|France]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TARIQ GIDAR GROUP (TGG) |url=https://gels-avoirs.dgtresor.gouv.fr/Gels/RegistreDetail?idRegistre=3138 |access-date=2024-06-19 |website=gels-avoirs.dgtresor.gouv.fr}}&lt;/ref&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Inquiry into extremist movements and radicalism in AustraliaSubmission 3 - Attachment 1 |url=https://www.aph.gov.au/DocumentStore.ashx%3Fid%3D45bfe89e-0246-4217-8310-fad7330a5b6b%26subId%3D702961 |access-date=2024-06-19 |website=aph.gov.au |format=PDF}}&lt;/ref&gt; [[:en:Spain|Spain]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-03-27 |title=Reglamento de Ejecución (UE) 2019/507 de la Comisión, de 26 de marzo de 2019, por el que se modifica por 297ª vez el Reglamento (CE) nº 881/2002 del Consejo por el que se imponen determinadas medidas restrictivas específicas dirigidas contra determinadas personas y entidades asociadas con las organizaciones EEIL (Daesh) y Al-Qaida. |url=https://www.boe.es/buscar/doc.php?id=DOUE-L-2019-80476 |access-date=2024-06-19 |website=[[Boletín Oficial del Estado]] |language=es}}&lt;/ref&gt; [[:en:Latvia|Latvia]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-03-22 |title=Tariq Gidar Group (TGG) |url=https://sankcijas.fid.gov.lv/entity/download-xml%3Fid%3D6908768-ano |access-date=2024-06-19 |website=sankcijas.fid.gov.lv |format=XML}}&lt;/ref&gt; [[:en:Israel|Israel]],&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; [[:en:Macau|Macau]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-03-16 |title=Notificação |url=https://www.ccrc.gov.mo/doc/sanctionlists/search/1267/1267(1999)_2019724_En.pdf |access-date=2024-06-19 |website=ccrc.gov.mo |language=pt |format=PDF}}&lt;/ref&gt; [[:en:Trinidad_and_Tobago|Trinidad and Tobago]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-05-25 |title=LISTING OF COURT ORDERS ISSUED BY THE HIGH COURT OF JUSTICE OF THE REPUBLIC OF TRINIDAD AND TOBAGO UNDER SECTION 22B (3) ANTI-TERRORISM ACT, CH. 12:07 |url=https://fiu.gov.tt/wp-content/uploads/Appendix-25-March-2019-CL03-2019-CV2019-01223.pdf |access-date=2024-06-19 |website=fiu.gov.tt |format=PDF}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=国際連合安全保障理事会決議第千二百六十七号等により設置 |url=https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/310412/310412kokuji.pdf |access-date=2024-06-19 |website=npa.go.jp |language=ja |format=PDF}}&lt;/ref&gt; [[:en:Taiwan|Taiwan]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=聯合國安全理事會第1267 1989 2253號制裁委員會 |url=https://www.sitca.org.tw/ROC/Money/file/2-1/108.04.01%E4%B8%AD%E4%BF%A1%E9%A1%A7%E5%AD%97%E7%AC%AC1080050645%E8%99%9F%E5%87%BD.pdf |access-date=2024-06-19 |website=sitca.org.tw |language=zh}}&lt;/ref&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-03-23 |title=ENTITIES AND OTHER GROUPS |url=https://sro.mofa.gov.pk/sro-download/51 |access-date=2024-06-19 |website=sro.mofa.gov.pk |format=PDF}}&lt;/ref&gt; [[:en:Thailand|Thailand]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-03-23 |title=Checking the Name of Designated Person under Section 6 and Section 15 (UN List) |url=https://aps.amlo.go.th/aps/public/unlist/detail/46579 |access-date=2024-06-19 |website=aps.amlo.go.th}}&lt;/ref&gt; [[:en:South_Africa|South Africa]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PROCLAMATION NO. 34 OF 2020 |url=https://www.gov.za/sites/default/files/gcis_document/202012/43950proc34.pdf |access-date=2024-06-19 |website=gov.za}}&lt;/ref&gt; [[:en:Iraq|Iraq]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=نييباهرإلا لاومأ ديمجت ةنجل رارق |url=https://aml.iq/wp-content/uploads/2021/04/%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%82%D9%85-12-2.pdf |access-date=2024-06-19 |website=aml.iq |language=ar |format=PDF}}&lt;/ref&gt; [[:en:Jordan|Jordan]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sanctions |url=https://sanctions.amlu.gov.jo/en/Sanctions/Search?page=25 |access-date=2024-06-19 |website=sanctions.amlu.gov.jo}}&lt;/ref&gt; [[:en:Moldova|Moldova]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TARIQ GIDAR GROUP (TGG) |url=https://antiteror.sis.md/content/tariq-gidar-group-tgg |access-date=2024-06-19 |website=antiteror.sis.md |language=ro}}&lt;/ref&gt; [[:en:Uzbekistan|Uzbekistan]],&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; [[:en:Angola|Angola]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-03-26 |title=DECLARAÇÃO PÚBLICA DAS NAÇÕES UNIDAS CONSELHO DE SEGURANÇA ISIL (DAESH) E O COMITÊ DE SANÇÕES DA AL-QAEDA ADICIONAM UMA ENTRADA À SUA LISTA DE SANÇÕES |url=https://www.uif.ao/noticia?id=17&amp;idn=43 |access-date=2024-06-19 |website=uif.ao |language=pt}}&lt;/ref&gt; [[:en:Nicaragua|Nicaragua]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-03-22 |title=El Consejo de Seguridad EIIL (Da'esh) y el Comité de Sanciones de Al-Qaida agregan Una Entrada a su Lista de Sanciones |url=https://www.uaf.gob.ni/images/Pdf/Listas_ONU_2019/Marzo/Comunicado-de-Prensa--Lista-1267-22.03.19.pdf |access-date=2024-06-19 |website=uaf.gob.ni |language=es}}&lt;/ref&gt; [[:en:Panama|Panama]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-03-22 |title=[VERSIÓN ELECTRÓNICA IRIGIDA A LAS MISIONES PERMANENTES ANTE LA ORGANIZACIÓN DE NACIONES UNIDAS EN NUEVA YORK] |url=https://ssnf.gob.pa/wp-content/uploads/2019/04/Listado-ONU-22-marzo-2019.pdf |access-date=2024-06-19 |website=ssnf.gob.pa |language=es |format=PDF}}&lt;/ref&gt; [[:en:Nauru|Nauru]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Tehrik-i-Taliban.svg|size=30px}}
|[[:en:Tehrik-i-Taliban_Pakistan|Tehrik-i-Taliban Pakistan]]&lt;!--QDe.132--&gt;
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref name=&quot;pakistanlist&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Turkistan Islamic Party.svg|size=30px}}
|[[:en:Turkistan_Islamic_Party|Turkistan Islamic Party]]{{efn|[[Turkistan Islamic Party]] is considered an alias of the [[Islamic Movement of Uzbekistan]] by Canada.&lt;ref name=&quot;canada-list&quot;/&gt; Bahrain&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot;/&gt; and Malaysia&lt;ref name=&quot;my-list&quot;/&gt; list it under its former name, East Turkestan Islamic Movement.|group=upper-alpha}}
|[[:en:United_Nations|United Nations]],&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot; /&gt; [[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;EU2002&quot;&gt;{{CELEX|32002R1754|text=Commission Regulation (EC) No 1754/2002 of 1 October 2002 amending for the fourth time Council Regulation (EC) No 881/2002 imposing certain specific restrictive measures directed against certain persons and entities associated with Usama bin Laden, the Al-Qaida network and the Taliban, and repealing Council Regulation (EC) No 467/2001}}&lt;/ref&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list&quot; /&gt; [[:en:China|China]],&lt;ref name=&quot;china2&quot;&gt;{{cite web |date=15 December 2003 |title=China seeks int'l support in counter-terrorism(12/15/03) |url=http://www.china-embassy.org/eng/xw/t56257.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020224336/http://www.china-embassy.org/eng/xw/t56257.htm |archive-date=20 October 2014 |access-date=19 February 2014 |publisher=China-embassy.org}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list1&quot; /&gt; [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],&lt;ref name=&quot;kz-list&quot; /&gt; [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]&lt;ref name=&quot;kg-list&quot; /&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-un-list&quot; /&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Organizations Proscribed by Ministry of Interior u/s 11-B-(1) r/w Schedule-I, ATA 1997 |url=https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2017/08/Proscribed-OrganizationsEng-2.pdf |website=GOVERNMENT OF PAKISTAN NATIONAL COUNTER TERRORISM AUTHORITY}}&lt;/ref&gt; [[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;Еди-ru&quot;&gt;{{cite web |title=Единый федеральный список организаций, в том числе иностранных и международных организаций, признанных судами Российской Федерации террористическими. |url=http://www.fsb.ru/fsb/npd/terror.htm}} fsb.ru, 2019.&lt;/ref&gt; [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],&lt;ref name=&quot;tj-list&quot; /&gt; [[:en:Turkey|Turkey]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.xinhuanet.com//english/2017-08/03/c_136497625.htm|title=China, Turkey underscore security, counter-terrorism cooperation|last1=Yi|first1=Yang|date=3 August 2017|work=Xinhua|access-date=28 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190628023906/http://www.xinhuanet.com//english/2017-08/03/c_136497625.htm|archive-date=28 June 2019|publisher=People's Republic of China|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice2&quot; /&gt;
|}

=== වෙනත් සංවිධාන ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Organization
!Designators
|-
|
|[[:en:18th_Street_gang|18th Street gang]]
|[[:en:El_Salvador|El Salvador]]&lt;ref name=&quot;El Salvador&quot;&gt;{{cite web |last=Delcid |first=Merlid |date=25 August 2015 |title=El Salvador declara como grupos terroristas a las pandillas |trans-title=E Salvador declares gangs as terrorist groups |url=https://cnnespanol.cnn.com/2015/08/25/el-salvador-declara-como-grupos-terroristas-a-las-pandillas/ |access-date=28 July 2022 |publisher=[[CNN]] |language=es}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Abu_Nidal_Organization|Abu Nidal Organization]]
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot;&gt;{{CELEX|32024D0332|text=Council Decision (CFSP) 2024/332 of 16 January 2024 updating the list of persons, groups and entities covered by Common Position 2001/931/CFSP on the application of specific measures to combat terrorism, and repealing Decision (CFSP) 2023/1514}}&lt;/ref&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot;&gt;{{cite web |date=21 December 2018 |title=Currently listed entities |url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301160957/https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx |archive-date=1 March 2020 |access-date=2 March 2020 |work=Public Safety Canada |publisher=Government of Canada}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;mofa.go.jp2&quot;&gt;{{cite web |date=5 July 2002 |title=Implementation of the Measures including the Freezing of Assets against Terrorists and the Like |url=http://www.mofa.go.jp/announce/announce/2002/7/0705.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406134416/http://www.mofa.go.jp/announce/announce/2002/7/0705.html |archive-date=6 April 2013 |access-date=21 November 2013 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Japan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot;&gt;{{cite web |author=[[National Police Agency (Japan)]] |date=29 October 2021 |title=国際テロリスト財産凍結法第４条及び第６条に基づき指定等を行った国際テロリスト |url=https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/031029/031029.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328223242/https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/031029/031029.pdf |archive-date=28 March 2022 |language=Japanese |accessdate=2 March 2022}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot;&gt;{{cite web |title=Proscribed terrorist groups |url=https://www.gov.uk/government/publications/proscribed-terror-groups-or-organisations--2 |access-date=2 March 2020 |work=[[Home Office]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Addameer|Addameer]]
|[[:en:Israel|Israel]]&lt;ref name=&quot;PalNGOs&quot;&gt;{{cite web |date=24 October 2021 |title=US slams Israel for declaring Palestinian NGOs arms of terror group |url=https://www.jpost.com/israel-news/palestinian-ngos-declared-pflp-terrorist-arms-by-israeli-government-682826 |access-date=25 October 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Soldiers_of_Egypt|Soldiers of Egypt]] (Ajnad Misr)
|[[:en:Egypt|Egypt]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://english.ahram.org.eg/News/101949.aspx|title=Agnad Misr officially labelled a terrorist group|date=22 March 2014|newspaper=Al-Ahram|access-date=11 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402225735/http://english.ahram.org.eg/News/101949.aspx|archive-date=2 April 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM3&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.wam.ae/ar/news/emirates-arab-international/1395272465559.html|date=15 November 2014|newspaper=Emirates News Agency (WAM)|access-date=16 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141117230142/http://www.wam.ae/ar/news/emirates-arab-international/1395272465559.html|archive-date=17 November 2014|language=ar|script-title=ar:مجلس الوزراء يعتمد قائمة التنظيمات الإرهابية.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews3&quot;&gt;{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/government/uae-publishes-list-of-terrorist-organisations-1.1412895|title=UAE publishes list of terrorist organisations|date=15 November 2014|newspaper=Gulf News|access-date=16 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141117190405/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/government/uae-publishes-list-of-terrorist-organisations-1.1412895|archive-date=17 November 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA3&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2408700&amp;Language=en|title=UAE cabinet endorses new list of terrorist groups|date=15 November 2014|newspaper=Kuwait News Agency|access-date=16 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129034608/https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2408700&amp;Language=en|archive-date=29 November 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto-2014-12-182&quot;&gt;{{cite web |date=18 December 2014 |title=Terrorist Designations of Ajand Misr and Ibrahim al-Rubaysh |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2014/12/235386.htm?goMobile=0 |access-date=28 January 2015 |work=State.gov}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Akhil_Bharat_Nepali_Ekta_Samaj|Akhil Bharat Nepali Ekta Samaj]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot;&gt;{{cite web |date=March 2023 |title=LIST OF ORGANISATIONS DESIGNATED AS ‘TERRORIST ORGANIZATIONS’ UNDER SECTION 35 OF THE UNLAWFUL ACTIVITIES (PREVENTION) ACT, 1967, LISTED IN THE 1St SCHEDULE OF THE ACT |url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/2023-03/TERRORIST_ORGANIZATIONS_10032023.pdf |access-date=16 May 2024 |work=[[Ministry of Home Affairs (India)]] |format=PDF}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Al-Aqsa_Foundation|al-Aqsa Foundation]]
|[[:en:European_Union|European Union]]&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Al-Aqsa_Martyrs'_Brigades|al-Aqsa Martyrs' Brigades]]
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;mofajp20052&quot;&gt;{{cite　web |author=Diplomatic Bluebook |year=2005 |title=Japan's Foreign Policy in Major Diplomatic Fields |url=https://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2005/ch3-a.pdf |access-date=2 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot;&gt;{{cite web |title=Lists associated with Resolution 1373 |url=https://www.police.govt.nz/advice/personal-community/counterterrorism/designated-entities/lists-associated-with-resolution-1373 |access-date=2 March 2020 |publisher=New Zealand Police}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot;&gt;{{cite web |title=Foreign Terrorist Organizations |url=https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227062101/https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/ |archive-date=27 February 2020 |access-date=2 March 2020 |publisher=United States Department of State}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Al-Ashtar_Brigades|Al-Ashtar Brigades]]
|[[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list2&quot;&gt;{{cite web |title=Bahrain Terrorist List (individuals – entities) |url=https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=12342&amp;language=en-US |access-date=3 March 2020 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Kingdom of Bahrain}}&lt;/ref&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Al-Badr flag.svg|size=30px}}
|[[:en:Al-Badr_(Jammu_and_Kashmir)|Al-Badr]]
|[[:en:India|India]],&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-02-05 |title=State Department Identifies 40 Foreign Terrorist Organizations {{!}} Embassy of the United States Dublin, Ireland |url=http://dublin.usembassy.gov/ireland/terror_organisations.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205044038/http://dublin.usembassy.gov/ireland/terror_organisations.html |archive-date=5 February 2012 |access-date=2023-12-15}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Alex_Boncayao_Brigade|Alex Boncayao Brigade]]
|[[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;fas.org&quot;&gt;{{cite web |title=Designation of 39 Organizations on the USA PATRIOT Act's 'Terrorist Exclusion List' |url=https://irp.fas.org/world/para/dos120601.html |website=irp.fas.org}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Al-Haramain_Foundation|al-Haramain]]{{efn|The United Nations lists several individual [[al-Haramain Foundation]] branches.&lt;ref name=&quot;un-qd-list&quot;/&gt;|group=upper-alpha}}
|[[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;russia3&quot;&gt;{{cite web |date=2 December 2023 |script-title=ru:Единый федеральный список организаций, в том числе иностранных и международных организаций, признанных в соответствии с законодательством Российской Федерации террористическими |url=http://www.fsb.ru/fsb/npd/terror.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514033426/http://www.fsb.ru/fsb/npd/terror.htm |archive-date=14 May 2024 |language=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Al-Jama'a_al-Islamiyya|al-Jama'a al-Islamiyya]]
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Israel|Israel]],&lt;ref name=&quot;justice.gov.il2&quot;&gt;{{cite web |title=LIST OF DECLARATIONS AND ORDERS – Unofficial Translation |url=http://www.justice.gov.il/NR/rdonlyres/9C960928-70AB-428A-BCCC-2E6091F2BDE3/40880/impa_terror_eng_17012013.doc |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810135338/http://www.justice.gov.il/NR/rdonlyres/9C960928-70AB-428A-BCCC-2E6091F2BDE3/40880/impa_terror_eng_17012013.doc |archive-date=10 August 2014 |access-date=22 September 2020}}&lt;/ref&gt; [[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA3&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Al_Ghurabaa|Al Ghurabaa]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Al-Haq|Al-Haq]]
|[[:en:Israel|Israel]]&lt;ref name=&quot;PalNGOs&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|In tpdf.gif|size=30px}}
|[[:en:All_Tripura_Tiger_Force|All Tripura Tiger Force]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of AQIS.jpg|size=30px}}
|[[:en:Al-Qaeda_in_the_Indian_Subcontinent|al-Qaeda in the Indian Subcontinent]]
|[[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list2&quot;&gt;{{cite web |title=Listed terrorist organisations |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/what-australia-is-doing/terrorist-organisations/listed-terrorist-organisations |access-date=19 May 2024 |work=Australian National Security}}&lt;/ref&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:India|India]],&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref name=&quot;paklist2&quot;&gt;{{cite web |date=5 March 2019 |title=Pakistan issues list of 68 proscribed organizations |url=https://www.thenews.com.pk/latest/440185-pakistan-issues-list-of-68-proscribed-organizations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702201951/https://www.thenews.com.pk/latest/440185-pakistan-issues-list-of-68-proscribed-organizations |archive-date=2 July 2019 |access-date=2 July 2019 |work=[[The News International]]}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|ShabaabFlag.svg|size=30px}}
|[[:en:Al-Shabaab_(militant_group)|Al-Shabaab]]
|[[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list2&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list2&quot;&gt;{{cite web |title=LIST OF INDIVIDUALS, ENTITIES AND OTHER GROUPS AND UNDERTAKINGS DECLARED BY THE MINISTER OF HOME AFFAIRS AS SPECIFIED ENTITY UNDER SECTION 66B(1) |url=http://www.moha.gov.my/images/maklumat_bahagian/KK/kdndomestic.pdf |access-date=10 October 2020 |publisher=Ministry of Home Affairs of Malaysia}}&lt;/ref&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA3&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|
|{{visible anchor|[[Al-Umar-Mujahideen]]}}
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Arab_Struggle_Movement_for_the_Liberation_of_Ahvaz|Arab Struggle Movement for the Liberation of Ahvaz]]
|[[:en:Iran|Iran]]&lt;ref name=&quot;ahvaz&quot;&gt;{{cite web |title=Who is the group behind the terror attack in Iran? |url=https://www.trtworld.com/middle-east/who-is-the-group-behind-the-terror-attack-in-iran-20419}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|ShababFlag.svg|size=30px}}
|[[:en:Ansar_Bait_al-Maqdis|Ansar Bait al-Maqdis]]{{efn|[[Ansar Bait al-Maqdis]] is considered an alias of [[Islamic State of Iraq and the Levant – Sinai Province]] by Australia,&lt;ref name=&quot;au-list&quot;/&gt; Canada,&lt;ref name=&quot;canada-list&quot;/&gt; New Zealand&lt;ref name=&quot;nz-list&quot;/&gt; and the United States.&lt;ref name=&quot;us-fto&quot;/&gt;|group=upper-alpha}}
|[[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list2&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Egypt|Egypt]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=14 April 2014 |title=Egyptian court says Ansar Bayt al-Maqdis a terrorist organization |url=http://www.egyptindependent.com/news/egyptian-court-says-ansar-bayt-al-maqdis-terrorist-organization |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140416175051/http://www.egyptindependent.com/news/egyptian-court-says-ansar-bayt-al-maqdis-terrorist-organization |archive-date=16 April 2014 |access-date=15 April 2014 |work=Egypt Independent}}&lt;/ref&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA3&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|AQMI Flag asymmetric.svg|size=30px}}
|[[:en:Ansar_Khalifa_Philippines|Ansar Khalifa Philippines]] {{efn|Australia lists [[Ansar Khalifa Philippines]] under the Islamic State East Asia entry.&lt;ref name=&quot;au-isea&quot;/&gt;|group=upper-alpha}}
|[[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-isea&quot;&gt;{{cite web |title=Islamic State East Asia |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/Islamic-State-East-Asia.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127175654/https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/Islamic-State-East-Asia.aspx |archive-date=27 November 2020 |access-date=9 March 2020 |work=Australian National Security}}&lt;/ref&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]]&lt;ref name=&quot;my-list2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|AQMI Flag.svg|size=30px}}
|[[:en:Ansar_ul_Islam_(Western_Africa)|Ansar ul Islam]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto-20-02-2018&quot;&gt;{{cite web |date=20 February 2018 |title=State Department Designation of Ansarul Islam |url=https://www.state.gov/state-department-designation-of-ansarul-islam/ |access-date=2 March 2020 |publisher=State.gov}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg|size=30px}}
|[[:en:Arakan_Army|Arakan Army]]
|[[:en:Myanmar|Myanmar]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Myanmar regime labels key ethnic armed groups ‘terrorist’ organisations |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/4/myanmar-regime-labels-key-ethnic-armed-groups-terrorist-organisations |access-date=2024-09-04 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Arakan Rohingya Salvation Army.png|size=30px}}
|[[:en:Arakan_Rohingya_Salvation_Army|Arakan Rohingya Salvation Army]]
|[[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list2&quot; /&gt; [[:en:Myanmar|Myanmar]]&lt;ref name=&quot;arsa&quot;&gt;{{cite web |date=27 August 2017 |title=Exclusive: Is this the final confrontation for the Rohingya? |url=http://www.dhakatribune.com/world/south-asia/2017/08/27/final-confrontation-rohingyas/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829001249/http://www.dhakatribune.com/world/south-asia/2017/08/27/final-confrontation-rohingyas/ |archive-date=29 August 2017 |access-date=29 August 2017 |work=[[Dhaka Tribune]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Army_of_Islam_(Gaza_Strip)|Army of Islam]]
|[[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Iraq (1991-2004).svg|size=30px}}
|[[:en:Army_of_the_Men_of_the_Naqshbandi_Order|Army of the Men of the Naqshbandi Order]]
|[[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Aryan_Strikeforce|Aryan Strikeforce]]
|[[:en:Canada|Canada]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Canada |first=Public Safety |date=2018-12-21 |title=Currently listed entities |url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx |access-date=2023-01-31 |website=publicsafety.gc.ca}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Asa'ib_Ahl_al-Haq|Asa'ib Ahl al-Haq]]
|[[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:ATK_Group|ATK Group]]
|[[:en:Ukraine|Ukraine]]&lt;ref name=&quot;Kyiv Post&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.kyivpost.com/post/11883|title=Ukraine's Parliament Recognizes Wagner as Transnational Criminal Organization|date=6 February 2023|work=[[Kyiv Post]]|access-date=25 May 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Verkhovna Rada&quot;&gt;{{Cite web |title=Проект Постанови про Звернення Верховної Ради України до Організації Об'єднаних Націй, Європейського Парламенту, Парламентської Асамблеї Ради Європи, Парламентської Асамблеї ОБСЄ, Парламентської Асамблеї НАТО, Парламентської Асамблеї ОЧЕС, урядів і парламентів держав світу про визнання російських приватних військових компаній терористичними організаціями |trans-title=Draft Resolution on Verkhovna Rada of Ukraine's Address to the United Nations, European Parliament, Parliamentary Assembly of the Council of Europe, OSCE Parliamentary Assembly, NATO Parliamentary Assembly, BSEC Parliamentary Assembly, and governments and parliaments of the countries of the world on recognition of Russian private military companies as terrorist organisations |url=http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/zweb2/webproc4_1?pf3511=69267 |access-date=25 May 2023 |website=[[Verkhovna Rada]] |language=uk}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Atomwaffen Division logo.svg|size=30px|border=}}
|[[:en:Atomwaffen_Division|Atomwaffen Division]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=24 February 2020 |title=UK to ban neo-Nazi Sonnenkrieg Division as a terrorist group |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2020/feb/24/uk-ban-neo-nazi-sonnenkrieg-division-terrorist-group |website=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;Public Safety Canada-20212&quot;&gt;{{cite web |date=2021-02-03 |title=Currently listed entities |url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx |access-date=2021-02-03 |website=Public Safety Canada |publication-date=2019-06-21}}&lt;/ref&gt; [[:en:Australia|Australia]]&lt;ref&gt;{{cite web |last=department |first=Attorney-General's |title=Listed terrorist organisations |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/default.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211729/https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/default.aspx |archive-date=24 December 2018 |access-date=2021-04-06 |website=nationalsecurity.gov.au |language=en-au}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Aum symbol.svg|size=30px}}
|[[:en:Aum_Shinrikyo|Aum Shinrikyo]]
|[[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],&lt;ref name=&quot;kz-list2&quot;&gt;{{cite web |date=12 December 2023 |title=The list of prohibited foreign organizations in Kazakhstan |url=https://egov.kz/cms/en/articles/religion/zaprewennye_ordanizacii |access-date=19 May 2024 |publisher=Electronic government of the Republic of Kazakhstan}}&lt;/ref&gt; [[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Banner_of_the_Azov_Regiment.svg|size=20px}}
|[[:en:Azov_Battalion|Azov Battalion]]
|[[:en:Russia|Russia]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ukraine – Russian Supreme Court recognizes Ukrainian Azov Battalion as terrorist organization |url=https://www.msn.com/en-au/news/other/ukraine-russian-supreme-court-recognizes-ukrainian-azov-battalion-as-terrorist-organization/ar-AA10eVuP?cvid=3a88f79f997544aeafef8813e9cca00d |work=News 360}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Badr_Organization|Badr Organization]]
|[[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]&lt;ref name=&quot;WAM3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Babbar_Khalsa|Babbar Khalsa International]]
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:India|India]],&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;mofa.go.jp2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Bahrain_Freedom_Movement|Bahrain Freedom Movement]]
|[[:en:Bahrain|Bahrain]]&lt;ref name=&quot;bahrain-list2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Balochistan flag.svg|size=30px}}
|[[:en:Balochistan_Liberation_Army|Balochistan Liberation Army]]
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref&gt;{{cite web |last=Ricks |first=Thomas E. |date=31 March 2016 |title=Balochistan is seething, and that can't make China happy about investing |url=https://foreignpolicy.com/2016/03/31/balochistan-is-seething-and-that-cant-make-china-happy-about-investing/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190520085058/https://foreignpolicy.com/2016/03/31/balochistan-is-seething-and-that-cant-make-china-happy-about-investing/ |archive-date=20 May 2019 |access-date=28 June 2019}}&lt;/ref&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref&gt;{{cite web |last=Raza |first=Irfan |date=10 April 2006 |title=BLA declared terrorist organisation, banned |url=http://www.dawn.com/news/187183/bla-declared-terrorist-organisation-banned |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180904192128/https://www.dawn.com/news/187183/bla-declared-terrorist-organisation-banned |archive-date=4 September 2018 |access-date=10 April 2006 |publisher=Dawn}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 July 2019 |title=Terrorist Designations of Balochistan Liberation Army and Husain Ali Hazzima and Amendments to the Terrorist Designations of Jundallah |url=https://www.state.gov/terrorist-designations-of-balochistan-liberation-army-and-husain-ali-hazzima-and-amendments-to-the-terrorist-designations-of-jundallah/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702200434/https://www.state.gov/terrorist-designations-of-balochistan-liberation-army-and-husain-ali-hazzima-and-amendments-to-the-terrorist-designations-of-jundallah/ |archive-date=2 July 2019 |access-date=2 July 2019 |work=U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 July 2019 |title=US brands BLA as global terrorist group |url=https://www.dawn.com/news/1491688/us-brands-bla-in-pakistan-as-global-terrorist-group |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702183427/https://www.dawn.com/news/1491688/us-brands-bla-in-pakistan-as-global-terrorist-group |archive-date=2 July 2019 |access-date=2 July 2019 |work=Dawn News}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Baloch_Students_Organization|Baloch Students Organization]]
|[[:en:Pakistan|Pakistan]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thenews.com.pk/print/14426-no-change-made-in-list-of-banned-outfits|title=No change made in list of banned outfits|date=4 September 2015|publisher=The News}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Flagicon image|ShababFlag.svg|size=30px}}
|[[:en:Bangsamoro_Islamic_Freedom_Fighters|Bangsamoro Islamic Freedom Fighters]]{{efn|Australia lists [[Bangsamoro Islamic Freedom Fighters]] under the Islamic State East Asia entry.&lt;ref name=&quot;au-isea&quot;/&gt;|group=upper-alpha}}
|[[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-isea&quot; /&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]]&lt;ref name=&quot;my-list2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of The Base.svg|size=30px}}
|[[:en:The_Base_(hate_group)|The Base]]
|[[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;Public Safety Canada-20212&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-57806800|title=UK bans fifth neo-Nazi group under terror laws|date=12 July 2021|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list2&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]]&lt;ref name=&quot;Jeong-2022&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/30/proud-boys-the-base-terrorist-new-zealand/|title=Proud Boys, the Base labeled far-right terrorist groups by New Zealand|last=Jeong|first=Andrew|date=30 June 2022|newspaper=The Washington Post|access-date=30 June 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Bisan_Center|Bisan Center]]
|[[:en:Israel|Israel]]&lt;ref name=&quot;PalNGOs&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Blood_&amp;_Honour|Blood &amp; Honour]]
|[[:en:Canada|Canada]]&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt;
|-
|{{Flagicon image|BYPOL. Аб'яднанне сілавікоў Беларусі.png|size=30px}}
|[[:en:BYPOL|BYPOL]]
|[[:en:Belarus|Belarus]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 August 2022 |title=Belarus Designates Group Of Ex-Cops Who Oppose Regime As Terrorists |url=https://www.rferl.org/a/belarus-bypol-cops-terrorist-lukashenka/32012826.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325121201/https://www.rferl.org/a/belarus-bypol-cops-terrorist-lukashenka/32012826.html |archive-date=25 March 2023 |access-date=25 March 2023 |website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Centre_for_Applied_Nonviolent_Action_and_Strategies|Centre for Applied Nonviolent Action and Strategies]]
|[[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]&lt;ref name=&quot;WAM3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Redut_(company)|Redut-Antiterror]]
|[[:en:Ukraine|Ukraine]]&lt;ref name=&quot;Kyiv Post&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Verkhovna Rada&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Emblem of Civilna Zastita.svg|size=30px}}
|[[:en:Civil_defence|Civilna Zastita]] of [[:en:Serbia|Serbia]]
|[[:en:Republic_of_Kosovo|Republic of Kosovo]]&lt;ref name=&quot;Stojanovic&quot;&gt;{{Cite web |last=Bami |first=Xhorxhina |last2=Stojanovic |first2=Milica |date=2023-06-29 |title=Kosovo Declares Serb Groups in North 'Terrorists' |url=https://balkaninsight.com/2023/06/29/kosovo-declares-serb-groups-in-north-terrorist-groups/ |access-date=2023-06-30 |website=Balkan Insight |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bytyci&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/kosovo-designates-two-serb-groups-terrorist-organisations-2023-06-29/|title=Kosovo designates two Serb groups as terrorist organisations|last=Bytyci|first=Fatos|date=2023-06-29|work=Reuters|access-date=2023-06-30|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Coalition_of_Patriots_for_Change|Coalition of Patriots for Change]]
|[[:en:Central_African_Republic|Central African Republic]]&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bouchet-Saulnier |first=Francoise |title=How counterterrorism throws back wartime medical assistance and care to preSolferino times |url=https://international-review.icrc.org/sites/default/files/reviews-pdf/2022-02/how-counterterrorism-throws-back-wartime-medical-assistance-to-pre-solferino-times-916.pdf |quote=In a communiqué released on 20 April 2021 (No. 009/MISP/DIRCAB/SP.21), the Government of CAR declared the armed groups [...] and the Coalition of Patriots for Change (CPC) as terrorist groups and no longer as politico-military groups}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|SS Totenkopf Fahne.svg|size=30px}}
|[[:en:Combat_18|Combat 18]]
|[[:en:Canada|Canada]]&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Committee_for_Charity_and_Support_for_the_Palestinians|Committee for Charity and Solidarity with Palestine]]
|[[:en:Israel|Israel]]&lt;ref name=&quot;Israel20062&quot;&gt;{{cite web |date=21 March 2006 |title=Summary of indictments against Al-Qaeda terrorists in Samaria |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Terrorism+and+Islamic+Fundamentalism-/Summary+of+indictments+against+Al-Qaeda+terrorists+in+Samaria+21-Mar-2006.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170621152347/http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Terrorism+and+Islamic+Fundamentalism-/Summary+of+indictments+against+Al-Qaeda+terrorists+in+Samaria+21-Mar-2006.htm |archive-date=21 June 2017 |access-date=4 May 2011 |publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg|size=30px}}
|[[:en:Communist_Party_of_India_(Maoist)|Communist Party of India (Maoist)]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|[[File:Cpm_election_symbol.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cpm_election_symbol.svg|30x30පික්]]
|[[:en:Communist_Party_of_India_(Marxist–Leninist)_People's_War|Communist Party of India (Marxist–Leninist) People's War]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Infoboxnpa.png|size=30px}}
|[[:en:Communist_Party_of_the_Philippines|Communist Party of the Philippines]] / [[:en:New_People's_Army|New People's Army]]
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:Philippines|Philippines]],&lt;ref name=&quot;ph-list&quot;&gt;{{cite web |title=Advisory: On the List of Groups Designated as Terrorist Organizations by the Philippines |url=https://www.dfa.gov.ph/dfa-news/statements-and-advisoriesupdate/21397-adv-16042019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308165614/https://dfa.gov.ph/dfa-news/statements-and-advisoriesupdate/21397-adv-16042019 |archive-date=8 March 2021 |access-date=4 March 2020 |publisher=Department of Foreign Affairs of the Philippines}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|[[File:TKPML.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:TKPML.svg|30x30පික්]]
|[[:en:Communist_Party_of_Turkey/Marxist–Leninist|Communist Party of Turkey/Marxist–Leninist]]
|[[:en:Turkey|Turkey]]&lt;ref name=&quot;turkey3&quot;&gt;{{cite web |title=TÜRKİYE'DE HALEN FAALİYETLERİNE DEVAM EDEN BAŞLICA TERÖR ÖRGÜTLERİ |url=http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html |url-status=dead |website=egm.gov.tr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114042731/http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html |archivedate=14 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the Majlis of Muslims of Ichkeria and Dagestan.png|size=30px}}
|[[:en:Congress_of_the_Peoples_of_Ichkeria_and_Dagestan|Congress of the Peoples of Ichkeria and Dagestan]]
|[[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Conspiracy of Fire Nuclei, Logo.jpg|size=30px}}
|[[:en:Conspiracy_of_Fire_Nuclei|Conspiracy of Fire Nuclei]]
|[[:en:United_States|United States]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Terrorist Designation of Conspiracy of Fire Nuclei |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2011/10/175362.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419114001/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2011/10/175362.htm |archive-date=19 April 2017 |access-date=28 June 2019 |website=U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Continuity_Irish_Republican_Army|Continuity Irish Republican Army]]
|[[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Council_on_American–Islamic_Relations|Council on American–Islamic Relations]]&lt;!--QDe.192--&gt;&lt;!--AKA CAIR--&gt;
|[[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]&lt;ref name=&quot;UAE-2014-11-15&quot;&gt;{{cite web |date=15 November 2014 |title=UAE publishes list of terrorist organisations |url=https://gulfnews.com/uae/government/uae-publishes-list-of-terrorist-organisations-1.1412895 |website=gulfnews.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FOX-2014-11-15&quot;&gt;{{cite web |date=4 February 2017 |title=United Arab Emirates' foreign minister on ISIS, Iran |url=https://video.foxnews.com/v/3904305695001#sp=show-clips}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Cumann na mBan.png|size=30px}}
|[[:en:Cumann_na_mBan|Cumann na mBan]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Islamic State of Indonesia.svg|size=30px}}
|[[:en:Darul_Islam_(Indonesia)|Darul Islam]]
|[[:en:Indonesia|Indonesia]]&lt;ref name=&quot;BNPT's list of terror organization2&quot;&gt;{{cite web |date=29 December 2021 |title=List of designated terrorist groups, National Counter Terrorism Agency (Indonesia) |url=https://www.liputan6.com/news/read/4841075/bnpt-beberkan-aktivitas-terkini-6-kelompok-jaringan-terorisme-yang-masih-bergerak |website=liputan6.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Deendar_Anjuman|Deendar Anjuman]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|{{Flagicon image|Logo Defence for Children International.svg|size=30px}}
|[[:en:Defence_for_Children_International|Defence for Children International]] Palestine branch
|[[:en:Israel|Israel]]&lt;ref name=&quot;PalNGOs&quot; /&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Donetsk_People's_Republic.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Donetsk_People's_Republic.svg|30x30පික්]]
|[[:en:Donetsk_People's_Republic|Donetsk People's Republic]]
|[[:en:Ukraine|Ukraine]]&lt;ref name=&quot;rada&quot;&gt;[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/145-19 Про Заяву Верховної Ради України &quot;Про визнання Україною юрисдикції Міжнародного кримінального суду щодо скоєння злочинів проти людяності та воєнних злочинів вищими посадовими особами Російської Федерації та керівниками терористичних організацій &quot;ДНР&quot; та &quot;ЛНР&quot;, які призвели до особливо тяжких наслідків та масового вбивства українських громадян&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181102023122/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/145-19 |date=2018-11-02 }}//[[Verkhovna Rada]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;supreme.court&quot;&gt;[https://supreme.court.gov.ua/supreme/pres-centr/news/538522/ Постанова Верховного Суду щодо визнання діяльності терористичною] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180921050009/https://supreme.court.gov.ua/supreme/pres-centr/news/538522/|date=21 September 2018}}//[[Supreme Court of Ukraine]]&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Dukhtaran-e-Millat|Dukhtaran-e-Millat]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:East_Turkestan_Information_Center|East Turkestan Information Center]]
|[[:en:China|China]]&lt;ref name=&quot;china3&quot;&gt;{{cite web |date=15 December 2003 |title=China seeks int'l support in counter-terrorism(12/15/03) |url=http://www.china-embassy.org/eng/xw/t56257.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020224336/http://www.china-embassy.org/eng/xw/t56257.htm |archive-date=20 October 2014 |access-date=19 February 2014 |publisher=China-embassy.org}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|The Flag of East Turkistan Republic.png|size=30px}}
|[[:en:East_Turkestan_Liberation_Organization|East Turkestan Liberation Organization]]
|[[:en:China|China]],&lt;ref name=&quot;china3&quot; /&gt; [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],&lt;ref name=&quot;kz-list2&quot; /&gt; [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]&lt;ref name=&quot;kg-list2&quot;&gt;{{cite web |date=6 November 2020 |title=21 religious, extremist and terrorist organizations are prohibited in Kyrgyzstan |url=https://en.kabar.kg/news/21-religious-extremist-and-terrorist-organizations-are-prohibited-in-kyrgyzstan/ |access-date=19 May 2024 |website=Kabar}}&lt;/ref&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]]&lt;ref&gt;{{cite web |date=7 April 2011 |title=Security Council Committee pursuant to resolutions 1267 (1999) and 1989 (2011) concerning Al-Qaida and associated individuals and entities: QE.E.88.02. EASTERN TURKISTAN ISLAMIC MOVEMENT |url=https://www.un.org/sc/committees/1267/NSQE08802E.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105002419/http://www.un.org/sc/committees/1267/NSQE08802E.shtml |archive-date=5 November 2013 |access-date=2 September 2014 |publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:E.N.O.T._Corp.|E.N.O.T. Corp.]]
|[[:en:Ukraine|Ukraine]]&lt;ref name=&quot;Kyiv Post&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Verkhovna Rada&quot; /&gt;
|-
|[[File:Logo_of_Euskadi_Ta_Askatasuna.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Logo_of_Euskadi_Ta_Askatasuna.png|30x30පික්]]
|[[:en:ETA_(separatist_group)|Euskadi Ta Askatasuna]]
|[[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:February_14_Youth_Coalition|February 14 Youth Coalition]]
|[[:en:Bahrain|Bahrain]]&lt;ref name=&quot;bahrain-list2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Sunburst Flag.svg|size=30px}}
|[[:en:Fianna_Éireann|Fianna Éireann]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Force_17|Force 17]]
|[[:en:Israel|Israel]]&lt;ref name=&quot;Israel20062&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag_of_the_Freedom_of_Russia_Legion.svg|size=30px}}
|[[:en:Freedom_of_Russia_Legion|Freedom of Russia Legion]]
|[[:en:Russia|Russia]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.themoscowtimes.com/2023/03/16/russian-supreme-court-deems-freedom-of-russia-legion-terrorist-organization-a80516|title=Russian Supreme Court Deems Freedom of Russia Legion Terrorist Organisation|date=March 16, 2023|work=[[The Moscow Times]]|access-date=April 19, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528122922/https://www.themoscowtimes.com/2023/03/16/russian-supreme-court-deems-freedom-of-russia-legion-terrorist-organization-a80516|archive-date=May 28, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Morning Star flag.svg|size=30px}}
|[[:en:Free_Papua_Movement|Free Papua Movement]]
|[[:en:Indonesia|Indonesia]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Indonesia Classifies Papuan Rebels as Terrorist Group |url=https://www.benarnews.org/english/news/indonesian/id-papua-terrorism-04292021152016.html |website=Benar News}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Garo_National_Liberation_Army|Garo National Liberation Army]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|[[File:Georgianlegionpatch.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Georgianlegionpatch.svg|34x34පික්]]
|[[:en:Georgian_National_Legion|Georgian National Legion]]
|[[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{cite web |title=Islamic Army of Aden |url=https://www.un.org/securitycouncil/sanctions/1267/aq_sanctions_list/summaries/entity/islamic-army-of-aden |access-date=2 March 2020 |publisher=United Nations Security Council}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|IBDA-C.svg|size=30px}}
|[[:en:Great_Eastern_Islamic_Raiders'_Front|Great Eastern Islamic Raiders' Front]]
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt; [[:en:Turkey|Turkey]]&lt;ref name=&quot;turkey3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Grey_Wolves_(organization)|Grey Wolves]]
|[[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]]&lt;ref name=&quot;kz-list2&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Gülen_movement|Gülen movement]]
|[[:en:Gulf_Cooperation_Council|Gulf Cooperation Council]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=2016-10-14 |title=GCC declare Gulen group a 'terrorist organisation' |url=https://www.middleeastmonitor.com/20161014-gcc-declare-feto-a-terrorist-organisation/ |access-date=2020-10-01 |website=Middle East Monitor |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pakistanis laud 'landmark' verdict on FETO terror group |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/pakistanis-laud-landmark-verdict-on-feto-terror-group-/1351082 |website=aa.com.tr}}&lt;/ref&gt; [[:en:Turkey|Turkey]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-turkey-gulen-idUSKCN0YM167|title=Turkey officially designates Gulen religious group as terrorists|date=31 May 2016|work=Reuters|access-date=28 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170403061916/http://www.reuters.com/article/us-turkey-gulen-idUSKCN0YM167|archive-date=3 April 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of al-Qassam Brigades.svg|size=30px}}
|[[:en:Hamas|Hamas]]
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=26 July 2017 |title=EU court upholds Hamas terror listing |url=https://www.theguardian.com/world/2017/jul/26/eu-court-upholds-hamas-terror-listing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170726104628/https://www.theguardian.com/world/2017/jul/26/eu-court-upholds-hamas-terror-listing |archive-date=26 July 2017 |access-date=26 July 2017 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=12 July 2024 |title=Comunicado Oficial Número 51 |url=https://www.argentina.gob.ar/noticias/comunicado-oficial-numero-51 |access-date=6 August 2024 |website=Argentina.gob.ar |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=13 July 2024 |title=Argentina declara a Hamás como organización terrorista internacional |url=https://www.france24.com/es/am%C3%A9rica-latina/20240713-argentina-declara-a-ham%C3%A1s-como-organizaci%C3%B3n-terrorista-internacional |access-date=6 August 2024 |work=[[France 24]] |language=es}}&lt;/ref&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list2&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Israel|Israel]],&lt;ref name=&quot;Israel2014&quot;&gt;{{cite web |title=teror16.11.xls |url=http://www.mod.gov.il/Defence-and-Security/Fighting_terrorism/Documents/teror16.11.xls |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402122133/http://www.mod.gov.il/Defence-and-Security/Fighting_terrorism/Documents/teror16.11.xls |archive-date=2 April 2015 |access-date=28 November 2014 |publisher=[[Ministry of Defense (Israel)]] |language=he, ar, en |quote=several declared terrorist organisations are listed amongst many declarations of &quot;association/united group, not, allowed&quot; or, in other words, declarations of an unlawful/illegal organisation – and maybe with other information as well in a large spreadsheet}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;mofajp20052&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:Paraguay|Paraguay]],&lt;ref name=&quot;PAR2&quot;&gt;{{cite web |date=20 August 2019 |title=Paraguay adds Hamas, Hezbollah to terrorism list |url=https://www.middleeastmonitor.com/20190820-paraguay-adds-hamas-hezbollah-to-terrorism-list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820181540/https://www.middleeastmonitor.com/20190820-paraguay-adds-hamas-hezbollah-to-terrorism-list/ |archive-date=20 August 2019 |access-date=20 August 2019 |website=Middle East Monitor}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Proscribed terrorist groups or organisations |url=https://www.gov.uk/government/publications/proscribed-terror-groups-or-organisations--2/proscribed-terrorist-groups-or-organisations-accessible-version |website=GOV.UK}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_States|United States]],&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt; [[:en:Organization_of_American_States|Organization of American States]]&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.oas.org/en/media_center/press_release.asp?sCodigo=E-051/21|title=Qualification of Hamas as a Terrorist Organization by the OAS General Secretariat|date=19 May 2021|access-date=19 May 2021|publisher=oas.org}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Izz_ad-Din_al-Qassam_Brigades|Hamas – Al-Qassam Brigades]]{{efn|[[Izz ad-Din al-Qassam Brigades]] are subsumed into [[Hamas]] by several countries.|group=upper-alpha}}
|[[:en:Japan|Japan]]&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Harakat_Ansar_Allah_al-Awfiya|Harakat al-Sadiq wa al-Ataa]]
|[[:en:United_States|United States]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Counter Terrorism Designations |url=https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20240617 |access-date=2024-07-09 |website=[[Office of Foreign Assets Control]] |language=en}}&lt;/ref&gt; [[:en:Latvia|Latvia]]&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=IT |first=Lursoft |date=2024-07-09 |title=HARAKAT ANSAR ALLAH AL-AWFIYA |url=https://sankcii.lursoft.lv/person/harakat-ansar-allah-al-awfiya/ofac-49580 |access-date=2024-07-09 |website=lursoft.lv |language=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Harakat_Ansar_Allah_al-Awfiya|Harakat Ansar Allah al-Awfiya]]
|[[:en:United_States|United States]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Terrorist Designation of Harakat Ansar Allah al-Awfiya |url=https://www.state.gov/terrorist-designation-of-harakat-ansar-allah-al-awfiya-2/ |access-date=2024-06-20 |website=United States Department of State |language=en}}&lt;/ref&gt; [[:en:Latvia|Latvia]]&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Harakat_Hezbollah_al-Nujaba|Harakat Hezbollah al-Nujaba]]
|[[:en:United_States|United States]]&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 March 2019 |title=State Department Terrorist Designation of Harakat al-Nujaba (HAN) and Akram 'Abbas al-Kabi |url=https://www.state.gov/state-department-terrorist-designation-of-harakat-al-nujaba-han-and-akram-abbas-al-kabi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709071741/https://www.state.gov/state-department-terrorist-designation-of-harakat-al-nujaba-han-and-akram-abbas-al-kabi/ |archive-date=9 July 2019 |access-date=6 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Harkat-ul-Jihad-al-Islami_Bangladesh|Harkat-ul-Jihad-al-Islami Bangladesh]]
|[[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Harkat-ul-Mujahideen.svg|size=30px}}
|[[:en:Harakat-Ul-Mujahideen/Alami|Harakat-Ul-Mujahideen/Alami]]
|[[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list12&quot;&gt;{{cite web |author=[[National Police Agency (Japan)]] |date=18 February 2022 |title=国際テロリスト財産凍結法第３条に基づき公告された国際テロリスト |url=https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/040218/040218.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302155009/https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/040218/040218.pdf |archive-date=2 March 2022 |language=Japanese |accessdate=2 March 2022}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Hasm_Movement|Hasm Movement]]
|[[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Egypt|Egypt]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 February 2018 |title=Four Ws about Brotherhood-linked Hasm group |url=https://www.egypttoday.com/Article/1/41701/Four-Ws-about-Brotherhood-linked-Hasm-group |website=EgyptToday}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;US-31January2018&quot;&gt;{{cite web |title=State Department Terrorist Designations of Ismail Haniyeh, Harakat al-Sabireen, Liwa al-Thawra, and Harakat Sawa'd Misr (HASM) |url=https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2018/01/277792.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131170012/https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2018/01/277792.htm |archive-date=31 January 2018 |access-date=2 February 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Hezbi Islami Gulbuddin.svg|size=30px}}
|[[:en:Hezb-e_Islami_Gulbuddin|Hezb-e Islami Gulbuddin]]
|[[:en:Canada|Canada]]&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt;&lt;!--United Kingdom delisted on 07/2017--&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|size=30px}}
|[[:en:Hezbollah|Hezbollah]]
|[[:en:Gulf_Cooperation_Council|Gulf Cooperation Council]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 June 2013 |title=GCC: Hezbollah terror group |url=https://www.arabnews.com/news/453834 |website=Arab News}}&lt;/ref&gt; [[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet2&quot;&gt;{{cite web |author=Ministerio de Justicia y Derechos Humanos de la Nación |title=RePET |url=https://repet.jus.gob.ar/#entidades |access-date=20 February 2020 |language=es}}&lt;/ref&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;Aus24Nov&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2021-11-24/neo-nazi-group-base-hezbollah-terrorist-listing/100646300|title=Australia lists neo-Nazi organisation The Base, Lebanese Shia party Hezbollah as terrorist organisations|last=Belot|first=Henry|date=24 November 2021|access-date=30 November 2021|publisher=ABC News}}&lt;/ref&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list2&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Colombia|Colombia]],&lt;ref name=&quot;Colombia2020&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.jpost.com/Middle-East/Honduras-to-officially-designate-Hezbollah-as-a-terror-organization-614679|title=Colombia and Honduras designate Hezbollah a terrorist organization|date=20 January 2020|work=The Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt; [[:en:Germany|Germany]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=2020-04-30 |title=Germany designates Hezbollah as terrorist group, conducts raids on suspects |url=https://www.france24.com/en/20200430-germany-designates-hezbollah-as-terrorist-group-conducts-raids-on-suspects |access-date=2020-10-07 |website=France 24 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[:en:Honduras|Honduras]],&lt;ref name=&quot;Colombia2020&quot; /&gt; [[:en:Israel|Israel]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hezbollah a recognized terrorist organization. |url=https://www.idf.il/en/minisites/hezbollah/hezbollah/hezbollah-a-recognized-terrorist-organization/ |access-date=2020-10-07 |website=idf.il}}&lt;/ref&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list2&quot; /&gt; [[:en:Paraguay|Paraguay]],&lt;ref name=&quot;PAR2&quot; /&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref name=&quot;WSJ-Gulf-Coop&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/gulf-cooperation-council-labels-hezbollah-a-terrorist-group-1456926654|title=Gulf Cooperation Council Labels Hezbollah a Terrorist Group|last1=Fitch|first1=Asa|date=2 March 2016|newspaper=The Wall Street Journal|access-date=1 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201083532/http://www.wsj.com/articles/gulf-cooperation-council-labels-hezbollah-a-terrorist-group-1456926654/|archive-date=1 December 2016|author2=Dana Ballout|url-access=subscription|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WSJ-Gulf-Coop&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Hezbollah|Hezbollah (Military Wing)]]{{efn|Canada,&lt;ref name=&quot;canada-list&quot;/&gt; Malaysia&lt;ref name=&quot;my-list&quot;/&gt; and the United States&lt;ref name=&quot;us-fto&quot;/&gt; list [[Hezbollah]] as a whole.|group=upper-alpha|name=&quot;hezbollah-whole&quot;}}
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list2&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list2&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref name=&quot;WSJ-Gulf-Coop&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WSJ-Gulf-Coop&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Hezbollah|Hezbollah (External Security Organisation)]]{{efn|group=upper-alpha|name=&quot;hezbollah-whole&quot;}}
|[[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref name=&quot;arg-repet2&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list2&quot; /&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list2&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list2&quot; /&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref name=&quot;WSJ-Gulf-Coop&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WSJ-Gulf-Coop&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Hezbollah_Al-Hejaz|Hezbollah Al-Hejaz]]
|[[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref name=&quot;SaudiArabiaTerrorist3&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.kansascity.com/2014/03/07/4873900/saudi-arabia-declares-muslim-brotherhood.html|title=Saudi Arabia declares Muslim Brotherhood a terrorist group|last1=Youssef|first1=Nancy A.|date=7 March 2014|newspaper=[[Kansas City Star]]|access-date=8 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308132814/http://www.kansascity.com/2014/03/07/4873900/saudi-arabia-declares-muslim-brotherhood.html|archive-date=8 March 2014|author2=Adam Baron|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]&lt;ref name=&quot;WAM3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Hezbollah_in_Latin_America|Hezbollah in Latin America]]
|[[:en:Argentina|Argentina]],&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-49030561|title=Argentina designates Hezbollah as terrorist organisation|date=2019-07-18|access-date=2024-05-06|pages=[[BBC News]]|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[:en:Colombia|Colombia]],&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Pamuk |first1=Humeyra |last2=Griffin |first2=Oliver |date=2020-01-20 |title=Much work remains in Colombia's fight against coca cultivation, Pompeo says |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-colombia/much-work-remains-in-colombias-fight-against-coca-cultivation-pompeo-says-idUSKBN1ZJ1TK |access-date=2024-05-06 |website=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; [[:en:Honduras|Honduras]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-01-20 |title=Honduras declares Hezbollah a terrorist organization |url=https://www.reuters.com/article/us-hondruas-hezbollah/honduras-declares-hezbollah-a-terrorist-organization-idUSKBN1ZJ1SJ/ |access-date=2024-05-06 |website=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; [[:en:Paraguay|Paraguay]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ottolenghi |first=Emanuele |date=2019-08-29 |title=From Latin America to West Africa, Hezbollah's complex web of connections is fuelling its terrorist activity |url=https://www.thenationalnews.com/opinion/comment/from-latin-america-to-west-africa-hezbollah-s-complex-web-of-connections-is-fuelling-its-terrorist-activity-1.904231 |access-date=2024-05-06 |website=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}}
|[[:en:Hizb_ut-Tahrir|Hizb ut-Tahrir]]
|[[:en:China|China]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-politics-islam-idUSPEK13637820080707|title=Radical Islam stirs in China's remote west|date=7 July 2008|work=Reuters|access-date=28 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401051409/https://www.reuters.com/article/us-china-politics-islam-idUSPEK13637820080707|archive-date=1 April 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:Egypt|Egypt]],&lt;ref name=&quot;jamestown.org&quot;&gt;{{cite news|url=https://jamestown.org/program/hizb-ut-tahrirs-growing-appeal-in-the-arab-world/|title=Hizb-ut-Tahrir's Growing Appeal in the Arab World|access-date=28 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404161734/https://jamestown.org/program/hizb-ut-tahrirs-growing-appeal-in-the-arab-world/|archive-date=4 April 2019|website=Jamestown|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:Indonesia|Indonesia]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2017/07/indonesia-hizbut-tahrir-group-banned-protect-unity-170719050345186.html|title=Hizb-ut Tahir Indonesia banned 'to protect unity|access-date=19 July 2017|publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt; [[:en:Iran|Iran]],&lt;ref name=&quot;jamestown.org&quot; /&gt; [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],&lt;ref name=&quot;kz-list2&quot; /&gt; [[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref name=&quot;pakistanlist2&quot;&gt;{{cite web |date=24 October 2012 |title=List of bannned organization in Pakistan |url=http://tribune.com.pk/story/456294/list-of-banned-organisations-in-pakistan/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026232240/http://tribune.com.pk/story/456294/list-of-banned-organisations-in-pakistan/ |archive-date=26 October 2012 |work=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt; [[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref name=&quot;jamestown.org&quot; /&gt; [[:en:Tunisia|Tunisia]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Press Statement from Hizb ut-Tahrir's Media Office in North Africa: Regarding Detention of Shabab charged with links to Hizb ut-Tahrir in Tunis |url=http://www.hizb-ut-tahrir.info/en/index.php/press-releases/tunisia/28.html |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171012002538/http://www.hizb-ut-tahrir.info/en/index.php/press-releases/tunisia/28.html |archive-date=12 October 2017 |access-date=28 June 2019 |website=hizb-ut-tahrir.info}}&lt;/ref&gt; [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],&lt;ref name=&quot;tj-list2&quot;&gt;{{cite web |title=The list of terrorists and extremists |url=https://nbt.tj/en/financial_monitoring/perechni.php |access-date=3 March 2020 |publisher=National Bank of Tajikistan}}&lt;/ref&gt; [[:en:Turkey|Turkey]],&lt;ref name=&quot;demonisation&quot;&gt;{{cite web |date=28 June 2014 |title=Challenging the Demonisation of the Caliphate |url=http://www.hizb.org.uk/current-affairs/challenging-the-demonisation-of-the-caliphate |access-date=1 March 2016 |website=Hizb ut-Tahrir Britain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ahmed|first1=Houriya|last2=Stuart|first2=Hannah|title=Hizb Ut-Tahrir Ideology and Strategy|date=2009|publisher=Henry Jackson Society|url=http://henryjacksonsociety.org/wp-content/uploads/2013/01/HIZB.pdf|access-date=28 January 2016|ref=HAHSHTIS2009|page=108|quote=[Taji Mustafa being interviewed on BBC Today programme] the idea of a Caliphate – a unifying authority for which the Muslim world...which we think will bring stability – these basic ideas of Islam which enjoy popular support, are now being labelled as beyond the pale – as terrorism.|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402051419/http://henryjacksonsociety.org/wp-content/uploads/2013/01/HIZB.pdf|archive-date=2 April 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-67984295|title=Home Office to ban Hizb ut-Tahrir as terror group|last=Casciani|first=Dominic|date=2024-01-15|work=[[BBC News]]|access-date=2024-01-18|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Hizbul_Mujahideen|Hizbul Mujahideen]]
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt; [[:en:India|India]],&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]],&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]]&lt;ref name=&quot;Public Safety Canada-20212&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Holy_Land_Foundation_for_Relief_and_Development|Holy Land Foundation for Relief and Development]]
|[[:en:Japan|Japan]]&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt; [[:en:Israel|Israel]]&lt;ref name=&quot;Israel20062&quot; /&gt;
|-
|[[File:Houthis_emblem.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Houthis_emblem.svg|30x30පික්]]
|[[:en:Houthis|Houthis]]
|[[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list2&quot; /&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref name=&quot;ksa3&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-security-idUSBREA260SM20140307|title=Saudi Arabia designates Muslim Brotherhood terrorist group|date=7 March 2014|work=Reuters|access-date=1 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016105731/http://www.reuters.com/article/2014/03/07/us-saudi-security-idUSBREA260SM20140307|archive-date=16 October 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]],&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hansler |first1=Jennifer |date=17 January 2024 |title=Biden administration re-designates Houthis as Specially Designated Global Terrorists |url=https://edition.cnn.com/2024/01/16/politics/biden-administration-houthis-global-terrorist-entity/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117155534/https://edition.cnn.com/2024/01/16/politics/biden-administration-houthis-global-terrorist-entity/index.html |archive-date=17 January 2024 |access-date=17 January 2024 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt; [[:en:Yemen|Yemen]] ([[:en:Presidential_Leadership_Council|Presidential Leadership Council]])&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yemen's National Defense Council labels Houthis as terror group |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/yemens-national-defense-council-labels-houthis-as-terror-group/2718571}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=25 October 2022 |title=Houthis added to Yemen's terrorist list |url=https://www.atalayar.com/en/articulo/politics/houthis-added-yemens-terrorist-list/20221025180946158792.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Tanzim_Hurras_al-Din.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Tanzim_Hurras_al-Din.svg|30x30පික්]]
|[[:en:Hurras_al-Din|Hurras al-Din]]
|[[:en:Australia|Australia]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Australian National Security Website |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/ |access-date=2023-02-02 |website=Australian National Security Website |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Indian_Mujahideen|Indian Mujahideen]]
|[[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:India|India]],&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA3&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:International_Sikh_Youth_Federation|International Sikh Youth Federation]]
|[[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]]&lt;ref name=&quot;mofa.go.jp2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt;&lt;!--United Kingdom delisted on 03/2016--&gt;
|-
|{{flagicon image|StarryPlough.svg|size=30px}}
|[[:en:Irish_National_Liberation_Army|Irish National Liberation Army]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|{{Flagicon image|Iplo flag.png|size=30px}}
|[[:en:Irish_People's_Liberation_Organisation|Irish People's Liberation Organisation]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Islam4UK|Islam4UK]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Proscribed Organisations (Name Changes) Order 2010 |url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/2010/34/contents/made}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|{{visible anchor|Islamic Jihad – Jamaat Mujahideen}}
|[[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list12&quot; /&gt; [[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt;
|-
|
|International Relief Fund for the Afflicted and Needy – Canada
|[[:en:Canada|Canada]]&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|size=30px}}
|[[:en:International_Union_of_Muslim_Scholars|International Union of Muslim Scholars]]
|[[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list2&quot; /&gt; [[:en:Egypt|Egypt]],&lt;ref name=&quot;SaudiUAEBahrainEgypt&quot;&gt;[http://www.spa.gov.sa/viewfullstory.php?lang=en&amp;newsid=1690716#1690716 Kingdom of Saudi Arabia, Egypt, UAE, Bahrain announce addition of two entities, eleven individuals to their lists of terrorism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171124145954/http://www.spa.gov.sa/viewfullstory.php?lang=en&amp;newsid=1690716#1690716|date=24 November 2017}}, Saudi Press Agency.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4ArabCountries&quot;&gt;[https://www.reuters.com/article/us-gulf-qatar-security/arab-states-blacklist-islamist-groups-individuals-in-qatar-boycott-idUSKBN1DM2WQ Arab states blacklist Islamist groups, individuals in Qatar boycott] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171122235506/https://www.reuters.com/article/us-gulf-qatar-security/arab-states-blacklist-islamist-groups-individuals-in-qatar-boycott-idUSKBN1DM2WQ|date=22 November 2017}}, Reuters.&lt;/ref&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref name=&quot;4ArabCountries&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SaudiUAEBahrainEgypt&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]&lt;ref name=&quot;4ArabCountries&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SaudiUAEBahrainEgypt&quot; /&gt;
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Islamic Renaissance Party of Tajikistan.svg|size=30px}}
|[[:en:Islamic_Renaissance_Party_of_Tajikistan|Islamic Renaissance Party of Tajikistan]]
|[[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt; [[:en:Tajikistan|Tajikistan]]&lt;ref name=&quot;tj-list2&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|size=32px}}
|[[:en:Islamic_Revolutionary_Guards_Corps|Islamic Revolutionary Guards Corps]]{{anchor|Islamic Revolutionary Guards Corps}}
|[[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list2&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-19 |title=Government of Canada lists the IRGC as a terrorist entity |url=https://www.canada.ca/en/public-safety-canada/news/2024/06/government-of-canada-lists-the-irgc-as-a-terrorist-entity.html |website=www.canada.ca}}&lt;/ref&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref name=&quot;Saudi-IRGC&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-bahrain-security-iran/saudi-bahrain-add-irans-revolutionary-guards-to-terrorism-lists-idUSKCN1MX288|title=Saudi, Bahrain add Iran's Revolutionary Guards to terrorism lists|date=23 October 2018|work=Reuters|access-date=8 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408154459/https://www.reuters.com/article/us-saudi-bahrain-security-iran/saudi-bahrain-add-irans-revolutionary-guards-to-terrorism-lists-idUSKCN1MX288|archive-date=8 April 2019|language=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:Sweden|Sweden]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 June 2023 |title=Swedish Parliament Votes To Designate Iran's IRGC As Terrorist |url=https://www.iranintl.com/en/202305102418 |website=Iran International}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Treasury Designates the IRGC under Terrorism Authority and Targets IRGC and Military Supporters under Counter-Proliferation Authority |url=https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/sm0177.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615043358/https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/sm0177.aspx |archive-date=15 June 2019 |access-date=28 June 2019 |website=treasury.gov}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[:en:Quds_Force|Islamic Revolutionary Guards Corps' Quds Force]]
|[[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list2&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Israel|Israel]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=List of Terrorist Organizations and Individuals |url=http://www.justice.gov.il/En/Units/FBPS/DNFBPDuties/Pages/List-of-Terrorist-Organizations-and-Individuals.aspx |website=DNFBP's Duties}}&lt;/ref&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref name=&quot;Saudi-IRGC&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
| 
|[[:en:Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant_–_Sinai_Province|Islamic State of Iraq and the Levant – Sinai Province]]
|[[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list2&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list2&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:Qatar|Qatar]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Qatar releases first terror list despite ongoing embargo – Xinhua &amp;#124; English.news.cn |url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-03/25/c_137064310.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327223733/http://www.xinhuanet.com/english/2018-03/25/c_137064310.htm |archive-date=27 March 2018 |website=xinhuanet.com}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
| 
|[[:en:Islamic_State_Central_Africa_Province|Islamic State of Iraq and the Levant – Central Africa Province]]{{efn|note the US State Department lists the two geographic branches of the group as ISIS-Democratic Republic of the Congo and ISIS-Mozambique.&lt;ref name=&quot;isiscap&quot;/&gt;|group=upper-alpha}}
|[[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;isiscap&quot;&gt;{{cite web |date=10 March 2021 |title=State Department Terrorist Designations of ISIS Affiliates and Senior Leaders |url=https://www.state.gov/state-department-terrorist-designations-of-isis-affiliates-and-leaders-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-mozambique/ |access-date=10 March 2021 |website=US Department of State}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}}
|[[:en:Jamaat_al_Dawa_al_Quran|Jamaat al-Dawah ila al-Quran wal-Sunnah]]
|[[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto2505162&quot;&gt;{{cite web |date=25 May 2016 |title=State Department Terrorist Designations of the Tariq Gidar Group and Jama'at ul Dawa al-Qu'ran |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2016/05/257712.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130205018/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2016/05/257712.htm |archive-date=30 January 2017 |access-date=29 May 2016 |publisher=State.gov}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Jamaat-e-Islami|Jamaat-e-Islami]]
|[[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Jamaat_Ul-Furquan|Jamaat Ul-Furquan]]
|[[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list12&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Jamaat-ul-Mujahideen_Bangladesh|Jamaat-ul-Mujahideen Bangladesh]]
|[[:en:India|India]],&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt; [[:en:Malaysia|Malaysia]],&lt;ref name=&quot;my-list2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:Bangladesh|Bangladesh]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Rising Tide of Islamism in Bangladesh |url=https://www.hudson.org/research/9893-the-rising-tide-of-islamism-in-bangladesh |publisher=Hudson.org |accessdate=2022-07-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}}
|[[:en:Jamaah_Ansharusy_Syariah|Jamaah Ansharusy Syariah]]
|[[:en:Indonesia|Indonesia]]&lt;ref name=&quot;BNPT's list of terror organization2&quot; /&gt;
|-
|
|{{visible anchor|Jamiat al-Islah al-Idzhtimai}}
|[[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Jamiat-e Islami.svg|size=30px}}
|[[:en:Jamiat-e_Islami|Jamiat-e Islami]]
|[[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Jund_al-Sham|Jund al-Sham]]
|[[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Jundallah_(Iran)|Jundallah]]
|[[:en:Iran|Iran]],&lt;ref name=&quot;almanar2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.almanar.com.lb/NewsSite/NewsDetails.aspx?id=160916&amp;language=en|title=Iran Hails US Decision to Label Jundallah &quot;Terrorist&quot; Group|date=4 November 2010|newspaper=[[Al-Manar]]|access-date=25 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20101113050254/http://www.almanar.com.lb/NewsSite/NewsDetails.aspx?id=160916&amp;language=en|archive-date=13 November 2010}}&lt;/ref&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Kach and Kahane Chai.svg|size=30px}}
|[[:en:Kach_and_Kahane_Chai|Kach and Kahane Chai]]
|[[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Israel|Israel]],&lt;ref name=&quot;Israel20062&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=terror - 19-4-2015 |url=https://www.mod.gov.il/Defence-and-Security/Fighting_terrorism/Documents/terror%20-%20%2019-4-2015.xls |access-date=2023-12-04 |website=www.mod.gov.il}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;mofa.go.jp2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the Kamtapur Liberation Organisation.png|size=30px}}
|[[:en:Kamtapur_Liberation_Organisation|Kamtapur Liberation Organisation]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg|size=30px}}
|[[:en:Kangleipak_Communist_Party|Kangleipak Communist Party]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Kanglei_Yawol_Kanna_Lup|Kanglei Yawol Kanna Lup]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Kata'ib_Hezbollah_sans_logo.JPG|size=30px}}
|[[:en:Kata'ib_Hezbollah|Kata'ib Hezbollah]]
|[[:en:Japan|Japan]]&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |date=2 March 2019 |title=カタイブ・ヒズボラ（KH） {{pipe}} 国際テロリズム要覧（Web版） {{pipe}} 公安調査庁 |url=http://www.moj.go.jp/psia/ITH/organizations/ME_N-africa/KH.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302123316/http://www.moj.go.jp/psia/ITH/organizations/ME_N-africa/KH.html |archive-date=2 March 2019}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Khalistan_Commando_Force|Khalistan Commando Force]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|{{Flagicon image|KLF Logo.jpg|size=30px}}
|[[:en:Khalistan_Liberation_Force|Khalistan Liberation Force]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Khalistan_Zindabad_Force|Khalistan Zindabad Force]]
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt; [[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Khalistan_Tiger_Force|Khalistan Tiger Force]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/2023-03/TERRORIST_ORGANIZATIONS_10032023.pdf|title=LIST OF ORGANISATIONS DESIGNATED AS 'TERRORIST ORGANIZATIONS' UNDER SECTION 35 OF THE UNLAWFUL ACTIVITIES (PREVENTION) ACT, 1967, LISTED IN THE 1St SCHEDULE OF THE ACT.|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid_Empire.svg|size=30px}}
|[[:en:Kingdom_Assembly_of_Iran|Kingdom Assembly of Iran]]
|[[:en:Iran|Iran]]&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2020 |title=US-based 'terrorist' leader Jamshid Sharmahd arrested by Iran |url=https://www.dw.com/en/us-based-terrorist-leader-jamshid-sharmahd-arrested-by-iran/a-54403896 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt;{{Better source needed|date=May 2023}}
|-
|{{Flagicon image|Iran International.svg}}
|[[:en:Iran_International|Iran International]]
|[[:en:Iran|Iran]]&lt;ref&gt;agsiw.org&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=9 November 2022 |title=Tehran Designates London-Based Iran International News A 'Terrorist' Organization |url=https://www.rferl.org/a/iran-international-terrorist-organization/32122561.html |access-date= |website=[[Radio Farda]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Komala.svg|size=30px}}
|[[:en:Komala_Party_of_Iranian_Kurdistan|Komala–PIK]]
|[[:en:Iran|Iran]]&lt;ref name=&quot;komalassasin2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nydailynews.com/news/world/assassins-funded-komala-militant-uk-arrested-iran-state-run-media-claims-article-1.453424|title=Four 'assassins' funded by Komala militant in UK arrested in Iran, state-run media|last=Sheridan|first=Michael|date=5 November 2010|newspaper=[[NY Daily News]]|access-date=25 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225195125/http://www.nydailynews.com/news/world/assassins-funded-komala-militant-uk-arrested-iran-state-run-media-claims-article-1.453424|archive-date=25 December 2013|location=New York|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;upi2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.upi.com/Top_News/Special/2011/05/02/Iran-scorned-for-hangings-despite-stay/UPI-35771304363574/|title=Iran scorned for hangings despite stay|date=2 May 2011|newspaper=UPI|access-date=25 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225200641/http://www.upi.com/Top_News/Special/2011/05/02/Iran-scorned-for-hangings-despite-stay/UPI-35771304363574/|archive-date=25 December 2013|publisher=United Press International}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Komala's flag.png|size=30px}}
|[[:en:Komalah_(CPI)|Komala–CPI]]
|[[:en:Iran|Iran]],&lt;ref name=&quot;Milburn&quot;&gt;{{citation|last=Milburn|first=Franc|title=Iranian Kurdish Militias: Terrorist-Insurgents, Ethno Freedom Fighters, or Knights on the Regional Chessboard?|date=May 2017|url=http://www.css.ethz.ch/en/services/digital-library/articles/article.html/41930fa0-6afa-42f3-837b-e343778df613/pdf|journal=CTC Sentinel|volume=10|issue=5|pages=1–2|publisher=Combating Terrorism Center|via=Eidgenössische Technische Hochschule Zürich|access-date=2024-09-12|archive-date=2022-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321135433/https://css.ethz.ch/en/services/digital-library/articles/article.html/41930fa0-6afa-42f3-837b-e343778df613/pdf}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]]&lt;ref name=&quot;JPN&quot;&gt;{{cite web |title=Komaleh，Kumele |script-title=ja:コマラ |url=http://www.moj.go.jp/psia/ITH/organizations/ME_N-africa/komala.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190309091042/http://www.moj.go.jp/psia/ITH/organizations/ME_N-africa/komala.html |archive-date=9 March 2019 |access-date=20 April 2020 |publisher=[[Ministry of Justice (Japan)|Ministry of Justice of Japan]] |language=ja}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Komala.png|size=30px}}
|[[:en:Komala_of_the_Toilers_of_Kurdistan|Komala–KTP]]
|[[:en:Iran|Iran]]&lt;ref name=&quot;Milburn&quot; /&gt;
|-
|
|Krasnoyarsk Jamaat
|[[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Green Shahada.svg|size=30px}}
|[[:en:Kurdish_Hezbollah|Kurdish Hezbollah]]
|[[:en:Turkey|Turkey]]&lt;ref name=&quot;turkey3&quot; /&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Koma_Civakên_Kurdistanê.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Koma_Civak%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA.svg|30x30පික්|Flag of Koma Civakên Kurdistanê.svg]]
|[[:en:Kurdistan_Communities_Union|Kurdistan Communities Union]]
|[[:en:Turkey|Turkey]]&lt;ref name=&quot;turkey3&quot; /&gt;
|-
|[[File:PDK_Bakur.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:PDK_Bakur.png|30x30පික්]]
|[[:en:Kurdistan_Democratic_Party/North|Kurdistan Democratic Party/North]]
|[[:en:Turkey|Turkey]]&lt;ref name=&quot;turkey3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê.png|size=30px}}
|[[:en:Democratic_Party_of_Iranian_Kurdistan|Kurdistan Democratic Party–Iran]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:Iran|Iran]]&lt;ref name=&quot;Milburn&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê.png|size=30px}}
|[[:en:Kurdistan_Democratic_Party_(Iran)|Kurdistan Democratic Party]]
|-
|{{flagicon image|InfoboxTAK.png|size=30px}}
|[[:en:Kurdistan_Freedom_Hawks|Kurdistan Freedom Hawks]]{{efn|[[Kurdistan Freedom Hawks]] is considered an alias of [[Kurdistan Workers' Party]] by Australia.&lt;ref name=&quot;kurdistanworkerspartypkk&quot; /&gt;|group=upper-alpha}}
|[[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;kurdistanworkerspartypkk&quot;&gt;{{cite web |last=Department |first=Attorney-General's |title=Kurdistan Workers' Party (PKK) |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/listedterroristorganisations/pages/kurdistanworkerspartypkk.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708015825/https://www.nationalsecurity.gov.au/listedterroristorganisations/pages/kurdistanworkerspartypkk.aspx |archive-date=8 July 2018 |access-date=7 October 2020 |website=nationalsecurity.gov.au}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref&gt;{{cite web |last=Department of State. The Office of Electronic Information |first=Bureau of Public Affairs |date=10 January 2008 |title=U.S. Department of State Designates PKK-Affiliated Terrorist Organization |url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/prs/ps/2008/jan/99128.htm |website=2001-2009.state.gov}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Organization_of_Iranian_Kurdistan_Struggle|Organization of Iranian Kurdistan Struggle]]
|[[:en:Iran|Iran]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=خبات کردستان – آکام نیوز |url=https://www.akamnews.com/tag/%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 |access-date=2023-07-06 |website=www.akamnews.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the Kurdistan Freedom Party (Iran).svg|size=30px}}
|[[:en:Kurdistan_Freedom_Party|Kurdistan Freedom Party]]
|[[:en:Iran|Iran]]&lt;ref name=&quot;Milburn&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg|size=30px}}
|[[:en:Kurdistan_Workers'_Party|Kurdistan Workers' Party]]{{efn|Kazakhstan&lt;ref name=&quot;kz-list&quot;/&gt; and Kyrgyzstan&lt;ref name=&quot;kg-list&quot;/&gt; list the [[Kurdistan Workers' Party]] as the Kurdistan People's Congress.|group=upper-alpha}}
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list2&quot; /&gt; [[:en:Austria|Austria]],&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GNCpeUdVkOoC&amp;q=18%20october%201995%20pkk&amp;pg=PP1|title=Terrorism as a Challenge for National and International Law: Security versus Liberty?|isbn=9783540212256|last1=Walter|first1=Christian|last2=Vöneky|first2=Silja|last3=Röben|first3=Volker|last4=Schorkopf|first4=Frank|date=25 June 2004|publisher=Springer}}&lt;/ref&gt; [[:en:Azerbaijan|Azerbaijan]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=15 October 2019 |title=News.Az – Latest news from Azerbaijan |url=https://news.az/articles/politics/41416 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015124117/https://news.az/articles/politics/41416 |archive-date=15 October 2019}}&lt;/ref&gt; [[:en:Bulgaria|Bulgaria]], [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Czech_Republic|Czech Republic]],&lt;ref&gt;{{cite web |year=2008 |title=Condemnation of the PKK terrorist attack in Turkey |url=http://www.mzv.cz/jnp/en/issues_and_press/archive/statements/x2008/x2008_10_06_turkey_attack_pkk |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811100448/http://www.mzv.cz/jnp/en/issues_and_press/archive/statements/x2008/x2008_10_06_turkey_attack_pkk |archive-date=11 August 2016 |access-date=17 July 2016 |publisher=[[Czech Ministry of Foreign Affairs]]}}&lt;/ref&gt; [[:en:Finland|Finland]],&lt;ref name=&quot;trilateral memorandum&quot;&gt;{{Cite web |title=TRILATERAL MEMORANDUM |url=https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/2022/6/pdf/220628-trilat-memo.pdf |access-date=7 October 2023 |website=[[NATO]]}}&lt;/ref&gt; [[:en:Iran|Iran]],&lt;ref name=&quot;aunsPKK2&quot;&gt;{{cite web |date=17 August 2012 |title=Kurdistan Workers Party (PKK) |url=http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/WWW/nationalsecurity.nsf/Page/What_Governments_are_doing_Listing_of_Terrorism_Organisations_Kurdistan_Workers_Party |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005081211/http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/WWW/nationalsecurity.nsf/Page/What_Governments_are_doing_Listing_of_Terrorism_Organisations_Kurdistan_Workers_Party |archive-date=5 October 2013 |access-date=25 December 2013 |publisher=Australian National Security}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;mofa.go.jp2&quot; /&gt; [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],&lt;ref name=&quot;kz-list2&quot; /&gt; [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]],&lt;ref name=&quot;kg-list2&quot; /&gt; [[:en:Netherlands|Netherlands]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ntv.com.tr/dunya/hollandada-polise-saldiran-12-pkk-yandasi-gozaltina-alindi,nbxR4w37BEa-AA-C16lpRA|title=Hollanda'da polise saldıran 12 PKK yandaşı gözaltına alındı|date=2 November 2022|access-date=26 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213113639/https://www.ntv.com.tr/dunya/hollandada-polise-saldiran-12-pkk-yandasi-gozaltina-alindi,nbxR4w37BEa-AA-C16lpRA|archive-date=13 February 2023|publisher=NTV|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:Poland|Poland]], [[:en:Portugal|Portugal]], [[:en:Spain|Spain]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.expatica.com/es/news/spanish-news/spain-arrests-six-kurds-suspected-of-financing-pkk_258470.html|title=Spain arrests six Kurds suspected of financing PKK|date=12 February 2013|access-date=5 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221225058/http://www.expatica.com/es/news/spanish-news/spain-arrests-six-kurds-suspected-of-financing-pkk_258470.html|archive-date=21 February 2014|publisher=Expatica|agency=Agence France-Presse|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[:en:Syria|Syria]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 March 2016 |title=Statement Made By İsmail Cem, Foreign Minister, On The Special Security Meeting Held Between Turkey And Syria October 20, 1998 (Unofficial Translation) / Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs |url=http://www.mfa.gov.tr/_p_statement-made-by-ismail-cem_-foreign-minister_-on-the-special-security-meeting-held-between-turkey-and-syria_br_october-20_-1998_br__unofficial-translation___p_.en.mfa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301105039/http://www.mfa.gov.tr/_p_statement-made-by-ismail-cem_-foreign-minister_-on-the-special-security-meeting-held-between-turkey-and-syria_br_october-20_-1998_br__unofficial-translation___p_.en.mfa |archive-date=1 March 2016}}&lt;/ref&gt; [[:en:Sweden|Sweden]],&lt;ref name=&quot;trilateral memorandum&quot; /&gt; [[:en:Turkey|Turkey]],&lt;ref name=&quot;turkey3&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Lashkar-e-Balochistan|Lashkar-e-Balochistan]]
|[[:en:Pakistan|Pakistan]]&lt;ref&gt;{{cite web |date=9 August 2012 |title=14 militant outfits operating in Balochistan, says ministry |url=https://www.nation.com.pk/09-Aug-2012/14-militant-outfits-operating-in-balochistan-says-ministry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920174111/http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/national/09-Aug-2012/14-militant-outfits-operating-in-balochistan-says-ministry |archive-date=20 September 2012 |access-date=11 November 2012 |publisher=The Nation}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Tamil Eelam Flag.svg|size=30px}}
|[[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි]]
|[[යුරෝපියානු සංගමය|යුරෝපා සංගමය]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt; [[කැනඩාව]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt;[[ඉන්දියාව]],&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt; [[මලයාසියාව|මැලේසියාව]],&lt;ref name=&quot;my-list2&quot; /&gt; [[ශ්‍රී ලංකාව]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=11 February 2009 |title=LTTE is banned by the SL Govt: with immediate effect |url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090107_15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090211081343/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090107_15 |archive-date=11 February 2009}}&lt;/ref&gt; [[එක්සත් රාජධානිය]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[එක්සත් ජනපදය]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Liwa_Fatemiyoun|Liwa Fatemiyoun]]
|[[:en:Canada|Canada]]&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]
|-
|{{flagicon image|Flag red yellow 5x3.svg|size=30px}}
|[[:en:Lord's_Resistance_Army|Lord's Resistance Army]]
|[[:en:African_Union|African Union]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Page doesn't exist |url=https://www.voanews.com/africa/african-union-designates-lords-resistance-army-terror-group |website=voanews.com}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;fas.org&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the LVF.png|size=30px}}
|[[:en:Loyalist_Volunteer_Force|Loyalist Volunteer Force]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|[[File:Flag_of_the_Luhansk_People's_Republic.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_the_Luhansk_People's_Republic.svg|30x30පික්]]
|[[:en:Luhansk_People's_Republic|Luhansk People's Republic]]
|[[:en:Ukraine|Ukraine]]&lt;ref name=&quot;rada&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;supreme.court&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Macina_Liberation_Front|Macina Liberation Front]]
|[[:en:Canada|Canada]]&lt;ref name=&quot;Public Safety Canada-20212&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Majelis_Mujahidin_Indonesia|Majelis Mujahidin Indonesia]]
|[[:en:United_States|United States]]&lt;ref&gt;{{cite web |date=12 June 2017 |title=State Department Terrorist Designations of Marwan Ibrahim Hussayn Tah al-Azawi and Majelis Mujahidin Indonesia |url=https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2017/06/271689.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715182434/https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2017/06/271689.htm |archive-date=15 July 2017 |access-date=16 July 2017 |publisher=U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|{{visible anchor|Manipur People's Liberation Front}}
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Maoist_Communist_Centre_of_India|Maoist Communist Centre of India]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|[[File:HAMMER-SICKLE-STAR.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:HAMMER-SICKLE-STAR.svg|30x30පික්]]
|[[:en:Maoist_Communist_Party_(Turkey)|Maoist Communist Party (Turkey)]]
|[[:en:Turkey|Turkey]]&lt;ref name=&quot;turkey3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:MAP_(mercenary_group)|MAP]]
|[[:en:Ukraine|Ukraine]]&lt;ref name=&quot;Kyiv Post&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Verkhovna Rada&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|AQMI_Flag_asymmetric.svg|size=30px}}
|[[:en:Maute_Group|Maute Group]]
|[[:en:Philippines|Philippines]], [[:en:Malaysia|Malaysia]], [[:en:New_Zealand|New Zealand]], [[:en:Japan|Japan]]&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:MS-13|Mara Salvatrucha]]
|[[:en:El_Salvador|El Salvador]]&lt;ref name=&quot;El Salvador&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:MS_Group|MS Group]]
|[[:en:Ukraine|Ukraine]]&lt;ref name=&quot;Kyiv Post&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Verkhovna Rada&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|AQMI_Flag_asymmetric.svg|size=30px}}
|[[:en:Mujahideen_Shura_Council_in_the_Environs_of_Jerusalem|Mujahideen Shura Council in the Environs of Jerusalem]]{{efn|[[Mujahideen Shura Council in the Environs of Jerusalem|Mujahideen Shura Council]] is considered an alias of Islamic State by Canada.&lt;ref name=&quot;canada-list&quot;/&gt;|group=upper-alpha}}
|[[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;WAM3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.png|size=30px}}
|[[:en:Muslim_Brotherhood|Muslim Brotherhood]]
|[[:en:Collective_Security_Treaty_Organization|Collective Security Treaty Organization]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=2014-04-06 |title=خريطة حظر &quot;الإرهابية&quot;..مصر والسعودية وسوريا وروسيا و6 دول بمنظمة &quot;الأمن الجماعى&quot; تصنف &quot;الإخوان&quot; كتنظيم إرهابى.. وبريطانيا وكندا وفرنسا والإمارات والكويت فى الطريق |url=https://www.youm7.com/story/2014/4/6/خريطة-حظر-«الإرهابية»-مصر-والسعودية-وسوريا-وروسيا-و6-دول-بمنظمة/1597700 |access-date=2020-08-28 |website=اليوم السابع}}&lt;/ref&gt; [[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bahrain backs Saudi Arabia, UAE, Foreign Minister says |url=https://www.bna.bh/AboutBNA.aspx?cms=iQRpheuphYtJ6pyXUGiNqladb1RZ0e3I |access-date=2020-09-03 |website=bna.bh}}&lt;/ref&gt; [[:en:Egypt|Egypt]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/uk-egypt-explosion-brotherhood-idUKBRE9BO08E20131225|title=Egypt designates Muslim Brotherhood as terrorist group|date=25 December 2013|work=Reuters|access-date=25 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226230231/http://uk.reuters.com/article/2013/12/25/uk-egypt-explosion-brotherhood-idUKBRE9BO08E20131225|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:Libya|Libya]] ([[:en:House_of_Representatives_(Libya)|House of Representatives]]),&lt;ref&gt;{{cite web |date=15 May 2019 |title=Libyan parliament designates the Muslim Brotherhood as a terrorist organization |url=https://english.alarabiya.net/en/News/north-africa/2019/05/15/Libyan-parliament-designates-the-Muslim-Brotherhood-as-a-terrorist-organization}}&lt;/ref&gt; [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],&lt;ref name=&quot;kz-list2&quot; /&gt; [[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt; [[:en:Syria|Syria]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=21 November 2019 |title=Why Has the Syrian Muslim Brotherhood Stayed Out of the Constitutional Assembly? |url=https://eeradicalization.com/why-has-the-syrian-muslim-brotherhood-stayed-out-of-the-constitutional-assembly/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514092553/https://eeradicalization.com/why-has-the-syrian-muslim-brotherhood-stayed-out-of-the-constitutional-assembly/ |archive-date=14 May 2022 |access-date=11 August 2020}}&lt;/ref&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref name=&quot;ksa3&quot; /&gt; [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],&lt;ref name=&quot;tj-list2&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]&lt;ref name=&quot;WAM3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA3&quot; /&gt;
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Republic of Kabylia.svg|size=30px}}
|[[:en:Movement_for_the_self-determination_of_Kabylie|Movement for the self-determination of Kabylie]]
|[[:en:Algeria|Algeria]]&lt;ref name=&quot;Reuters-2021&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/algeria-accuses-groups-it-links-morocco-israel-setting-wildfires-2021-08-18/|title=Algeria accuses groups it links to Morocco, Israel of setting wildfires|date=2021-08-18|work=Reuters|access-date=2021-11-07|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg|size=30px}}
|[[:en:Myanmar_National_Democratic_Alliance_Army|Myanmar National Democratic Alliance Army]]
|[[:en:Myanmar|Myanmar]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Myanmar regime labels key ethnic armed groups ‘terrorist’ organisations |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/4/myanmar-regime-labels-key-ethnic-armed-groups-terrorist-organisations |access-date=2024-09-04 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of National Action.svg|size=30px}}
|[[:en:National_Action_(UK)|National Action]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Front Nacional Democratic Bodoland.svg|size=30px}}
|[[:en:National_Democratic_Front_of_Bodoland|National Democratic Front of Bodoland]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|NDF Flag.svg|size=30px}}
|[[:en:National_Democratic_Front_of_the_Philippines|National Democratic Front of the Philippines]]
|[[:en:Philippines|Philippines]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Philippines designates NDF as terrorist group |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/795891/philippines-designates-ndf-as-terrorist-group/story/ |access-date=2021-07-19 |website=GMA News Online |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Alpasan |first=Jonas |date=2021-07-19 |title=Terror council designates NDFP as terror group |url=https://www.bulatlat.com/2021/07/19/terror-council-designates-ndfp-as-terror-group/ |access-date=2021-07-19 |website=Bulatlat |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Resolution Number 21 (2021) |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2021/06/23/resolution-number-21-2021/ |access-date=25 July 2021 |publisher=Official Gazette of the Republic of the Philippines}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of ELN.svg|size=30px}}
|[[:en:National_Liberation_Army_(Colombia)|National Liberation Army]]
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the National Liberation Front of Tripura.png|size=30px}}
|[[:en:National_Liberation_Front_of_Tripura|National Liberation Front of Tripura]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Ahwaz.png|size=30px}}
|[[:en:National_Liberation_Movement_of_Ahwaz|National Liberation Movement of Ahwaz]]
|[[:en:Iran|Iran]]&lt;ref name=&quot;ahvaz&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag_of_Germany_(1935–1945).svg|size=30px}}
|[[:en:National_Socialism_/_White_Power|National Socialism / White Power]]
|[[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web |title=Террористические и экстремистские организации и материалы {{!}} Национальный антитеррористический комитет |url=http://nac.gov.ru/terroristicheskie-i-ekstremistskie-organizacii-i-materialy.html |access-date=2022-09-03 |website=nac.gov.ru |language=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Unofficial flag of Nagaland.svg|size=30px}}
|[[:en:National_Socialist_Council_of_Nagaland|National Socialist Council of Nagaland]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Myanmar.svg|size=30px}}
|[[:en:National_Unity_Government_of_Myanmar|National Unity Government of Myanmar]]
|[[:en:Myanmar|Myanmar]] (''[[:en:State_Administration_Council|State Administration Council]]'')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.dw.com/en/myanmar-junta-designates-shadow-government-as-terrorist-group/a-57473057|title=Myanmar junta designates shadow government as 'terrorist' group|date=8 May 2021|work=[[Deutsche Welle]]|access-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509101115/https://www.dw.com/en/myanmar-junta-designates-shadow-government-as-terrorist-group/a-57473057|archive-date=9 May 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|AQMI_Flag_asymmetric.svg|size=30px}}
|[[:en:ISIL_in_Bangladesh|Neo-JMB]]
|[[:en:Japan|Japan]]&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Logo_of_the_Nordic_Resistance_Movement.svg|size=30px}}
|[[:en:Nordic_Resistance_Movement|Nordic Resistance Movement]]
|[[:en:United_States|United States]]&lt;ref&gt;{{cite web |date=14 June 2024 |title=Counter Terrorism Designations; West Bank-related Designation; Issuance of Amended Frequently Asked Questions |url=https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20240614 |work=[[Office of Foreign Assets Control]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=14 June 2024 |title=Terrorist Designations of Nordic Resistance Movement and Three Leaders |url=https://www.state.gov/terrorist-designations-of-nordic-resistance-movement-and-three-leaders/ |work=state.gov |quote=Today, the Department of State is designating Nordic Resistance Movement (NRM) as a Specially Designated Global Terrorist (SDGT) pursuant to Executive Order (E.O.) 13224, as amended.}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Network_(Russia)|Network (Russia)]]
|[[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt;
|-
|{{Flagicon image|Nexta logo.png|size=30px}}
|[[:en:Nexta|Nexta]]
|[[:en:Belarus|Belarus]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2022-04-09 |title=Belarusian Supreme Court Declares Nexta Telegram Channels 'Terrorist Organization' |url=https://www.rferl.org/a/belarus-nexta-telegram-terrorist/31794494.html |access-date=2022-06-18 |website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Orange_Volunteers|Orange Volunteers]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Palestine_Liberation_Front|Palestine Liberation Front]]
|[[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Israel|Israel]],&lt;ref name=&quot;Israel20062&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;mofa.go.jp2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Islamic_Jihad_Movement_in_Palestine|Palestinian Islamic Jihad]]
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt; [[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;au-list2&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Israel|Israel]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Islamic Jihad |url=https://www.haaretz.com/misc/tags/TAG-islamic-jihad-1.5599123 |access-date=2020-10-11 |website=haaretz.com}}&lt;/ref&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;mofajp20052&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Interpal|Palestinian Relief Development Fund – Interpal]]
|[[:en:Israel|Israel]]&lt;ref name=&quot;Israel20062&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Emblema_del_Ejército_del_Pueblo_Paraguayo.svg|size=30px}}
|[[:en:Paraguayan_People's_Army|Paraguayan People's Army]]
|[[:en:Paraguay|Paraguay]],&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ultimahora.com/eeuu-destaca-cooperacion-paraguay-lucha-antiterrorista-n2891895.html|title=EEUU destaca cooperación de Paraguay en lucha antiterrorista|access-date=14 July 2021|language=es}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Drapeau du Parti pour une vie libre au Kurdistan - PJAK.png|size=30px}}
|[[:en:PJAK|Party of Free Life of Kurdistan]]
|[[:en:Iran|Iran]],&lt;ref name=&quot;Milburn&quot; /&gt; [[:en:Turkey|Turkey]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&amp;n=turkey-iran-step-up-fights-on-pkk-pjak-2011-07-26|title=Turkey, Iran step up fights on PKK, PJAK|date=26 July 2011|access-date=18 March 2014|publisher=Hürriyet Daily News}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSN04297671|title=U.S. brands anti-Iran Kurdish group terrorist|date=4 February 2009|work=Reuters|access-date=9 February 2009}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:People's_Anti-Fascist_Front|People's Anti-Fascist Front]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IE 7 Jan 2023&quot;&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/jaish-affiliate-paff-declared-terrorist-group-8366404/|title=Jaish affiliate PAFF declared terrorist group|date=7 January 2023|work=The Indian Express|quote=According to a notification issued by the MHA, the PAFF emerged in 2019 as a proxy outfit of JeM, a proscribed terrorist organisation.}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Hêzên Parastina Gel.svg|size=30px}}
|[[:en:People's_Defence_Forces|People's Defence Forces]]
|[[:en:Australia|Australia]],&lt;ref name=&quot;kurdistanworkerspartypkk&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Bandera FPRM Manipur.png|size=30px}}
|[[:en:People's_Liberation_Army_of_Manipur|People's Liberation Army of Manipur]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|{{Flagicon image|THKP-C flag.svg|size=30px}}
|[[:en:People's_Liberation_Party-Front_of_Turkey|People's Liberation Party-Front of Turkey]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:People's_Militia_named_after_Minin_and_Pozharsky|People's Militia named after Minin and Pozharsky]]
|[[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the People's Mujahedin of Iran.svg|size=30px}}
|[[:en:People's_Mujahedin_of_Iran|People's Mujahedin of Iran]]
|[[:en:Iran|Iran]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thenational.ae/news/world/middle-east/us-move-to-delist-mek-as-terror-group-worries-irans-opposition|title=US move to delist MEK as terror group worries Iran's opposition|last=Theodoulou|first=Michael|date=26 July 2011|newspaper=[[The National (Abu Dhabi)]]|access-date=26 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831214248/http://www.thenational.ae/news/world/middle-east/us-move-to-delist-mek-as-terror-group-worries-irans-opposition|archive-date=31 August 2012|publisher=[[Abu Dhabi Media]]|quote=''The MEK, dedicated to overthrowing Iran's Islamic regime and considered a terrorist group by Iran [...]''|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:Iraq|Iraq]]&lt;ref&gt;{{citation|author=Abigail Hauslohner|title=Iranian Group a Source of Contention in Iraq|date=5 January 2009|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1869532,00.html|magazine=Time|quote=But when the US military formally transferred control of Camp Ashraf back to the Iraqi government on Jan. 1, the MEK's fate suddenly became an issue. The group is a source of contention for Iran and the US, Iraq's two biggest allies, who are increasingly vying for influence as Baghdad's post–Saddam Hussein Shi'ite government asserts its independence. All three countries label the MEK a terrorist organization.|access-date=5 December 2016|archive-date=29 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170129014936/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1869532,00.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:People's_Revolutionary_Party_of_Kangleipak|People's Revolutionary Party of Kangleipak]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Popular_Front_for_the_Liberation_of_Palestine|Popular Front for the Liberation of Palestine]]
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;mofa.go.jp2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|PFLP-GC Flag.svg|size=30px}}
|[[:en:Popular_Front_for_the_Liberation_of_Palestine_–_General_Command|Popular Front for the Liberation of Palestine – General Command]]
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;mofa.go.jp2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Promised Day Brigades.svg|size=30px}}
|[[:en:Promised_Day_Brigade|Promised Day Brigade]]
|[[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]&lt;ref name=&quot;WAM3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Proud_Boys_PB_and_Wreath_Logo.jpg|size=30px}}
|[[:en:Proud_Boys|Proud Boys]]
|[[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;Public Safety Canada-20212&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]]&lt;ref name=&quot;Jeong-2022&quot; /&gt;
|-
|{{Flagicon image|Provisional Irish Republican Army Badge.svg|size=30px}}
|[[:en:Provisional_Irish_Republican_Army|Provisional Irish Republican Army]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Real_Irish_Republican_Army|Real Irish Republican Army]]
|[[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Red_Hand_Commando|Red Hand Commando]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Red_Hand_Defenders|Red Hand Defenders]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Resistência_Galega|Resistência Galega]]
|[[:en:Spain|Spain]]&lt;ref&gt;{{cite web |date=13 September 2013 |title=Una sentencia declara grupo terrorista a Resistencia Galega |url=https://www.lavozdegalicia.es/noticia/galicia/2013/09/13/sentencia-declara-grupo-terrorista-resistencia-galega/0003_201309G13P6991.htm}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg|size=30px}}
|[[:en:Revolutionary_Armed_Forces_of_Colombia|Revolutionary Armed Forces of Colombia]]
|[[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg|size=30px}}
|[[:en:FARC_dissidents|Revolutionary Armed Forces of Colombia Dissidents]]
|[[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Frente Revolucionario Antifascista y Patriota (bandera).svg|size=30px}}
|[[:en:Revolutionary_Antifascist_Patriotic_Front|Revolutionary Antifascist Patriotic Front]]
|[[:en:Spain|Spain]]&lt;ref&gt;{{cite book|title=Ministerio del Interior: dos siglos de historia|url=http://www.interior.gob.es/documents/642317/4854067/Ministerio_del_Interior_Dos_siglos_de_historia_126150530.pdf/7c72fb1c-daf1-4306-9a09-c40cad7105d2|page=196|year=2015|publisher=Gobierno de España, Ministerio del Interior, Secretaría General Técnica|editor=Ministerio del Interior|isbn=978-84-8150-316-6|access-date=15 September 2020|archive-date=24 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324154846/http://www.interior.gob.es/documents/642317/4854067/Ministerio_del_Interior_Dos_siglos_de_historia_126150530.pdf/7c72fb1c-daf1-4306-9a09-c40cad7105d2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Revolutionary_Nuclei|Revolutionary Nuclei]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Revolutionary Nuclei &amp;#124; Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/politics/legal-and-political-magazines/revolutionary-nuclei |website=encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|17-n-flag.svg|size=30px}}
|[[:en:Revolutionary_Organization_17_November|Revolutionary Organization 17 November]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;&lt;!--United States delisted 9/3/2015--&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the Kurdistan Revolutionary Party (Iraq).svg|size=30px}}
|[[:en:Revolutionary_Party_of_Kurdistan|Revolutionary Party of Kurdistan]]
|[[:en:Turkey|Turkey]]&lt;ref name=&quot;turkey3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Dhkp.svg|size=30px}}
|[[:en:Revolutionary_People's_Liberation_Party–Front|Revolutionary People's Liberation Party–Front]]
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;mofa.go.jp2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:Turkey|Turkey]],&lt;ref name=&quot;turkey3&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Single Color Flag - F6002F.svg|size=30px}}
|[[:en:Revolutionary_Struggle|Revolutionary Struggle]]
|[[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto3&quot; /&gt;
|-
|[[File:Flag_of_the_Russian_Empire_(black-yellow-white).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_the_Russian_Empire_(black-yellow-white).svg|30x30පික්]]
|[[:en:Russian_Imperial_Movement|Russian Imperial Movement]]
|[[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;Public Safety Canada-20212&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 April 2020 |title=Designation of the Russian Imperial Movement |url=https://2017-2021.state.gov/designation-of-the-russian-imperial-movement/ |website=US Department of State}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Russian_Orthodox_Army|Russian Orthodox Army]]
|[[:en:Ukraine|Ukraine]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Русская православная армия&quot; организовала разбой и пытки {{!}} Лица |url=https://litsa.com.ua/19880/ |access-date=2023-09-06 |language=uk-UA}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the Russian Volunteer Corps.svg|size=30px}}
|[[:en:Russian_Volunteer_Corps|Russian Volunteer Corps]]
|[[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Rachad|Rachad]]
|[[:en:Algeria|Algeria]]&lt;ref name=&quot;Reuters-2021&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Right Sector.svg|size=30px}}
|[[:en:Right_Sector|Right Sector]] ([[:en:Crimea|Crimean]] branch)
|[[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt;
|-
|
|{{ill|RSB Group|ru|РСБ-Групп}}
|[[:en:Ukraine|Ukraine]]&lt;ref name=&quot;Kyiv Post&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Verkhovna Rada&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Lezgin_flag_sadval.png|size=30px}}
|[[:en:Sadval_movement|Sadval movement]]
|[[:en:Azerbaijan|Azerbaijan]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sadval (union) Movement |url=https://trackingterrorism.org/group/sandval-union-movement/ |access-date=2022-12-24 |website=TRAC |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Sabireen_Movement|Sabireen Movement]]
|[[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;US-31January2018&quot; /&gt;
|-
|{{Flagicon image|Saor Eire logo.svg|size=30px}}
|[[:en:Saor_Éire_(1967–75)|Saor Éire]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Saraya_al-Mukhtar|Saraya al-Mukhtar]]
|[[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list2&quot; /&gt; [[:en:Egypt|Egypt]],&lt;ref name=&quot;Mukhtar&quot;&gt;{{cite web |title=Bahrain: Terrorist Group Affiliated with 'Saraya al-Mukhtar' Referred to Judiciary |url=https://aawsat.com/english/home/article/1226801/bahrain-terrorist-group-affiliated-%E2%80%98saraya-al-mukhtar%E2%80%99-referred-judiciary |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190628023916/https://aawsat.com/english/home/article/1226801/bahrain-terrorist-group-affiliated-%25E2%2580%2598saraya-al-mukhtar%25E2%2580%2599-referred-judiciary |archive-date=28 June 2019 |access-date=28 June 2019 |website=Asharq AL-awsat}}&lt;/ref&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref name=&quot;Mukhtar&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]&lt;ref name=&quot;Mukhtar&quot; /&gt;
|-
|
|Severna Brigada
|[[:en:Kosovo|Kosovo]]&lt;ref name=&quot;Bytyci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Stojanovic&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag_of_the_Sindhudesh_Liberation_Army.svg|size=30px}}
|[[:en:Sindhudesh_Liberation_Army|Sindhudesh Liberation Army]]
|[[:en:Pakistan|Pakistan]]&lt;ref name=&quot;October 12, 2012&quot;&gt;{{cite web |title=Who is behind the attacks on PPP leaders? |url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-137155-Who-is-behind-the-attacks-on-PPP-leaders |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012093018/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-137155-Who-is-behind-the-attacks-on-PPP-leaders |archive-date=October 12, 2012 |publisher=The News |accessdate=October 12, 2012 |df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Slavonic_Corps|Slavonic Corps]]
|[[:en:Ukraine|Ukraine]]&lt;ref name=&quot;Kyiv Post&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Verkhovna Rada&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Myanmar.svg|size=30px}}
|[[:en:State_Administration_Council|State Administration Council]]
|[[:en:Myanmar|Myanmar]] ([[:en:National_Unity_Government_of_Myanmar|''National Unity Government'']])&lt;ref name=&quot;state administration council&quot;&gt;{{cite web |last=Special Advisory Council For Myanmar |title=The Myanmar Military is a Terrorist Organisation Under Law |url=https://specialadvisorycouncil.org/wp-content/uploads/2021/12/SAC-M-Briefing-Paper-Myanmar-Military-Terrorist-Organisation-ENGLISH.pdf |website=specialadvisorycouncil.org/}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:The_Saved_Sect|The Saved Sect]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Sect_of_Revolutionaries|Sect of Revolutionaries]]
|[[:en:United_States|United States]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Department of State's Designation of the Sect of Revolutionaries |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2011/02/157060.htm}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Sendero Luminoso.svg|size=30px}}
|[[:en:Shining_Path|Shining Path]]
|[[:en:European_Union|European Union]],&lt;ref name=&quot;eu-list&quot; /&gt; [[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;mofajp20052&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt; [[:en:New_Zealand|New Zealand]],&lt;ref name=&quot;nz-list&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]], [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]], [[:en:Peru|Peru]]
|-
|
|[[:en:Shura_Council_of_Benghazi_Revolutionaries|Shura Council of Benghazi Revolutionaries]]&lt;ref name=&quot;SaudiPressAgency&quot;&gt;{{cite web |title=Kingdom, UAE, Bahrain, Egypt add 9 entities, 9 individuals to lists of terrorist groups The official Saudi Press Agency |url=https://www.spa.gov.sa/viewfullstory.php?lang=en&amp;newsid=1650830 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190521090745/https://www.spa.gov.sa/viewfullstory.php?lang=en&amp;newsid=1650830 |archive-date=21 May 2019 |access-date=28 June 2019 |website=spa.gov.sa}}&lt;/ref&gt;
|[[:en:Bahrain|Bahrain]],&lt;ref name=&quot;bahrain-list2&quot; /&gt; [[:en:Egypt|Egypt]],&lt;ref name=&quot;SaudiPressAgency&quot; /&gt; [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],&lt;ref name=&quot;SaudiPressAgency&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],&lt;ref name=&quot;SaudiPressAgency&quot; /&gt; [[:en:United_States|United States]]
|-
|{{flagicon image|Flag_of_Sipah-e-Sahaba.jpg|size=30px}}
|[[:en:Sipah-e-Sahaba_Pakistan|Sipah-e-Sahaba Pakistan]]
|[[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref name=&quot;pakistanlist2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Sonnenkrieg_Division|Sonnenkrieg Division]]
|[[:en:Australia|Australia]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Australian National Security Website |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/ |access-date=2023-02-06 |website=Australian National Security Website |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Students'_Islamic_Movement_of_India|Students' Islamic Movement of India]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|
|{{visible anchor|Supreme Military Majlis ul-Shura of the United Mujahideen Forces of Caucasus}}
|[[:en:Russia|Russia]]&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Tablighi_Jamaat|Tablighi Jamaat]]
|[[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],&lt;ref name=&quot;kz-list2&quot; /&gt;[[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/saudi-arabia-bans-tablighi-jamaat-calls-it-gate-of-terror/articleshow/88234611.cms|title=tablighi: Saudi Arabia bans Tablighi Jamaat, calls it 'gate of terror' – Times of India|date=12 December 2021|access-date=2022-03-11|agency=TNN|language=en|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; [[:en:Tajikistan|Tajikistan]]&lt;ref name=&quot;tj-list2&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Takfir_wal-Hijra|Takfir wal-Hijra]]
|[[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],&lt;ref name=&quot;kz-list2&quot; /&gt; [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]&lt;ref name=&quot;kg-list2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Taliban.svg|size=30px}}
|[[:en:Taliban|Taliban]]
|[[:en:Canada|Canada]],&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt; [[:en:Japan|Japan]],&lt;ref name=&quot;mofajp20052&quot; /&gt; [[:en:Russia|Russia]],&lt;ref name=&quot;russia3&quot; /&gt; [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],&lt;ref name=&quot;tj-list2&quot; /&gt; [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]&lt;ref name=&quot;WAM3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Tamil_Nadu_Liberation_Army|Tamil Nadu Liberation Army]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Tamil_National_Retrieval_Troops|Tamil National Retrieval Troops]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|
|[[දෙමළ තරුණ සංවිධානය]]
|[[ශ්‍රී ලංකාව]]&lt;ref name=&quot;NewsWire&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.newswire.lk/2021/03/29/7-entities-389-individuals-banned-in-sri-lankas-updated-proscribe-list/|title=7 entities &amp; 389 individuals banned in Sri Lanka's updated proscribe list|date=29 March 2021|work=NewsWire|access-date=12 September 2024|archive-date=21 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521011009/https://www.newswire.lk/2021/03/29/7-entities-389-individuals-banned-in-sri-lankas-updated-proscribe-list/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{cite web |title=Amendment to the List of Designated Persons and Entities |url=http://fiusrilanka.gov.lk/docs/UNSCR/List/2216_37/2216_37_E.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg|size=30px}}
|[[:en:Ta'ang_National_Liberation_Army|Ta'ang National Liberation Army]]
|[[:en:Myanmar|Myanmar]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Myanmar regime labels key ethnic armed groups ‘terrorist’ organisations |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/4/myanmar-regime-labels-key-ethnic-armed-groups-terrorist-organisations |access-date=2024-09-04 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Tanzim|Tanzim]]
|[[:en:Israel|Israel]]&lt;ref name=&quot;Israel20062&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Tnsm-flag.svg|size=30px}}
|[[:en:Tehreek-e-Nafaz-e-Shariat-e-Mohammadi|Tehreek-e-Nafaz-e-Shariat-e-Mohammadi]]
|[[:en:Pakistan|Pakistan]],&lt;ref name=&quot;pakistanlist2&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Arnolfo_Teves_Jr.|Teves Group]]
|[[:en:Philippines|Philippines]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.philstar.com/headlines/2023/08/02/2285565/teves-brothers-11-degamo-suspects-tagged-terrorists|title=Teves brothers, 11 Degamo suspects tagged as terrorists|last1=Crisostomo|first1=Sheila|date=2 August 2023|work=The Philippine Star|access-date=14 October 2023|last2=Romero|first2=Alexis}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=26 July 2023 |title=Resolution No. 43 (2023) |url=https://www.officialgazette.gov.ph/downloads/2023/07jul/20230726-ATC-RESOLUTION-43-FRM.pdf |access-date=14 October 2023 |publisher=Anti-Terrorism Council |quote=hereby designates the &quot;Teves Terrorist Group&quot; as a terrorist group}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|{{visible anchor|Tevhid-Selam (Al-Quds Army)}}
|[[:en:Turkey|Turkey]]&lt;ref name=&quot;turkey3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of South Vietnam.svg|size=30px}}
|[[:en:Provisional_National_Government_of_Vietnam|Third Republic of Vietnam]]
|[[:en:Vietnam|Vietnam]]&lt;ref&gt;{{cite web |date=22 August 2018 |title=Vietnam convicts 12 'terrorists' for subversion |url=https://www.france24.com/en/20180822-vietnam-convicts-12-terrorists-subversion}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Official Three Percent Flag.svg|size=30px}}
|[[:en:Three_Percenters|Three Percenters]]
|[[:en:Canada|Canada]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/americas/canada-puts-us-right-wing-three-percenters-militia-group-terror-list-2021-06-25/|title=Canada puts U.S. Three Percenters militia on terror list, cites risk of violent extremism|last=Ljunggren|first=David|date=2021-06-25|work=Reuters|access-date=2023-02-01|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Canada |first=Public Safety |date=2018-12-21 |title=Currently listed entities |url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx |access-date=2023-04-13 |website=www.publicsafety.gc.ca}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[දෙමළ ඊළාම් දේශාතික්‍රාන්ත ආණ්ඩුව - අ.එ.ජ.|දෙමළ ඊළාම් දේශාතික්‍රාන්ත ආණ්ඩුව]]
|[[ශ්‍රී ලංකාව]]&lt;ref name=&quot;NewsWire&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the Ulster Defence Association.svg|size=30px}}
|[[:en:Ulster_Defence_Association|Ulster Defence Association]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the Ulster Volunteer Force.svg|size=30px}}
|[[:en:Ulster_Volunteer_Force|Ulster Volunteer Force]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref name=&quot;homeoffice3&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Union_of_Agricultural_Work_Committees|Union of Agricultural Work Committees]]
|[[:en:Israel|Israel]]&lt;ref name=&quot;PalNGOs&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Union_of_Palestinian_Women's_Committees|Union of Palestinian Women's Committees]]
|[[:en:Israel|Israel]]&lt;ref name=&quot;PalNGOs&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of United Liberation Front of Asom.svg|size=30px}}
|[[:en:United_Liberation_Front_of_Assam|United Liberation Front of Assam]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Bandera UNLF.svg|size=30px}}
|[[:en:United_National_Liberation_Front|United National Liberation Front]]
|[[:en:India|India]]&lt;ref name=&quot;india3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of AUC.svg|size=30px}}
|[[:en:United_Self-Defense_Forces_of_Colombia|United Self-Defense Forces of Colombia]]
|[[:en:Japan|Japan]]&lt;ref name=&quot;jp-list22&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |{{flagicon image|Flag of the United States Army.svg|size=30px}}
{{flagicon image|Flag of the United States Marine Corps.svg|size=30px}}
{{flagicon image|Flag of the United States Navy.svg|size=30px}}
{{flagicon image|Flag of the United States Air Force.svg|size=30px}}
{{flagicon image|Flag of the United States Space Force.svg|size=30px}}
{{flagicon image|Flag of the United States Coast Guard.svg|size=30px}}
{{flagicon image|Centcomflag.gif|size=30px}}
|[[:en:United_States_Armed_Forces|United States Armed Forces]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[:en:Iran|Iran]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iran's parliament approves bill labelling US army as 'terrorist' {{pipe}} USA News {{pipe}} al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/04/iran-parliament-approves-bill-labeling-army-terrorist-190423111221587.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191005005459/https://www.aljazeera.com/news/2019/04/iran-parliament-approves-bill-labeling-army-terrorist-190423111221587.html |archive-date=5 October 2019 |access-date=28 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[:en:United_States_Central_Command|United States Central Command]]
|-
|[[:en:DoD|United States Department of Defense]]
|-
|
|[[:en:Vanguards_of_Conquest|Vanguards of Conquest]]{{efn|[[Vanguards of Conquest]] is considered an alias of [[Al-Qaeda]] by Canada.&lt;ref name=&quot;canada-list&quot;/&gt;|group=upper-alpha}}
|[[:en:Canada|Canada]]&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the Việt Tân.svg|size=30px}}
|[[:en:Việt_Tân|Việt Tân]]
|[[:en:Vietnam|Vietnam]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-vietnam-security-idUSKCN1LF1YP|title=Vietnam arrests exiles group member with weapons: security ministry|last=Pearson|first=James|date=30 August 2018|work=Reuters}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Wagner_Group|Wagner Group]]
|[[:en:Estonia|Estonia]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Parliament of Estonia declared Russia a terrorist regime: what does it mean |url=https://visitukraine.today/blog/1034/the-parliament-of-estonia-declared-russia-a-terrorist-regime-what-does-it-mean |access-date=2022-11-02 |website=visitukraine.today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Estonia's parliament declares Russia a 'terrorist regime' |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/18/estonia-parliament-declares-russia-a-terrorist-regime |access-date=2022-11-02 |publisher=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; [[:en:France|France]],&lt;ref name=&quot;politico_20230509_francevote&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.politico.eu/article/pre-write-french-parliament-designates-wagner-a-terrorist-group/|title=French parliament designates Wagner a 'terrorist group'|last1=Caulcutt|first1=Clea|date=2023-05-09|work=POLITICO|access-date=2023-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230509200131/https://www.politico.eu/article/pre-write-french-parliament-designates-wagner-a-terrorist-group/|archive-date=9 May 2023|location=Paris|language=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[:en:Lithuania|Lithuania]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 March 2023 |title=Lithuania designates Russia's Wagner as terrorist organisation |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1936307/lithuania-designates-russia-s-wagner-as-terrorist-organisation |access-date=14 March 2023 |website=www.lrt.lt |publisher=[[Lithuanian National Radio and Television]] |language=en}}&lt;/ref&gt; [[:en:Ukraine|Ukraine]],&lt;ref name=&quot;Kyiv Post&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Verkhovna Rada&quot; /&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wagner Group proscribed |url=https://www.gov.uk/government/news/wagner-group-proscribed |access-date=2023-09-15 |website=GOV.UK |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Proscribed terrorist groups or organisations |url=https://www.gov.uk/government/publications/proscribed-terror-groups-or-organisations--2/proscribed-terrorist-groups-or-organisations-accessible-version |access-date=2023-09-15 |website=GOV.UK |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Morning Star flag.svg|size=30px}}
|[[:en:West_Papua_National_Liberation_Army|West Papua National Liberation Army]]
|[[:en:Indonesia|Indonesia]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Perkasa |first1=Vidhyandika Djati |last2=Satria |first2=Alif |date=7 May 2021 |title=Conflict Resolution in Papua and the Label of Terrorism |url=https://thediplomat.com/2021/05/conflict-resolution-in-papua-and-the-label-of-terrorism/ |access-date=8 May 2022 |website=The Diplomat}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:World_Tamil_Movement|World Tamil Movement]]
|[[:en:Canada|Canada]]&lt;ref name=&quot;canada-list2&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Kokbayraq flag.svg|size=30px}}
|[[:en:World_Uyghur_Congress|World Uygur Youth Congress]]
|[[:en:China|China]]&lt;ref name=&quot;china3&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the Yarmouk Martyrs Brigade.svg|size=30px}}
|[[:en:Yarmouk_Martyrs_Brigade|Yarmouk Martyrs Brigade]]
|[[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto0906162&quot;&gt;{{cite web |date=9 June 2016 |title=State Department Terrorist Designation of the Yarmouk Martyrs Brigade |url=https://www.state.gov/j/ct/rls/other/des/266492.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203085008/https://www.state.gov/j/ct/rls/other/des/266492.htm |archive-date=3 February 2017 |access-date=12 March 2017 |publisher=State.gov}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:People's_Protection_Units_Flag.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:People's_Protection_Units_Flag.svg|30x30පික්]]
[[File:Flag_of_Syrian_Democratic_Forces.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Syrian_Democratic_Forces.svg|30x30පික්]]
|[[:en:People's_Defense_Units|YPG]] / [[:en:Syrian_Democratic_Forces|SDF]]
|[[:en:Turkey|Turkey]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PKK / Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs |url=https://www.mfa.gov.tr/pkk.en.mfa |access-date=2022-05-26 |website=www.mfa.gov.tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/all-about-the-ypg-the-syrian-kurds-dividing-turkey-and-the-us/2022/11/22/1d617816-6a85-11ed-8619-0b92f0565592_story.html|title=All About the YPG, the Syrian Kurds Dividing Turkey and the US|date=24 November 2022|newspaper=The Washington Post|access-date=22 March 2023|quote=Turkey... views it as a terrorist threat... The party itself was formed in 2003 as an offshoot of the PKK, a group that is outlawed by Turkey and considered a terrorist organization by the US and the European Union. Turkey views the YPG, whose ranks are thought to include tens of thousands of fighters, as a security threat due to its ties to the PKK... Another focus of tension was the Syrian Democratic Council, the political arm (of the YPG)... Turkey says the SDC is dominated by terrorists.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lin |first=Christina |date=2015 |title=Turkey's Double Standard on Terrorism: Accuses BBC of supporting PKK, backs other groups from China, Russia and US |url=https://www.files.ethz.ch/isn/193475/370_Lin.pdf |website=Institute for Strategic, Political, Security and Economic Consultancy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Turak |first=Natasha |date=2022-05-23 |title=Conflict, politics and history: Why Turkey is standing in the way of both Sweden and Finland's NATO bids |url=https://www.cnbc.com/2022/05/23/why-turkey-doesnt-want-sweden-finland-to-join-nato.html |access-date=2022-05-26 |website=[[CNBC]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bayer |first=Lili |date=2022-05-20 |title=Sweden blasts Turkish 'disinformation' as Erdoğan delays NATO accession |url=https://www.politico.eu/article/sweden-turkey-nato-erdogan-disinformation/ |access-date=2022-05-26 |website=[[Politico]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ත්‍රස්තවාදීන් ලෙස කලින් නම් කරන ලද සංවිධාන ===
පහත දැක්වෙන්නේ අදාළ පාර්ශ්ව විසින් ත්‍රස්තවාදීන් ලෙස නිල වශයෙන් නම් කර ඇති නමුත් පසුව ඉවත් කර ඇති සංවිධාන ලැයිස්තුවයි.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Organization
!Designators
!Date
|-
|
|[[:en:Abu_Nidal_Organization|Abu Nidal Organization]]
|[[:en:United_States|United States]]
|8 October 1997 – 1 June 2017&lt;ref name=&quot;us-fto4&quot;&gt;{{cite web |title=Foreign Terrorist Organizations |url=https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227062101/https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/ |archive-date=27 February 2020 |access-date=2 March 2020 |publisher=United States Department of State}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon image|Flag of the African National Congress.svg|size=30px}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:African_National_Congress|African National Congress]]
|[[:en:South_Africa|South Africa]]
|16 December 1961 – 11 February 1990&lt;ref&gt;{{cite web |title=Documented proof of ANC's sabotage plans – The O'Malley Archives |url=https://www.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv02424/04lv02730/05lv02918/06lv02925.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805015234/https://www.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv02424/04lv02730/05lv02918/06lv02925.htm |archive-date=5 August 2017 |access-date=4 August 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[:en:United_States|United States]]
|August 1988&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://investigations.nbcnews.com/_news/2013/12/07/21794290-us-government-considered-nelson-mandela-a-terrorist-until-2008|title=US government considered Nelson Mandela a terrorist until 2008|last=Windrem|first=Robert|access-date=11 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131210052629/http://investigations.nbcnews.com/_news/2013/12/07/21794290-us-government-considered-nelson-mandela-a-terrorist-until-2008|archive-date=10 December 2013|publisher=NBC News|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;–2008&lt;ref name=&quot;bbcvisa2&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7340248.stm|title=US shamed by Mandela terror link|date=10 April 2008|access-date=6 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20080414034848/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7340248.stm|archive-date=14 April 2008|publisher=BBC News|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7484517.stm|title=Mandela taken off US terror list|date=1 July 2008|access-date=12 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100126224534/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7484517.stm|archive-date=26 January 2010|publisher=BBC News|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Al-Haramain_Foundation|Al-Haramain Foundation]] United States branch
|[[:en:New_Zealand|New Zealand]]
|?–2014&lt;ref name=&quot;NZL&quot;&gt;{{cite web |title=Lists associated with Resolutions 1267/1989/2253 and 1988 |url=https://www.police.govt.nz/advice/personal-community/counterterrorism/designated-entities/lists-associated-with-resolutions-1267-1989-2253-1988 |website=New Zealand Police}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|LogoAVC.svg|size=30px}}
|[[:en:¡Alfaro_Vive,_Carajo!|¡Alfaro Vive, Carajo!]]
|[[:en:Ecuador|Ecuador]]
|1984&lt;ref&gt;[http://www.eluniverso.com/2010/06/20/1/1355/un-capitulo-historia-pais-dos-visiones-opuestas.html Un capítulo de la historia del país con dos visiones opuestas.] (In Spanish)&lt;/ref&gt;–1991&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 April 2019 |title=Alfaro Vive Carajo entrega las armas definitivamente - RED |url=http://rededucacionec.com/alfaro-vive-carajo/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190406073741/http://rededucacionec.com/alfaro-vive-carajo/ |archive-date=6 April 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Armed_Islamic_Group_of_Algeria|Armed Islamic Group of Algeria]]
|[[:en:United_States|United States]]
|8 October 1997 – 15 October 2010&lt;ref name=&quot;us-fto4&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag_of_ASALA.png|size=30px}}
|[[:en:Armenian_Secret_Army_for_the_Liberation_of_Armenia|Armenian Secret Army for the Liberation of Armenia]]
|[[:en:United_States|United States]], [[:en:Azerbaijan|Azerbaijan]]
|1975–1991 (''dissolved'')
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon image|Aum_symbol.svg|size=30px}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:Aum_Shinrikyo|Aum Shinrikyo]]
|[[:en:European_Union|European Union]]
|?–18 July 2011&lt;ref name=&quot;32011D0070&quot;&gt;{{CELEX|32011D0070|text=Council Decision 2011/70/CFSP of 31 January 2011 updating the list of persons, groups and entities subject to Articles 2, 3 and 4 of Common Position 2001/931/CFSP on the application of specific measures to combat terrorism}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA2&quot;&gt;{{CELEX|32011D0430|text=Council Decision 2011/430/CFSP of 18 July 2011 updating the list of persons, groups and entities subject to Articles 2, 3 and 4 of Common Position 2001/931/CFSP on the application of specific measures to combat terrorism}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[:en:United_States|United States]]
|8 October 1997 – 20 May 2022&lt;ref&gt;{{cite web |title=Foreign Terrorist Organizations |url=https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/ |website=state.gov}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Banner_of_the_Azov_Regiment.svg|size=20px}}
|[[:en:Azov_Battalion|Azov Battalion]]
|[[:en:Japan|Japan]]
|2021–2022&lt;ref&gt;{{cite web |date=8 April 2022 |script-title=ja:「国際テロリズム要覧2021」中の「アゾフ大隊」に関する記載の削除について |trans-title=Deletion of the reference to the &quot;Azov Battalion&quot; from the &quot;International Terrorism Handbook 2021 |url=https://www.moj.go.jp/EN/psia/20220407_oshirase.html |publisher=[[Public Security Intelligence Agency]] |language=ja |trans-quote=}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Democratic Front for the Liberation of Palestine - Flag.svg|size=30px}}
|[[:en:Democratic_Front_for_the_Liberation_of_Palestine|Democratic Front for the Liberation of Palestine]]
|[[:en:United_States|United States]]
|10 August 1997 – 10 August 1999&lt;ref name=&quot;us-fto4&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Fatah|Fatah]]
|[[:en:United_States|United States]]
|?–1988
|-
|{{flagicon image|Bandera FLQ.svg|size=30px}}
|[[:en:Front_de_libération_du_Québec|Front de libération du Québec]]
|[[:en:Canada|Canada]]
|1 April 1963 – 1971
|-
|
|[[:en:Ginbot_7|Ginbot 7]]
|[[:en:Ethiopia|Ethiopia]]
|?–2018&lt;ref name=&quot;eth-removes&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.africanews.com/2018/07/05/ethiopia-removes-terrorist-label-from-olf-onlf-and-ginbot-7-opposition-groups//|title=Ethiopia removes 'terrorist' label from OLF, ONLF and Ginbot 7 opposition groups|last=Mumbere|first=Daniel|date=5 July 2018|work=Africanews|access-date=11 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811143156/https://www.africanews.com/2018/07/05/ethiopia-removes-terrorist-label-from-olf-onlf-and-ginbot-7-opposition-groups/|archive-date=11 August 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Harakat_Ansar_Iran|Harakat Ansar Iran]]
|[[:en:Iran|Iran]]&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 February 2014 |title=Pakistani Jihadis Abduct Iranian Soldiers |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/02/13/pakistani-jihadis-abduct-iranian-soldiers.html |access-date=20 October 2014 |publisher=[[The Daily Beast]]}}&lt;/ref&gt;{{Better source needed|date=May 2023}}
|?–2013 (''dissolved'')
|-
|[[File:Houthis_emblem.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Houthis_emblem.svg|30x30පික්]]
|[[:en:Houthis|Houthis]]
|[[:en:United_States|United States]]
|19 January–5 February 2021&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 February 2021 |title=Biden administration to remove terrorist designation for Yemen's Houthi militia |url=https://www.foxnews.com/politics/biden-terrorist-designation-yemens-houthi-militia |access-date=8 May 2021 |website=[[Fox News]]}}&lt;/ref&gt; ''(reenlisted on 16 Feb 2024)''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Terrorist Designation of the Houthis |url=https://www.state.gov/terrorist-designation-of-the-houthis/ |access-date=2024-01-18 |website=United States Department of State |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Iraqi Islamic Resistance Army.jpg|size=30px}}
|[[:en:Islamic_Army_in_Iraq|Islamic Army in Iraq]]
|[[:en:United_States|United States]], [[:en:Israel|Israel]], [[:en:Iraq|Iraq]], [[:en:Iran|Iran]]
|from 2003-2013{{Citation needed|date=January 2024}}
|-
|
|[[:en:Hynniewtrep_National_Liberation_Council|Hynniewtrep National Liberation Council]]
|[[:en:India|India]]
|16 November 2000&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hynniewtrep National Liberation Council(HNLC) |url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/meghalaya/terrorist_outfits/HNLC.HTM |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112045400/http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/meghalaya/terrorist_outfits/HNLC.HTM |archive-date=12 November 2012 |access-date=19 February 2014 |publisher=Satp.org}}&lt;/ref&gt;–2011&lt;ref name=&quot;india4&quot;&gt;{{cite web |date=March 2023 |title=LIST OF ORGANISATIONS DESIGNATED AS ‘TERRORIST ORGANIZATIONS’ UNDER SECTION 35 OF THE UNLAWFUL ACTIVITIES (PREVENTION) ACT, 1967, LISTED IN THE 1St SCHEDULE OF THE ACT |url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/2023-03/TERRORIST_ORGANIZATIONS_10032023.pdf |access-date=16 May 2024 |work=[[Ministry of Home Affairs (India)]] |format=PDF}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/guwahati/28379990_1_ulfa-leadership-arabinda-rajkhowa-chitraban-hazarika|title=Central panel seeks reply from Ulfa on ban|date=14 January 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=19 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102013330/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/guwahati/28379990_1_ulfa-leadership-arabinda-rajkhowa-chitraban-hazarika|archive-date=2 January 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Japanese_Red_Army|Japanese Red Army]]
|[[:en:United_States|United States]]
|8 October 1997 – 8 October 2001&lt;ref name=&quot;us-fto4&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon image|Flag of Kach and Kahane Chai.svg|size=30px}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:Kach_and_Kahane_Chai|Kach and Kahane Chai]]
|[[:en:European_Union|European Union]]
|?–12 July 2010&lt;ref name=&quot;ReferenceB2&quot;&gt;{{CELEX|32009D1004|text=Council Decision 2009/1004/CFSP of 22 December 2009 updating the list of persons, groups and entities subject to Articles 2, 3 and 4 of Common Position 2001/931/CFSP on the application of specific measures to combat terrorism}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceC2&quot;&gt;{{CELEX|32010D0386|text=2010/386/CFSP: Council Decision 2010/386/CFSP of 12 July 2010 updating the list of persons, groups and entities subject to Articles 2, 3 and 4 of Common Position 2001/931/CFSP on the application of specific measures to combat terrorism}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[:en:United_States|United States]]
|8 October 1997 – 20 May 2022&lt;ref name=&quot;us-fto4&quot; /&gt;
|-
|{{flagdeco|Cambodia|1975|size=30px}}
|[[:en:Khmer_Rouge|Khmer Rouge]]
|[[:en:United_States|United States]]
|8 October 1997 – 8 October 1999&lt;ref name=&quot;us-fto4&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Logo of the Lehi movement.svg|size=30px|border=}}
|[[:en:Lehi_(militant_group)|Lehi]]
|[[:en:Israel|Israel]],&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DF03xwLaPucC&amp;pg=PA28|title=Jewish Terrorism in Israel|isbn=9780231154475|last1=Pedahzur|first1=Ami|last2=Perliger|first2=Arie|year=2009|publisher=Columbia University Press}}&lt;/ref&gt; [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Brad Schneiderman - Definition of Terrorism |url=http://www.kentlaw.edu/perritt/courses/seminar/brad-schneiderman-Final%20Paper.htm}}&lt;/ref&gt;
|August 1940 - 1948
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:Libyan_Islamic_Fighting_Group|Libyan Islamic Fighting Group]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]
|?–November 2019&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Home Office]] |title=Proscribed Terrorist Organisations |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/869496/20200228_Proscription.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319063847/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/869496/20200228_Proscription.pdf |archive-date=19 March 2020 |access-date=24 August 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto4&quot; /&gt;
|?
|-
|{{flagicon image|FPMR Chile.SVG|size=30px}}
|[[:en:Manuel_Rodríguez_Patriotic_Front|Manuel Rodríguez Patriotic Front]]
|[[:en:United_States|United States]]
|8 October 1997 – 8 October 1999&lt;ref name=&quot;us-fto4&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Moroccan_Islamic_Combatant_Group|Moroccan Islamic Combatant Group]]
|[[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto4&quot; /&gt;
|?
|-
|{{flagicon image|NCRI National Council of Resistance of Iran Lion &amp; Sun Flag.jpg|size=30px}}
|[[:en:National_Council_of_Resistance_of_Iran|National Council of Resistance of Iran]]
|[[:en:United_States|United States]]
|15 August 2003&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Goulka, Jeremiah|url=http://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/monographs/2009/RAND_MG871.pdf|title=The Mujahedin-e Khalq in Iraq: a policy conundrum|author2=Hansell, Lydia|author3=Wilke, Elizabeth|author4=Larson, Judith|publisher=[[RAND Corporation]]|year=2009|isbn=978-0-8330-4701-4|access-date=6 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222043501/http://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/monographs/2009/RAND_MG871.pdf|archive-date=22 February 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;–28 September 2012
|-
|
|Nuclei di Iniziativa Proletaria
|[[:en:European_Union|European Union]]
|?–2007&lt;ref name=&quot;europarl.europa.eu&quot;&gt;{{Cite web |title=EU terrorist list - Adoption of new consolidated list |url=https://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2004_2009/documents/fd/droi20080218_councilpress_95034/DROI20080218_councilpress_95034EN.pdf |access-date=7 October 2023 |website=www.europarl.europa.eu}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|{{ill|Nuclei di Iniziativa Proletaria Rivoluzionaria|it|vertical-align=sup}}
|[[:en:European_Union|European Union]]
|?–2007&lt;ref name=&quot;europarl.europa.eu&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Nuclei_Territoriali_Antimperialisti|Nuclei Territoriali Antimperialisti]]
|[[:en:European_Union|European Union]]
|?–2007&lt;ref name=&quot;europarl.europa.eu&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the Oromo Liberation Front.svg|size=30px}}
|[[:en:Oromo_Liberation_Front|Oromo Liberation Front]]
|[[:en:Ethiopia|Ethiopia]]
|?–2018&lt;ref name=&quot;eth-removes&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of Ogaden National Liberation Front(2).svg|size=30px}}
|[[:en:Ogaden_National_Liberation_Front|Ogaden National Liberation Front]]
|[[:en:Ethiopia|Ethiopia]]
|?–2018&lt;ref name=&quot;eth-removes&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon image|Flag of the People's Mujahedin of Iran.svg|size=30px}}
| rowspan=&quot;4&quot; |[[:en:People's_Mujahedin_of_Iran|People's Mujahedin of Iran]]
|[[:en:European_Union|European Union]]
|May 2002–26 January 2009&lt;ref name=&quot;hoc&quot;&gt;{{citation|author=Ben Smith|title=BRIEFING PAPER Number CBP 5020: The People's Mujahiddeen of Iran (PMOI)|date=7 March 2016|url=http://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/SN05020/SN05020.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220191924/http://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/SN05020/SN05020.pdf|publisher=The House of Commons Library research service|access-date=5 December 2016|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[:en:Canada|Canada]]
|24 May 2005&lt;ref&gt;{{citation|title=CANADA LISTS IRANIAN OPPOSITION ORGANIZATION AS TERRORIST ENTITY|date=26 May 2005|url=http://www.rferl.org/a/1143407.html|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=5 December 2016}}&lt;/ref&gt;–20 December 2012&lt;ref&gt;{{citation|title=Ottawa drops Saddam Hussein-linked Iranian group from terror list in bid to ramp up pressure against Tehran|date=20 December 2012|url=http://news.nationalpost.com/news/canada/canadian-politics/ottawa-drops-saddam-hussein-linked-iranian-group-from-terror-list-in-bid-to-ramp-up-pressure-against-tehran|work=National Post|access-date=5 December 2016}} {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]
|28 March 2001 – 24 June 2008&lt;ref name=&quot;hoc&quot; /&gt;
|-
|[[:en:United_States|United States]]
|8 July 1997 – 28 September 2012&lt;ref name=&quot;us-fto4&quot; /&gt;
|-
|
|[[:en:Palestine_Liberation_Front|Palestine Liberation Front]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]
|?–12 July 2010&lt;ref name=&quot;ReferenceB2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceC2&quot; /&gt;
|-
|{{flagdeco|Palestine|size=30px}}
|[[:en:Palestine_Liberation_Organization|Palestine Liberation Organization]]
|[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]
|1988&lt;ref&gt;{{cite web |title=Title 22 &gt; Chapter 61 &gt; § 5201. Findings; determinations |url=https://www.law.cornell.edu/uscode/text/22/5201- |access-date=10 December 2013 |publisher=Legal Information Institute, Cornell Law School}}&lt;/ref&gt;–1991&lt;ref&gt;{{cite web |title=Palestine Liberation Organization |url=http://mideastconflict.org/discussion/plo/plo1.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014062815/http://mideastconflict.org/discussion/plo/plo1.shtml |archive-date=14 October 2013 |access-date=10 December 2013 |publisher=mideastconflict.org}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:Revolutionary_Nuclei|Revolutionary Nuclei]]
|[[:en:United_States|United States]]
|10 August 1997 – 18 May 2009&lt;ref name=&quot;us-fto4&quot; /&gt;
|-
|{{flagicon image|RAF-Logo.svg|size=30px}}
|[[:en:Red_Army_Faction|Red Army Faction]]
|[[:en:West_Germany|West Germany]]
|?
|-
|{{flagicon image|17-n-flag.svg|size=30px}}
|[[:en:Revolutionary_Organization_17_November|Revolutionary Organization 17 November]]
|[[:en:United_States|United States]]&lt;ref name=&quot;us-fto4&quot; /&gt;
|?
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg|size=30px}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:Revolutionary_Armed_Forces_of_Colombia|Revolutionary Armed Forces of Colombia]]
|[[:en:European_Union|European Union]]
|2001–13 November 2017&lt;ref&gt;{{cite web |date=14 November 2017 |title=EU removes Colombia's FARC from official list of terror groups |url=https://www.dailysabah.com/europe/2017/11/14/eu-removes-colombias-farc-from-official-list-of-terror-groups |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190520164140/https://www.dailysabah.com/europe/2017/11/14/eu-removes-colombias-farc-from-official-list-of-terror-groups |archive-date=20 May 2019 |access-date=28 June 2019 |website=DailySabah}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[:en:United_States|United States]]
|8 October 1997 – 30 November 2021&lt;ref name=&quot;us-fto4&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |{{flagicon image|Flag of Taliban.svg|size=30px}}
| rowspan=&quot;3&quot; |[[:en:Taliban|Taliban]]
|[[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]]
|March 2005 – 2023&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-taliban-afghanistan-terrorist-groups/32752347.html|title=Kazakhstan To Remove Taliban From List Of Terrorist Groups|date=29 December 2023|newspaper=Radiofreeeurope/Radioliberty|access-date=30 December 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]
|2006–2024&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rferl.org/a/kyrgyzstan-afghanistan-taliban-terrorist-list/33109802.html|title=Kyrgyzstan Takes Taliban Off Of Its Terrorist List|date=6 September 2024|newspaper=Radiofreeeurope/Radioliberty|access-date=7 September 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[:en:United_States|United States]]
|2002–2015&lt;ref&gt;{{cite web |date=15 September 2021 |title=More Republicans call on Biden to designate Taliban as terrorist group |url=https://thehill.com/homenews/senate/572312-more-republicans-call-on-biden-administration-to-designate-the-taliban-as |work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Flag of the MRTA.svg|size=30px}}
|[[:en:Túpac_Amaru_Revolutionary_Movement|Túpac Amaru Revolutionary Movement]]
|[[:en:United_States|United States]]
|10 August 1997 – 8 October 2001&lt;ref name=&quot;us-fto4&quot; /&gt;
|-
|{{Flagicon image|TLP Flag.png|size=30px}}
|[[:en:Tehreek-e-Labbaik_Pakistan|Tehreek-e-Labbaik Pakistan]]
|[[:en:Pakistan|Pakistan]]
|2021&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.geo.tv/latest/380865-govt|title=TLP no longer proscribed outfit after govt removes name from first schedule of anti-terrorism act|date=7 November 2021|work=[[Geo News]]|access-date=7 November 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon image|Infobox TPLF.png|size=30px}}
|[[:en:Tigray_People's_Liberation_Front|Tigray People's Liberation Front]]
|[[:en:Ethiopia|Ethiopia]]&lt;ref name=&quot;eth-declares&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-06/ethiopia-declares-tigray-oromia-groups-terrorist-organizations|title=Ethiopia declares Tigray, Oromia Groups Terrorist Organizations|last=Mumbere|first=Daniel|date=6 May 2021|work=Bloomerg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/ethiopia-removes-terrorist-designation-dominant-tigray-party-2023-03-22/|title=Ethiopia takes Tigray's TPLF party off terrorism list|date=March 23, 2023|work=Reuters|access-date=14 April 2023}}&lt;/ref&gt;
|2021–2023
|-
|{{flagicon image|Flag of Turkistan Islamic Party.svg|size=30px}}
|[[:en:Turkistan_Islamic_Party|Turkistan Islamic Party]]{{efn|Previously as East Turkestan Islamic Movement, now delisted claiming that it does not exist anymore.|group=upper-alpha}}
|[[:en:United_States|United States]]
|?–2020&lt;ref&gt;{{cite web |date=29 December 2004 |title=Terrorist Exclusion List |url=https://2009-2017.state.gov/j/ct/rls/other/des/123086.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703163644/https://2009-2017.state.gov/j/ct/rls/other/des/123086.htm |archive-date=3 July 2019 |access-date=11 September 2012 |publisher=[[Bureau of Counterterrorism]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rfa.org/english/news/uyghur/etim-11052020155816.html|title=US Drops ETIM From Terror List, Weakening China's Pretext For Xinjiang Crackdown|last=Lipes|first=Joshua|date=5 November 2020|work=[[Radio Free Asia]]|access-date=5 November 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[:en:UMkhonto_we_Sizwe|uMkhonto we Sizwe]]
|[[:en:South_Africa|South Africa]]
|?
|-
|{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg|size=30px}}
|[[:en:Unified_Communist_Party_of_Nepal_(Maoist)|Unified Communist Party of Nepal (Maoist)]]
|[[:en:United_States|United States]]
|?–6 September 2012&lt;ref name=&quot;us-sd2&quot;&gt;{{cite web |date=6 September 2012 |title=Delisting of the Communist Party of Nepal (Maoist) |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2012/09/197411.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130214939/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2012/09/197411.htm |archive-date=30 January 2017 |access-date=19 February 2014 |publisher=State.gov}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon image|Balochistan flag.svg|size=30px}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:United_Baloch_Army|United Baloch Army]]
|[[:en:Pakistan|Pakistan]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dnd.com.pk/names-of-61-banned-outfits-in-pakistan-jud-under-observation/102863|title=Names of 61 banned outfits in Pakistan, JuD under observation|date=December 18, 2015|publisher=Dispatch News Desk}}&lt;/ref&gt;
|?–2022 (''dissolved'')
|-
|[[:en:Switzerland|Switzerland]]&lt;ref name=&quot;tn&quot;&gt;{{cite web |date=17 November 2017 |title=Swiss banned Mehran Baluch over 'risks' to security |url=https://www.thenews.com.pk/latest/245377-swiss-banned-mehran-baluch-over-risks-to-security |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118052402/https://www.thenews.com.pk/latest/245377-swiss-banned-mehran-baluch-over-risks-to-security |archive-date=18 November 2017 |work=The News International |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;{{cite web |date=17 November 2017 |title=Baloch human rights activist Mehran Marri detained |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/baloch-human-rights-activist-mehran-marri-detained/articleshow/61682369.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117094849/https://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/baloch-human-rights-activist-mehran-marri-detained/articleshow/61682369.cms |archive-date=17 November 2017 |work=Times of India |quote=The Swiss chargesheet, a copy of which TOI received from sources, said Marri was &quot;a Pakistani national of Great Britain and leader of United Baloch Army (UBA) terrorist organisation&quot;. |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|?–2022 (''dissolved'')
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon image|Flag of AUC.svg|size=30px}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:United_Self-Defense_Forces_of_Colombia|United Self-Defense Forces of Colombia]]
|[[:en:European_Union|European Union]]
|?–18 July 2011&lt;ref name=&quot;32011D0070&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA2&quot; /&gt;
|-
|[[:en:United_States|United States]]
|2001–2014&lt;ref name=&quot;us-fto4&quot; /&gt;
|}

== මූලාශ්‍ර==</text>
      <sha1>d4wfewgmv5z2lqns0nchcbyb5ctcjnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලක්දිව රැජිණියෝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74103</id>
    <revision>
      <id>802365</id>
      <parentid>514173</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T10:59:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2513" sha1="nrmkyq8vgmmxbo33uh2rxmtrat6ikpp" xml:space="preserve">{{Redirect|සිංහලේ රැජිණියෝ}}
[[සිංහලේ රාජාණ්ඩුව]] පාලනය කළ 180කට අධික රජවරුන් අතර '''සිංහලේ රැජිනියන්''' සිටියේ සිව්දෙනකු පමණි. ඉන් දෙදෙනකු [[අනුරාධපුර රාජධානිය|අනුරාධපුර යුගයේ]] ද, අනෙක් දෙදෙනා [[පොළොන්නරු රාජධානිය|පොළොන්නරු යුගයේ]] ද රාජ්‍ය පාලනය මෙහෙයවා තිබේ.

==අනුරාධපුර රාජධානිය==
* [[අනුලා රැජින]] (ක්‍රි.පූ. 47 – ක්‍රි.පූ. 42)
* [[සීවලී රැජින]] (ක්‍රි.ව. 35)

==පොළොන්නරු රාජධානිය==
* [[කල්‍යාණවතී රැජින]] (1202 – 1208)
* [[ලීලාවතී රැජින]] (1197–1200, 1209–1210, 1211–1212)

==යටත් විජිත ලක්දිව==
* [[වික්ටෝරියා රැජිණ]] (1837 - 1901)

==ලංකා රාජධානිය==
* [[වික්ටෝරියා රැජිණ]] (1837 - 1901)

==ලංකා රාජධානිය==
* [[දෙවන එලිසබෙත් රැජිණ]] (1952 - 1972)

==වෙනත්==
* [[විහාරමහාදේවී]]
* [[දෝන කැතරිනා රැජින]]

==මේවාත් බලන්න==
* [[ලක්දිව රාජාවලිය|සිංහලේ රාජාවලිය]]

==ආශ්‍රේයයන්==
{{Reflist}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://lakdiva.org/codrington/sovereigns.html ලක්දිව, ලංකාවේ රාජ්‍යේශයන් ලැයිස්තුව]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/gen3000.html විජය සහ ලංකා රජවරු]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/slm-kings.htm සම්පූර්ණ ශ්‍රී ලංකා නායකයින් ලැයිස්තුව]
* [https://web.archive.org/web/20210125225457/http://www.mahavamsa.org/ ශ්‍රී ලංකාවේ මහාවංස ඉතිහාසය]

{{Monarchs of Sri Lanka}}
{{Sinhalese Monarchy}}

[[Category:රාජාවලි|ශ්‍රී ලංකාව]]
[[Category:සිංහලේ රැජිනියෝ|*]]</text>
      <sha1>nrmkyq8vgmmxbo33uh2rxmtrat6ikpp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශුද්ධ භූමි බුදු දහම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77505</id>
    <revision>
      <id>802286</id>
      <parentid>740350</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T14:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixed. (grammar, spelling)</comment>
      <origin>802286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7825" sha1="t0kgl04pqg8qltwkyw1fy7l9nxg0p59" xml:space="preserve">[[File:Amitabha Buddha and Bodhisattvas.jpeg|thumb|[[අමිතාභ බුදුන් වහන්සේ]] සහ උන්වහන්සේගේ සහායක [[බෝධිසත්ත්ව]]වරුන් වන [[අවලෝකිතේශ්වර]] (දකුණේ) සහ [[මහාස්ථාමප්‍රාප්ත]] (වමේ)|262x262px]]
{{MahayanaBuddhism}}
'''ශුද්ධ භූමි බුදු දහම''' ({{zh|c=淨土宗|p=Jìngtǔzōng}}; [[ජපන් භාෂාව|ජපන්]]: 浄土仏教; ''Jōdo bukkyō'';&lt;ref&gt;[http://www.i-ipi.com/book/purpose_of_life/purpose You Were Born For a Reason] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131029193452/http://www.i-ipi.com/book/purpose_of_life/purpose |date=October 29, 2013 }}&lt;/ref&gt; [[කොරියානු භාෂාව|කොරියානු]]: {{korean|hangul=정토종|rr=Jeongto-jong}}; [[වියට්නාම භාෂාව|වියට්නාම]]: Tịnh Độ Tông), හෙවත් ඉංග්‍රීසි බසින් '''Amidism''' ලෙස&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/eb/article-9007174/Amidism Amidism, Britannica Online Encyclopedia]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080511074509/http://www.bartleby.com/65/pu/PureLand.html Amidism The Columbia Encyclopedia]&lt;/ref&gt; හැඳින්වෙන්නේ [[නැගෙනහිර ආසියාව]] පුරා වඩාත්ම පුළුල් ලෙස අනුගමනයට ලක්වූ [[මහායාන|මහායාන බුද්ධාගමේ]] ශාඛාවකි. 

ශුද්ධ භූමි බුදු දහම තුළ මූලික වශයෙන් අවධානය යොමු කර ඇත්තේ බුදුන්ගේ &quot;පිරිසිදු භූමිය&quot; හෝ බුද්ධ ක්ෂේත්‍රයක නැවත ඉපදීම සාක්ෂාත් කර ගැනීමයි. සමහර බුද්ධ ක්ෂේත්‍ර පූර්ණ බුද්ධත්වය සඳහා අධ්‍යාත්මිකව පුහුණු වීම සඳහා ඇති උසස් ස්ථාන ලෙස සැලකේ, ඒ සඳහා බුදුන් වහන්සේලා අනුකම්පාවෙන් &quot;පිරිසිදු&quot; කර ඇති නිසාත්, මෙම ක්ෂේත්‍රවල දී කෙනෙකුට බුදුවරයකු මුහුණට මුහුණ හමුවී උන්වහන්සේලා යටතේ අධ්‍යයනය කිරීමටත් හැකි වේ. මෙම එක් බුද්ධ ක්ෂේත්‍රයක බුද්ධත්වයට පත්වීම වඩාත් පහසු බැවින් (වර්තමාන යුගයේ දූෂිත ස්වභාවය නිසා) බොහෝ මහායාන බෞද්ධයෝ එවැනි ක්ෂේත්‍රයක නැවත ඉපදීමට උත්සාහ කරති.

වර්තමානයේ වඩාත් සුලබ ශුද්ධ භූමිය වන්නේ [[අමිතාභ බුදුන් වහන්සේ|අමිතාභ බුදුන්ගේ]], සුඛාවතී හෙවත් &quot;ප්‍රීතියේ දේශය&quot; යි. මහායාන බෞද්ධයෝ [[අක්ෂෝභ්‍ය බුදුන් වහන්සේ|අක්ෂෝභ්‍ය]] සහ [[භෛශජ්‍යගුරු බුදුන් වහන්සේ|භෛසජ්‍යගුරු]] යන බුදුවරුන්ගේ ශුද්ධ භූමිවල ද නැවත ඉපදීමට අපේක්ෂා කරති. ටිබෙට් බුදු දහමේ, ශ්‍රාවකයන් විසින් රත්නසම්භව බුදුන් ගේ ශුද්ධ භූමිය ද අපේක්ෂා කෙරේ. 

චීනය, ජපානය, කොරියාව, වියට්නාමය, හිමාලය සහ ටිබෙටය වැනි අභ්‍යන්තර ආසියාතික ප්‍රදේශවල මහායාන බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන්හි වැදගත් අංගයක් වන්නේ ශුද්ධ භූමිවලට නැඹුරු වූ පිළිවෙත් සහ සංකල්ප ය. ටිබෙට් බුද්ධාගමේ, බුද්ධ ක්ෂේත්‍රයක නැවත ඉපදීම අරමුණු කරගත් යාඥාවන් සහ පිළිවෙත් විශේෂයෙන් ගිහියන් අතර ජනප්‍රිය වේ.

නැගෙනහිර ආසියාතික ශුද්ධ භූමි සම්ප්‍රදායන්හි වඩාත් සුවිශේෂී ලක්ෂණය නම්, &quot;සදාචාරමය වශයෙන් දුෂ්ට මිනිසුන්ට පවා කැපවීමෙන් බුද්ධත්වය සාක්ෂාත් කර ගත හැකි බවට බලාපොරොත්තුවක් ඇති කර ගැනීමට අවස්ථාවක් ලබා දීමයි.

නැඟෙනහිර ආසියාතික බුදු දහමේ, ශුද්ධ භූමි සම්ප්‍රදාය තුළ ප්‍රාථමික ලියවිලි තුනක් තිබේ, 

* ''[[දීර්ඝ සුඛාවතීව්‍යූහ සූත්‍රය]]''
* [[කෙටි සුඛාවතීව්‍යූහ සූත්‍රය]]
* අමිතායුර්ධ්‍යාන සූත්‍රය

විශේෂයෙන් මුල් චීන ශුද්ධ භූමි සම්ප්‍රදාය සඳහා ප්‍රත්‍යුත්පන්න සමාධි සූත්‍රය ද වැදගත් මූලාශ්‍රයකි.&lt;ref&gt;Jones, Charles B. (2019) ''Chinese Pure Land Buddhism, Understanding a Tradition of Practice,'' p. 128. University of Hawai‘i Press / Honolulu.&lt;/ref&gt;

නැඟෙනහිර ආසියාතික ශුද්ධ භූමි බුදු දහම බොහෝ දුරට බුද්ධානුස්මෘතිය මත රඳා පවතී. එය චීන භාෂාවෙන් niànfó ලෙස හැඳින්වෙන අතර අමිතාභ බුදුන්ගේ නම ජප කිරීම ඊට ඇතුළත් වේ. කෙසේ වෙතත්, ශුද්ධ භූමි බුදු දහම බුද්ධානුස්මෘතිය සමඟ සිදු කරන විශාල පිළිවෙත් සමූහයක් ද ඇතුළත් වේ. චීන භාෂාවෙන් chún jìng sù (纯净素) ලෙස හැඳින්වෙන සතුන් හෝ සත්ත්ව නිෂ්පාදන ආහාරයට ගැනීමෙන් වැළකී සිටීමේ නිර්මාංශ පිළිවෙත ශාරීරික අභ්‍යාස හරහා ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් තොර ඉහළ මට්ටම් කරා අභිලාෂය සහ අබිබවා යාම පෙන්නුම් කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pureland |first=mahayana |title=mahayana pureland veganism |url=https://mahayanapureland.org/veganism/}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist|2}}

{{Buddhism topics}}

{{Authority control}}

[[Category:ශුද්ධ භූමි බුදු දහම| ]]
[[Category:චීනයේ බුද්ධාගම]]
[[Category:ජපානයේ බුද්ධාගම]]</text>
      <sha1>t0kgl04pqg8qltwkyw1fy7l9nxg0p59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ටෙනිසන් පෙරේරා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78688</id>
    <revision>
      <id>802310</id>
      <parentid>788494</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T04:01:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20556" sha1="n8g42m39oeyh2douw5se34q3ns009g4" xml:space="preserve">'''ටෙනිසන් පෙරේරා''' (1940.02.02 - 24.04.2026) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ සිටි කෘතහස්ත ලේඛකයෙකි. කෘති සියයකට අධික ගණනක්&lt;ref name=කමල්/&gt; ලියා තිබෙන ඔහු ප්‍රවීණ [[කෙටිකතාව|කෙටිකතාකරුවෙක්]], [[නවකතාව|නවකතාකරුවෙක්]] සහ [[පරිවර්තනය|පරිවර්තකයෙක්]] ද වෙයි. නව සාහිත්‍ය ප්‍රවණතා මෙරටට හදුන්වා දීමට මුල් වූ ලේඛකයන් අතර ප්‍රමුඛයෙක් ලෙස සැලකෙන ඔහුගේ මුල්කාලීන කෘති ආගමික සංස්ථාව, ජාතිවාදය, ධනේශ්වර සමාජය නිර්දය විවේචනයකට හසු කරයි. [[කේ. කේ. සමන් කුමාර]] තමන් විසින් සිංහල සාහිත්‍යයයේ [[නූතනවාදය|නූතනවාදී]] ත්‍රිත්වය වශයෙන් හදුනා ගන්නා ලේඛකයන් අතරට [[සයිමන් නවගත්තේගම]] සහ [[අජිත් තිලකසේන]] සමග ටෙනිසන් පෙරේරා ද ඇතුළත් කරයි.&lt;ref&gt; මිහිදුකුල, සුනිල්. [http://www.vivaranews.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1569:2017-10-05-20-40-45&amp;catid=56&amp;Itemid=144 ''මම ඉතිං ජීවත් වෙන්න මේසන් බාස්ලා වගෙ එක එක වැඩ කරනවා - කේ. කේ. සමන් කුමාර''.] විවරණ. 2017 ඔක්තෝම්බර් 5 &lt;/ref&gt;

වයස 18දී උත්තරීතර සඳඑළිය කෙටිකතා සංග්‍රහය පළකරමින් සාහිත්‍ය ලෝකයට&lt;ref name=godage/&gt; පිවිසෙන ඔහු 1967 වසරේ දී දැති රෝදෙන් උපන් බුදුන් නම් ආන්දෝලනාත්මක කෙටිකතා සංග්‍රහය රචනා කිරීමෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. කාර්මික බුදුවරයකු ලාංකීය සමාජයට ඇවැසි ය යන අදහස දෙමින් ලියැවුණු එය රජය විසින් තහනම් කෙරුණි.&lt;ref name=කසීර&gt;වික්‍රමසිංහ, සහන් කසීර. [https://www.samabima.com/?p=19037 ''ආගමික ත්‍රස්තවාදය සහ සාහිත්‍යය''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181011114433/http://www.samabima.com/?p=19037 |date=2018-10-11 }}. සමබිම. 2018. ඔක්තෝම්බර් 10&lt;/ref&gt;මෙය ලංකාවේ තහනමකට ලක් වූ මුල් ම කෘතිය යි. ඔහුගේ බොහොමයක් කෙටිකතා සහ නවකතා තුළ [[අධිතාත්විකවාදය|අධිතාත්විකවාදී]] සහ [[මායායථාර්ථවාදය|මායායථාර්ථවාදී]] ලක්ෂණ දැකගත හැකි ය.

==ජීවන තොරතුරු== 

1940 පෙබරවාරි 2 දින&lt;ref name=godage&gt;http://www.godage.com/authors/english-book/133-tennyson-perera.html{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;[[කැලණිය|කැලණියේ]] දී&lt;ref&gt;සුබසිංහ, මනෝලි.  [http://archives.dinamina.lk/2010/03/03/_art.asp?fn=f1003034&amp;p=1 ''පරිකල්පනයෙන් තොර නිර්මාණ බංකොලොත්: ප්‍රවීණ සාහිත්‍යධර ටෙනිසන් පෙරේරා'']{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ලිවිසැරිය. දිනමිණ&lt;/ref&gt;උපත ලැබී ය. එකල කුඩා බුත්ගමුවේ පිහිටි (අද කුමර විදුහල නමින් හැදින්වෙන) රජයේ ඉංග්‍රීසි මිශ්‍ර පාඨශාලාවෙන් ඉගෙනුම ලැබී ය.&lt;ref name=කමල්&gt;පෙරේරා, කමල්.[http://www.dinamina.lk/2017/01/31/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%9A%E0%B7%82%E0%B7%8F%E0%B6%82%E0%B6%9C/28978 ''පන්හිඳක් සමඟ හැට වසරක්''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009023054/http://www.dinamina.lk/2017/01/31/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%9A%E0%B7%82%E0%B7%8F%E0%B6%82%E0%B6%9C/28978 |date=2018-10-09 }}. දිනමිණ. 2017 ජනවාරි 31&lt;/ref&gt; උසස් පෙළ සදහා [[දර්ශනය]] විෂය හැදෑරූ&lt;ref name=සිළුමිණ/&gt;හෙතෙම පසුව පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයෙන් එම විෂය සදහා බාහිර උපාධියක් ලබා ගත්තේ ය.{{citation needed}} රජයේ මුද්‍රණාලයේ ආධුනිකයකු වශයෙන් වෘත්තීය ජීවිතය ඇරඹී ය.&lt;ref name=සිළුමිණ&gt;මිහිදුකුල, සුනිල්. [http://www.silumina.lk/2017/02/04/%E0%B7%83%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B6%A9%E0%B6%BD/%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%82%E0%B7%84%E0%B6%BD-%E0%B6%B1%E0%B7%80%E0%B6%9A%E0%B6%AD%E0%B7%8F%E0%B7%80-%E0%B6%AF%E0%B6%BB%E0%B6%AF%E0%B6%AC%E0%B7%94%E0%B6%BA%E0%B7%92-%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B6%BA%E0%B7%92 ''සිංහල නවකතාව දරදඬුයි; අනම්‍යයි''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412074107/http://www.silumina.lk/2017/02/04/%E0%B7%83%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B6%A9%E0%B6%BD/%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%82%E0%B7%84%E0%B6%BD-%E0%B6%B1%E0%B7%80%E0%B6%9A%E0%B6%AD%E0%B7%8F%E0%B7%80-%E0%B6%AF%E0%B6%BB%E0%B6%AF%E0%B6%AC%E0%B7%94%E0%B6%BA%E0%B7%92-%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B6%BA%E0%B7%92 |date=2019-04-12 }}
. සිළුමිණ. 2017 පෙබරවාරි 4&lt;/ref&gt; [[කොමියුනිස්ට් වාදය|කොමියුනිස්ට්]] පක්ෂයේ චීන පිළේ සාමාජිකයෙකු ලෙස වාමාංශික දේශපාලනයෙහි ද නිරත විය. 2026 අප්‍රේල් මස 24 වැනි දින ඔහු අභාවප්‍රාප්ත විය. &lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.newsfirst.lk/sinhala/2026/04/25/%E0%B6%85%E0%B6%B7%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E0%B6%AD-%E0%B7%80%E0%B7%96-%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB |archive-url=https://web.archive.org/web/20260428200857/https://www.newsfirst.lk/sinhala/2026/04/25/%25E0%25B6%2585%25E0%25B6%25B7%25E0%25B7%258F%25E0%25B7%2580%25E0%25B6%25B4%25E0%25B7%258A%25E2%2580%258D%25E0%25B6%25BB%25E0%25B7%258F%25E0%25B6%25B4%25E0%25B7%258A%25E0%25B6%25AD-%25E0%25B7%2580%25E0%25B7%2596-%25E0%25B6%25B4%25E0%25B7%258A%25E2%2580%258D%25E0%25B6%25BB |access-date=2026-04-26 |archive-date=2026-04-28}}&lt;/ref&gt; 

==සාහිත්‍ය කෘති==
ටෙනිසන් පෙරේරා සිය නිර්මාණවලට පාදක කරගත්තේ සමාජයේ පීඩිත ව සිටින සාමාන්‍ය පංතියේ ජනතාවගේ ජීවිතයයි.&lt;ref name=කුලතිලක&gt;කුමාරසිංහ, කුලතිලක. &quot;කේ. කේ. සමන් කුමාරගේ කෙටිකතා”. සාහිත්‍යය උත්සව විශේෂ කලාපය, 2008. (සමන් කුමාර, කේ. කේ., සර්පයකු හා සටන් වැද. තෙවන මුද්‍රණය. 2014. සයුර ප්‍රකාශන හි උපග්‍රන්ථයක් ලෙස යොදා ඇත. පි. 105-138)&lt;/ref&gt; &quot;ජීවන පුරුෂාර්ථ හා උදර පෝෂණය අතර අරගලය ටෙනිසන් තරම් ගැඹුරින් නූතනවාදී සාහිත්යික ලක්ෂණ උපයෝගී කරගෙන නිරූපණය කළ වෙනත් ලේඛකයෙකු නොමැති තරම්&quot; යැයි මහාචාර්ය කුලතිලක කුමාරසිංහ පවසයි.&lt;ref name=කුලතිලක/&gt; කේ. කේ. සමන් කුමාර සයිමන් නවගත්තේගමගේ කෘති ඇසුරින් හදුනාගන්නා බෞද්ධ දර්ශනය ඇසුරු කරගත් ශ්‍රී ලංකාවට ම උරුම වූ පශ්චාත් නූතන සාහිත්‍යය ප්‍රවර්ගයක් වන බෞද්ධ ප්‍රඥා මාර්ගික සාහිත්‍යයට ටෙනිසන්ගේ සක්වල දඩයම කෘතිය ද අයත් වන බව ඔහු පෙන්වා දේ.&lt;ref name=ප්‍රඥා&gt;{{Cite book
 | last = සමන් කුමාර
 | first =  කේ. කේ.
 | year = 2014
 | title = සාහිත්‍ය ෂානර විමංසා
 | publisher = සයුර ප්‍රකාශන
 | isbn = 978-955-4788-08-4
 | pages = 171-172
 | chapter = බෞද්ධ ප‍්‍රඥා මාර්ගික සාහිත්‍යය
 | chapter-url= https://cybersarpaya.blogspot.com/2012/03/blog-post_18.html?fbclid=IwAR2wv1vpndkXL-rxLytqsBLgw5yVvvynYHqnd0ev0mq7HB76A53xYnnf5m8
 | quote = 
}}&lt;/ref&gt;ටෙනිසන්ගේ සක්වළ දඩයම නවකතාවේ සහ සයිමන්ගේ කෘති අතර සමානතා නිරීක්ෂණය කරන සමන් කුමාර මහා විහාරික ථෙරවාද මහාවංශ ඉතිහාස විවරණය ඉක්මවා යෑමට උත්සහ කිරීම, හීනයාන බෞද්ධ සංකල්ප වෙනුවට මහායාන බුදුදහම කරා යොමු වීම සහ හීනයානික ශ්‍රද්ධා මාර්ගය වෙනුවට මහායානික ප්‍රඥා මාර්ගය කරා යොමුවීම වැනි සිය නිරීක්ෂණ ඊට නිදසුන් ලෙස දක්වයි.&lt;ref name=ප්‍රඥා/&gt; 

ටෙනිසන් පශ්චාත් යටත්විජිත ප්‍රවේශයකින්&lt;ref&gt;{{Cite book
 | last = සමන් කුමාර
 | first =  කේ. කේ.
 | year = 2014
 | title = සාහිත්‍ය ෂානර විමංසා
 | publisher = සයුර ප්‍රකාශන
 | isbn = 978-955-4788-08-4
 | page = 127
 | quote = 
}}&lt;/ref&gt; යුතු මෙන් ම උපහාසය අතිවිශිෂ්ට ව භාවිත කළ&lt;ref&gt;{{Cite book
 | last = සමන් කුමාර
 | first =  කේ. කේ.
 | year = 2014
 | title = සාහිත්‍ය ෂානර විමංසා
 | publisher = සයුර ප්‍රකාශන
 | isbn = 978-955-4788-08-4
 | page = 130
 | quote = 
}}&lt;/ref&gt; ලේඛකයෙකු ද වේ. 
===දැතිරෝදෙන් උපන් බුදුන්===
ඔහු සිය දෙවන කෙටිකතා සංග්‍රහය වන දැති රෝදෙන් උපන් බුදුන් ප්‍රකාශයට පත් කළේ 1967 වසරේ දී ය. ලාංකික සමාජයට කාර්මික බුදුවරයෙක් ඇවැසි ය යන අදහස දෙමින් ලියැවුණු එය පවතින ධනේශ්වර සමාජය සහ ආගමික සංස්ථාව දැඩි විවේචනයකට හසුකරන්නක් විය. බෞද්ධ සමිති සම්මේලනය වෙනුවෙන් ලීලානන්ද කල්දේරා නම් අය කළ පැමිණිල්ලක් මත එම කෘතිය ලිවීමෙන් බුදුදහමට අපහාස කළ බව පවසමින් පොලීසිය විසින් ටෙනිසන් පෙරේරා ව අත්අඩංගුවට ගැනුණු අතර කොටුව රහස් පොලීසියට ගෙන යන ඔහු ව එහි දී නිළධාරීන් විසින් ප්‍රශ්න කිරීමට ලක්විය.&lt;ref name=කසීර/&gt; පසුව කෘතිය රජය විසින් තහනම් කළ අතර වෙළදපොළේ තිබූ එහි පිටපත් සියල්ල මුද්‍රා තැබුණි. ටෙනිසන් පෙරේරා සතු ව තිබූ ඉතිරි පිටපත් සියල්ල ද රාජසන්තක කෙරුණි.&lt;ref name=කසීර/&gt;ඔහු කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ චීන පිළේ පෙළඹවීම මත එම කෘතිය ලියන්නට ඇතැ යි යන්න පැමිණිලිකරුවන්ගේ විශ්වාසය විය. &lt;ref name=කසීර/&gt;

ටෙනිසන්ගේ නිර්මාණවලට නිතරම වාගේ  විෂය වී ඇත්තේ සමාජයේ පීඩිත පංතිවල අත්දැකීම් බව දක්වන මහාචාර්ය කුලතිලක කුමාරසිංහ ටෙනිසන් පෙරේරා &quot;දැති රෝදෙන් උපන් බුදුන් කෘතියෙන්” ඉතා &quot;නිර්දය ස්වරූපයකින් සම්මතය කඩා සුණු විසුණු කොට - මේඝ ගර්ජනා කරන ස්වරයකින් අත්දැකීම් විවරණය&quot; කළ බව පවසයි.&lt;ref name=කුලතිලක/&gt;&lt;blockquote&gt;ලෝක සාහිත්‍ය කියැවීම, දර්ශනය හා මාක්ස්වාදය හැදෑරීම වෙතින් පෘථුල වූ චින්තනයේ භාව ප්‍රකාශනයක් විදියට තමයි මේ පොත එළිදකින්නේ. සමාජය පිළිබඳ ආගමික සංස්ථා පිළිබඳ මා තුළ තිබුණු කැකෑරෙන විරෝධය, විවේචනය හා පිළිකුල මේ පොතෙන් හොඳහැටි පේනවා.&lt;ref name=&quot;සිළුමිණ&quot; /&gt; 

- ටෙනිසන් පෙරේරා&lt;/blockquote&gt;

===දුට්ඨගාමිණී නොමළ වගයි=== 
===සක්වළ දඩයම===
ටෙනිසන්ගේ සක්වළ දඩයමට විෂය වන්නේ බුදුවරියක් වීමට පෙරුම් පුරන බෝසත්වරියක් පිළිබද කථාවකි. ඔහු එය සිංහලයන්ගේ සම්භවය ගැන කිවෙන සිංහබාහු, විජය-කුවේණි පුවත් සමග බද්ධ කරමින් පුරාකෘතික තලයක ඉදිරිපත් කරයි. දේවසභාවේ පුරුෂාධිපත්‍යයට එරෙහි ව තමා විසින් බිහිකරන බෝසත්වරියක් අනාගතයේ බුදුබවට පත්කරවන බවට අඥ්ඥතරා අභියෝග කරයි. අඥ්ඥතරා යනු මහායාන පීතෘ දේවතා සංකල්පයකි. අඥ්ඥතරාගේ මේ බලාපොරොත්තුව ඉටුකිරීමට නියමිත වන්නේ පද්මි නම් බෝසත්වරියයි. බුදුබව ලබාගැනීමේ පූර්වඅවශ්‍යතාවයක් ලෙස ඇය පුරුෂ ශුක්‍ර එක්රැස් කරගත යුතු වෙයි. ඇයගේ ආරක්ෂාව සැපයීම බාරවන්නේ විජයට ය. නමුත් විජය සමග කාම පාශයේ ගැලීම නිසා පද්මිට බුදුබව අහිමි වේ.&lt;ref name=සංසාර&gt;{{Cite book
 | last = සමන් කුමාර
 | first =  කේ. කේ.
 | year = 2007
 | title = සිංහල ජාතියේ වංශකතාව, සංසාරණ්‍යය සහ සයිමන් නවගත්තේගම
 | publisher = කර්තෘ ප්‍රකාශන
 | isbn = 9789551823009
 | pages = 
 | quote = 
}}&lt;/ref&gt;

මෙමගින් ටෙනිසන් 90 දශකය මුල ශ්‍රී ලංකාවේ මතු වූ ස්ත්‍රීවාදී ව්‍යාපාරය ගැන පවසන බව සමන් කුමාරගේ මතයයි.&lt;ref&gt;{{Cite book
 | last = සමන් කුමාර
 | first =  කේ. කේ.
 | year = 2014
 | title = සාහිත්‍ය ෂානර විමංසා
 | publisher = සයුර ප්‍රකාශන
 | isbn = 978-955-4788-08-4
 | page = 173
 | quote = 
 | chapter = බෞද්ධ ප‍්‍රඥා මාර්ගික සාහිත්‍යය
 | chapter-url= https://cybersarpaya.blogspot.com/2012/03/blog-post_18.html?fbclid=IwAR2wv1vpndkXL-rxLytqsBLgw5yVvvynYHqnd0ev0mq7HB76A53xYnnf5m8
}}&lt;/ref&gt;

==කෙටිකතා==
*උත්තරීතර සඳඑළිය (1958) 
*දැති රෝදෙන් උපන් බුදුන් (1967) - වාරණය වී ඇත. 
*රතු බැනරය 
*නිදහසේ දරුවාගේ උමතු කතාව
*ඔව් නගරයෙන් නෑ නගරයට 
*මහගෙදර නිධානය
*ඉන්ද්‍රජාල කතන්දර
*වෛවර්ණ
*අසිරිමත් වැඩබිම (රාජ්‍ය සාහිත්‍යය සම්මාන) 
*වීරබිමේ කළබැගෑනිය (2012)
==නවකතා==
*දුට්ඨගාමිණී නොමළ වගයි (1968) 
*සත්‍යවාදීන්ගේ මරණ මංචකය
*අග්නි කල්පය 
*සක්වල දඩයම 
*මම චක්‍රවර්ති
*මම වෙස්මාරු කරගෙන
*රාජාභරණ 
*ගින්නෙන් නැගෙන දුම් 
*භවාන්තරය (ස්වර්ණ පුස්තක සම්මානයට නිර්දේශ විය) 
*අබිරහස් ජීවිත තරණය (ස්වර්ණ පුස්තක සම්මානයට නිර්දේශ විය) 
*සසර දිගන්තය 
*මහා රාවණා (ෆෙයා වේ සම්මානය)
*එකොලොස් ගිනි
*දණ්ඩභූමි
*සූරිය කන්ද පාමුල
==පරිවර්තන==
*නඩු යන්නෝ (ෆ්‍රාන්ස් කෆ්කාගේ the Trial නවකතාවේ සිංහල පරිවර්තනයකි) 
*රූපාන්තරණය (ෆ්‍රාන්ස් කෆ්කාගේ metamorphosis නවකතාවේ සිංහල පරිවර්තනයකි) 
*අරාබි නිසොල්ලාසය 
*ප්‍රේමය සහ තවත් යක්කු 
==ආශ්‍රිත නාමාවලිය==

[[ප්‍රවර්ගය:නූතන සිංහල සාහිත්‍යය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ලේඛකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]</text>
      <sha1>n8g42m39oeyh2douw5se34q3ns009g4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඉස්ලාමය සහ ප්‍රචණ්ඩත්වය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83389</id>
    <revision>
      <id>802300</id>
      <parentid>800083</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T22:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141578" sha1="hry7294aodj65u8bopacd99md0k0l6e" xml:space="preserve">[[ඉස්ලාම්|ඉස්ලාමය]] යනු පරිපූර්ණ ජීවන පද්ධතියකි. එනම් එය අනෙකුත් බොහෝ ආගම් මෙන් ආධ්‍යාත්මික මතවාද පමණක් ඉදිරිපත් කිරීමෙන් වැළකී [[රාජ්‍යය (ආණ්ඩුක්‍රමය)|රාජ්‍යය පාලනය]], [[මානව අයිතිවාසිකම්|මානව හිමිකම්]], [[අපරාධ නීතිය|අපරාධ]], [[පවුල් නීතිය|පවුල් කටයුතු]], [[ගිවිසුම් නීතිය|ගනුදෙනු]] වැනි සෑම අංශයක් ම සම්බන්ධයෙන් අනුගමනය කළ යුතු ක්‍රමය දක්වා ඇත. ඒ හුදු අනුශාසනාවක් වශයෙන් නොව නීතිය වශයෙනි. එම නීතිය ම අනුගමනය කරන ලෙස ඔවුන්ට අණ කර තිබේ. එම නීති කඩකිරීම ආගමික වශයෙන් පවක් ලෙස සැලකෙන අතර ඇතැම් වැරදි සදහා මෙලොව දී ලබා දිය යුතු දඩුවම් ද නියම කර ඇත. 

මෙසේ කුරානයේ ඇති වැකි සහ නබිතුමාගේ කියමන් හා ක්‍රියාවන් මත පදනම් ව ඊට සපයන අර්ථ නිරූපණ හරහා බිහිකරගන්නා චර්යා ධර්ම පද්ධතිය [[ෆිඛ්|ඉස්ලාමීය නීතිය]] (ෆික්) වේ. විවිධ ඉස්ලාමීය නිකායන් හා නීති විද්වතුන්ගේ අර්ථ නිරූපණය හේතුවෙන් මෙය සුලු වශයෙන් වෙනස් වන තැන් ද ඇත. මෙසේ විවිධ වීම හේතුවෙන් නීති ගුරුකුල (මද්හබ්) ද බිහි වී තිබේ. බහුතරයක් මුස්ලිම්වරු අයත් වන [[සුන්නි ඉස්ලාම්|සුන්නි]] නිකායේ ෂාෆි ඉ, මාලිකි, හන්බලි, හනෆි ලෙස මෙවැනි ගුරුකුල හතරක් පවතින අතර සුලුතර මුස්ලිම්වරු වන [[ෂියා ඉස්ලාම් ආගම|ෂියා]] මුස්ලිම්වරුන්ගේ ජෆාරි ලෙසත් පවතින ගුරුකුල ඉන් ප්‍රධාන ය. 

සම්භාව්‍ය ඉස්ලාමීය නීතිය තුළ [[ප්‍රචණ්ඩත්වය]] යොදාගැනීම පිළිගත් අවස්ථා කීපයක් ම හදුනා ගත හැකි අතර [[මානව අයිතිවාසිකම් 1945 ට පෙර හා පසු|ජාත්‍යයන්තර ව පිළිගත් මානව හිමිකම්]] කඩවීමට ඉඩ සැලසීම තුළ මේ ප්‍රතිපාදන දැඩි විවේචනයට ද ලක් ව තිබේ. පවුල තුළ [[ගෘහස්ත හිංසනය|ගෘහස්ත හිංසනයට]] අනුබල දෙන ඇතැම් ප්‍රතිපාදන, ඉස්ලාම් නීතියේ ඇති ඇතැම් අසාධාරණ අපරාධ වැරදි  සදහා ලබාදෙන දඩුවම්, ඉස්ලාමීය නීතියේ ඇතැම් ප්‍රතිපාදන නිසා ඇතිවන අමානුෂික තත්ත්වයන් සහ යුද්ධෝපදේශ (සටන් කළ යුතු අය, කළ යුතු ආකාරය, කළ යුතු අවස්ථා) මේ යටතට ගැනේ. සැමියාට බිරිද ව කායික ව හික්මවීමට ඇති අවසරය, ආගම හැරයන්නන්ට [[මරණ දඩුවම]] ලබාදීම, විවාහකයන් අතර [[අනාචාරය]] සදහා ගල්ගසා මැරීම, [[සමලිංගිකතාව|සමලිංගිකයන්]] මරාදැමීමට සහ සිරගතකිරීමට අණදෙන ප්‍රතිපාදන, හිමිකරුවන් විසින් යුද්ධයේ දි අල්ලාගත් (වහල්) කාන්තාවන් [[ස්ත්‍රීදූෂණය|දූෂණය කිරීම]] නීත්‍යානුකූල වීම, ඇසින් දුටු සාක්කිකරුවන් හතර දෙනෙක් සැපයීමට අසමත් වීම මත ස්ත්‍රී දූෂණයකට ලක් වූ අය පවා අනාචාරය වරදට මරණ දඩුවමට හෝ කසපහරට ලක්වීම වැනි තත්ත්වයන් සහ ඊට තුඩුදෙන ප්‍රතිපාදන නිදසුන් ලෙස දැක්විය හැකි ය. 

== ෂරියා නීතිය ==
ෂරියා නීතිය යනු ඉස්ලාමය තුළ දක්නට ලැබෙන ආගමික නීතිය යි. එය ගොඩනැගී ඇත්තේ [[කුරානය|කුරානයේ]] සදහන් ආගමික නියමකිරීම් සහ [[මුහම්මද් නබි|නබිතුමාගේ]] ක්‍රියාවන් (සුන්නා) සහ [[හදීස්|ප්‍රකාශයන්]] (ඒකවචන – හදීත්/ බහුවචන - හදීස්) මූලාශ්‍ර කර ගනිමිනි. කුරානය සහ නබිතුමන්ගේ ක්‍රියා සහ කියමන් මෙහි ප්‍රාථමික මූලාශ්‍ර ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Oxford Dictionar Definition of sharia in English|url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/sharia|website=[[OxfordDictionaries.com]]|publisher=[[Oxford University Press]]|accessdate=22 March 2016}} Quote: &quot;[...], 9වන සියවස වනවිට සම්භාව්‍ය න්‍යාය තුළ ඉස්ලාම් නීතියේ මූලාශ්‍ර කුරානය, නබිතුමාගේ ක්‍රියා (සුන්නා), කයියා (තර්ක බුද්ධියෙන් නිශ්චය කිරීම), සහ ඉජ්මා (සම්මුතියකට පැමිණීම) යන හතරට සීමා විය.&quot;&lt;/ref&gt; ඒවායෙහි කිසිවක් සදහන් නොවන අවස්ථාවන් හි දී ඉස්ලාමීය විද්වතුන් විසින් නීතිය නිපදවෙනු ලැබෙති. සුන්නි හා ෂියා යන ඉස්ලාම් ධර්මයේ ආගමික බෙදීම් සහිත කණ්ඩායම් අතර මෙන් ම සුන්නි නිකායේ හනෆි, මාලිකි, ෂාෆි ඉ, හන්බලි වැනි නීතියේ අර්ථනිරූපණ පදනම් කරගත් ගුරුකුලයන් අතර ද මෙසේ නිපද වූ ඇතැම් නීති අතර වෙනස්කම් ඇත.&lt;ref name=&quot;hmr&quot;&gt;Hisham M. Ramadan (2006), [https://books.google.com/books?id=5ZS7EaHTQX8C&amp;pg=PA6 Understanding Islamic Law: From Classical to Contemporary], Rowman Altamira, {{ISBN|978-0759109919}}, pp. 6–21&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Esposito |first=John |year=1999 |title=The Oxford history of Islam |url=https://archive.org/details/oxfordhistoryofi00john |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=978-0-19-510799-9 |ref=harv}}&lt;/ref&gt; මෙසේ නීති නිපදවීමේ දී නබිතුමන්ගේ සහගාමිකයන් (සහාබාවරු) එකග වූ කරුණු සැලකීම (ඉජ්මා), කුරානයේ සහ හදීත්හි දක්වා ඇති වෙනත් කරුණු අනුසාරයෙන් අපෝහනය කිරීම (කයියා), ඉස්ලාමීය ව නිවැරදි දෙය පිළිබද නීති විද්වතුන්ගේ අභිමතය යෙදීම (ඉජ්තිහාද්) සහ පැවති සිරිත් දෙස යොමුවීම (උර්ෆ්) යන ක්‍රමවේදයන් අනුපිළිවෙළින් යොදාගැනේ.&lt;ref name=&quot;hmr&quot; /&gt; එනම් පළමුවැන්න යොදාගත නොහැකි නම් දෙවැන්න ද, දෙවැන්න යොදාගත නොහැකි නම් තෙවැන්න ද ආදී වශයෙනි. ෂරියා නීතිය මුස්ලිම් රටවල නීති සම්පාදනය කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් කිරීමට සමත් වී තිබේ. සමහර මුස්ලිම් රටවල් එය රටේ [[ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව|ව්‍යවස්ථාව]] ලෙස හෝ ප්‍රධාන නීති මූලාශ්‍රය ලෙස හෝ යොදාගනිති. නිදසුන් වශයෙන් [[සවුදි අරාබියාව|සවුදි අරාබිය]], [[සුඩානය]], [[ඉරානය]], [[ඉරාක ජනරජය|ඉරාකය]], [[ඇෆ්ගනිස්ථානය]], [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානය]], [[බෲනායි]], [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]], [[කාටාර්|කටාර්]], [[යේමනය]] සහ [[මොරිටේනියා|මොරිටානියාව]] දැක්විය හැකි ය. මේ රටවල නීතියේ වැඩිකොටසක් හෝ සියල්ල ම ෂරියා ව වෙයි. සවුදියේ ලිඛිත නීතියක් හෝ මිනිසුන් විසින් සම්පාදිත නීතියක් නැති අතර කුරානය ප්‍රමුඛ ඉස්ලාමීය නීතිය රටේ එකම නීතිය ලෙස ක්‍රියාකරයි. ඉහත සදහන් කළ ෂරියාව අනුගමනය කරන රටවල හිස ගසා මරා දැමීම, කසපහර දීම, ගල් ගසා මැරීම යන ඉස්ලාමීය නීතියේ එන දඩුවම් ක්‍රියාත්මක කරනු දැකිය හැකි ය. [[අධිකරණය|අධිකරණයෙන්]] ම හෝ වෙනත් ආයතනයක් විසින් ඒ ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබෙති. &lt;ref&gt;{{cite book | last=Otto | first=Jan | title=Sharia incorporated a comparative overview of the legal systems of twelve Muslim countries in past and present | url=https://archive.org/details/shariaincorporat0000unse | publisher=Leiden University Press | location=Leiden | year=2010 | isbn=978-90-8728-057-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nabiad&quot;&gt;Nisrine Abiad (2008), Sharia, Muslim States and International Human Rights Treaty Obligations, British Institute of International and Comparative Law, {{ISBN|978-1905221417}}&lt;/ref&gt; ෂරියා නීතිය මුලුමනින් ම ස්ථාපිත කරගැනීම ලොව පුරා විවිධ [[ඉස්ලාම්කරණය|ඉස්ලාම්කරණ]] න්‍යායපත්‍රවල දිගුකාලීන අරමුණ වී තිබේ. බටහිර රටවල ද සංක්‍රමණය වූ මුස්ලිම්වරු [[බහුසංස්කෘතිකත්වය|බහුසංස්කෘතිකත්වයේ]] නාමයෙන් එය ක්‍රියාත්මක කරවන මෙන් හඩනගති. ෂරියා නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ යෝජනාව සමාජ ආන්දෝලනයන්&lt;ref&gt;Hamann, Katie (December 29, 2009). [http://www.voanews.com/content/acehs-sharia-law-still-controversial-in-indonesia-80257482/369606.html &quot;Aceh's Sharia Law Still Controversial in Indonesia&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160502084108/http://www.voanews.com/content/acehs-sharia-law-still-controversial-in-indonesia-80257482/369606.html |date=2016-05-02 }}. [[Voice of America]]. Retrieved September 19, 2011.

* Iijima, Masako (January 13, 2010).
[https://www.reuters.com/article/us-indonesia-aceh-police-idUSTRE60D07420100114 &quot;Islamic Police Tighten Grip on Indonesia's Aceh&quot;]. [[Reuters]]. Retrieved September 18, 2011.

* [http://www.thejakartapost.com/news/2010/02/08/aceh-sharia-police-loved-and-hated.html &quot;Aceh Sharia Police Loved and Hated&quot;]. ''[[The Jakarta Post]].''&lt;/ref&gt;සහ [[ජනවාර්ගික ජාතිවාදය|වාර්ගික ගැටුම්]]&lt;ref&gt;Staff (January 3, 2003). [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2632939.stm &quot;Analysis: Nigeria's Sharia Split&quot;]. [[BBC News]]. Retrieved September 19, 2011. &quot;උතුරු නයිජීරියාවට අයත් පලාත්වල ෂරියා දඩුවම් හදුන්වා දීමෙන් අනතුරුව ක්‍රිස්තියානි ජනතාව සහ මුස්ලිම් ජනතාව අතර ඇති වූ ගැටුම්වලින් පසුගිය වසර 3ක කාලය තුළ දහස් ගණනක් මිනිසුන් මියගොස් ඇත. &quot;.

* Harnischfeger, Johannes (2008).&lt;br /&gt;{{•}} p. 16. &quot;ජනගහණයෙන් අඩක් ම මුස්ලිම් නොවන්නන් වන කඩුනා ප්‍රදේශයේ ආණ්ඩුකාරවරයා ෂරියාව අදාල කිරීම නිවේදනය කිරීමත් සමග පැන නැගි ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1000කට වැඩි පිරිසක් මිය ගියහ.&quot;&lt;br /&gt;{{•}} p. 189. &quot;පෙබරවාරියේ සිදු වූ ගැටුමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 200ක් පමණ මිය ගියහ. මක් නිසා ද යත් කඩුනාහි සිටින ප්‍රබල ක්‍රිස්තියානි සුලුතරය ෂරියා නීතිය යටතේ පාලනය වීමට කිසිසේත් සූදානම් නොවූ බැවිනි. සුල්තාන් සහ ඔහුගේ නියෝජිතයන් වූ එමිර්වරු 18 දෙනෙක් ආණ්ඩුකාරයා හමු වී පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලෙස බල කර සිටියහ.&quot;
* Mshelizza, Ibrahim (July 28, 2009).
[https://www.independent.co.uk/news/world/africa/fight-for-sharia-leaves-dozens-dead-in-nigeria-1763253.html &quot;Fight for Sharia Leaves Dozens Dead in Nigeria&amp;nbsp;– Islamic Militants Resisting Western Education Extend Their Campaign of Violence&quot;]. ''[[The Independent]]''. Retrieved September 19, 2011.

* [https://web.archive.org/web/20030809092546/http://www.pbs.org/newshour/bb/africa/nigeria/religous_violence.html &quot;Nigeria in Transition: Recent Religious Tensions and Violence&quot;]. [[PBS]].
* Staff (December 28, 2010). [http://www.aljazeera.com/news/africa/2010/01/201012314018187505.html &quot;Timeline: Tensions in Nigeria&amp;nbsp;– A Look at the Country's Bouts of Inter-Religious and Ethnic Clashes and Terror Attacks&quot;]. [[Al Jazeera English]]. Retrieved September 19, 2011. &quot;මුස්ලිම් නොවන වැසියන් ෂරියා හෙවත් ඉස්ලාම් නීතිය නීතිය හදුන්වා දීමට විරුද්ධ වීම හේතුවෙන් උතුරු නයිජීරියාවේ දහස් ගණනක් මරා දමා තිබේ. කඩුනාහි උතුරු ප්‍රාන්තයේ ෂරියාව ස්ථාපිත කරගැනීමේ අරමුණ සහිත මුස්ලිම්වරු සටන් කරමින් සිටිති.&quot;.
* Ibrahimova, Roza (July 27, 2009). [https://web.archive.org/web/20090728100441/http://english.aljazeera.net/news/africa/2009/07/2009727182749635965.html &quot;Dozens Killed in Violence in Northern Nigeria&quot;] (video (requires [[Adobe Flash]]; 00:01:49)). [[Al Jazeera English]]. Retrieved September 19, 2011. &quot;ෂරියා (ඉස්ලාමීය නීතිය) මුලුමනින් ම ස්ථාපිත කරගැනීම උදෙසා සටන් කරන බොකෝ හරාම් සංවිධානය පොලිස් ස්ථාන සහ දෙව්මැදුරුවලට ප්‍රහාර එල්ල කර තිබේ.&quot;&lt;/ref&gt; පමණක් නොව සන්නද්ධ අරගල&lt;ref&gt;[http://countrystudies.us/sudan/63.htm]. ''[[Library of Congress Country Studies|Library of Congress Country Studies: Sudan:]]''. &quot;හමුදාව විසින් බලය අල්ලා ගැනීම මෙහෙයවූ ප්‍රාථමික හේතූන් 1991 දී නිරාකරණය නොවුණු ඉස්ලාම් නීතිය සහ දකුණේ සිවිල් නීතිය සම්බන්ධ ගැටලු සමග දැඩි ව බැදී තිබුණි. 1983 සැප්තැම්බරයේ දී මුලුරටට ම බලපාන පරිදි ෂරියාව ක්‍රියාත්මක කිරීම දැඩි ආන්දෝලනයකට ලක්වූ අතර මුස්ලිම් නොවන ජන අනන්‍යතාවයක් සහිත දකුණු ප්‍රදේශය පුරා දැඩි විරෝධතා ඇතිකිරීමට හේතු විය. ෂරියාවට එල්ල වූ විරෝධය, විශේෂයෙන් ම සොරකම වැනි වැරදිවලට අත් කපා දැමීම වැනි හදද් (ඒකවචන – හද්) දඩුවම් හෙවත් ඉස්ලාමීය දඩුවම් ක්‍රම සම්බන්ධයෙන් එල්ල වූ විවේචනය දකුණට පමණක් සීමා නොවූ අතර 1985 දී ජාෆර් අන් නිමෙයිරිගේ රජයට ගෙදර යාමට සිදු වූ කරුණු අතර ප්‍රධාන ම හේතුවක් ද විය.&quot;.

* Marchal, R. (2013), Islamic political dynamics in the Somali civil war. Islam in Africa South of the Sahara: Essays in Gender Relations and Political Reform, pp. 331–52
* {{cite web |title=PBS Frontline: &quot;Civil war was sparked in 1983 when the military regime tried to impose sharia law as part of its overall policy to &quot;Islamicize&quot; all of Sudan.&quot; |url=https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/sudan/facts.html |publisher=Pbs.org |accessdate=2012-04-04}}
* [[Bassam Tibi|Tibi, Bassam]] (2008). ''Political Islam, World Politics and Europe''. [[Routledge]]. p. 33. &quot;1983 සැප්තැම්බර් මස සුඩානයේ මුස්ලිම් නොවන පිරිස් මත ද ෂරියාව ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. එතැන් පටන් උතුරු සුඩානයේ සිටින මුස්ලිම්වරු දකුණු සුඩානයේ සිටින මුස්ලිම් නොවන වැසියන්ට එරෙහි ව ජිහාඩයක් (සන්නද්ධ අරගලයක්) ගෙන යමින් සිටිති.&quot;&lt;/ref&gt; පවා ඇතිකිරීමට හේතුකාරක වී තිබේ. ආගමික මූලධර්ම පදනම් කරගත් ෂරියා නීතිය නූතන නීතියට සපුරා වෙනස් දර්ශනයක් අනුගමනය කිරීම නිසා [[අනාගමික රාජ්‍යය|නූතන රාජ්‍ය පාලනය]], මානව හිමිකම්, [[චින්තන නිදහස]], [[කාන්තා අයිතිවාසිකම්]] වැනි ඇගයුම් සුරැකීමට එහි ඇති අසමත්භාවය ෂරියාව සම්බන්ධ ව විවේචන පැනනැගීමට හේතු වී තිබේ. &lt;ref&gt;Encyclopædia Britannica, see article on [http://www.britannica.com/topic/Shariah Shari'ah (Islamic law)], 2006

*Otto, J. M. (2008). [https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/20694/Sharia%20and%20national%20Law%20in%20Muslim%20countries.pdf?sequence=1 Sharia and National Law in Muslim Countries] (Vol. 3), Amsterdam University Press&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;naim96&quot;&gt;Abdullahi Ahmed An-Na’im, &quot;Islamic Foundations of Religious Human Rights&quot;, in  ''Religious Human Rights in Global Perspective: Religious Perspectives'', pp 351–56 (John Witte Jr. &amp; Johan D. van der Vyver eds., 1996).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hajjar2004&quot;&gt;Hajjar, Lisa. &quot;Religion, state power, and domestic violence in Muslim societies: A framework for comparative analysis.&quot; ''Law &amp; Social Inquiry'' 29.1 (2004); pp. 1–38&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Al-Suwaidi, J. (1995). &quot;Arab and western conceptions of democracy&quot;; in ''Democracy, war, and peace in the Middle East'' (Editors: David Garnham, Mark A. Tessler), Indiana University Press, see Chapters 5 and 6; {{ISBN|978-0253209399}}&lt;/ref&gt; 

== ඉස්ලාමය සහ යුද්ධය ==

=== ජිහාඩය ===
ජිහාඩ් ([[Wiktionary:جهاد|جهاد]]) යනු සිය ආගම ආරක්ෂා කිරීමට මුස්ලිම්වරුන්ට ආගමින් පැවරී තිබෙන වගකීම හැදින්වීම සදහා යෙදෙන ඉස්ලාමීය ආගමික යෙදුමකි.  අරාබි බසින් ජිහාඩ් යනු වීර්යය, අරගලය, සුරක්ෂිතවීම යන අරුත් දෙන නාමපදයකි.&lt;ref name = kaef2007&gt;{{cite book|author=Khaled M. Abou El Fadl|authorlink=Khaled Abou El Fadl|title=The Great Theft|url=https://books.google.com/books?id=fIrLjWF98FIC&amp;pg=PA221|date=13 October 2009|publisher=HarperCollins|isbn=978-0-06-174475-4|page=221}}&lt;/ref&gt; ජිහාඩයේ යෙදෙන පුද්ගලයා මුජාහිද්වරයකු වේ. එහි බහුවචනය මුජාහිදීන් ([[Wiktionary:مجاهدين|مجاهدين]]) යන්නයි. ජිහාඩ් යනු කුරානයේ නිරන්තර ව දකින්නට ලැබෙන වචනයක් වේ.&lt;ref name=&quot;Al-Dawoody2011&quot;&gt;{{cite book|last=Al-Dawoody|first=Ahmed|title=The Islamic Law of War: Justifications and Regulations|url=https://books.google.com/books?id=Bd5dAQAAQBAJ|date=15 February 2011|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-31994-3|page=56|quote=මක්කාවේ දී පහළ වූ වැකි එකොළහකුත් මදීනාවේ දී පහළ වූ වැකි තිහකුත් එක් ව ගත් විට ජිහාඩ් යන්න කුරානයේ භාවිත ව ඇති අවස්ථා හතලිස් එක තුළ එය එකිනෙකට වෙනස් අරුත් දහහතකින් යෙදී ඇත. ඒ අතර පහත අරුත් පහ ද වේ. වරහන් තුළ දක්වා ඇත්තේ එම එක් එක් අරුතින් යෙදී ඇති අවස්ථා ගණන ය. ආගමික විශ්වාසය වෙනුවෙන් වීර්යය කිරීම (21), යුද්ධය (12), මුස්ලිම් නොවන මව්පියන් ඔවුන්ගේ දරුවන් ඉස්ලාමය ඇදහීමෙන් වැළැක්වීම සදහා තැත් කිරීම - ඒ සදහා ඔවුන්ගේ ව්‍යායාමය හැදින්වීමට (2), ස්ථිර ප්‍රතිඥාවන් හැදින්වීමට (5) සහ ශාරීරික ශක්තිය හැදින්වීමට (1)}}&lt;/ref&gt; &quot;අල්-ජිහාඩ් ෆි සබිල් අල්ලාහ්&quot; (අල්ලාහ්ගේ මාර්ගයෙහි වීර්යය කරන්න/සටන් කරන්න) යනාදී වශයෙන් එය මනුෂ්‍යයන් වශයෙන් දෙවියන්ගේ අභිලාෂය කෙරෙහි ක්‍රියාකිරීම/අවනත වීම හදුන්වනු පිණිස භාවිත වී ඇත.&lt;ref name=&quot;morgan2010&quot;&gt;{{cite book|title=Essential Islam: A Comprehensive Guide to Belief and Practice|last=Morgan|first=Diane|year=2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=0-313-36025-1|page=87|url=https://books.google.com/books?id=U94S6N2zECAC&amp;pg=PA87|accessdate=5 January 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kaef2007/&gt;&lt;ref name=&quot;Merriam&quot;&gt;{{cite encyclopedia|editor=[[Wendy Doniger]]|encyclopedia=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions|url=https://books.google.com/books?id=ZP_f9icf2roC&amp;pg=PA571|page=571|publisher=[[Merriam-Webster]]|year=1999|isbn=0-87779-044-2}}, ''Jihad''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MIC&quot;&gt;{{cite encyclopedia|editor=[[Josef W. Meri]]|encyclopedia=Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia|publisher=[[Routledge]]|url=https://books.google.com/books?id=BFZsBgAAQBAJ&amp;pg=PA419|page=419|year=2005|isbn=0-415-96690-6}},''Jihad''.&lt;/ref&gt; ෂාෆි ඉ ගුරුකුලයේ ෂරියා අත්පොත වන Reliance of the Traveller ග්‍රන්ථයට අනුව ජිහාඩ් යනු මුස්ලිම් නොවන්නන්ට එරෙහි ව කරන යුද්ධය වන අතර නිරුක්තිමය වශයෙන් ආගම ස්ථාපිත කිරීම සදහා කරන සංග්‍රාමය හැදින්වීමට යෙදෙන මුජාහදා යන වදනින් බිදී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ieproject.org/projects/shariamanual.pdf |title=Archived copy |accessdate=2016-06-25 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160625045616/http://www.ieproject.org/projects/shariamanual.pdf |archivedate=25 June 2016 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;{{page needed|date=March 2017}} 
[[ගොනුව:Muslim Conquest.PNG|thumb|300px|[[මුහම්මද් නබි|මුහම්මද්]]ගේ සහ රශිදුන් හෙවත් සත්‍ය මගපෙන්වීම ලද යනුවෙන් හැදින්වෙන මුල් කාලිෆ්වරුන් සිව්දෙනාගේ යුධ ජයග්‍රහණයන්|alt=]]
මුස්ලිම්වරුන් සහ ඉස්ලාම් විද්වතුන් අතර ද ජිහාඩ් යන්නේ නිර්වචනය පිළිබද මතභේද පවතී. මුස්ලිම්වරුන්&lt;ref&gt;[http://rissc.jo/index.php/english-publications.html Jihad and the Islamic Law of War]  {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818180319/http://www.rissc.jo/index.php/english-publications.html |date=18 August 2013 }}&lt;/ref&gt; සහ මුස්ලිම් නොවන අය&lt;ref&gt;Rudolph Peters, ''Islam and Colonialism. The doctrine of Jihad in Modern History'' (Mouton Publishers, 1979), p. 118&lt;/ref&gt; ද ඇතුලු ව බොහෝ විද්වතුන් මෙන්ම  Dictionary of Islam ග්‍රන්ථය ද&lt;ref name=&quot;morgan2010&quot;/&gt; ජිහාඩ් යන්නේ අර්ථ දෙකක් ඇති බව පිළිගනී. එනම් සිය අභ්‍යයන්තරය සමග කරන ආධ්‍යාත්මික අරගලය (උත්තම ජිහාඩය) සහ බාහිරය සමග කරන භෞතික අරගය හෙවත් ඉස්ලාමයේ සතුරන්ට එරෙහිව කරන අරගලය (ද්විතීයික ජිහාඩය) ත් වශයෙනි.&lt;ref name=&quot;morgan2010&quot;/&gt;&lt;ref name=BBCjihad&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/beliefs/jihad_1.shtml|title=Jihad|accessdate=20 February 2012}}&lt;/ref&gt; ඉස්ලාමයේ සතුරන්ට එරෙහි ව කරන යුද්ධය සන්නද්ධ අරගලයක් වීමට හෝ නොවීමට පුලුවන.&lt;ref name=kaef2007/&gt;&lt;ref&gt;DeLong-Bas (2010), p. 3&lt;/ref&gt; ජිහාඩ් යන්න බොහෝවිට ශුද්ධ යුද්ධය යනුවෙන් පරිවර්තනය වී ඇතත්&lt;ref name=holy&gt;{{cite book|last1=Lloyd Steffen|first1=Lloyd|title=Holy War, Just War: Exploring the Moral Meaning of Religious Violence|date=2007|publisher=Rowman &amp; Littlefield|page=221|url=https://books.google.com/books?id=JRe_AAAAQBAJ&amp;pg=PA221&amp;dq=jihad+often+translated+as+holy+war&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=Pyz9U9SWCoKkyATB2IKoDQ&amp;ved=0CB8Q6AEwAA#v=onepage&amp;q=jihad%20often%20translated%20as%20%20holy%20war&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf., e.g., BBC news article [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8537925.stm Libya's Gaddafi urges 'holy war' against Switzerland]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Peter-Jihad-3&gt;Rudolph Peters, ''Jihad in Medieval and Modern Islam'' (Brill, 1977), p. 3&lt;/ref&gt; එම පරිවර්තනය ප්‍රශ්නකාරී ය.&lt;ref&gt;Patricia Crone, ''Medieval Islamic Political Thought'' ([[Edinburgh University Press]], 2005), p. 363&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය තුළ ශුද්ධ යුද්ධයක් පිළිබද අදහසක් නොමැති බව ඛාලිඩ් අබු එල් ෆාදි අවධාරණය කරයි. ශුද්ධ යුද්ධය යන්න සදහා අරාබි යෙදුම වන අල්-හාර්බ් අල්-මුක්වාද්දසා යන්න කුරාන පාඨ තුළ හෝ මුස්ලිම් දේවධර්මවේදීන් විසින් හෝ භාවිත කර නැති බව හෙතෙම පවසයි. ඔහු පවසන පරිදි ඉස්ලාමයට අනුව යුද්ධය කිසිසේත් ශුද්ධ වූවක් නොවේ. යුද්ධ කිරීම සාධාරණ හෝ අසාධාරණ වනවා මිස ශුද්ධ වන්නේ නැත. කුරානය යුද්ධ කිරීම සාධාරණ වන අවස්ථාවක දී යුද්ධ කිරීම අනුමත කරයි. ඔහු වැඩිදුරටත් පවසන පරිදි කුරානය යුද්ධ කිරීම හෝ සටන් කිරීම හැදින්වීමේ දී ඒ පිණිස භාවිත කර ඇත්තේ ක්විතාල් යන යෙදුම මිස ජිහාඩ් යන්න නොවේ. (source:{{cite book|last1=[[Khaled Abou El Fadl|Abou El Fadl]]|first1=[[Khaled Abou El Fadl|Khaled]]|title=The Great Theft: Wrestling Islam from the Extremists|url=https://archive.org/details/greattheftwrestl0000abou|date=January 23, 2007|publisher=HarperOne|isbn=978-0061189036|page=[https://archive.org/details/greattheftwrestl0000abou/page/222 222]}}&lt;/ref&gt;

ප්‍රාචීනවාදියකු වන බර්නාඩ් ලුවිස්ට අනුව &quot;සම්භාව්‍ය ඉස්ලාමීය විද්වතුන්ගෙන්, නීතිවේදීන්ගෙන් සහ හදීස් කලාවේ විශේෂඥයන්ගෙන්” අති බහුතරය ජිහාඩය යන්න අවබෝධ කරගෙන ඇත්තේ සන්නද්ධ අරගලයක් යන අර්ථයෙනි.&lt;ref&gt;Bernard Lewis, ''[https://books.google.com/books?id=NXCTjv2oFtUC&amp;pg=PA72&amp;dq=%22the+overwhelming+majority+of+classical+theologians,+jurists%22+The+Political+Language+of+Islam%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=BsWiVd8yypnIBPPeirgL&amp;ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&amp;q=%22the%20overwhelming%20majority%20of%20classical%20theologians%2C%20jurists%22%20The%20Political%20Language%20of%20Islam%22&amp;f=false The Political Language of Islam]'' (University of Chicago Press, 1988), p. 72. Cf. William M. Watt, ''Islamic Conceptions of the Holy War'' in: Thomas P. Murphy, ''The Holy War'' (Ohio State University Press, 1974), p. 143&lt;/ref&gt; ජාවෙද් අහ්මද් ඝමිදි නම් නූතන ඉස්ලාමීය විද්වතා පවසන පරිදි  ජිහාඩය සෑමවිටම වරදකාරීව හැසිරෙන පුද්ලයන්ට එරෙහිව සන්නද්ධ අරගලයක් විය යුතු බවට ඉස්ලාමීය විද්වතුන් අතර එකගත්වයක් පවතී.&lt;ref name=&quot;jihad-ghamidi&quot;&gt;{{cite book|last=Ghamidi|first=Javed|authorlink=Javed Ahmed Ghamidi|title=[[Mizan]]|publisher=[[Al-Mawrid|Dar ul-Ishraq]]|chapter=The Islamic Law of Jihad|chapter-url=http://www.javedahmadghamidi.com/renaissance/view/the-islamic-law-of-jihad-part-1-2|year=2001|OCLC=52901690}}&lt;/ref&gt; 
ජොනතන් බර්කීට අනුව කුරානය ජිහාඩයේ යෙදෙන ලෙස මුලින් සදහන් කරන්නට ඇත්තේ මුහම්මද්ගේ කාලීන පසමිතුරන්, මක්කාවේ ගෝත්‍රික ලබ්ධිකයන් හෝ මදීනාවේ යුදෙව්වන් ඉළක්ක කරගෙන විය හැකි වුවත් මේ පිළිබද ව කුරානීය ප්‍රකාශ නව සතුරන් අභිමුඛ වූ විගස ඔවුන් දෙසට එල්ල කළ හැකි පරිද්දෙන් ඉදිරිපත් වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;Berkey2003&quot;&gt;{{cite book|last=Berkey|first=Jonathan Porter|authorlink=Jonathan Berkey|title=The Formation of Islam: Religion and Society in the Near East, 600-1800|url=https://books.google.com/books?id=mLV6lo4mvj0C&amp;pg=PA73|year=2003|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-58813-3|page=73|quote=කුරානය යනු සංවේදී ලියවිල්ලක් නොවේ. එය සිය විශ්වාසවන්තයින්ව ජිහාඩය පිණිස දිරිගන්වයි. ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන්ගේ මතයට නොනැමෙනු. ඔවුන් කෙරෙහි ඔබ තිර ව සිටිනු. (කුරානය 25:52) සහ ධර්මය පහළ කරනු ලැබූවන්ගෙන් කවුරුන් අල්ලාහ්වද අවසාන දිනයද විශ්වාස නොකර සිටින්නෝ ද ඔවුන් සමග සටන් කරනු. (කුරානය 9:29) මුහම්මද්ගේ කාලීන පසමිතුරන්, මක්කාවේ ගෝත්‍රික ලබ්ධිකයින් හෝ මදීනාවේ යුදෙව්වන් වැනි පිරිස් කෙරෙහි අදහස් කරමින් පහළ වී තිබිය හැකි වුවත් එවැනි නව සතුරන් අභිමුඛ වූ විට ඔවුන්ට එරෙහිව ද යොදාගත හැක.}}&lt;/ref&gt; ජිහාඩයේ නීති පිළිබද ව ප්‍රථම ලියවිල්ල අබ්ද් අල්-රහ්මාන් අල් අව්සායි සහ මුහම්මද් ඉබ්න් අල්-හසන් අල් ෂයිබානි විසින් රචනා කරන ලදී. 

ප්‍රථම වරට යුධමය ජිහාඩයක් ඇතිවූයේ මුහම්මද් සහ ඔහුගේ අනුගාමිකයන් වූ සුලු පිරිස මක්කම සිට මදීනාවට ගමන් කිරීමෙන් අනතුරුව මදීනාවේ සිටි අයගෙන් පිරිසක් ඉස්ලාමයට හරවා ගැනීමට හැකි වූ  පසුව ය. මක්කාවාසීන්ට එරෙහිව සටන් කිරීමට අණකරන ප්‍රථව වැකි  22 වන පරිච්ඡේදයේ 39-40 වැකි වෙයි.&lt;ref&gt;William M. Watt: ''Muhammad at Medina'', p. 4; q.v. the [[Tafsir]] regarding these verses&lt;/ref&gt; මුහම්මද්ගේ පසුකාලීන ජීවිතයේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ සිය පාර්ශ්වකරුවන් සංඛ්‍යාවද මුස්ලිම් පාලනය යටතේ පවතින ප්‍රදේශය ද පුලුල් කරගැනීමයි.&lt;ref name=&quot;DavidCook2005&quot;&gt;David Cook, ''Understanding Jihad''; University of California Press: CA, 2005&lt;/ref&gt;

රිචඩ් එඩ්වර්ඩ්ස්ට සහ ෂෙරීෆා සුහුර්ට අනුව ආක්‍රමණික ජිහාඩය යනු මුල් මුස්ලිම් ප්‍රජාව විසින් කරන්නට යෙදුණු ජිහාඩයයි. ඔවුන් ව අතුගා දැමීමට බලා සිටි අරාබි ගෝත්‍රවල සාමූහික බලයට එරෙහිව සන්නද්ධ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය නොකර ආරක්ෂා විය නොහැකි වූ බැවිනි. සාමූහික වගකීමක් ලෙස සිදුකරන ජිහාඩය (ෆාඩ් කිෆායා) සහ ආක්‍රමණික ජිහාඩය සම්භාව්‍ය ඉස්ලාම් නීති සම්ප්‍රදාය තුළ පර්යාය සංකල්ප වන අතර ආක්‍රමණික ජිහාඩයක් පිණිස අණ කළ හැක්කේ කාලිෆ්වරයකුට පමණි. එහෙත් පුද්ගලික වගකීමක් ලෙස කළ යුතු ජිහාඩය (ෆාඩ් අයින්) කිරීම සදහා අවශ්‍ය වන්නේ ඉස්ලාමය හෝ මුස්ලිම්වරුන් ඉළක්ක කරගනිමින් පීඩනයක් සිදුවන බව පෙනී යාම පමණි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Edwards |first1=Richard |last2=Zuhur|first2=Sherifa |title=The Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict: A Political, Social, and|page=553|publisher=ABC-CLIO|url=https://books.google.com/books?id=YAd8efHdVzIC&amp;pg=PA553&amp;dq=jihad+declared+by+caliph&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CCIQ6AEwAWoVChMIh7D86LCfyAIVFxKSCh1bnQiW#v=onepage&amp;q=jihad%20declared%20by%20caliph&amp;f=false|accessdate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; 

ආර්හස් විශ්වවිද්‍යාලයේ ව්‍යාපාර සංවර්ධනය සහ තාක්ෂණය පීඨයේ සහකාර මහාචාර්යවරියක වන ටීනා මෙගාර්ඩ් ලොව විශාලත ම ආගම් 10 හි ආගමික ලියවිලිවල ප්‍රචණ්ඩත්වය පිළිබද ව අධ්‍යයනයක් කර තිබේ. සංවාදයක දී ඇය පවසා සිටියේ ඉස්ලාම් ධර්මයේ මූලික ග්‍රන්ථ අනිකුත් ආගමික ග්‍රන්ථවල ඇති ප්‍රමාණයට වඩා විශාල පරිමාණයකින් අන්‍යලබ්ධිකයන්ට එරෙහි ව ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ ප්‍රහාරකත්වය පිණිස අණ කරන බවයි. එම මූලාශ්‍ර තුළ ත්‍රස්තවාදයට සෘජුව ම අනුබල දෙන තැන් ද තිබෙන බව ඇය තර්ක කරමින් පවසයි. &lt;ref&gt;{{cite news|newspaper=Jyllands-Posten|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5097347/Islam-er-den-mest-krigeriske-religion/|title=Islamer den mest krigeriske religion|date=Oct 9, 2005|language=Danish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | last1= Magaard | first1= Tina | year = 2007 | chapter = Fjendebilleder og voldsforestillinger i islamiske grundtekster [Images of enemies and conceptions of violence in Islamic core scriptures] |language=Danish | url = | title = Totalitarisme: venskab og fjendskab. | editors = Mehdi Mozaffari; Hans-Jørgen Schanz; Mikkel Thorup. | publisher = Århus Universitetsforlag | pages = 213–238 }}&lt;/ref&gt;

=== තවලම් කොල්ලකෑම ===
තවලම් කොල්ලකෑම් යනු [[මුහම්මද් නබි|මුහම්මද් නබිතුමන්]] විසින් සිය අනුගාමිකයන්ගේ ද සහයෙන් කරන ලද සන්නද්ධ වැටලීම් මාලාවකි. [[මක්කම|මක්කාවේ]] වැසියන් දැක්වූ සතුරු ප්‍රතිචාර හේතුවෙන් මක්කම සිට [[මදීනා|මදීනාවට]] පැමිණි පසු එහි සිටි, [[මුස්ලිම්|මුස්ලිම්වරුන්ට]] පක්ෂපාත වූ ගෝත්‍ර ද සමග එක් ව මක්කාවේ සිට ගමන් කළ කුරයිෂ්වරුන්ට අයත් තවලම් ඉළක්ක කරගනිමින් සිදුකළ මෙම යුධ මෙහෙයුම් සිදුකළේ අල්ලාගත් පිරිස්වලින් බුද්ධි තොරතුරු සපයා ගැනීමටත් තවලම්වල වූ බඩු බාහිරාදිය අත්පත් කර ගැනීමටත් ය.&lt;ref name=&quot;Watt1974&quot;&gt;{{cite book|author=William Montgomery Watt|title=Muhammad: Prophet and Statesman|url=https://books.google.com/books?id=RV7uAAAAMAAJ&amp;pg=PA105|accessdate=26 February 2016|year=1974|publisher=Oxford University Press|page=105}}&lt;/ref&gt; නබිතුමන්ගේ අරමුණ වූයේ එ මගින් මක්කාවේ ආර්ථිකය බිද දැමීමයි. අනෙක් අතට ඔහුගේ අනුගාමිකයන්ට ආදායම් මාර්ගයක් නොවීම ද මීට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;Gabriel2007&quot;/&gt; සිය සනුහරයේ ම අය සමග සටන් නොකළ යුතු බවට වූ අරාබි සම්ප්‍රදායක් ද ඔහු විසින් මෙසේ තවලම් කොල්ලකෑම විසින් කඩකරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Gabriel2007&quot;&gt;{{cite book|author=Richard A. Gabriel|authorlink=Richard A. Gabriel|title=Muhammad: Islam's First Great General|url=https://books.google.com/books?id=nadbe2XP2o4C&amp;pg=PA73|accessdate=13 December 2015|year=2007|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=978-0-8061-3860-2|page=73}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--

&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''ඉස්ලාමික මූලධර්මවාදීන් ඇල්ජීරියාව තුළ'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
[[ගොනු|thumb|අැල්ජීරියාවේ ළමා සොල්දාදුවන්]]
Lalith Karunaratna
16 February at 15:37
ඇල්ජීරියාවේ ඉස්ලාමික මූලධර්මවාදීන්.

සහරාවේ කොටසක්ද අයිති විශාල රටක් වන ඇල්ජීරියාව තෙල් සම්පතින් අනුන රටකි. අද දින එය සාමකාමීය. එහෙත් ඕනෑම මූලධාර්මික ඉස්ලාමික රටක් මෙන්, ඉස්ලාමික සමාජයක් මෙන් කොයි මොහොතක හෝ පුපුරා යෑමේ ඛේදනීය තත්වය එහිද පවතී. 1996 වසරේ ආණ්ඩුව සහ මූලධර්මවාදී ඉස්ලාමික කණ්ඩායම් අතර දරුණු සටන් ඇවිලිණි. මෙහි වන්දිය ගෙව්වේ ඊට මැදි වූ අහිංසක ජනතාවය.

එකළ කුඩා කොල්ලෙක් වූ නසීම් එම කාලය ගැන කිව්වේ මෙසේය.

… “සිඩි එල් කබීර්”, මගේ ගම විය. එය කඳුකර ප්‍රදේශයක ආණ්ඩුවේ හමුදා සහ ඉස්ලාමික ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායම් පාලනය කරන ප්‍රදේශ දෙකක් අතර මැදිව පිහිටා තිබුනේය. මේ වන විට එම ගම්මානයේ මිනිසුන්, ගැහැණුන් සහ ළමා ළපටින් හාරසීයක් පමණ ඝාතනය කර තිබුණි. මොන මොහොතක ඉස්ලාමික ත්‍රස්තවාදීන් අප වෙත කඩා පනිතයි අප බියෙන් පසු වුනෙමු. මේ ඉස්ලාමික ත්‍රස්තවාදීන්ගේ බලාපොරොත්තු වූයේ උතුරු අප්‍රිකානු රටක් වූ ඇල්ජීරියාව අති ධාවන කාරී මුස්ලිම් රටක් කිරීමටය.

ඔවුන් කියා සිටියේ ආණ්ඩුව දෙවියන්ට විරුද්ධ බවය”...

… “ මා නිදා සිටින විට දොරට තට්ටු කරනවා ඇසිණි. රළු කට හඬකින් මෙසේ කියනු ලැබීය. … “උඹලගේ පුතා හමුදාවේ ඉන්නවා කියා අපට ආරංචි වුනා ..! එවිට මගේ මව මෙසේ ඇසීය. … “ඔහුගෙන් ඔබට මොනවාද අවශ්‍ය වී ඇත්තේ?... පිළිතුර මෙසේ විය. … “ඔහු දෙවියන් අදහන්නේ නැහැ”... “ඔහු ආණ්ඩුවට සේවය කරනවා”,... “දොර කඩන්න පෙර දොර ඇරපන් !... අම්මා දොර අරින්නට නොදී හඬා වැටුනාය. තවත් මොහොතකින් දිග කඩු වැනි පිහි සහ තුවක්කු රැගත් මිනිසුන් ගේ වටකර තිබි තාප්පය නගින බව දුටුවෙමි. දෙදෙනෙක් ඇතුලට පැමිණ අම්මාගේ කෙස් වැටියෙන් අල්ලා ඇයව දනින් වැට්ටුවාය.

තුන් වෙනියා දිලිසෙන පිහියක් රැගෙන ඇයගේ බෙල්ල කැපුවේය.

… “ඒ සමඟම එහි කඩා පැන මගේ සොහොයුරා සහ පියා අල්ලා ගත් තවත් කිහිප දෙනෙක් අම්මාට දුන් දඬුවම ඔවුන්ටද දුන්නෝය. කපන ලද බෙලි වලින් විදි ලේ දහරාවෙන් බිත්ති තෙත් විය. මා ඊළඟ ඉරණම බව දැන ගල් ගැසී සිටියෙමි. එහෙත් අම්මා තාත්තා සහ සහෝදරයා ගේ මළ කඳන් අබියස ඔවුන් මා තනි කර දමා ගියහ. මේ අයුරෙන් අපේ ගමේ තිස් දෙදෙනෙක් එදින රාත්‍රියේ ඝාතනය කළහ” ...

ඒ නසීම් ගේ කතාව වුවද, මේ සිවිල් අරගලයේදී එවැනි කතා බොහෝ තිබුනේය. මෙසේ ඝාතනය කල මිනිසුන් ගේ සංඛ්‍යාව 65,000 ඉක්මවයි. 1992 වසරේ ගරිල්ලා ඉස්ලාමික භටයන් ආණ්ඩුවට විරුද්ධව යුධ ප්‍රකාශ කළහ. ඒ අනුව ඔවුන් ආණ්ඩුවට සම්බන්ද යයි සිතන ඕනෑම කෙනෙක් ඝාතනය සඳහා සැදී පැහැදී සිටියහ. කළා කරුවන්, මාධ්‍ය වේදීන්, සංගීතඥයන් [ ඉස්ලාමයේ සංගීතය තහනම් වේ.] හෝ ඕනෑම කෙනෙක් බටහිරට ලැදි නම්, බටහිර අගයයන් වැළඳ සිටින්නේ නම්, ඔවුන්ව වහා ඝාතනය කළහ.

පාසැල් 500 කට වඩා විනාශ කර ගුරුවර ගුරුවරියන් 200ක් ඝාතනය කල ඔවුන්, හිජාබ් වේලය නොපැළඳ සිටින පාසල් ශිෂ්‍යාවන්ගේ බෙලි අනුකම්පා විරහිතව කපා දැමුහ.

ඇල්ජීරියාවේ දේශපාලනය ආරම්භ වන්නේ 1962 වසරේ ප්‍රංශ යටත් විජිතවාදී පාලනය පෙරලා දැමීමෙනි. අලුත් නායකයන් එකළ සෝවියට් සංගමයේ ප්‍රතිපත්ති අගය කළහ. ඒ අනුව තෙල් වලින් ලැබුණු ආදායම ඔවුන් විසින් එතරම් කාර්යක්ෂම නැති කර්මාන්ත වලට භාවිතා කළහ. මේ අතර ඉස්ලාමික මුල්ලා වරු ප්‍රධාන ගුරුවරුන් අරාබි අගයයන් රටේ ප්‍රචලිත කිරීමට තරුණ තරුණියන් අතර මූලධර්ම ඉස්ලාමය ප්‍රචලිත කළහ.

1980 තෙල් මිල කඩා වැටීම සමඟම පාලක පැලැන්තිය දුර්වල වීමත්, රැකියා නැති වීමත් හේතුවෙන් ජනතාව පීඩා වින්දහ.

රටේ සිටි පාලකයන් මේ කාලයේ විශාල දූෂණ වලට මැදිවී සිටි නිසා මිනිසුන් කලකිරී සිටි සමයේ විදේශීය ණය බරද ජනතාවට අමතර පීඩනයක් වය. මේ තත්වය අතරේ ඉස්ලාමික දේශපාලන පක්ෂයකට [Islamic salvation front - ISF] , නගර සභා චන්දයේදී 50%ක චන්ද ගැනීමට හැකි විය. ඊළඟ වසරේ මහ චන්දයෙන් පහසු ජයක් ගත හැක යයි එම පක්ෂය සිතා ගෙන සිටියද, යුධ හමුදා පාලනයක් පැමිණීමෙන් ඔවුන්ගේ බලාපොරොත්තු කඩ විය. හමුදා පාලනය යටතේ රට හදිසි නීති තත්වයක තිබිණ. චන්දය ඇත හිටවුනු අතර ISF පක්ෂය තහනම් විය.

මෙය රුසියානු සහ ඇෆ්ගනිස්ථාන් යුධ පෙරමුණු වල සේවය කල ගරිල්ලා වරුන්ගේ නැගිටීමට හේතුකාරක විය. මුල් කාලයේ සාමාන්‍ය ජනතාවගේ සහයෝගයය ඔවුන්ට ලැබුනද, ත්‍රස්තවාදී සංවිධානයක් නිසා සාමාන්‍යයෙන් වන නීතිය කඩවීම් ඉදිරියේ සාමාන්‍ය ජනතාව පසු කලෙක ඊට විරුද්ධ වුවද, ජනතාවට කරන්නට දෙයක් නොතිබිණි. නිවාස කොල්ල කෑම, දහස් ගණන් මිනී මැරුම් සහ දහස් ගණන් ස්ත්‍රී දූෂණ බහුලව සිදු විය. මෙය එල්. ටී. ටී. සංවිධානයේ ගමන් මඟට බොහෝ සමීප විය.

ඔවුන් විදේශිකයන්ද මරා දැමූහ. මුස්ලිම් නොවන ඕනෑම කෙනෙක් ඝාතනය කරන්නට ඔවුන් පැකිලුනේ නැත. මේ අතර රටේ පැවතුනු පාලක තන්ත්‍රය කෙමෙන් නිදහස් ආර්ථිකය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට යොමුවීම මේ තත්වය වෙනස් වීමේ ප්‍රථම පියවර විය. 1994 වසරේ ‘ලියමින් සෙරුල්’ [Liyamine Zeroul] යන හමුදා නිලධාරියා රටේ ජනාධිපති බවට පත් විය. මේ කාලයේද මිනී මැරුම් සහ ස්ත්‍රී දූෂණ වල නිමක් නැති විය. මිනිසුන් කෙමෙන්, ‘ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ අගය’ වටහා ගනිමින් සිටියහ. මෙහිදී රජය වුවද සාධාරණ ආකාරයෙන් ක්‍රියා කලේ නැති බව කියැවේ.

රජය විසින් ගරිල්ලා භටයන් අනුකම්පා විරහිතව ඝාතනය කළහ. ඒ හැර අන් විකල්පයක් නැති බව රජය කියා සිටියේය.

රජය විසින් මාධ්‍ය වල පුවත් ප්‍රකාශය පාලනය කරන ලදී. බොහෝ මාධ්‍යවේදීන් මෙතත්වය තේරුම් ගත්හ. එක්තරා ප්‍රසිද්ධ මාධ්‍යවේදියෙක් වන මොහොමඩ් ගසේලි [Mohammad Ghezeli] මෙසේ කියා සිටියේය. … “ මා කිසි දිනෙක ඉස්ලාමිකයෙක් නොවීමි”... “එහෙත් ඉස්ලාමිකයන්ට ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය අනුව කටයුතු කල හැකි යයි විශ්වාස කරමි”... “මූලධාර්මික ඉස්ලාමය, කිසිසේත්ම විසඳුමක් නොවේ” …

අද දින වාසනාවට ඇල්ජීරියාව මේ ප්‍රශ්ණ වලින් මිදී යථා තත්වයට පැමිණ ඇත. එහෙත් මුස්ලිම් ප්‍රජාව සිටින ඕනෑම රටක ක්ෂණිකව ඇති වන ලේ වැගිරීම් සහ අන්තවාදී ඉස්ලාමික ක්‍රියා පටිපාටිය තීරණය වන්නේ කිසියම් රටක අන්ධ සේ ඉස්ලාමය අදහන්නේ නම් පමණි. මේ ආකාරයේ තත්වයකට රටක ආර්ථිකය දුර්වල වීම හේතුවක් වේ. අද දින තෙල් සම්පතින් අනුන වුවද, පුනර්ජනනීය බලය යටතේ ෆොසිල ඉන්ධන වලට ඇති ස්ථානය කෙමෙන් ගිලිහී යන බැවින් ඇල්ජීරියාවේ අනාගතය නම් අවිනිශ්චිතය.

අරගල සියල්ල ආර්ථිකයට වක්‍රව හෝ සම්බන්ද වේ. අරගලයේ ස්වරූපය ඒ ඒ රටවල සංස්කෘතිය ආගමට නෑදෑ කම් කියයි. එවිට නැවතත් මූලධර්මවාදී ඉස්ලාමය හිස ඔසවන්නේ නැතැයි කීමට සාධක නැත. කුඩා දරුවන්ටද මේ විෂා කැවීම ඉස්ලාමයේ කොටසක් වී තිබීම ඉතා අවාසනාවන්ත තත්වයකි.

ඉස්ලාමිකයන් තරම් බෙදී වෙන් වන්නට වෙර දරන තවත් කොටසක් ලෝකයේ නැත. ටියුනීසියාවේ පමණක් නොව ලංකාවේ වුවද ඉස්ලාමිකයා ඉස්ලාමිකයාමය. 21 වන සියවසේ ලෝකය විශ්ව ගම්මානයක් වන බව ඔහු පිළිගන්නේ නැත. ඕනෑම රටක ඉස්ලාමිකයන් වැඩි වත්ම ඒ රටේ ගැටළුද, අසමගියද, අසහනයද ඊට අනුලෝමව සමානුපාතික වේ.

භෞතික සේම මනුෂ්‍යයන් වශයෙන් දියුණු වන ජර්මනිය වැනි රටක මිනිසුන්, මෙයට වසර ගණනාවකට පෙර නැගෙනහිර සහ බටහිර ජර්මනිය සේ බෙදා වෙන් කල තිබු රටවල් දෙකක් එකට එකතු කළහ.

මෙය කිසි දිනෙක ඉස්ලාමිකයා අතින් වන්නේ නැත. ගමක් හෝ කඩා වෙන්කර ඉස්ලාම් ලේබලය ඇලවීම ඔවුන්ගේ සිරිතකි.
--&gt;
=== කුරානය තුළ ===
{{main|කුරානය සහ අන්‍යාගමිකයන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය}}

== ඉස්ලාම් නීතිය තුළ මානව හිමිකම් සම්බන්ධ ගැටලු තැන් ==

=== දේවාපහාසය ===
[[ගොනුව:Ali Beheading Nadr ibn al-Harith in the Presence of the Prophet Muhammad. Miniature from volume 4 of a copy of Mustafa al-Darir’s Siyar-i-Nabi. Istanbul; c. 1594 The David Col..jpg|thumb|මුහම්මද් සහ ඔහුගේ අනුගාමිකයන් ඉදිරියේ අලි විසින් නද්ර් ඉබ්න් අල් හාරිත්ගේ හිස ගසා දමන අයුරු දැක්වෙන සියෙර් අයි නබි හි එන සිතුවමක්.]]
[[දෙවියන්වහන්සේ (ඉස්ලාම් මතය)|දෙවියන්]], මුහම්මද් හෝ ඉස්ලාමය තුළ ශුද්ධත්වයෙන් සැලකෙන වෙනත් කවර හෝ දෙයක් සම්බන්ධයෙන් භක්තියෙන් තොර බව හෝ හෙලාදැකීම පෙන්නුම් කරන ක්‍රියාවක් හෝ ප්‍රකාශයක් දේවාපහාස වරද යටතට ගැනේ.&lt;ref&gt;[http://dictionary.reference.com/browse/blasphemy Blasphemy] at dictionary.com&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wiederhold, Lutz 1997&quot;&gt;Wiederhold, Lutz. &quot;Blasphemy against the Prophet Muhammad and his companions (sabb al-rasul, sabb al-sahabah): The introduction of the topic into shafi'i legal literature and its relevance for legal practice under Mamluk rule.&quot;Journal of semitic studies 42.1 (1997): 39-70.&lt;/ref&gt; කුරානය දේවාපහාසය නොකරන ලෙස අවවාද කරන නමුත් ඒ සදහා මෙලොව දී ලබා දිය යුතු කිසිදු දඩුමක් සදහන් නොකරයි.&lt;ref name=&quot;SaeedSaeed2004&quot;&gt;{{cite book|author1=Abdullah Saeed|author2=Hassan Saeed|title=Freedom of Religion, Apostasy and Islam|url=https://books.google.com/books?id=HzFZKWc9SCgC|year=2004|publisher=Ashgate|isbn=978-0-7546-3083-8|pages=38–39}}&lt;/ref&gt; එහෙත් ෂරියා නීතියේ කුරානය හැරුණු කොට ඇති ප්‍රබල මූලාශ්‍රයක් වන හදීස (නබිතුමාගේ ප්‍රකාශ) දේවාපහාසය සදහා මරණ දඩුවම තෙක් විවිධ දඩුවම් යොදාගැනීමට පදනම සපයයි.&lt;ref name = &quot;Saeed&quot;/&gt;&lt;ref name=khan/&gt; දේවාපහාසය සම්බන්ධයෙන් අදහස් පළකරන කුරාන වැකි රැසක් ඇති අතර  දේවාපහාසකයන්ට දඩුවම් කිරීමට සහ දඩුවම් කිරීම සාධාරණීකරණයට ඉස්ලාමීය ඉතිහාසය තුළ නිතර භාවිත වී ඇත්තේ මේ අතරින් 5 වැනි පරිච්ඡේදයේ 33 වන වැකියත් 33 වන පරිච්ඡේදයේ 57-61 වැකිත් ය.&lt;ref name=khan&gt;
*Siraj Khan, Blasphemy against the Prophet, in Muhammad in History, Thought, and Culture (Editors: Coeli Fitzpatrick and Adam Hani Walker), {{ISBN|978-1610691772}}, pp. 59-67
*R Ibrahim (2013), Crucified Again, {{ISBN|978-1621570257}}, pp. 100-101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brian Winston (2014), The Rushdie Fatwa and After: A Lesson to the Circumspect, Palgrave Macmillan, {{ISBN|978-1137388599}}, pp. 74, Quote - &quot;(In the case of blasphemy and Salman Rushdie) the death sentence it pronounced was grounded in a jurisprudential gloss on the Surah al-Ahzab (33:57)&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Richard T. Antoun|title=Muslim Preacher in the Modern World: A Jordanian Case Study in Comparative Perspective|url=https://books.google.com/books?id=_QsABAAAQBAJ&amp;pg=PA194|year=2014|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-6007-4|page=194|quote=All the negative connotations of factionalism, social dissension, blasphemy, and their logical conclusions conspiracy, military confrontation and damnation - are captured in the title of this sura, al-Ahzab (The Confederates, Book 33)}}&lt;/ref&gt; වරද කරන පුද්ගලයාගේ ස්ත්‍රී-පුරුෂභාවය මත මෙන් ම ඔහු හෝ ඇය මුස්ලිම්වරයකු ද නැත් ද යන්න මත ද දේවාපහාසය සදහා එක් එක් මද්හබය විසින් වෙනස් දඩුවම් අදාල කෙරේ.&lt;ref name=&quot;SaeedSaeed2004&quot;/&gt; මේ දඩුවම දඩයක්, සිරගත කිරීමක්, කසපහර ගැසීමක්, අත්/පා කපා දැමීමක්, එල්ලා මැරීමක් හෝ හිස ගසා දැමීමක් විය හැකි ය.&lt;ref&gt;See the articles about Islamic jurisdictions under Blasphemy law.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=psns&gt;P Smith (2003), Speak No Evil: Apostasy, Blasphemy and Heresy in Malaysian Syariah Law, UC Davis Journal Int'l Law &amp; Policy, 10, pp. 357-373;
*N Swazo (2014), The Case Of Hamza Kashgari: Examining Apostasy, Heresy, And Blasphemy Under Sharia, The Review of Faith &amp; International Affairs, 12(4), pp. 16-26&lt;/ref&gt;

දේවාපහාස වරදක් කළ බවට චෝදනා ලැබූ තැනැත්තකුට දිය යුතු දඩුවම නියම කර එය ඉටු කරන ලෙස ප්‍රසිද්ධ නියෝගයක් (ෆත්වා) ඉස්ලාම් පූජකවරයකු විසින් නිකුත් කරනු ලැබිය හැකි ය.&lt;ref name=&quot;Rushdie&quot;&gt;{{cite web|title=Blasphemy Salman Rushdie|work=Constitutional Rights Foundation|year=2009|url=http://www.crf-usa.org/america-responds-to-terrorism/blasphemy-salman-rushdie.html|accessdate=10 July 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090818052403/http://www.crf-usa.org/america-responds-to-terrorism/blasphemy-salman-rushdie.html|archivedate=18 August 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Doran&quot;&gt;{{cite web|last=Doran|first=Michael Scott|title=The Saudi Paradox|publisher=Foreign Affairs|date=January–February 2004|url=http://www.udel.edu/global/agenda/2004/student/readings/FASaudi-Doran.html|accessdate=27 July 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204191437/http://www.udel.edu/global/agenda/2004/student/readings/FASaudi-Doran.html|archivedate=4 December 2005}}&lt;/ref&gt; 

ඉස්ලාමීය මූලාශ්‍රවලට අනුව පූර්ව ඉස්ලාමීය ගෝත්‍රික ආගමිකයකු වූ [[අරාබි|අරාබි ජාතික]]  නද්ර් ඉබ්න් අල් හාරිත් නම් වෛද්‍යවරයා අරාබිවරුන්ට ඉපැරණි මිත්‍යා කතන්දර කීමටත් මුහම්මද්ට සමච්චල් කිරීමටත් පුරුදු ව සිටියේ ය.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=js30HODt2aYC&amp;pg=PA179Byzantium and the Arabs in the Sixth Century, Volume 2, Part 2], p.179, Irfan Shahîd. Also see footnote&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Husayn Haykal |first=Muhammad |authorlink=Muhammad Husayn Haykal |title=The Life of Muhammad |url=https://books.google.com/books?id=fOyO-TSo5nEC&amp;pg=PA250 |year=2008 |publisher=Islamic Book Trust |location=[[Selangor]] |isbn=978-983-9154-17-7 |page=250}}&lt;/ref&gt; බද්ර් යුද්ධයෙන් පසු අල් හාරිත් ජීවග්‍රහයෙන් ගත් අතර පළිගැනීම් වශයෙන් ඔහු ව මරාදැමීම මුහම්මද් විසින් සිය බෑණා වන අලිට පවරන ලදී.&lt;ref&gt;The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Vol. VII, 1993, p. 872&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Sirat Rasul Allah&quot; by Ibn Ishaq, p.135-136&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Abdul-Rahman2009&quot;&gt;{{cite book|author=Muhammad Saed Abdul-Rahman|title=The Meaning and Explanation of the Glorious Qur'an|url=https://books.google.com/books?id=k8kH-dzOKFIC&amp;pg=PA412|accessdate=26 February 2016|edition=2|volume=3|year=2009|publisher=MSA Publication Limited|isbn=978-1-86179-769-8|page=412}}&lt;/ref&gt;

=== ආගම අත්හැරීම ===
[[ගොනුව:Apostasy laws world map.svg|thumb|360px|2013 වන විට මුස්ලිම් බහුතර රටවල් කීපයක ඉස්ලාමය අත්හැරීම සදහා දඩුවම් ක්‍රියාත්මක වී තිබුණු හෝ යෝජිත වී තිබුණු ආකාරය. |alt=]]
ඉස්ලාමය තුළ ආගම අත්හැරීම බරපතළ අපරාධ වරදක් ලෙස සැලකේ. කෙසේනමුත් නූතන විද්වතුන් අතලොස්සක් මීට වෙනස් මතයක් දරනු දැකිය හැකි ය.&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk&quot;/&gt;&lt;ref name=bbcsudan&gt;[https://www.bbc.com/news/world-africa-27424064 Sudan woman faces death for apostasy] BBC News (May 15, 2014); Quote &quot;There is a long-running debate in Islam over whether apostasy is a crime. Some liberal scholars hold the view that it is not (...), Others say apostasy is (...). The latter is the dominant view (...).&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Peters &amp; De Vries (1976), [https://www.jstor.org/stable/1570336 Apostasy in Islam], Die Welt des Islams, Vol. 17, Issue 1/4, pp 16&lt;/ref&gt; මෙහි දී ආගම අත්හැරීම යන්නෙන් මුස්ලිම්වරයකු සිය ක්‍රියා හෝ වචන මගින් චේතනාන්විත ව සිය ආගම අත්හළ පෙන්නුම් කිරීම අදහස් වෙයි.&lt;ref&gt;Frank Griffel, Apostasy, in (Editor: Gerhard Bowering et al.) The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought, {{ISBN|978-0691134840}}, pp 40-41; Diane Morgan (2009), Essential Islam: A Comprehensive Guide to Belief and Practice, {{ISBN|978-0313360251}}, pages 182-183&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hebatallah Ghali (2006), [http://dar.aucegypt.edu/bitstream/handle/10526/3405/GHALI%20000710037%20RIGHTS%20OF%20CONVERTS%20UPDATE%20FEB%202013.pdf?sequence=3 Rights of Muslim Converts to Christianity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904065937/http://dar.aucegypt.edu/bitstream/handle/10526/3405/GHALI%20000710037%20RIGHTS%20OF%20CONVERTS%20UPDATE%20FEB%202013.pdf?sequence=3 |date=2014-09-04 }} Ph.D. Thesis, Department of Law, School of Humanities and Social Sciences, The American University in Cairo, Egypt, page 2; “Whereas apostate (murtad) is the person who commits apostasy (’rtidad), that is the conscious abandonment of allegiance, and  renunciation of a religious faith or abandonment of a previous loyalty.”&lt;/ref&gt;   

ආගම අත්හැරීම සංයුක්ත වන කාරණා සහ එයට නිසි දඩුවම පිළිබද ව ඉස්ලාමීය නීති විද්වතුන් අතර මතභේද පවතී.&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk&quot;&gt;{{Cite news|first=Magdi |last=Abdelhadi |date=27 March 2006 |title=What Islam says on religious freedom |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4850080.stm |publisher=BBC News |accessdate=14 October 2009}}&lt;/ref&gt; ඉස්ලාමය තුළ ආගම අත්හැරීම යන්නට නව දහමක් වැළද ගැනීම, කිසිදු ආගමික විශ්වාසයකින් බැහැර වීම, කිසියම් ඉස්ලාම් ආගමික විශ්වාසයක් හෝ මූලධර්මයක් (නිදසුන් ලෙස අල්ලාහ්ගේ සර්වබලධාරීත්වය හෝ නබිවරයාගේ වක්තෘත්වය) ප්‍රතික්ෂේප කිරීම හෝ ප්‍රශ්න කිරීම, දෙවියන් සරදමට ලක් කිරීම හෝ [[ෂිර්ක්|පිළිම වන්දනය]] යන සියලු ක්‍රියා මෙම වරද යටතේ ගැනේ.&lt;ref&gt;Peters &amp; De Vries (1976), [https://www.jstor.org/stable/1570336 Apostasy in Islam], Die Welt des Islams, Vol. 17, Issue 1/4, p. 3, quote - &quot;By the murtadd or apostate is understood as the Moslem by birth or by conversion, who renounces his religion, irrespective of whether or not he subsequently embraces another faith&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Apostasy in Islam&quot;&gt;Peters &amp; De Vries (1976), [https://www.jstor.org/stable/1570336 Apostasy in Islam], Die Welt des Islams, Vol. 17, Issue 1/4, pp. 3-4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rottrav&quot;&gt;Nuh Ha Mim Keller (1997), Umdat as-Salik by Ahmad ibn Naqib al-Misri, Reliance of the Traveller: A Classic Manual of Islamic Sacred Law, {{ISBN|978-0915957729}}, pp. 596-598, Section O-8.7&lt;/ref&gt; කෙසේවුවත් සිය කැමැත්තෙන් සිදු නොවන මෙවැනි ක්‍රියා, එනම් උමතුබව නිසා, බලකිරීම නිසා හෝ ආගමික හිංසනයකින් ගැලවීම සදහා නොමග යැවීමක් ලෙස සිදුකරන විට අපරාධයක් ලෙස නොසැලකේ. (වැඩි විස්තර සදහා [[අල් ටකියා|තකිය්යා]] සහ කිත්මාන් යන සංකල්ප ඇසුරු කරන්න.)&lt;ref&gt;R. Ibrahim (2009, editors: J. Gallagher and E. Patterson), Debating the War of Ideas, Palgrave Macmillan, {{ISBN|978-0-23061-9364}}, p. 68-72, quote - &quot;Muslims who were forced to choose between recanting Islam or suffering persecution were, and still are, permitted to lie by feigning apostasy&quot; (p. 68).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;J.T. Munroe (2004), Hispano-Arabic Poetry, Gorgias Press, {{ISBN|978-1-59333-1153}}, p. 69&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EI Murtadd&quot; /&gt;    

ඓතිහාසිකව ඉස්ලාම් විද්වතුන් අතිබහුතරයකගේ ම මතය වී ඇත්තේ ආගම අත්හැරීම හදද් ගණයේ අපරාධයක් සහ බරපතළ අකුසලයක් බවත් එහෙයින් එය ඉස්ලාම් නීතිය තුළ මරණ දඩුවම ලබා දිය යුතු රාජද්‍රෝහී ක්‍රියාවක් බවත් ය. ඉස්ලාම් ධර්මානුකූල ව කිසිසේත් වෙනස් කළ නොහැකි නීතියක් ලෙස මෙය ඔවුන් දැක තිබේ.&lt;ref&gt;Mansour, A. A. (1982). [https://www.ncjrs.gov/App/Publications/abstract.aspx?ID=87487 Hudud Crimes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181121203707/https://www.ncjrs.gov/App/Publications/abstract.aspx?ID=87487 |date=2018-11-21 }} (From Islamic Criminal Justice System, P&amp;nbsp;195–201, 1982, M Cherif Bassiouni, ed.-See NCJ-87479).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lippman, M. (1989). Islamic Criminal Law and Procedure: Religious Fundamentalism v. Modern Law. BC Int'l &amp; Comp. L. Rev., 12, pages 29, 263-269&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rudolph Peters &amp; Gert De Vries (1976), [https://www.jstor.org/stable/1570336 Apostasy in Islam], Die Welt des Islams, Vol. 17, Issue 1/4, pp 1-3, 5-7, 1-25&lt;/ref&gt; සුන්නි මුස්ලිම්වරු අතර ඇති මද්හබ් හතරෙන් එකක් වන ෂාෆි නීති ගුරුකුලයේ නිර්මාතෘවරයා වන ෂාෆි ඉ විද්වතා කුරානයේ 2: 217 වැකිය අර්ථනිරූපණය කරමින් එය ආගම හැරයන්නන්ට මරණ දඩුවම දිය යුතු බවට කුරානය පවසන අවස්ථාවක් ලෙසත් ඒ සදහා ඇති ප්‍රධාන සාක්ෂිය ලෙසත් දක්වයි.&lt;ref&gt;W. Heffening, in Encyclopedia of Islam&lt;/ref&gt; ([[ශ‍්‍රී ලාංකික මුස්ලිම්|ශ්‍රී ලංකාවේ මුස්ලිම්වරුන්]] ද බහුතරයක් සුන්නිවරු වන අතර ඔවුන්ගෙන් ද බහුතරය ෂාෆි ගුරුකුලයේ නීති අනුගමනය කරන අය වෙති.සෙසු අය හනෆි ගුරුකුලයට අයත් වෙති.)  
[[ගොනුව:Rechtsgutachten betr Apostasie im Islam.jpg|alt=|thumb|[[ක්‍රිස්තියානි ආගම|ක්‍රිස්තියානිය]] කරා ගිය පුද්ගලයකු සම්බන්ධ සිද්ධියක දී ෆත්වා කමිටුව ලබා දුන් තීන්දුවක්: &quot;ඉස්ලාමය හැරගොස් ඇති බැවින් ඔහුට වරද නිවැරදි කරගැනීමට ආරාධනා කළ යුතු ය. ඔහු ඉස්ලාමය කරා පෙරළා නොපැමිණියහොත්, ඉස්ලාම් නීතිය යටතේ තිබෙන අයිතිවාසිකම් හා යුතුකම් අනුව කටයුතු කරමින් ඔහු මරාදැමිය යුතු ය.” මෙම පිළිවෙත ම සහ දඩුවම ම ඔහුගේ දරුවන්ට ද [[යෞවනෝදය]] කරා එළඹුණු පසු අදාල කළ යුතු බව ද මෙහි දක්වා ඇත.]]
ආගම අත්හැරීමේ දඩුවම වශයෙන් රජය විසින් ඔවුන්ගේ විවාහ අවලංගු කිරීමත්, දරුවන්ගේ භාරකාරත්වය සහ දේපල අයිතිය අහිමි කිරීමත් මරණ දඩුවම ලබා දීමට අමතර ව සිදු වේ.&lt;ref&gt;Ibn Warraq (2003), Leaving Islam: Apostates Speak Out, {{ISBN|978-1591020684}}, pp 1-27&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;saeed2004&quot;&gt;Saeed, A., &amp; Saeed, H. (Eds.). (2004). Freedom of religion, apostasy and Islam. Ashgate Publishing; {{ISBN|0-7546-3083-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Forte, D. F. (1994). Apostasy and Blasphemy in Pakistan. Conn. J. Int'l L., 10, 27.&lt;/ref&gt; මරණ දඩුවම ලබාදීමට පෙර සාමාන්‍යයෙන් නැවත ආගමට පැමිණීමට දින කීපයක පොරොත්තු කාලයක් ද දෙනු ලැබේ. එසේ කළහොත් දඩුවමින් මිදිය හැකි ය.&lt;ref name=&quot;aromar&quot;&gt;{{cite book|author1=Mohammed Abu-Nimer|author2=David Augsburger|title=Peace-Building by, between, and beyond Muslims and Evangelical Christians|url=https://books.google.com/books?id=HvrDWka4iRgC&amp;pg=186|date=16 February 2009|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-3523-5|pages=179–194}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KEY&quot;&gt;{{cite book|authors=Kecia Ali and Oliver Leaman|title=''Islam: the key concepts''|publisher=Routledge|year=2008|page=10 |url=https://books.google.com/books?id=H5-CdzqmuXsC&amp;pg=PA10|accessdate=2013-11-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;johnesposito&quot;&gt;{{cite book|author=John L. Esposito|title=''The Oxford dictionary of Islam''|publisher=Oxford University Press|year=2004|page=22|url=https://books.google.com/books?id=6VeCWQfVNjkC&amp;pg=PA22|accessdate=2013-11-28}}&lt;/ref&gt;

ආගම අත්හරින කාන්තාවන් උදෙසා ද මරණ දඩුවම ක්‍රියාත්මක කළ යුතු බව සුන්නි නිකායේ ෂාෆි ඉ, මාලිකි සහ හන්බලි යන මද්හබ්වල මතය වන අතර සුන්නි නිකායේ හනෆි මද්හබයේ මතය වන්නේ නැවත ඉස්ලාමය වැළද ගන්නා තුරු ඔවුන් ව සිරගත කර තැබිය යුතු බවයි. &lt;ref name=&quot;EI Murtadd&quot;&gt;{{cite encyclopedia|year=1993|encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]]|publisher=Brill Academic Publishers|editor1=C.E. Bosworth|volume=7|pages=635–6|isbn=978-90-04-09419-2|author=Heffening, W.|article=Murtadd|editor2=E. van Donzel|editor3=W.P. Heinrichs|display-editors=etal}}&lt;!-- bibliographic info. Retrieved 2009-12-22 from http://www.brill.nl/default.aspx?partid=227&amp;pid=582 --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Miller|first=Duane Alexander|title='Your Swords do not Concern me at all': The Liberation Theology of Islamic Christianity|journal=St Francis Magazine|date=April 2011|volume=7|issue=2|pages=244, 228–260|url=http://www.stfrancismagazine.info/ja/images/stories/11.%20Duane%20Miller%20SFM%20April%202011.pdf|accessdate=16 November 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203032443/http://www.stfrancismagazine.info/ja/images/stories/11.%20Duane%20Miller%20SFM%20April%202011.pdf|archivedate=3 December 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

කෙසේනමුත් ඇතැම් මුල්කාලීන ඉස්ලාමීය විද්වතුන් මරණ දඩුවම ලබාදීමට එකග වී නැති අතර ඒ වෙනුවට යළි ඉස්ලාමය වැළදගන්නා තුරු නොවෙනස් සිරදඩුමක් ලබාදිය යුතු බව පවසා ඇත. හනෆි මද්හබයට අයත් ඉස්ලාමීය වියතකු වන සරක්ෂි ද මහජන කැළඹීම් ඇතිකරනසුලු දේශපාලනික (රාජද්‍රෝහී) ස්වභාවයේ ආගම් අත්හැරීම් සහ එසේ නොවන ආගම් අත්හැරීම් කෙරෙහි වෙනස් දඩුවම් අදාල කළ යුතු බව පෙන්වා දී තිබේ.&lt;ref name=&quot;Saeed&quot;&gt;{{Cite book|publisher= Ashgate Publishing, Ltd.| isbn = 978-0-7546-3083-8| last = Saeed| first = Abdullah| author2 = Hassan Saeed| title = Freedom of religion, apostasy and Islam|url= https://archive.org/details/freedomofreligio0000saee| year = 2004|page=[https://archive.org/details/freedomofreligio0000saee/page/85 85]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;QAE&quot;&gt;{{Cite encyclopedia| edition = 1st| last=Saeed | first=Abdullah |publisher = Routledge| isbn = 978-0-415-77529-8| others =Oliver Leaman  et al. (eds.) | encyclopedia = The Qur'an: An Encyclopedia| year = 2005| title = Ridda and the case for decriminalization of apostasy| page=551}}&lt;/ref&gt;

ඇතැම් නූතන විද්වතුන් ද ආගම අතහැරීම කෙරෙහි මරණ දඩුවම ලබා දීම ඉස්ලාමයට එකග නොවන බව පෙන්වා දී තිබේ.&lt;ref name=&quot;hassanibrahim&quot;&gt;Hassan Ibrahim in Editor: Ibrahim M. Abu-Rabi (2006), The Blackwell Companion to Contemporary Islamic Thought, Blackwell Publishing, {{ISBN|978-1-4051-2174-3}}, pages 167-169&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dforte2&quot;&gt;Forte, D. F. (1994), Apostasy and Blasphemy in Pakistan, Conn. Journal of Int'l Law, Vol. 10, pages 27-41&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fkazemi&quot;&gt;Kazemi F. (2000), [https://web.archive.org/web/20020909222846/http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/HST451/Readings/Kazemi1.html Gender, Islam, and politics], Social Research, Vol. 67, No. 2, pages 453-474&lt;/ref&gt; එය කුරානයේ 88:21-22 වැකිවල නියමයන්ට&lt;ref name=&quot;Fadl2007&quot;&gt;{{cite book|author=Khaled M. Abou El Fadl|authorlink=Khaled Abou El Fadl|title=The Great Theft: Wrestling Islam from the Extremists|url=https://books.google.com/books?id=d8GAlwEACAAJ|year=2007|publisher=HarperCollins|isbn=978-0-06-118903-6|page=158}}&lt;/ref&gt; හෝ නැතිනම් &quot;ආගමෙහි බලකිරීමක් නොමැත&quot; යනුවෙන් පවසන 2: 256 වැකියට&lt;ref name=&quot;ELLIOTT-3-26-2006&quot;&gt;{{cite news|last1=ELLIOTT|first1=ANDREA|title=In Kabul, a Test for Shariah |url=https://www.nytimes.com/2006/03/26/weekinreview/26elliott.html?_r=0|accessdate=28 November 2015|agency=New York Times|date=March 26, 2006}}&lt;/ref&gt; ද පටහැනි බව ඔවුහු පෙන්වා දෙති.  එමෙන් ම ඉස්ලාමය අතහැර ගිය අය ව මරාදැමීමට නබිතුමන් අණ කළ අවස්ථා නිශ්චිත ඓතිහාසික පසුබිමක, එනම් මුස්ලිම් සමාජය විනාශ කිරීම සහ එය බිදහෙලීම සදහා අවියක් ලෙස ඉස්ලාමයේ සතුරන් විසින් අන්‍යාගමිකකරණය භාවිත වූ සමයක එය වැළැක්වීම සදහා ගත් මාවතක් (රාජද්‍රෝහීත්වයට දඩුවම් කිරීම වැන්නක්) මිස සදාකාලික නියමයක් නොවන බව&lt;ref&gt;[[John Esposito]] (2011), ''What Everyone Needs to Know About Islam'', p.74. {{ISBN|978-0-19-979413-3}}.&lt;/ref&gt; ද ඔවුහු පවසති. ඒ අනුව මරණ දඩුවම ක්‍රියාත්මක කළ යුත්තේ ආගම අතහැරීම සමාජයේ විනය බිදහෙලීමේ ව්‍යාපාරයක් සහ කැරළිකාරීත්වයක ප්‍රවේශයක් වන අවස්ථාවක දී පමණක් බව ඔවුන්ගේ මතය යි.&lt;ref&gt;Ahmet Albayrak writes in ''The Qur'an: An Encyclopedia'' that regarding apostasy as a wrongdoing is not a sign of intolerance of other religions, and is not aimed at one’s freedom to choose a religion or to leave Islam and embrace another faith, but that on the contrary, it is more correct to say that the punishment is enforced as a safety precaution when warranted if apostasy becomes a mechanism of public disobedience and disorder (''[[Fitna (word)|fitna]]''). Oliver Leaman, ''The Qur'an: An Encyclopedia'', pp. 526-527.&lt;/ref&gt;

සුන්නි, ෂියා දෙපිරිස විසින් ම මිත්‍යාදෘෂ්ටිකයන් (කාෆිර්වරුන්) සහ ඉස්ලාමයට ද්‍රෝහී වූ මුස්ලිම් පිරිසක් ලෙස&lt;ref name=&quot;HadratMirzaTahirAhmad&quot; /&gt;{{rp|8}}&lt;ref&gt;Khan, A. M. (2003), Persecution of the Ahmadiyya Community in Pakistan: An Analysis Under International Law and International Relations, Harvard Human Rights Journal, 16, 217&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Andrew March (2011), Apostasy: Oxford Bibliographies Online Research Guide, Oxford University Press, {{ISBN|978-0199805969}}&lt;/ref&gt; සලකනු ලබන සුලුතර මුස්ලිම් නිකායක් වන [[අහමදියා|අහමදියාවරුන්]] ආගම හැර යාම සදහා මරණ දඩුවමක් කුරානයෙන් හෝ නබිතුමා විසින් නියම කර ඇති වගක් නොපිළිගනී.&lt;ref name=&quot;HadratMirzaTahirAhmad&quot;&gt;{{cite book|author=Hadrat Mirza Tahir Ahmad|format=PDF|url=http://www.ahmadiyya-islam.org/dk/files/2013/05/Apostasy-in-Islam.-hadhrat-mirza-tahir-ahmad.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140416191957/http://www.ahmadiyya-islam.org/dk/files/2013/05/Apostasy-in-Islam.-hadhrat-mirza-tahir-ahmad.pdf|archivedate=16 April 2014|title=The Truth about the Alleged Punishment for Apostasy in Islam|publisher=Islam International Publications|year=2005|isbn=1-85372-850-0|accessdate=31 March 2014}}&lt;/ref&gt;

ඉස්ලාමීය රටවල කාලීන නීතිය ආගම හැර යාම සදහා දඩුවම් නොකිරීමේ සිට මරණය හෝ සිරගත කිරීම දක්වා පරාසයක විවිධත්වයක් පෙන්නුම් කරයි.&lt;ref name=&quot;locapo&quot;&gt;[https://www.loc.gov/law/help/apostasy/apostasy.pdf Laws Criminalizing Apostasy] Library of Congress (2014)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e174 Apostasy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904042337/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e174 |date=2014-09-04 }} Oxford Islamic Studies Online, Oxford University Press (2012)&lt;/ref&gt; ෂරියා නීතිය සහිත ඉස්ලාමීය රාජ්‍යයන්හි ආගම අත්හරින මුස්ලිම්වරුන්ගේ විවාහ ශූන්‍ය කිරීමට සහ දරුවන්ගේ භාරකාරත්වය කෙරෙහි ඇති අයිතිය සහ දේපල උරුමයට ඇති අයිතිය අහිමි කිරීම සදහා [[සිවිල් නීතිය]] යොදාගෙන තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Zwemer|first1=Samuel M.|title=THE LAW OF APOSTASY|journal=The Muslim World|volume=14|issue=4|pages=41–43, Chapter 2|issn=0027-4909}}&lt;/ref&gt; 2013 වන විට මුස්ලිම් බහුතරයක් සිටින රටවල් 23ක ම සිවිල් නීතියට අමතර ව [[අපරාධ නීතිය]] තුළින් ද ආගම අත්හැරීමට එරෙහි ව කටයුතු කර තිබුණි.&lt;ref&gt;[https://www.loc.gov/law/help/apostasy/index.php Laws Criminalizing Apostasy] Library of Congress (2014)&lt;/ref&gt; අද ද මුස්ලිම් බහුතර රටවල් 49කින් 23ක ම ආගම අතහැරයාම අපරාධ වරදක් වන අතර [[ඉන්දුනීසියාව]] සහ [[මොරොක්කෝ රාජධානිය|මොරොක්කෝව]] වැනි තවත් සමහර රටවල මෙය වෙනත් නීති මගින් අනියම් ලෙස ආමන්ත්‍රණය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;locapo&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Pew2011&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/future-of-the-global-muslim-population-muslim-majority/|title=Muslim-Majority Countries|date=27 January 2011|work=Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project|accessdate=2015-03-17}}&lt;/ref&gt;ක්‍රියාත්මක වී ඇත්තේ කළාතුරකින් වුවත් සවුදිය හා ඉරානය වැනි ආගම අතහැරයාම සදහා මරණ දඩුවම ක්‍රියාත්මක වන රටවල් කීපයක් සම්බන්ධයෙන් උණුසුම් කථාබහක් ද ඇති වී තිබේ. [[තුර්කිය]] වැනි ලෞකික නීති ක්‍රම පවතින මුස්ලිම් රටවල ආගම අතහැරයාම නීතියෙන් වරදක් වී නැත.&lt;ref name=&quot;apost&quot;&gt;{{cite book | author = Zaki Badawi, M.A.| chapter= Islam | title = Encyclopedia of religious freedom | editor= Cookson, Catharine| publisher =Routledge | location = New York | year = 2003 | pages = 204–8| isbn = 0-415-94181-4 | oclc = | doi = | url = https://books.google.com/?id=R0PrjC1Ar7gC&amp;pg=PA206 }}&lt;/ref&gt; මුස්ලිම් බහුතර රටවල් රැසක බොහෝ පුද්ගලයන් හුදෙක් ආගම හැරයාමේ වරදට අත්අඩංගුවට ගැනීම හෝ දඩුවම් කිරීම සිදු වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Pew2011&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://iheu.org/content/fate-infidels-and-apostates-under-islam-0|title=The Fate of Infidels and Apostates under Islam|work=International Ethics and Humanist Union|date=21 June 2005|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130620231843/http://iheu.org/content/fate-infidels-and-apostates-under-islam-0|archivedate=20 June 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Freedom of Religion, Apostasy and Islam by Abdullah Saeed and Hassan Saeed (Mar 30, 2004), {{ISBN|978-0-7546-3083-8}}&lt;/ref&gt; මුස්ලිම් බහුතර රටවල් 13ක ම [[අදේවවාදය|අදේවවාදීත්වය]] මරණ දඩුවම් ලැබිය හැකි වරදකි. &lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2013/12/10/atheists-death-penalty-_n_4417994.html &quot;Atheists Face Death Penalty In 13 Countries, Discrimination Around The World According To Freethought Report&quot;]. The Huffington Post. 12 October 2013.&lt;/ref&gt;

2013 වසරේ දී ආගමික ආකල්ප පිළිබදව සිදුකළ අන්තර්ජාතික සමීක්ෂණයක් ඇසුරින් පළ කළ වාර්තාවකට අනුව මුස්ලිම් රටවල් 6ක ජනගහණයෙන් 50%කට වැඩි පිරිසක් ඉස්ලාමය අතහැර යන ඕනෑම මුස්ලිම්වරයකුට මරණ දඩුවම දිය යුතු බව විශ්වාස කරති.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2013/05/01/64-percent-of-muslims-in-egypt-and-pakistan-support-the-death-penalty-for-leaving-islam/|title=Majorities of Muslims in Egypt and Pakistan support the death penalty for leaving Islam|work=Washington Post|accessdate=2015-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pewforum&quot;&gt;{{cite web|format=PDF|url=http://www.pewforum.org/files/2013/04/worlds-muslims-religion-politics-society-full-report.pdf|title=TheWorld's Muslims: Religion, Politics and Society|publisher=pewforum.org|date=30 April 2013|accessdate=25 February 2016}}&lt;/ref&gt; 2007 වසරේ [[එක්සත් රාජධානිය|එක්සත් රාජධානියේ]] මුස්ලිම් ප්‍රජාව අළලා කළ එවැනි ම සමීක්ෂණයකට අනුව ද වයස 16ත් 24ත් අතර තරුණ පිරිසෙන් තුනෙන් එකකට ආසන්න පිරිසක් වෙනත් ආගම් කරා යන මුස්ලිම්වරු මරාදැමිය යුතු බව විශ්වාස කරන බව පෙනීගොස් තිබේ. නමුත් වයස 55ට වැඩි පිරිසෙන් එම මතය දරා ඇත්තේ පහෙන් එකකට අඩු පිරිසකි.&lt;ref&gt;{{cite  web|url=https://www.theguardian.com/uk/2007/jan/29/thinktanks.religion|title=More young Muslims back sharia, says poll|author=Stephen Bates|work=the Guardian|accessdate=2015-03-17}}&lt;/ref&gt;

=== ලිංගික වැරදි සහ දඩුවම් ===
[[ගොනුව:Criminalization of premarital and extramarital sex as zina under sharia in Islam.SVG|thumb|360px|වැඩිහිටියන් අතර කැමැත්තෙන් සිදුවන විවාහ පූර්ව ලිංගික හැසිරීම්වලට සහ විවාහයෙන් බැහැර ලිංගික හැසිරීම්වලට එරෙහි සිනා නීති පවතින මුස්ලිම් බහුතර රටවල්.&lt;ref&gt;Ziba Mir-Hosseini (2011), Criminalizing sexuality: zina laws as violence against women in Muslim contexts, SUR - Int'l Journal on Human Rights, 15, pp. 7-31&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Haideh Moghissi (2005), Women and Islam: Part 4 Women, sexuality and sexual politics in Islamic cultures, Taylor &amp; Francis, {{ISBN|0-415-32420-3}}&lt;/ref&gt;|alt=]] 
මුස්ලිම්වරුන් අතර [[විවාහය|විවාහයකින්]] පරිබාහිර ව ඇතිවන [[ලිංගික සංසර්ගය|ලිංගික එක්වීම්]] සිනා (Zina) යනුවෙන් හැදින්වේ.&lt;ref&gt;Julie Chadbourne (1999), Never wear your shoes after midnight: Legal trends under the Pakistan Zina Ordinance, ''Wisconsin International Law Journal'', Vol. 17, pp. 179–234&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aq97&quot;&gt;Quraishi, A. (1997). [http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1524245 Her Honor: An Islamic Critique of the Rape Laws of Pakistan from a Woman-Sensitive Perspective], ''Michigan Journal of International Law'', {{vol.|18}}, {{No.|287}} (1997).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sas01&quot;&gt;Sidahmed, A. S. (2001). &quot;Problems in contemporary applications of Islamic criminal sanctions: The penalty for adultery in relation to women&quot;, ''British Journal of Middle Eastern Studies'', 28(2), {{pp.|187|204}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;R. Peters, Encyclopaedia of Islam, 2nd Edition, Edited by: P. Bearman et al., Brill, {{ISBN|978-9004161214}}, see article on ''Zinā''&lt;/ref&gt; මෙයට විවාහක අය අතර අනාචාරය මෙන් ම විවාහ පූර්ව මෛථූන්‍යය ද අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;msawwa&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Sakah Saidu Mahmud (2013), Sharia or Shura: Contending Approaches to Muslim Politics in Nigeria and Senegal, Lexington, {{ISBN|978-0739175644}}, Chapter 3&lt;/ref&gt; මෙය ඉස්ලාම් නීතිය තුළ සෑම ගුරුකුලයක ම නීතිමීමංසාව (jurisprudence) අනුව බරපතළ අපරාධ වරදක් ලෙස ගැනේ. විවාහකයකු අනියම් ලිංගික සබදතා පැවැත්වීම&lt;ref&gt;Ursula Smartt, [http://ursulasmartt.com/pdf/JustPeace%5B1%5D.HonourKillings.9.1.06.pdf Honour Killings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126160259/http://ursulasmartt.com/pdf/JustPeace&amp;#91;1&amp;#93;.HonourKillings.9.1.06.pdf |date=2020-11-26 }} Justice of the Peace, Vol. 170, January 2006, pp. 4–6&lt;/ref&gt;, විවාහයට පෙර ලිංගික සබදතා පැවැත්වීම&lt;ref&gt;Z. Mir-Hosseini (2011), Criminalizing sexuality: zina laws as violence against women in Muslim contexts, Int'l Journal on Human Rights, 15, 7–16&lt;/ref&gt;, වහල් කාන්තාවක් අනීතික ලෙස ලිංගික ව හැසිරීම&lt;ref name=&quot;nisrine&quot;&gt;Nisrine Abiad (2008), Sharia, Muslim States and International Human Rights Treaty Obligations, British Institute of International and Comparative Law, {{ISBN|978-1905221417}}, pp. 24-25&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abudawud&quot;&gt;{{Hadith-usc|abudawud|38|4448|usc=yes}}&lt;/ref&gt; සහ සමලිංගික සබදතා&lt;ref name=adang&gt;Camilla Adang (2003), Ibn Hazam on Homosexuality, [[:fr:Qantara|Al Qantara]], Vol. 25, No. 1, pp. 5–31&lt;/ref&gt; යන සියල්ලම මේ යටතට ගැනේ. මුස්ලිම් පිරිමියකුට ඔහු විවාහකයකු වුවත් නොවූවත් තමා යටතේ සිටින මුස්ලිම් නොවන [[ඉස්ලාමය තුළ වහල් සේවය|වහල් කාන්තාවන්]] සමග ඔවුන්ගේ කැමැත්ත ඇති ව හෝ නැති ව ලිංගික ව එක්විය හැකි අතර සම්ප්‍රදායට අනුව එය සිනා වරදක් ලෙස නො සැලකේ.&lt;ref name=zmh&gt;Z. Mir-Hosseini (2011), Criminalizing sexuality: zina laws as violence against women in Muslim contexts, SUR-Int'l Journal on Human Rights, 8(15), pp. 7–33&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;M. S. Sujimon (2003), [https://www.jstor.org/stable/3381986 Istilḥāq and Its Role in Islamic Law], Arab Law Quarterly, Vol. 18, No. 2, pp. 117–43&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ali-164&gt;
*{{cite book|last1=Ali|first1=Kecia|title=Marriage and slavery in early Islam|date=2010|publisher=Harvard University Press|location=US|pages=161–72}};
*{{cite book|last1=Haeri|first1=Shahla|title=Law of Desire: Temporary Marriage in Shi'i Iran|url=https://archive.org/details/lawofdesiretempo0000haer|date=1989|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0815624837|pages=[https://archive.org/details/lawofdesiretempo0000haer/page/24 24]–32|quote=Quote: Sexual intercourse with one's own slave girl continued to be legitimate until recently in most Islamic societies. Slave ownership should not be confused with slave marriage. Slave marriage involves marriage of a slave with another person, with the permission of the slave master. Marriage is not necessary between a male slave owner and his female slaves. His ownership entitles him to a right of intercourse.}}&lt;/ref&gt;

විවාහයකින් බැදී නැති වැඩිහිටි යුවළක් අතර ලිංගික සංසර්ගයක් සිදු වූ බව ඔප්පු කිරීමට ඒ බව ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන් 4 දෙනෙකු සිටිය යුතු බව කුරානයේ 24: 4 වැකිය පවසයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/024-qmt.php#024.002|title=Translations of the Qur'an, Surah 24: Al-noor (the light) – 24:2|publisher=Center for Muslim-Jewish Engagement|date=|accessdate=25 February 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818132125/http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/024-qmt.php#024.002|archivedate=18 August 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leaman 2013 78&quot; /&gt; එසේ නොහැකි වුවහොත් එම චෝදනාව සිදුකරන අය කුරානයේ 24: 13ට අනුව අන් අයට එරෙහි ව සාවද්‍ය චෝදනා ඉදිරිපත් කරන්නන් වන අතර කුරානයේ 24: 4ට අනුව කසපහර 80ක් ගැසිය යුතු ය. එමෙන් ම ඉන්පසු කිසිදු නඩු විභාගයක දී ඔවුන්ගේ සාක්ෂිය පිළිනොගැනෙනු ඇත.&lt;ref name=&quot;Leaman78&quot;&gt;{{cite book |title=Controversies in Contemporary Islam |last=Leaman |first=Oliver |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0-415-67613-7 |location=New York |page=78}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Quran-usc|24|4|}}&lt;/ref&gt; ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන් 4 දෙනකු ගෙන ඒම වෙනුවට වරදකරු ඒ බව පාපොච්ඡාරණය කිරීමෙන් ද වරදක් ඔප්පු වූ බව සැලකේ.&lt;ref name=&quot;Leaman 2013 78&quot; /&gt; මේ පාපොච්ඡාරණය සිහි බුද්ධිය හොදින් ඇති අයකු විසින් කිසිදු බලපෑමකින් තොර ව ස්වේච්ඡාවෙන් ම කළ යුතු අතර වෙන් වෙන් අවස්ථා 4ක දී ම ඒ බව පැවසුවහොත් පමණක් බාර ගැනේ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Controversies in Contemporary Islam |last=Leaman |first=Oliver |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0-415-67613-7 |location= |pages=}}&lt;/ref&gt; සාමාන්‍යයෙන් ෂරියා නීතිය තුළ කාන්තාවකගේ සාක්ෂිය පිරිමියකුගේ සාක්ෂියෙන් අඩක් වන නමුත් ස්ත්‍රී දූෂණය සම්බන්ධ සිද්ධියක දී තනි කාන්තාවකගේ සාක්ෂිය පිළිගත හැකි බවට ඇතැම් ඉස්ලාම් වියත්තු එකග වෙති.&lt;ref name=&quot;ae2004&quot;/&gt; අන් අවස්ථාවල දී කාන්තාවන් දෙදෙනකුගේ සාක්ෂිය එක් පිරිමි සාක්ෂියකට සමාන බව සැලකේ.&lt;ref name=ae2004&gt;A. Engineer (2004), The Rights of Women in Islam, 3rd Edition,{{ISBN|978-8120739338}}, pp. 80–86&lt;/ref&gt; ඒ කුරානයේ 2:282වැකියට අනුව ය. 

[[ගොනුව:A map showing countries where public stoning is judicial or extrajudicial form of punishment.SVG|thumb|360px|2013 වන විට ප්‍රසිද්ධියේ ගල් ගසා මැරීම අධිකරණමය හෝ අධිකරණ පරිබාහිර දඩුවමක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වූ රටවල් දැක්වෙන සිතියමක්.&lt;ref&gt;Emma Batha, [http://news.trust.org//item/20130927165059-w9g0i/ Stoning - where does it happen?] Thomson Reuters Foundation, September 29, 2013&lt;/ref&gt;|alt=]]
සිනා යනු හද් දඩුවම් ලැබිය යුතු (දෙවියන්ට එරෙහි) අපරාධයකි. සහී හදීත් (නබිතුමා පැවසූ බව කියවෙන ප්‍රකාශයන්ගෙන්, එය වාර්තා කළ අය සහ පැමිණි ආකාරය අනුව විශ්වාසවන්ත යැයි ගැණිය හැකි ඒවා මෙ නමින් හැදින්වේ.) රැසකට ම අනුව එයට ගල්ගසා මරා දැමිය යුතු ය.&lt;ref name=&quot;nisrine&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;msawwa&quot;&gt;Muḥammad Salīm ʻAwwā (1982), Punishment in Islamic Law: A Comparative Study, American Trust Publications, {{ISBN|978-0892590155}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;KB Khan (2014), Versions and Subversions of Islamic Cultures in the Film The Stoning of Soraya, Journal of Literary Studies, 30(3), pp. 149–67&lt;/ref&gt; එනම් ගැහැනුන් හා පිරිමින් අතර විවාහයෙන් බැහැර ලිංගික සබදතා සදහා ගල්ගසා මරා දැමීම දඩුවම ලෙස නිර්දේශ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{hadith-usc|usc=yes|Muslim|8|3435}}&lt;/ref&gt; නබිතුමාගේ ක්‍රියාවන් දැක්වෙන ඇතැම් වාර්තාවන් පවසන පරිදි එය ක්‍රියාත්මක කර ඇත්තේ වළක් සාරා චූදිතයාගේ (ස්ත්‍රීන් ද ඇතුලු ව) ඉණෙන් පහළ කොටස වළ තුළ සිරවන සේ පස් පිරවීමෙන් අනතුරු ව ය.&lt;ref&gt;{{Hadith-usc|usc=yes|abudawud|38|4421}}, {{Hadith-usc|usc=no|abudawud|38|4429}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Z Maghen (2005), Virtues Of The Flesh: Passion and Purity In Early Islamic Jurisprudence, Studies in Islamic Law and Society, Brill Academic, {{ISBN|978-9004140707}}, p. 155&lt;/ref&gt; මේ මත පදනම් වෙමින් ඇතැම් මුස්ලිම් රටවල විවාහක අනාචාරිකයන් ව මරණ දඩුවමට ලක් කරනු ලැබෙන අතර ස්වකැමැත්තෙන් විවාහ පූර්ව මෛථූන්‍යයේ යෙදුණු අයට කසපහර 100කින් දඩුවම් කරති. අනාචාරය සදහා ද දඩුවම කසපහර 100කින් දඩුවම් කළ හැකි වුවත් එය රදා පවතින්නේ විනිසුරුවරයාගේ අභිමතය මත ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/024-qmt.php#024.002|title=Center for Muslim-Jewish Engagement|publisher=|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818132125/http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/024-qmt.php#024.002|archivedate=18 August 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hallaq, W. B. (1999). ''A History of Islamic Legal Theories: An Introduction to Sunni Usul al-Fiqh''. Cambridge University Press, {{ISBN|978-0-521-59986-3}}, {{pp.|70|71}}.&lt;/ref&gt; කෙසේනමුත් කුරානයේ අනාචාරය සදහා ගල්ගසා මැරීම හෝ මරණ දඩුවම ගැන සදහනක් නැති අතර ඒ සදහා දඩුවම ලෙස කසපහර පමණක් සදහන් කර තිබේ. එහෙත් නබිතුමාගේ කියමන් සහ ආදර්ශයන් ගල්ගසා මැරීම දඩුවම ලෙස සැලකීමට ප්‍රමාණවත් සාධක සපයන බව ඉස්ලාම් වියතුන්ගේ බහුතර පිළිගැනීම යි.&lt;ref name=eab&gt;E. Ann Black, Hossein Esmaeili and Nadirsyah Hosen (2014), Modern Perspectives on Islamic Law, {{ISBN|978-0857934475}}, pp. 222-223&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mqz&quot;&gt;Muhammad Qasim Zaman (2012), Modern Islamic Thought in a Radical Age, Cambridge University Press, {{ISBN|978-1107096455}}, pp. 30–31&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Neal Robinson (2013), Islam: A Concise Introduction, Routledge, {{ISBN|978-0878402243}}, Chapter 7, pp. 85–89&lt;/ref&gt;

සිනා වැරදි යන පොදු වර්ගය යටතට ගත්තත් ෂරියා නීතිය දූෂණය සහ අනාචාරය නෛතික ව වෙන්කර දක්වයි.&lt;ref name=&quot;Leaman 2013 78&quot;&gt;{{cite book |title=Controversies in Contemporary Islam |last=Leaman |first=Oliver |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0-415-67613-7 |location= |page=78}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kamali, M. H. (2003), ''Principles of Islamic jurisprudence'', Cambridge, UK (Islamic Texts Society).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Guy Bechor (2012), ''Between Vision and Reality: Law in the Arab World'', ISBN [?], {{pp.|105|110}}.&lt;/ref&gt; ඒ අනුව මේ තත්ත්වයන් දෙකේ දී ක්‍රියාකරන ආකාරය ද වෙනස් වේ. ස්ත්‍රී දූෂණයක් සිදු වූ අවස්ථාවක දී දූෂණය සිදුකළ වැඩිහිටි පිරිමියා හද් දඩුවමට ලක් වුණත් සිය කැමැත්තෙන් ලිංගික ක්‍රියාවට එක් නොවූ (දූෂණය වූ) කාන්තාවට ඇසින් දුටු සාක්ෂි හතරක් මගින් ඒ බව පෙන්වාදීමෙන් හද් දඩුවමින් මිදිය හැකි ය.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Feminism, Law, and Religion|url = https://archive.org/details/feminismlawrelig0000unse|last = Failinger|first = Marie A.|publisher = Ashgate|year = 2013|isbn = 978-1409444213|location = Farnham, England|pages = [https://archive.org/details/feminismlawrelig0000unse/page/328 328]–29|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aquraishi&quot;&gt;A. Quraishi (1999), Her honour: an Islamic critique of the rape provisions in Pakistan's ordinance on zina, ''Islamic studies'', Vol. 38, No. 3, pp. 403–31&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Joseph Schacht 1973 pp. 176-183&quot;&gt;Joseph Schacht, ''An Introduction to Islamic Law'' (Oxford: Clarendon Press, 1973), pp. 176–83&lt;/ref&gt; එවිට ඇය සිනා වරදකට හවුල්කාරියක් ලෙස නො සැලකෙන බැවිනි. මෙසේ සාක්ෂි හතරක් හරහා සිද්ධිය ඔප්පු කරන අවස්ථා හෝ සැකකරු විසින් වරද කළ බවට කරන පාපොච්චාරණ ඉතා දුර්ලභ ය. බොහෝ විට සිදුවන්නේ දූෂණයට ලක් වූ කාන්තාවක් යුක්තිය සොයා නීතියේ පිහිට පැතූ විට ෂරියා අධිකරණ සැකකරු ව නිසි විමසුමකට ලක් කර ඒ බව තහවුරු කරගැනීම වෙනුවට ඇසින් දුටු සාක්ෂි හතරක් ගෙන ඒමට අපොහොසත් වීම මත ඇය ව සිනා වරදකට වරදකාරියක් කර දඩුවම් කිරීම යි.&lt;ref name=&quot;Joseph Schacht 1973 pp. 176-183&quot; /&gt;&lt;ref&gt;A.S. Sidahmed (2001), Problems in contemporary applications of Islamic criminal sanctions: The penalty for adultery in relation to women, British journal of middle eastern studies, 28(2): 187–204&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;M. Tamadonfar (2001), Islam, law, and political control in contemporary Iran, ''Journal for the Scientific Study of Religion'', 40(2): 205–20&lt;/ref&gt;

සිනා වැරදි යන සංකල්පය අදාල වන්නේ නිදහස් මුස්ලිම් පුරවැසියන්ට පමණි. මුස්ලිම් නොවන වහල් කාන්තාවක් දූෂණය කිරීම සිනා වරදක් නොවන අතර එවැනි ක්‍රියාවක් සැලකෙන්නේ වහල් කාන්තාවට එරෙහි ව සිදු කළ වරදක් ලෙස නොව ඇගේ හිමිකරුවාට එරෙහි ව කළ අපරාධයක් ලෙස ය.&lt;ref name=&quot;ae2004&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Kecia Ali (2006), Sexual Ethics and Islam, {{ISBN|978-1851684564}}, Chapter 4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Juan Eduardo Campo|title=Encyclopedia of Islam|url=https://books.google.com/books?id=OZbyz_Hr-eIC&amp;pg=PA13|accessdate=28 February 2016|year=2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-2696-8|pages=13–14}}&lt;/ref&gt; 

ෂරියා නීතිය පිළිපදින රටවල සිනා වැරදි සහ ස්ත්‍රීදූෂණය සම්බන්ධව පණවා ඇති නීති ගෝලීය ප්‍රජාව තුළ මානව හිමිකම් කඩවීම සම්බන්ධ දැඩි කථාබහක් ඇතිකිරීමට සමත් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;laum&quot;&gt;LAU, M. (2007), Twenty-Five Years of Hudood Ordinances: A Review, Washington and Lee Law Review, n. 64, pp. 1291–314&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rehmanj&quot;&gt;Rehman J. (2007), The sharia, Islamic family laws and international human rights law: Examining the theory and practice of polygamy and talaq, International Journal of Law, Policy and the Family, 21(1), pp. 108–27&lt;/ref&gt; ඉස්ලාමය නූතන යුගයට සුදුසු පරිදි ප්‍රතිසංවිධානය කළ යුතු බවට වන යෝජනා මෙන් ම ඉස්ලාම් නීතිය තුළ ලෞකික සහ ආගමික කාරණා වෙන් නොකිරීම ගැන විවේචනය ද බොහෝවිට පැන නැගී ඇත්තේ මේ වැනි කරුණු මුල්කරගනිමිනි.&lt;ref name=laum/&gt;&lt;ref name=&quot;rehmanj&quot; /&gt; සම්ප්‍රදායධාරීන් සහ මුස්ලිම් ලෝකයේ නූතනවාදීන් අතර මේ ආශ්‍රිත ව ඇති මත ගැටුම ඉස්ලාමය තුළ ලිංගික බල දේශපාලනය සම්බන්ධ සුවිශේෂී කඩඉමක් බව සමකාලීන මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරීහු පවසති. මක් නිසා ද යත් ඉස්ලාමීය ආගමික මූලාශ්‍රවලට නෛතික බලය ලබා දීම තුළින් ලිංගභාවය පදනම් කරගත් ප්‍රචණ්ඩත්වය පිළිගැනීමට සහ අභ්‍යාස කිරීමට අවස්ථාව සැලසීමක් දක්නට ලැබෙන හෙයිනි.&lt;ref&gt;KAMALI (1998), Punishment in Islamic Law: A Critique of the Hudud Bill of Kelantan Malaysia, Arab Law Quarterly, vol. 13, no. 3, pp. 203–34&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;QURAISHI, A (1996), Her Honor: An Islamic Critique of the Rape Laws of Pakistan from a Woman-Sensitive Perspective, Michigan Journal of International Law, vol. 18, pp. 287–320&lt;/ref&gt;

එහෙත් මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරීන්ගේ මතයට එරෙහි ව ඉස්ලාමීය වියතුන් හා දේශපාලන පක්ෂ පවසන්නේ විශ්ව මානව හිමිකම් ප්‍රකාශනය පදනම් කරගත් තර්කවලින් සිදුවන්නේ මුස්ලිම් නොවන සංස්කෘතියක් මුස්ලිම්වරුන් මත පැටවීම බවත් තම පාරම්පරික සංස්කෘතික භාවිතාවන්ට සහ ඉස්ලාමයේ මූලික ව පිළිගැනෙන ලිංගිකත්වය පිළිබද සීමාකිරීම්වලට ගරු නොකිරීමක් බවත් ය. සිනා වැරදි අයත් වන්නේ හදද් යනුවෙන් හැදින්වෙන අල්ලාහ්ට එරෙහි වැරදි යටතට බැවින් සිනා වැරදි සම්බන්ධ ඉස්ලාම් නීතියේ සහ වෙනත් ඒ ආශ්‍රිත නීතිවල කරන වෙනස් කිරීමක් තමන්ට අනුමත කළ නොහැකි යැයි ඉස්ලාම්වාදීහු පවසති. එසේ කිරීම සිය ආගම කපා කොටා වෙනස් කිරීමක් යැයි ඔවුහු පවසති. අන්තර්ජාතික මානව හිමිකම් සංවිධාන ඉස්ලාම් නීතිය වෙනස් කිරීමට කරන මැදිහත්වීම් බටහිර සංස්කෘතික ආක්‍රමණයන් ලෙස දැක්වීම ඉස්ලාම්වාදී ව්‍යාපාරවල දේශපාලන උපක්‍රමයක් ද වී තිබේ.&lt;ref&gt;A. SAJOO (1999), Islam and Human Rights: Congruence or Dichotomy, Temple International and Comparative Law Journal, vol. 4, pp. 23–34&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;K. ALI (2003), Progressive Muslims and Islamic Jurisprudence: The Necessity for Critical Engagement with Marriage and Divorce Law, In: SAFI, O. (Ed.). Progressive Muslims: On Justice, Gender, and Pluralism, Oxford: Oneworld, pp. 163–89&lt;/ref&gt;
===සමලිංගික ජනතාවට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය===
ලූත්ගේ ජනයාට අත් වූ ඉරණම සම්බන්ධ ව කුරානයේ අවස්ථා හතක සදහන් වන අතර ඔවුන් තුළ පැවති ලිංගික චර්යා එම විනාශ කිරීමට හේතු වූ බව අවධාරණය කර තිබේ.&lt;ref&gt;Duran (1993) p. 179&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MC&quot;&gt;Kligerman (2007) pp. 53–54&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hQuHFPKp8L0C&amp;pg=PA88|last=Wafer |first=Jim |chapter=Muhammad and Male Homosexuality |editor=Stephen O. Murray and Will Roscoe |title=Islamic Homosexualities: Culture, History and Literature |page=88 |publisher=New York University Press |year=1997 |accessdate=2010-07-24}}&lt;/ref&gt; අරාබි උච්චාරණය අනුව කුරානයේ ලූත් යනුවෙන් හදුන්වන්නේ පැරණි බයිබලයේ එන ලොත් නම් චරිතයයි. මොහු ජීවත් වූ සොදොම් නම් නගරයේ ඇතැම් වැසියන් සමලිංගික චර්යාවෙහි නියැළුණු බැවින් ලොත් හට ඉන් පිටවන ලෙස අණ කර දෙවියන් විසින් එම නගරය විනාශ කර දමයි. මෙ බයිබලීය කථව කුරානයේ ද යළි සිහිපත් කෙරේ. (පැරණි ඉංග්‍රීසියේ සමලිංගික චර්යාව /ගුද රමණය හැදින්වීමට යෙදුණු සොදොමි යන වචනයේ ප්‍රභවය ද සිදු වී ඇත්තේ මේ පුවත ඇසුරිනි.) 
සමලිංගික චර්යාවන් උදෙසා දිය යුතු දඩුවම කුරානයේ සෘජු ව පවසා නොමැති බැවින් මෙය හදද් ගණයේ වරදක් බව පෙන්වාදීමට ඉස්ලාමීය නීතිවේදීහු හදීත් සහ සීරා (නබිවරයාගේ චරිතාපදාන වාර්තා) ව කරා යොමු වෙති.&lt;ref name=&quot;BosworthDonzel1983&quot;&gt;Ed. C. Bosworth, E. van Donzel, ''The Encyclopaedia of Islam'', Leiden, 1983&lt;/ref&gt; සමලිංගිකයන්ට මරණ දඩුවම ලබාදිය යුතු ක්‍රමය සම්බන්ධයෙන් විවිධ මත පවතී. අබු බක්ර් මේ සදහා බිත්තියකට යට වීමට සැලැස්වීම හෝ පණපිටින් පිළිස්සීම නිර්දේශ කර ඇති සෙයක් පෙනී යන අතර&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hQuHFPKp8L0C&amp;pg=PA88|last=Wafer |first=Jim |chapter=Muhammad and Male Homosexuality |editor=Stephen O. Murray and Will Roscoe |title=Islamic Homosexualities: Culture, History and Literature |pages=89–90 |publisher=New York University Press |year=1997 |accessdate=2010-07-24}}&lt;/ref&gt; අලි බින් අබි තාලිබ් එක් අයකුට ගල්ගසා මැරීමටත් තවත් අයකු උස් ගොඩනැගිල්ලක් මුදුනින් හිස පහතට සිටින සේ බිමට වැටෙන්නට සැලැස්වීමටත් අණ කර තිබේ. ඉබ්න් අබ්බාස්ට අනුව මේ අවසන් දඩුවම ගල්ගැසීමෙන් අනතුරුව සිදුවිය යුතු ය.&lt;ref name=&quot;BosworthDonzel1983&quot;/&gt; ව්‍යතිරේඛයන් කිහිපයක් හැරුණු විට ෂරියා හෙවත් ඉස්ලාමීය නීතිය පිළිබද සියලුම විද්වතුන් සමලිංගික ක්‍රියාකාරකම් දඩුවම් ලැබිය යුතු අපරාධයක් ලෙස මෙන් ම බලවත් අකුසලයක් ලෙස ද දැක තිබේ. නිශ්චිත දඩුවමක් මේ සදහා නියම කර නැති අතර අධිකාරී පුද්ගලයන්ගේ අභිමතය මත දඩුවම අවස්ථාගතව තීරණය කරනු ලැබේ.&lt;ref&gt;Duran, K. (1993). ''Homosexuality in Islam'', p. 184. Cited in: Kligerman (2007) p. 54.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MurrayRoscoe1997&quot;&gt;{{cite book|author=Jim Wafer|editor1=Stephen O. Murray|editor2=Will Roscoe|title=Islamic Homosexualities: Culture, History, and Literature|url=https://books.google.com/books?id=hQuHFPKp8L0C&amp;pg=PA89|accessdate=26 February 2016|year=1997|publisher=NYU Press|isbn=978-0-8147-7468-7|page=89|chapter=Muhammad and Male Homosexuality}}&lt;/ref&gt; ලිංගිකව හැසිරුණු පුරුෂ සහ ස්ත්‍රී සමසරාගිකයන්ට දඩුවම් කළ යුතු ආකාරය සම්බන්ධයෙන් ඉස්ලාමීය නීතිවේදීන් ඉදිරිපත් කරන අදහස් කීපයක් ඇත. එකක් නම් සමලිංගික චර්යාවක නියැළුණු තැනැත්තාව මුස්ලිම් ජන පිරිසක් ලවා ගල්ගසා මරණයට පත්කිරීමයි.&lt;ref&gt;The Hudud: The Hudud are the Seven Specific Crimes in Islamic Criminal Law and Their Mandatory Punishments, 1995 Muhammad 
Sidahmad&lt;/ref&gt; මෙයට වෙනස් මතය දරන විද්වතුන් ඉජ්මා තීරණයක් අනුව යමින් පවසන්නේ සමලිංගික ව හැසිරුණු අය ව උස් ගොඩනැගිලිවල සිට පහළට අතහැරීමෙන් මරණයට පත් කළ යුතු බවයි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Stonebanks|first1=Christopher Darius|title=Teaching Against Islamophobia|date=2010|page=190}}&lt;/ref&gt; සලෆිවරුන් බහුතරයකගේ අදහස වන්නේ ද මෙයයි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Tax|first1=Meredith|title=Double Bind|date=2010|page=46}}&lt;/ref&gt; 
=== ගෘහස්ත ප්‍රචණ්ඩත්වය ===

බොහෝ විද්වතුන් සහ මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරිකයන් පෙන්වා දෙන පරිදි ෂරියා නීතිය කාන්තාවන්ට එරෙහි ගෘහස්ත හිංසනයට අත්වැල් සපයයි.&lt;ref name=&quot;hajjar2004&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Treacher, Amal. &quot;Reading the Other Women, Feminism, and Islam.&quot; Studies in Gender and Sexuality 4.1 (2003); pages 59-71&lt;/ref&gt; ඒ කුරානයේ 4 වන පරිච්ඡේදයේ 34 වන වැකිය සැමියාට බිරිදගේ අවනත නොවීමක්, චපලබවක්, කැරලි ගැසීමක් හෝ අවකල් හැසිරීමක් (මෙහි භාවිත ව ඇති නුශුස් යන [[අරාබි භාෂාව|අරාබි වචනය]] මෙවැනි අරුත් දෙයි) ගැන සැක ඇති වූ විට &lt;ref&gt;John C. Raines &amp; Daniel C. Maguire (Ed), Farid Esack,  What Men Owe to Women: Men's Voices from World Religions, State University of New York (2001), see pages 201-203&lt;/ref&gt; ඇයට පහර දීමට&lt;ref name=&quot;Ahmed&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Makarem&quot;&gt;[http://www.al-ijtihaad.com/ulema-e-islam/ulema_10.html ''Grand Ayatullah Nasir Makarem Shirazi: Fatwas and viewpoints.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029091401/http://www.al-ijtihaad.com/ulema-e-islam/ulema_10.html |date=2018-10-29 }} Al-Ijtihaad Foundation. Retrieved 14 Nov. 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;R166&quot;&gt;{{cite book | last= Roald | first=Anne S. | title=Women in Islam: The Western Experience | url= https://archive.org/details/womeninislamwest0000roal | publisher=Routledge | year=2001 | isbn=0415248965| page=[https://archive.org/details/womeninislamwest0000roal/page/166 166]}}&lt;/ref&gt;{{efn|1=[[Abdullah Yusuf Ali]] in his Quranic commentary states that: &quot;In case of family jars four steps are mentioned, to be taken in that order. (1) Perhaps verbal advice or admonition may be sufficient; (2) if not, sex relations may be suspended; (3) if this is not sufficient, some slight physical correction may be administered; but Imam Shafi'i considers this inadvisable, though permissible, and all authorities are unanimous in deprecating any sort of cruelty, even of the nagging kind, as mentioned in the next clause; (4) if all this fails, a family council is recommended in passage 4:35.&quot;&lt;ref name=Ali&gt;[[Abdullah Yusuf Ali|Ali, Abdullah Yusuf]], (1989) ''The Holy Qur'an: Text, Translation and Commentary.'' Brentwood, MD: Amana Corporation. {{ISBN|0-915957-03-5}}.&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;[[Ibn Kathir]], &quot;Tafsir of Ibn Kathir&quot;, Al-Firdous Ltd., London, 2000, 50-53&lt;/ref&gt; අණ කිරීම හේතුවෙනි.&lt;ref name=&quot;Ahmed&quot;&gt;Ahmed, Ali S. V.; Jibouri, Yasin T. (2004). ''The Koran: Translation.'' Elmhurst, NY: Tahrike Tarsile Qur'ān. Print.&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;කාන්තාවන්ගේ පරිපාලකයන් වශයෙන් පිරිමීහුම සිටින්නෝය. මන්දයත් ඔවුන්ගෙන් කෙනෙකුට වඩා අනිත් කෙනාව අල්ලාහ් උසස් කර තබා ඇත්තේය. හැරත් ඔවුහු තමන්ගේ වස්තුව කාන්තාවන් වෙනුවෙන් වියදම් කරන්නාහ. එබැවින් හොද සීලාචාර ගති පැවතුම් ඇති කාන්තාවෝ අල්ලාහ්ටද ස්වාමිපුරුෂයාටද යටහත් පහත් වී කටයුතු කරන්නාහ. තමන්ගේ ස්වාමිපුරුෂයා ඉදිරියේ නැති අවස්ථාවන්හිදී ආරක්ෂා කරගත යුතුය යනුවෙන් අල්ලාහ් කැමති වන දෙය (තමන්වද ස්වාමිපුරුෂයාගේ වෙනත් වස්තූන්ද) ඉතාමත් ප්‍රවේශමෙන් ආරක්ෂා කරගන්නාහ. කවුරුන් හෝ ස්වාමිපුරුෂයාට වෙනස්කම් කරනු ඇතැයි ඔබ බිය වුවහොත්, ඇයට හොද ඔවදන් ලබා දෙනු. එයින් ඇය නිවැරදි නොවුවහොත් යහනාවෙන් ඈත් කර තබනු. එයිනුත් ඇය පිළිසකර නොවුවහොත් ඇයට ගසනු. එමගින් ඇය ඔබට අවනත වුවහොත් ඇය කෙරෙහි වෙනත් වැරදි පැටවීමට කිසි මාර්ගයක් නොසොයනු. නියත වශයෙන්ම අල්ලාහ් අති ශ්‍රේෂ්ඨවන්තයකු හා අති විශාලවන්තයකුද වශයෙන් සිටින්නේය. (අන් නිසා - 34)&lt;/blockquote&gt;නමුත් ඇතැම් ඉස්ලාම් විද්වතුන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙම වැකිය පිළිබද නවීන අර්ථකථන අනුව බිරිදට පහරදීමක් පිළිගත නොහැකි බවයි.&lt;ref&gt;Jackson, Nicky Ali, ed. Encyclopedia of domestic violence. CRC Press, 2007. (see chapter on Qur'anic perspectives on wife abuse)&lt;/ref&gt; නූතනයේ සිටින [[ඊජිප්තුව|ඊජිප්තු]] ජාතික ඉස්ලාමීය විද්වතකු වන අබ්ද් අල්-හලීම් අබු ෂක්කා මධ්‍යකාලීන යුගයේ සිටි ෂාෆි-ඉ ගුරුකුලයේ විද්වතෙක් වන ඉබ්න් හජාර් අල් අස්කලානි සහ යේමන ජාතික සලෆි විද්වතකු සහ ඉස්ලාමීය නීතිවේදියකු වන අල් ෂව්කානි වැනි විද්වතුන්ගේ මත දක්වමින් පෙන්වා දෙන්නේ පහරදිය යුත්තේ ඉතා ම සීමාසහිත (නොඉවසිය හැකි හැසිරීම් පෙන්වන = in extraordinary cases) අවස්ථාවල දී පමණක් බව ය.&lt;ref name=&quot;Roald 2001 p. 169&quot;&gt;Roald (2001) p. 169.&lt;/ref&gt; පහරදීමට අවසර දී තිබුණ ද එය සිදුකළ යුත්තේ දරුණු ලෙස නොවන බව ද ඇතැම් ඉස්ලාම් වියතුන් පවසා ඇත.&lt;ref name=&quot;Makarem&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Classic Manual of Islamic Sacred Law, Al-Nawawi, කොටස m10.12 &quot;Dealing with a Rebellious Wife&quot; (කලහකාරී ලෙස හැසිරෙන බිරියක් සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරීම), පිටුව 540; ලේ ගැලීමක්, තැල්මක් හෝ අස්ථි බිදීමක් සිදු නොවන තාක් දුරට ඇයට ගැසිය හැකි ය. &lt;/ref&gt;{{efn|1=ඉබ්න් කාතිර් අද් දමිෂ්කී සිය කුරාන් අර්ථවිවරණය වන තෆ්සීර් අල් කුරාන් අල් ආසිම් හි දැනුම් දෙන පරිදි &quot;මෙම ආයාව විසින් ප්‍රචණ්ඩ/හානිකර නොවන පහර දීමක් ගැන අදහස් කරන බව ඉබ්න් අබ්බාස් සහ තවත් කීපදෙනෙක් ම පැවසී ය. ඉන් අදහස් වන්නේ තදින් කරන/දැඩි පහර දීමක් නොවන බව අල් හසන් අල්-බස්රි පැවසුවේ ය.&quot; &lt;ref name=&quot;shaf&quot;&gt;Shafaat, Ahmad, ''[http://www.islamicperspectives.com/Quran-4-34.htm Tafseer of Surah an-Nisa, Ayah 34]'', Islamic Perspectives. 10 Aug. 2005.&lt;/ref&gt;}}

ඇතැම් අය මෙහි පහරදීම හදහා යෙදී ඇති අරාබි වචනයේ තවත් අර්ථයක් මතු කරමින් මින් අදහස් වන්නේ පහරදීමක් නොව බිරියගෙන් ඈත්වීමක් බව පැවසීමට උත්සහ කර ඇතත් මෙය පිළිගැනීමකට ලක් වී නොමැත. මේ තර්කය ඉස්ලාමය ප්‍රතිසංවිධානය කිරීමට තැත් කරන නූතනවාදීන් සහ මානව හිමිකම්  ක්‍රියාකාරිකයන් වෙතින් පැන නැගී ඇත.&lt;ref name=&quot;Hajjar&quot;&gt;Hajjar, Lisa. (2004) Religion, State Power, and Domestic Violence in Muslim Societies: A Framework for Comparative Analysis. ''Law and Social Inquiry.'' 29(1):1-38.&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:Use of Sharia law by country XML map.svg|alt=|thumb|රටවල් අනුව කාන්තාවන්ට බලපාන කාරණා සම්බන්ධයෙන් ෂරියා නීතිය යොදාගැනෙන ආකාරය:&lt;br /&gt;{{legend|#179C86|ෂරියාවඅධිකරණ පද්ධතිය තුළ කිසිදු අයුරකින් යොදා නොගැනේ. }}{{legend|#F6DD4F|ෂරියාව පුද්ගලික කරුණු සම්බන්ධයෙන් අදාල වේ. }}{{legend|#706EA4|ෂරියාව අපරාධ නීතිය ද ඇතුලු ව සෑම කරුණක් සදහා ම භාවිතා වේ. }}{{legend|#FF9950|ෂරියාව යොදාගැනෙන ප්‍රමාණය පලාත් අනුව වෙනස් වේ. }}]]
ඉස්ලාමය සැමියාගේ වධහිංසා ඉවසීමට නොහැකි වීම මත කාන්තාවකට දික්කසාදය ලබාගැනීමට අවස්ථාව දුන්නත් ඉස්ලාම් නීතිය තුළ කාන්තාවන්ට දික්කසාදය ලබාගැනීමේ ක්‍රියාවලිය ඉතා දුෂ්කර වූවක් නිසා ගෘහස්ත හිංසනයට ලක්වන කාන්තාවන්ට දික්කසාදය ලබාගැනීම දුෂ්කර වූවක් වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;Coomaraswamy&quot;&gt;Coomaraswamy, Radhika [http://www1.umn.edu/humanrts/commission/thematic52/53-wom.htm Further Promotion and Encouragement of Human Rights and Fundamental Freedoms.] United Nations. Economic and Social Council. 5 Feb. 1996. Retrieved 19 Oct. 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jones, Gavin. &quot;Marriage and Divorce in Islamic South East Asia.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Muḥammad, Farida Khanam; Ḫān, Wahīd-ad-Dīn. (2009). The Quran. New Delhi: Goodword. Print.&lt;/ref&gt; 4: 34 වැකියේ සැමියාට ඇති අයිතිය පිළිගැනීම හේතුවෙන් ෂරියා නීතිය පවතින බොහෝ රටවල ගෘහස්ත හිංසනය ගැන කාන්තාවන් වෙතින් ඉදිරිපත් වන පැමිණිලි විභාග කිරීමට හෝ භාරගැනීමට ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සිදු වේ.&lt;ref&gt;Maghraoui, Abdeslam. &quot;Political authority in crisis: Mohammed VI's Morocco.&quot;Middle East Report 218 (2001): 12-17.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Critelli, Filomena M. &quot;Women's rights= Human rights: Pakistani women against gender violence.&quot; J. Soc. &amp; Soc. Welfare 37 (2010), pages 135-142&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Oweis, Arwa, et al. &quot;Violence Against Women Unveiling the Suffering of Women with a Low Income in Jordan.&quot; Journal of Transcultural Nursing 20.1 (2009): 69-76.&lt;/ref&gt;

ෆිලිස් චෙස්ලර් වැනි ඇතැම් ලේඛිකාවන් ඉස්ලාමය කාන්තා හිංසනය සමග බැදී ඇති බව, පවුලේ නම්බුව රැකගැනීම සදහා කරන ඝාතන ([[:en:Honor_killing|Honor killings]]) නිදසුන් ලෙස දක්වමින් පවසා ඇති මුත්&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.meforum.org/2067/are-honor-killings-simply-domestic-violence|title=Are Honor Killings Simply Domestic Violence?|author=Phyllis Chesler|work=Middle East Forum|accessdate=22 August 2015}}&lt;/ref&gt; පාකිස්තානයේ අගා ඛාන් විශ්වවිද්‍යාලයේ ස්ත්‍රිය සම්බන්ධ කරුණු කෙරෙහි අධ්‍යයනය කරන මහාචාර්යවරියක් වන තහිරා ෂහීද් ඛාන් වැනි අය පිළිතුරු වශයෙන් පවසන්නේ එවැනි දේ සිදුවන්නේ සමාජය තුළ කාන්තාව කෙරෙහි ඇති පහත් ය යන මතය සහ පුරුෂයාට ඇති බලය හේතුවෙන් මිස ආගම තුළ ඇති පෙළඹවීමක් නිසා නොවන බව යි.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Mayell|first1=Hillary|title=Thousands of Women Killed for Family &quot;Honor&quot;|url=http://www.unl.edu/rhames/courses/212/readings/honor-kil-ng.pdf publisher=[[University of Nebraska–Lincoln]]|format=PDF|accessdate=28 November 2015|location=[[Lincoln, Nebraska]]|date=12 February 2002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;{{cite web url=&lt;/nowiki&gt;http://www.sanctuaryforfamilies.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=252&amp;Itemid=259 archiveurl=https://web.archive.org/web/20121115002215/http://www.sanctuaryforfamilies.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=252&amp;Itemid=259&lt;nowiki&gt;|archivedate=2012-11-15|title=Sanctuary for Families|work=Sanctuary for Families|accessdate=22 August 2015}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; බටහිර රටවල මුස්ලිම්වරුන්ගේ සංක්‍රමණය සහ මෙවැනි කාන්තා හිංසනයන් එකට බැදී තිබීම මත මාධ්‍ය සහ දේශපාලනය තුළ ඉස්ලාමය ආශ්‍රිත ව මෙවැනි කරුණු අළලා සමාජ සංවාදයන් ඇති වී ඇති අතර එය සමාජය තුළ ආන්දෝලනයකට ද හේතු වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unrisd.org/unrisd/website/document.nsf/%28httpPublications%29/E61F80827BF3409FC1257744004DC465?OpenDocument|title=Religion, Culture and the Politicization of Honour-Related Violence: A Critical Analysis of Media and Policy Debates in Western Europe and North America|author=UNRISD|publisher=|accessdate=22 August 2015}}&lt;/ref&gt;
==සටහන්==
{{notelist|30em}}

==ආශ්‍රිත නාමාවලිය==
{{Reflist|30em}}

[[ප්‍රවර්ගය:ඉස්ලාම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉස්ලාම්වාදය]]
[[ප්‍රවර්ගය:මානව අයිතිවාසිකම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:නීතිය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉස්ලාම් ආගම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ෂරියා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ෆිඛ්]]</text>
      <sha1>hry7294aodj65u8bopacd99md0k0l6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පාටලීපුත්‍ර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88028</id>
    <revision>
      <id>802359</id>
      <parentid>788449</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T08:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Added si|පැළැලුප්</comment>
      <origin>802359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8372" sha1="q7n563cn90qxslupjyy1j64qtnnrxy6" xml:space="preserve">{{See also|පාටලීපුත්‍ර (ලෝක් සභා බලප්‍රදේශය)}}
{{Infobox ancient site
| name           = පාටලීපුත්‍ර
| alternate_name = පාටලීපුත්ත (පාලි)
| image          = Pataliputra6.jpg
| caption        = පාටලීපුත්‍රයෙහි සැලැස්ම වර්තමන [[පැට්නා]] සමඟ සැසඳීමේ දී
| map_type       = India#India Bihar
| relief         = yes
| altitude_m     = 53
| coordinates    = {{coord|25|36|45|N|85|7|42|E|display=inline,title}}
| location       = [[පැට්නා දිස්ත්‍රික්කය]], [[බිහාර්]], [[ඉන්දියාව]]
| region         = [[දකුණු ආසියාව]]
| length         = {{convert|14.5|km|mi|abbr=on}}
| width          = {{convert|2.4|km|mi|abbr=on}}
| builder        = [[අජාතශතෘ]]
| built          = ක්‍රි.පූ. 490
| abandoned      = වර්තමාන [[පැට්නා]] බවට පත් විය
| occupants      = [[හරියංක රාජවංශය|හරියංකයෝ]], [[නන්ද රාජවංශය|නන්දයෝ]], [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය|මෞර්යයෝ]], [[ශුංග රාජවංශය|ශුංගයෝ]], [[ගුප්ත රාජවංශය|ගුප්තයෝ]], [[පාල අධිරාජ්‍යය|පාලයෝ]], [[ශේර් ෂා සූරි]]
| management     = [[භාරතීය පුරාතත්ත්ව සර්වේක්ෂණය]]
}}
නූතන [[පැට්නා]]වට යාබදව පිහිටි '''පාටලීපුත්‍ර''' ([[IAST]]: {{IAST|Pāṭaliputra}}; '''අමිශ්‍ර''' {{si|පැළැලුප්}}) [[පුරාතන ඉන්දියාව|පුරාතන ඉන්දියාවේ]] පැවති නගරයකි. ක්‍රි.පූ. 490 පමණ මගධයේ පාලක [[උදයින්]] විසින් කුඩා බලකොටුවක් (පාටලීග්‍රාම) ලෙස ගොඩනැගූ මෙය [[ගංගා නදිය|ගංගා]] නදිය අසල පිහිටියේ ය.&lt;ref name=&quot;A History of India&quot;&gt;{{Citation
 |last1       = Kulke
 |first1      = Hermann
 |last2       = Rothermund
 |first2      = Dietmar
 |year        = 2004
 |title       = A History of India
 |publisher   = 4th edition. Routledge, Pp. xii, 448
 |isbn        = 978-0-415-32920-0}}.&lt;/ref&gt;
{{BuddhasHolySites}} 
මෙය [[ශිශුනාග රාජවංශය|ශිශුනාග අධිරාජ්‍යය]] (ක්‍රි.පූ.. 413–345), [[නන්ද අධිරාජ්‍යය]] (ක්‍රි.පූ. 460 හෝ 420–325), [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය]] (ක්‍රි.පූ. 320–180), [[ගුප්ත අධිරාජ්‍යය]] (ක්‍රි.ව. 320–550), සහ [[පාල අධිරාජ්‍යය]] (ක්‍රි.ව. 750–1200) වැනි බලවත් රාජ්‍ය යටතේ අගනගරයක් ලෙස පැවතී ඇත. මෞර්ය යුගයේ දී, මෙම නගරය [[ඉතිහාසය පුරා විශාලතම නගර ලැයිස්තුව|ලොව විශාලතම නගරවලින් එකක්]] ලෙස සැලකිණි. ග්‍රීක තානාපති, දේශාටක සහ ඉතිහාසඥ [[මෙගස්තීනිස්]]ට අනුව, මෞර්ය අධිරාජ්‍ය සමයේ (ක්‍රි.පූ.. 320–180 පමණ) මෙය ලොව වඩාත් සඵල [[ස්වයං පාලනය|ප්‍රාදේශීය ස්වයං පාලන තන්ත්‍රයක්]] පැවති මුල්ම නගර අතුරින් එකකි.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schwanbeck |first1=E.A. |title=Ancient India as described by Megasthenes and Arrian (First published 1657) |date=4 October 2008 |publisher=Bibliolife |edition=23 }}&lt;/ref&gt; ක්‍රි.ව. 7වන සියවසේ සිට පරිහානියට පත්වෙමින් පැවති පාටලීපුත්‍රය [[ශේර් ෂා සූරි]] (1538–1545) පාලන සමයේ දී යළි පුනර්ජීවයක් ලද අතර, එය ''පැට්නා'' ලෙස නම් කෙරිණි.

නූතන පැට්නා පරිශ්‍රයෙහි පුරාවිද්‍යා කැනීම් ගණනාවක් සිදුකොට තිබේ.&lt;ref&gt;&quot;Patna&quot;. Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2013. Web. 13 Dec. 2013 &lt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/446536/Patna |title=Patna &amp;#124; India |access-date=2011-01-30 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111130062709/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/446536/Patna |archive-date=30 November 2011}}&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1160204/jsp/bihar/story_67304.jsp|title=Heritage wall for Metro corridor plan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122154335/http://www.telegraphindia.com/1160204/jsp/bihar/story_67304.jsp|archive-date=22 November 2016}}&lt;/ref&gt; 20වන සියවස අවට කාලයේ පැට්නාවේ සිදුකරන ලද කැනීම්වලින් දැවමය ආධාරක යොදා සවිබල ගැන්වූ විශාල ප්‍රාකාරයක නටබුන් හමු විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/A-relic-of-Mauryan-era/articleshow/14035973.cms|title=A relic of Mauryan era|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171127032306/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/A-relic-of-Mauryan-era/articleshow/14035973.cms|archive-date=27 November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[වැලරී හැන්සන්|Valerie Hansen]] ''Voyages in World History, Volume 1 to 1600, 2e, Volume 1'' pp. 69 [[සෙන්ගේජ් ලර්නිං|Cengage Learning]], 2012&lt;/ref&gt;

==ආශ්‍රේයයන්==
{{commons category|Pataliputra|පාටලීපුත්‍ර}}
{{reflist}}

==මූලාශ්‍ර==
* {{citation |last=Kosmin |first=Paul J. |author-link=පෝල් ජේ. කොස්මින් |title=The Land of the Elephant Kings: Space, Territory, and Ideology in Seleucid Empire |url=https://books.google.com/books?id=9UWdAwAAQBAJ |publisher=[[හාවර්ඩ් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්|Harvard University Press]] |date=2014 |isbn=978-0-674-72882-0 }}
* {{citation |editor-last=Sastri |editor-first=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |editor-link=කේ. ඒ. නීලකාන්ත ශාස්ත්‍රී |title=Age of the Nandas and Mauryas |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC |date=1988 |orig-year=1967 |publisher=[[මෝතිලාල් බනාර්සිදාස්|Motilal Banarsidass]] |location=[[දිල්ලි|Delhi]] |isbn=978-81-208-0465-4 |edition=Second }}

==වැඩිදුර කියවීමට==
* Bernstein, Richard (2001). ''Ultimate Journey: Retracing the Path of an Ancient Buddhist Monk (Xuanzang) who crossed Asia in Search of Enlightenment''. Alfred A. Knopf, New York. {{ISBN|0-375-40009-5}}

{{Patna}}
{{Patna Division topics}}

[[Category:පැට්නාවේ ඉතිහාසය]]
[[Category:පැට්නා]]
[[Category:ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව තුළ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන]]
[[Category:ඉන්දියාවේ පැරණි අගනගර]]
[[Category:ඉන්දු-ආර්ය පුරාවිද්‍යා අඩවි]]
[[Category:ඉන්දියාවේ ඉතිහාසය]]
[[Category:මෞර්ය අධිරාජ්‍යය]]
[[Category:මෞර්ය රාජවංශය]]
[[Category:මෞර්ය කලාව]]
[[Category:පුරාතන ඉන්දියාව]]</text>
      <sha1>q7n563cn90qxslupjyy1j64qtnnrxy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගන්දර, ශ්‍රී ලංකාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91491</id>
    <revision>
      <id>802307</id>
      <parentid>486864</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T01:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2642" sha1="29f0uyfg2sos00tvwdmodzwgh086kh2" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය
| official_name     =  ගන්දර
|other_name         = {{lang|en|Gandara}}&lt;br /&gt;{{lang|ta|கந்தறை}}
| type              = ගම්මානය
|image_skyline      = 
|image_caption      = 
|image_flag         =
|image_seal         =
|image_map          =
|map_caption        =
|pushpin_map        = ශ්‍රී ලංකාව
|subdivision_type   = [[රටවල් ලැයිස්තුව |රට]]
|subdivision_name   = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|subdivision_type1  = පළාත
|subdivision_name1  = [[දකුණු පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|දකුණු]]
|leader_title       = [[පුරපති]]
|leader_name        = උපුල් නිෂාන්ත
|area_total_km2     = 283
|area_land_km2      = 270
|population_as_of   = 2010
|population_total   = 12254
|population_density_km2 = auto
|timezone           = ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලා කලාපය
|utc_offset         = +5:30
|coordinates        = {{coord|5|57|N|80|33|E|region:LK_type:city|display=inline,title}}
|elevation_m        = 2
|postal_code_type   = තැපැල් කේතය
|postal_code        = 81170
|area_code          = [[ශ්‍රී ලංකා දුරකතන කේත ලැයිස්තුව |041]]
|website            =
|footnotes          =
}}

'''ගන්දර''' යනු, [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවෙහි]] දකුණු දිග වෙරළ තීරයෙහි, [[කොළඹ|කොළඹින් ]] කිමී 168ක් පමණ දුරින් [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය|මාතර දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] පිහිටි ගම්මානයකි. එය මාතර ප්‍රදේශයෙහි වැදගත් ගම්මානයකි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=''Trip destination Matara Sri Lanka'' |url=http://www.tripwiser.com/trip_destination-Matara_Sri_Lanka?itiNodeId=8a8c80fe18ab78760118ad7b7f6c4de8&amp;eType=site |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717105204/http://www.tripwiser.com/trip_destination-Matara_Sri_Lanka?itiNodeId=8a8c80fe18ab78760118ad7b7f6c4de8&amp;eType=site |access-date=2021-07-31 |archive-date=2011-07-17}}&lt;/ref&gt; 2004 දෙසැම්බර් මාසයෙහි [[2004 ඉන්දියානු සාගර භූමිකම්පාව සහ සුනාමිය |ආසියානු සුනාමිය]] වෙතින් එයට සුළු බලපෑම් එල්ල විය.</text>
      <sha1>29f0uyfg2sos00tvwdmodzwgh086kh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාගර මන්ථනය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92841</id>
    <revision>
      <id>802283</id>
      <parentid>504490</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T13:07:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixed. (spelling, grammar)</comment>
      <origin>802283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11832" sha1="9olungx12kcgtbotogw06pf1b2aaoeg" xml:space="preserve">'''සමුද්‍ර මන්ථනය''' [[භගවත පුරාණය|භගවත පුරාණයේ]] සහ [[විෂ්ණු පුරාණයේ]] විස්තර කර ඇති හින්දු ඉතිහාසයේ සඳහන් කථාංගයකි . සමුද්‍ර මන්ථනය අමෘතයේ ආරම්භය පැහැදිලි කරයි.

[[File:Samudra-Manthan-The-Churning-of-the-Ocean-of-Milk.jpg|alt=|මධ්‍යය|thumb|550x550පික්|දෙවියන් සහ අසුරයින් එක්ව සාගරය කැළඹීම]]

=අර්ථය=
* '''සාගර මන්ථන Sāgara manthana''' (सागरमन्थन) ''සාගරය යනු මුහුද යන්නට තවත් වචනයක් වන අතර එහි තේරුම මුහුද හෝ විශාල ජල කඳක්‍ යන්නයි.''
* '''ක්ෂීරසාගර මන්ථන Kshirasāgara manthana''' (क्षीरसागरमन्थन) ''ක්ෂීරසාගර'' යනු කිරි සයුරයි. ''ක්ෂීරසාගර'' = ''ක්ෂීර'' (කිරි) + ''සාගර'' (මුහුද)

=සාගර මන්ථනයට හේතුව=
ස්වර්ග රාජ්‍යයේ රජු වූ [[ඉන්ද්‍ර]] දෙවියන්ට [[දුර්වාස මුනිවරයා]] හමු වූ අතර, ඔහු තමාට ලැබුණු විසින් දෙන ලද විශේෂ මල්මාලයක් (සමහර මූලාශ්‍රවල එය [[ශිව]] දෙවියන් විසින් ලබාදෙන ලද පර නොවන මල් මාලයක් ලෙස සඳහන් වේ) [[ඉන්ද්‍ර]] දෙවියන්ට පිරිනැවීය.ඉන්ද්‍ර දෙවියන් මල් මාලය පිළිබඳව වැඩි සැලකිල්ලක් නොදක්වා, එය ලබාගෙන තම වාහනය වූ [[ඓරාතව]] ඇතාට ලබාදුන් අතර ඓරාවත එය විනාශ කළේය. වහා කිපෙන සුලු සෘෂිවරයකු වූ දුර්වාස සෘෂිවරයා කෝපයට පත්විය. එතුමා [[ඉන්ද්‍ර]] ඇතුළු සියලු දෙවිවරුන්ට සියලු ශක්තිය, බලය සහ වාසනාව අහිමි වන ලෙස ශාප කළේය.  

[[File:Indra deva.jpg|alt=|මධ්‍යය|thumb|250x250px|ඉන්ද්‍ර දෙවියන් ඔහුගේ වාහනය වූ ඓරාතව ඇතා සමඟ]]

මෙම සිදුවීමෙන් පසු ඇති වූ සටන්වල දී, දේවයන් පරාජයට පත් වූ අතර, බලි ගේ නායකත්වයෙන් යුත් අසුරයෝ විශ්වයේ පාලනය ලබා ගත් හ. දෙවියන් [[විෂ්ණු]] දෙවියන් ගෙන් පිහිට පැතූ අතර එතුමා ගේ උපදෙස් පරිදි අමරණීයත්වයේ අමෘතය සඳහා සමුද්‍රය කැළඹීමටත් එයින් ලැබෙන සම්පත් බෙදා ගැනීමටත් දෙවියන් හා අසුරයන් අතර එකඟතාවක් ඇති කර ගැනිණි.

= මන්ථනය සිදු කළ ආකාරය=


[[Image:Kurma,_the_tortoise_incarnation_of_Vishnu.jpg|500px|right|thumb|මන්දාර පර්වතය දණ්ඩක් සේ යොදා ගෙන වාසුකී නාග රාජයා කඹයක් සේ යොදා සාගරය කැළඹීය. ]]
මන්දාර පර්වතය දණ්ඩක් සේ යොදා ගෙන ශිව දෙවියන්ගේ ගෙල වටා එතී සිටින වාසුකී නාග රාජයා කඹයක් සේ යොදා සාගරය කැළඹීය. මෙහි දී දෙවියන්ට වාසුකී ගේ වලිගය කොටසත් අසුරයන්ට වාසුකි ගේ හිස කොටසත් ලැබිණි. අසුරයන්ට හිස කොටස ලබා දීමට හේතුව මන්තනය අතරතුර දී වාසුකී ගේ මුවෙන් විෂ පිටවීම යි.

[[File:Bearded Shiva.jpg|thumb|ශිව දෙවියන්ගේ  ගෙල වටා එතී සිටින්නේ වාසුකී නම් නාගරාජයාය.]]

=සාගර මන්තනය තුළ ශිව හා විෂ්ණු දෙවිවරුන්ගේ භූමිකාව=

=='''&lt;small&gt;විෂ්ණු දෙවියන්ගේ කුර්ම අවතාරය&lt;/small&gt;'''==
[[File:Kurma deva.jpg|350px|thumb|විෂ්ණු දෙවියන්ගේ කුර්ම අවතාරය]]
මන්දාර පර්වතය කිරි සයුරේ තැබූ විට එය ගිලෙන්නට පටන් ගත්තේය. දෙවිවරුන් විෂ්ණු දෙවියන්ගේ සහය පැතූ අතර විෂ්ණු දෙවියෝ කුර්ම අවතාරය (කැස්බෑවෙකුගේ ස්වරූපයක්) ලබාගෙන මන්දාර පර්වතය දරා ගෙන සිටියහ.

=='''&lt;small&gt;ශිව දෙවියන්ට සමුද්‍ර මන්තනයේදී ලැබුණු නාමයන්&lt;/small&gt;'''== 

'''1.නීලකණ්ඨ'''  

''සාගර මන්ථනයේදී ශිව දෙවියෝ හලාහල විෂ පානය කළ ලෝකයට යහපත සැලසූ හ. මෙහි දී මෙම මාරාන්තික විෂ ශිව දෙවියන් ගේ [[පාර්වතී|පාර්වතිය ගේ]] (සමහර ග්‍රන්ථවලට අනුව [[තාරා (දේවී)|තාරා දේවිය ගේ]]) උපකාරය හේතුවෙන් [[ශිව]] උගුරේ රැඳුණු අතර එම සිදුවීමෙන් පසු ශිව දෙවියන්ට '''නීලකණ්ඨ''' යන නම ලැබිණි'' 

[[File:Shiva drinking Halahala.jpg|thumb|left|ශිව දෙවියන් හලාහල විෂ පානය කිරීම]]


=සාගර මන්ථනයේදී පහළ වූ රත්නයන්=
[[ගොනුව:Sagar_Manthan.jpg|thumb|සාගර මන්තනයේදී පහළ වූ රත්නයන්]] 

සාගර මන්ථනයේ දී වටිනා රත්නයන් පහළ වූ අතර ඒවා අසුරයන් හා දේවයන් අතර බෙදී ගියේය. සාමාන්‍යයෙන් රත්නයන් 14 ක් ලෙස ගණන් ගත හැකි වුවද, සමහර ලියවිලිවල ලැයිස්තුව රත්න 9 සිට 14 දක්වා පරාසයක පවතී.බොහෝ ලැයිස්තුවලට ඇතුළත් වන්නේ: 

&lt;ref name=&quot;vp&quot;&gt;{{cite book|last=Wilson|first=Horace Hayman |author-link=Horace Hayman Wilson|title=The Vishnu Purana|url=http://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp044.htm#fr_236|year=1840}}&lt;/ref&gt;

• '''ලක්ෂ්මි දේවිය''': සෞභාග්‍යයේ දේවිය. විෂ්ණු දෙවියන්ගේ පතිනිය බවට පත්විය
[[File:Raja Ravi Varma, Goddess Lakshmi, 1896.jpg|thumb|ලක්ෂ්මී දේවිය]]
•'''අප්සරා''' : රම්බා , මේනකා , පුන්ජිස්ථලා වැනි විවිධ දිව්‍ය අප්සරාවන් දේවලෝකයට පිටත් විය.

•'''වරුණි''' : ඇය අයිති වූයේ අසුරයන්ටය.
 
•'''කාමධේනු හෝ සුරභිධේනුව''': සෘෂිවරුන්ට ලබා දුන්බව ඇතැම් ග්‍රන්ථ වල සඳහන් වේ.
[[File:Batu Caves Kamadhenu.jpg|thumb|කාමධේනුව දැක්වෙන පිළිරුවක්]]

•'''ඓයිරාවත:'''ඉන්ද්‍ර දෙවියන්ගේ වාහනය බවට පත්විය.

[[image:Indradeva.jpg|thumb|ඉන්ද්‍ර දෙවියන්ගේ වාහනය ඓරාවත]]

•'''උච්චයිශ්‍රවස් :''' දිව්‍ය හිස් හතක් ඇති අශ්වයා, අසුර රජ බලීට දෙන ලදී.
[[ගොනුව:Uchchaihshravas1.jpg|thumb|උච්චයිශ්‍රවස් අශ්වයා දැක්වෙන සිතුවමක්]]

•'''කෞස්තුභ :''' විෂ්ණු විසින් පැළඳ සිටිනු ලබන ලෝකයේ වටිනාම මාණික්‍ය (දිව්‍ය ආභරණය).

•කල්පවෘක්ෂය: දේවයන් විසින් ඉන්ද්‍රලෝකයට ගෙන ගිය කිසිදා මැකී නොයන හෝ මැලවී යන මල් සහිත දිව්‍ය ප්‍රාර්ථනා ඉටු කරන ගසකි.
[[ගොනුව:Kalpataru,_Kinnara-Kinnari,_Apsara-Devata,_Pawon_Temple.jpg|alt=The divine Kalpavriksha tree in mythology, a stone carving of a tree with mythical characters surrounding it.|thumb|360x360පික්|කල්පවෘක්ෂය, ඉන්දුනීසියාවේ  ( පවොන් විහාරයේ ඇති කැටයමක්)]]
•'''ශාරංග :''' විෂ්ණුට දුන් බලවත් දුන්නකි.

•'''චන්ද්‍ර :''' ශිවගේ හිස අලංකාර කළ චන්ද්‍රයා.

[[File:Chandra, The Moon God; Folio from a Book of Dreams LACMA M.83.219.2 (2 of 3).jpg|thumb|චන්ද්‍ර දෙවියන් දැක්වෙන 18වන සියවසට අයත් සිතුවමක්]]


•'''ධන්වන්තරි :''' අමරණීයත්වයේ අමෘතය සමඟ &quot;දේවයන්ගේ වෛද්‍ය&quot; . (සමහර විට, වෙනම රත්න දෙකක් ලෙස සැලකේ )

[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|ධන්වන්තරි දෙවියන්]]

•'''හලාහල :''' ශිව විසින් ගිල දැමුණු විෂ.

මෙම ලැයිස්තුව පුරාණයෙන් පුරාණයට වෙනස් වන අතර රාමායණයේ සහ මහා භාරතයේ ද තරමක් වෙනස් වේ . පහත රත්න එකතු කිරීමෙන් ලැයිස්තුව සම්පූර්ණ කෙරේ : 

•'''ශංඛ :''' විෂ්ණුගේ හංකාව

•'''අලක්ෂ්මී:''' අවාසනාව දේවතාවිය
[[File:Jyestha.jpg|thumb|අලක්ෂ්මී දේවතාවිය]]

•'''වරුණ දෙවියන් ලබා ගත් කුඩය'''

'''•ඉන්ද්‍ර දෙවියන් විසින් අදිතට ලබා දෙනු ලැබූ කරාබු'''

==යොමු කිරීම්==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>9olungx12kcgtbotogw06pf1b2aaoeg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>යාක්ඛා ජනයා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101146</id>
    <revision>
      <id>802285</id>
      <parentid>773985</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T13:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* බැහැරියන් විසින් යොදාගැනෙනා නම් (Exonyms) */ Fixed.</comment>
      <origin>802285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15117" sha1="6falu2qnjzog76mv1gogmaevwf4wt49" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vcard&quot;
|+ class=&quot;infobox-title fn org&quot; id=&quot;5&quot; |යක්ඛ (''යා''ක්ඛා)
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above nickname&quot; style=&quot;font-size:115%; font-weight:normal;&quot; |&lt;div lang=&quot;ne&quot;&gt;याक्खा&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Kirat_Yakkha_Womans_In_Traditional_Dress.jpg|frameless]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;[[b:සියබස්_ලකර_විවරුව-පෙර_වදන|සැහිරි]] වතින් සැදි යක් කතුන්&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de;&quot; |Total population
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag_of_Nepal.svg|link=|alt=|20x20පික්| ]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;[[Nepal|නේපාලය]]  24,336(2011)&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;125&quot;&gt;[https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf &quot;Population Monograph of Nepal Volume II&quot;] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|දාරය|23x23පික්]]&amp;nbsp;&lt;/span&gt;[[India|ඉන්දියාව]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;font-weight:normal;&quot; |[[Sikkim]]
| class=&quot;infobox-data&quot; |193 (2006)&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot;&gt;[http://14.139.211.59/bitstream/123456789/1543/9/09_chapter_03.pdf &quot;LINGUISTIC AND RELIGIOUS MINORITIES UNDER SSP LED GOVERNMENT&quot;] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de;&quot; |Languages
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |[[Yakkha language|යක් බස]], [[Nepali language|නේපාලි]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de;&quot; |Religion
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |''&lt;small&gt;Majority&lt;/small&gt;:'' •[[Kiratism|කිරාති ඇදැහිය]] 81% ''&lt;small&gt;Others&lt;/small&gt;:'' •[[Hinduism in Nepal|හින්දු ඇදැහිය]]11.50% &lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot;&gt;[https://mohp.gov.np/downloads/Population%20Monograph%20V02.pdf &quot;Caste ethnicity and religion of Nepal Ministry of Health&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220531012256/https://mohp.gov.np/downloads/Population%20Monograph%20V02.pdf |date=2022-05-31 }} &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de;&quot; |Related ethnic groups
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* ලිම්බු, හා රායි
&lt;/div&gt; 
|}
[[Category:Articles using infobox ethnic group with image parameters|IRYakkha people]]
'''යක්ඛ''' (නේපාලි याक्खा, //''යාක්ඛා''//) යනු වැඩිම පිරිසක් වත්මන් [[නේපාලය|නේපාලයේ]] හා ඉන්දියාවේ හා වෙසෙන [[ඉන්දියානු උප මහාද්වීපය|ඉන්දු උප මහදිව්]] ස්වදේශික ජන වගෙකි. ලිම්බු, සුනුවර්, රායි, දේවාන් වැනි අන් කිරාත් ජනවගටත් වඩාත් දුරින් අන් සියලු චීන-තිබ්බත දනාටත් නෑ වන ඔවුහු නේපාලයේ පෙරැ-ඉතිහස් &lt;small&gt;(''prehistoric'')&lt;/small&gt; කිරාත් රජ පෙළපතින් පැවැතෙන්නෝ යි. නැඟෙනහිරි [[නේපාලය|නේපාල]] පහළ අරුන් දෙණි වැසි යක් දනෝ යැපුම් ගොවියෝ වෙති. ගණනින් ඔවුන් දහස් ගණනක් පමණක් වන අතර ඔවුන් ගේ බස නුදුරෙහි වඳ වී යන්නෙකි. &lt;ref&gt;K. David Harrison ''When Languages Die: The Extinction of the World's Languages and the .''&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Mark-Anthony Falzon ''Multi-Sited Ethnography: Theory, Praxis, and Locality in .''&lt;/ref&gt;

== නිරුත ==
''යක්ඛ'' යන වදනේ මුල ගැනැ වියත්තු නන් මත පළ කරති. එක් චින්තන ගුරුකුලයක් කියා සිටිනුයේ ආරිය [[සංස්කෘත|සකු]] වියරණයට අනුවැ ''යක්ෂ'' යන ජනවාර්ගික නම ආර්ය-හින්දු මිථ්‍යා කතාහි ''යක්ස-ෂ්'' ලෙස අකුරු විනිස දක්වා ඇති බවයි (බුදුනු දහම් ලියැවිලිවලැ තාපස ''බිකුන් වහන්සේ නමක්'' සඳහා භිසු-ෂු යනු යෙදෙන්නා සේ). ජනප්‍රවාදගත යක්ස-''ෂ්''  යනු, ආගමික හින්දු ගත්හි, වේදයෙහි හා පැරැණි සකු ලිවිසැරියෙහි හා යාක්ඛා යන දූෂිත නමෙන් සැඳැහුණ ද, 'යාක්ඛා' යනු ඓතිහාසික වැ සිය අනන්‍ය නම් &lt;small&gt;(''endonyms'')&lt;/small&gt; භාවිතයට අනුකූල වේ. ''යාක්ඛවා'' හෝ ''යාක්ඛබා හෝ'' යනු තැනැත්තකු හැඟැවීමටත් ''යාක්ඛමා යනු'' තැනැත්තියක හැඟැවීමටත් ගැනේ. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Kirat Yakkha Chhumma UK |url=http://www.kiratyakkhachhumma.co.uk/about/index.php |access-date=2015-12-23 |publisher=Kiratyakkhachhumma.co.uk}}&lt;/ref&gt;

== බැහැරියන් විසින් යොදාගැනෙනා නම් &lt;small&gt;(''Exonyms'')&lt;/small&gt; ==
ප්‍රිත්වි නාරායන් ෂා යටතේ ගෝර්කාවරුන් විසින් කිරාති බිම යටත් කර ගැන්මෙන් පසු ඔවුන් පිළිගත් ''මජ්හියා'', ''ජිම්දාර්'' හා ''දේවන්'' හා යන නම්වලිනුදු යක්කු හැඳින්වෙති. එ බිමෙහි අයිතිය මතු නො වැ එ පෙදෙසෙහි වෙසෙන යක් මෙන් මැ නො-යක් දනන් විසින් පරිහරණය කෙරෙන ඉඩම්වලින් බදු එකතු කිරීමේ වගකීම ද යකුනට පැවැරිණි. [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] ඩාර්ජිලිං දෙසිත්තේ හා [[සිකිම්|සිකිමයේ]] හා දේවාන් යනු යක්ඛ යන්නෙහි පර්යාය පදයක් ලෙස පොදුවේ යෙදෙන අතර, දේවානයන් සේ මැ ඔවුන් වෙනත් පසුගාමී පන්ති කාණ්ඩයට ඇතුළත් වේ. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Archived copy |url=http://www.anagrasarkalyan.gov.in/orders/Reserv_Obc/2927-BCW-MR-436-99.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150608053916/http://www.anagrasarkalyan.gov.in/orders/Reserv_Obc/2927-BCW-MR-436-99.pdf |archive-date=2015-06-08 |access-date=2014-01-06}}&lt;/ref&gt;

== යක්ඛ බිම (යක්ඛලෙන්) ==
අද, ''යක්ඛ මා බිම'' ඓතිහාසික කිරාති පෙදෙස (එනම් [[කත්මන්ඩු|කත්මණ්ඩු]] මිටියාවතට නැඟෙනහිරින්) තුළැ වන බිම් කඩක් ලෙස සැලැකේ. ප්‍රිත්වි නාරායන් ෂා විසින් නේපාලයේ ජාතික එක්සත් කිරීම අතරතුර, කිරාත් බිමෙහි සැහිරි ජනාවාස &lt;small&gt;(''traditional bases'')&lt;/small&gt; ඒකාබද්ධ කැරුණි. අරුන් නදියට නැඟෙනහිරින් වන ලිම්බුවාන් පෙදෙසෙහි ෆාර් කිරාත් (පල්ලෝ? කිරාත්) 'තුම්' දා හතකට බෙදා ඇති. මේ 'තුම්' දා හත අතර, පංච් (5) ඛපාන්, පංච් (5) මජ්හියා හා දාස් (10) මජ්හියා හා; ටින් තුම් යක්ඛලෙන් යකුන් ගේ සැහිරි පෙදෙස (''traditional area'') සේ සැලැකේ. මෙම යක් පෙදෙස නැඟෙනහිරි නේපාලයේ නැඟෙනහිරින් ටර්හාතුම් දෙසිත්තට හා ටප්ලෙජුං දෙසිත්තට හා මායිම් වැ ඇති සංඛුවසභ දෙසිත්තේ දකුණු කඩයි. දකුණින් ධංකුට දෙසිත්ත; හා බටහිරින් භෝජ්පූර් දෙසිත්ත; . ''Sibhuwa, Syabun, Wana, Dadagau, Swachi, Yangsijong'' යනු 5 Khapan හි නම් වේ; ''Madi Mulkarka, Tamafok, Mamgling, Ankhibhuin, Chanuwa, Dandagaun,'' යනාදී නම් Majhis 10 වන අතර ''Hattisudhe, Kingring, Chapabhuin,'' etc යනු 5 Majhiya නම් වේ. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Kirat Yakkha Chhumma |url=http://www.kiratyakkhachhumma.co.uk |access-date=2018-05-04 |publisher=KYC, UK}}&lt;/ref&gt;

== ඇදැහිය, බස හා හැදියාව ==
යකුනට වෙන මැ බසක්, හැදියාවක් හා සැහිරියාවෙක් හා ඇති. යක් බස තිබ්බත-බුරුම බසෙකි. නූතනවාදයේ ඇරැඹුමත් බැහැරි සාධකත් යක් බස හිගු &lt;small&gt;(''rapid'')&lt;/small&gt; අතුරුදහන් වීමකට ලක් කැරැ ඇති. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yakkha |url=http://www.himalayanlanguages.org/languages/yakkha |access-date=2015-12-23 |publisher=Himalayan Languages}}&lt;/ref&gt; යක්කු කිරාති සොබා දහම් වැඳීම අදහත්. යකුන් ගේ පෙළපත් නම් දෙ-තිසෙකි (තාර් 32ක්). සෑම තාර් එකකම Sameychong නමින් උප සමූහයක් ද ඇති. එකම Sameychong ඇති පවුල් අතර විවා සිදු නොවේ.

== ජනගහනය ==
නේපාලයේ 2011 දෑ ජන හා නිවාස සංගණනයට අනුවැ, නේපාල යක් ජනගහනය 24,336 කි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=National Population and Housing Census 2011 |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/census/documents/Nepal/Nepal-Census-2011-Vol1.pdf |access-date=2017-10-26 |publisher=Central Bureau of Statistics, Government of Nepal}}&lt;/ref&gt; නේපාලයේ 2001 ජන සංගණනයට අනුවැ, නේපාලයේ යකුන් 17,003 ක් සිටි අතර, එයින් 81.43% කිරාත්වරු, 14.17% හින්දුහු හා 1.04% බුදුනුවෝ හා වූ හ. ඩාර්ජිලිං හා කලම්පොන්ග් හා දෙසිතිහි, සිකිම්, ඊසානදිගු ප්‍රාන්ත හා ඉන්දියාවේ අන් පෙදෙස්හි හා යක්හු දහස් ගණනක් වෙසෙති.

2011 නේපාල සංගණනය වන විට පළාත අනුව යක් දනන් ගේ නිතැරියාව පහත පරිදි යි.

* කෝෂි පළාත (0.4%)
* මාදේශ් පළාත (0.1%)
* Bagmati පළාත (0.0%)
* ගන්දකි පළාත (0.0%)
* ලුම්බිණි පළාත (0.0%)
* Sudurpashchim පළාත (0.0%)
* කර්නාලි පළාත (0.0%)

පහත දෙසිතිවලැ යක් දනන් ගේ නිතැරියාව දෑ සැමැනියට &lt;small&gt;(''national average'')&lt;/small&gt; (0.1%) වඩා වැඩි විය: &lt;ref&gt;{{Citation |title=2011 Nepal Census, District Level Detail Report |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |access-date=2023-04-12 |archive-date=2023-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf }}&lt;/ref&gt;

* සංඛුවසභ (4.5%)
* ධනකුට (3.1%)
* ඉලාම් (0.6%)
* පාර්සා (0.4%)
* බාරා (0.2%)
* Taplejung (0.2%)
* ටෙහෙරතුම් (0.2%)

== සටහන් ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== යොමු කිරීම් ==

* {{Cite book|location=Dallas, Texas}}
*   [http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Russell_Yakha.pdf Ph.D. Thesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417182209/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Russell_Yakha.pdf |date=2023-04-17 }}.
* {{Cite book|editor-last=Whelpton|editor-first=Joanna|editor2-last=Pfaff-Czarnecka|pages=[https://archive.org/details/nationalismethni0000unse_i2w2/page/325 325–350]|location=Amsterdam}}
* {{Cite journal|last=Russell|first=Andrew J.|date=Summer 2000|title=The Missing and the Met: Routing Clifford amongst the Yakha in Nepal and NE India|journal=Journeys|volume=1|issue=1|pages=86–113|doi=10.3167/146526000782488045}}
* {{Cite journal|last=Russell|first=Andrew J.|year=2004|title=Traditions in Transition: Sanskritization and Yakkhafication in East Nepal|journal=History and Anthropology|volume=15|issue=3|pages=251–261|doi=10.1080/0275720042000257458|oclc=366675559}}
* {{Cite journal|last=Russell|first=Andrew J.|date=September 2007|title=Writing Traveling Cultures: Travel and Ethnography amongst the Yakkha of East Nepal|journal=Ethnos: Journal of Anthropology|volume=72|issue=3|pages=361–382|doi=10.1080/00141840701576976}}
* {{Cite book|location=Chennai}}
* {{Cite book|language=ne}} Discussion on the history of the Kirat Yakkha.

== බැහැරි ඈඳි ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=dFZ_Ok1F3ck යක්ඛ වාර්තා සලරූ පට]
* [https://www.youtube.com/watch?v=xBROFBZuAC0 කිරාති යක් ගීයක්]</text>
      <sha1>6falu2qnjzog76mv1gogmaevwf4wt49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අක්ෂර පරිවර්තනය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114922</id>
    <revision>
      <id>802298</id>
      <parentid>739253</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T20:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3550" sha1="p7s0swq4fffv0128qscm7be4qvcx5jq" xml:space="preserve">{{Distinguish|Translation|Translation#Literary translation{{!}}literary translation|Calque{{!}}loan translation}}
{{Redirect|Transliterate|the concept of being literate in all media|Transliteracy|the Wikipedia template|Template:Transliteration}}
{{See also|Literal translation}}
{{Translation sidebar}}

'''අක්ෂර පරිවර්තනය''' ({{en|Transliteration}}) යනු, පෙළක් යම් [[writing system|අක්ෂර ක්‍රමයක]] සිට අනෙකකට හැරවීම හැඳින්වීම සඳහා භාවිතා වන පදයක් වෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Transliteration |url=https://www.vocabulary.com/dictionary/transliteration#:~:text=Transliteration%20is%20the%20process%20of,and%20names%20in%20foreign%20languages. |access-date=26 April 2021}}&lt;/ref&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==
{{div col|colwidth=20em}}
* [[Cyrillization]]
* [[International Components for Unicode]]
* [[ISO 15924]]
* [[Latin script]]
* [[List of ISO transliterations]]
* [[Orthographic transcription]]
* [[Phonemic orthography]]
* [[Phonetic transcription]]
* [[Romanization]]
* [[Spread of the Latin script]]
* [[Substitution cipher]]
* [[Transcription (linguistics)]]
{{div col end}}

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Wiktionary}}
* [http://demo.icu-project.org/icu-bin/translit/ International Components for Unicode transliteration services] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117044809/http://demo.icu-project.org/icu-bin/translit |date=2017-11-17 }} [http://www.icu-project.org/userguide/Transform.html ICU User Guide: Transforms]
* [http://intranet.library.arizona.edu/users/brewerm/sil/lib/transhist.html Transliteration history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213065157/http://intranet.library.arizona.edu/users/brewerm/sil/lib/transhist.html |date=2007-12-13 }} – history of the transliteration of Slavic languages into Latin alphabets.
* [http://transliteration.eki.ee Transliteration of Non-Latin scripts] – Collection of transliteration tables for many non-Latin scripts maintained by Thomas T. Pedersen.
* [https://cldr.unicode.org/index/cldr-spec/transliteration-guidelines Unicode Transliteration Guidelines]
* [http://www.eki.ee/wgrs/ United Nations Group of Experts on Geographical Names (UNGEGN)] – [[working group]] on Romanization Systems.
* [https://web.archive.org/web/20040604071405/http://lcweb.loc.gov/catdir/cpso/roman.html Library of Congress: Romanization Tables]
* [https://web.archive.org/web/20220323013501/http://www.localtyping.com/ Localtyping.com] implements google transliteration library and also allows to create To-Do Lists in English and Transliterated Languages.
* [https://www.onlinemarathityping.com onlinemarathityping.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230930123230/http://onlinemarathityping.com/ |date=2023-09-30 }} Use Google transliteration for easy typing.
* [https://www.accreditedlanguage.com/translation/what-is-transliteration/ Usage of Transliterations] – condensed description of the definition of transliteration and its usage.
* G. Gerych. [https://ruor.uottawa.ca/bitstream/10393/22477/1/EC56137.PDF Transliteration of Cyrillic Alphabets.] Ottawa University, April 1965. 126&amp;nbsp;pp. – historical overview of the concept of transliteration and its evolution and application
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:අක්ෂර පරිවර්තනය| ]]

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>p7s0swq4fffv0128qscm7be4qvcx5jq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඉංජිනේරුවේදය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115101</id>
    <revision>
      <id>802299</id>
      <parentid>797716</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T21:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13820" sha1="j6b4f2lcz8x7yplziczk51yx6c1s28y" xml:space="preserve">{{distinguish|ඉංජිනේරු ශිල්පය}}
'''ඉංජිනේරුවේදය''' ({{en|Engineering physics හෝ engineering science}}) යනු, ස්වභාවිකවේදය සහ [[ඉංජිනේරු ශිල්පය]] යන දෙකම ඒකාබද්ධ කොට අධ්‍යයනය සිදු කරන විෂයය ක්ෂේත්‍රය හැඳින්වීමට භාවිතා වන පදය වෙයි. මෙයට [[physics]], [[mathematics]], [[chemistry]], [[biology]], and [[engineering]], විශේෂයෙන් ම පරිගණක, න්‍යෂ්ටික, විද්‍යුත්, ඉලෙක්ට්‍රොනික, ගගන, materials හෝ යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරුවේද ඇතුළත් වෙයි. දැඩි පදනමක් ලෙස [[scientific method|විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදය]] භාවිතයෙන් ඉංජිනේරුවේදයේ නව විසඳුම් සැලසුම් කිරීමට සහ සංවර්ධනය කිරීමට ක්‍රම සොයා බැලීම මෙහි දී සිදු වෙයි..&lt;ref name=princeReview&gt;
{{Cite news 
  | title =Major: Engineering Physics
  | newspaper =The Princeton Review
  | page =01 
  | year = 201
  | url =https://www.princetonreview.com/college-majors/439/engineering-physics
  | access-date=June 4, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=princeton&gt;
{{cite web
 |title=Introduction 
 |publisher=[[Princeton University]] 
 |url=http://engineeringphysics.princeton.edu/ 
 |format=online 
 |access-date=June 26, 2011 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Khare&gt;
{{Cite book
  | last =Khare 
  | first = P.
  |author2=A. Swarup 
  | title =Engineering Physics: Fundamentals &amp; Modern Applications 
  | publisher =Jones &amp; Bartlett Learning 
  | edition = 13th
  | pages =xiii – Preface 
  | url =https://books.google.com/books?id=UfztNNnSFckC&amp;q=engineering+physics 
   | isbn =978-0-7637-7374-8| date = 2009-01-26
 }}&lt;/ref&gt;

== ශාඛා ==
{|
|-
|  style=&quot;width:40%; vertical-align:top;&quot;|
*[[Accelerator physics]]&lt;ref name=Michigan&gt;{{Citation |title=Engineering Physics, University of Michigan |url=http://www.engin.umich.edu/college/academics/bulletin/depts/engin-phys |access-date=2023-09-17 |archive-date=2017-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170724100855/http://www.engin.umich.edu/college/academics/bulletin/depts/engin-phys }}&lt;/ref&gt;
*[[Acoustics]]&lt;ref&gt;{{Citation |title=Engineering Physics (Acoustics), University of Kettering |url=http://catalog.kettering.edu/undergrad/academic-programs/engineering-physics/ |access-date=2023-09-17 |archive-date=2023-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627225829/https://catalog.kettering.edu/undergrad/academic-programs/engineering-physics/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Illinois/&gt;
*[[Aerospace|Aerospace Systems]] and [[Aerodynamics]]&lt;ref&gt;{{Citation |title=Engineering Physics (Aerospace Systems), University of Kansas |url=https://physics.engr.ku.edu/aerospace-systems |access-date=2023-09-17 |archive-date=2021-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922181845/https://physics.engr.ku.edu/aerospace-systems }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Engineering Physics (Aerodynamics), University of Kansas |url=https://advising.ku.edu/sites/advising.ku.edu/files/files/Engineering%20Physics-Aerospace%20Systems.pdf |access-date=2023-09-17 |archive-date=2021-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413200037/https://advising.ku.edu/sites/advising.ku.edu/files/files/Engineering%20Physics-Aerospace%20Systems.pdf }}&lt;/ref&gt;
*[[Agrophysics]]
*[[Analog electronics]]
*[[Anti-gravity]]&lt;ref&gt;{{Cite journal | doi=10.1088/0253-6102/41/4/567| arxiv=hep-th/0307225| bibcode=2004CoTPh..41..567W| title=Gravitational Shielding Effect in Gauge Theory of Gravity| year=2004| last1=Ning| first1=Wu| journal=Communications in Theoretical Physics| volume=41| issue=4| pages=567–572| s2cid=119407101}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/benjamin-t-solomon/hondas-gravity-modification-research_b_7531260.html Honda’s Gravity Modification Research, Huffington Post]&lt;/ref&gt;
*[[Applied mathematics]]
*[[Applied mechanics]]
*[[Artificial Intelligence]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Physicists Teach AI to Identify Exotic States of Matter |date=2017-02-13 |website=[[Wired (magazine)|Wired]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627225830/https://www.wired.com/2017/02/physicists-teach-ai-identify-exotic-states-matter/ |archive-date=2023-06-27 |url-status=live |url=https://www.wired.com/2017/02/physicists-teach-ai-identify-exotic-states-matter/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Physicists Unleash AI to Devise Unthinkable Experiments |website=[[Scientific American]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627225830/https://www.scientificamerican.com/article/physicists-unleash-ai-to-devise-unthinkable-experiments/ |archive-date=2023-06-27 |url-status=live |url=https://www.scientificamerican.com/article/physicists-unleash-ai-to-devise-unthinkable-experiments/}}&lt;/ref&gt;
*[[Astrodynamics]]
*[[Atomic force microscope|Atomic Force microscopy]] and [[Molecular imaging|imaging]]
*[[Audio Engineering]]&lt;ref name=Illinois&gt;{{Cite web |url=http://physics.illinois.edu/academics/undergraduates/ep-options.html |title=Engineering Physics Curriculum, University of Illinois at Urbana–Champaign |access-date=2017-06-30 |archive-date=2021-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717072454/https://physics.illinois.edu/academics/undergraduates/ep-options.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[Ballistics]]
*[[Biomechanics]]
*[[Biosensors]] and [[bioelectronics]]
*[[Biophysics]]&lt;ref&gt;{{Citation |title=Engineering Physics (Biophysics), Cornell University |url=http://www.aep.cornell.edu/research/biophysics.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613010245/http://www.aep.cornell.edu/research/biophysics.cfm |access-date=2023-09-17 |archive-date=2018-06-13}}&lt;/ref&gt;
*[[Bionanotechnology]]
*[[Chemical engineering]]&lt;ref&gt;{{Citation |title=Engineering Physics, Chemical Systems, University of Kansas |url=https://physics.engr.ku.edu/chemical-systems |access-date=2023-09-17 |archive-date=2021-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210620005554/http://physics.engr.ku.edu/chemical-systems }}&lt;/ref&gt;
*[[Chemical physics]]
*[[Communication physics]]
*[[Computational physics]]
*[[Computer Engineering]]&lt;ref name=Berkeley&gt;[http://engineeringscience.berkeley.edu/engineering-physics Engineering Physics, Berkeley]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Connecticut&gt;[https://career.uconn.edu/wp-content/uploads/sites/7/2014/11/engineering-physics.pdf Engineering Physics (Microelectronics), University of Connecticut]&lt;/ref&gt;
*[[Computer Vision]]
*[[Composite materials]]
*[[Control theory]]
*[[Cryogenics]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cryogenicsociety.org/cryo_careers/universities_offering_cryogenics_and_superconductivity_education_in_the_united_states |title=Universities offering Cryogenics and Superconductivity education in the United States, Cryogenic society of America |access-date=2017-04-25 |archive-date=2021-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707005136/https://cryogenicsociety.org/cryo_careers/universities_offering_cryogenics_and_superconductivity_education_in_the_united_states/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[Cybernetical Physics]]
*[[Data mining]]
*[[Digital electronics]]
*[[Digital signal processing]]&lt;ref name=Illinois/&gt;
*[[Directed Energy Weapons]]&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/10303988/Golden-Eye-style-energy-beam-is-developed-by-Nato-scientists.html Golden Eye-style energy beam is developed by Nato scientists, Daily Telegraph]&lt;/ref&gt;
*[[Econophysics]]
*[[Electrical engineering]]
*[[Electric propulsion]]
*[[Electrochemistry]]
*[[Electromagnetism]]
*[[Electromagnetic propulsion]] 
*[[Electronic Warfare]]&lt;ref&gt;[http://www.jhuapl.edu/OurWork Johns Hopkins, Applied Physics Laboratory]&lt;/ref&gt;
*[[Embedded Systems]]&lt;ref&gt;[https://www.sfu.ca/engineering/current-students/undergraduate-students/programs-and-requirements/engineering-physics/curriculum.html Engineering Physics (Embedded Systems), Simon Fraser University]&lt;/ref&gt;
*[[Energy Engineering]]&lt;ref name=Illinois/&gt;
*[[Fiber optics]]
*[[Financial Engineering]]&lt;ref name=Illinois/&gt;
*[[Fluid dynamics]]
* [[Climate engineering|Geoengineering]]
*[[Geophysics]]
*[[Information and communications technology|ICT]] and [[Internet]] Engineering&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Course structure – Engineering Sciences|url=https://engineering-sciences.uniroma2.it/course-structure/|access-date=2020-11-26|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
*[[Information theory]]
*[[Instrumentation and control]]
*[[mixed reality#Interreality physics|Interreality physics]] and [[virtual reality]]
*[[Laser physics]]
*[[Materials science]]
*[[Mechanical engineering]]
*[[Mechatronics]]&lt;ref name=Pacific&gt;[http://www.pacific.edu/Academics/Schools-and-Colleges/School-of-Engineering-and-Computer-Science/Academics-/Majors/Engineering-Physics-.html University of the Pacific, Engineering Physics, Curriculum]&lt;/ref&gt;
*[[Medical physics]]
|  style=&quot;width:40%; vertical-align:top;&quot;|
*[[Metallurgy]]
*[[Metamaterials]]&lt;ref name=Illinois/&gt;
*[[Metrology|Metrological physics]]&lt;ref name=Illinois/&gt;
*[[Microelectronics]]&lt;ref name=Connecticut/&gt;
*[[Microfluidics]], [[Microelectromechanical systems|MEMS]], and [[Microoptoelectromechanical systems|MOEMS]]
*[[Microfabrication]]
*[[Microprocessor design]]&lt;ref name=Michigan/&gt;
*[[Microwave engineering|Microwave Engineering]]
*[[Nanotechnology]]
*[[Neural engineering]]
*[[Neuromorphic engineering]]
*[[Neurophysics]]
*[[Nondestructive testing]]
*[[Nuclear electromagnetic pulse]] (NEMP) engineering
*[[Nuclear engineering]]&lt;ref&gt;[https://engineering.osu.edu/academics/bachelor-science-engineering-physics Engineering Physics (Nuclear Engineering), Ohio State University]&lt;/ref&gt; 
*[[Nuclear technology]]&lt;ref name=Illinois/&gt;
*[[Optical engineering]]
*[[Photonics]] and [[Plasmonics]]
*[[Physics engine]] and [[Physics processing unit]] design
*[[Physical neural network]]s
*[[Plasma physics]]
*[[Polymer science]]
*[[Power electronics]]&lt;ref&gt;[https://capsuleweb.ulaval.ca/pls/etprod7/y_bwckprog.p_afficher_fiche?p_type_index=4&amp;p_code_prog=B-GPH&amp;p_code_majr=GPH&amp;p_code_camp= Program of Engineering physics, Laval University, Quebec]&lt;/ref&gt;
*[[Psychoacoustics]]
*[[Psychophysics]]
*[[Quantitative finance]]&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/science/2013/jul/21/physics-graduates-gravitate-to-finance Physicists applying knowledge to finance, The Guardian]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Illinois/&gt;
*[[Quantum electronics]]
*[[Quantum information]]
*[[Quantum technology]]&lt;ref&gt;[https://www.science.org/content/article/china-s-quantum-satellite-achieves-spooky-action-record-distance China’s quantum satellite achieves ‘spooky action’ at record distance, Science Magazine]&lt;/ref&gt;
*[[Radar]] and [[Lidar]]
*[[Radio-frequency engineering|Radio-Frequency Engineering]]
*[[Robotics]]&lt;ref name=Pacific/&gt; and [[Machine learning]]&lt;ref&gt;[https://phys.org/news/2017-03-physicists-quantum-machine-infinite-dimensions.html Physicists extend quantum machine learning to infinite dimensions, Phys.org]&lt;/ref&gt;
*[[Renewable Energy]]
*[[Semiconductor]] physics and [[semiconductor device|devices]]
*[[Sensor Fusion]]
*[[Software Development]]&lt;ref name=Berkeley/&gt;
*[[Soil physics]]
*[[Solid-state physics]]
*[[Sonar]]
*[[Social physics]]
*[[Space physics]]
*[[Space technology]]&lt;ref&gt;{{Citation |title=Engineering Physics, Embry-Riddle Aeronautical University, Programme Options |url=http://catalog.erau.edu/daytona-beach/arts-sciences/bachelors/engineering-physics/ |access-date=2023-09-17 |archive-date=2021-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210103053632/https://catalog.erau.edu/daytona-beach/arts-sciences/bachelors/engineering-physics/ }}&lt;/ref&gt;
*[[Spacecraft Propulsion]]
*[[Spintronics]], [[spin engineering]]
*[[Statistical mechanics]]
*[[Stealth technology]]
*[[Systems engineering]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://engineering.stanford.edu/students-academics/academics/undergraduate-degree-programs/engineering-physics-major |title=Engineering Physics, Stanford |access-date=2018-09-16 |archive-date=2019-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311142416/https://engineering.stanford.edu/students-academics/academics/undergraduate-degree-programs/engineering-physics-major |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[Systems biology]]
*[[Superconductivity|Superconductors]]
*[[Thin films]] and nanostructured materials
*[[Vehicle dynamics]]
*[[Wind engineering|සුළං ඉංජිනේරු විද්‍යාව]]
|}

== ආශ්‍රිත ලිපි ==
* [[Applied physics]]
* [[Engineering]]
* [[Engineering science and mechanics]]
* [[Environmental engineering science]]
* [[Index of engineering science and mechanics articles]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

== භාහිර සබැඳි ==
*[http://www.xavier.edu/engineering-physics/ &quot;Engineering Physics at Xavier&quot;]
*[http://www.polymtl.ca/phys/en/physicist-engineer-profession &quot;The Engineering Physicist Profession&quot;]
*[https://www.queensu.ca/physics/undergrad-studies/engineering-physics/careers-engineering-physics &quot;Engineering Physicist Professional Profile&quot;]
*[http://ses.egr.uh.edu/ Society of Engineering Science Inc.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170807235911/http://ses.egr.uh.edu/ |date=2017-08-07 }}
*[https://wci.llnl.gov/about-us/weapon-physics-and-design &quot;Weapon Physics and Design Program&quot;]

{{Engineering fields}}
{{Branches of physics}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ව්‍යවහාරික සහ අන්තර්-ශික්ෂණ භෞතික විද්‍යාව]]
[[Category:Engineering disciplines|physics]]

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>j6b4f2lcz8x7yplziczk51yx6c1s28y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජෝර්ජ්ටවුන්, කෙන්ටාකි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122733</id>
    <revision>
      <id>802309</id>
      <parentid>616437</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T03:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22865" sha1="5pguoenxee115v9aomk0g1mke2kwtyz" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය
|name                     = ජෝර්ජ්ටවුන්, කෙන්ටාකි
|settlement_type          = [[නගරය]]
|nickname                 = ජී-ටවුන්
|motto                    = 
&lt;!-- Images ---------------&gt;
|image_skyline            = Downtown Georgetown Kentucky.JPG
|image_blank_emblem       = Georgetown_KY_Logo.png
|imagesize                = 
|image_caption            = 
|image_flag               = 
|image_seal               = 
&lt;!-- Maps -----------------&gt;
|image_map                = File:Scott County Kentucky Incorporated and Unincorporated areas Georgetown Highlighted 2130700.svg
|mapsize                  = 
|map_caption              = ස්කොට් කෝරළය, කෙන්ටාකිහී ජෝර්ජ්ටවුන්හී පිහිටුම.
|image_map1               = 
|mapsize1                 = 
|map_caption1             = 
&lt;!-- Location -------------&gt;
|subdivision_type         = රට
|subdivision_name         = එක්සත් ජනපදය
|subdivision_type1        = [[එ.ජ. ජනපදය|ජනපදය]]
|subdivision_name1        = [[කෙන්ටාකි]]
|subdivision_type2        = [[කෙන්ටාකිහී කෝරළ ලැයිස්තුව |කෝරළය]]
|subdivision_name2        = [[ස්කොට් කෝරළය, කෙන්ටාකි|ස්කොට්]]
&lt;!-- Government -----------&gt;
|government_footnotes     = 
|government_type          = 
|leader_title             = පුරපති
|leader_name              = බර්නි ජෙන්කින්ස් &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=මේයර්ස් ඔෆිස් |url=https://www.georgetownky.gov/2151/Mayors-Office|website=ජෝර්ජ්ටවුන්, කෙන්ටාකි|access-date=ජූලි 12, 2023}}&lt;/ref&gt;
|established_title        = සංස්ථාපනය කෙරිණි
|established_date         = 1784&lt;ref&gt;[http://apps.sos.ky.gov/land/cities/citydetail.asp?id=152&amp;city=Georgetown&amp;idctr=149 ජෝර්ජ්ටවුන්, කෙන්ටාකි] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130823192157/http://apps.sos.ky.gov/land/cities/citydetail.asp?id=152&amp;city=Georgetown&amp;idctr=149 |date=අගෝස්තු 23, 2013 }} කේනටාකි රාජ්‍ය ලේකම්: ඉඩම් කාර්යාලය. සම්ප්‍රවේශය අගෝස්තු 23, 2013.&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Area -----------------&gt;
|unit_pref                = Imperial
|area_footnotes           = &lt;ref name=&quot;CenPopGazetteer2020&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=2020 ්‍යූ.එස්. ගැසටියර් ෆයිල්ස් |url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_21.txt|publisher=එක්සත් ජනපද සංගණන කාර්යාංශය |accessdate=මාර්තු 18, 2022}}&lt;/ref&gt;
|area_total_km2           = 44.41
|area_total_sq_mi         = 17.15
|area_land_km2            = 43.99
|area_land_sq_mi          = 16.98
|area_water_km2           = 0.43
|area_water_sq_mi         = 0.17
&lt;!-- Population -----------&gt;
|population_as_of         = [[2020 එක්සත් ජනපද සංගණනය |2020]]
|population_est           = 38780
|pop_est_as_of            = 2022
|pop_est_footnotes        = &lt;ref name=&quot;USCensusEst2022&quot;/&gt;
|population_footnotes     = &lt;ref name=&quot;2020 Census (City)&quot;/&gt;
|population_total         = 37086
|population_rank          = US: 1054වන&lt;br&gt;KY: [[කෙන්ටකිහී නගර ලැයිස්තුව |6වන]]
|population_metro         = 517846 (US: [[මහා නගර සංගණන ප්‍රදේශය |109වන]])
|population_density_km2   = 843.09
|population_density_sq_mi = auto
|population_blank1_title  = [[ජාති නාමය]]
|population_blank1        = ජෝර්ජ්ටෝනියානු
&lt;!-- General information --&gt;
|timezone                 = [[නැගෙනහිර වේලා කලාපය |නැගෙනහිර]]
|utc_offset               = −5
|timezone_DST             = EDT
|utc_offset_DST           = −4
|elevation_footnotes      = &lt;ref name=gnis/&gt;
|elevation_ft             = 883
|coordinates              = {{coord|38|12|35|N|84|33|36|W|region:US-KY|display=inline,title}}
|postal_code_type         = [[ZIP කේතය]]
|postal_code              = 40324
|area_code                = 502
|blank_name               = [[ෆෙඩරල් තොරතුරු සැකසුම් සම්මතය |FIPS කේතය]]
|blank_info               = 021209
|blank1_name              = [[භූගෝලීය නම් තොරතුරු පද්ධතිය |GNIS]] ලක්ෂණය ID
|blank1_info              = 2403689&lt;ref name=gnis&gt;{{GNIS|2403689}}&lt;/ref&gt;
|website                  = {{URL|https://www.georgetownky.gov/|georgetownky.gov}}
|footnotes                = 
}}


'''ජෝර්ජ්ටවුන්''' යනු [[ස්කොට් කෝරළය, කෙන්ටාකි|ස්කොට් කෝරළය]], [[කෙන්ටාකි]], එක්සත් ජනපදයෙහි පිහිටි [[කෙන්ටාකිහී නගර ලැයිස්තුව|ස්වපාලන-වර්ගයෙහි නගරයකි]]&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://www.klc.org/UserFiles/files/ClassificationReformFACT(3).pdf|title=සමරි ඇන්ඩ් රෙෆරන්ස් ගයිඩ් ටු හවුස් බිල්331 සිටි ක්ලැසිෆිකේෂන් රිෆෝම්|publisher=කෙන්ටාකි ලීග් ඔෆ් සිටීස්|access-date=‍30 දෙසැම්බර්, 2014}}&lt;/ref&gt;. [[2020 එක්සත් ජනපද සංගණනය|2020 සංගණනය]] පරිදී එහි ජනගහණය 37,086  විය.&lt;ref name=&quot;2020 Census (City)&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=එක්ස්ප්ලෝර් සෙන්සස් ඩේටා|url=https://data.census.gov/cedsci/profile?g=1600000US2130700 |work=එක්ස්ප්ලෝර් සෙන්සස් ඩේටා|publisher=[[එක්සත් ජනපද සංගණන කාර්යාංශය]] |access-date=ජූලි 5, 2022}}&lt;/ref&gt; එය කෙන්ටාකි [[එ.ජ. ජනපදය| එ.ජ. ජනපදයෙහි]] ජනගහණය අනුව 6වන විශාලතම නගරය වෙයි. එය කෝරළයෙහි [[කෝරළ පරිපාලන කේනද්‍රය |පරිපාලන කේන්ද්‍රය]] වෙයි. පූජ්‍ය [[ඉලයිජා ක්‍රේග්]] විසින් මුලදී සංස්ථාපනය කරද්දී ලෙබනන් ලෙසින් නම් කෙරුණු එය, 1790 වසරෙහිදී  ජනාධිපති [[ජෝර්ජ් වොෂිංටන්]] වෙත ගරු කරනු වස් යළි නම් කෙරිණි. &lt;ref name=HGSC&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=https://www.georgetownky.com/index.php/history|title=හිස්ට්‍රි ඔෆ් ජෝර්ජ්ටවුන්/ස්කොට් කවුන්ටි |publisher=ජෝර්ජ්ටවුන්/ස්කොට් කවුන්ටි සංචාරක ප්‍රවර්ධන ආයතනය|access-date=දෙසැම්බර් 14, 2018}}&lt;/ref&gt; ඓතිහාසික වශයෙන්, ජානපදිකයන් ජෝර්ජ්ටවුන් නගරය වෙත ආකර්ෂණය වී ඇත්තේ එහි පිහිටි [[රෝයල් ස්ප්‍රිං උද්‍යානය |රෝයල් ස්ප්‍රිං]] හේතුවෙනි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=ඕඩෙල් |first=ගැරී ඒ. |url=https://academic.oup.com/kentucky-scholarship-online/book/51624 |title=බ්ලූග්‍රාස් පැරඩයිස්: රෝයල් ස්ප්‍රිං ඇන්ඩ් ද බර්ත් ඔෆ් ජෝර්ජ්ටවුන්, කෙන්ටාකි |date=2023 |publisher=කෙන්ටාකි විශ්වවිද්‍යාලයීය මුද්‍රණාලය |isbn=978-0-8131-9708-1 |language=en |doi=10.5810/kentucky/9780813196718.001.0001}}&lt;/ref&gt;

පෞද්ගලික [[ ලිබරල් කලාව පිළිබඳ ශාස්ත්‍රාලය| ලිබරල් කලාව පිළිබඳ ශාස්ත්‍රාලයක්]] වන [[ජෝර්ජ්ටවුන් ශාස්ත්‍රාලය]] එහි පිහිටා ඇත. ජෝර්ජ්ටවුන්, [[ලෙක්සින්ටන්-ෆෙයේට්, කේවයි මෙට්‍රොපොලිටන්  සංගණන ප්‍රදේශය| ලෙක්සින්ටන්-ෆෙයේට්, කේවයි මෙට්‍රොපොලිටන්  සංගණන ප්‍රදේශයෙහි]] කොටසක් වෙයි. [[ජාතික පාපන්දු ලීගය |NFL]]හී  [[සින්සිනෑටි බෙන්ගෝල්ස්]] සඳහා [[පුහුණු කඳවුර (ජාතික පාපන්දු ලීගය)|පුහුණු කඳවුර]] නිවස්න වශයෙන් කලෙක මෙම නගරය ක්‍රියාත්මක විය.

නගරයෙහි වර්ධනය ඇරඹුනේ  1980ගණන් වල මැද භාගයෙහිදී, [[ටොයොටා]] සමාගම විසින් පූර්ණ වශයෙන් එක්සත් ජනපද අයිති එහි පළමුවන කර්මාන්තශාලාව  වූ [[ටොයොටා මෝටර් මැනුෆැක්චරිං කෙන්ටාකි]], ජෝර්ජ්ටවුන් නගරයෙහි තැනීමත් සමගය. මෙම කර්මාන්තශාලාව  1988 වසරෙහිදී විවෘත විය; එය තනනු ලබන්නේ  [[ටොයොටා  කැම්රි|කැම්රි]], කැම්රි හයිබ්‍රිඩ්, [[ටොයොටා ඇවලෝන්|ඇවලෝන්]], [[ලෙක්සස් ඊඑස්]], සහ [[ටොයොටා ආර්ඒවී4|ආර්ඒවී4 හයිබ්‍රිඩ්]] මෝටර්රථ වෙති. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |url=http://www.kentucky.com/2015/10/19/4095118_georgetown-toyota-plant-debuts.html?rh=1|title=ජෝර්ජ්ටවුන් ටොයොටා ප්ලාන්ට් ඩෙබියුට්ස් නිවු ලෙක්සස් ලයින් විත් 3,000 එම්ප්ලෝයීස්, කෙන්ටාකි ඔෆීෂියල්ස් |newspaper=ලෙක්සිංටන් හෙරල්ඩ්-ලීඩර්|access-date=ඔක්තොම්බර් 19, 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.news-graphic.com/news/rav-hybrid-production-begins/article_cf5d367e-325a-11ea-b8f4-2ff062e7a88a.html|title=ආර්ඒවී4 හයිබ්‍රිඩ් ප්‍රොඩක්ෂන් බිගිංස් |publisher=ජෝර්ජ්ටවුන් නිවුස්-ග්‍රැෆික්|access-date=ජනවාරි 9, 2020}}&lt;/ref&gt;

==ඉතිහාසය==
[[ගොනුව:Ward Hall, Georgetown, Kentucky.jpg|thumb|[[වෝඩ් හෝල් (ජෝර්ජ්ටවුන්, කෙන්ටාකි)|වෝඩ් හෝල්]], ග්‍රීක පුනර්ජීවනය ඉම් සලකුණක්]]

වර්තමානයෙහි ස්කොට් කෝරළය වන ප්‍රදේශයෙහි [[එල්ක්හෝන් කුඩා කලපුව (කෙන්ටාකි)|එල්ක්හෝන් කුඩා කලපුවෙහි]] ඉවුර ඔස්සේ අවම වශයෙන් වසර 15,000 මුළුල්ලේ ස්වදේශීය ජනයා ජීවත්ව සිට ඇත. &lt;ref name=HGSC/&gt; යුරෝපියානු සමාසදය සිදුවන විට, ඓතිහාසික [[ෂානි ජනයා]] මෙම ප්‍රදේශයෙහි ජීවත්වූහ.{{උපහරණ ඇවැසිය |date=නොවැම්බර් 2022}}

ඉංග්‍රීසි-ඇමරිකානු ගවේෂණය, පශ්ච යටත්විජිත සමයට සහ 1774 වසරෙහි ජූනි මාසයෙහිදී [[ෆින්කැසල් කෝරළය, වර්ජීනියා]] සිට [[ජේම්ස් ජෝන් ෆ්ලොයිඩ් |කර්නල් ජෝන් ෆ්ලොයිඩ්ගේ]] නායකත්වය යටතේ සිදුවූ සමීක්ෂණ ගවේෂණයකට  දින නියම කළ හැකිය. ඔහුගේ හමුදාමය සේවය වෙනුවෙන්, ඔහුට මෙම ප්‍රදේශයෙන් අක්කර 1000 (4 වර්ග කිමී) ඉඩම් ප්‍රමාණයක් වර්ජීනියා ජනපදය විසින් ප්‍රදානය කෙරිණි. ඔහු විසින් එයට රෝයල් ස්ප්‍රිං ලෙස නම් තබන ලද නමුදු එහි පදිංචි වූයේ නැත. &lt;ref name=EncKy&gt;''කෙන්ටාකි එන්සයික්ලොෆීඩියා'', [https://books.google.com/books?id=8eFSK4o--M0C&amp;pg=PA371 p. 371]. &quot;ජෝර්ජ්ටවුන්&quot;. කෙන්ටාකි විශ්වවිද්‍යාලයීය මුද්‍රණාලය (ලෙක්සිංටන්), 1992. සම්ප්‍රවේශය ජූලි 26, 2013.&lt;/ref&gt; මෙම ප්‍රදේශයෙහි පදිංචි වූ පළමුවන ඉංග්‍රීසි ජානපදිකයා වූයේ ජෝන් මැක්ලෙලන් වූ අතර ඔහු විසින් 1775 වසරෙහිදී මැක්ලෙලන්ගේ  කඳවුර ස්ථාපනය කල මුත්, 1776 දෙසැම්බර් 29 දිනදී සිදුවූ ඉන්දියානු ප්‍රහාරයක් හේතුවෙන් සංකීර්ණය අත්හැර දමන ලදි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=https://www.achp.gov/preserve-america/community/georgetown-kentucky|title=ජෝර්ජ්ටවුන්, කෙන්ටාකි|publisher=ඇඩ්විසරි කවුන්සිල් ඔෆ් හිස්ටරික් ප්‍රොටෙක්ෂන් |accessdate=26 ජූනි 2023}}&lt;/ref&gt;

1782 වසරෙහිදී, [[බැප්ටිස්ට්]] දේශක [[ඉලයිජා ක්‍රේග්]] විසින් ඔහුගේ සභාවෙහි සමූහනය වර්ජීනියාවෙහි ඔරෙන්ජ් කෝරළයෙහි ප්‍රදේශයකට කැඳවාගෙන එන ලද, ඔහු විසින් ලෙබනන් ලෙසින් හැඳින්වුනු නව ජනාවාසයක් පිහිටුවන ලදි. වර්ජීනියා ව්‍යවස්ථාදායකය විසින් 1784 වසරෙහිදී එය ව්‍යවස්ථාගත කරන ලදි. මෙම කාල සීමාවෙහිදී, එහි යටත්විජිත ප්‍රඥප්තිය යටතේ වර්ජීනියාව විසින් මෙම භූමි ප්‍රදේශය සඳහා හිමිකම් කියන ලදි. &lt;ref name=EncKy/&gt; මෙම පෙදෙසෙහි පළමුවෙන් පිහිටුවුනු [[ධාන්‍ය ඇඹරුම් කම්හල|ඇඹරුම් කම්හල්]] කිහිපයක් ක්‍රේග් විසින්  [[ඇපලේචියන් කන්ද|ඇපලේචියන් කඳු]] වලින් බටහිර පෙදෙසෙහි  රෝයල් ස්ප්‍රිං කොටසෙහි පිහිටුවන ලද අතර, එහිදී ඔහු රෙදි සහ කඩදාසිද නිෂ්පාදනය කලේය.&lt;ref name=HGSC/&gt; ඔහු විසින් 1789 වසරෙහිදී ඉස්කාගාරයක් සහ රිට්න්හවුස් ඇකඩමි ලෙසින් හැඳින්වුනු පාසැලක්ද ආරම්භ කරන ලදි. මෙය අත්‍යන්තයෙහිදී  [[ජෝර්ජ්ටවුන් කොලෙජ් (කෙන්ටාකි)|ජෝර්ජ්ටවුන් කොලෙජ්]] බවට ප්‍රවර්ධනය විය.&lt;ref&gt;ජෝර්ජ්ටවුන් කොලෙජ්. &quot;[http://www.georgetowncollege.edu/about/gc-history/ ඉතිහාසය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240210165124/https://www.georgetowncollege.edu/about-georgetown |date=2024-02-10 }}&quot;.&lt;/ref&gt;

1790 වසරෙහිදී නගරයෙහි නම ජෝර්ජ් ටවුන් බවට වෙනස් කෙරුණේ [[එ.ජ. ජනාධිපතිවරුන් ලැයිස්තුව|ජනාධිපති]] [[ජෝර්ජ් වොෂිංටන්]] හට ගරුකිරීමක් සඳහාය. 1792 වසරෙහිදී [[කෙන්ටාකි]] [[එ.ජ. ජනපද ලැයිස්තුව|15වන එ.ජ. ජනපදය]]  බවට පත්වී,  [[ස්කොට් කෝරළය, කෙන්ටාකි|ස්කොට් කෝරළය]] තැනූ විට, එහි කෝරළ පරිපාලන කේන්ද්‍රය බවට ජෝර්ජ් ටවුන් පත්විය. 1846 වසරෙහිදී එහි නම ජෝර්ජ්ටවුන් බවට  විධිමත් ලෙසින් වෙනස් කෙරිණි.&lt;ref name=EncKy/&gt;

සාරවත් [[බ්ලූග්‍රාස් ප්‍රදේශය|බ්ලූග්‍රාස් ප්‍රදේශයෙහි]] කොටසක් වූ බැවින්, කෝරළය කෘෂිකාර්මික ආර්ථිකයක් ප්‍රවර්ධනය කලේය. වැවිලිකරුවෝ දුම්කොළ සහ කාර්මික හණ වගා කල අතර, ආජානීය ජවාශ්වයන්, ගවයන් සහ බැටළුවන් ඇතුළු අචලතාපී පශුසම්පත ඇති කලහ. [[ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධය |සිවිල් යුද්ධයෙහිදී]], කෙන්ටාකි විසින් යූනියන් පාර්ශවය සමග සිටින ලදි. පළමුව 1862 වසරෙහි ජූලි 15 දිනදී සහ දෙවනුව 1864 වසරෙහි ජූලි 10 දිනදී වශයෙන් දෙවතාවක් තුලදී [[ඇමරිකානු සන්ධාන ජනපදය |සන්ධාන]] ජෙනරාල් [[ජෝන් හන්ට් මෝර්ගන්]] විසින් ජෝර්ජ්ටවුන් ආක්‍රමණය කරන ලදි.&lt;ref name=EncKy/&gt;

යුද්ධයෙන් අනතුරුව, නගරය දුම්රිය මාර්ග සන්ධිස්ථානයක් වූ අතර, [[සින්සිනෑටි දකුණ දුම්රිය මාර්ගය |සින්සිනෑටි දකුණ]], [[ලුවිවිල් දකුණ දුම්රිය මාර්ගය |ලුවිවිල් දකුණ]], සහ [[ෆ්‍රැන්ක්ෆර්ට් සහ සින්සිනෑටි දුම්රිය මාර්ගය | ෆ්‍රැන්ක්ෆර්ට් සහ සින්සිනෑටි]] එයට සම්බන්ධ වුණි. අවසානයට සඳහන් වුණු  දුම්රිය මාර්ගය  &quot;විස්කි මාර්ගය&quot; ලෙසින් සැලකුණු අතර, ප්‍රදේශයෙහි [[කෙන්ටාකි බර්බන්|බර්බන්]] වලින් බොහෝමයක් ඕහයියෝ ගංගාව අසබඩ වෙළෙඳපොළ වලට ගෙන යෑමට ඉවහල් විය.&lt;ref name=EncKy/&gt;

කතෝලික [[ශුද්ධවූ මරිය තුමියගේ බැහැදැකීම නිකාය |බැහැදැකීම කන්‍යාසොහොයුරියන්]] විසින් 1896 වසරෙහිදී බාලිකාවන් සඳහා පාසැලක් විවෘත කෙරිණි. මෙම පාසැල  1987 වසරෙහිදී වසා දැමුණු අතර, [[කාඩොම් මධ්‍යස්ථානය]] ලෙසින් භාවිතා කෙරිණි. එය පෙරදී ජෝර්ජ්ටවුන් නගරය සඳහා ප්‍රජා කේන්ද්‍රයක් ලෙසින් භාවිතා කෙරුණු මුත්,  2019 වසරෙහිදී [[ලෙක්සින්ටන් රෝමානු කතෝලික රදගුරු වසම |ලෙක්සින්ටන් කතෝලික රදගුරු වසම]] විසින් මිලදී ගන්නා ලදි. &lt;ref&gt;කාඩොම් සෙන්ටර්. &quot;[https://cardome.org/about-us About Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230328120653/https://cardome.org/about-us |date=2023-03-28 }}&quot;.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=https://www.news-graphic.com/news/cardome-officially-sold/article_b3bd3df0-0fa1-11ea-8c4f-5b5fbc7d9bad.html|title= කාඩොම් ඔෆීෂියලි සෝල්ඩ් |access-date=දෙසැම්බර් 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128191459/https://www.news-graphic.com/news/cardome-officially-sold/article_b3bd3df0-0fa1-11ea-8c4f-5b5fbc7d9bad.html|archive-date=නොවැම්බර් 28, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}</text>
      <sha1>5pguoenxee115v9aomk0g1mke2kwtyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දිලංක ෂෙහාන් බන්ඩිසත්තමගේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145775</id>
    <revision>
      <id>802337</id>
      <parentid>649271</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T05:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4106" sha1="t2f5jg445wdzrqvg5lp01w3dey8fs8z" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name        = දිලංක ෂෙහාන් බන්ඩිසත්තමගේ
| image       =
| image_size  =
| caption     =
| birth_name  =  
| birth_date  =
| birth_place = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| death_date  =
| death_place =
| death_cause =
| resting_place =
| resting_place_coordinates =
| residence   = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality = {{ධජනිරූපකය|ශ්‍රී ලංකාව}} ශ්‍රී ලාංකික
| other_names = දිලංක ෂෙහාන්
| known_for   = මීටර් 1500 පිහිනුම් ශූරයා
| education   = [[නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ]]&lt;br&gt;[[ශ්‍රී ලංකා වයඹ විශ්වවිද්‍යාලය]]
| employer    = ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාව
| occupation  =
| title       =
| networth    =
| height      =
| weight      =
| term        =
| predecessor =  
| successor   =
| party       =
| boards      =
| religion    = බෞද්ධ
| spouse      =
| partner     =
| children    =
| parents     =
| relatives   =
| signature   =
| website     =
| footnotes   =
}}
'''දිලංක ෂෙහාන් බන්ඩිසත්තමගේ'''   ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: '''Dilanka Shehan Bandisaththamge''', '''Dilanka Shehan''') යනු  මීටර් 1500 පිහිනුම් ශූරයා, ශ්‍රී ලංකා වයඹ විශ්වවිද්‍යාලය හා ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදා ක්‍රීඩක.

දිලංක ෂෙහාන්  [[නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ]] ආදි සිසුවෙකි.

==ආශ්‍රිත==
* [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B7%85%E0%B6%B9_%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF_%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%94%E0%B7%84%E0%B6%BD%E0%B7%9A_%E0%B6%A0%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%9A%E0%B6%A7_%E0%B6%86%E0%B6%AF%E0%B7%92_%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%94_%E0%B6%BD%E0%B7%90%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B7%80 කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ චිරප්‍රකට ආදි සිසු ලැයිස්තුව]

* [https://www.kelimandala.lk/othersports/%E0%B6%B4/31-52865 පිහිනුම් තරග වාර්තා 5 ක් අලූත් වෙයි] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

* [https://www.worldaquatics.com/athletes/1036061/b-dilanka-shehan B Dilanka SHEHAN World Aquatics]

* [https://www.themorning.lk/articles/5Zuh77XzmRsivCoRVpQl Dilanka Shehan and Seneshi Herath shine at 5km sea-swim c’ship 2023]

* [https://www.dailynews.lk/2024/02/09/sports/390492/dilanka-smashes-sri-lanka-record-at-world-aquatic-cship/ Dilanka smashes Sri Lanka record at World Aquatic C’ship]

* [https://archives1.sundayobserver.lk/2023/03/05/sports/massive-splash-two-mile-sea-swim Massive splash at two-mile sea swim]

* [https://www.sundaytimes.lk/130616/sports/a-night-for-nalandas-bright-sports-stars-48377.html A night for Nalanda’s bright sports stars]

* [https://www.dailymirror.lk/amp/press-releases/Top-swimmers-compete-at-Mobitel-Sponsored-st-Annual-Mile-Sea-Swim/335-146934 Top swimmers compete at Mobitel Sponsored ‘81st Annual 2-Mile Sea Swim’]

{{DEFAULTSORT: දිලංක ෂෙහාන්, බන්ඩිසත්තමගේ}}   
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ]]</text>
      <sha1>t2f5jg445wdzrqvg5lp01w3dey8fs8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පරිශීලක:IDB.S/defcon</title>
    <ns>2</ns>
    <id>177842</id>
    <revision>
      <id>802352</id>
      <parentid>802277</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T06:18:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>upd</comment>
      <origin>802352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1091" sha1="pxhe2407wzciwhgi58txksgcdcydgte" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Vandalism information|prefix=User:IDB.S/}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;noinclude&gt;
{{Mbox
| name = name of the template
| demospace = other
| type  = delete
| image = [[File:Cmbox_deletion.png|40px]]
| imageright = none
| style=CSS values
| textstyle=CSS values
| text  = මෙම පිටුව මකා දැමීමෙන් වළකින්න. &lt;br/&gt; &lt;small&gt;මෙම පිටුව තුළින් විකියාව තුළ සිදුවන විනාශකාරී සිදුවීම් ප්‍රමාණය පෙන්වයි.&lt;/small&gt;
| small = none
| smallimage = none
| smallimageright = none
| smalltext  = මෙම පිටුව තුළින් විකියාව තුළ සිදුවන විනාශකාරී සිදුවීම් ප්‍රමාණය පෙන්වයි.
| plainlinks = yes
}}
&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{{1}}}
              | level = 5
              | sign = 06:18, 2026 ඔක්තෝබර් 24 (UTC)
              | info = පෙ.ව. 11.48 (SLST) [[User:IDB.S|IDB.S]]ට අනුව
            }}</text>
      <sha1>pxhe2407wzciwhgi58txksgcdcydgte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2025 වසරෙහි මරණ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178849</id>
    <revision>
      <id>802296</id>
      <parentid>799218</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T19:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>802296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165533" sha1="1zf4cog7co808d6qddqul9zek0b2bti" xml:space="preserve">{{යාවත්කාලීන කරන්න}}
2025 දී පහත සඳහන් කැපී පෙනෙන මරණ සිදු විය. නම් මරණ දිනය යටතේ, අකාරාදී පිළිවෙලට වාර්තා කර ඇත. සාමාන්‍ය ඇතුළත් කිරීමක් පහත අනුපිළිවෙලින් තොරතුරු වාර්තා කරයි:

නම, වයස, උපතේදී පුරවැසිභාවය ලැබූ රට, පසුව ජාතිකත්වය (අදාළ නම්), සටහන් කරන ලද විෂය, මරණයට හේතුව (දන්නා නම්) සහ යොමුවක්.

== ජනවාරි ==

=== 17 ===

=== 16 ===

* පෝල් ඩැනන්, 46, ඉංග්‍රීසි නළුවා (හොලියෝක්ස්).&lt;ref&gt;[https://news.sky.com/story/hollyoaks-star-paul-danan-dies-aged-46-13289367 Hollyoaks star Paul Danan dies aged 46]&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)
* හ්සී ෂි-චියන්, 72, තායිවාන ගුවන් සේවා විධායක, සභාපති (2016 සිට) සහ චයිනා එයාර්ලයින්ස් හි සභාපති (2019 සිට), හෘදයාබාධය.&lt;ref&gt;[https://money.udn.com/money/story/5612/8494259 華航董事長 由總經理高星潢代理] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250116061636/https://money.udn.com/money/story/5612/8494259 |date=2025-01-16 }} {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;

=== 15 ===

* ඇනා මාරියා ඇකර්මන්, 92, ඉතාලි නිළිය (ලෙ ඉන්චියෙස්ටේ ඩෙල් කොමිසාරියෝ මයිග්‍රෙට්, ද ස්කින්, '''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''ඕ රේ).&lt;ref&gt;[https://napoli.repubblica.it/cronaca/2025/01/15/news/anna_maria_ackermann_morta_attrice_eduardo-423941427/ Teatro, morta Anna Maria Ackermann: debuttò con Eduardo] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ස්ටෙෆනි ඒෆ්නර්, 48, ජර්මානු දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (2021 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.gruene-bundestag.de/presse/pm-januar-25/wir-trauern-um-stephanie-aeffner/ Wir trauern um Stephanie Aeffner] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* ක්‍රිස්ටෝපර් බෙන්ජමින්, 9''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''0, ඉංග්‍රීසි නළුවා (ඩොක්ටර් හූ, ජජ් ජෝන් ඩීඩ්, ද ප්ලේග් ඩෝග්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.doctorwhonews.net/2025/01/christopher_benjamin_1934_2025.html Christopher Benjamin 1934–2025]&lt;/ref&gt;''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''
* ඇලෙක්ස් බ්‍රාෂ්, 69, ස්කොට්ලන්ත පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ෆෝෆාර් මලල ක්‍රීඩා, රයිත් රෝවර්ස්, බ්‍රෙ''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''චින් සිටි).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Alex Brash |url=https://www.forfarathletic.co.uk/item/6260-alex-brash |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120171601/https://www.forfarathletic.co.uk/item/6260-alex-brash }}&lt;/ref&gt;
* ටොමී බ්‍රවුන්, 97, ඇමරිකානු බේස්බෝල් ක්‍රීඩිකාව (බෲක්ලින් ඩොජර්ස්, ෆිලඩෙල්ෆියා ෆිලීස්, චිකා''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''ගෝ කබ්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.si.com/mlb/tommy-brown-last-living-member-1947-brooklyn-dodgers-dies Tommy Brown, Last Living Member of 1947 Brooklyn Dodgers, Dies at 97]&lt;/ref&gt;
* ඇලෙජන්ඩ්‍රා ඩැරින්, 62, ආර්ජන්ටිනා නිළිය.&lt;ref&gt;[https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/murio-alejandra-darin-a-los-58-anos-nid15012025/ Murió la actriz Alejandra Darín a los 62 años] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* එම්. අසිසුල් හක්, 84, බංග්ලාදේශ පොලිස් නිලධා''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''රිනිය, පොලිස් පරීක්ෂක ජෙනරාල් (1996–1997).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former adviser Azizul Haque passes away |url=https://www.bssnews.net/others/238651 |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122030030/https://www.bssnews.net/others/238651 }}&lt;/ref&gt;
* ජැක් හොෆ්මන්, 19, ඇමරිකානු පාපන්දු ක්‍රීඩිකාව සහ පිළිකා පර්යේෂණ උපදේශක, ග්ලියෝමා.&lt;ref&gt;[https://nebraskapublicmedia.org/en/news/news-articles/jack-hoffman-loses-battle-with-brain-cancer/ Jack Hoffman dies after battling brain cancer for years]&lt;/ref&gt;
* ඩයෑන් ලැන්ග්ටන්, 77, ඉංග්‍රීසි නිළිය (හොලියෝක්ස්, ඔන්ලි ෆූල්ස් ඇන්ඩ් හෝර්ස්, ඊස්ට්එන්ඩර්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.lbc.co.uk/news/only-fools-and-horses-star-soap-legend-diane-langton-dies-77/ Only Fools and Horses star and soap legend Diane Langton dies aged 77]&lt;/ref&gt;
* ලී කුයි-හ්සියන්, 87, තායිවාන කවියා.&lt;ref&gt;[https://www.cna.com.tw/news/acul/202501150408.aspx 詩人李魁賢過世 享壽87歲] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* පැට්‍රීෂියා ලයිෆවුන්, 47, ප්‍රංශ කාටූන් ශිල්පිනිය.&lt;ref&gt;[https://www.livreshebdo.fr/article/patricia-lyfoung-lautrice-de-la-rose-ecarlate-est-decedee Patricia Lyfoung, l’autrice de « La Rose écarlate », est décédée] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ඊබ්‍රහිම් නබාවි, වයස අවුරුදු 66, ඉරාන උපහාසාත්මක ලේඛකයෙක්, ලේඛකයෙක් සහ දිනපොත් රචකයෙක්, සියදිවි නසා ගැනීම.&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/en/202501157443 Dissident Iranian satirist Ebrahim Nabavi commits suicide in Maryland]&lt;/ref&gt;
* ලින්ඩා නෝලන්, වයස අවුරුදු 65, අයර්ලන්ත ගායිකාවක්, නිළියක් සහ රූපවාහිනී පෞරුෂයක් (ද නෝලන්ස්), ද්විත්ව නියුමෝනියාව.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/articles/c1ezlgzj4vvo Singer Linda Nolan dies aged 65]&lt;/ref&gt;
* රිචඩ් රසල්, වයස අවුරුදු 79, ජැමෙයිකානු ටෙනිස් ක්‍රීඩකයෙක්, නියුමෝනියාව.&lt;ref&gt;[https://jamaica-gleaner.com/article/sports/20250115/jamaican-tennis-legend-richard-russell-has-died Jamaican tennis legend Richard Russell has died]&lt;/ref&gt;
* සයිඩ් මුහම්මද් අස්ගාර් ෂා, වයස අවුරුදු 75, පකිස්ථාන දේශපාලනඥයෙක්, එම්එන්ඒ (2013–2018).&lt;ref&gt;[https://www.24newshd.tv/15-Jan-2025/fomer-mna-syed-asghar-shah-passes-away Fomer MNA Syed Asghar Shah passes away]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* මංජුල් සිංහ, ඉන්දියානු රූපවාහිනී අධ්‍යක්ෂක (යේ ජෝ හායි සින්ඩගි, යේ හායි මුම්බායි මේරි ජාන්), හෘදයාබාධය.&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/tv-show-yeh-jo-hai-zindagis-veteran-filmmaker-manjul-sinha-passes-away-due-to-a-massive-heart-attack-producer-ashoke-pandit-extends-condolences/articleshow/117267578.cms TV show Yeh Jo Hai Zindagi's veteran filmmaker Manjul Sinha passes away due to a massive heart attack; Producer Ashoke Pandit extends condolences]&lt;/ref&gt;
* රොස්නි ස්මාර්ත්, වයස අවුරුදු 84, හයිටි දේශපාලනඥයෙක්, අගමැති (1996–1997).&lt;ref&gt;[https://www.alterpresse.org/spip.php?article31331 Haïti : Décès de l’ancien premier ministre Rosny Smarth] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* පී. ආර්. සුන්දරම්, වයස අවුරුදු 73, ඉන්දියානු දේශපාලනඥයෙක්, තමිල්නාඩු මන්ත්‍රී (1996–2006) සහ මන්ත්‍රී (2014–2019).&lt;ref&gt;[https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/former-rasipuram-mla-pr-sundaram-passes-away-at-73-819449 Former Rasipuram MLA PR Sundaram passes away at 73]&lt;/ref&gt;
* ජෙනොට් ස්වාර්ක්, වයස 85, ප්‍රංශ චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂ (ජාව්ස් 2, සුපර්ගර්ල්, සමවර් ඉන් ටයිම්).&lt;ref&gt;[https://thedailyjaws.com/news/jaws-2-director-jeannot-szwarc-passes-away-aged-85 Jaws 2 director Jeannot Szwarc passes away aged 85]&lt;/ref&gt;
* සරිගම විජි, වයස 76, ඉන්දියානු නළුවා (බෙලුවලද මැඩිලල්ලි, මානා මෙචිඩා සෝසේ, යමලෝකදල්ලි වීරප්පන්).&lt;ref&gt;[https://www.oneindia.com/entertainment/kannada-actor-sarigama-vijay-passes-away-4042811.html Kannada Actor Sarigama Viji Passes Away At 76l]&lt;/ref&gt;
* ගස් විලියම්ස්, වයස 71, ඇමරිකානු පැසිපන්දු ක්‍රීඩක (ගෝල්ඩන් ස්ටේට් වොරියර්ස්, සියැටල් සුපර්සොනික්ස්, වොෂින්ටන් බුලට්ස්), NBA ශූරයා (1979), ආඝාතයකින් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.seattletimes.com/sports/sonics/gus-williams-who-lead-sonics-to-nba-championship-dies-at-71/ Gus Williams, who led Sonics to NBA championship, dies at 71]&lt;/ref&gt;

=== 14 ===

* නෙලෝ අල්ටෝමරේ, වයස 61, කැනේඩියානු දේශපාලනඥයෙක්, මැනිටෝබා ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ සාමාජිකයෙක් (2019 සිට), හොඩ්ග්කින් ලිම්ෆෝමාව.&lt;ref&gt;[https://www.winnipegfreepress.com/breakingnews/2025/01/15/education-minister-altomare-dies-at-61 Education minister Altomare dies at 61]&lt;/ref&gt;
* නසාර් බිරියා, වයස 65, ඉරාන ෂියා පූජකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.asriran.com/fa/news/1029959/سقای-بی-ریا-درگذشت «سقای بی ریا» درگذشت] {{in lang|fa}}&lt;/ref&gt;
* ජෝන් බ්ලේක්මෝර්, වයස 88, ඉංග්‍රීසි ඡායාරූප ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://britishphotohistory.ning.com/profiles/blogs/john-blakemore-1936-2025 In passing: John Blakemore (1936-2025)]&lt;/ref&gt;
* ආතර් බ්ලෙසිට්, වයස 84, ඇමරිකානු ක්‍රිස්තියානි දේශකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://premierchristian.news/en/news/article/arthur-blessitt-the-world-s-farthest-walking-pilgrim-dies-at-84 World's farthest walking pilgrim Arthur Blessitt dies at 84]&lt;/ref&gt;
* ෆියුරියෝ කලම්බු, 94, ඉතාලි මාධ්‍යවේදියා (L'Unità) සහ දේශපාලනඥයා, නියෝජ්‍ය (1996–2001, 2008–2013) සහ සෙනෙට් සභික (2006–2008).&lt;ref&gt;[https://www.ilsole24ore.com/art/morto-fuorio-colombo-giornalista-e-parlamentare-AG02RIIC Morto Furio Colombo, giornalista e parlamentare] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ක්ජෙල් ග්ජර්සෙත්, 78, නෝර්වීජියානු නවකතාකරු සහ මාධ්‍යවේදියා.&lt;ref&gt;[https://www.aftenbladet.no/kultur/i/93nlk9/kjell-gjerseth-er-doed Kjell Gjerseth er død] {{in lang|nn}}&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)
* ඉෂාක් හලේවා, 84, තුර්කි රබ්බි, හකාම් බාෂි (2002 සිට).&lt;ref&gt;[https://bianet.org/haber/isak-haleva-chief-rabbi-of-turkey-dies-303602 Isak Haleva, Chief Rabbi of Turkey, dies]&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)
* ලැඩිස්ලාව් හුච්කෝ, 76, ස්ලෝවැක් රුතේනියානු ග්‍රීක කතෝලික ධූරාවලිය, චෙක් ජනරජයේ අපෝස්තලික එක්සාර්ච් (2003 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.cirkev.cz/zemrel-apostolsky-exarcha-reckokatolicke-cirkve-biskup-ladislav-hucko_48610 Zemřel apoštolský exarcha řeckokatolické církve biskup Ladislav Hučko] {{in lang|cs}}&lt;/ref&gt;
* මිචාල් ජැනිස්වෙව්ස්කි, 70, පෝලන්ත දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (1991–1993, 1997–2001).&lt;ref&gt;[https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/205959,Zmarl-Michal-Janiszewski-dzialacz-NSZZ-Solidarnosc-i-KPN.html Zmarł Michał Janiszewski – działacz NSZZ „Solidarność&quot; i KPN] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* සුරත් සිං ඛල්සා, 91, ඉන්දියානු-ඇමරිකානු දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයා.&lt;ref&gt;[https://www.ptcnews.tv/punjab-2/sikh-activist-advocate-of-bandi-singhs-surat-singh-khalsa-passes-away-at-91-4404401 Sikh activist, advocate of Bandi Singhs Surat Singh Khalsa passes away at 91]&lt;/ref&gt;
* හයින්ස් ක්ලූට්මියර්, වයස 82, ජර්මානු ක්‍රීඩා ඡායාරූප ශිල්පියා (ක්‍රීඩා නිදර්ශනය).&lt;ref&gt;[https://www.si.com/media/remembering-sports-illustrated-photographer-heinz-kluetmeier-iconic-career SI Photographer Heinz Kluetmeier’s Eye for the Iconic Made Him One of a Kind]&lt;/ref&gt;
* බෙනඩිටෝ ද ලීරා, වයස 82, බ්‍රසීලියානු දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (1995–1999, 2003–2019) සහ බාරා ද සාඕ මිගෙල් නගරාධිපති (2021 සිට), පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://g1.globo.com/al/alagoas/noticia/2025/01/14/morre-benedito-de-lira-em-maceio.ghtml Benedito de Lira, prefeito da Barra de São Miguel e pai de Arthur Lira, morre aos 82 anos em Maceió] {{in lang|pt}}&lt;/ref&gt;
* තෝමස් මැක්හග්, වයස 88, ඇමරිකානු නීතිවේදියෙක්, බටහිර වර්ජිනියාවේ අභියාචනාධිකරණයේ විනිසුරු (1981–1997, 2009–2013).&lt;ref&gt;[https://apnews.com/article/west-virginia-supreme-court-justice-thomas-mchugh-28ff1242594e155212e6655912b96bcc Former West Virginia Supreme Court Justice Thomas McHugh dies at 88]&lt;/ref&gt;
* මයිකල් මෙඩින්ගර්, වයස 83, ලක්සම්බර්ග් ඡායාරූප ශිල්පියෙක් සහ ඔලිම්පික් මධ්‍යම දුර ධාවකයෙක් (1964).&lt;ref&gt;[https://infos.rtl.lu/actu/luxembourg/a/2266943.html Le photographe luxembourgeois Michel Medinger est mort à 83 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ටෙඩි ඔසෙයි, වයස 87, ඝානා ජෑස් සැක්සෆෝනිස්ට් (ඔසිබිසා).&lt;ref&gt;[https://3news.com/showbiz/ghanaian-music-legend-teddy-osei-of-osibisa-passes-away-at-88/ Ghanaian music legend Teddy Osei of Osibisa passes away at 88]&lt;/ref&gt;
* හාන්ස් රීචෙල්ට්, වයස 99, ජර්මානු දේශපාලනඥයෙක්, වොක්ස්කැමර් සාමාජිකයෙක් (1950–1990).&lt;ref&gt;[https://www.tagesspiegel.de/berlin/im-alter-von-99-jahren-fruherer-ddr-minister-hans-reichelt-in-berlin-gestorben-13018387.html Im Alter von 99 Jahren: Früherer DDR-Minister Hans Reichelt in Berlin gestorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* තෝමස් පී. සැමන්, වයස 92, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, වර්මොන්ට් ආණ්ඩුකාර (1973–1977).&lt;ref&gt;[https://www.burlingtonfreepress.com/story/news/politics/2025/01/15/thomas-salmon-vermont-governor-uvm-president-death-obituary/77715944007/ 'He could walk with kings': Former Vermont Democratic Gov. Thomas Salmon dies at 92]&lt;/ref&gt;
* ටෝනි ස්ලැටරි, වයස 65, බ්‍රිතාන්‍ය නළුවා (ද ක්‍රයිං ගේම්, පීටර්ස් ෆ්‍රෙන්ඩ්ස්), විකට නළුවෙක් සහ රූපවාහිනී පෞරුෂයක් (කාගේ රේඛාවද එය කෙසේ වෙතත්?), හෘදයාබාධය.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Comedian Tony Slattery dies aged 65 after heart attack |url=https://www.aol.co.uk/comedian-tony-slattery-dies-aged-140227095.html |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250813110919/https://www.aol.co.uk/comedian-tony-slattery-dies-aged-140227095.html }}&lt;/ref&gt;
* ජූඩි තොන්ගෝරි, කෙන්යානු නීතිඥවරියක් සහ කාන්තා අයිතිවාසිකම් ක්‍රියාකාරිනියක්.&lt;ref&gt;[https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/01/renowned-family-lawyer-judy-thongori-passes-away-in-india/ Renowned Family Lawyer Judy Thongori Passes Away While Undergoing Treatment in India]&lt;/ref&gt;
* සයිමන් ටවුන්සෙන්ඩ්, වයස 79, ඕස්ට්‍රේලියානු රූපවාහිනී ඉදිරිපත් කරන්නියක් (සයිමන් ටවුන්සෙන්ඩ්ගේ වොන්ඩර් වර්ල්ඩ්, ටීවීටීවී), පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.abc.net.au/news/2025-01-15/simon-townsend-has-died-journalist-tv-presenter/104818750 Wonder World presenter and creator Simon Townsend dies aged 79]&lt;/ref&gt;

=== 13 ===

* එලිසියෝ ඇල්කොන්, 74, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, නිව් මෙක්සිකෝ නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (2009–2024), අක්මා පිළිකාව.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former New Mexico State Rep. Eliseo Alcon passes away |url=https://www.krqe.com/news/new-mexico/former-new-mexico-state-rep-eliseo-alcon-passes-away/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114090216/https://www.krqe.com/news/new-mexico/former-new-mexico-state-rep-eliseo-alcon-passes-away/ }}&lt;/ref&gt;
* නීල් බර්නාඩ්, 75, දකුණු අප්‍රිකානු බුද්ධි අංශ ප්‍රධානියා, ජාතික බුද්ධි සේවයේ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් (1979–1992), පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.news24.com/news24/southafrica/news/former-spy-boss-and-first-negotiator-for-a-democratic-sa-dr-niel-barnard-dies-at-75-20250113 Former spy boss and first negotiator for a democratic SA, Dr Niël Barnard, dies at 75]&lt;/ref&gt;
* ටෝනි බුක්, 90, ඉංග්‍රීසි පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් (බාත් සිටි, මැන්චෙස්ටර් නගරය) සහ කළමනාකරු (මැන්චෙස්ටර් නගරය).&lt;ref&gt;[https://www.mancity.com/news/club/tony-book-obituary-63872451 Tony Book: 1934–2025]&lt;/ref&gt;
* මාරියාමා කමාරා, 66, ගිනියානු දේශපාලනඥයෙක් සහ ව්‍යාපාරික කාන්තාවක්.&lt;ref&gt;[https://mosaiqueguinee.com/2025/01/urgent-lancienne-ministre-de-lagriculture-mariama-camara-soguipah-est-decedee-ce-lundi-au-maroc/ Urgent: l’ancienne Ministre de l’Agriculture Mariama Camara (SOGUIPAH) est décédée ce lundi au Maroc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250201033354/https://mosaiqueguinee.com/2025/01/urgent-lancienne-ministre-de-lagriculture-mariama-camara-soguipah-est-decedee-ce-lundi-au-maroc/ |date=2025-02-01 }} {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* වෝල්ටර් ඩොයිෂ්, 101, ඔස්ට්‍රියානු සංගීත විද්‍යාඥවරිය.&lt;ref&gt;[https://noe.orf.at/stories/3288844 Volksmusikforscher Walter Deutsch ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* නතාලි ඩුප්‍රී, 85, ඇමරිකානු ඉවුම් පිහුම් පොත් ලේඛිකාවක් සහ රූපවාහිනී පෞරුෂයක්.&lt;ref&gt;[https://roughdraftatlanta.com/2025/01/14/nathalie-dupree-southern-cookbook-author-chef-dies/ Legendary Southern cookbook author and chef Nathalie Dupree dies at 85]{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* බෙඩියා එනර් (tr), 70, තුර්කි නිළිය (යාප්‍රක් ඩොකුමු, කාරා පරා ආස්ක්, බානා සෙව්මේයි ඇන්ලට්).&lt;ref&gt;[https://www.anews.com.tr/celebrities/2025/01/14/turkish-actress-bedia-ener-dies-at-70 Turkish actress Bedia Ener dies at 70]&lt;/ref&gt; 
* පී. ෆ්ලූයිඩ්, වයස අවුරුදු 64, ඇමරිකානු රොක් සංගීතඥ (ස්පයිස් 24-7).&lt;ref&gt;[https://www.yahoo.com/news/bronx-man-found-beaten-death-000100974.html Bronx man found beaten to death in ambulette was groundbreaking rocker]&lt;/ref&gt;

* ටෝනි ග්‍රේෂම්, වයස අවුරුදු 84, ඕස්ට්‍රේලියානු ගොල්ෆ් ක්‍රීඩකයා, ආධුනික ශූරයා (1977).&lt;ref&gt;[https://www.golfnsw.org.au/news/2025/01/13/76636/vale-tony-gresham-oam/ Vale: Tony Gresham, OAM]&lt;/ref&gt;
* කීත් ග්‍රිෆිත්, වයස අවුරුදු 77, බාබඩියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ජාතික කණ්ඩායම) සහ කළමනාකරු (ජාතික කණ්ඩායම, එක්සත් ජනපද වර්ජින් දූපත් ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://barbadostoday.bb/2025/01/14/football-legend-grel-passes-on/ Football legend Grel passes on]&lt;/ref&gt;
* ෂම්සුදීන් හන්බබයෙව්, වයස අවුරුදු 85, අසර්බයිජානියානු දේශපාලනඥයා, නක්චිවන් ස්වයං පාලන ජනරජයේ අගමැති (1993–2000).&lt;ref&gt;[https://oxu.az/cemiyyet/semseddin-xanbabayev-defn-olundu Şəmsəddin Xanbabayev dəfn olundu] {{in lang|az}}&lt;/ref&gt;
* එල්ගාර් හොවාර්ත්, වයස අවුරුදු 89, ඉංග්‍රීසි කොන්දොස්තර, රචක සහ හොරණෑ වාදකයා.&lt;ref&gt;[https://www.4barsrest.com/news/61679/death-of-elgar-howarth Death of Elgar Howarth]&lt;/ref&gt;
* චාල්ස් ඊ. ජෙෆර්සන්, වයස අවුරුදු 79, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයා, ඉලිනොයිස් නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජික (2001–2014).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former Illinois State Representative Chuck Jefferson dies at 79 |url=https://www.mystateline.com/news/local-news/former-illinois-state-representative-chuck-jefferson-dies-at-79/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117034511/https://www.mystateline.com/news/local-news/former-illinois-state-representative-chuck-jefferson-dies-at-79/ }}&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  චාල්ස් ක්ලයිබර්, වයස අවුරුදු 82, ස්විට්සර්ලන්ත රජයේ නිලධාරියෙක්, අධ්‍යාපන රාජ්‍ය ලේකම් (1997–2007).&lt;ref&gt;[https://www.letemps.ch/suisse/deces-de-charles-kleiber-architecte-du-paysage-academique-suisse Décès de Charles Kleiber, architecte du paysage académique suisse] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රැන්කෝ පිපර්නෝ, වයස අවුරුදු 82, ඉතාලි භෞතික විද්‍යාඥ සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරික, පොටෙරේ ඔපෙරායෝ හි සම-නිර්මාතෘ.&lt;ref&gt;[https://www.ilpost.it/2025/01/14/morto-franco-piperno/ È morto a 82 anni Franco Piperno, tra i fondatori del gruppo di sinistra extraparlamentare Potere operaio] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* පලවලස රාජසේකරම්, වයස අවුරුදු 80, ඉන්දියානු දේශපාලනඥයා, ආන්ද්‍ර ප්‍රදේශ් මන්ත්‍රී (1976–1982, 1994–1999).&lt;ref&gt;[https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/veteran-politician-palavalasa-rajasekharam-passes-away-937059 Veteran politician Palavalasa Rajasekharam passes away]&lt;/ref&gt;

* රොල්ෆ් ෂ්වීගර්, වයස අවුරුදු 80, ස්විස් දේශපාලනඥයා, රාජ්‍ය කවුන්සිලයේ සාමාජික (1999–2011).&lt;ref&gt;[https://www.watson.ch/schweiz/gesellschaft-politik/445714126-ex-fdp-praesident-rolf-schweiger-ist-tot Ex-FDP-Präsident Rolf Schweiger ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* ඇන්ඩ්‍රේ සොලී, වයස අවුරුදු 77, බෙල්ජියම් කතුවරයා සහ චිත්‍ර ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/01/13/andre-sollie-overleden-schrijver-dichter-illustrator/ Bekroonde jeugdschrijver en illustrator André Sollie (77) overleden] {{in lang|nl-BE}}&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* මයිකයිලෝ ස්ටෙල්මාක්, වයස අවුරුදු 58, යුක්‍රේන පාපන්දු ක්‍රීඩක (ඩයිනමෝ කියෙව්, ෂක්තාර් ඩොනෙට්ස්ක්) සහ කළමනාකරු (කාර්කිව්).&lt;ref&gt;[https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1736779081-pomer-eksgravec-kiyivskogo-dinamo-i-shahtarya-yomu-ne-bulo-60-ti.html Помер ексгравець київського Динамо і Шахтаря. Йому не було 60-ти] {{in lang|uk}}&lt;/ref&gt;
* හිල්පාස් සුලින්, වයස අවුරුදු 90, ෆින්ලන්ත අයිස් හොකී ක්‍රීඩක සහ පුහුණුකරු (HPK).&lt;ref&gt;[https://hpk.fi/suru-uutinen-hpk-hall-of-fame-jasen-hilpas-sulin-on-poissa/ Suru-uutinen: HPK Hall of Fame jäsen Hilpas Sulin on poissa] {{in lang|fi}}&lt;/ref&gt;
* ක්ජෙල් ස්වින්ඩ්ලන්ඩ්, වයස අවුරුදු 91, නෝර්වීජියානු දේශපාලනඥයා, වෙස්ට්-ඇග්ඩර් ප්‍රාන්ත නගරාධිපති (1995–1999).&lt;ref&gt;[https://www.nrk.no/sorlandet/kjell-svindland-er-dod-1.17204237 Kjell Svindland er død] {{in lang|no}}&lt;/ref&gt;
* ඔලිවියෙරෝ ටොස්කානි, වයස අවුරුදු 82, ඉතාලි ඡායාරූප ශිල්පියා, ඇමයිලොයිඩෝසිස් සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/c99yr0g4j17o Oliviero Toscani, Benetton's shock photographer, dies aged 82]&lt;/ref&gt;
* විසෙන්ට් වේගා, වයස අවුරුදු 69, වෙනිසියුලානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ඩිපෝර්ටිවෝ ඉතාලි කැරකස්, පෘතුගීසි ඇකරිගුවා, ජාතික කණ්ඩායම), දියවැඩියාවෙන් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.balonazos.com/fallecio-vicente-vega-gloria-del-futbol-profesional-venezolano-y-de-la-vinotinto/ Falleció Vicente Vega, gloria del futbol profesional venezolano y de la Vinotinto] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* බක් වයිට්, වයස අවුරුදු 94, ඇමරිකානු සංගීතඥයා (සුදු ජාතිකයින්).&lt;ref&gt;[https://savingcountrymusic.com/country-music-patriarch-buck-white-has-died-at-94/ Country Music Patriarch Buck White Has Died At 94]&lt;/ref&gt;

=== 12 ===

* පීටර් බ්‍රවුන්, වයස අවුරුදු 83, ස්කොට්ලන්ත රග්බි සංගම් ක්‍රීඩකයා (ග්ලාස්ගෝ, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.theoffsideline.com/pc-brown/?srsltid=AfmBOophfd_boZAF-udY2mSc66IHZoJrrtcXg9CRbai30NII3SXGh7Co Scotland loses another giant with the death of Peter ‘PC’ Brown]&lt;/ref&gt;
* ලෙස්ලි චාර්ල්සන්, වයස අවුරුදු 79, ඇමරිකානු නිළිය (සාමාන්‍ය රෝහල, ආදරය යනු බොහෝ සෙයින් අලංකාර වූ දෙයක්, ඩොල්ෆින් දිනය).&lt;ref&gt;[https://variety.com/2025/tv/news/leslie-charleson-general-hospital-dies-79-1236272564/ Leslie Charleson, ‘General Hospital’ Icon Known as Monica Quartermaine, Dies at 79]&lt;/ref&gt;
* හස්ජිම් ජලාල්, වයස අවුරුදු 90, ඉන්දුනීසියානු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයා.&lt;ref&gt;[https://en.antaranews.com/news/341158/hasjim-djalal-an-architect-of-unclos-passes-away-at-90 Hasjim Djalal, an architect of UNCLOS, passes away at 90]&lt;/ref&gt;
* ජැකී ෆැරී, වයස අවුරුදු 58, ඇමරිකානු සංගීත කළමනාකරු සහ රූපවාහිනී සත්කාරක (සුපෙරොක්), පෙනහළු රෝගය.&lt;ref&gt;[https://www.billboard.com/music/music-news/jackie-farry-dead-frances-bean-cobain-nanny-label-veteran-dies-obituary-1235874683/ Jackie Farry, Frances Bean Cobain’s Nanny, 1990s Music Industry Veteran, Dies at 58]&lt;/ref&gt;
* ආර්නෝල්ඩ් ෆ්‍රොලොව්, වයස අවුරුදු 74, ඕස්ට්‍රේලියානු ගුවන් විදුලි පෞරුෂය, අග්න්‍යාශය සහ අක්මා පිළිකා.&lt;ref&gt;[https://www.abc.net.au/news/2025-01-13/arnold-frolows-triple-j-music-director-dead-double-jay/104811632 Arnold Frolows, long time triple j music director, dies at 74]&lt;/ref&gt;
* මොනිරේ ගෝර්ජි, 95–96, ඉරාන ගුරුවරියක් සහ මුජ්තාහිඩ්, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ අවසාන සමාලෝචනය සඳහා වූ සභාවේ සාමාජික (1979).&lt;ref&gt;[https://www.sharghdaily.com/بخش-سیاست-6/959566-درگذشت-تنها-زن-نماینده-مجلس-خبرگان-در-ایران درگذشت تنها زن نماینده مجلس خبرگان در ایران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250115062036/https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-6/959566-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%B2%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 |date=2025-01-15 }} {{in lang|fa}}&lt;/ref&gt;
* මාර්ක් ඉසු, වයස අවුරුදු 70, ඇමරිකානු ජෑස් ද්විත්ව බාස් වාදකයෙක් සහ නිර්මාපකයෙක්, මහා අන්ත්‍ර පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.sfchronicle.com/entertainment/article/mark-izu-obit-20034770.php Mark Izu, bassist and composer at the center of the Asian American arts movement, dies at 70]&lt;/ref&gt;
* මන්දා ජගනාත්, වයස අවුරුදු 73, ඉන්දියානු දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (1998–2014).&lt;ref&gt;[https://www.gulte.com/political-news/334798/ex-mp-jagannadham-passes-away Ex-MP Jagannadham Passes Away]&lt;/ref&gt;
* ක්ලෝඩ් ජර්මන් ජූනියර්, වයස අවුරුදු 90, ඇමරිකානු නළුවා (ද ඉයර්ලින්, ඉන්ට්‍රූඩර් ඉන් ද ඩස්ට්, රියෝ ග්‍රෑන්ඩ්).&lt;ref&gt;[https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/claude-jarman-dead-yearling-juvenile-oscar-1236107296/ Claude Jarman Jr., Young Star of ‘The Yearling,’ Dies at 90]&lt;/ref&gt;
* රොබට් මැක්‍රේ, වයස අවුරුදු 79, ඇමරිකානු නළුවා (චියර්ස්, තැන්ක්ස්, රැප්සිටී ස්ට්‍රීට් කිඩ්ස්: බිලීව් ඉන් සැන්ටා).&lt;ref&gt;[https://neptunesociety.com/obituaries/sherman-oaks-ca/robert-ward-12196502 Robert Machray Ward]&lt;/ref&gt;
* ජෙෆ්රි ඒ. මේයර්, වයස අවුරුදු 61, ඇමරිකානු නීතිවේදියෙක්, කනෙක්ටිකට් දිස්ත්‍රික්කය සඳහා එක්සත් ජනපද දිස්ත්‍රික් උසාවියේ විනිසුරු (2014 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.law360.com/legalindustry/articles/2283592/u-s-district-judge-jeffrey-a-meyer-dies-at-61 U.S. District Judge Jeffrey A. Meyer Dies At 61]&lt;/ref&gt;
* ඩැරල් පියර්ස්, වයස අවුරුදු 64, ඕස්ට්‍රේලියානු පැසිපන්දු ක්‍රීඩකයා (ඇඩිලේඩ් 36ers).&lt;ref&gt;[https://www.adelaide36ers.com/news/vale-darryl-pearce Vale: Darryl Pearce]&lt;/ref&gt;
* ජෑන් රැන්ඩල්ස්, වයස 79, ඕස්ට්‍රේලියානු දිගු දුර ධාවකයා, පැරාලිම්පික් ශූරයා (1984).&lt;ref&gt;[https://australiansportreflections.com/2021/12/08/australian-first-female-paralympic-marathon-gold-medallist-jan-randles-journey/ Australian First Female Paralympic Marathon Gold Medallist: Jan Randles Journey]&lt;/ref&gt;
* කීත් රේනර්, වයස 95, ඕස්ට්‍රේලියානු ඇන්ග්ලිකන් පූජකවරයා, ඕස්ට්‍රේලියාවේ ප්‍රයිමේට් (1991–1999).&lt;ref&gt;[https://tma.melbourneanglican.org.au/2025/01/significant-anglican-and-instrument-of-god-bishop-keith-rayner-dies/ Significant Anglican and ‘instrument of God’: Bishop Keith Rayner dies]&lt;/ref&gt;
* ඉසාස් රොඩ්‍රිගස්, වයස 82, වෙනිසියුලානු නීතිඥ සහ දේශපාලනඥයා, උප ජනාධිපති (2000) සහ නීතිපති (2000–2007).&lt;ref&gt;[https://www.ntn24.com/noticias-actualidad/murio-el-exfiscal-isaias-rodriguez-el-acusador-del-regimen-chavista-y-cerebro-de-toda-la-narrativa-del-caso-anderson-532935 Murió el exfiscal Isaías Rodríguez, el acusador del régimen chavista y cerebro de toda la narrativa del caso Anderson] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ස්ටුවර්ට් ස්පෙන්සර්, වයස 97, ඇමරිකානු දේශපාලන උපායමාර්ගික.&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/obituaries/story/2025-01-13/stuart-spencer-republican-strategist-who-helped-launch-ronald-reagan-obituary Stuart Spencer, GOP strategist who helped Reagan become California governor, 40th president, dies]&lt;/ref&gt;
* ලින් ටේලර්-කෝබට්, වයස 78, ඇමරිකානු නර්තන ශිල්පිනිය (ෆුට්ලූස්, ස්විං!, ටයිටැනික්).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Famed 'Footloose' choreographer Lynne Taylor-Corbett has died |url=https://denvergazette.com/arts-entertainment/footloose-choreographer-lynne-taylor-corbett-obituary/article_0aab2ff4-d2a3-11ef-8afc-df132b4cf3c4.html |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122110644/https://denvergazette.com/arts-entertainment/footloose-choreographer-lynne-taylor-corbett-obituary/article_0aab2ff4-d2a3-11ef-8afc-df132b4cf3c4.html }}&lt;/ref&gt;
* ඉවානා වොන්ඩ්‍රොවිකෝවා (cs), වයස 80, චෙක් නිළිය.&lt;ref&gt;[https://www.novinky.cz/clanek/kultura-divadlo-zemrela-herecka-ivana-vondrovicova-40504732 Zemřela herečka Ivana Vondrovicová] {{in lang|cs}}&lt;/ref&gt;
* කිම් යාරොෂෙව්ස්කායා, වයස 101, රුසියානු-උපත ලද කැනේඩියානු නිළිය (ෆැන්ෆ්‍රෙලුච්, පාස්-පාර්ට්අවුට්, හෝම් ෆයර්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.lequotidien.com/arts/2025/01/12/la-comedienne-kim-yaroshevskaya-seteint-a-101-ans-2PBMB3SQ2VGJ7BUH2RKPME3TOY/ La comédienne Kim Yaroshevskaya s’éteint à 101 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;

=== 11 ===

* රාʼනෝ අබ්දුල්ලායෙවා, වයස 89, උස්බෙක් ඉතිහාසඥයා.&lt;ref&gt;[https://vesti.uz/v-moskve-umerla-rano-abdullaeva/ В Москве умерла Рано Абдуллаева] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* බෙරිල් ඇන්තනි ජූනියර්, වයස 86, ඇමරිකානු නීතිඥ සහ දේශපාලනඥයා, එක්සත් ජනපද නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජික (1979–1993).&lt;ref&gt;[https://www.nwaonline.com/news/2025/jan/14/beryl-anthony-longtime-us-congressman-from/ Beryl Anthony, longtime U.S. congressman from Arkansas, dead at 86]&lt;/ref&gt;
* ලින්ඩා බර්න්ස් බෝල්ටන්, වයස 76, ඇමරිකානු හෙදියක් සහ සෞඛ්‍ය සේවා පරිපාලක (සීඩාර්ස්-සිනායි වෛද්‍ය මධ්‍යස්ථානය).&lt;ref&gt;[https://www.cedars-sinai.org/newsroom/a-tribute-linda-burnes-bolton-drph-rn-faan-1948--2025/ A Tribute: Linda Burnes Bolton, DrPH, RN, FAAN, 1948 – 2025]&lt;/ref&gt;
* මාටි ඩිමෙරිට්, වයස 71, ඇමරිකානු බේස්බෝල් ක්‍රීඩක සහ පුහුණුකරු (සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ජයන්ට්ස්, චිකාගෝ කබ්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.newsweek.com/sports/mlb/former-bounty-hunter-turned-mlb-pitching-coach-nicknamed-mad-dog-passes-away-2013659 Former Bounty Hunter Turned MLB Pitching Coach Nicknamed 'Mad Dog' Passes Away]&lt;/ref&gt;
* කිටී ෆ්ලින්, වයස 98, අයර්ලන්ත ඉතිහාසඥ සහ කතුවරිය.&lt;ref&gt;[https://rip.ie/death-notice/kitty-flynn-westmeath-kilbeggan-581482 Kitty Flynn]&lt;/ref&gt;
* ගුර්ප්‍රීත් ගෝගි, වයස 57, ඉන්දියානු දේශපාලනඥයා, පන්ජාබ් මන්ත්‍රී (2022 සිට), වෙඩි තබා ඇත.&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/india/aap-punjab-mla-gurpreet-bassi-gogi-dies-of-gunshot-wounds/articleshow/117132567.cms AAP Punjab MLA Gurpreet Bassi Gogi dies of gunshot wounds]&lt;/ref&gt;
* ඉන්ද්‍රදාස හෙට්ටිආරච්චි, වයස 97, ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයා.&lt;ref&gt;[https://www.dailymirror.lk/obituaries/DESHABANDU-INDRADASA-HETTIARACHCHI/378-300007# Deshabandu Indradasa Hettiarachchi]&lt;/ref&gt;
* රයින් ජෑන් හෝක්ස්ට්‍රා, වයස 83, ලන්දේසි නීතිවේදියෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.trouw.nl/politiek/rein-jan-hoekstra-1941-2025-was-jarenlang-de-meest-invloedrijke-man-van-nederland~bf521ee2/ Rein Jan Hoekstra (1941-2025) was jarenlang de ‘meest invloedrijke’ man van Nederland] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* බොබී කෙනඩි, 87, ස්කොට්ලන්ත පාපන්දු ක්‍රීඩක (මැන්චෙස්ටර් නගරය, කිල්මර්නොක්) සහ කළමනාකරු (ග්‍රිම්ස්බි නගරය).&lt;ref&gt;[https://www.mancity.com/news/club/former-city-defender-bobby-kennedy-passes-away-63872199 Bobby Kennedy: 1937-2025]&lt;/ref&gt;
* මාරියෝ ක්ලෙමන්ස්, 88, චෙක් කොන්දොස්තර (චිත්‍රපට සංධ්වනි වාද්‍ය වෘන්දය) සහ මෙහෙයවීමේ අධ්‍යාපනඥයා.&lt;ref&gt;[https://www.memoryofnations.eu/en/klemens-mario-1936 Master of Fine Arts Mario Klemens * 1936  †︎ 2025]&lt;/ref&gt;
* සෝරා පැලෝවා, 77, ස්ලෝවැක් වීදුරු කලාකරුවා.&lt;ref&gt;[https://dennikn.sk/minuta/4403688/ Umelkyňa, sochárka a pedagogička Zora Palová zomrela vo veku 77 rokov] {{in lang|sk}}&lt;/ref&gt;
* කියු ඩහොං, 94, චීන වෙරළබඩ සහ අක්වෙරළ ඉංජිනේරු, චීන විද්‍යා ඇකඩමියේ සාමාජිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.stdaily.com/web/gdxw/2025-01/11/content_285082.html 痛别！邱大洪院士逝世] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* ටයිනි රූයිස්, 67, ලන්දේසි පාපන්දු ක්‍රීඩකයා සහ කළමනාකරු (ෆෝචූනා සිටාර්ඩ්, එම්වීවී මාස්ට්‍රිච්ට්, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍ය ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://fortunasittard.nl/nieuws/fortunees-tini-ruijs-67-overleden Tiny Ruijs overleden] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* බාබරා රයිල්ස්කා, 88, පෝලන්ත නිළිය.&lt;ref&gt;[https://kultura.onet.pl/film/nie-zyje-ikona-polskiego-kina-barbara-rylska-odeszla-w-wieku-89-lat/eh4sz6x Nie żyje ikona polskiego kina. Barbara Rylska odeszła w wieku 89 lat] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* ෆෙරෙයිඩූන් ෂාබස්යාන්, 82, ඉරාන නිර්මාපකයෙකු සහ කොන්දොස්තර, ශ්වසන රෝගය.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Renowned Iranian musician Fereydoun Shahbazian passes away at 82 |url=https://ifpnews.com/renowned-iranian-musician-fereydoun-shahbazian-82/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250111123441/https://ifpnews.com/renowned-iranian-musician-fereydoun-shahbazian-82/ }}&lt;/ref&gt;

=== 10 ===

* කොලින් කාටර්, 76, බ්‍රිතාන්‍ය සංගීතඥ (ෆ්ලෑෂ්).&lt;ref&gt;[https://dmme.net/colin-carter-passed-away/ Colin Carter Passed Away]&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රෑන්ක් සිකුටෝ, 74–75, ඉතාලි-ඕස්ට්‍රේලියානු ව්‍යාපාරික විධායක, ජාතික ඕස්ට්‍රේලියානු බැංකුවේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී (1999–2004).&lt;ref&gt;[https://www.nationaltribune.com.au/statement-on-passing-of-former-nab-ceo-frank-cicutto/ Statement On Passing Of Former NAB CEO Frank Cicutto]&lt;/ref&gt;
* යෙව්ජීනියා ඩොබ්‍රොවොල්ස්කායා, වයස අවුරුදු 60, රුසියානු නිළිය (ක්වීන් මාර්ගොට්, නිළිය, ද අයිරනි ඔෆ් ෆේට් 2), පිළිකා සහ හෘදයාබාධ වලින් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/society/10/01/2025/678147e59a79472b64f7a234 Умерла Евгения Добровольская] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* මිලාන් ෆෙරනෙක්, වයස අවුරුදු 60, චෙක් දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (2017 සිට), වකුගඩු පිළිකා.&lt;ref&gt;[https://ct24.ceskatelevize.cz/clanek/domaci/zemrel-poslanec-milan-feranec-356984 Zemřel poslanec Milan Feranec] {{in lang|cs}}&lt;/ref&gt;
* රයිමොන්ඩෝ ගලුප්පෝ, වයස අවුරුදු 78, ඉතාලි දේශපාලනඥයා, සෙනෙට් සභික (1992–1994).&lt;ref&gt;[https://www.fise.it/federazione/news-la-federazione/archivio-news-la-federazione/20554-addio-a-raimondo-galuppo.html Addio a Raimondo Galuppo] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* හොරසියෝ ගොන්සාලෙස් ඩි ලාස් කැසාස්, වයස අවුරුදු 82, මෙක්සිකානු දේශපාලනඥයා, නියෝජ්‍ය (1988–1991).&lt;ref&gt;[https://eldiariodedelicias.mx/local/2025/jan/10/fallece-el-exalcalde-de-delicias-horacio-gonzalez-de-las-casas-667203.html Fallece el exalcalde de Delicias, Horacio González de las Casas] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* වයිනන්ඩ් හැවෙන්ගා, වයස අවුරුදු 59, දකුණු අප්‍රිකානු ඩාර්ට්ස් ක්‍රීඩකයා.&lt;ref&gt;[https://www.pdc.tv/news/2025/01/10/south-africas-first-world-championship-representative-havenga-passes-away South Africa's first World Championship representative Havenga passes away]&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* තෙල්මා හොප්කින්ස්, වයස අවුරුදු 88, උතුරු අයර්ලන්ත උස පැනීමේ ක්‍රීඩිකාව, ඔලිම්පික් රිදී පදක්කම්ලාභී (1956).&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/athletics/articles/c4gxvj91vnxo Olympic high jump silver medallist Hopkins dies]&lt;/ref&gt;
* ජෝස් ජිමිනෙස්, වයස අවුරුදු 76, පුවර්ටෝ රිකෝ දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයෙක්, යන්ග් ලෝඩ්ස් හි නිර්මාතෘ.&lt;ref&gt;[https://chicago.suntimes.com/obituaries/2025/01/11/jose-cha-cha-jimenez-human-rights-activist-and-former-chair-of-young-lords-organization-dead-at-76 José 'Cha Cha' Jiménez, human rights activist and former chair of Young Lords organization, dead at 76]&lt;/ref&gt;
* ටෙඩ් කිල්මුරේ, වයස අවුරුදු 90, ඕස්ට්‍රේලියානු පාපන්දු ක්‍රීඩක (නැගෙනහිර පර්ත්).&lt;ref&gt;[https://eastperthfc.com.au/news/25926/vale-ted-kilmurray Vale Ted Kilmurray]&lt;/ref&gt;

* ඇන්ඩ්‍රෙජ් ක්‍රස්නිකි, වයස අවුරුදු 75, පෝලන්ත ක්‍රීඩා ක්‍රියාකාරිකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2025-01-11/nie-zyje-andrzej-krasnicki-byly-prezes-pkol-mial-75-lat/ Nie żyje Andrzej Kraśnicki. Były prezes PKOl miał 75 lat] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* ස්ටෙෆාන් ක්‍රසොවිට්ස්කි, වයස අවුරුදු 89, රුසියානු කවියෙක්, පරිවර්තකයෙක් සහ පූජකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.svoboda.org/a/umer-poet-svyaschennik-religioznyy-deyatelj-stanislav-krasovitskiy/33271216.html Умер поэт, священник, религиозный деятель Станислав Красовицкий] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* රොජර් ලෙබ්‍රාන්චු, වයස අවුරුදු 102, ප්‍රංශ ඔලිම්පික් ඔරු පැදීමේ ක්‍රීඩකයෙක් (1948).&lt;ref&gt;[https://www.lequipe.fr/Aviron/Actualites/Doyen-des-porteurs-de-la-flamme-olympique-lors-des-jo-2024-roger-lebranchu-est-mort/1531261 Doyen des porteurs de la flamme olympique lors des JO 2024, Roger Lebranchu est mort] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* සර් චාල්ස් ලෙපානි, වයස අවුරුදු 77, පැපුවා නිව්ගිනියානු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයා.&lt;ref&gt;[https://www.postcourier.com.pg/former-diplomat-sir-charles-lepani-passes-away/ Former diplomat Sir Charles Lepani passes away]&lt;/ref&gt;
* ජෝන්ස් පී. මැඩෙයිරා, වයස අවුරුදු 80, ට්‍රිනිඩෑඩියානු මාධ්‍යවේදියා (ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ ගාඩියන්).&lt;ref&gt;[https://www.guardian.co.tt/news/jones-p-madeira-pioneering-journalist-and-broadcasting-legend-dies-at-80-6.2.2205037.ab86e2c880 Jones P Madeira, pioneering journalist and broadcasting legend, dies at 80]&lt;/ref&gt;
* ෆීලික්ස් මැන්ටිලා, වයස අවුරුදු 90, පුවර්ටෝ රිකෝ බේස්බෝල් ක්‍රීඩකයෙක් (මිල්වෞකි බ්‍රේව්ස්, බොස්ටන් රෙඩ් සොක්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.mlbtraderumors.com/2025/01/felix-mantilla-passes-away.html Felix Mantilla Passes Away]&lt;/ref&gt;
* බිල් මැකාර්ට්නි, වයස අවුරුදු 84, ඇමරිකානු ප්‍රසිද්ධ පාපන්දු පුහුණුකරු (කොලරාඩෝ බෆලෝස්), ඩිමෙන්ශියාවෙන් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Bill McCartney, former championship-winning head coach at Colorado, dies at age 84 |url=https://ca.sports.yahoo.com/news/bill-mccartney-former-championship-winning-head-coach-at-colorado-dies-at-age-84-052254130.html |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114140334/https://ca.sports.yahoo.com/news/bill-mccartney-former-championship-winning-head-coach-at-colorado-dies-at-age-84-052254130.html }}&lt;/ref&gt;
* සෑම් මුවර්, වයස 89, ඇමරිකානු ප්‍රසිද්ධ ගායක-ගීත රචක (සෑම් සහ ඩේව්), ශල්‍යකර්මයෙන් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.rollingstone.com/music/music-news/sam-moore-sam-and-dave-soul-man-dead-obituary-1235140865/ Sam Moore, Soul Man Who Scored Hits With Sam and Dave, Dead at 89]&lt;/ref&gt;
* පැකිටා ඕර්ස් (එස්), වයස 96, ස්පාඤ්ඤ ඖෂධවේදිනියක් සහ රූපලාවන්‍ය ව්‍යාපාරික කාන්තාවක්.&lt;ref&gt;[https://www.abc.es/estilo/belleza/muere-paquita-ors-farmaceutica-pionera-cosmetica-botanica-20250110164058-nt.html Muere Paquita Ors, la farmacéutica pionera de la cosmética botánica y la divulgación en medios] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ලොන්ගින් පැස්ටූසියාක්, වයස 89, පෝලන්ත දේශපාලනඥයෙක් සහ ඉතිහාසඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114884,31608771,nie-zyje-longin-pastusiak-byly-marszalek-senatu-mial-89-lat.html Nie żyje Longin Pastusiak. Były marszałek Senatu miał 89 lat] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* ඇනටෝලි පාටා, වයස 66, රුසියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් (ඩයිනමෝ ස්ටැව්රොපොල්, කුබන් ක්‍රස්නෝඩර්) සහ කළමනාකරු (ඩයිනමෝ ස්ටැව්රොපොල්).&lt;ref&gt;[https://pfckuban.ru/news/nashi-poteri-/ Наши потери….] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250111105733/https://pfckuban.ru/news/nashi-poteri-/ |date=2025-01-11 }} {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* ජීන්-ලූක් පෙටිට්‍රෙනෝඩ්, වයස 74, ප්‍රංශ ආහාර විචාරක සහ රූපවාහිනී ඉදිරිපත් කරන්නා.&lt;ref&gt;[https://www.francetvinfo.fr/culture/cuisine-et-gastronomie/le-journaliste-gastronomique-jean-luc-petitrenaud-ancien-animateur-d-emissions-culinaires-est-mort-a-l-age-de-74-ans_7005968.html Le journaliste gastronomique Jean-Luc Petitrenaud, ancien animateur d'émissions culinaires, est mort à l'âge de 74 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ෂියු කා-චුන්, වයස 55, හොංකොං ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාකාරිකයෙක්, එම්එල්සී (2016–2020), ආමාශ පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.rfa.org/cantonese/news/htm/hongkong-shiu-ka-chun-death-01092025133836.html 港前立法會議員邵家臻因胃癌病逝　終年55歲] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* නෙල්සන් සිල්වා පැචෙකෝ, වයස 80, උරුගුවේ උපන් කොලොම්බියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් (ස්පෝර්ටිවෝ ඉතාලියානෝ, ටයිග්‍රේ, කොලොම්බියා ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.infobae.com/colombia/deportes/2025/01/10/fallecio-nelson-silva-pacheco-idolo-del-junior-y-figura-clave-del-subcampeonato-de-colombia-en-la-copa-america-1975/ Falleció Nelson Silva Pacheco, ídolo del Junior y figura clave del subcampeonato de Colombia en la Copa América] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* එයිනාර් ඔලව් ස්කොගොල්ට්, 77, නෝර්වීජියානු දේශපාලනඥයා, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (1989-2001).&lt;ref&gt;[https://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representant/?perid=EOS&amp;tab=Biography Skogholt, Einar Olav (1947-2025)] {{in lang|no}}&lt;/ref&gt;

=== 9 ===

* ඇන්ඩ්‍රෙජ් මේරියන් බාර්ට්සාක්, වයස අවුරුදු 79, පෝලන්ත කලාකරුවෙක් සහ අධ්‍යාපනඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://dzienniklodzki.pl/zmarl-profesor-andrzej-marian-bartczak-lodzki-artysta-i-pedagog/ar/c13-19030818 Zmarł profesor Andrzej Marian Bartczak, łódzki artysta i pedagog] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* බ්ලැක් බාර්ට්, වයස අවුරුදු 76, ඇමරිකානු වෘත්තීය මල්ලවපොර (NWA), මහා අන්ත්‍ර පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://slamwrestling.net/index.php/2025/01/09/black-bart-dies-at-76/ Black Bart dies at 76]&lt;/ref&gt;
* බිල් බයර්ජ්, වයස අවුරුදු 86, ඇමරිකානු නළුවා (''[[:en:Ernest_Saves_Christmas|Ernest Saves Christmas]]'', ''[[:en:Ernest_Goes_to_Jail|Ernest Goes to Jail]]'', ''[[:en:Ernest_Scared_Stupid|Ernest Scared Stupid]]'') සහ විකට නළුවා.&lt;ref&gt;[https://deadline.com/2025/01/bill-byrge-dies-bobby-ernest-movies-age-92-1236253707/ Bill Byrge Dies; Actor From ‘Ernest’ Movies Was 92]&lt;/ref&gt;
* මාරියස් සියුගරින්, වයස අවුරුදු 75, රුමේනියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ස්ටීවා බුකුරෙස්ටි, එෆ්සී බ්‍රසොව්, ප්‍රොග්‍රෙසුල් බුකුරෙස්ටි).&lt;ref&gt;[https://www.7est.ro/2025/01/a-murit-fostul-fotbalist-marius-ciugarin-sportul-romanesc-este-in-doliu/ A murit fostul fotbalist Marius Ciugarin. Sportul românesc este în doliu] {{in lang|ro}}&lt;/ref&gt;
* බිල් ක්ලෙමන්ට්ස්, වයස අවුරුදු 91, ඕස්ට්‍රේලියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (රිච්මන්ඩ්).&lt;ref&gt;[https://www.richmondfc.com.au/news/1707214/vale-bill-clements Vale Bill Clements]&lt;/ref&gt;
* ෆිලිස් ඩල්ටන්, වයස අවුරුදු 99, ඉංග්‍රීසි ඇඳුම් නිර්මාණකරු (ලෝරන්ස් ඔෆ් අරාබියා, ඩොක්ටර් ෂිවාගෝ, ද ප්‍රින්සස් බ්‍රයිඩ්), ඔස්කාර් සම්මානලාභියා (1966, 1990).&lt;ref&gt;[https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/phyllis-dalton-dead-lawrence-of-arabia-doctor-zhivago-costume-designer-1236107231/ Phyllis Dalton, ‘Lawrence of Arabia’ and ‘Doctor Zhivago’ Costume Designer, Dies at 99]&lt;/ref&gt;
* මාග්‍රට් බබා ඩිරි, වයස අවුරුදු 70, උගන්ඩා දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (1996 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.independent.co.ug/former-koboko-woman-mp-margaret-baba-diri-dead/ Former Koboko Woman MP Margaret Baba Diri dead]&lt;/ref&gt;
* ලෝරි හොලෝවේ, වයස 86, ඉංග්‍රීසි පියානෝ වාදක, සංගීත අධ්‍යක්ෂක (ස්ට්‍රික්ට්ලි කම් ඩාන්සින්, පාකින්සන්) සහ රචක.&lt;ref&gt;[https://jerseyeveningpost.com/morenews/entertainment/2025/01/10/former-strictly-and-parkinson-musical-director-laurence-holloway-dies-aged-86/ Former Strictly and Parkinson musical director Laurence Holloway dies aged 86]&lt;/ref&gt;
* නෙකුලයි ඉයෝර්ගා, වයස 91, රුමේනියානු චිත්‍ර ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://www.protv.ro/articol/107746-pictorul-neculai-iorga-a-murit-mesajul-transmis-de-uap Pictorul Neculai Iorga a murit! Mesajul transmis de UAP] {{in lang|ro}}&lt;/ref&gt;
* පී. ජයචන්ද්‍රන්, වයස 80, ඉන්දියානු පසුබිම් ගායකයා.&lt;ref&gt;[https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/01/09/veteran-singer-p-jayachandran-passes-away.html Legendary singer P Jayachandran passes away at 80]&lt;/ref&gt;
* මික් කෙනඩි, වයස 89, අයර්ලන්ත හෙලිකොප්ටර් (ෆෝස්, ටිපරරි, ඩබ්ලින්).&lt;ref&gt;[https://www.independent.ie/sport/gaelic-games/hurling/dublin-all-ireland-final-hurler-mick-kennedy-who-hit-the-first-ever-televised-score-in-gaa-passes-away/a1415471510.html Dublin All-Ireland final hurler Mick Kennedy, who hit the first-ever televised score in GAA, passes away]&lt;/ref&gt;
* සුසන් කෝන්, වයස 63, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයා, උටා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකාව (1997–2000), පියයුරු පිළිකා.&lt;ref&gt;[https://www.russonmortuary.com/obituaries/susan-koehn Susan Koehn]&lt;/ref&gt;
* වාසිලේ ලෙවා, වයස 65, රුමේනියානු ජන ගායිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.libertatea.ro/stiri/vasile-leva-a-murit-5150460 Vasile Leva, artistul care a compus legendara piesă folk „Străinul”, a murit. „Muzica și poezia nu-mi ies din cap câte zile oi avea”] {{in lang|ro}}&lt;/ref&gt;
* මුක්තාර් මැගවුයින්, වයස 84, කසකස් ලේඛක සහ ප්‍රචාරක.&lt;ref&gt;[https://kazpravda.kz/n/izvestnyy-kazahstanskiy-pisatel-muhtar-magauin-umer-v-ssha/ Известный казахстанский писатель Мухтар Магауин умер в США] {{in lang|kk}}&lt;/ref&gt;
* මාර්ක් මිචෙට්ස් (ෆ්‍රා), වයස 73, බෙල්ජියම් විකට පොත් කලාකරුවා (කොගරාට්සු).&lt;ref&gt;[https://fumettologica.it/2025/01/marc-michetz-morto-disegnatore-kogaratsu/ È morto Marc Michetz, disegnatore di “Kogaratsu”] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* අයන් මයිල්ස්, වයස 72, ඕස්ට්‍රේලියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (රිච්මන්ඩ්).&lt;ref&gt;[https://www.richmondfc.com.au/news/1707273/vale-ian-miles Vale Ian Miles]&lt;/ref&gt;
* මැනුවල් එල්කින් පැටරෝයෝ, 78, කොලොම්බියානු ව්‍යාධි විද්‍යාඥ සහ ප්‍රතිශක්ති විද්‍යාඥ.&lt;ref&gt;[https://www.elespectador.com/ciencia/murio-el-cientifico-colombiano-manuel-elkin-patarroyo/ Murió el científico colombiano Manuel Elkin Patarroyo] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ලයිලා රුස්ටොම් (ආර්), 87, ඊජිප්තු රූපවාහිනී ඉදිරිපත් කරන්නියකි.&lt;ref&gt;[https://gate.ahram.org.eg/News/5071315.aspx وفاة الإعلامية ليلى رستم عن عمر يناهز 88 عامًا] {{in lang|ar}}&lt;/ref&gt;
* ජෝර්ජ් ලුයිස් සැන්චෙස්, 64, කියුබානු චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂක (එල් බෙනී, බුස්කැන්ඩෝ සහ කැසල්).&lt;ref&gt;[https://www.granma.cu/cultura/2025-01-09/fallecio-el-cineasta-cubano-jorge-luis-sanchez-director-de-el-benny-09-01-2025-09-01-12 Falleció el cineasta cubano Jorge Luis Sánchez, director de El Benny] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ඔටෝ ෂෙන්ක්, 94, ඔස්ට්‍රියානු නළුවා (Dunja, Always Trouble with the Reverend), චිත්‍රපටය (Die Fledermaus) සහ නාට්‍ය අධ්‍යක්ෂක.&lt;ref&gt;[https://orf.at/stories/3001001/ Otto Schenk ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* ෂුලමිත් ෂහාර්, 96, ලැට්වියානු-උපත ඊශ්‍රායල ඉතිහාසඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.haaretz-evel.co.il/פרופ-אמריטה-שולמית-שחר-זל-תנחומים-מאו/ פרופ' (אמריטה) שולמית שחר ז&quot;ל – תנחומים מאוניברסיטת תל אביב] {{in lang|he}}&lt;/ref&gt;
* ඩොක් ෂෙබෙලේසා, 51, දකුණු අප්‍රිකානු ක්වේටෝ සංගීතඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://sundayworld.co.za/celebrity-news/kwaito-legend-doc-shebeleza-has-died/ Kwaito legend Doc Shebeleza has died]&lt;/ref&gt;
* මුහම්මද් සෙගිරිනියා, 36, උගන්ඩාවේ දේශපාලනඥයා, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (2022 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-ssegirinya-dies-at-37-4883142 MP Ssegirinya dies at 37]&lt;/ref&gt;
* ජෝන් විලියම් තොම්සන්, 96, කැනේඩියානු දේශපාලනඥයා, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (1979-1984).&lt;ref&gt;[https://exparl.ca/news/mr-john-william-thomsom/ Mr. John William Thomsom]&lt;/ref&gt;
* මාරියස් ට්‍රින්කිවික්ස්, 62, පෝලන්ත අනුක්‍රමික ඝාතකයා සහ ලිංගික අපරාධකරුවෙකි.&lt;ref&gt;[https://wiadomosci.onet.pl/kraj/mariusz-trynkiewicz-nie-zyje-szatan-z-piotrkowa-zmarl-w-wieku-62-lat/q9n92n7 Mariusz Trynkiewicz nie żyje. &quot;Szatan z Piotrkowa&quot; zmarł w wieku 62 lat] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;

=== 8 ===

* ගේබ්‍රියෙල් ඩි බ්‍රොග්ලි, 93, ප්‍රංශ ඉතිහාසඥයා, ප්‍රංශ ආයතනයේ චාන්සලර් (2006-2017) සහ ඇකඩමි ෆ්‍රැන්චයිස් හි සාමාජිකය.&lt;ref&gt;[https://www.academie-francaise.fr/actualites/deces-de-m-gabriel-de-broglie-f11 Décès de M. Gabriel de Broglie (F11)] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ජෝර්ජ් කැසරෙස්, 77, ආර්ජන්ටිනාවේ උපන් කොලොම්බියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (සැන් මාර්ටින් ඩි ටුකුමන්, ඇමරිකා ඩි කැලි, කොලොම්බියා ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.infobae.com/colombia/deportes/2025/01/08/fallecio-jorge-ramon-la-fiera-caceres-historico-goleador-del-america-de-cali/ Falleció Jorge Ramón ‘la Fiera’ Cáceres, histórico goleador del América de Cali] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රැන්කොයිස් චෝයි, 99, ප්‍රංශ වාස්තු විද්‍යා සහ නාගරික ඉතිහාසඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.igloo.ro/francoise-choay-1925-2025/ Françoise Choay (1925–2025)] {{in lang|ro}}&lt;/ref&gt;
* ජුවාන් කාලෝස් කොන්චා ගුටියෙරෙස්, 91, චිලී ශල්‍ය වෛද්‍ය සහ දේශපාලනඥයා, මහජන සෞඛ්‍ය අමාත්‍ය (1971-1972).&lt;ref&gt;[https://www.latercera.com/nacional/noticia/fallece-el-exministro-de-salud-juan-carlos-concha/NPEXNFYBHVGNFNT33M3ZHO7R2I/ Fallece el exministro de Salud Juan Carlos Concha] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ෆැබියෝ කුඩිසිනි, 89, ඉතාලි පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (උඩිනීස්, රෝමා, මිලාන්).&lt;ref&gt;[https://www.uefa.com/news-media/news/0295-1cc56ed57f30-a62b282fa7f5-1000--italian-football-mourns-legendary-goalkeeper-fabio-cudicini/ Italian football mourns legendary goalkeeper Fabio Cudicini]&lt;/ref&gt;
* විලියම් පී. ඩික්සන්, වයස අවුරුදු 81, ඇමරිකානු නීතිඥ සහ දේශපාලන උපායමාර්ගික, ලෝක බැංකුවේ එක්සත් ජනපද විකල්ප අධ්‍යක්ෂ (1977–1979), 1980 ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජාතික සම්මේලනයේ කළමනාකරු, පුරස්ථි ග්‍රන්ථි පිළිකා.&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/madison/name/william-dixon-obituary?id=57247841 William Patrick Dixon]&lt;/ref&gt;
* රුඩොල්ෆ් ඩ්‍රෙස්ලර්, වයස අවුරුදු 84, ජර්මානු දේශපාලනඥයෙකු සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු, මන්ත්‍රී (1980–2000).&lt;ref&gt;[https://www.wz.de/nrw/wuppertal/der-ehemalige-spd-bundespolitiker-rudolf-dressler-ist-tot_aid-122877011 Der ehemalige SPD-Bundespolitiker Rudolf Dreßler ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* ඇලන් එම්රිච්, වයස අවුරුදු 65, ඇමරිකානු ලේඛක සහ ක්‍රීඩා නිර්මාණකරු.&lt;ref&gt;[https://www.pcgamer.com/games/strategy/alan-emrich-the-game-designer-and-writer-who-coined-the-term-4x-has-died/ Alan Emrich, the game designer and writer who coined the term '4X,' has died]&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* ක්ජෙල්-ඔලොෆ් ෆෙල්ඩ්, වයස අවුරුදු 93, ස්වීඩන් දේශපාලනඥයෙකු, මුදල් අමාත්‍ය (1983–1990), අයවැය (1982) සහ වාණිජ හා කර්මාන්ත (1970–1975).&lt;ref&gt;[https://www.dn.se/sverige/forre-finansministern-kjell-olof-feldt-s-ar-dod/ Förre finansministern Kjell-Olof Feldt (S) är död] {{in lang|sv}}&lt;/ref&gt;
* ක්නඩ් හයින්සන්, වයස අවුරුදු 92, ඩෙන්මාර්ක දේශපාලනඥයෙකු, මුදල් අමාත්‍ය (දෙවරක්), පොදු වැඩ (1981) සහ අධ්‍යාපන අමාත්‍ය (1971–1973).&lt;ref&gt;[https://www.dr.dk/nyheder/seneste/tidligere-minister-knud-heinesen-er-doed Tidligere minister Knud Heinesen er død] {{in lang|da}}&lt;/ref&gt;
* සෙලිම් ඉලෙරි, වයස අවුරුදු 75, තුර්කි ලේඛක, තිර රචක සහ චිත්‍රපට විචාරක.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yazar-selim-ileri-hayatini-kaybetti/3445067 Yazar Selim İleri hayatını kaybetti] {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt;
* ලකී ජයවර්ධන, වයස අවුරුදු 70, ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (1994–2004, 2015–2020).&lt;ref&gt;[https://www.newswire.lk/2025/01/08/former-state-minister-lucky-jayawardena-passes-away/ Former State Minister Lucky Jayawardena passes away]&lt;/ref&gt;
* ජෙරන්ට් එච්. ජෙන්කින්ස්, වයස අවුරුදු 78, වේල්ස් ඉතිහාසඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/cymrufyw/erthyglau/c159ex1ky7jo.amp Yr hanesydd Geraint H Jenkins wedi marw] {{in lang|cy}}&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේදී මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* ගයනාඩා කකාටි, වයස අවුරුදු 92, ඉන්දියානු නිළිය.&lt;ref&gt;[https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-veteran-actress-gyanda-kakati-passes-away-at-92 Assam: Veteran Actress Gyanda Kakati Passes Away at 92]&lt;/ref&gt;
* චාල්ස් කේ, වයස අවුරුදු 94, බ්‍රිතාන්‍ය නළුවා (ඇමඩියස්, හෙන්රි V, ද ඉම්පෝර්ටන්ස් ඔෆ් බීවිං අර්නස්ට්).&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/stage/2025/jan/14/charles-kay-obituary Charles Kay obituary]&lt;/ref&gt;
* කෙජෙල් ක්ජාර්, වයස අවුරුදු 82, නෝර්වීජියානු නළුවා (ෆ්ලෙක්ස්නස් ෆැටලයිටර්).&lt;ref&gt;[https://akasien.vareminnesider.no/memorial_page/memorial_page_ads.php?order_id=4410980&amp;set_site_id=112&amp;cat=ads&amp;sign=56455daf23901372e34c82f1ec02baa7 Kjell Kjær] {{in lang|no}}&lt;/ref&gt;
* ලින් ලෙපෝර්, වයස අවුරුදු 63, ඕස්ට්‍රේලියානු ටැන්ඩම් බයිසිකල් ක්‍රීඩිකාව, පැරාලිම්පික් ශූරයා (2000), පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.westannouncements.com.au/browse/obituaries/view/lepore-lyn Lepore Lyn]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ලින් චෙං-ෆොන්ග්, වයස අවුරුදු 75, තායිවාන දේශපාලනඥයෙක්, ව්‍යවස්ථාදායක යුවාන් සාමාජිකයෙක් (2005–2008) සහ ගුයිෂාන් නගරයේ නගරාධිපති (1998–2005), ඇමයිට්‍රොෆික් පාර්ශ්වික ස්ක්ලෙරෝසිස් වලින් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.cna.com.tw/news/aipl/202501090003.aspx 國民黨前桃園立委林正峰辭世 享壽76歲] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* ඇලස්ටෙයාර් මැකින්වන්, වයස අවුරුදු 53, බ්‍රිතාන්‍ය දෘශ්‍ය කලාකරුවෙක්.&lt;ref&gt;[https://thequietus.com/news/alastair-mackinven-has-died-aged-53/ Alastair Mackinven Has Died, Aged 53]&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේදී මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* ප්‍රිටිෂ් නැන්ඩි, වයස අවුරුදු 73, ඉන්දියානු කවියෙක්, චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයෙක් (බොලිවුඩ් කැලිං, ද මිස්ටික් මැසියර්), සහ දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (1998–2004), හෘදයාබාධයක්.&lt;ref&gt;[https://odishabytes.com/poet-filmmaker-writer-pritish-nandy-dies-at-73-heartbroken-friend-anupam-kher-pays-rich-tribute/ Poet, Filmmaker, Writer Pritish Nandy Dies At 73; ‘Heartbroken’ Friend Anupam Kher Pays Rich Tribute]&lt;/ref&gt;
* ඩෙස් ඕ'ග්‍රේඩි, වයස අවුරුදු 72, අයර්ලන්ත ගේලික් පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් (ශාන්ත ෆින්බාර්ස්, කෝක්).&lt;ref&gt;[https://rip.ie/death-notice/des-ogrady-cork-ovens-581090 The death has occurred of Des O'Grady]&lt;/ref&gt;
* චාල්ස් පර්සන්, වයස අවුරුදු 82, ඇමරිකානු සිවිල් අයිතිවාසිකම් ක්‍රියාකාරිකයෙක් (ෆ්‍රීඩම් රයිඩ්ස්).&lt;ref&gt;[https://thebamabuzz.com/charles-person-civil-rights-icon-original-freedom-rider-passes-away-at-82/ Charles Person, civil rights icon + original Freedom Rider, passes away at 82]&lt;/ref&gt;
* ජේස් ලින්හාරෙස් පොන්ටේ, වයස අවුරුදු 94, බ්‍රසීලියානු දේශපාලනඥයෙක්, නියෝජ්‍ය (1991–2015).&lt;ref&gt;[https://www.opovo.com.br/noticias/politica/2025/01/08/morre-ex-deputado-do-ceara-padre-ze-linhares.html Morre ex-deputado do Ceará Padre Zé Linhares] {{in lang|pt}}&lt;/ref&gt;
* නුරුල් කොමාර්, වයස අවුරුදු 64, ඉන්දුනීසියානු දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (2004–2014), මහා අන්ත්‍ර පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.kompas.com/hype/read/2025/01/08/225156466/pelawak-qomar-meninggal-anak-sebut-penyebaran-sel-kanker-menjalar-ke-ginjal Pelawak Qomar Meninggal, Anak Sebut Penyebaran Sel Kanker Menjalar ke Ginjal, Lambung dan Jantung] {{in lang|id}}&lt;/ref&gt;
* රිනෝ ටොමාසි, වයස අවුරුදු 90, ඉතාලි මාධ්‍යවේදියෙක්, රූපවාහිනී සත්කාරකයෙක් සහ ක්‍රීඩා විචාරකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://sport.sky.it/tennis/2025/01/08/rino-tommasi-morto Rino Tommasi, morto a 90 anni il giornalista sportivo] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ඩේවිඩ් වයිසි, වයස අවුරුදු 89, බ්‍රිතාන්‍ය පුස්තකාලයාධිපති, බොඩ්ලිගේ පුස්තකාලයාධිපති (1986–1996).&lt;ref&gt;[https://www.exeter.ox.ac.uk/exeter-mourns-the-death-of-emeritus-fellow-and-alumnus-david-vaisey-cbe/ Exeter mourns the death of Emeritus Fellow and alumnus David Vaisey CBE]&lt;/ref&gt;
* වු ලුෂෙන්ග්, වයස අවුරුදු 94, චීන ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://finance.sina.com.cn/tech/discovery/2025-01-10/doc-ineenhzz6237665.shtml 同济大学教授吴庐生逝世，享年95岁] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* නීල් සර්චර්, වයස අවුරුදු 89, ඇමරිකානු මාධ්‍යවේදියා (WJW-TV) සහ රූපවාහිනී සත්කාරක.&lt;ref&gt;{{Citation |title=FOX 8's Neil Zurcher passes away at 89 |url=https://fox8.com/news/fox-8s-neil-zurcher-passes-away-at-89/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114210249/https://fox8.com/news/fox-8s-neil-zurcher-passes-away-at-89/ }}&lt;/ref&gt;

=== 7 ===

* ඇල්ෆ්‍රඩ් බැම්ස්බර්ගර්, වයස 86, ජර්මානු ශාස්ත්‍රඥයා.&lt;ref&gt;[http://www.ku.de/die-ku/kontakt/presse/presseinformationen-detail/sprachwissenschaftler-prof-dr-alfred-bammesberger-verstorben Sprachwissenschaftler Prof. Dr. Alfred Bammesberger verstorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* කැරොලින් බ්‍රවුන්, වයස 97, ඇමරිකානු නර්තන ශිල්පිනිය, නර්තන ශිල්පිනිය සහ ලේඛිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buehne-und-konzert/carolyn-brown-ist-verstorben-taenzerin-wollte-sie-eigentlich-nie-werden-110221314.html Ihr Sinn für Rhythmus und Romantik] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* චෙන් යූ-චෙන්, වයස 78, තායිවාන දේශපාලනඥයා, ව්‍යවස්ථාදායක යුවාන් සාමාජිකා (1981–1987, 1990–1993, 2002–2005), හෘදයාබාධය.&lt;ref&gt;[https://tw.news.yahoo.com/前民進黨立委鄭余鎮心臟病發逝世-享壽79歲-120411519.html 前民進黨立委鄭余鎮心臟病發逝世 享壽79歲] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* බාබරා ක්ලෙග්, වයස 98, බ්‍රිතාන්‍ය නිළිය (හදිසි අවස්ථා වාට්ටුව 10) සහ තිර රචිකාවිය (ඩොක්ටර් හූ, කිරීටක වීදිය).&lt;ref&gt;[https://www.doctorwhonews.net/2025/01/barbara_clegg_1926_2025.html Barbara Clegg 1926–2025]&lt;/ref&gt;
* අයිලා එර්ඩුරන්, වයස 90, තුර්කි වයලීන වාදිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/kultur/devlet-sanatcisi-ayla-erduran-istanbulda-hayatini-kaybetti/3443741 Devlet Sanatçısı Ayla Erduran, İstanbul'da hayatını kaybetti] {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt;
* මර්වින් ගුවාර්ට්, වයස 32, පිලිපීන මධ්‍යම දුර ධාවකයිය, පිහියෙන් ඇන ඇත.&lt;ref&gt;[https://newsinfo.inquirer.net/2022175/sea-games-gold-medalist-mervin-guarte-stabbed-dies-in-mindoro SEA Games gold medalist Mervin Guarte stabbed, dies in Mindoro]&lt;/ref&gt;
* විනී කුමාලෝ, වයස 51, දකුණු අප්‍රිකානු ගායිකාවක් සහ නිළියක්.&lt;ref&gt;[https://www.newzimbabwe.com/legendary-south-african-singer-winnie-khumalo-dies-at-51-after-short-illness/ Legendary South African singer Winnie Khumalo dies at 51 after short illness]&lt;/ref&gt;
* ලිම් කිම්යා, වයස 73, ප්‍රංශ-කාම්බෝජ දේශපාලනඥයෙක්, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (2013–2018), වෙඩි තබා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2934876/former-cambodian-mp-shot-dead-in-bangkok Former Cambodian MP shot dead in Bangkok]&lt;/ref&gt;
* ජීන්-මාරි ලෙ පෙන්, 96, ප්‍රංශ දේශපාලනඥයා, නියෝජ්‍ය (1956–1962, 1986–1988) සහ MEP (1984–2019), ජාතික පෙරමුණේ නිර්මාතෘ.
* අබ්දෙල්කදර් ඕල්ඩ් මක්ලූෆි, 80, ඇල්ජීරියානු බොක්සිං ක්‍රීඩකයා.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Minister of Sports Sadi Pays Tribute to Former International Boxer Abdelkader Ould Makhloufi |url=https://www.dzair-tube.dz/en/minister-of-sports-sadi-pays-tribute-to-former-international-boxer-abdelkader-ould-makhloufi/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117024445/https://www.dzair-tube.dz/en/minister-of-sports-sadi-pays-tribute-to-former-international-boxer-abdelkader-ould-makhloufi/ }}&lt;/ref&gt;
* මිරෝස්ලාවා මාර්චෙලුක් (pl), 85, පෝලන්ත නිළිය (වසරේ වීරයා, මැග්නට්).&lt;ref&gt;[https://dzienniklodzki.pl/zmarla-miroslawa-marcheluk-znakomita-aktorka-przez-wiele-lat-zwiazana-z-lodzia/ar/c13-19026458 Zmarła Mirosława Marcheluk, znakomita aktorka przez wiele lat związana z Łodzią] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* වෝල්ටර් මාර්ටෝස්, 67, පේරු හමුදා නිලධාරිනියක් සහ දේශපාලනඥයෙක්, අගමැති (2020) සහ ආරක්ෂක අමාත්‍ය (2019–2020).&lt;ref&gt;[https://larepublica.pe/politica/2025/01/07/fallecio-walter-martos-ex-primer-ministro-del-gobierno-de-martin-vizcarra-a-los-67-anos-hnews-458318 Falleció Walter Martos, exministro del gobierno de Martín Vizcarra, a los 67 años] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* නීල් මැකලෙබ්, 89, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, ඔක්ලහෝමා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (1975–1983), ඉන්දියානු කටයුතු සඳහා අභ්‍යන්තර කටයුතු පිළිබඳ සහකාර ලේකම් (2001–2003).&lt;ref&gt;[https://www.kosu.org/local-news/2025-01-10/prominent-chickasaw-politician-neal-mccaleb-dies-at-90 Prominent Chickasaw politician Neal McCaleb dies at 90]&lt;/ref&gt;
* බිල් මැක්මාස්ටර්, 94, ඕස්ට්‍රේලියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් සහ පුහුණුකරුවෙක් (ගීලොන්ග්).&lt;ref&gt;[https://www.geelongcats.com.au/news/1706502/vale-cyril-bill-mcmaster Vale Cyril &quot;Bill&quot; McMaster]&lt;/ref&gt;
* ජග්දීෂ් මිට්ටල්, 99, ඉන්දියානු කලා එකතු කරන්නා.&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/art-connoisseur-jagdish-mittal-passes-away/articleshow/117034472.cms Art connoisseur Jagdish Mittal, passes away]&lt;/ref&gt;
* බෙටී සී. මොන්ක්මන්, 82, ඇමරිකානු භාරකරු සහ කතුවරිය, ධවල මන්දිර භාරකරු (1997–2002), ලියුකේමියාව.&lt;ref&gt;[https://www.whitehousehistory.org/betty-monkman-in-memoriam-1942-2025 Betty Monkman - In Memoriam 1942–2025]&lt;/ref&gt;
* ජිබාන් මුඛෝපාධ්‍යායි, ​​76, ඉන්දියානු දේශපාලනඥයා, බටහිර බෙංගාල මන්ත්‍රී (2011–2021).&lt;ref&gt;[https://www.millenniumpost.in/bengal/former-tmc-mla-jiban-mukhopadhyay-passes-away-593863 Former TMC MLA Jiban Mukhopadhyay passes away Former TMC MLA Jiban Mukhopadhyay passes away]&lt;/ref&gt;
* පෙටියා පෙන්ඩරේවා, 53, බල්ගේරියානු ඔලිම්පික් කෙටි දුර ධාවන ශූරයා (1996, 2000).&lt;ref&gt;[https://sportal.bg/news-2025010711145326533 Почина легендарната българска спринтьорка Петя Пендарева] {{in lang|bg}}&lt;/ref&gt;
* ආතර් පොමරෝයි (ද), 71, නවසීලන්ත සම්භාව්‍ය විශාරද, චෙස් ක්‍රීඩක සහ පරිපාලක.&lt;ref&gt;[https://newzealandchess.co.nz/2025/01/arthur-pomeroy-passes-away-7-january-2025-rip/ Arthur Pomeroy passes away 7 January 2025]{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ඩියොග්‍රේසියස් වික්ටර් සැවෙලානෝ, 65, පිලිපීන දේශපාලනඥයා, ඉලොකොස් සුර් හි තුන් වතාවක් ආණ්ඩුකාර, නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජික (2016–2022) සහ නියෝජ්‍ය කථික (2019–2022), උදරීය ඇනුරිසම්.&lt;ref&gt;[https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/932127/da-usec-dv-savellano-s-cause-of-death-is-abdominal-aneurysm/story/ DA USec. DV Savellano's cause of death is abdominal aneurysm]&lt;/ref&gt;
* ලියෝ සෙගෙඩින්, 97, ඇමරිකානු චිත්‍ර ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://archive.today/20250109213249/https://www.chicagotribune.com/2025/01/09/leo-segedin-artist-whose-magic-realism-often-depicted-his-west-side-youth-dies-at-97/ Leo Segedin, artist whose magic realism often depicted his West Side youth, dies at 97]&lt;/ref&gt;
* වොල්කර් ස්ක්නාර්, වයස අවුරුදු 80, ජර්මානු දේශපාලනඥයෙක්, තුරින්ජියා හි ලෑන්ඩ්ටැග් සාමාජිකයෙක් (1990–2009).&lt;ref&gt;[https://www.mdr.de/nachrichten/thueringen/volker-sklenar-tod-minister-104.html Ehemaliger Landwirtschafts- und Umweltminister Volker Sklenar gestorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* ජෝසප් ට්‍රාන් සුආන් ටියු, වයස අවුරුදු 80, වියට්නාම රෝමානු කතෝලික පූජකයෙක්, ලෝන්ග් සුයෙන් බිෂොප් (2003–2019).&lt;ref&gt;[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/btrxt.html Bishop Joseph Trần Xuân Tiếu †]&lt;/ref&gt;
* ඕයිවින්ද් වැග්නස්, වයස අවුරුදු 52, නෝර්වීජියානු ලේඛක සහ සඟරා සංස්කාරක, පෙනහළු ෆයිබ්‍රෝසිස්.&lt;ref&gt;[https://www.uib.no/infomedia/175098/professor-øyvind-vågnes-1972-2025 Professor Øyvind Vågnes (1972-2025)] {{in lang|nn}}&lt;/ref&gt;
* ඩෙරික් වෝඩ්, වයස අවුරුදු 62, ඇමරිකානු මාධ්‍යවේදියා (WRC-TV).&lt;ref&gt;[https://www.nbcwashington.com/news/local/derrick-ward-beloved-news4-reporter-and-dc-native-dead-at-62/3808156/ Derrick Ward, beloved News4 reporter and DC native, dead at 62]&lt;/ref&gt;
* පීටර් යාරෝ, වයස අවුරුදු 86, ඇමරිකානු ගායකයා (පීටර්, පෝල් සහ මේරි) සහ ගීත රචකයා (&quot;පෆ්, ද මැජික් ඩ්‍රැගන්&quot;), මුත්‍රාශ පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/music/2025/jan/07/peter-yarrow-of-folk-trio-peter-paul-and-mary-dies-aged-86 Peter Yarrow of folk trio Peter, Paul and Mary dies aged 86]&lt;/ref&gt;

=== 6 ===

* ආලෝක් චැටර්ජි, 64, ඉන්දියානු නාට්‍ය නළුවා සහ අධ්‍යක්ෂ, බහු අවයව සැත්කම අසාර්ථකයි.&lt;ref&gt;[https://www.indiatoday.in/movies/story/alok-chatterjee-irrfan-nsd-batchmate-and-theatre-actor-dies-at-64-2660844-2025-01-07 Alok Chatterjee, Irrfan's NSD batchmate and theatre actor, dies at 64]&lt;/ref&gt;
* ගුසෙප් චියරවල්ලෝටි, 90, ඉතාලි නීතිවේදියෙක් සහ දේශපාලනඥයෙක්, කැලබ්‍රියා හි සභාපති (2000-2005).&lt;ref&gt;[https://www.adnkronos.com/cronaca/calabria-morto-ex-presidente-della-regione-chiaravalloti_2djhmR6ZVXQ730wG8Ym36A Calabria, morto l'ex presidente della Regione Chiaravalloti] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ඇන්ටෝනියෝ කූටෝ ඩොස් සැන්ටොස්, 75, පෘතුගීසි දේශපාලනඥයා, අධ්‍යාපන ඇමති (1992-1993).&lt;ref&gt;[https://expresso.pt/sociedade/2025-01-06-couto-dos-santos-encontrado-morto-num-campo-de-golfe-3c1a8849 Couto dos Santos encontrado morto num campo de golfe] {{in lang|pt}}&lt;/ref&gt;
* බුල්චා ඩෙමෙක්සා, 94, ඉතියෝපියානු දේශපාලනඥයා, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (2005-2010).&lt;ref&gt;[https://www.ebc.et/newsdetails.aspx?newsid=9160 የምጣኔ ሀብት ባለሙያው እና የሰላማዊ ፖለቲካ አቀንቃኙ አቶ ቡልቻ ደመቅሳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250115182245/https://ebc.et/newsdetails.aspx?newsid=9160 |date=2025-01-15 }} {{in lang|amh}}&lt;/ref&gt;
* ශ්‍රීමත් තෝමස් ඩන්, 91, බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා නිලධාරියා, හියර්ෆෝර්ඩ් සහ වෝර්සෙස්ටර්හි සාමි ලුතිනන් (1977-1998), හියර්ෆෝර්ඩ්ෂයර් (1998-2008) සහ වෝර්සෙස්ටර්ෂයර් (1998-2001).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Announcement regarding the death of the former Chairman of the Association of the Lord-Lieutenants and former Lord-Lieutenant of Herefordshire, Sir Thomas Dunne, KG, KCVO |url=https://www.herefordshire.gov.uk/news/article/1901/announcement-regarding-the-death-of-the-former-chairman-of-the-association-of-the-lord-lieutenant-and-former-lord-lieutenant-of-herefordshire-sir-thomas-dunne-kg-kcvo- |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109181932/https://www.herefordshire.gov.uk/news/article/1901/announcement-regarding-the-death-of-the-former-chairman-of-the-association-of-the-lord-lieutenant-and-former-lord-lieutenant-of-herefordshire-sir-thomas-dunne-kg-kcvo- }}&lt;/ref&gt;
* රේමන්ඩ් ඩුරන්ඩ්, වයස අවුරුදු 79, ප්‍රංශ දේශපාලනඥයෙක්, නියෝජ්‍ය (2008–2012), චැපොන්නේ නගරාධිපති (1989 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.leprogres.fr/politique/2025/01/06/maire-de-chaponnay-depuis-1989-raymond-durand-est-decede-ce-lundi-matin Maire de Chaponnay depuis 1989, Raymond Durand est décédé] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* හෙනී එමන්, වයස අවුරුදු 76, අරුබාන් දේශපාලනඥයෙක්, අගමැති (1986–1989, 1994–2001).&lt;ref&gt;[https://www.nd.nl/varia/varia/1252822/eerste-premier-van-aruba-henny-eman-76-overleden Eerste premier van Aruba Henny Eman (76) overleden] {{in lang|nl}} {{paywall}}&lt;/ref&gt;
* ජෝර්ජ් ෆ්ලෝරස්, වයස 70, මෙක්සිකානු ඔලිම්පික් පැසිපන්දු ක්‍රීඩකයා (1976).&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/name/jorge-flores-obituary?id=57226269 Jorge L. Flores]&lt;/ref&gt;
* ඩ්වයිට් ෆොස්ටර්, වයස 67, කැනේඩියානු අයිස් හොකී ක්‍රීඩකයා (ඩිට්‍රොයිට් රෙඩ් වින්ග්ස්, බොස්ටන් බෲයින්ස්, කොලරාඩෝ රොකීස්).&lt;ref&gt;[https://chl.ca/ohl/article/ohl-mourns-the-loss-of-dwight-foster/ OHL mourns the loss of Dwight Foster]&lt;/ref&gt;
* හෝප් ෆෝයි, වයස 103, ඇමරිකානු ජන ගායකයා.&lt;ref&gt;[https://www.randomlengthsnews.com/archives/2025/01/09/hope-foye/68303 Hope Foye, Trailblazing ‘People’s Artist’ and Civil Rights Pioneer, Passes Away at 103 (Sept. 2, 1921 – Jan. 6, 2025)]&lt;/ref&gt;
* ජෝන් ග්‍රැනාරා, වයස 81, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, මැසචුසෙට්ස් නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (1977–1979).&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/john-granara-obituary?id=57236949 John R. Granara]&lt;/ref&gt;
* ස්ටෙලා ග්‍රේකා, වයස 102, ග්‍රීක ගායිකාවක් සහ නිළියක්.&lt;ref&gt;[https://avecnews.gr/2025/01/06/apochairetismos-sti-stella-gkreka-1922-2025-tou-david-nachmia/ Αποχαιρετισμός στη Στέλλα Γκρέκα 1922-2025 -Του Δαυιδ Ναχμία] {{in lang|el}}&lt;/ref&gt;
* ඇරිස්ටයිඩ් ගුනෙල්ලා, වයස 93, ඉතාලි දේශපාලනඥයෙක්, නියෝජ්‍ය (1968–1992) සහ ප්‍රාදේශීය කටයුතු අමාත්‍ය (1987–1988).&lt;ref&gt;[https://www.rainews.it/tgr/sicilia/articoli/2025/01/morto-lex-ministro-e-leader-del-pri-aristide-gunnella--3190e16e-38fe-4cde-92d0-9c560fd76dbc.html Morto l'ex ministro e leader del Pri Aristide Gunnella] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ජෝන් එස්. හන්කින්, වයස 79, කැනේඩියානු බැංකුකරුවෙක්, සභාපති (1999–2003) සහ ජනාධිපති (2003–2004) ) CIBC හි.&lt;ref&gt;[https://www.theglobeandmail.com/business/article-former-cibc-ceo-john-hunkin-dies-at-79/ Former CIBC CEO John Hunkin dies at 79]&lt;/ref&gt;
* පන්යා ක්‍රිචරෝන්, වයස අවුරුදු 75, තායි රෝමානු කතෝලික නාහිමි, රට්චබුරි හි බිෂොප් (2005–2023).&lt;ref&gt;[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkrit.html Bishop John Bosco Panya Kritcharoen †]&lt;/ref&gt;
* ඩුසාන් මාරවිච්, වයස අවුරුදු 85, සර්බියානු පාපන්දු ක්‍රීඩක (රෙඩ් ස්ටාර් බෙල්ග්‍රේඩ්, රේසිං පැරිස්, යුගෝස්ලාවියානු ජාතික කණ්ඩායම), ඔලිම්පික් ශූරයා (1960).&lt;ref&gt;[https://kossev.info/it/kosovo-online-najnovije-vestu-preminula-legenda-crvene-zvezde-dusan-maravic/ È morta la leggenda della Stella Rossa Dušan Maravić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250305063352/https://kossev.info/it/kosovo-online-najnovije-vestu-preminula-legenda-crvene-zvezde-dusan-maravic/ |date=2025-03-05 }} {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* බ්‍රයන් මැටූස්, වයස 37, ඇමරිකානු බේස්බෝල් ක්‍රීඩක (බැල්ටිමෝර් ඔරියෝල්ස්, චිකාගෝ කබ්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.mlb.com/news/former-orioles-pitcher-brian-matusz-dies-at-37 Brian Matusz, lefty who had Big Papi's number, dies at 37]&lt;/ref&gt;
* ඔල්ගා මෙෂෝ වොෂින්ටන්, වයස 42, දකුණු අප්‍රිකානු නීතිඥ.&lt;ref&gt;[https://www.snl24.com/dailysun/news/kenneth-meshoes-daughter-olga-passes-in-the-usa-after-sudden-lupus-diagnosis-20250107 Kenneth Meshoe mourns daughter's passing!]&lt;/ref&gt;
* මිලෝරාඩ් මිලින්කොවිච්, වයස 59, සර්බියානු චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂ (ෆ්‍රොසන් ස්ටිෆ්), තිර රචක සහ රොක් සංගීතඥ (මොර්බිඩි අයි ම්නොචි).&lt;ref&gt;[https://www.blic.rs/sudbine/milorad-milinkovic-imao-velike-planove-sa-ekipom-potere-iznenadna-smrt-sve-prekinula/zk6ec3k Milorad Milinković imao velike planove sa ekipom &quot;Potere&quot;, iznenadna smrt sve prekinula: Sve je trebalo da počne posle praznika] {{in lang|sr}}&lt;/ref&gt;
* ගන්වෝර් නෙල්සන්, වයස 93, ස්වීඩන් චිත්‍රපට නිෂ්පාදක (''[[:en:Schmeerguntz|Schmeerguntz]]'', ''[[:en:My_Name_Is_Oona|My Name Is Oona]]'').&lt;ref&gt;[https://www.dn.se/kultur/experimentfilmaren-gunvor-nelson-ar-dod/ Experimentfilmaren Gunvor Nelson är död] {{in lang|sv}}&lt;/ref&gt;
* ජේම්ස් නුනලි, වයස 79 , ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, මිසිසිපි නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (1972–1988).&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/djournal/name/james-nunnally-obituary?id=57199698 James David Nunnally]&lt;/ref&gt;
* මාගස් ඕප්කාප්, වයස අවුරුදු 65, එස්තෝනියානු නළුවා.&lt;ref&gt;[https://saartehaal.postimees.ee/8168640/kaastunne-lahedastele-igaviku-teele-on-lainud-saaremaalt-parit-naitleja-margus-oopkaup Kaastunne lähedastele ⟩ Igaviku teele on läinud Saaremaalt pärit näitleja Margus Oopkaup] {{in lang|et}}&lt;/ref&gt;
* මෙරියන් රොබට්ස්, වයස අවුරුදු 90, වේල්ස් රග්බි සංගම් ක්‍රීඩකයා (කාඩිෆ්, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cn540wr2eq6o Wales and Cardiff centre Roberts dies aged 90]&lt;/ref&gt;
* චාල්ස් එම්. රොසෙල්, වයස අවුරුදු 63, ඇමරිකානු නවාජෝ ඡායාරූප ශිල්පියා, මාධ්‍යවේදියා සහ අධ්‍යයන පරිපාලක, ඩිනේ විද්‍යාලයේ සභාපති (2017 සිට).&lt;ref&gt;[https://navajotimes.com/reznews/dine-college-president-charles-roessel-dies-at-63/ Diné College President Charles Roessel dies at 63]&lt;/ref&gt;
* පීටර් රොජර්ස්, වයස අවුරුදු 85, වේල්ස් දේශපාලනඥයා, ඒඑම් (1999–2003).&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/cymrufyw/erthyglau/cdxz192nel0o Y cyn-wleidydd, Peter Rogers, wedi marw yn 85 oed] {{in lang|cy}}&lt;/ref&gt;
* රේමන්ඩ් සෝ පෝ රේ, වයස අවුරුදු 76, බුරුම රෝමානු කතෝලික නාහිමි, යැන්ගොන්හි සහායක රදගුරු (1987–1993) සහ මව්ලමයින්හි රදගුරු (1993–2023).&lt;ref&gt;[https://www.rvasia.org/asian-news/myanmar-former-bishop-mawlamyine-diocese-dies-76 Myanmar: Former bishop of Mawlamyine diocese dies at 76]&lt;/ref&gt;
* හෙක්ටර් ට්‍රැවිසෝ, වයස අවුරුදු 81, කියුබානු-පුවර්ටෝ රිකන් නළුවා, විකට නළුවා සහ රූපවාහිනී ඉදිරිපත් කරන්නා. (SuperXclusivo), හෘදයාබාධ.&lt;ref&gt;[https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/01/06/muere-el-actor-y-animador-hector-travieso/ Muere el actor y animador Héctor Travieso] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ජිම් වෙදරින්ටන්, වයස අවුරුදු 87, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, ජෝර්ජියාවේ කොලොම්බස් නගරාධිපති (2007–2011).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former Columbus Mayor and Police Chief Jim Wetherington dies in Columbus home |url=https://www.wrbl.com/news/local-news/former-columbus-mayor-and-police-chief-jim-wetherington-dies-in-columbus-home/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114100749/https://www.wrbl.com/news/local-news/former-columbus-mayor-and-police-chief-jim-wetherington-dies-in-columbus-home/ }}&lt;/ref&gt;
* ඩේල් විල්සන්, වයස අවුරුදු 74, කැනේඩියානු හඬ නළුවා (ඩ්‍රැගන් බෝල් ඉසෙඩ්, ජී.අයි. ජෝ: සැබෑ ඇමරිකානු වීරයා, මාටින් අභිරහස), පුරස්ථි ග්‍රන්ථි පිළිකා සහ පාකින්සන් රෝගයෙන් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-01-08/voice-actor-dale-wilson-dies/.219832 Voice Actor Dale Wilson Dies]&lt;/ref&gt;
* රොබට් පෝල් වුල්ෆ්, 91, ඇමරිකානු දේශපාලන දාර්ශනිකයා (අරාජිකත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා, පිරිසිදු ඉවසීම පිළිබඳ විවේචනයක්).&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/legacyremembers/robert-wolff-obituary?id=57223118 Robert Wolff]&lt;/ref&gt;
* යූන් ජු-යොං, වයස 96, දකුණු කොරියානු දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (1973–1979).&lt;ref&gt;[https://www.chosun.com/culture-life/culture_general/2025/01/07/4AM5E6L3QNBVPDIG3DN2E3XYM4/ 교수·언론·정치 거쳐도… 사진가의 삶 가장 행복했다] {{in lang|ko}}&lt;/ref&gt;
* ලුඩ්වික් සාලෙව්ස්කි, වයස 70, පෝලන්ත දේශපාලනඥයෙක්, සෙනෙට් සභිකයෙක් (2005–2007).&lt;ref&gt;[https://mylomza.pl/artykul/zmarl-pulkownik-ludwik-n1661827 Zmarł pułkownik Ludwik Zalewski] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* එඩ්ගර් මැඩිසන් වෙල්ච්, වයස 36, ඇමරිකානු අපරාධකරුවෙක්, වෙඩි තබා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2025/01/10/pizzagate-gunman-edgar-welch-killed-kannapolis-nc/77592172007/ Man at the center of Washington DC 'Pizzagate' killed during North Carolina traffic stop]&lt;/ref&gt;

=== 5 ===

* ගර්ඩ් ඇච්ටර්බර්ග්, 84, ජර්මානු පාපන්දු ක්‍රීඩක (ස්පැන්ඩෝවර් BC) සහ කළමනාකරු (ටෙනිස් බොරූෂියා බර්ලින්, BFC සුඩ්‍රින්).&lt;ref&gt;[https://www.moz.de/nachrichten/regionalsport/gerd-achterberg-ist-tot-spandauer-ikone-verstorbennbsp-berlin-und-chemie-leipzig-trauern-77768182.html Gerd Achterberg ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* බෙනොයිට් ඇලමේන්, 82 හැවිරිදි, ප්‍රංශ හඬ නළුවා&lt;ref&gt;[https://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=1000122211.html Mort de Benoît Allemane, voix française mythique de Morgan Freeman et du Père Noël] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ජෝ බාර්නෙට්, 95, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, මොන්ටානා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (1991–2001).&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/bozemandailychronicle/name/joseph-barnett-obituary?id=57242378 Joseph William Barnett]&lt;/ref&gt;
* ජෝසප් බෙන්ඩොන්ගා, 70, මධ්‍යම අප්‍රිකානු නීතිඥයෙක් සහ දේශපාලනඥයෙක්, බන්ගුයි නගරාධිපති (1997–2000).&lt;ref&gt;[https://www.radiondekeluka.org/79051-centrafrique-lopposant-joseph-bendounga-tire-sa-reverence Centrafrique : l’opposant Joseph Bendounga tire sa révérence] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* පිලිප්පා බ්ලෙයාර්, 79, නවසීලන්ත කලාකරුවෙක්.&lt;ref&gt;[https://notices.nzherald.co.nz/nz/obituaries/nzherald-nz/name/philippa-blair-obituary?id=57194953 Philippa Mary Blair]&lt;/ref&gt;
* ඔර්ලන්ඩෝ කබ්‍රල්ස් මාටිනෙස්, 85, කොලොම්බියානු රසායනික ඉංජිනේරුවෙක් සහ දේශපාලනඥයෙක්, පතල් හා බලශක්ති අමාත්‍ය (1997–1998) සහ ආර්ථික සංවර්ධන අමාත්‍ය (1996–1997).&lt;ref&gt;[https://www.larepublica.co/obituarios/orlando-jose-cabrales-martinez-exministro-de-minas-y-energia-4031170 Orlando José Cabrales Martínez] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* බීජ් චානි, 68, ඇමරිකානු සංගීතඥයෙක් (උප නගර).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Minnesota punk rock hero Beej Chaney of the Suburbs, 68, dies while swimming in the Pacific Ocean |url=https://www.startribune.com/beej-chaney-suburbs-death-guitarist/601203171 |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123175854/https://www.startribune.com/beej-chaney-suburbs-death-guitarist/601203171 }}&lt;/ref&gt;
* ඈන්-මාරි කොම්පරිනි, වයස 77, ප්‍රංශ දේශපාලනඥයා, නියෝජ්‍ය (2002–2007) සහ රෝන්-ඇල්ප්ස් (1999–2004) හි සභාපති.&lt;ref&gt;[https://www.leprogres.fr/politique/2025/01/05/anne-marie-comparini-ancienne-presidente-de-la-region-rhone-alpes-est-decedee Anne-Marie Comparini, ancienne présidente de la Région Rhône-Alpes, est décédée] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ජෝන් ඩග්ලස්, වයස 90, ස්කොට්ලන්ත රග්බි සංගම් ක්‍රීඩක (ම්ලේච්ඡ, බ්‍රිතාන්‍ය සහ අයර්ලන්ත සිංහයන්, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.theoffsideline.com/john-douglas/ Former Scotland cap and Grand National winning owner John Douglas dies, aged 90]&lt;/ref&gt;
* නා ඩි'සූසා, වයස 87, ඉන්දියානු නවකතාකරු.&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/well-known-writer-na-dsouza-passes-away/article69065691.ece Well-known writer Na. D’Souza passes away]&lt;/ref&gt;
* මයිකල් ෆැල්සන්, වයස 79, මෝල්ටා ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා සහ දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (1976–1996).&lt;ref&gt;[https://www.maltatoday.com.mt/news/national/133007/maltatoday_columnist_and_expn_minister_michael_falzon_dies_at_79 MaltaToday columnist and ex-PN minister Michael Falzon dies at 79]&lt;/ref&gt;
* රොබට් හබ්නර්, වයස 76, ජර්මානු චෙස් ග්‍රෑන්ඩ්මාස්ටර්, ආමාශ පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://en.chessbase.com/post/robert-huebner-has-passed-away Robert Hübner has passed away]&lt;/ref&gt;
* එස්. ඒ. කලෙක්, බංග්ලාදේශ දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (1979–1990, 1996, 2001–2006).&lt;ref&gt;[https://www.dhakatribune.com/bangladesh/people/370021/ex-mp-sa-khaleque-passes-away Ex-MP SA Khaleque passes away]&lt;/ref&gt;
* ලී හෝසුන්, වයස 89, ජපන්-දකුණු කොරියානු නවකතාකරු.&lt;ref&gt;[https://www.hokkaido-np.co.jp/article/1110363/ 李恢成さん死去　89歳　芥川賞作家、北海道新聞文学賞選考委員] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250115175720/https://www.hokkaido-np.co.jp/article/1110363/ |date=2025-01-15 }} {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* ෆෙඩ්රික් ලින්ඩ්ග්‍රන්, 53, ස්වීඩන් හෙවි මෙටල් සංගීත ශිල්පී (Unleshed, Terra Firma).&lt;ref&gt;[https://metalinsider.net/sad-news/former-unleashed-guitarist-fredrik-lindgren-passes-away Former Unleashed guitarist Fredrik Lindgren passes away]&lt;/ref&gt;
* අල් මැක්නීල්, 89, කැනේඩියානු අයිස් හොකී ක්‍රීඩකයා (Toronto Maple Leafs, Chicago Blackhawks) සහ පුහුණුකරු (Calgary Flames).&lt;ref&gt;[https://calgary.ctvnews.ca/al-macneil-long-time-flames-coach-executive-dies-at-89-1.7166216 Al MacNeil, long-time Flames coach, executive, dies at 89]&lt;/ref&gt;
* ඔල්ගා මාර්ලින්, 90, ඇමරිකාවේ උපන් කෙන්යානු අධ්‍යාපනඥයෙක් සහ ලේඛකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://opusdei.org/en-ke/article/a-life-a-dream-and-magnificent-realities/ A life, a dream and magnificent realities]&lt;/ref&gt;
* ප්‍රබීර් මිත්‍රා, 83, බංග්ලාදේශ නළුවා (Titash Ekti Nadir Naam, Boro Bhalo Lok Chhilo, Buk Fatey To Mukh Foteyna).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Prabir Mitra passes away |url=https://www.daily-sun.com/post/785405 |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117143622/https://www.daily-sun.com/post/785405 }}&lt;/ref&gt;
* සිමෙවෝ ඔරිෂා ඔකේ, 48, බෙනිනීස් ගායකයා.&lt;ref&gt;[https://lanouvelletribune.info/2025/01/deces-de-semevo-oricha-au-benin-les-confidences-de-son-chef-orchestre-exclusivite/ Décès de Sèmèvo Oricha au Bénin : Les confidences de son chef orchestre (Exclusivité)] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* බර්න්ඩ් නොතොෆර්, 83, ජර්මානු වාග් විද්‍යාඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://mittelhessen-gedenkt.de/traueranzeige/bernd-nothofer Bernd Nothofer] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* මාරියා පරමෝ, 61, කොලොම්බියානු පාෂාණ විද්‍යාඥයා, භූ විද්‍යාඥ සහ කෞතුකාගාර අධ්‍යක්ෂ.&lt;ref&gt;[https://www.elespectador.com/ciencia/fallecio-maria-euridice-paramo-paleontologa-y-directora-del-museo-geologico-nacional/ Falleció María Páramo, paleontóloga y exdirectora del Museo Geológico Nacional] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* පාක් ස්යුං-හ්යුන්, 35, දකුණු කොරියානු කායවර්ධන ක්‍රීඩකයෙකි.&lt;ref&gt;[https://torontosun.com/sports/other-sports/south-korean-bodybuilder-youtuber-dead South Korean bodybuilder, Youtube Star died at the age of 35]&lt;/ref&gt;
* රැකෙල් රබිනොවිච්, 95, ආර්ජන්ටිනා-ඇමරිකානු කලාකරු, පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://hyperallergic.com/982551/raquel-rabinovich-artist-of-submerged-worlds-dies-at-95/ Raquel Rabinovich, Artist of Submerged Worlds, Dies at 95]&lt;/ref&gt;
* අනිසුර් රහ්මාන්, 91, බංග්ලාදේශ ආර්ථික විද්‍යාඥ.&lt;ref&gt;[https://en.prothomalo.com/bangladesh/wcqgsv1n4l Economist Anisur Rahman no more]&lt;/ref&gt;
* මයික් රින්ඩර්, 69, ඕස්ට්‍රේලියානු-ඇමරිකානු විද්‍යාඥ විධායක (1982–2007) සහ ලේඛක (බිලියන වසර), esophageal පිළිකා.&lt;ref&gt;[https://www.thedailybeast.com/scientology-executive-turned-whistleblower-mike-rinder-dead-after-cancer-battle/ Scientology Whistleblower Dead After Cancer Battle]&lt;/ref&gt;
* ජිම් ෂෝර්ට්, 58, ඕස්ට්‍රේලියාවේ උපන් ඇමරිකානු විකට නළුවෙක්, බඩේ රෝගය.&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/sites/marcberman1/2025/01/06/jim-short-dies-the-comedian-and-podcast-host-was-58/ Jim Short Dies: The Comedian And Podcast Host Was 58]&lt;/ref&gt;
* කොස්ටාස් සිමිටිස්, 88, ග්‍රීක දේශපාලනඥයෙක්, අගමැති (1996–2004), සහ මන්ත්‍රී (1985–2009).&lt;ref&gt;[https://www.barrons.com/news/former-greek-pm-costas-simitis-dies-aged-88-ea144ae0 Former Greek PM Costas Simitis Dies Aged 88]&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රැන්ටිසෙක් ෂ්මහෙල්, 90, චෙක් ඉතිහාසඥයා.&lt;ref&gt;[https://ct24.ceskatelevize.cz/clanek/veda/zemrel-historik-smahel-znalec-lucemburku-husitstvi-ci-reformace-356820 Zemřel historik Šmahel, znalec Lucemburků, husitství či reformace] {{in lang|cs}}&lt;/ref&gt;
* ඇන්ඩ්‍රියාස් ස්ටෙන්ග්ලයින්, 95, ජර්මානු දේශපාලනඥයෙක්, බැවේරියාවේ ලෑන්ඩ්ටැග් සාමාජික (1958–1962, 1963–1966).&lt;ref&gt;[https://www.fraenkischertag.de/lokales/bamberg/politik/tod-von-altbuergermeister-andreas-stenglein-in-gaustadt-art-415436 Wie Andreas „Andres&quot; Stenglein Gaustadt geprägt hat] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* මසාහිරෝ ටබාටා, 85, ජපන් දේශපාලනඥයෙක්, නියුමෝනියාව.&lt;ref&gt;[https://www.jiji.com/jc/article?k=2025011501157&amp;g=pol 田端正広さん死去　元公明党衆院議員] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250116190139/https://www.jiji.com/jc/article?k=2025011501157&amp;g=pol |date=2025-01-16 }} {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* ජෙෆ්රි ටැටර්සාල්, වයස අවුරුදු 77, බ්‍රිතාන්‍ය නීතිවේදියෙකු සහ ඇන්ග්ලිකන් පූජකයෙකි.&lt;ref&gt;[https://www.churchtimes.co.uk/articles/2025/10-january/news/uk/geoffrey-tattersall-synodsman-and-chancellor-dies-aged-77 Geoffrey Tattersall, synodsman and chancellor, dies, aged 77]&lt;/ref&gt;
* ඇල්බර්ටෝ වරිලාස්, වයස අවුරුදු 90, පේරු නීතිඥ, දේශපාලනඥයා සහ ලේඛක, අධ්‍යාපන අමාත්‍ය (1992–1993).&lt;ref&gt;[https://puntoedu.pucp.edu.pe/noticia/alberto-varillas-montenegro-una-vida-entregada-al-desarrollo-cultural-y-educativo-del-pais/ Alberto Varillas Montenegro: una vida entregada al desarrollo cultural y educativo del país] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ජුවාන් මැනුවෙල් විලා, වයස අවුරුදු 86, ස්පාඤ්ඤ පාපන්දු ක්‍රීඩක (ප්ලස් අල්ට්‍රා, රියල් සරගෝසා, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://as.com/futbol/segunda/fallece-juan-manuel-villa-el-malabarista-de-los-cinco-magnificos-n/ Fallece Juan Manuel Villa, el malabarista de los Cinco Magníficos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105124729/https://as.com/futbol/segunda/fallece-juan-manuel-villa-el-malabarista-de-los-cinco-magnificos-n/ |date=2025-01-05 }} {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* විවියන්, වයස අවුරුදු 32, බ්‍රිතාන්‍ය ඩ්‍රැග් ක්වීන් (රුපෝල්ස් ඩ්‍රැග් රේස් එක්සත් රාජධානිය, රූපෝල්ස් ඩ්‍රැග් රේස් සියලුම තරු, අයිස් මත නැටුම්).&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/articles/c4gw1v51yezo ''RuPaul's Drag Race UK'' star The Vivienne dies aged 32]&lt;/ref&gt;
* වැන්ග් ෂෙන්ගුඕ, වයස අවුරුදු 89, චීන ක්ෂේත්‍ර වෛද්‍ය ඉංජිනේරු.&lt;ref&gt;[https://www.sohu.com/a/845538335_260616 工程院首批院士、野战外科学专家王正国逝世，享年90岁 ] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රෙඩී සික්ස්, වයස අවුරුදු 89, ප්‍රංශ පාපන්දු ක්‍රීඩක (පියරොට්ස් වෝබන් ස්ට්‍රාස්බර්ග්, ආර්සී ස්ට්‍රාස්බර්ග්, 1968 ඔලිම්පික්).&lt;ref&gt;[https://www.fff.fr/article/13932-disparition-de-freddy-zix.html Disparition de Freddy Zix] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250114224616/https://www.fff.fr/article/13932-disparition-de-freddy-zix.html |date=2025-01-14 }} {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;

=== 4 ===

* මතියාස් අකුනා, වයස අවුරුදු 32, උරුගුවේ පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ලැමියා), සියදිවි නසා ගැනීම.&lt;ref&gt;[https://www.footboom1.com/en/news/football/2259116-tragedy-in-ecuador-mathias-acuna-found-dead-in-hotel-in-ecuador Tragedy in Ecuador: Mathias Acuña Found Dead in Hotel in Ecuador]&lt;/ref&gt;
* ක්ලෝඩ් ඇලෙග්‍රේ, වයස අවුරුදු 87, ප්‍රංශ භූ රසායන විද්‍යාඥයා සහ දේශපාලනඥයා, ජාතික අධ්‍යාපන අමාත්‍ය (1997–2000).&lt;ref&gt;[https://www.lepoint.fr/politique/claude-allegre-est-mort-04-01-2025-2579206_20.php Claude Allègre est mort] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* එඩ් ඇස්කෙව්, වයස අවුරුදු 84, ඇමරිකානු චිත්‍ර ශිල්පියා සහ ගායක-ගීත රචකයා.&lt;ref&gt;[https://exclaim.ca/music/article/ed-askew-has-died Ed Askew Has Died]&lt;/ref&gt;
* බකී බ්ලැක්වෙල්, වයස අවුරුදු 77, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයා, බටහිර වර්ජිනියා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජික (1976–1982, 2016), සාර්කෝමා.&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/name/frank-blackwell-obituary?id=57190194 Frank &quot;Bucky&quot; Blackwell]&lt;/ref&gt;
* වයි. මයිකල් බෝඩමන්, වයස අවුරුදු 80, ජර්මනියේ උපන් කැනේඩියානු සමාජ විද්‍යාඥයා.&lt;ref&gt;[https://www.boersenblatt.net/home/y-michal-bodemann-ist-gestorben-357393 Y. Michal Bodemann ist gestorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;  
* පීටර් බ්‍රැන්ඩස්, වයස අවුරුදු 80, ඩෙන්මාර්ක චිත්‍ර ශිල්පියා සහ මූර්ති ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://www.dr.dk/nyheder/seneste/kirkekunster-peter-brandes-er-doed Kirkekunster Peter Brandes er død] {{in lang|da}}&lt;/ref&gt;
* එල්වර් සෙරෝන්, කොලොම්බියානු දේශපාලනඥයා, මොකෝවා නගරාධිපති (2004–2007, 2012–2015), වෙඩි තබා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.elespectador.com/judicial/asesinan-en-su-casa-a-elver-ceron-exalcalde-de-mocoa-putumayo/ Asesinan en su casa a Elver Cerón, exalcalde de Mocoa (Putumayo)] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* රාජගෝපාල චිදම්බරම්, වයස අවුරුදු 88, ඉන්දියානු න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාඥ, රජයේ ප්‍රධාන විද්‍යාත්මක උපදේශක (2002–2018).&lt;ref&gt;[https://www.deccanherald.com/india/nuclear-scientist-dr-rajagopala-chidambaram-passes-away-3341318 Nuclear scientist Dr. Rajagopala Chidambaram passes away]&lt;/ref&gt;
* කොල්ම් කොනොලි, වයස අවුරුදු 82, අයර්ලන්ත මාධ්‍යවේදියා (RTÉ පුවත්, බීබීසී පුවත්).&lt;ref&gt;[https://www.rte.ie/news/2025/0105/1489190-colm-conolly/ Death announced of former RTÉ correspondent Colm Connolly]&lt;/ref&gt;
* බ්‍රයන් ඩන්ස්බි, වයස අවුරුදු 84, බ්‍රිතාන්‍ය පර්ලයිට් කර්මාන්ත විධායක.&lt;ref&gt;[https://www.harrogatechamber.co.uk/business-hub/dunsby-family-announcement-dunsby-brian-leslie Dunsby Family Announcement]&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රැන්ජෝ ඩිඩික්, වයස අවුරුදු 85, බොස්නියානු පාපන්දු ක්‍රීඩක (වෙලෙස් මොස්ටාර්) සහ කළමනාකරු (ෂිරෝකි බ්‍රිජෙග්, ස්රින්ජ්ස්කි මොස්ටාර්).&lt;ref&gt;[https://nova.rs/sport/fudbal/preminuo-franjo-dzidic/ Tuga: Preminuo prvi trener Luke Modrića, on mu je dao najvažniju šansu] {{in lang|sr}}&lt;/ref&gt;
* එමිලියෝ එචෙවාරියා, වයස අවුරුදු 80, මෙක්සිකානු නළුවා (අමෝරස් පෙරෝස්, ඩයි අනදර් ඩේ, ද ඇලමෝ).&lt;ref&gt;[https://www.excelsior.com.mx/funcion/muere-emilio-echevarria-actor-interpreto-el-chivo-amores-perros/1692626 Muere Emilio Echevarría, querido actor que interpretó a &quot;El Chivo&quot; en &quot;Amores Perros&quot;] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* බෙන් එස්පි, වයස අවුරුදු 81, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයා, ඔහියෝ සෙනෙට් සභික (1992–2002).&lt;ref&gt;[https://myfox28columbus.com/newsletter-daily/ben-espy-former-ohio-senate-minority-leader-columbus-city-council-member-dies-at-81-kathy-duffy-shannon-harding-andrew-ginther-joyce-beatty Ben Espy, former Ohio Senate minority leader, Columbus City Council member dies at 81]&lt;/ref&gt;
* බිලී ෆාලින්, 92, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, ජෝර්ජියා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (1967–1971).&lt;ref&gt;[https://www.bakerfhga.com/obituaries/william-fallin William Fallin]&lt;/ref&gt;
* රිචඩ් ෆෝර්මන්, 87, ඇමරිකානු නාට්‍ය රචකයෙක් (අල රටෙහි රෝඩා), නියුමෝනියාව.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2025/01/04/theater/richard-foreman-dead.html Richard Foreman, Iconoclastic Playwright and Impresario, Dies at 87]&lt;/ref&gt;
* ඇනා ග්ලිජික්, 90, සර්බියානු වෛරස් විද්‍යාඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://n1info.hr/regija/umrla-ana-gligic-virologinja-koja-je-zaustavila-velike-boginje/ Odlazak Ane Gligić: Znanstvenica koja je zaustavila smrtonosnu epidemiju] {{in lang|hr}}&lt;/ref&gt;
* එලිසබෙත් හාර්, 78, නෝර්වීජියානු කලාකාරිනි.&lt;ref&gt;[https://www.fvn.no/mening/debattinnlegg/i/o3lerj/en-annen-side-ved-elisabeth-astrup-haarr En annen side ved Elisabeth Astrup Haarr] {{in lang|no}}&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* මොහ්සන් හබාචා, 82, ටියුනීසියානු පාපන්දු ක්‍රීඩිකාව (සහෙල්, අජැසියෝ, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.tunisienumerique.com/ancien-joueur-de-less-mohsen-habacha-est-decede-a-lage-de-82-ans/ Ancien joueur de l’ESS, Mohsen Habacha est décédé à l’âge de 82 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ඔලෙක්සැන්ඩර් හුමෙන්යුක්, 48, යුක්රේන පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් (CSKA කියෙව්, චෝර්නොමොරෙට්ස් ඔඩේසා) සහ කළමනාකරු (බුකොවිනා චර්නිව්ට්සි).&lt;ref&gt;[https://sport.ua/uk/news/728123-raptovo-pomer-eksvorotar-dnipra-ta-vidomiy-trener-golkiperiv-v-ukraini Раптово помер ексворотар Дніпра та відомий тренер голкіперів в Україні] {{in lang|uk}}&lt;/ref&gt;
* සාකා ඉසා, 69, නයිජීරියානු දේශපාලනඥයෙක්.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former Kwara State SSG, Saka Isau, Dies at 69, Janazah to hold on Sunday |url=https://thenationalpilot.ng/2025/01/04/former-kwara-state-ssg-saka-isau-dies-at-69-janazah-to-hold-on-sunday/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116121755/https://thenationalpilot.ng/2025/01/04/former-kwara-state-ssg-saka-isau-dies-at-69-janazah-to-hold-on-sunday/ }}&lt;/ref&gt;
* බැරී ක්‍රේමර්, වයස අවුරුදු 82, ඇමරිකානු පැසිපන්දු ක්‍රීඩක (සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ වොරියර්ස්, නිව් යෝර්ක් නික්ස්) සහ නීතිවේදියෙකු, නිව් යෝර්ක් ප්‍රාන්ත ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ විනිසුරු (2009–2012).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Schenectady basketball legend, long-time judge Barry Kramer dead at 82 |url=https://www.dailygazette.com/news/barry-kramer-schenectady-basketball-judge-obituary/article_8d45baaa-cb06-11ef-ab6a-bb42c6edffe5.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250105132516/https://www.dailygazette.com/news/barry-kramer-schenectady-basketball-judge-obituary/article_8d45baaa-cb06-11ef-ab6a-bb42c6edffe5.html |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-05}}&lt;/ref&gt;
* ඩිලන් තෝමස් මෝර්, ඇමරිකානු සංගීතඥ (කෙම්ලැබ්).&lt;ref&gt;[https://regenmag.com/blog/blog-for-dylan/ For Dylan]&lt;/ref&gt;
* අරිගෝ පැඩෝවන්, වයස අවුරුදු 97, ඉතාලි මාර්ග ධාවන පාපැදිකරු.&lt;ref&gt;[https://www.mattinopadova.it/cronaca/morto-arrigo-padovan-ciclista-giro-italia-tour-de-france-fk8vpjyp Addio a Arrigo Padovan, gloria di Giro e Tour] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ජූලියන් පෝලින්, වයස අවුරුදු 78, කැනේඩියානු නළුවෙකු සහ චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂක (මිනුයිට්, ලෙ සොයර්, බේබයින්).&lt;ref&gt;[https://ici.radio-canada.ca/nouvelle/2130667/deces-julien-poulin-elvis-gratton-cinema-tele-falardeau Julien Poulin, interprète d’Elvis Gratton, est décédé] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* කැරන් ප්‍රයර්, වයස අවුරුදු 92, ඇමරිකානු හැසිරීම් මනෝවිද්‍යාඥවරියක් සහ කතුවරියක්.&lt;ref&gt;[https://improbable.com/2025/01/05/sad-news-karen-pryor-has-died/ Sad news: Karen Pryor has died]&lt;/ref&gt;
* ජෙනී රැන්ඩර්සන්, බැරොනස් රැන්ඩර්සන්, වයස අවුරුදු 76, වේල්ස් දේශපාලනඥයියක් සහ සම වයසේ මිතුරියක්, වේල්සයේ වැඩබලන නියෝජ්‍ය පළමු අමාත්‍යවරිය (2001–2002) සහ ලෝඩ්ස් හවුස් හි සාමාජිකාවක් (2011 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.libdemvoice.org/lib-dem-peer-jenny-randerson-dies-at-76-76789.html Lib Dem Peer Jenny Randerson dies at 76]&lt;/ref&gt;
* රිරෝ, වයස අවුරුදු 17, ජපන් මුහුදු ඔටර්.&lt;ref&gt;[https://www.asahi.com/articles/AST1413P4T14TIPE006M.html 国内唯一のオスのラッコ「リロ」死ぬ　「これまでよく頑張って感謝」] {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* රොබට් සෙඩ්ලර්, වයස අවුරුදු 89, ඇමරිකානු නීති විශාරදයෙක්.&lt;ref&gt;[https://law.wayne.edu/news/remembering-professor-robert-a-sedler-65222 Remembering Professor Robert A. Sedler]&lt;/ref&gt;
* අංජන සුල්තානා, 69, බංග්ලාදේශ නිළිය (පරිනීතා, අශික්ඛිතෝ), පෙනහළු ආසාදනය.&lt;ref&gt;[https://www.bd24live.com/actress-anjana-rahman-passes-away/ Actress Anjana Rahman Passes Away]&lt;/ref&gt;
* ඩෙනිස් ටෲ, 34, ජර්මානු දේශපාලනඥයා, පහළ සැක්සොනියේ ලෑන්ඩ්ටැග්හි සාමාජික (2022 සිට), පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.ndr.de/nachrichten/niedersachsen/hannover_weser-leinegebiet/SPD-Landtagsabgeordneter-Dennis-True-mit-36-Jahren-gestorben,true110.html SPD-Landtagsabgeordneter Dennis True mit 36 Jahren gestorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* කනෝකෝ ට්සුටානි-මබුචි, 86, ජපන් ඔලිම්පික් කිමිදුම්කරු (1956, 1960, 1964), නියුමෝනියාව.&lt;ref&gt;[https://www.kobe-np.co.jp/news/sports/202501/0018529082.shtml 水泳飛び込みで五輪3度出場、馬淵かの子さん死去　寺内健さん、玉井陸斗ら指導] {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* යිල්මාස් උරුල්, 82, තුර්කි පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ඉස්තාන්බුල්ස්පෝර්, මර්සින් ඉඩ්මන්යර්ඩු, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.iha.com.tr/istanbul-haberleri/eski-milli-kaleci-yilmaz-urul-hayatini-kaybetti-171050219 Eski milli kaleci Yılmaz Urul, hayatını kaybetti] {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt;

=== 3 ===

* [[:en:Jeff_Baena|Jeff Baena]], 47, American film director and screenwriter (''[[:en:The_Little_Hours|The Little Hours]]'', ''[[:en:Horse_Girl|Horse Girl]]'', ''[[:en:Spin_Me_Round|Spin Me Round]]''), suicide by hanging.&lt;ref&gt;[https://people.com/jeff-baena-writer-director-aubrey-plaza-husband-dead-at-47-8769239 Jeff Baena, Writer-Director Married to Aubrey Plaza, Dies by Suicide at 47]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Hans_Dieter_Beck|Hans Dieter Beck]], 92, German publisher ([[:en:C._H._Beck|Verlag C. H. Beck]]).&lt;ref&gt;[https://www.faz.net/aktuell/beck-verlag-chef-hans-dieter-beck-gestorben-110211614.html Verleger Hans Dieter Beck gestorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Emmanuel_Bonde|Emmanuel Bonde]], 77, Cameroonian politician.&lt;ref&gt;[https://actucameroun.com/2025/01/04/necrologie-emmanuel-bonde-membre-du-conseil-constitutionnel-est-mort/ Nécrologie : Emmanuel Bonde, membre du conseil constitutionnel est mort] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Morris_Bradshaw|Morris Bradshaw]], 72, American football player ([[:en:Oakland_Raiders|Oakland Raiders]], [[:en:New_England_Patriots|New England Patriots]]), [[:en:Super_Bowl|Super Bowl]] champion ([[:en:Super_Bowl_XI|1977]], [[:en:Super_Bowl_XV|1981]]).&lt;ref&gt;[https://www.raiders.com/news/raiders-mourn-the-passing-of-morris-bradshaw Raiders mourn the loss of Morris Bradshaw]&lt;/ref&gt; (death announced on this date)
* [[:en:Howard_Buten|Howard Buten]], 74, American author and clown.&lt;ref&gt;[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2025/01/05/quand-j-avais-cinq-ans-je-m-ai-tue-deces-d-howard-buten-alias-le-clown-buffo_6481848_3382.html Howard Buten, alias le clown Buffo, auteur de « Quand j’avais cinq ans, je m’ai tué », est mort] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Mukesh_Chandrakar|Mukesh Chandrakar]], 32, Indian journalist.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2025/jan/06/indian-journalist-mukesh-chandrakar-body-found-in-septic-tank-ntwnfb Indian press groups call for investigation after journalist’s body found in septic tank]&lt;/ref&gt; (body discovered on this date)
* [[:en:Choi_Sang-yeop_(politician)|Choi Sang-yeop]], 87, South Korean lawyer and politician, [[:en:Ministry_of_Government_Legislation|minister of legislation]] (1990–1992) and [[:en:Ministry_of_Justice_(South_Korea)|justice]] (1997).&lt;ref&gt;[https://www.yna.co.kr/view/AKR20250103065400505 최상엽 전 법무부 장관 별세] {{in lang|ko}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:La_Chunga|La Chunga]], 87, French-born Spanish [[:en:Flamenco|flamenco]] dancer and painter.&lt;ref&gt;[https://www.elmundo.es/cultura/2025/01/03/67782e3721efa0bb708b457f.html Muere La Chunga, la genial bailaora descalza, a los 87 años] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Kate_Coolahan|Kate Coolahan]], 95, Australian-born New Zealand commercial artist, fashion illustrator and printmaker.&lt;ref&gt;[https://notices.nzherald.co.nz/nz/obituaries/nzherald-nz/name/cathrine-coolahan-obituary?id=57231047 Dr Cathrine Anne ONZM Coolahan]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Zlatko_Dupovac|Zlatko Dupovac]], 72, Bosnian footballer ([[:en:FK_Sarajevo|Sarajevo]], [[:en:FK_Borac_Banja_Luka|Borac Banja Luka]], [[:en:FC_St._Gallen|St. Gallen]]).&lt;ref&gt;[https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Preminuo-Zlatko-Dupovac/879159 Preminuo Zlatko Dupovac] {{in lang|sr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Sergio_Elgueta|Sergio Elgueta]], 91, Chilean politician, [[:en:Chamber_of_Deputies_of_Chile|deputy]] (1990–2002), mayor of [[:en:Puerto_Montt|Puerto Montt]] (1971–1973).&lt;ref&gt;[https://www.diariodepuertomontt.cl/noticia/actualidad/2025/01/a-los-91-anos-fallece-sergio-elgueta-exdiputado-y-exalcalde-de-puerto-montt A los 91 años fallece Sergio Elgueta, exdiputado y exalcalde de Puerto Montt] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ernesto_Gianella|Ernesto Gianella]], 83, Argentine-French footballer ([[:en:AS_Béziers_Hérault_(football)|AS Béziers]], [[:en:Nîmes_Olympique|Nîmes]]).&lt;ref&gt;[https://www.objectifgard.com/sports-gard/nimes-olympique/nimes-olympique-lancien-attaquant-ernesto-gianella-est-mort-140066.php Nîmes Olympique L'ancien attaquant, Ernesto Gianella est mort] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Sajad_Haider|Sajad Haider]], 92, Pakistani fighter pilot.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Air Commodore Sajjad Haider laid to rest |url=https://24newshd.tv/04-Jan-2025/air-commodore-sajjad-haider-laid-to-rest |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117035538/https://24newshd.tv/04-Jan-2025/air-commodore-sajjad-haider-laid-to-rest }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Hiroshi_Hara_(architect)|Hiroshi Hara]], 88, Japanese architect ([[:en:Kyōto_Station|Kyōto Station]], [[:en:Umeda_Sky_Building|Umeda Sky Building]], [[:en:Sapporo_Dome|Sapporo Dome]]).&lt;ref&gt;[https://www.asahi.com/sp/articles/AST143D7ST14UCVL002M.html 建築家の原広司さん死去　梅田スカイビル、京都駅ビルなど手がける] {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Richard_B._Hays|Richard B. Hays]], 76, American theologian.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Richard B. Hays, 1948–2025 |url=https://akma.disseminary.org/2025/01/richard-b-hays-1948-2025/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250105140755/https://akma.disseminary.org/2025/01/richard-b-hays-1948-2025/ }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:William_Leo_Higi|William Leo Higi]], 91, American Roman Catholic prelate, bishop of [[:en:Roman_Catholic_Diocese_of_Lafayette_in_Indiana|Lafayette]] (1984–2010).&lt;ref&gt;{{Citation |title=William L. Higi |url=https://dol-in.org/current-news-events#tabContent_6551598 |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116134338/https://dol-in.org/current-news-events#tabContent_6551598 }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Robert_Loewy|Robert Loewy]], 98, American aerospace engineer.&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/nytimes/name/robert-loewy-obituary?id=57246999 Robert Loewy]&lt;/ref&gt;
* {{ill|Stipica Kalogjera|hr}}, 90, Croatian composer.&lt;ref&gt;[https://www.vecernji.hr/showbiz/preminuo-stipica-kalogjera-jedan-od-najznacajnih-hrvatskih-skladatelja-i-aranzera-1828917 Preminuo Stipica Kalogjera, jedan od najznačajnijih hrvatskih skladatelja i aranžera] {{in lang|hr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Donal_Kelly|Donal Kelly]], 86, Irish journalist and broadcaster ([[:en:RTÉ_News|RTÉ News]]).&lt;ref&gt;[https://www.donegallive.ie/news/local-news/1694426/former-rte-political-editor-and-buncrana-man-donal-kelly-passes-away.html Former RTÉ political editor and Buncrana man Donal Kelly passes away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Willem_van_Kooten|Willem van Kooten]], 83, Dutch disc jockey and businessman.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/show/radiomaker-willem-van-kooten-alias-joost-den-draaijer-op-83-jarige-leeftijd-overleden~a736146c/ Radiomaker Willem van Kooten, alias Joost den Draaijer, op 83-jarige leeftijd overleden] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Árni_Grétar_Jóhannesson|Árni Grétar Jóhannesson]], 41, Icelandic electronic musician, injuries sustained in a traffic collision.&lt;ref&gt;[https://www.visir.is/g/20252671028d/arni-gretar-futuregrapher-latinn Árni Grétar Futuregrapher látinn] {{in lang|is}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Harvey_Laidman|Harvey Laidman]], 82, American television director (''[[:en:Matlock_(1986_TV_series)|Matlock]]'', ''[[:en:7th_Heaven_(TV_series)|7th Heaven]]'', ''[[:en:The_Waltons|The Waltons]]''), cancer.&lt;ref&gt;[https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/harvey-laidman-dead-waltons-matlock-7th-heaven-1236106621/ Harvey Laidman, Director on ‘The Waltons’ and ‘Matlock,’ Dies at 82]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Benny_Lautrup|Benny Lautrup]], 85, Danish theoretical physicist.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Benny Lautrup In Memoriam |url=https://nbia.nbi.ku.dk/news/2024/benny-lautrup-in-memoriam/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114132746/https://nbia.nbi.ku.dk/news/2024/benny-lautrup-in-memoriam/ }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Niko_Lekishvili|Niko Lekishvili]], 77, Georgian politician, [[:en:State_Minister_(Georgia)|state minister]] (1995–1998), [[:en:Mayor_of_Tbilisi|mayor of Tbilisi]] (1993–1995).&lt;ref&gt;[https://www.interpressnews.ge/ka/article/826826-niko-lekishvili-gardaicvala/ ნიკო ლეკიშვილი გარდაიცვალა] {{in lang|ka}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Richard_Louis|Richard Louis]], 60, Barbadian Olympic sprinter ([[:en:Athletics_at_the_1984_Summer_Olympics_–_Men's_4_×_400_metres_relay|1984]], [[:en:Athletics_at_the_1988_Summer_Olympics_–_Men's_400_metres|1988]]).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Richard Louis, member of Barbados’ historic 4x400m relay team at the 1984 Olympics, passes away |url=https://www.sportsmax.tv/athletics/richard-louis-member-of-barbados-historic-4x400m-relay-team-at-the-1984-olympics-passes-away |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250110013813/https://www.sportsmax.tv/athletics/richard-louis-member-of-barbados-historic-4x400m-relay-team-at-the-1984-olympics-passes-away }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Constantine_Manos|Constantine Manos]], 90, Greek-born American photographer.&lt;ref&gt;[https://www.kathimerini.gr/culture/563401951/konstantinos-manos-pethane-o-simantikos-fotografos-tis-diasporas/ Κωνσταντίνος Μάνος: Πέθανε ο σημαντικός φωτογράφος της διασποράς] {{in lang|el}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Dashbaldangiin_Purevsuren|Dashbaldangiin Purevsuren]], 95, Mongolian opera singer.&lt;ref&gt;[https://www.zogii.mn/post/7600712 Эмгэнэл: Дашбалдангийн Пүрэвсүрэн] {{in lang|mn}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Andrew_Pyper|Andrew Pyper]], 56, Canadian writer, complications from cancer.&lt;ref&gt;[https://www.thestar.com/news/gta/andrew-pyper-toronto-writer-of-literary-thrillers-dead-at-56/article_fe3b18fa-ca33-11ef-aaa2-d7555a69d849.html Andrew Pyper, Toronto writer of literary thrillers, dead at 56]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Majda_Ra'ad|Majda Ra'ad]], 82, Swedish-born Jordanian [[:en:Hashemites|Hashemite]] princess.&lt;ref&gt;[http://en.royanews.tv/news/56513 Statement by the Royal Hashemite Court]&lt;/ref&gt;
* [[:en:James_Arthur_Ray|James Arthur Ray]], 67, American self-help businessman, author and convicted felon.&lt;ref&gt;[https://eu.azcentral.com/story/news/local/arizona/2025/01/05/james-arthur-ray-self-help-guru-linked-to-sedona-sweat-lodge-tragedy-dies/77473835007/ James Arthur Ray, controversial self-help guru linked to Sedona tragedy, dies]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Yuji_Sawa|Yuji Sawa]], 76, Japanese politician, [[:en:House_of_Councillors|MP]] (2004–2010), pneumonia.&lt;ref&gt;[https://www.asahi.com/sp/articles/DA3S16121587.html 沢雄二さん死去] {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Peter_Schaap|Peter Schaap]], 78, Dutch singer and writer.&lt;ref&gt;[https://www.rtvnoord.nl/cultuur/1253166/groningse-zanger-peter-schaap-adem-mijn-adem-overleden Groningse zanger Peter Schaap ('Adem mijn adem') overleden] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Manfred_Schütz|Manfred Schütz]], 74, German record company founder ([[:en:SPV_GmbH|SPV GmbH]]).&lt;ref&gt;[https://blabbermouth.net/news/spv-founder-manfred-schutz-dead-at-74 SPV Founder Manfred Schütz Dead at 74]&lt;/ref&gt;
* {{Ill|Hazel Skuce|ru|Скьюс, Хейзел}}, 112, Canadian supercentenarian, [[:en:List_of_Canadian_supercentenarians|oldest living person in Canada]] (since 2024).&lt;ref&gt;[https://memorial.memorieschapel.com/hazel-skuce/5534718/index.php Hazel Skuce Obituary - Brandon, MB | Memories Chapel]{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Rod_Sykes|Rod Sykes]], 95, Canadian politician, [[:en:List_of_mayors_of_Calgary|mayor of Calgary]] (1969–1977).&lt;ref&gt;[https://calgaryherald.remembering.ca/obituary/james-sykes-1092521562 James Rodney Winter Sykes]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Tariana_Turia|Dame Tariana Turia]], 80, New Zealand politician, [[:en:New_Zealand_Parliament|MP]] (1996–2014) and [[:en:Minister_for_the_Community_and_Voluntary_Sector|minister for the community and voluntary sector]] (2003–2004, 2008–2011), founder of [[:en:Te_Pāti_Māori|Te Pāti Māori]], stroke.&lt;ref&gt;[https://www.nzherald.co.nz/nz/politics/te-pati-maori-co-founder-dame-tariana-turia-dies/XXDWZXIRAJE5ZEBGONKUQBHLKY/ Te Pāti Māori co-founder Dame Tariana Turia dies]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Brian_Usher|Brian Usher]], 80, English footballer ([[:en:Sunderland_A.F.C.|Sunderland]], [[:en:Sheffield_Wednesday_F.C.|Sheffield Wednesday]], [[:en:Doncaster_Rovers_F.C.|Doncaster Rovers]]).&lt;ref&gt;[https://www.safc.com/news/2025/january/06/obituary--brian-usher-/ Obituary: Brian Usher]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Gilbert_Van_Binst|Gilbert Van Binst]], 73, Belgian footballer ([[:en:R.S.C._Anderlecht|Anderlecht]], [[:en:Club_Brugge_KV|Club Brugge]], [[:en:Belgium_national_football_team|national team]]).&lt;ref&gt;[https://www.hln.be/rode-duivels/ex-rode-duivel-gille-van-binst-op-73-jarige-leeftijd-overleden-na-slepende-ziekte~aa2792f4/ Ex-Rode Duivel Gille Van Binst op 73-jarige leeftijd overleden na slepende ziekte] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Bob_Veale|Bob Veale]], 89, American baseball player ([[:en:Pittsburgh_Pirates|Pittsburgh Pirates]], [[:en:Boston_Red_Sox|Boston Red Sox]]).&lt;ref&gt;[https://www.mlb.com/news/pirates-pitcher-bob-veale-dies-at-89 Bob Veale, 1971 World Series champ with Pirates, dies at 89]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Thomas_R._Williams|Thomas R. Williams]], 85, Canadian academic and university administrator, principal of [[:en:Queen's_University_at_Kingston|Queen's University]] (2008–2009).&lt;ref&gt;[https://www.queensu.ca/gazette/stories/queen-s-remembers-principal-emeritus-thomas-r-williams Queen's remembers Principal Emeritus Thomas R. Williams]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Brenton_Wood|Brenton Wood]], 83, American singer (&quot;[[:en:The_Oogum_Boogum_Song|The Oogum Boogum Song]]&quot;, &quot;[[:en:Gimme_Little_Sign|Gimme Little Sign]]&quot;).&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2025-01-03/brenton-wood-dead-oogum-boogum-song Brenton Wood, 'Oogum Boogum Song' crooner who captivated Latino listeners, dies at 83]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Amit_Yoran|Amit Yoran]], 54, American cybersecurity executive, CEO of [[:en:Tenable,_Inc.|Tenable, Inc.]] (2017–2024), cancer.&lt;ref&gt;[https://techcrunch.com/2025/01/04/tenable-ceo-amit-yoran-dies/ Tenable CEO Amit Yoran dies]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Bratislav_Živković_(soldier)|Bratislav Živković]], 49, Serbian mercenary, [[:en:Russo-Ukrainian_War|killed in action]].&lt;ref&gt;{{Citation |title=The Serbian Chetnik who was erecting barricades in the north of Kosovo is killed in Ukraine |url=https://insajderi.org/en/Serbian-Chetnik-who-was-erecting-barricades-in-the-north-of-Kosovo-is-killed-in-Ukraine/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116141253/https://insajderi.org/en/Serbian-Chetnik-who-was-erecting-barricades-in-the-north-of-Kosovo-is-killed-in-Ukraine/ }}&lt;/ref&gt; (death announced on this date)

=== 2 ===

* [[:en:Jytte_Abildstrøm|Jytte Abildstrøm]], 90, Danish actress (''[[:en:Helle_for_Helene|Helle for Helene]]'', ''[[:en:Don_Olsen_kommer_til_byen|Don Olsen kommer til byen]]'', ''[[:en:The_Adventures_of_Picasso|The Adventures of Picasso]]'').&lt;ref&gt;[https://www.billedbladet.dk/kendte/daimi-reagerer-paa-jytte-abildstroems-doed-besoegte-hende-torsdag-eftermiddag Daimi reagerer på Jytte Abildstrøms død: Besøgte hende torsdag eftermiddag] {{in lang|da}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Mary_Abrams|Mary Abrams]], 66, American politician, member of the [[:en:Connecticut_State_Senate|Connecticut State Senate]] (2019–2023), glioblastoma.&lt;ref&gt;[https://www.ctinsider.com/politics/article/mary-daugherty-abrams-former-one-term-20011753.php Mary Daugherty Abrams, former state senator from Meriden, dies from brain cancer]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Aldo_Agroppi|Aldo Agroppi]], 80, Italian football player ([[:en:Torino_FC|Torino]], [[:en:Italy_national_football_team|national team]]) and manager ([[:en:ACF_Fiorentina|Fiorentina]]), pneumonia.&lt;ref&gt;[https://www.iltirreno.it/toscana/2025/01/02/news/aldo-agroppi-morto-1.100640218 È morto Aldo Agroppi, l'ex calciatore e allenatore aveva 80 anni] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Kabira_Uddina_Ahmed|Kabira Uddina Ahmed]], Bangladeshi politician, [[:en:Member_of_Parliament_(Bangladesh)|MP]] (1996).&lt;ref&gt;[https://www.amarsangbad.com/country/news/301475 কিশোরগঞ্জে বীর মুক্তিযোদ্ধা কবীর উদ্দিন আহমেদের ইন্তেকাল] {{in lang|bn}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Francesc_Antich|Francesc Antich]], 66, Venezuelan-born Spanish politician, [[:en:President_of_the_Government_of_the_Balearic_Islands|president of the government of the Balearic Islands]] (1999–2003, 2007–2011) and [[:en:Senate_of_Spain|senator]] (2011–2019), cancer.&lt;ref&gt;[https://lavozdeibiza.com/en/current-news/2025/01/03/francesc-antich-former-president-of-the-balearic-islands-and-a-referent-of-insular-socialism-dies/ Francesc Antich, former president of the Balearic Islands and a referent of insular socialism, dies]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Atmakusumah_Astraatmadja|Atmakusumah Astraatmadja]], 86, Indonesian journalist.&lt;ref&gt;[https://www.tempo.co/politik/mantan-ketua-dewan-pers-atmakusumah-astraatmadja-tutup-usia-1188942 Mantan Ketua Dewan Pers Atmakusumah Astraatmadja Tutup Usia] {{in lang|id}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Brian_Berry|Brian Berry]], 90, British-American human geographer and planner.&lt;ref&gt;[https://www.wisefuneralhome.com/obituary/brian-berry Brian Joe Lobley Berry]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Wilhelm_Brückner_(luthier)|Wilhelm Brückner]], 92, German luthier.&lt;ref&gt;[https://www.mdr.de/nachrichten/thueringen/mitte-thueringen/erfurt/geigenbauer-wilhelm-brueckner-tot-100.html Ältester Geigenbaumeister Deutschlands Wilhelm Brückner aus Erfurt ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Gerard_Caris|Gerard Caris]], 99, Dutch sculptor and artist.&lt;ref&gt;[https://hortusleiden.nl/in-memoriam-gerard-caris In memoriam: Gerard Caris] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Lex_Clark|Lex Clark]], 81, New Zealand Olympic rower ([[:en:Rowing_at_the_1964_Summer_Olympics_–_Men's_eight|1964]]).&lt;ref&gt;[https://www.gillions.co.nz/death-notices Death notices – Clark, Alexander Grant (Lex)]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Bernie_Constantin|Bernie Constantin]], 77, Swiss songwriter and radio show host.&lt;ref&gt;[https://www.rts.ch/info/culture/2025/article/bernie-constantin-rockeur-valaisan-est-decede-a-77-ans-28743128.html Le rockeur valaisan Bernie Constantin est décédé à l'âge de 77 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Italo_de_Lorenzo|Italo de Lorenzo]], 85, Italian bobsledder.&lt;ref&gt;[https://denuk.nl/met-de-dood-van-italo-de-lorenzo-verliest-utrecht-een-moedige-gastvrije-en-wijze-ondernemer/ Met de dood van Italo de Lorenzo verliest Utrecht een moedige, gastvrije en wijze ondernemer] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Tidiane_Diakité|Tidiane Diakité]], 80, Malian-born French historian and writer.&lt;ref&gt;[https://www.ouest-france.fr/bretagne/rennes-35000/lhistorien-malien-et-breton-dadoption-tidiane-diakite-est-decede-a-81-ans-65af6b58-caca-11ef-ae13-2f9181d4848b L'historien malien et breton d'adoption, Tidiane Diakité, est décédé à 81 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Pedro_Luis_García_Pérez|Pedro Luis García Pérez]], 86, Spanish mathematician, physicist and academic, president of the [[:en:Royal_Spanish_Mathematical_Society|Royal Spanish Mathematical Society]] (1982–1988).&lt;ref&gt;[https://www.lagacetadesalamanca.es/salamanca/fallece-catedratico-emerito-geometria-exdecano-facultad-ciencias-20250102223421-nt.html Fallece el catedrático emérito de Geometría y exdecano de la Facultad de Ciencias Pedro Luis García Pérez] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Pieter_Hofstra|Pieter Hofstra]], 78, Dutch politician, member of the [[:en:House_of_Representatives_(Netherlands)|House of Representatives]] (1994–2006) and [[:en:Senate_(Netherlands)|Senate]] (2007–2011).&lt;ref&gt;[https://www.eerstekamer.nl/nieuws/20250107/oud_senator_hofstra_vvd_overleden Oud-senator Hofstra (VVD) overleden] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:James_R._Hogg|James R. Hogg]], 90, American admiral.&lt;ref&gt;[https://www.newportri.com/obituaries/ppvp1048818 Admiral James R. Hogg, USN Ret.]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Derek_Humphry|Derek Humphry]], 94, British-American assisted suicide activist (''[[:en:Jean's_Way|Jean's Way]]'', ''[[:en:Final_Exit|Final Exit]]''), co-founder of [[:en:Final_Exit_Network|Final Exit Network]], heart failure.&lt;ref&gt;{{Citation |title=The WFRtDS joins other voices of the right to die movement to pay their respects to Derek Humphry |url=https://wfrtds.org/the-wfrtds-joins-other-voices-of-the-right-to-die-movement-to-pay-their-respects-to-derek-humphry/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206112428/https://wfrtds.org/the-wfrtds-joins-other-voices-of-the-right-to-die-movement-to-pay-their-respects-to-derek-humphry/ }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ágnes_Keleti|Ágnes Keleti]], 103, Hungarian-Israeli artistic gymnast, Olympic champion ([[:en:Gymnastics_at_the_1952_Summer_Olympics_–_Women's_floor|1952]], [[:en:Gymnastics_at_the_1956_Summer_Olympics|1956]]), pneumonia.&lt;ref&gt;[https://hirado.hu/belfold/cikk/2025/01/02/elhunyt-keleti-agnes-otszoros-olimpiai-bajnok-tornasz-a-nemzet-sportoloja Elhunyt Keleti Ágnes ötszörös olimpiai bajnok tornász, a Nemzet Sportolója] {{in lang|hu}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Larry_Kish|Larry Kish]], 83, American ice hockey coach ([[:en:Hartford_Whalers|Hartford Whalers]]).&lt;ref&gt;[https://friars.com/news/2025/1/4/mens-ice-hockey-former-mens-hockey-all-american-larry-kish-64-passes-away.aspx Former Men's Hockey All-American Larry Kish '64 Passes Away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Karol_Krasnodębski|Karol Krasnodębski]], 95, Polish politician, [[:en:Sejm|MP]] (1989–1991).&lt;ref&gt;[https://www.radiokrakow.pl/aktualnosci/tarnow/zmarl-karol-krasnodebski-dzialacz-tarnowskiej-solidarnosci-w-okresie-prl-mial-95-lat/ Zmarł Karol Krasnodębski. Działacz tarnowskiej Solidarności w okresie PRL miał 95 lat] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Seymour_P._Lachman|Seymour P. Lachman]], 91, American political historian and politician, member of the [[:en:New_York_State_Senate|New York State Senate]] (1996–2004).&lt;ref&gt;[https://wagner.edu/newsroom/former-wagner-teacher-author-lachman-dies-91/ Former Wagner teacher, author Lachman dies at 91]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Werner_Leimgruber|Werner Leimgruber]], 90, Swiss footballer ([[:en:FC_Zürich|Zürich]], [[:en:Switzerland_national_football_team|national team]]).&lt;ref&gt;[https://www.rtn.ch/rtn/Sports/Football/Carnet-noir-Werner-Leimgruber-est-decede-a-90-ans.html Carnet noir: Werner Leimgruber est décédé à 90 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ralph_Mann|Ralph Mann]], 75, American [[:en:National_Track_and_Field_Hall_of_Fame|Hall of Fame]] sprinter and hurdler, Olympic silver medalist ([[:en:Athletics_at_the_1972_Summer_Olympics_–_Men's_400_metres_hurdles|1972]]).&lt;ref&gt;[https://www.usatf.org/news/2025/usatf-mourns-passing-of-hall-of-famer-ralph-mann USATF Mourns Passing Of Hall Of Famer Ralph Mann]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Roger_Mantovani|Roger Mantovani]], 59, Italian radio presenter and voice actor.&lt;ref&gt;[https://www.ilmessaggero.it/persone/roger_mantovani_morto_malattia_chi_era_ultime_notizie-8572016.html Roger Mantovani morto a 59 anni a Palma de Maiorca, mistero sulle cause: chi era il conduttore, voce cult di radio e tv] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Joyce_McRoberts|Joyce McRoberts]], 83, American politician, member of the [[:en:Idaho_Senate|Idaho Senate]] (1992–1995).&lt;ref&gt;[https://www.brundagefuneralhome.com/obituaries/belva-mcroberts Belva Joyce McRoberts]&lt;/ref&gt;
* [[:en:S._Jayachandran_Nair|S. Jayachandran Nair]], 85, Indian journalist, founder of ''[[:en:Samakalika_Malayalam_Vaarika|Samakalika Malayalam Vaarika]]''.&lt;ref&gt;[https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/01/02/samakalika-malayalam-founder-s-jayachandran-nair-passed-away.html Samakalika Malayalam founder-editor S Jayachandran Nair passes away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Russ_North|Russ North]], 59, English heavy metal singer ([[:en:Cloven_Hoof_(band)|Cloven Hoof]]).&lt;ref&gt;[https://metalinvader.net/en/cloven-hoofs-emblematic-singer-russ-north-has-passed-away/ Cloven Hoof’s emblematic singer Russ North has passed away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Cristóbal_Ortega|Cristóbal Ortega]], 68, Mexican footballer ([[:en:Club_América|América]], [[:en:Mexico_national_football_team|national team]]), cancer.&lt;ref&gt;[https://www.footboom1.com/en/news/football/2249688-cristobal-ortega-passes-away-one-of-america-s-greatest-icons Cristóbal Ortega Passes Away, One of America's Greatest Icons]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Pádraig_Ó_Snodaigh|Pádraig Ó Snodaigh]], 89, Irish activist and writer.&lt;ref&gt;[https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0102/1488873-padraig-o-snodaigh-tar-eis-bhais/ An scríbhneoir agus an foilsitheoir Gaeilge Pádraig Ó Snodaigh tar éis bháis] {{in lang|ga}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Derek_Parker|Derek Parker]], 92, British writer and broadcaster.&lt;ref&gt;[https://www.2mbsfinemusicsydney.com/valederekparker/ Vale Derek Parker, 1932–2025]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Noreen_Riols|Noreen Riols]], 98, British novelist and [[:en:Special_Operations_Executive|SOE]] agent during World War II.&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2025/01/05/noreen-riols-soe-second-world-war-france-obituary/ Noreen Riols, SOE operative who trained prospective agents for secret service behind enemy lines] {{paywall}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Arun_Roy|Arun Roy]], 56, Bangladeshi film director.&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/entertainment/movies/bengali-film-director-arun-roy-dies-at-age-56/article69053589.ece Bengali film director Arun Roy dies at age 56]]&lt;/ref&gt;
* [[:en:J._R._P._Suriyapperuma|J. R. P. Suriyapperuma]], 96, Sri Lankan politician, [[:en:Member_of_Parliament_(Sri_Lanka)|MP]] (2010–2015).&lt;ref&gt;[https://www.newswire.lk/2025/01/02/j-r-p-suriyapperuma-passed-away/ J. R. P. Suriyapperuma passed away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ferdi_Tayfur|Ferdi Tayfur]], 79, Turkish singer and actor.&lt;ref&gt;[https://www.turkiyetoday.com/culture/legendary-turkish-singer-and-actor-ferdi-tayfur-passes-away-at-79-100423/ Legendary Turkish singer and actor Ferdi Tayfur passes away at 79]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ján_Zachara|Ján Zachara]], 96, Slovak boxer, Olympic champion ([[:en:Boxing_at_the_1952_Summer_Olympics_–_Featherweight|1952]]).&lt;ref&gt;[https://tvnoviny.sk/sport/clanok/944070-zomrel-najstarsi-slovensky-olympijsky-vitaz-jan-zachara-96 Zomrel najstarší slovenský olympijský víťaz Ján Zachara (†96)] {{in lang|sk}}&lt;/ref&gt;

=== 1 ===

* [[:en:Viktor_Alksnis|Viktor Alksnis]], 74, Russian politician, mayor of [[:en:Tuchkovo|Tuchkovo]] (2013–2015), [[:en:State_Duma|MP]] (2000–2007), and [[:en:Congress_of_People's_Deputies_of_the_Soviet_Union|deputy of the Soviet Union]] (1989–1991).&lt;ref&gt;[https://vz.ru/news/2025/1/1/1306688.html Умер Виктор Алкснис] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Geoffrey_Bell|Geoffrey Bell]], 85, English economist and banker.&lt;ref&gt;[https://announcements.telegraph.co.uk/marketplace/advert/bell-notices_60616 Bell]&lt;/ref&gt;
* [[:en:William_Carter_(photographer)|William Carter]], 90, American photographer.&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/sfgate/name/william-carter-obituary?id=57234019 William Carter]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Leo_Dan|Leo Dan]], 82, Argentine singer, composer and actor (''[[:en:Story_of_a_Poor_Young_Man_(1968_film)|Story of a Poor Young Man]]'', ''[[:en:Cómo_te_extraño|Cómo te extraño]]'').&lt;ref&gt;[https://caracol.com.co/2025/01/01/fallecio-leo-dan-cantante-y-compositor-argentino-a-sus-82-anos/ Luto en la música: Falleció Leo Dan, cantante y compositor argentino, a sus 82 años] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Jean-Michel_Defaye|Jean-Michel Defaye]], 92, French composer and pianist.&lt;ref&gt;[https://www.lefigaro.fr/musique/le-compositeur-francais-jean-michel-defaye-arrangeur-de-leo-ferre-est-mort-a-l-age-de-92-ans-20250102 Le compositeur français Jean-Michel Defaye, arrangeur de Léo Ferré, est mort à l’âge de 92 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Roswitha_Erlenwein|Roswitha Erlenwein]], 94, German politician, member of the [[:en:Bürgerschaft_of_Bremen|Bürgerschaft of Bremen]] (1983–1995).&lt;ref&gt;[https://trauer.weser-kurier.de/traueranzeigen-suche/roswitha-erlenwein Roswitha Erlenwein] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Joan_Guinovart|Joan Guinovart]], 77, Spanish biochemist.&lt;ref&gt;[https://www.lavanguardia.com/mediterranean/20250101/10250580/scientist-joan-guinovart-founder-irb-barcelona-passes-away-spain-health-biochemistry-institute-barcelona.html Spanish scientist Joan Guinovart, founder of IRB Barcelona, dies]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Pradeep_Hemsingh_Jadhav|Pradeep Hemsingh Jadhav]], 70, Indian politician, [[:en:Maharashtra_Legislative_Assembly|MLA]] (2004–2019).&lt;ref&gt;[https://www.loksatta.com/maharashtra/former-kinwat-mahur-mla-and-ncp-leader-pradeep-naik-died-of-cardiac-arrest-in-hyderabad-sud-02-4802496/ माजी आमदार प्रदीप नाईक यांचे निधन, दहेली तांडा येथे गुरुवारी अंत्यसंस्कार] {{in lang|mr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Kaak_(cartoonist)|Kaak]], 84, Indian cartoonist (''[[:en:Jansatta|Jansatta]]'', ''[[:en:Navbharat_Times|Navbharat Times]]'', ''[[:en:Dainik_Jagran|Dainik Jagran]]''), heart attack.&lt;ref&gt;[https://indianexpress.com/article/cities/delhi/cartoonist-harish-chandra-shukla-dies-of-heart-attack-9754900/ Renowned cartoonist Harish Chandra Shukla dies of heart attack]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Vladimir_Kosykh|Vladimir Kosykh]], 74, Russian politician, [[:en:State_Duma|MP]] (1993–1995).&lt;ref&gt;[https://v102.ru/news/138318.html Депутат первого созыва Госдумы РФ Владимир Косых скончался в Волгограде] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Elke_Leonhard|Elke Leonhard]], 75, German politician, [[:en:Bundestag|MP]] (1990–2005).&lt;ref&gt;[https://www.volksfreund.de/region/rheinland-pfalz/ehemalige-spd-parlamentarierin-elke-leonhard-ist-tot_aid-122953033 Ehemalige Parlamentarierin Elke Leonhard ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:David_Lodge_(author)|David Lodge]], 89, British author (''[[:en:Changing_Places|Changing Places]]'', ''[[:en:Small_World:_An_Academic_Romance|Small World: An Academic Romance]]'', ''[[:en:The_Picturegoers|The Picturegoers]]'').&lt;ref&gt;[https://www.penguin.co.uk/articles/2025/01/david-lodge-obituary David Lodge, 1935–2025]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Michael_Loewe|Michael Loewe]], 102, British historian, [[:en:Sinology|Sinologist]] and writer.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Dr Michael Loewe (1922-2025) |url=https://www.ames.cam.ac.uk/news/dr-michael-loewe-1922-2025 |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116140831/https://www.ames.cam.ac.uk/news/dr-michael-loewe-1922-2025 }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:K._S._Manilal|K. S. Manilal]], 86, Indian botany scholar and taxonomist.&lt;ref&gt;[https://www.telegraphindia.com/india/renowned-botanist-and-padmashree-awardee-k-s-manilal-passes-away-at-86-in-kerala/cid/2074690 Renowned Botanist and Padmashree awardee K S Manilal passes away at 86 in Kerala]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Rosita_Missoni|Rosita Missoni]], 93, Italian knitwear designer, co-founder of [[:en:Missoni|Missoni]].&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/fashion/2025/jan/02/rosita-missoni-italian-fashion-designer-dies-aged-93 Italian fashion designer and ‘colour genius’ Rosita Missoni dies aged 93]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Henry_P._Monaghan|Henry P. Monaghan]], 90, American legal scholar.&lt;ref&gt;[https://www.law.columbia.edu/faculty/henry-p-monaghan Henry Paul Monaghan]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Joseph_Monninger|Joseph Monninger]], 71, American novelist (''[[:en:The_Letters_(novel)|The Letters]]''), lung cancer.&lt;ref&gt;[https://www.kirkusreviews.com/news-and-features/articles/author-joseph-monninger-dies-at-71/ Author Joseph Monninger Dies at 71]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Chad_Morgan|Chad Morgan]], 91, Australian country singer and guitarist (''[[:en:The_Sheik_of_Scrubby_Creek|The Sheik of Scrubby Creek]]'').&lt;ref&gt;[https://countrytown.com/news/aussie-music-legend-chad-morgan-passes-away/kzMph4aJiIs/02-01-25 Country Music Legend Chad Morgan Passes Away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:JuJu_Mucciaccio|JuJu Mucciaccio]], 86, American recreation director.&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/anthony-mucciaccio-obituary?id=57177010 Anthony Payl &quot;JuJu&quot; Mucciaccio]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Viktor_Nastashevskyi|Viktor Nastashevskyi]], 67, Ukrainian footballer ([[:en:FC_Dynamo_Kyiv|Dynamo Kyiv]], [[:en:FC_CSKA_Kyiv|CSKA Kyiv]], [[:en:FC_Kryvbas_Kryvyi_Rih_(1959–2013)|Kryvbas Kryvyi Rih]]).&lt;ref&gt;[https://www.footboom1.com/ukrainian/high/1735741430-ne-stalo-viktora-nastashevskoho.html Не стало Виктора Насташевского...] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Noh_Haeng-seok|Noh Haeng-seok]], 36, South Korean footballer ([[:en:Gwangju_FC|Gwangju]], [[:en:Daegu_FC|Daegu]], [[:en:Busan_IPark|Busan IPark]]).&lt;ref&gt;[https://www.jnilbo.com/75817567489 노행석(전 광주FC 선수)씨 본인상] {{in lang|ko}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Gilbert_Normand|Gilbert Normand]], 81, Canadian politician, [[:en:Member_of_Parliament_(Canada)|MP]] (1997–2004).&lt;ref&gt;[https://cimtchau.ca/nouvelles/lancien-depute-federal-gilbert-normand-seteint/ L’ancien député fédéral, Gilbert Normand, s’éteint] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Sally_Oppenheim-Barnes|Sally Oppenheim-Barnes, Baroness Oppenheim-Barnes]], 96, British politician, [[:en:Department_of_Trade_and_Industry_(United_Kingdom)|minister of state for consumer affairs]] (1979–1982), [[:en:House_of_Commons_of_the_United_Kingdom|MP]] (1970–1987), and member of the [[:en:House_of_Lords|House of Lords]] (1989–2019).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former Gloucester MP dies |url=https://gloucesternewscentre.co.uk/former-gloucester-mp-dies/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102123714/https://gloucesternewscentre.co.uk/former-gloucester-mp-dies/ }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:John_B._O'Reilly_Jr.|John B. O'Reilly Jr.]], 76, American politician, mayor of [[:en:Dearborn,_Michigan|Dearborn, Michigan]] (2007–2022).&lt;ref&gt;[https://www.fox2detroit.com/news/former-longtime-dearborn-mayor-john-jack-oreilly-jr-has-died-says-family Former longtime Dearborn Mayor John 'Jack' O'Reilly Jr. has died, says family]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Nora_Orlandi|Nora Orlandi]], 91, Italian musician and film composer (''[[:en:The_Strange_Vice_of_Mrs._Wardh|The Strange Vice of Mrs. Wardh]]'', ''[[:en:Johnny_Yuma_(film)|Johnny Yuma]]'', ''[[:en:Clint_the_Stranger|Clint the Stranger]]'').&lt;ref&gt;[https://www.spettakolo.it/2025/01/01/addio-a-nora-orlandi-aveva-91-anni/ Addio a Nora Orlandi, aveva 91 anni] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Wayne_Osmond|Wayne Osmond]], 73, American singer ([[:en:The_Osmonds|The Osmonds]]) and songwriter (&quot;[[:en:Crazy_Horses|Crazy Horses]]&quot;, &quot;[[:en:Let_Me_In_(The_Osmonds_song)|Let Me In]]&quot;), stroke.&lt;ref&gt;[https://kslnewsradio.com/2168326/wayne-osmond-dies-at-73-years-old/ Wayne Osmond dies at 73]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Vittorio_Pomilio|Vittorio Pomilio]], 91, Italian basketball player ([[:en:Stella_Azzurra_Roma|Stella Azzurra Roma]], [[:en:Italy_men's_national_basketball_team|national team]]).&lt;ref&gt;[https://www.rainews.it/tgr/abruzzo/articoli/2025/01/addio-a-vittorio-pomilio-francavilla-al-mare-chieti-abruzzo-basket-91f4a972-34e3-4854-b708-ea04ae0c6e4c.html Addio a Vittorio Pomilio] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Igor_Poznič|Igor Poznič]], 57, Slovenian footballer ([[:en:NK_Maribor|NK Maribor]], [[:en:NK_Mura|Mura]], [[:en:Slovenia_national_football_team|national team]]).&lt;ref&gt;[https://siol.net/sportal/nogomet/igor-poznic-1967-2025-651878 Slovenski nogomet žaluje, umrl legendarni napadalec Maribora Igor Poznič] {{in lang|sl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ripken_(dog)|Ripken]], 8, American retrieval dog ([[:en:Durham_Bulls|Durham Bulls]]).&lt;ref&gt;[https://www.wral.com/news/local/ripken-bat-dog-death/ Ripken, beloved dog to NC State and Durham Bulls fans, dies on New Year's Day]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Louis_Schittly|Louis Schittly]], 86, French physician and humanitarian ([[:en:Médecins_Sans_Frontières|Médecins Sans Frontières]]).&lt;ref&gt;[https://www.lalsace.fr/culture-loisirs/2025/01/02/louis-schittly-medecin-paysan-sundgauvien-prix-nobel-de-la-paix-1999 Louis Schittly, « médecin-paysan » sundgauvien, cofondateur de médecin sans frontières, est décédé] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Maria_Grazia_Sestero|Maria Grazia Sestero]], 82, Italian politician, [[:en:Chamber_of_Deputies_(Italy)|deputy]] (1992–1994).&lt;ref&gt;[https://www.lastampa.it/torino/2025/01/01/news/morta_maria_grazia_sestero-14914789/ Addio a Maria Grazia Sestero, l'ex deputata e assessora comunista innamorata della politica e della scuola] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Zdzisław_Skupień|Zdzisław Skupień]], 86, Polish mathematician.&lt;ref&gt;[https://www.afterall.com/obituaries/d-18930839/zdzisaw-skupie/january-2025 Zdzisław Skupień] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Tom_Wyatt|Tom Wyatt]], 78, Australian horticulturalist.&lt;ref&gt;[https://www.tuckersfunerals.com.au/event/wyatt-thomas-allen/ Wyatt, Thomas Allen]{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>1zf4cog7co808d6qddqul9zek0b2bti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජූලියෝ ඇලොන්සෝ ඔර්ටෙගා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180129</id>
    <revision>
      <id>802308</id>
      <parentid>767656</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T03:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19668" sha1="94hkc99fmz5z7trhuigcqqs1ote8ryp" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ජූලියෝ ඇලොන්සෝ
| native_name = Julio Alonso Ortega
| native_name_lang = es
| image         = Julio Alonso Ortega, 2025.jpg
| birth_name    = ජූලියෝ ඇලොන්සෝ ඔර්ටෙගා
| birth_date    = {{birth date and age|2000|12|23}}
| birth_place   = ලාස් පාමාස්, ග්‍රාන් කැනාරියා
| occupation    = යාත්‍රික
| height             =  සෙ.මී. 188  (අඩි 6 අඟල් 2)
}}

'''ජූලියෝ ඇලොන්සෝ ඔර්ටෙගා''' (උපත 2000 දෙසැම්බර් 23 වන දින ග්‍රාන් කැනාරියාවේ ලාස් පැල්මාස් හි) යනු ස්පාඤ්ඤ නාවිකයෙකු සහ ලෝක ශූරයෙකු වන අතර ඔහු දෙදෙනෙකුට යා හැකි ඩිංගි බෝට්ටු පන්තියේ ප්‍රවීණයෙකි.&lt;ref name=lp&gt;{{cite news |url=https://www.laprovincia.es/deportes/2018/10/31/julio-alonso-equipo-espanol-catamaranes-9431337.html |title=Julio Alonso, con el equipo español de catamaranes |date=30 ඔක්තෝබර් 2018 |access-date=18 නොවැම්බර් 2024 |newspaper=La Provincia |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.ultimahora.es/deportes/otros-deportes/2019/04/09/1071479/maria-bover-apunta-paris-2024-470-mixto.html |title=María Bover apunta a París 2024 con el 470 Mixto |first=Fernando |last=Fernández |date=9 අප්‍රේල් 2019 |access-date=18 නොවැම්බර් 2024 |newspaper=Última hora |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://ib3.org/bover-i-alonso-estrenen-la-nova-classe-olimpica-de-vela |title=Bover i Alonso estrenen la nova classe olímpica de vela |date=2 අප්‍රේල් 2019 |access-date=18 නොවැම්බර් 2024 |work=IB3 Notícies}}&lt;/ref&gt; ඔහු තම ක්‍රීඩා දිවියේ වැඩි කාලයක් රාජකීය ග්‍රාන් කැනාරියා යාත්‍රා සමාජය වෙනුවෙන් යාත්‍රා කර ඇති අතර, ඔහු පුහුණුව ලබන්නේ, පුහුණුකරුවන් වන ආරොන් සර්මින්ටෝ සහ දෙවරක් ඔලිම්පික් රන් පදක්කම්ලාභී ලුයිස් ඩොරෙස්ටේ යටතේය.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.laprovincia.es/deportes/2015/10/28/nautico-presente-favoritos-copa-espana-10045258.html |title=El Náutico, presente entre los favoritos de la Copa de España 420 |date=28 ඔක්තෝබර් 2015 |access-date=18 නොවැම්බර් 2024 |newspaper=La Provincia |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://federacioncanariadevela.org/wp-content/uploads/2017/06/MEMORIA-DEPORTIVA-2017-definitiva3-1.pdf |title=Memoria Deportiva 2016 |work=Federación Canaria de Vela |language=es |year=2016 |access-date=18 නොවැම්බර් 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130041012/http://federacioncanariadevela.org/wp-content/uploads/2017/06/MEMORIA-DEPORTIVA-2017-definitiva3-1.pdf |archive-date=2024-11-30 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==අධ්‍යාපනය==
ඔහුගේ යාත්‍රා වෘත්තියට පරිබාහිරව, ඇලොන්සෝ එක්සත් රාජධානියේ උසස් අධ්‍යාපනය හැදෑරීය.&lt;ref name=lg&gt;{{cite news |url=https://www.lancasterguardian.co.uk/news/sailing-julio-alonso-ortega-to-take-part-in-the-red-bull-foiling-generation-world-final-222983 |title=Sailing: Julio Alonso Ortega to take part in the Red Bull Foiling Generation World Final |date=8 නොවැම්බර් 2018 |access-date=19 නොවැම්බර් 2024 |newspaper=Lancaster Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=l&gt;{{cite news |url=https://www.lancaster.ac.uk/lums/news/lums-student-selected-for-red-bull-world-final |title=LUMS student selected for Red Bull World Final |date=30 ඔක්තෝබර් 2018 |access-date=20 නොවැම්බර් 2024 |work=Lancaster University Management School}}&lt;/ref&gt; ඔහු ලැන්කැස්ටර් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් ව්‍යාපාර කළමනාකරණය පිළිබඳ පන්තියේ ගෞරව සාමාර්ථයක් සමඟ විද්‍යාවේදී උපාධියක් ලබා ගත්තේය. පසුව ඔහු ලන්ඩනයේ කිංග්ස් කොලේජ් හිදී නැගී එන වෙළඳපොළවල දේශපාලන ආර්ථිකය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් ද,&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://qbs.ly/insights/trumps-win-and-rate-cuts/ |title=Trump’s Win and Rate Cuts: What’s Next for the Global Economy? |access-date=20 නොවැම්බර් 2024 |work=Qabas}}&lt;/ref&gt; PROEXCA හි ශිෂ්‍යත්වයක් මගින් යුනිවර්සිඩෑඩ් ඩෙල් ඇට්ලන්ටිකෝ මීඩියෝ වෙතින් ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපාර පිළිබඳ දෙවන ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් ද සම්පූර්ණ කළේය.&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://proexca.es/wp-content/uploads/2023/02/15-Orden-n%C2%BA-22_2023-de-aceptaci%C3%B3n-Renuncia-y-Concesi%C3%B3n-Beca-F-Pr%C3%A1ctica-BNI-2022-23.pdf |title=ORDEN POR LA QUE SE ACEPTA LA RENUNCIA DE UNA BECA CONCEDIDA MEDIANTE ORDEN Nº 3/2023, DE 16 DE ENERO, Y SE CONCEDE UNA BECA Y ASIGNACIÓN DE DESTINO A LA CANDIDATURA DE LA LISTA DE RESERVA DESTINADA A LA REALIZACIÓN EN EL EJERCICIO 2023 DE LA FORMACIÓN PRÁCTICA INCLUIDA EN EL PROGRAMA DE BECAS EN NEGOCIOS INTERNACIONALES PARA EL PERÍODO 2022–2023, COFINANCIADAS POR EL FONDO SOCIAL EUROPEO |first=Elena |last=Máñez Rodríguez |year=2023 |issue=22 |access-date=18 නොවැම්බර් 2024 |work=Proexca}}&lt;/ref&gt;

==යාත්‍රා වෘත්තිය==
වයස අවුරුදු දහයේදී මෝගන් හි ඔප්ටිමිස්ට් පන්තියේදී යාත්‍රා කිරීම ඇරඹූ ඇලොන්සෝ, පසුව රාජකීය ග්‍රාන් කැනාරියා යාත්‍රා සමාජයට සම්බන්ධ වූ අතර ඔහු තවමත් තරඟ වදින්නේ එහිය.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.canarias7.es/hemeroteca/el_nautico_de_gran_canaria_mantiene_a_tres_tripulaciones_en_cinco_primero-PXCSN394975 |title=El Náutico de Gran Canaria mantiene a tres tripulaciones en cinco primero |date=1 නොවැම්බර් 2015 |access-date=18 නොවැම්බර් 2024 |work=Canarias7 |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.mundodeportivo.com/vela/20170104/413100915837/ismael-y-margarita-iess-y-elias-aretz-julio-alonso-se-situan-como-lideres.html |title=Ismael y Margarita Iess y Elías Aretz-Julio Alonso se sitúan como líderes |date=4 January 2017 |access-date=18 නොවැම්බර් 2024 |newspaper=Mundo Deportivo |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.lavanguardia.com/local/canarias/20151027/54437489323/el-real-club-nautico-de-gran-canaria-acude-al-nacional-con-dos-tripulaciones.html |title=El Real Club Náutico de Gran Canaria acude al Nacional con dos tripulaciones |date=27 ඔක්තෝබර් 2015 |access-date=18 නොවැම්බර් 2024 |newspaper=La Vanguardia |language=es}}&lt;/ref&gt;

420 පන්තියේදී, ඇලොන්සෝ සැලකිය යුතු සාර්ථකත්වයක් අත්කර ගත්තේය. ඔහු ස්පාඤ්ඤ රුවල් යාත්‍රා ශූරතා තුනක් දිනා ගත් අතර,&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://diariodeavisos.elespanol.com/2016/03/canarias-conquista-tres-medallas-campeonato-espana-420-vela/ |title=Canarias conquista tres medallas en el campeonato de España de 420 de vela |author=EFE |date=26 මාර්තු 2016 |access-date=19 නොවැම්බර් 2024 |newspaper=Diario de Avisos |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=lg/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abc.es/deportes/vela/vela-ligera/abci-canarias-campeon-equipos-201603261858_noticia.html |title=Canarias campeón por equipos |first=Jaume |last=Soler |date=26 මාර්තු 2016 |access-date=19 නොවැම්බර් 2024 |newspaper=ABC |language=es}}&lt;/ref&gt; ස්පාඤ්ඤ රුවල් යාත්‍රා ඉතිහාසයේ කැපී පෙනෙන චරිත වන, ගෞරවනීය නාවිකයෙකු වූ ලුයිස් ඩොරෙස්ටේගේ පුත් සහ මැනුවෙල් ඩොරෙස්ටේගේ ඥාති පුත් වන ගුස්ටාවෝ ඩොරෙස්ටේ සහ ජෝස් ලුයිස් ඩොරෙස්ටේ සමඟ අනුශූරතාවයක් දිනා ගත්තේය. මෙම කාලය තුළ විවිධ යුරෝපීය සහ ලෝක ශූරතා තරඟාවලිවලටද සහභාගී වූ ඔහු වටිනා ජාත්‍යන්තර අත්දැකීම් ලබා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.470.org/default/news/new/text/closing-in-on-championship-titles-at-420-470-junior-europeans |title=Closing in on Championship Titles at 420/470 Junior Europeans |date=4 අගෝස්තු 2016 |access-date=19 නොවැම්බර් 2024 |work=470 Sailing}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.sail-world.com/USA/420-World-Championships-Gold-and-Silver-fleet-splits-decided/-146615 |title=420 World Championships – Gold and Silver fleet splits decided |author=420 Sailing |date=21 ජූලි 2016 |access-date=19 නොවැම්බර් 2024 |work=Sail World}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://420sailing.org/default/events/event/text/2016-420-and-470-junior-european-championships/page/0 |title=2016 420 and 470 Junior European Championships |year=2016 |access-date=19 නොවැම්බර් 2024 |work=420 Sailing |archive-date=2025-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319164508/https://420sailing.org/default/events/event/text/2016-420-and-470-junior-european-championships/page/0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.yachtsandyachting.com/news/191357/420-and-470-Junior-Europeans-day-5 |title=420 and 470 Junior European Championship at Laka Balaton – Day 5 |author=International 420 Class Association |date=5 අගෝස්තු 2016 |access-date=19 නොවැම්බර් 2024 |work=Yachts and Yachting}}&lt;/ref&gt;

420 පන්තියේ ඔහුගේ කාලය තුළ කැපී පෙනෙන සිදුවීමක් වූයේ කණ්ඩායම් තරඟ කාණ්ඩයේ ලෝක ශූරතාවක් දිනා ගැනීමයි.&lt;ref name=lp/&gt; මෙම ජයග්‍රහණය ඔහුගේ උපන් ගමේ සැලකිය යුතු පිළිගැනීමකට හේතු වූ අතර, එහිදී ඔහු එස්ටැඩියෝ ග්‍රාන් කැනාරියා හිදී UD ලාස් පැල්මාස් සහ රියල් මැඩ්රිඩ් CF අතර පාපන්දු තරඟයකදී ගෞරවනීය ආරම්භකයා ලෙස සහභාගී වූවේය.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.libertaddigital.com/deportes/liga/2016-09-24/el-real-madrid-alimenta-las-dudas-con-un-pinchazo-en-las-palmas-2-2-1276583176/ |title=El Real Madrid alimenta las dudas con un pinchazo en Las Palmas (2–2) |first=Guillermo |last=Domínguez |date=24 සැප්තැම්බර් 2016 |access-date=19 නොවැම්බර් 2024 |newspaper=Libertad Digital |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.vozpopuli.com/deportes/real_madrid-las_palmas-futbol-la_liga-futbol_0_956604339.html |title=Un Real Madrid insulso vuelve a echar de menos su pegada y empata en Las Palmas |date=24 සැප්තැම්බර් 2016 |access-date=19 නොවැම්බර් 2024 |newspaper=Vozpópuli |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.elconfidencial.com/deportes/futbol/liga/2016-09-24/santander-union-deportiva-las-palmas-real-madrid-asensio-tana-cristiano-bale-benzema-araujo-zidane-setien-gran-canaria_1265194/ |title=Roque y Tana devoran la valentía de Zidane |first=Jesús |last=Garrido |date=24 සැප්තැම්බර් 2016 |access-date=19 නොවැම්බර් 2024 |newspaper=El Confidencial |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.cope.es/deportes/futbol/laliga-ea-sports/noticias/las-palmas-real-madrid-laliga-santander-6-jornada-24-09-16-20160924_13675 |title=Al Madrid se le atraganta el amarillo |date=24 සැප්තැම්බර් 2016 |access-date=19 නොවැම්බර් 2024 |work=Cadena COPE |language=es}}&lt;/ref&gt;

29er පන්තියට සංක්‍රමණය වෙමින්, ඇලොන්සෝ ඇබ්සොලුට් ස්පැනිෂ් 29er ශූරතාවලියේදී රන් පදක්කමක් සහ ස්පාඤ්ඤ ශූරතාවලියේදී 19න් පහළ රන් පදක්කමක් දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www3.gobiernodecanarias.org/medusa/edublog/iesantoniogodoysosa/2018/04/16/felicitaciones-para-los-hermanos-yoel-e-isabel-hernandez-pena/ |title=Felicitaciones para los hermanos Yoel e Isabel Hernández Peña |date=16 අප්‍රේල් 2018 |access-date=20 නොවැම්බර් 2024 |work=Gobierno de Canarias |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.abc.es/deportes/vela/vela-ligera/abci-alicia-fras-y-maria-gonzalez-y-yoel-hernandez-y-julio-alonso-campeones-espana-29er-201803291120_noticia.html |title=Alicia Fras y María González y Yoel Hernández y Julio Alonso, campeones de España 29er |date=29 මාර්තු 2018 |access-date=20 නොවැම්බර් 2024 |newspaper=ABC |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.lavanguardia.com/local/canarias/20180411/442461416294/yoel-hernandez-y-julio-alonso-un-prometedor-duo-de-cara-al-mundial-de-29er.html |title=Yoel Hernández y Julio Alonso, un prometedor dúo de cara al Mundial de 29er |date=11 අප්‍රේල් 2018 |access-date=20 නොවැම්බර් 2024 |newspaper=La Vanguardia |language=es}}&lt;/ref&gt; මෙම සාර්ථකත්වයන් නිසා ඔහු [[ටෙක්සාස්]] හි කෝපස් ක්‍රිස්ටි හි පැවති 2018 යොවුන් රුවල් යාත්‍රා ලෝක ශූරතාවලියේදී ස්පාඤ්ඤය නියෝජනය කිරීමට සුදුසුකම් ලබා ගත් අතර එහිදී ඔහු සමස්තයක් ලෙස දසවන ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sailing.org/uploads/youthworlds/18_YW_29erboy.html |title=Sailwave results for 2018 Youth Sailing World Championships at Corpus Christi Yacht Club |year=2018 |access-date=20 නොවැම්බර් 2024 |work=Sailing.org}}&lt;/ref&gt;

එම වසරේම, ඇලොන්සෝ, [[බර්මියුඩාව|බර්මියුඩාවේ]] පැවති රෙඩ්බුල් යූත් ඇමරිකා කුසලාන තරඟාවලියේදී ස්පාඤ්ඤය නියෝජනය කිරීම සඳහා නිල වශයෙන් පිහිටුවන ලද කණ්ඩායමක් වන IBEROSTAR ස්පාඤ්ඤ ඉම්පල්ස් සමඟ අත්සන් කළේය.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.masmar.net/esl/Vela/M%C3%A1s-Vela/El-regatista-del-RCN-de-Gran-Canaria,-Julio-Alonso,-seleccionado-para-el-equipo-Spanish-Impulse |title=El regatista del RCN de Gran Canaria, Julio Alonso, seleccionado para el equipo Spanish Impulse |date=30 ඔක්තෝබර් 2018 |access-date=20 නොවැම්බර් 2024 |work=Masmar}}&lt;/ref&gt; මේ කාලය තුළ, ඔහු මියාමි හි පැවති රෙඩ්බුල් ෆොයිලිං ජෙනරේෂන් වර්ල්ඩ් අවසන් තරඟයේදී ස්පාඤ්ඤය වෙනුවෙන් තරඟ කළ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.redbull.com/us-en/events/foiling-generation/Red-Bull-Foiling-Generation-2018-World-Final-Teams |title=Red Bull Foiling Generation |date=නොවැම්බර් 2018 |access-date=20 නොවැම්බර් 2024 |work=Red Bull}}&lt;/ref&gt; ෆ්ලයිං ෆැන්ටම් කැටමරන් යාත්‍රා කරමින් ඉහළ කාර්යසාධනයක් සහිත යාත්‍රා කිරීමේ ඔහුගේ බහුකාර්යතාව පෙන්නුම් කළේය.&lt;ref name=l/&gt;

මේ වනවිට, [[ඔලිම්පික්]] ක්‍රීඩා උළෙලේ මිශ්‍ර 470 පන්තියේ ස්පාඤ්ඤය නියෝජනය කිරීමේ අරමුණින් ඇලොන්සෝ මාරියා බෝවර් සමඟ හවුල් වී සිටී.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gacetanautica.es/noticias/el-470-se-confirma-como-barco-mixto-para-paris-2024 |title=El 470 se confirma como barco mixto para París 2024 |first=Luis |last=Pomar |date=4 ජූනි 2019 |access-date=20 නොවැම්බර් 2024 |work=Gaceta Náutica |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.470.org/default/news/new/text/470-class-confirmed-as-equipment-for-mixed-two-person-dinghy-at-2024-paris-olympics |title=470 Class Confirmed as Equipment for Mixed Two-Person Dinghy at 2024 Paris Olympics |date=16 මැයි 2019 |access-date=20 නොවැම්බර් 2024 |work=470 Sailing}}&lt;/ref&gt; මේ දක්වා, ඔවුන් 470 රුවල් යාත්‍රා ලෝක ශූරතාවලියේදී 24 න් පහළ කාණ්ඩයේ සිව්වන ස්ථානය සහ 470 රුවල් යාත්‍රා යුරෝපීය ශූරතාවලියේදී 24 න් පහළ කාණ්ඩයේ පස්වන ස්ථානය ලබා ගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.laprovincia.es/deportes/2019/07/13/espana-cuatro-regatistas-canarios-fuera-9283445.html |title=España, con cuatro regatistas canarios, fuera del podio por equipos del Mundial de Optimist |date=12 ජූලි 2019 |access-date=20 නොවැම්බර් 2024 |newspaper=La Provincia |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rcngc.com/public/noticias/contenido/7437-Campeonato_de_Europa_420_y_470_Juvenil |title=Campeonato de Europa 420 y 470 Juvenil |date=31 ජූලි 2019 |access-date=20 නොවැම්බර් 2024 |work=Real Club Náutico de Gran Canaria |language=es}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:Spanish male sailors (sport)]]</text>
      <sha1>94hkc99fmz5z7trhuigcqqs1ote8ryp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රූකඩ නාට්‍ය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196609</id>
    <revision>
      <id>802363</id>
      <parentid>801515</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T10:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70426" sha1="4lhc0jm1k7ebgbb6woobqzas2qcu611" xml:space="preserve">{{Infobox
| above       = ශ්‍රී ලංකාවේ රූකඩ නාට්‍ය කලාව
| image       = [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|350px]]
| caption     = අම්බලන්ගොඩ නූල් රූකඩ සංදර්ශනයක් 
| label1      = ඉංග්‍රීසි නාමය
| data1       = Traditional Sri Lankan Puppetry
| label2      = රට
| data2       = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| label3      = වර්ගය
| data3       = සාම්ප්‍රදායික රූකඩ නාට්‍ය කලාව
| label4      = ආශ්‍රිත ප්‍රජාව
| data4       = සාම්ප්‍රදායික රූකඩ ශිල්පීන්
| label5      = ප්‍රධාන ස්ථාන
| data5       = අම්බලන්ගොඩ සහ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශ
| label6      = භාවිත වන අමුද්‍රව්‍ය
| data6       = ලී, රෙදි සහ වර්ණක
| label7      = ඇතුළත් කළ වර්ෂය
| data7       = 2018
| label8      = යුනෙස්කෝ ලේඛනය
| data8       = මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජන ලැයිස්තුව
| label9      = යොමු අංකය
| data9       = 01370
{{designation list | embed=yes
| designation1 = ICH
| designation1_offname = [[File:Logo Unesco Intangible Cultural Heritage 02.svg|100px]]&lt;br&gt;
රූකඩ නාට්‍ය (Rūkada Nātya)
| designation1_date = 2018
| designation1_type = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය
| designation1_criteria = R.1, R.2, R.3, R.4, R.5
| designation1_number = 01370
| designation1_free1name = යුනෙස්කෝ තීරණ අංකය
| designation1_free1value = 13.COM 10.b.34
}}
}}

'''ශ්‍රී ලංකාවේ රූකඩ නාට්‍ය කලාව''' (ඉංග්‍රීසි: ''Rūkada Nātya'') යනු නූල් ආධාරයෙන් මෙහෙයවනු ලබන රූකඩ භාවිත කරමින් නාට්‍යමය ඉදිරිපත් කිරීම් සිදු කරන සාම්ප්‍රදායික රංගන කලාවකි. මෙය ග්‍රාමීය ජනතාවට විනෝදාස්වාදය සැපයීම මෙන්ම සදාචාරාත්මක හා සමාජීය පණිවිඩ සන්නිවේදනය කිරීම සඳහා ද යොදාගනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම කලාව ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව විශේෂයෙන් ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, අම්බලන්ගොඩ, බලපිටිය සහ මිරිස්ස යන ප්‍රදේශවල ජීවත් වන ගම්වාරි පරම්පරාවට අයත් හෝ එම පරම්පරාව හා සම්බන්ධ පවුල් කණ්ඩායම් විසින් පරම්පරාගතව පවත්වාගෙන යනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rukada Natya |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/rukada-natya/ |website=National Library and Documentation Services Board of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩ නාට්‍ය සඳහා ජනකතා, බෞද්ධ කතා, පැරණි සාහිත්‍ය කෘති, ඓතිහාසික සිදුවීම් සහ සමකාලීන සමාජ ජීවිතය ඇසුරින් නිර්මාණය වන හාස්‍යජනක සිදුවීම් යොදාගනු ලැබේ. රූකඩ ශිල්පීහු තමන් විසින්ම ලී රූකඩ නිර්මාණය කර ඒවා මෙහෙයවමින් දෙබස් හා ගීත ඉදිරිපත් කරන අතර, සංගීත කණ්ඩායමක් ද එම රංගනයට සහාය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 13.COM 10.b.34 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/13.COM/10.b.34 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩ නාට්‍ය කලාව ශ්‍රී ලංකාවේ ජීවමාන අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමට ලක්ව ඇත. 2018 වසරේදී ''Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka'' යන නාමය යටතේ එය යුනෙස්කෝ මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt; මෙම පිළිගැනීම මඟින් රූකඩ නාට්‍ය කලාව ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික අනන්‍යතාව, පාරම්පරික ශිල්පීය දැනුම සහ ප්‍රජා ජීවිතය සමඟ පවතින සම්බන්ධතාව පිළිබිඹු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rukada Natya |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/rukada-natya/ |website=National Library and Documentation Services Board of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය හා සම්භවය ==

ශ්‍රී ලංකාවේ රූකඩ නාට්‍ය කලාවේ ආරම්භය හා එය දිවයිනට හඳුන්වා දුන් කාලය පිළිබඳ නිශ්චිත ලිඛිත සාක්ෂි සීමිතය. මෙම කලාව ඉන්දියාවේ නිරිතදිග වෙරළබඩ ප්‍රදේශවලින් ශ්‍රී ලංකාවට සංක්‍රමණය වූ විවිධ විවිධ ජන කණ්ඩායම් විසින් සියවස් කිහිපයකට පෙර හඳුන්වා දෙන ලඳුව පසුව ශ්‍රී ලංකාවට ම අනන්‍ය ආයුරින් නිර්මාණය වූ කලාවක් විය හැකි බව පර්යේෂකයෝ විශ්වාස කරති. කෙසේ වෙතත්, එම මතය සනාථ කරන නිශ්චිත ලිඛිත සාක්ෂි ඉදිරිපත් වී නොමැති බැවින්, එය පිළිගත් නිශ්චිත ඓතිහාසික කරුණක් ලෙස නොව සම්භවය පිළිබඳ මතයක් ලෙස සැලකනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rukada Natya |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/rukada-natya/ |website=National Library and Documentation Services Board of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ රූකඩ නාට්‍ය සම්ප්‍රදාය විශේෂයෙන් දකුණු පළාතේ අම්බලන්ගොඩ, බලපිටිය සහ මිරිස්ස යන වෙරළබඩ ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව වර්ධනය වී ඇත. එම ප්‍රදේශවල ජීවත් වූ ගම්වාරි පරම්පරාවට අයත් පවුල් සහ එම පරම්පරාව සමඟ සම්බන්ධතා පැවැත්වූ කණ්ඩායම් මෙම කලාව පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් දායකත්වයක් ලබා දී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම කලාව පවත්වාගෙන යාමේදී රූකඩ නිර්මාණය, ඒවා මෙහෙයවීම, නාට්‍ය පිටපත් සකස් කිරීම, දෙබස් හා ගීත ඉදිරිපත් කිරීම වැනි කුසලතා පවුල් හා කලාකරුවන් අතර හුවමාරු වී ඇත. රූකඩ නිර්මාණය කිරීමේදී ලී භාවිත කිරීමත්, නාට්‍ය සඳහා අත්අකුරින් පිටපත් සකස් කිරීමත් මෙම සම්ප්‍රදායේ විශේෂ ලක්ෂණ ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NIICH-SL/Index No. 2017-02: Rūkada Nātya |url=https://www.natlib.lk/pdf/rukada.pdf |website=National Library and Documentation Services Board of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩ නාට්‍ය කලාව ශ්‍රී ලංකාවේ ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන්ගේ සාමූහික ජීවිතය සමඟ ද සම්බන්ධ වී තිබේ. විහාරස්ථාන හා ප්‍රජාවන් රැස්වන පොදු ස්ථානවල පැවැත්වූ රංගන මඟින් විනෝදාස්වාදය සැපයීමත්, සමාජීය හා සදාචාරාත්මක පණිවිඩ සන්නිවේදනය කිරීමත් සිදු විය. මෙලෙස පරම්පරාගතව පවත්වාගෙන ආ රූකඩ නාට්‍ය කලාව ශ්‍රී ලංකාවේ ජීවමාන අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 13.COM 10.b.34 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/13.COM/10.b.34 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;
== ව්‍යාප්තිය හා කලාකරුවන් ==

ශ්‍රී ලංකාවේ රූකඩ නාට්‍ය කලාව ප්‍රධාන වශයෙන් දිවයිනේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව ව්‍යාප්ත වී ඇත. විශේෂයෙන් [[අම්බලන්ගොඩ]], [[බලපිටිය]] සහ [[මිරිස්ස]] යන ප්‍රදේශ මෙම කලාවේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථාන ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ. මෙම ප්‍රදේශවල ජීවත් වන ගම්වාරි (Gamwari) පරම්පරාවට අයත් පවුල් සහ එම පරම්පරාව සමඟ ඥාති සබඳතා පවත්වන පවුල් රූකඩ නාට්‍ය කලාව පවත්වාගෙන යාමේදී වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩ නාට්‍ය කලාවේ ශිල්පීය දැනුම පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය කිරීම මෙම කලා සම්ප්‍රදායේ විශේෂ ලක්ෂණයකි. රූකඩ නිර්මාණය කිරීම, ඒවායේ කොටස් එකිනෙකට සම්බන්ධ කිරීම, වර්ණ ගැන්වීම, ඇඳුම් සකස් කිරීම සහ රංගනය සඳහා සූදානම් කිරීම වැනි කාර්යයන් පවුල් කණ්ඩායම් අතර බෙදාගෙන සිදු කෙරේ. ජාතික අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම ලේඛනයට අනුව, පළපුරුදු රූකඩ ශිල්පීන් ලීයෙන් රූකඩ කොටස් නිර්මාණය කරන අතර, පවුලේ කාන්තාවන් ඇඳුම් මැසීම, රූකඩ ඇඳුම් ඇන්දවීම සහ ඒවා අලංකාර කිරීම වැනි කටයුතුවලට දායක වෙති.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rukada Natya |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/rukada-natya/ |website=National Library and Documentation Services Board of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩ නාට්‍ය ශිල්පීන් රූකඩ නිර්මාණය කිරීමෙන් පමණක් නොනැවතී, නාට්‍ය සඳහා අත්අකුරින් පිටපත් සකස් කිරීම, දෙබස් හා ගීත ඉදිරිපත් කිරීම සහ රූකඩවල චලනයන් පාලනය කිරීම ද සිදු කරති. මෙහිදී නාට්‍ය රංගනයට සහාය වන කුඩා සංගීත කණ්ඩායමක් ද දායක වන අතර, එමඟින් කතාවේ සිදුවීම් හා චරිතවල හැඟීම් ප්‍රේක්ෂකයන් වෙත සන්නිවේදනය කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 13.COM 10.b.34 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/13.COM/10.b.34 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම කලාව දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවලට පමණක් සීමා නොවී, විවාහ හා වෙනත් පවුල් සබඳතා හේතුවෙන් දිවයිනේ වෙනත් ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය වූ ඇතැම් පවුල් කණ්ඩායම් මඟින් ද පවත්වාගෙන යනු ලැබේ. එහෙත් අම්බලන්ගොඩ, බලපිටිය සහ මිරිස්ස ආශ්‍රිත පවුල් කණ්ඩායම් මෙම කලාවේ ප්‍රධාන සම්ප්‍රදායික ප්‍රජාව ලෙස යුනෙස්කෝව විසින් හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NIICH-SL/Index No. 2017-02: Rūkada Nātya |url=https://ich.unesco.org/doc/src/37980-EN.pdf |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩ නාට්‍ය කලාව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාම සඳහා ප්‍රවීණ කලාකරුවන්ගේ දැනුම හා අත්දැකීම් නව පරම්පරාවට ලබාදීම වැදගත් වේ. රූකඩ නිර්මාණය කිරීමේ සිට නාට්‍ය ඉදිරිපත් කිරීම දක්වා වූ විවිධ කුසලතා පවුල් සාමාජිකයන් හා ආධුනික ශිල්පීන් අතර හුවමාරු වීමෙන් මෙම සම්ප්‍රදාය ජීවමාන සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස පවත්වාගෙන යාමට දායකත්වය ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;
== රූකඩ නිර්මාණය හා වර්ග ==

ශ්‍රී ලංකාවේ රූකඩ නාට්‍ය කලාව සඳහා භාවිත කරන රූකඩ සාම්ප්‍රදායිකව ලීයෙන් නිර්මාණය කරනු ලබයි. ඒවා නිර්මාණය කිරීමේදී ලී කැපීම, කැටයම් කිරීම, ශරීර කොටස් සකස් කිරීම සහ ඒවා එකිනෙකට සම්බන්ධ කිරීම වැනි ශිල්පීය ක්‍රම භාවිත කෙරේ. රූකඩ නිර්මාණය කිරීමේ කාර්යය මෙම කලාවේ අත්‍යවශ්‍ය අංගයක් වන අතර, එමඟින් පරම්පරාගතව පවත්වාගෙන එන සාම්ප්‍රදායික ශිල්පීය දැනුම ද ප්‍රකාශ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩවල හිස, කඳ, අත් සහ පාද වැනි කොටස් නිර්මාණය කර ඒවා අවශ්‍ය පරිදි චලනය කළ හැකි ආකාරයෙන් සකස් කරනු ලබයි. චරිතයේ ස්වභාවය හා නාට්‍යයේ භූමිකාව අනුව චලනය කළ හැකි කොටස් ගණන වෙනස් විය හැකිය. යුනෙස්කෝවේ නාමයෝජනා ලේඛනය අනුව, රූකඩවල චලන හැකියාව අනුව අඩු චලන කොටස් සහිත චරිත මෙන්ම වැඩි චලන කොටස් සහිත චරිත ද නිර්මාණය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NIICH-SL/Index No. 2017-02: Rūkada Nātya |url=https://ich.unesco.org/doc/src/37980-EN.pdf |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩවල බාහිර පෙනුම සකස් කිරීමේදී වර්ණ, ඇඳුම් පැළඳුම් සහ අලංකාර භාණ්ඩ භාවිත කරනු ලබයි. නාට්‍යයේ නිරූපණය වන රජවරුන්, සාමාන්‍ය ජනතාව, ආගමික චරිත සහ හාස්‍යජනක චරිත වැනි විවිධ භූමිකාවන්ට ගැළපෙන පරිදි ඒවායේ පෙනුම සකස් කෙරේ. රූකඩවල ඇඳුම් සකස් කිරීම සහ ඒවා ඇන්දවීම ද මෙම ශිල්ප ක්‍රියාවලියේ වැදගත් කොටසකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Photos: Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/10b-representative-list-01013?id=01370&amp;include=slideshow_inc.php |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම රූකඩ නූල් ආධාරයෙන් ඉහළින් එල්ලා මෙහෙයවනු ලබයි. රූකඩ ශිල්පියා නූල් පාලනය කිරීම මඟින් චරිතවල අත්, පාද, හිස සහ අනෙකුත් චලනය කළ හැකි කොටස් ක්‍රියාත්මක කරයි. එමඟින් රූකඩවලට ඇවිදීම, නැටීම, අත් චලනය කිරීම සහ නාට්‍යයේ සිදුවීම්වලට අදාළ ක්‍රියා නිරූපණය කිරීමේ හැකියාව ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 13.COM 10.b.34 |url=https://ich.unesco.org/en/decisions/13.COM/10.B.34 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩ නිර්මාණය කිරීම හා නඩත්තු කිරීම සඳහා විශේෂ ශිල්පීය දැනුමක් අවශ්‍ය වේ. රංගනයෙන් පසු රූකඩ ආරක්ෂිතව ගබඩා කිරීම, ඒවායේ නූල් සහ චලන සම්බන්ධක පරීක්ෂා කිරීම සහ හානි වූ කොටස් අලුත්වැඩියා කිරීම ද මෙම කලාව පවත්වාගෙන යාමේදී වැදගත් වේ. මේ ආකාරයෙන් රූකඩ නිර්මාණය කිරීමේ දැනුම සහ ඒවා මෙහෙයවීමේ කුසලතා එකිනෙකට සම්බන්ධ වී ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික රූකඩ නාට්‍ය කලාවේ අනන්‍යතාව ගොඩනඟයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

== නාට්‍ය ඉදිරිපත් කිරීමේ ක්‍රමවේදය ==

ශ්‍රී ලංකාවේ රූකඩ නාට්‍ය ඉදිරිපත් කිරීමේදී රූකඩ ශිල්පීන් විසින් නූල් ආධාරයෙන් මෙහෙයවනු ලබන රූකඩ භාවිත කරමින් නාට්‍යමය සිදුවීම් නිරූපණය කරනු ලැබේ. මේ සඳහා විශේෂයෙන් සකස් කළ කුඩා වේදිකාවක් භාවිත කරන අතර, එහි පිටුපස සිටින ශිල්පීහු රූකඩවල චලනයන් පාලනය කරති. රූකඩවල චලනයන්, දෙබස් සහ සංගීතය එකට සම්බන්ධ කිරීමෙන් කතාවක් ප්‍රේක්ෂකයන් ඉදිරියේ නාට්‍යමය ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

නාට්‍ය ඉදිරිපත් කිරීමට පෙර රූකඩ ශිල්පීහු කතාවට අදාළ පිටපත සකස් කරති. එම පිටපත්වල චරිතවල දෙබස් සහ ගායනා ඇතුළත් වන අතර, ඒවා බොහෝ විට අත්අකුරින් ලියා සකස් කරනු ලබයි. රංගනය අතරතුර ශිල්පීහු රූකඩ මෙහෙයවන අතරම අදාළ චරිතවල දෙබස් හා ගීත ද ඉදිරිපත් කරති. මෙහිදී රූකඩ මෙහෙයවීමේ කුසලතාව සහ කතාව ඉදිරිපත් කිරීමේ හැකියාව එකිනෙකට සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NIICH-SL/Index No. 2017-02: Rūkada Nātya |url=https://www.natlib.lk/pdf/rukada.pdf |website=National Library and Documentation Services Board of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩ නාට්‍යයක සංගීතය සඳහා කුඩා වාදක කණ්ඩායමක් සහභාගි වේ. සාම්ප්‍රදායික සංගීත භාණ්ඩ භාවිතයෙන් රංගනයට අවශ්‍ය සංගීතමය පසුබිම සපයනු ලබන අතර, ගීත හා වාදනය මඟින් නාට්‍යයේ සිදුවීම්වලට සහ චරිතවල ක්‍රියාකාරකම්වලට අනුබල ලැබේ. යුනෙස්කෝවේ රූකඩ නාට්‍යයට අදාළ ඡායාරූප ලේඛනයෙහි හොරණෑව සහ මද්දලය වැනි සාම්ප්‍රදායික වාද්‍ය භාණ්ඩ මෙන්ම අත්තාළම් හා නැටුම්වලට සම්බන්ධ කුඩා සීනු ද සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya: Photographs |url=https://ich.unesco.org/en/10b-representative-list-01013?id=01370&amp;include=slideshow_inc.php |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩ නාට්‍ය ඉදිරිපත් කිරීම් සාමාන්‍යයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන්ට පහසුවෙන් ළඟා විය හැකි ස්ථානවල පැවැත්වේ. විහාරස්ථාන පරිශ්‍ර සහ වෙනත් පොදු ස්ථාන මේ සඳහා යොදාගනු ලබන අතර, උත්සව අවස්ථාවලදී පැවැත්වෙන රංගන ප්‍රජාවේ සාමාජිකයන් එකට එක්වන අවස්ථා බවට පත්වේ. මෙවැනි රංගන මඟින් විනෝදාස්වාදය සැපයීම පමණක් නොව, සමාජීය වටිනාකම් හා සදාචාරාත්මක පණිවිඩ ද ප්‍රේක්ෂකයන් වෙත සන්නිවේදනය කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rukada Natya |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/rukada-natya/ |website=National Library and Documentation Services Board of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩ නාට්‍යයේ සාර්ථකත්වය රූකඩවල චලනයන්, කථනය, ගායනය, සංගීතය සහ හාස්‍යය නිසි ලෙස ඒකාබද්ධ කිරීම මත රඳා පවතී. සාම්ප්‍රදායික කතා පුවත් හා සමකාලීන සමාජ ජීවිතයෙන් ගත් සිදුවීම් රංගනයට එක් කිරීමෙන් විවිධ වයස්වල ප්‍රේක්ෂකයන්ට රසවිඳිය හැකි අත්දැකීමක් නිර්මාණය වේ. එමඟින් රූකඩ නාට්‍ය කලාව ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන් අතර සමාජ සම්බන්ධතා ශක්තිමත් කිරීමට ද දායක වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 13.COM 10.b.34 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/13.COM/10.b.34 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

== නාට්‍ය තේමා හා කතා පුවත් ==

ශ්‍රී ලංකාවේ රූකඩ නාට්‍ය කලාව සඳහා කතා පුවත් තෝරාගැනීමේදී ජනකතා, බෞද්ධ කතා, පැරණි සාහිත්‍ය කෘති, ඓතිහාසික සිදුවීම් සහ සමකාලීන සමාජ ජීවිතය ආශ්‍රිත සිදුවීම් භාවිත කරනු ලබයි. මෙම කතා පුවත් රූකඩ චරිත මඟින් නාට්‍යමය ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමෙන් ප්‍රේක්ෂකයන්ට විනෝදාස්වාදය සැපයීමත්, සමාජීය හා සදාචාරාත්මක පණිවිඩ සන්නිවේදනය කිරීමත් සිදු වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

බෞද්ධ කතා සහ ජාතක කතා රූකඩ නාට්‍ය සඳහා යොදාගනු ලබන වැදගත් කතා මූලාශ්‍ර අතරට අයත් වේ. එවැනි කතා ඔස්සේ යහපත් හැසිරීම, සදාචාරය, කරුණාව, අන්‍යයන්ට උපකාර කිරීම සහ සමාජයේ සාමකාමී සහජීවනය වැනි වටිනාකම් ප්‍රේක්ෂකයන් වෙත ගෙන යා හැකිය. මෙහිදී කතාවේ අන්තර්ගතය රූකඩ චරිත, දෙබස්, ගීත සහ චලනයන් සමඟ සම්බන්ධ කර ඉදිරිපත් කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rukada Natya |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/rukada-natya/ |website=National Library and Documentation Services Board of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ඓතිහාසික සිදුවීම් සහ පැරණි සාහිත්‍යය ඇසුරින් සකස් කරන ලද කතා පුවත් ද මෙම නාට්‍ය සම්ප්‍රදායේ තේමා අතරට ඇතුළත් වේ. එමඟින් අතීත සිදුවීම්, සමාජ සම්බන්ධතා සහ මිනිස් චරිතවල විවිධ ස්වභාවයන් රංගනය තුළින් නිරූපණය කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ. කෙසේ වෙතත්, එක් එක් ඓතිහාසික සිදුවීමක් හෝ සාහිත්‍ය කෘතියක් නිශ්චිත රූකඩ නාට්‍යයකට සම්බන්ධ කිරීමේදී එය තහවුරු කරන වෙනම මූලාශ්‍රයක් අවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 13.COM 10.b.34 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/13.COM/10.b.34 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩ නාට්‍යවල තවත් කැපී පෙනෙන ලක්ෂණයක් වන්නේ හාස්‍යය භාවිත කිරීමයි. සමකාලීන ජීවිතයේ සිදුවීම්, දෛනික සමාජ හැසිරීම් සහ මිනිසුන්ගේ දුර්වලතා හාස්‍යජනක ලෙස නිරූපණය කිරීමෙන් ප්‍රේක්ෂකයන්ට විනෝදාස්වාදය සැපයේ. එමඟින් සමාජයේ ඇතැම් ගැටලු හෝ හැසිරීම් සෘජු දේශනයකින් තොරව නාට්‍යමය ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමට ද හැකියාව ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ රූකඩ නාට්‍ය තේමා අතර නාඩගම් සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ අංග ද සඳහන් වේ. නාඩගම යනු ශ්‍රී ලංකාවේ පැවති ජනප්‍රිය ජනරංගන සම්ප්‍රදායකි. එම සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ කතාමය හා රංගන අංග රූකඩ නාට්‍යවල තේමා මූලාශ්‍රයක් ලෙස යොදාගෙන ඇති බව යුනෙස්කෝවේ විස්තරයේ දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NIICH-SL/Index no 2017-02: Rūkada Nātya |url=https://ich.unesco.org/doc/src/37980-EN.pdf |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මේ අනුව, ශ්‍රී ලංකාවේ රූකඩ නාට්‍ය කලාව විනෝදාස්වාදය සැපයීමේ මාධ්‍යයක් පමණක් නොව, පාරම්පරික කතා, සමාජීය වටිනාකම් සහ සදාචාරාත්මක අදහස් ප්‍රජාවන් අතර සම්ප්‍රේෂණය කරන ජනරංගන සම්ප්‍රදායක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

== සමාජීය හා සංස්කෘතික වැදගත්කම ==

ශ්‍රී ලංකාවේ රූකඩ නාට්‍ය කලාව විනෝදාස්වාදය සැපයීමෙන් ඔබ්බට ගිය සමාජීය හා සංස්කෘතික වැදගත්කමක් සහිත ජනරංගන සම්ප්‍රදායකි. ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන් තුළ පැවැත්වෙන රූකඩ නාට්‍ය මඟින් ජනතාවට එකට රැස්වී රංගනය රසවිඳීමට අවස්ථාව ලැබෙන අතර, එමඟින් ප්‍රජා සාමාජිකයන් අතර සමාජ සම්බන්ධතා වර්ධනය කිරීමට ද දායකත්වයක් ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම කලාව මඟින් සදාචාරාත්මක හා සමාජීය පණිවිඩ සරල හා රසවත් ආකාරයෙන් ප්‍රේක්ෂකයන් වෙත ඉදිරිපත් කරනු ලබයි. ජනකතා, බෞද්ධ කතා සහ සාහිත්‍යමය කතා පුවත් ඇසුරින් නිරූපණය වන චරිත හා සිදුවීම් මඟින් යහපත් හැසිරීම, සමාජ වගකීම සහ සාමකාමී සහජීවනය වැනි වටිනාකම් පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාදීමට මෙම නාට්‍යවලට හැකියාව ඇත. විශේෂයෙන් ළමයින් හා තරුණයන්ට එවැනි පණිවිඩ පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි මාධ්‍යයක් ලෙස රූකඩ නාට්‍යය යුනෙස්කෝව විසින් හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 13.COM 10.b.34 |url=https://ich.unesco.org/en/decisions/13.COM/10.B.34 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩ නාට්‍ය කලාව පරම්පරාගත දැනුම හා ශිල්පීය කුසලතා සම්ප්‍රේෂණය කරන මාධ්‍යයක් ද වේ. රූකඩ නිර්මාණය කිරීම, නාට්‍ය පිටපත් සකස් කිරීම, දෙබස් හා ගීත ඉදිරිපත් කිරීම සහ රූකඩ මෙහෙයවීම වැනි කුසලතා පවුල් කණ්ඩායම් හා ප්‍රවීණ ශිල්පීන් හරහා නව පරම්පරාවට ලබාදෙනු ලැබේ. මේ නිසා මෙම කලාව සංරක්ෂණය කිරීම යනු රූකඩ සහ වේදිකා පමණක් ආරක්ෂා කිරීම නොව, ඒවාට අදාළ දැනුම හා භාවිතයන් ද අනාගත පරම්පරාවට පවරාදීමයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NIICH-SL/Index No. 2017-02: Rūkada Nātya |url=https://ich.unesco.org/doc/src/37980-EN.pdf |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම නාට්‍ය සම්ප්‍රදාය ප්‍රජාවන්ගේ සංස්කෘතික අනන්‍යතාව පවත්වාගෙන යාමට ද දායක වේ. ගම්වාරි පරම්පරාවට අයත් හෝ එම පරම්පරාව සමඟ සම්බන්ධ පවුල් විසින් මෙම කලාව පවත්වාගෙන යාම නිසා එය පවුල් ඉතිහාසය, ශිල්පීය දැනුම සහ ප්‍රජා මතකය සමඟ බැඳී පවතී. එම සම්ප්‍රදාය අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික විවිධත්වය හා දේශීය ජනකලා උරුමය ආරක්ෂා කරගැනීමට ද හැකි වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rukada Natya |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/rukada-natya/ |website=National Library and Documentation Services Board of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩ නාට්‍ය කලාවේ තවත් වැදගත් සමාජීය ලක්ෂණයක් වන්නේ හාස්‍යය මඟින් ජනතාව එකට එක් කිරීමයි. රංගනයේදී ඉදිරිපත් කරන හාස්‍යජනක සිදුවීම් සහ චරිතවල ක්‍රියාකාරකම් ප්‍රේක්ෂකයන්ට එකට සිනාසීමට හා විනෝද වීමට අවස්ථාව සලසයි. එමඟින් ප්‍රජා සාමාජිකයන් අතර අන්‍යෝන්‍ය සම්බන්ධතා ගොඩනැගීමටත්, සමාජීය සමගිය ශක්තිමත් කිරීමටත් මෙම කලාව දායක වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 13.COM 10.b.34 |url=https://ich.unesco.org/en/decisions/13.COM/10.b.34 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙවැනි සමාජීය හා සංස්කෘතික කාර්යභාරය සැලකිල්ලට ගනිමින්, 2018 වසරේදී රූකඩ නාට්‍ය කලාව යුනෙස්කෝ මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් මෙම සම්ප්‍රදාය ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික උරුමයේ වැදගත් අංගයක් බවත්, එය අනාගත පරම්පරාව සඳහා ආරක්ෂා කිරීමේ වැදගත්කමත් පිළිගෙන තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;
== යුනෙස්කෝ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම පිළිගැනීම ==

ශ්‍රී ලංකාවේ රූකඩ නාට්‍ය කලාව ජාත්‍යන්තර වශයෙන් පිළිගැනීමට ලක්වූ අවස්ථාවක් ලෙස 2018 වසරේදී එය [[යුනෙස්කෝ]] මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීම දැක්විය හැකිය. ''Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka'' යන නාමය යටතේ ලියාපදිංචි වූ මෙම උරුම අංගයට අංක 01370 යටතේ නාමයෝජනා ලේඛනගත කර ඇත. මෙම තීරණය 2018 නොවැම්බර් 26 සිට දෙසැම්බර් 1 දක්වා මොරිෂස්හි පෝර්ට් ලුවිස් නගරයේ පැවති අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම සුරැකීම සඳහා වූ අන්තර්රාජ්‍ය කමිටුවේ 13 වන සැසිවාරයේදී ගනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 13.COM 10.b.34 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/13.COM/10.b.34 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම පිළිගැනීම සඳහා රූකඩ නාට්‍ය කලාව ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික උරුමයේ සහ අනන්‍යතාවයේ වැදගත් අංගයක් වීම ප්‍රධාන වශයෙන් සැලකිල්ලට ගෙන ඇත. ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන්ට විනෝදාස්වාදය සැපයීම, සදාචාරාත්මක හා සමාජීය පණිවිඩ සන්නිවේදනය කිරීම, සාම්ප්‍රදායික දැනුම පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පවරාදීම සහ ප්‍රජා සාමාජිකයන් අතර සහජීවනය වර්ධනය කිරීම යන කාර්යයන් මෙම කලාවේ වැදගත්කම තහවුරු කරන කරුණු ලෙස යුනෙස්කෝව විසින් හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 13.COM 10.b.34 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/13.COM/10.b.34 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

යුනෙස්කෝවේ තීරණයට අනුව, මෙම උරුම අංගය නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීම සඳහා නිර්ණායක පහක් සලකා බලා ඇත. පළමු නිර්ණායකය යටතේ රූකඩ නාට්‍ය කලාව සදාචාරාත්මක පාඩම් සන්නිවේදනය කරන සහ සමාජීය සහජීවනය වර්ධනය කරන සම්ප්‍රදායක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ. දෙවන නිර්ණායකය යටතේ එය ඇතුළත් කිරීමෙන් සාම්ප්‍රදායික කලාවන් පිළිබඳ අවධානය වැඩිවීම සහ තරුණ පරම්පරාවට සිය උරුමය පිළිබඳ උනන්දුව ඇතිවීම අපේක්ෂා කර ඇත. තෙවන නිර්ණායකය යටතේ උරුමය සුරැකීම සඳහා සැලසුම් කළ ක්‍රියාමාර්ග ද, සිව්වන නිර්ණායකය යටතේ කලාකරුවන්ගේ හා අදාළ ප්‍රජාවන්ගේ කැමැත්ත සහ සහභාගිත්වය ද, පස්වන නිර්ණායකය යටතේ එය ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම ජාතික ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබීම ද සැලකිල්ලට ගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 13.COM 10.b.34 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/13.COM/10.b.34 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම නාමයෝජනා ක්‍රියාවලිය 2012 වසරේදී ආරම්භ වී ඇති අතර, රූකඩ නාට්‍ය කලාව පවත්වාගෙන ගිය ගම්වාරි පරම්පරාවට අයත් කලාකරුවන් කිහිපදෙනෙකු එම කලාව සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා සංස්කෘතික කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවෙන් සහාය ඉල්ලා තිබේ. නාමයෝජනාව සකස් කිරීමේදී රූකඩ ශිල්පීන්, සංස්කෘතික නිලධාරීන්, ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරුන්, ජාතික පුස්තකාල හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය සහ ජාතික අධ්‍යාපන ආයතනය ඇතුළු පාර්ශ්වයන්ගේ සහභාගිත්වය ලබාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 13.COM 10.b.34 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/13.COM/10.b.34 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩ නාට්‍ය කලාව සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා යෝජිත ක්‍රියාමාර්ග අතර උරුමය පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, පර්යේෂණ සඳහා සහාය ලබාදීම, පාසල් සිසුන් හා තරුණයන් අතර දැනුවත්භාවය වර්ධනය කිරීම සහ අදාළ ශිල්පීය දැනුම පවත්වාගෙන යාම ඇතුළත් වේ. එසේම, මෙම කලාව අධික වාණිජකරණය, නුසුදුසු නවීකරණය සහ වැරදි ලෙස නිරූපණය කිරීමෙන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා නිරීක්ෂණ ක්‍රමවේදයක් සකස් කිරීම ද සංරක්ෂණ සැලසුම්වල කොටසක් ලෙස සඳහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 13.COM 10.b.34 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/13.COM/10.b.34 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ රූකඩ නාට්‍ය කලාවට ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමු කිරීමටත්, එහි ශිල්පීය දැනුම හා පාරම්පරික භාවිතයන් ආරක්ෂා කිරීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කිරීමටත් වැදගත් වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, යුනෙස්කෝ ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමෙන් පමණක් මෙම කලාව ස්වයංක්‍රීයව සංරක්ෂණය නොවන බැවින්, කලාකරුවන්ගේ සහභාගිත්වය, දැනුම පරම්පරා අතර හුවමාරු කිරීම සහ අදාළ ආයතනවල අඛණ්ඩ සහාය එහි අනාගත පැවැත්ම සඳහා වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;
== වර්තමාන තත්ත්වය හා අභියෝග ==

ශ්‍රී ලංකාවේ රූකඩ නාට්‍ය කලාව ජාත්‍යන්තර වශයෙන් අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස පිළිගැනීමට ලක්ව තිබුණ ද, එය අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමේදී විවිධ සමාජීය හා ආර්ථික අභියෝගවලට මුහුණ දෙයි. විශේෂයෙන් රූපවාහිනිය සහ අනෙකුත් නූතන විනෝදාස්වාද මාධ්‍ය ජනප්‍රිය වීමත් සමඟ සාම්ප්‍රදායික රූකඩ නාට්‍ය නැරඹීමට ප්‍රේක්ෂකයන් ආකර්ෂණය කරගැනීම දුෂ්කර වී ඇති බව ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම පිළිබඳ නාමයෝජනා ලේඛනයේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NIICH-SL/Index No. 2017-02: Rūkada Nātya |url=https://ich.unesco.org/doc/src/37980-EN.pdf |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම කලාව මුහුණ දෙන තවත් අභියෝගයක් වන්නේ නූතන තරුණ පරම්පරාවේ රුචිකත්වයන් හා සාම්ප්‍රදායික රූකඩ නාට්‍යවල භාෂා භාවිතය අතර පවතින වෙනසයි. නාමයෝජනා ලේඛනයට අනුව, රූකඩ නාට්‍යවල දෙබස් හා ගීත සඳහා භාවිත කරන ගැමි හෝ සාම්ප්‍රදායික භාෂා රටාව වර්තමාන තරුණ ප්‍රේක්ෂකයන්ට එතරම් ආකර්ෂණීය නොවිය හැකිය. එබැවින් මෙම කලාවේ අනන්‍ය ලක්ෂණ ආරක්ෂා කරගනිමින් සමකාලීන ප්‍රේක්ෂකයන්ට ගැළපෙන පරිදි තේමා හා භාෂා භාවිතය සංවර්ධනය කිරීමේ අවශ්‍යතාව පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NIICH-SL/Index No. 2017-02: Rūkada Nātya |url=https://www.natlib.lk/pdf/rukada.pdf |website=National Library and Documentation Services Board of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

රූකඩ නාට්‍ය කලාවේ පැවැත්ම සඳහා අවශ්‍ය ලී රූකඩ නිර්මාණය කිරීම, ඒවා අලුත්වැඩියා කිරීම, නාට්‍ය පිටපත් සකස් කිරීම සහ රංගන කුසලතා පවත්වාගෙන යාම සඳහා විශේෂ දැනුමක් හා පුහුණුවක් අවශ්‍ය වේ. මෙම දැනුම ප්‍රධාන වශයෙන් පවුල් හා පළපුරුදු ශිල්පීන් හරහා සම්ප්‍රේෂණය වන බැවින්, නව පරම්පරාවට ඒවා ඉගෙනගැනීමට ප්‍රමාණවත් අවස්ථා සැලසීම වැදගත් වේ. එමෙන්ම රංගන අවස්ථා හා ආදායම් මාර්ග සීමිත වීම වැනි ආර්ථික සාධක ද සාම්ප්‍රදායික කලාකරුවන්ගේ අඛණ්ඩ සහභාගිත්වයට බලපෑ හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sri Lankan String Puppetry: Safeguarding a UNESCO-Inscribed Heritage through Digital Engagement |url=https://ichcourier.unesco-ichcap.org/board.es?act=view&amp;b_list=12&amp;bid=A102&amp;list_no=1485&amp;mid=a10501000000 |website=ICH Courier, International Information and Networking Centre for Intangible Cultural Heritage in the Asia-Pacific Region under the auspices of UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම කලාව පවත්වාගෙන යාමේදී කලාකරුවන්ගේ දැනුම හා අත්දැකීම් ලේඛනගත කිරීම ද වැදගත් වේ. පැරණි නාට්‍ය පිටපත්, ගීත, රූකඩ නිර්මාණ ශිල්පීය ක්‍රම සහ රංගන සම්ප්‍රදායන් නිසි පරිදි ලේඛනගත නොකළහොත් ඒවා අනාගත පරම්පරාවට ලබාදීම දුෂ්කර විය හැකිය. එබැවින් පර්යේෂණ, ලේඛනගත කිරීම, කෞතුකාගාර හරහා දැනුම බෙදාහැරීම සහ තරුණයන් සඳහා පුහුණු වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම මෙම උරුමය සුරැකීමේදී වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NIICH-SL/Index No. 2017-02: Rūkada Nātya |url=https://ich.unesco.org/doc/src/37980-EN.pdf |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

නූතන සමාජයට ගැළපෙන පරිදි මෙම කලාව ප්‍රවර්ධනය කිරීමේදී එහි සාම්ප්‍රදායික අනන්‍යතාව ආරක්ෂා කරගැනීම ද අභියෝගයකි. නව තාක්ෂණය, නව වේදිකා සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය භාවිත කිරීමෙන් වැඩි ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් වෙත ළඟාවීමට හැකි වුවද, රූකඩ නාට්‍යයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පීය දැනුම, රංගන ලක්ෂණ සහ ප්‍රජා සම්බන්ධතා ද ඒ සමඟ ආරක්ෂා කළ යුතුය. මෙම සමතුලිතතාව පවත්වාගැනීම රූකඩ නාට්‍ය කලාවේ දිගුකාලීන පැවැත්ම සඳහා වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sri Lankan String Puppetry: Safeguarding a UNESCO-Inscribed Heritage through Digital Engagement |url=https://ichcourier.unesco-ichcap.org/board.es?act=view&amp;b_list=12&amp;bid=A102&amp;list_no=1485&amp;mid=a10501000000 |website=ICH Courier |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ඒ අනුව, රූකඩ නාට්‍ය කලාවේ අනාගතය රඳා පවතින්නේ පාරම්පරික කලාකරුවන්ට සහාය ලබාදීම, නව පරම්පරාව පුහුණු කිරීම, නාට්‍ය ඉදිරිපත් කිරීම් සඳහා අවස්ථා වැඩි කිරීම සහ මෙම කලාව පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වර්ධනය කිරීම මතය. යුනෙස්කෝව විසින් ලබාදුන් ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීම මෙම කලාවේ වැදගත්කම තහවුරු කරන නමුත්, එහි ජීවමාන පැවැත්ම තහවුරු කිරීම සඳහා අදාළ ප්‍රජාවන්, කලාකරුවන් සහ සංස්කෘතික ආයතනවල අඛණ්ඩ සහභාගිත්වය අවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;
== සංරක්ෂණය හා ප්‍රවර්ධනය ==

ශ්‍රී ලංකාවේ රූකඩ නාට්‍ය කලාව සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා එහි පාරම්පරික දැනුම, ශිල්පීය ක්‍රම, රංගන සම්ප්‍රදායන් සහ කලාකරුවන්ගේ අත්දැකීම් අනාගත පරම්පරාව වෙත සම්ප්‍රේෂණය කිරීම වැදගත් වේ. මෙම කලාව යුනෙස්කෝව විසින් 2018 වසරේදී මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීම ද එහි සංරක්ෂණය හා ප්‍රවර්ධනය සඳහා ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමු කිරීමට උපකාරී වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== පාරම්පරික දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම ===

රූකඩ නාට්‍ය කලාවේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම සඳහා පළපුරුදු රූකඩ ශිල්පීන් සතු දැනුම හා කුසලතා තරුණ පරම්පරාවට ලබාදීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. ලී රූකඩ නිර්මාණය කිරීම, ඒවායේ කොටස් සකස් කිරීම, ඇඳුම් හා අලංකරණ කටයුතු සිදු කිරීම, නාට්‍ය පිටපත් සකස් කිරීම සහ රූකඩ හැසිරවීම වැනි කුසලතා ප්‍රායෝගික පුහුණුව ඔස්සේ ඉගෙනගත යුතුය. පවුල් සම්ප්‍රදාය තුළ පමණක් සීමා නොවී වෙනත් උනන්දුවක් දක්වන පුද්ගලයන්ට ද මෙම කලාව ඉගෙනගැනීමට අවස්ථා ලබාදීම එහි දිගුකාලීන පැවැත්මට දායක වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NIICH-SL/Index no 2017-02: Rūkada Nātya |url=https://www.natlib.lk/pdf/rukada.pdf |website=National Library and Documentation Services Board of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== ලේඛනගත කිරීම හා පර්යේෂණ ===

පාරම්පරික රූකඩ නාට්‍ය පිටපත්, ගීත, කතා පුවත්, රූකඩ නිර්මාණ ක්‍රම සහ කලාකරුවන්ගේ අත්දැකීම් ලේඛනගත කිරීම මෙම උරුමය සංරක්ෂණය කිරීමේ වැදගත් පියවරකි. ලිඛිත ලේඛන, ඡායාරූප, ශ්‍රව්‍ය පටිගත කිරීම් සහ වීඩියෝ වැනි මාධ්‍ය භාවිතයෙන් මෙම තොරතුරු අනාගත පරම්පරාවට ලබාගත හැකි ආකාරයෙන් සුරැකිය හැකිය. එමෙන්ම විශ්වවිද්‍යාල, පර්යේෂණ ආයතන සහ සංස්කෘතික ආයතන මඟින් රූකඩ නාට්‍ය කලාව පිළිබඳ පර්යේෂණ හා ප්‍රකාශන සිදු කිරීම ද එහි සංරක්ෂණයට වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NIICH-SL/Index no 2017-02: Rūkada Nātya |url=https://ich.unesco.org/doc/src/37980-EN.pdf |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== අධ්‍යාපනය හා මහජන දැනුවත්භාවය ===

පාසල් සහ විශ්වවිද්‍යාල තුළ රූකඩ නාට්‍ය ප්‍රදර්ශන සංවිධානය කිරීමෙන් තරුණ පරම්පරාවට මෙම කලාව පිළිබඳ දැනුම හා අවබෝධය ලබාදිය හැකිය. ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම ලේඛනයට අනුව, පාසල් සිසුන් හා විශ්වවිද්‍යාල සිසුන් අතර රූකඩ නාට්‍ය ප්‍රචලිත කිරීම සඳහා අධ්‍යාපනික ප්‍රදර්ශන සහ පුහුණු වැඩසටහන් වැදගත් වේ. රූකඩ නාට්‍ය පිළිබඳ වාර්තා වැඩසටහන්, ප්‍රදර්ශන සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය අන්තර්ගත නිර්මාණය කිරීම ද එම දැනුවත්භාවය පුළුල් කිරීමට උපකාරී වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NIICH-SL/Index no 2017-02: Rūkada Nātya |url=https://www.natlib.lk/pdf/rukada.pdf |website=National Library and Documentation Services Board of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රදර්ශන හා සංස්කෘතික උත්සව ===

සාම්ප්‍රදායිකව රූකඩ නාට්‍ය ප්‍රදර්ශන විහාරස්ථාන පරිශ්‍රවල සහ ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන් එක්රැස් වන පොදු ස්ථානවල පැවැත්වීම මෙම කලාවේ සමාජීය පැවැත්මට දායක වී ඇත. විශේෂයෙන් මැයි හා ජුනි මාසවල උත්සව අවස්ථාවල පැවැත්වෙන රූකඩ නාට්‍ය ප්‍රදර්ශන ප්‍රජාවට මෙම කලාව සමඟ සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව සලසයි. එමෙන්ම කෞතුකාගාරවල රූකඩ හා ඒවාට අදාළ ද්‍රව්‍ය එකතු කිරීම, සංරක්ෂණය කිරීම සහ ප්‍රදර්ශනය කිරීම මඟින් මෙම කලාව පිළිබඳ දැනුම මහජනතාව වෙත ගෙන යා හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== රාජ්‍ය හා සංස්කෘතික ආයතනවල දායකත්වය ===

රූකඩ නාට්‍ය කලාව සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා අදාළ රාජ්‍ය ආයතන, සංස්කෘතික නිලධාරීන්, පර්යේෂකයන් සහ රූකඩ කලාකරුවන් අතර සහයෝගීතාව වැදගත් වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම ලේඛනය පවත්වාගෙන යාමේදී ජාතික පුස්තකාල හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. රූකඩ නාට්‍ය කලාව පිළිබඳ තොරතුරු යාවත්කාලීන කිරීම, කලාකරුවන්ගේ සහභාගිත්වය සහතික කිරීම සහ සංරක්ෂණ වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කිරීම මඟින් එම උරුමය අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට සහාය සැලසිය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 13.COM 10.b.34 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/13.COM/10.b.34 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== සාම්ප්‍රදායික අනන්‍යතාව ආරක්ෂා කිරීම ===

රූකඩ නාට්‍ය කලාව නව පරම්පරාව වෙත ගෙන යාමේදී නව තාක්ෂණය හා ඩිජිටල් මාධ්‍ය භාවිත කිරීම ප්‍රයෝජනවත් වුවද, එහි සාම්ප්‍රදායික අනන්‍යතාව ආරක්ෂා කිරීම ද වැදගත් වේ. රූකඩ නිර්මාණය, කතා ඉදිරිපත් කිරීම, සංගීතය සහ ප්‍රජා සහභාගිත්වය වැනි අංගවල වටිනාකම රැකගනිමින් නව ප්‍රේක්ෂකයන් වෙත ළඟාවීම එහි සංරක්ෂණයට දායක විය හැකිය. ඒ සමඟම කලාකරුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් සහ ඔවුන්ගේ දැනුමට ගරු කිරීම ද මෙම උරුමය වගකීමෙන් ප්‍රවර්ධනය කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණු වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sri Lankan String Puppetry: Safeguarding a UNESCO-Inscribed Heritage through Digital Engagement |url=https://ichcourier.unesco-ichcap.org/board.es?act=view&amp;b_list=12&amp;bid=A102&amp;list_no=1485&amp;mid=a10501000000 |website=ICH Courier |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

==අමතර ලිපි ==

* [[ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතිය]]
* [[ජන නාට්‍ය]]
* [[රූකඩ කලාව]]
* [[අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය]]
* [[යුනෙස්කෝව]]

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නාට්‍ය කලාව]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනකලා]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික උරුමය]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 යුනෙස්කෝව — ශ්‍රී ලංකාවේ රූකඩ නාට්‍ය පිළිබඳ නිල පිටුව]
* [https://ich.unesco.org/en/Decisions/13.COM/10.b.34 යුනෙස්කෝ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම පිළිබඳ අන්තර්රාජ්‍ය කමිටුවේ තීරණය]
* [https://www.natlib.lk/NLDSB/rukada-natya/ ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාල හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය — රූකඩ නාට්‍ය]
* [https://web.archive.org/web/20220320100948/http://www.natlib.lk/pdf/rukada.pdf රූකඩ නාට්‍ය පිළිබඳ ජාතික අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම ලේඛනය (PDF)]</text>
      <sha1>4lhc0jm1k7ebgbb6woobqzas2qcu611</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කිතුල් මැදීම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196611</id>
    <revision>
      <id>802303</id>
      <parentid>801514</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T00:45:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115765" sha1="rnit82te5n5x47dr0dhvoe9dgfer347" xml:space="preserve">{{Infobox
| above       = කිතුල් මැදීම
| image       = [[File:Kithul treacle.jpg|100px|center|කිතුල් පැණි]]&lt;br&gt;[[File:Life in the jungle.jpg|250px|Kithul tapping in Sri Lanka]]
| caption     = කිතුලට නගින ගැමියෙකු
| label1      = ඉංග්‍රීසි නාමය
| data1       = Traditional Kithul Tapping
| label2      = රට
| data2       = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| label3      = වර්ගය
| data3       = සාම්ප්‍රදායික කෘෂිකාර්මික හා ආහාර නිෂ්පාදන ශිල්පය
| label4      = ආශ්‍රිත ප්‍රජාව
| data4       = කිතුල් මදින්නන් සහ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පීන්
| label5      = ප්‍රධාන ස්ථාන
| data5       = ශ්‍රී ලංකාවේ කිතුල් වගා කරන ප්‍රදේශ
| label6      = භාවිත වන අමුද්‍රව්‍ය
| data6       = කිතුල් මල
| label7      = ඇතුළත් කළ වර්ෂය
| data7       = 2025
| label8      = යුනෙස්කෝ ලේඛනය
| data8       = මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජන ලැයිස්තුව
| label9      = යොමු අංකය
| data9       = 02318
{{designation list | embed=yes
| designation1 = ICH
| designation1_offname = [[File:Logo Unesco Intangible Cultural Heritage 02.svg|100px]]&lt;br&gt;
කිතුල් මැදීම (Kithul Madeema/Kithul Kapeema)
| designation1_date = 2025
| designation1_type = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය
| designation1_criteria = R.1, R.2, R.3, R.4, R.5
| designation1_number = 02318
| designation1_free1name = යුනෙස්කෝ තීරණ අංකය
| designation1_free1value = 20.COM 7.b.40
}}
}}
'''කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන් අතර පරම්පරාගතව පැවත එන කිතුල් ගසේ පුෂ්ප මංජරියෙන් යුෂ ලබාගැනීමේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පීය ක්‍රමයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt; මෙහිදී ගසට නැඟීම, පුෂ්ප මංජරිය සකස් කිරීම, සාම්ප්‍රදායික උපකරණ භාවිතයෙන් යුෂ ලබාගැනීම සහ එම යුෂ සැකසීම සම්බන්ධ විශේෂිත දැනුම හා කුසලතා භාවිත කෙරේ. ලබාගන්නා යුෂ කිතුල් පැණි හා හකුරු නිෂ්පාදනය සඳහා යොදාගන්නා අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික ආහාර සංස්කෘතිය හා ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සමඟ ද සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO ICH Inscribes “Kithul Madeema/Kithul Kapeema” |url=https://www.mfa.gov.lk/en/news/unesco-ich-inscribes-kithul-madeemakithul-kapeema-ancient-indigenous-technology-tapping-kithul |website=ශ්‍රී ලංකා විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශය |date=2025-12-12}}&lt;/ref&gt;

2025 වර්ෂයේදී කිතුල් මැදීමේ මෙම සම්ප්‍රදාය ''Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka'' යන නාමය යටතේ යුනෙස්කෝ මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමයේ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

==ඉතිහාසය හා සම්භවය ==

කිතුල් මැදීම ශ්‍රී ලංකාවේ කෘෂිකාර්මික හා වන ආශ්‍රිත ජීවන රටාව සමඟ සම්බන්ධ වී පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ පැවත එන සාම්ප්‍රදායික දැනුම් පද්ධතියකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt; මෙම ක්‍රමයේ නිශ්චිත ආරම්භක කාලය හඳුනාගැනීමට ප්‍රමාණවත් ලිඛිත සාක්ෂි නොමැති වුවද, වාචික ඉතිහාසය හා පරම්පරාගත දැනුම අනුව එය සියවස් ගණනාවක් පැරණි සම්ප්‍රදායක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema: Traditional Knowledge and Cultural Practices |url=https://www.natlib.lk/pdf/kithul.pdf |website=ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාලය}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ කිතුල් ගස් ස්වාභාවිකව ව්‍යාප්තව පවතින වනගත ප්‍රදේශ සහ ග්‍රාමීය ගෙවතු ආශ්‍රිතව කිතුල් මැදීමේ දැනුම වර්ධනය වී ඇත. ගසට නැඟීම, පුෂ්ප මංජරිය සකස් කිරීම, සාම්ප්‍රදායික පිහියක් භාවිතයෙන් යුෂ ලබාගැනීම සහ එම යුෂ ආහාර නිෂ්පාදන සඳහා සැකසීම වැනි කුසලතා අත්දැකීම් හා ප්‍රායෝගික පුහුණුව මඟින් පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

සාම්ප්‍රදායිකව කිතුල් යුෂ ලබාගැනීම හා එය ආහාර නිෂ්පාදන සඳහා සැකසීම ග්‍රාමීය පවුල්වල ජීවනෝපාය සමඟ බැඳී පැවතිණි. කිතුල් පැණි සහ හකුරු වැනි නිෂ්පාදන ශ්‍රී ලාංකික ආහාර සංස්කෘතියේ කොටසක් බවට පත්වීමත් සමඟ කිතුල් මැදීම ආර්ථික කාර්යයක් පමණක් නොව, සාම්ප්‍රදායික දැනුම හා සංස්කෘතික අනන්‍යතාව රැකගන්නා උරුමයක් බවට ද පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;
== කිතුල් මැදීමේ සාම්ප්‍රදායික ක්‍රියාවලිය ==

කිතුල් මැදීම යනු කිතුල් ගසේ පුෂ්ප මංජරියෙන් යුෂ ලබාගැනීම සඳහා භාවිත කරන පරම්පරාගත දැනුම, ශිල්පීය කුසලතා සහ සාම්ප්‍රදායික උපකරණ ඇතුළත් ක්‍රියාවලියකි. මෙම ක්‍රියාවලියට සුදුසු කිතුල් ගසක් තෝරා ගැනීම, පුෂ්ප මංජරිය මැදීම සඳහා සකස් කිරීම, දිනපතා යුෂ ලබාගැනීම සහ එම යුෂ විවිධ නිෂ්පාදන සඳහා සැකසීම ඇතුළත් වේ. මෙහි සෑම අදියරක්ම අත්දැකීම් මත පදනම් වූ විශේෂිත දැනුමක් හා ප්‍රායෝගික කුසලතාවක් අවශ්‍ය කරන අතර, එම දැනුම ප්‍රධාන වශයෙන් පවුල් හා ප්‍රජාවන් තුළ පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වී ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranawake |first=A. L. |last2=Pathirana |first2=Ranjith |title=Indigenous knowledge in the Kithul (Caryota urens L.) industry of Sri Lanka and its scientific basis |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |date=2024 |volume=71 |pages=3997–4016 |doi=10.1007/s10722-023-01847-7}}&lt;/ref&gt;

=== කිතුල් ගස තෝරා ගැනීම ===

කිතුල් මැදීමේ පළමු අදියර වන්නේ යුෂ ලබාගැනීම සඳහා සුදුසු කිතුල් ගසක් හඳුනා ගැනීමයි. මේ සඳහා වනගත ප්‍රදේශවල හෝ ගෙවතු හා වෙනත් කෘෂි වන වගා පද්ධතිවල ස්වාභාවිකව වැඩෙන කිතුල් ගස් භාවිත කරනු ලැබේ. ගසෙහි වර්ධන තත්ත්වය, පරිණතභාවය සහ පුෂ්ප මංජරිය හටගැනීමේ අවධිය පිළිබඳව සැලකිලිමත් වීම මෙම තෝරාගැනීමේදී වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/kithul-madeema/ |website=National Library of Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් ගසකින් යුෂ ලබාගැනීම සඳහා එහි පුෂ්ප මංජරිය නිසි වර්ධන අවධියට පැමිණ තිබීම අවශ්‍ය වේ. මේ සඳහා ගසේ වයස පමණක් නොව, මලේ වර්ධන තත්ත්වය හා එය මැදීමට සුදුසු අවධිය හඳුනාගැනීම ද වැදගත් වේ. සාම්ප්‍රදායික කිතුල් මදින්නන් තමන් සතු අත්දැකීම් හා නිරීක්ෂණ මත පදනම්ව එම අවධිය තීරණය කරති.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/kithul-madeema/ |website=National Library of Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් ගස් උසින් වැඩෙන බැවින් ඒවායේ පුෂ්ප මංජරිය වෙත ළඟාවීම සඳහා විශේෂ කුසලතාවක් අවශ්‍ය වේ. සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමයේදී ඉණිමං හෝ ගසට නැඟීමට භාවිත කරන වෙනත් ආධාරක යොදාගනිමින් මදින්නා ගසෙහි ඉහළ කොටස වෙත ළඟා වේ. ගසට නැඟීමේදී සමබරතාව පවත්වා ගැනීම සහ අවශ්‍ය උපකරණ ආරක්ෂිතව භාවිත කිරීම මෙම ශිල්පයේ වැදගත් අංග වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

=== මල සකස් කිරීම ===

සුදුසු කිතුල් ගසක් තෝරා ගැනීමෙන් පසුව එහි පුෂ්ප මංජරිය යුෂ ලබාගැනීම සඳහා සකස් කරනු ලැබේ. කිතුල් මැදීමේදී මෙම අදියර විශේෂ වැදගත්කමක් දරන්නේ පුෂ්ප මංජරිය නිසි පරිදි සකස් කිරීම යුෂ ලබාගැනීමේ සාර්ථකත්වයට බලපාන බැවිනි. ඒ සඳහා සාම්ප්‍රදායික ශිල්පීය ක්‍රම, විශේෂිත උපකරණ සහ පරම්පරාගතව භාවිත වන දැනුම යොදාගනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමයට අනුව පුෂ්ප මංජරියේ දණ්ඩ වැල් වර්ගයක් ආධාරයෙන් ඔතා බැඳ තැබීම සිදු කරයි. මලට අවශ්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාදීම සහ එය මැදීමට සුදුසු තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා දේශීයව දන්නා විවිධ ක්‍රම භාවිත වේ. ඇතැම් ක්‍රමවලදී දුම් ඇල්ලීම හා ඖෂධීය ශාක කොටස් යොදා සකස් කරන මිශ්‍රණ භාවිත කිරීම ද වාර්තා වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, භාවිත කරන ද්‍රව්‍ය හා ක්‍රම ප්‍රදේශය සහ මදින්නාගේ පරම්පරාගත දැනුම අනුව වෙනස් විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/kithul-madeema/ |website=National Library of Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranawake |first=A. L. |last2=Pathirana |first2=Ranjith |title=Indigenous knowledge in the Kithul (Caryota urens L.) industry of Sri Lanka and its scientific basis |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |date=2024 |volume=71 |pages=3997–4016 |doi=10.1007/s10722-023-01847-7}}&lt;/ref&gt;

පුෂ්ප මංජරිය සකස් කිරීමෙන් අනතුරුව එය ක්‍රමයෙන් මැදීම සඳහා සූදානම් කරනු ලැබේ. මෙම කාර්යයේදී මලට හානි නොවන පරිදි කටයුතු කිරීම, මැදීම සඳහා සුදුසු කොටස හඳුනා ගැනීම සහ යුෂ ගලා ඒමට අවශ්‍ය තත්ත්වය පවත්වා ගැනීම පිළිබඳ දැනුම වැදගත් වේ. එබැවින් මල සකස් කිරීම හුදෙක් යාන්ත්‍රික ක්‍රියාවක් නොව, දිගුකාලීන අත්දැකීම් මත පදනම් වූ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පීය ක්‍රියාවලියකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

=== මල් මැදීම හා පැණි එකතු කිරීම ===

පුෂ්ප මංජරිය මැදීමට සූදානම් වූ පසු එහි සුදුසු කොටස සාම්ප්‍රදායික මැදීමේ පිහියක් භාවිතයෙන් කැපීම සිදු කරයි. මෙහි අරමුණ පුෂ්ප මංජරියෙන් ගලා එන යුෂ එකතු කරගැනීමයි. මෙම ක්‍රියාවලියෙහිදී පිහිය නිවැරදිව හැසිරවීම, කැපීමේ ස්වභාවය පාලනය කිරීම සහ පුෂ්ප මංජරියට අවශ්‍ය පරිදි නැවත නැවත ප්‍රතිකාර කිරීම පිළිබඳ විශේෂ කුසලතා අවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

පුෂ්ප මංජරියෙන් පිටවන යුෂ එකතු කිරීම සඳහා එයට යටින් සුදුසු භාජනයක් සවි කරනු ලැබේ. සාම්ප්‍රදායිකව භාවිත කරන භාජන හා ඒවා සකස් කරන ආකාරය ප්‍රදේශීය සම්ප්‍රදායන් අනුව වෙනස් විය හැකිය. යුෂ එකතු කිරීමේදී එයට දූවිලි, කෘමි සතුන් සහ වෙනත් බාහිර ද්‍රව්‍ය මිශ්‍ර නොවන ලෙස පිරිසිදුකම පවත්වා ගැනීම වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් යුෂ ලබාගැනීම එක් වරක් සිදු කරන කාර්යයක් නොවේ. සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමයට අනුව මදින්නා නියමිත කාල පරාසයන් තුළ පුෂ්ප මංජරියට ප්‍රතිකාර කරමින් දිනපතා යුෂ එකතු කරයි. සමහර සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමවලදී දිනකට කිහිප වතාවක් යුෂ ලබාගැනීම සිදු වන අතර, එහි වාර ගණන හා ක්‍රමවේදය ප්‍රදේශය, භාවිත කරන තාක්ෂණය සහ පුෂ්ප මංජරියේ තත්ත්වය අනුව වෙනස් විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

අලුතින් එකතු කරගත් කිතුල් යුෂ පැණි, හකුරු සහ වෙනත් නිෂ්පාදන සෑදීම සඳහා යොදාගත හැකිය. එහෙත් යුෂ එකතු කළ පසු එහි ගුණාත්මකභාවය ආරක්ෂා කරගැනීම වැදගත් වේ. යුෂ තුළ සිදුවන පැසීමේ ක්‍රියාවලිය එහි රසය හා භාවිතය වෙනස් කළ හැකි බැවින්, යුෂ එකතු කිරීමේදී හා ගබඩා කිරීමේදී භාවිත කරන සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමවලට විශේෂ ස්ථානයක් හිමි වේ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranawake |first=A. L. |last2=Pathirana |first2=Ranjith |title=Indigenous knowledge in the Kithul (Caryota urens L.) industry of Sri Lanka and its scientific basis |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |date=2024 |volume=71 |pages=3997–4016 |doi=10.1007/s10722-023-01847-7}}&lt;/ref&gt;

=== කිතුල් පැණි හා හකුරු නිෂ්පාදනය ===

කිතුල් මැදීමෙන් ලබාගන්නා යුෂ ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික ආහාර නිෂ්පාදන කිහිපයක් සෑදීම සඳහා භාවිත කරනු ලැබේ. ඒ අතර කිතුල් පැණි සහ කිතුල් හකුරු ප්‍රධාන ස්ථානයක් ගනී. මීට අමතරව යුෂ නැවුම් පානයක් ලෙස භාවිත කිරීම, පැසවීමෙන් වෙනත් පානයන් නිෂ්පාදනය කිරීම සහ විනාකිරි සෑදීම ද වාර්තා වී ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Benefits and Uses of Kithul Based Products |url=https://www.srilankabusiness.com/faq/food-and-beverages/kitul-products-benefits-uses.html |website=Sri Lanka Export Development Board}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් පැණි නිෂ්පාදනයේදී මුලින්ම එකතු කරගත් යුෂ පෙරා එහි අඩංගු ශාක කොටස් හා වෙනත් අනවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය ඉවත් කරනු ලැබේ. අනතුරුව එය විවෘත භාජනයක දමා තාපය යටතේ රත් කරනු ලබයි. මෙහිදී යුෂ තුළ ඇති ජලය වාෂ්ප වී යාමත් සමඟ එය ක්‍රමයෙන් සාන්ද්‍රණය වී ඝනත්වය වැඩි වේ. රත් කිරීමේ කාලය, තාපයේ තීව්‍රතාව සහ යුෂවල ආරම්භක තත්ත්වය අවසාන නිෂ්පාදනයේ වර්ණය, රසය හා ඝනත්වය කෙරෙහි බලපායි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Benefits and Uses of Kithul Based Products |url=https://www.srilankabusiness.com/faq/food-and-beverages/kitul-products-benefits-uses.html |website=Sri Lanka Export Development Board}}&lt;/ref&gt;

රත් කිරීමේදී යුෂ නිසි පරිදි නිරීක්ෂණය කිරීම හා කලවම් කිරීම අවශ්‍ය වේ. අධික තාපය හෝ නුසුදුසු සැකසුම් තත්ත්වයන් නිසා නිෂ්පාදනයේ වර්ණය, රසය හා ගුණාත්මකභාවය වෙනස් විය හැකිය. එබැවින් කිතුල් පැණි නිෂ්පාදනයේදී අවශ්‍ය ඝනත්වය ලබාගන්නා තෙක් තාපය පාලනය කිරීම සහ නිසි අවස්ථාවේදී රත් කිරීම නතර කිරීම පිළිබඳ පළපුරුද්ද වැදගත් වේ. මෙම දැනුම සාම්ප්‍රදායික නිෂ්පාදකයන් අතර ප්‍රායෝගික අත්දැකීම් මඟින් වර්ධනය වී ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් හකුරු නිෂ්පාදනයේදී ද පෙරාගත් කිතුල් යුෂ රත් කරනු ලබන අතර, පැණි සෑදීමට අවශ්‍ය මට්ටමට වඩා එය තවදුරටත් සාන්ද්‍රණය කර ඝන තත්ත්වයට පත් කරනු ලැබේ. අනතුරුව එය සුදුසු අච්චු තුළට වත් කර සිසිල් වීමට ඉඩ හරිනු ලබයි. සිසිල් වීමත් සමඟ යුෂ ඝන වී හකුරු බවට පත් වේ. සාම්ප්‍රදායිකව මේ සඳහා පොල් කටු ඇතුළු විවිධ අච්චු භාවිත කරනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Benefits and Uses of Kithul Based Products |url=https://www.srilankabusiness.com/faq/food-and-beverages/kitul-products-benefits-uses.html |website=Sri Lanka Export Development Board}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් පැණි හා හකුරු ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික ආහාර සංස්කෘතිය තුළ වැදගත් නිෂ්පාදන වේ. ඒවා විවිධ ආහාර සමඟ භාවිත කරන අතර, උත්සව, ආගමික හා සමාජීය අවස්ථාවලදී ද හුවමාරු කරගනු ලැබේ. මෙම නිෂ්පාදන සඳහා අවශ්‍ය අමුද්‍රව්‍ය ලබාගැනීමේ සිට සැකසීම හා ගබඩා කිරීම දක්වා වූ දැනුම කිතුල් මැදීමේ සම්ප්‍රදාය සමඟ සමීපව බැඳී පවතී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;
== සාම්ප්‍රදායික දැනුම හා ශිල්පීය කුසලතා ==

කිතුල් මැදීම ශ්‍රී ලංකාවේ ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන් තුළ පරම්පරාගතව වර්ධනය වී ඇති දේශීය දැනුම් පද්ධතියකි. එය කිතුල් ගසෙන් යුෂ ලබාගැනීමේ ක්‍රමවේදයට පමණක් සීමා නොවන අතර, ගස හඳුනාගැනීම, ගසට නැඟීම, පුෂ්ප මංජරිය සකස් කිරීම, යුෂ එකතු කිරීම, යුෂ සැකසීම සහ කිතුල් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන සකස් කිරීම පිළිබඳ විශේෂිත දැනුම හා කුසලතා රැසකින් සමන්විත වේ. මෙම දැනුම බොහෝ විට දිගුකාලීන ප්‍රායෝගික අත්දැකීම් මත වර්ධනය වී ඇති අතර, පවුල් හා ප්‍රජා පරිසරය තුළ එක් පරම්පරාවකින් තවත් පරම්පරාවකට සම්ප්‍රේෂණය වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranawake |first=A. L. |last2=Pathirana |first2=Ranjith |title=Indigenous knowledge in the Kithul (Caryota urens L.) industry of Sri Lanka and its scientific basis |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |volume=71 |issue=8 |pages=3997–4016 |year=2024 |doi=10.1007/s10722-023-01847-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

=== ගස හඳුනාගැනීම හා ගසට නැඟීමේ කුසලතා ===

කිතුල් මැදීමේදී අවශ්‍ය මූලික කුසලතාවක් වන්නේ යුෂ ලබාගැනීමට සුදුසු කිතුල් ගසක් හා එහි පුෂ්ප මංජරියේ සුදුසු වර්ධන අවධිය හඳුනාගැනීමයි. මේ සඳහා ගසේ වර්ධන ස්වභාවය, පුෂ්ප මංජරියේ තත්ත්වය සහ යුෂ ලබාගැනීම ආරම්භ කිරීමට සුදුසු කාලය පිළිබඳ දැනුම අවශ්‍ය වේ. එවැනි තීරණ ගැනීමේ හැකියාව සාම්ප්‍රදායික මදින්නන්ගේ අත්දැකීම් හා නිරීක්ෂණ මත ගොඩනැඟී ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් ගස් උසින් වැඩෙන බැවින් ඒවායේ පුෂ්ප මංජරිය වෙත ළඟාවීම සඳහා ගසට නැඟීමේ විශේෂ ශිල්පීය කුසලතා අවශ්‍ය වේ. සාම්ප්‍රදායිකව ඉණිමං හා වෙනත් ආධාරක භාවිතයෙන් ගසට නැඟීම සිදු කරන අතර, උසින් වැඩි ගසකදී සමබරතාව පවත්වාගෙන කටයුතු කිරීම ද වැදගත් වේ. ගසට නැඟීමේදී භාවිත කරන ක්‍රම, උපකරණ සහ ඒවා හැසිරවීම පිළිබඳ දැනුම ද මෙම සම්ප්‍රදායේ කොටසකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

=== පුෂ්ප මංජරිය සකස් කිරීමේ දැනුම ===

කිතුල් මැදීමේ තවත් වැදගත් අංගයක් වන්නේ පුෂ්ප මංජරිය යුෂ ලබාගැනීම සඳහා සකස් කිරීමයි. මේ සඳහා මලේ දණ්ඩ වැල් වර්ගයක් ආධාරයෙන් ඔතා බැඳ තැබීම සහ මැදීම සඳහා අවශ්‍ය ප්‍රතිකාර සිදු කිරීම වැනි සාම්ප්‍රදායික ක්‍රම භාවිත කරනු ලැබේ. මෙහිදී මලට හානි නොවන පරිදි කටයුතු කිරීම සහ යුෂ ලබාගැනීමට සුදුසු තත්ත්වය පවත්වා ගැනීම පිළිබඳ දැනුම වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

පුෂ්ප මංජරිය සකස් කිරීමේදී භාවිත කරන ඇතැම් දේශීය මිශ්‍රණ හා ප්‍රතිකාර ක්‍රම පිළිබඳ දැනුම ද පරම්පරාගතව පවත්වාගෙන එනු ලැබේ. මෙම ක්‍රමවල සංයුතිය හා ක්‍රියාකාරීත්වය පිළිබඳව විද්‍යාත්මකව තවදුරටත් අධ්‍යයනය කිරීමේ අවශ්‍යතාව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. ඒ අනුව කිතුල් මැදීමේ සම්ප්‍රදාය තුළ පවතින දැනුම, ප්‍රායෝගික අත්දැකීම්වලින් පමණක් නොව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මඟින් ද අධ්‍යයනය කළ හැකි ක්ෂේත්‍රයකි.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranawake |first=A. L. |last2=Pathirana |first2=Ranjith |title=Indigenous knowledge in the Kithul (Caryota urens L.) industry of Sri Lanka and its scientific basis |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |volume=71 |issue=8 |pages=3997–4016 |year=2024 |doi=10.1007/s10722-023-01847-7}}&lt;/ref&gt;

=== යුෂ ලබාගැනීම හා ගුණාත්මකභාවය පවත්වා ගැනීම ===

කිතුල් මැදීමේදී පුෂ්ප මංජරිය කැපීම සඳහා විශේෂිත මැදීමේ පිහියක් භාවිත කරනු ලබයි. එය නිවැරදිව භාවිත කිරීම, පුෂ්ප මංජරියට අවශ්‍ය ප්‍රතිකාර නිසි පරිදි සිදු කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීමේ භාජන සකස් කිරීම සඳහා පළපුරුද්ද අවශ්‍ය වේ. යුෂ ලබාගැනීම දිනපතා සිදු කරන ක්‍රියාවලියක් වන බැවින් එය අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට මදින්නාගේ අවධානය හා කාල කළමනාකරණය ද වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

එකතු කරන යුෂවල ගුණාත්මකභාවය පවත්වා ගැනීම සඳහා පිරිසිදුකම, නිසි ගබඩා කිරීම සහ යුෂ කල්තබා ගැනීමේ ක්‍රම පිළිබඳ දැනුම අවශ්‍ය වේ. යුෂවල ස්වභාවය කාලයත් සමඟ වෙනස් විය හැකි බැවින්, එය පැණි හෝ හකුරු වැනි නිෂ්පාදන සඳහා සැකසීමට සුදුසු අවස්ථාව හඳුනාගැනීම ද වැදගත් වේ. මෙවැනි දැනුම කිතුල් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදනවල ගුණාත්මකභාවය හා භාවිතය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranawake |first=A. L. |last2=Pathirana |first2=Ranjith |title=Indigenous knowledge in the Kithul (Caryota urens L.) industry of Sri Lanka and its scientific basis |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |volume=71 |issue=8 |pages=3997–4016 |year=2024 |doi=10.1007/s10722-023-01847-7}}&lt;/ref&gt;

=== කිතුල් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන සැකසීමේ කුසලතා ===

කිතුල් යුෂ පෙරා රත් කිරීමෙන් කිතුල් පැණි නිෂ්පාදනය කරන අතර, එය තවදුරටත් සාන්ද්‍රණය කර සුදුසු අච්චුවලට වත් කිරීමෙන් කිතුල් හකුරු සකස් කරනු ලැබේ. මෙම ක්‍රියාවලීන්හිදී තාපය පාලනය කිරීම, යුෂවල ඝනත්වය හඳුනාගැනීම සහ නිෂ්පාදනය නියමිත අවස්ථාවේදී රත් කිරීමෙන් ඉවත් කිරීම වැනි කුසලතා අවශ්‍ය වේ. නිෂ්පාදනවල රසය, වර්ණය හා ඝනත්වය පාලනය කිරීම සඳහා මෙවැනි පළපුරුද්ද වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් ආශ්‍රිත දැනුම පැණි හා හකුරු නිෂ්පාදනයට පමණක් සීමා නොවේ. කිතුල් යුෂ නැවුම් පානයක් ලෙස භාවිත කිරීම, පැසවීමෙන් විවිධ පානයන් සෑදීම සහ විනාකිරි නිෂ්පාදනය වැනි භාවිතයන් ද මෙම කර්මාන්තය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එසේම කිතුල් ගසේ වෙනත් කොටස් ආහාර, දේශීය කර්මාන්ත සහ සාම්ප්‍රදායික භාවිතයන් සඳහා යොදාගැනීම පිළිබඳ දැනුම ද ශ්‍රී ලංකාවේ කිතුල් ආශ්‍රිත දේශීය දැනුම් පද්ධතියේ කොටසකි.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranawake |first=A. L. |last2=Pathirana |first2=Ranjith |title=Indigenous knowledge in the Kithul (Caryota urens L.) industry of Sri Lanka and its scientific basis |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |volume=71 |issue=8 |pages=3997–4016 |year=2024 |doi=10.1007/s10722-023-01847-7}}&lt;/ref&gt;

=== පරම්පරාගත දැනුම සම්ප්‍රේෂණය ===

කිතුල් මැදීම පිළිබඳ දැනුම සම්ප්‍රේෂණය වීම බොහෝ විට අවිධිමත් ඉගෙනුම් ක්‍රම මඟින් සිදු වේ. පවුලේ වැඩිහිටියන් හෝ පළපුරුදු මදින්නන් සමඟ කටයුතු කිරීමෙන් තරුණ පරම්පරාව ගස හඳුනාගැනීම, ගසට නැඟීම, මල සකස් කිරීම සහ යුෂ ලබාගැනීම වැනි කුසලතා ඉගෙන ගනී. මෙහිදී න්‍යායාත්මක දැනුමට වඩා ප්‍රායෝගික නිරීක්ෂණය, අත්දැකීම් සහ ක්‍රියාවලියට සෘජුව සහභාගි වීම වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් මැදීමේ සාම්ප්‍රදායික දැනුම සුරැකීම සඳහා ප්‍රජා මට්ටමේ පුහුණු වැඩසටහන්, දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහන් සහ ලේඛනගත කිරීමේ කටයුතු ද වැදගත් වේ. කිතුල් මැදීම යුනෙස්කෝ මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමයේ නියෝජිත ලැයිස්තුවට 2025 වර්ෂයේදී ඇතුළත් කිරීමෙන් එම සම්ප්‍රදාය හා ඊට අදාළ දැනුම ආරක්ෂා කිරීමේ වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් ද අවධාරණය විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් මැදීමේ සම්ප්‍රදාය පවත්වාගෙන යාම සඳහා එයට අදාළ ප්‍රායෝගික කුසලතා පමණක් නොව, එම දැනුම දරන පුද්ගලයන්ගේ අත්දැකීම් හා ප්‍රජාවන්ගේ සහභාගිත්වය ද වැදගත් වේ. එමඟින් දේශීය දැනුම අනාගත පරම්පරාවන් වෙත සම්ප්‍රේෂණය කිරීමත්, කිතුල් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන හා සංස්කෘතික භාවිතයන් අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමත් අපේක්ෂා කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;
== සමාජීය හා සංස්කෘතික වැදගත්කම ==

කිතුල් මැදීම ශ්‍රී ලංකාවේ ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන්ගේ ජීවන රටාව, සාම්ප්‍රදායික දැනුම සහ සංස්කෘතික අනන්‍යතාව සමඟ සමීපව සම්බන්ධ වූ උරුමයකි. එය කිතුල් ගසෙන් යුෂ ලබාගැනීමේ තාක්ෂණික ක්‍රියාවලියකට පමණක් සීමා නොවන අතර, එයට සම්බන්ධ විශ්වාස, චාරිත්‍ර, පවුල් සබඳතා, ආහාර පුරුදු සහ පරම්පරාගත දැනුම ද ඇතුළත් වේ. මෙම සම්ප්‍රදාය ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන්ගේ සංස්කෘතික ජීවිතය තුළ අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යනු ලබන ජීවමාන උරුමයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

=== ආගමික විශ්වාස හා චාරිත්‍ර ===

කිතුල් මැදීම හා සම්බන්ධ ඇතැම් සාම්ප්‍රදායික පිළිවෙත්වලදී කිතුල් ගසට ගෞරව දැක්වීම සහ ගස සමඟ සම්බන්ධ ආගමික හෝ චාරිත්‍රානුකූල විශ්වාස අනුගමනය කිරීම දක්නට ලැබේ. කිතුල් මැදීමේදී භාවිත කරන මැදීමේ පිහියට ද ඇතැම් සම්ප්‍රදායන් තුළ විශේෂ ගෞරවයක් හිමි වේ. එම විශ්වාස හා පිළිවෙත් කිතුල් මැදීමේ තාක්ෂණික අංශයට අමතරව එහි සංස්කෘතික අර්ථය ද නිරූපණය කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

මෙවැනි චාරිත්‍ර හා විශ්වාස සියලු ප්‍රදේශවල හෝ සියලු මදින්නන් අතර එකම ආකාරයෙන් පවතින බවට සාක්ෂි නොමැත. ඒවා ප්‍රදේශීය සම්ප්‍රදායන්, පවුල්වල පුරුදු සහ ප්‍රජාවන්ගේ සංස්කෘතික පසුබිම අනුව වෙනස් විය හැකිය. එබැවින් කිතුල් මැදීමේ සංස්කෘතික අංග අධ්‍යයනය කිරීමේදී එම ප්‍රාදේශීය විවිධත්වය ද සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

=== උත්සව හා සාමූහික ජීවිතය ===

කිතුල් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන ශ්‍රී ලංකාවේ ග්‍රාමීය සමාජ ජීවිතය තුළ විවිධ අවස්ථාවල භාවිත වේ. කිතුල් පැණි හා හකුරු වැනි නිෂ්පාදන උත්සව, සැමරුම් සහ සාමූහික හමුවීම්වලදී බෙදාහදා ගැනීම සිදු වේ. එමඟින් කිතුල් නිෂ්පාදන හුදෙක් ආහාර ද්‍රව්‍ය ලෙස පමණක් නොව, සමාජ සබඳතා පවත්වාගෙන යාම හා ප්‍රජා ජීවිතය සමඟ සම්බන්ධ වූ සංස්කෘතික අංග ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන් තුළ කිතුල් මැදීම හා කිතුල් නිෂ්පාදන සැකසීම සම්බන්ධ දැනුම සහ අත්දැකීම් බෙදාහදා ගැනීම ද සමාජ සබඳතා ශක්තිමත් කිරීමට දායක වේ. පළපුරුදු මදින්නන්ගෙන් තරුණ පරම්පරාවට කුසලතා සම්ප්‍රේෂණය වීම සහ පවුල් සාමාජිකයන් නිෂ්පාදන සැකසීමේ විවිධ කාර්යයන් සඳහා දායක වීම මෙම සම්ප්‍රදායේ සාමූහික ස්වභාවය පෙන්නුම් කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranawake |first=A. L. |last2=Pathirana |first2=Ranjith |title=Indigenous knowledge in the Kithul (Caryota urens L.) industry of Sri Lanka and its scientific basis |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |volume=71 |issue=8 |pages=3997–4016 |year=2024 |doi=10.1007/s10722-023-01847-7}}&lt;/ref&gt;

=== සාම්ප්‍රදායික ආහාර සංස්කෘතිය ===

කිතුල් පැණි හා හකුරු ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික ආහාර සංස්කෘතියේ හඳුනාගත හැකි නිෂ්පාදන දෙකකි. ඒවා විවිධ ආහාර සමඟ භාවිත වන අතර, සාම්ප්‍රදායික රසකාරක ලෙස ද වැදගත් වේ. කිතුල් යුෂයෙන් නිපදවන මෙම ආහාර ද්‍රව්‍ය ග්‍රාමීය නිෂ්පාදන දැනුම සහ දේශීය ආහාර පුරුදු අතර පවතින සම්බන්ධතාව නිරූපණය කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranawake |first=A. L. |last2=Pathirana |first2=Ranjith |title=Indigenous knowledge in the Kithul (Caryota urens L.) industry of Sri Lanka and its scientific basis |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |volume=71 |issue=8 |pages=3997–4016 |year=2024 |doi=10.1007/s10722-023-01847-7}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් යුෂ නැවුම් පානයක් ලෙස භාවිත කිරීම මෙන්ම එය පැණි, හකුරු, විනාකිරි සහ වෙනත් නිෂ්පාදන බවට පරිවර්තනය කිරීම ද කිතුල් ආශ්‍රිත දේශීය ආහාර දැනුමේ කොටස් වේ. එකම ශාකයෙන් විවිධ භාවිතයන් සඳහා නිෂ්පාදන සකස් කිරීම, දේශීය පරිසරයෙන් ලැබෙන සම්පත් ආහාර සංස්කෘතියට සම්බන්ධ කරගත් ආකාරය පිළිබඳ උදාහරණයක් ලෙස සැලකිය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

=== පවුල් සම්ප්‍රදාය හා පරම්පරාගත දැනුම ===

කිතුල් මැදීම පිළිබඳ දැනුම බොහෝ විට නිවස හා පවුල ආශ්‍රිතව අවිධිමත් ලෙස ඉගෙන ගනු ලැබේ. පළපුරුදු මදින්නන් සමඟ කටයුතු කිරීමෙන් ගස හඳුනාගැනීම, ගසට නැඟීම, පුෂ්ප මංජරිය සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි කුසලතා නව පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වේ. මෙහිදී ප්‍රායෝගික නිරීක්ෂණය හා අත්දැකීම් මත පදනම් වූ පුහුණුව විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් නිෂ්පාදන සැකසීමේදී ද පවුල් සාමාජිකයන් අතර කාර්යයන් බෙදී යා හැකිය. යුෂ ලබාගැනීම හා එය පැණි හෝ හකුරු බවට පත් කිරීම සඳහා අවශ්‍ය දැනුම සහ කුසලතා එකිනෙකට සම්බන්ධ වන බැවින්, මෙම කර්මාන්තය තුළ පවුල් සහයෝගීතාව වැදගත් වේ. කෙසේ වෙතත්, කාර්යයන් බෙදාගන්නා ආකාරය සෑම පවුලකම එක සමාන නොවන අතර, එය ප්‍රදේශීය හා පවුල් සම්ප්‍රදායන් අනුව වෙනස් විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranawake |first=A. L. |last2=Pathirana |first2=Ranjith |title=Indigenous knowledge in the Kithul (Caryota urens L.) industry of Sri Lanka and its scientific basis |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |volume=71 |issue=8 |pages=3997–4016 |year=2024 |doi=10.1007/s10722-023-01847-7}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රජා අනන්‍යතාව හා ස්වභාවික පරිසරය සමඟ ඇති සම්බන්ධතාව ===

කිතුල් මැදීමේ සම්ප්‍රදාය ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන්ගේ ස්වභාවික පරිසරය සමඟ ඇති සම්බන්ධතාව ද නිරූපණය කරයි. කිතුල් ගස්වල වර්ධනය, පුෂ්ප මංජරියෙන් යුෂ ලබාගැනීම සහ එම යුෂ විවිධ නිෂ්පාදන සඳහා යොදාගැනීම පිළිබඳ දැනුම දේශීය පරිසරය නිරීක්ෂණය කිරීම හා එය මත පදනම් වූ ජීවනෝපාය සමඟ බැඳී පවතී. මෙම දැනුම මඟින් මිනිසුන් සහ ස්වභාවික සම්පත් අතර පවතින අන්තර්සම්බන්ධතාව පැහැදිලි වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

යුනෙස්කෝවේ ඇගයීම අනුව, කිතුල් මැදීම ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රජා සංස්කෘතික අනන්‍යතාව පවත්වාගෙන යාමට, ප්‍රජාවන් අතර එකමුතුකම වර්ධනය කිරීමට සහ මිනිසුන් හා ස්වභාවික පරිසරය අතර සම්බන්ධතාව ශක්තිමත් කිරීමට දායක වන සම්ප්‍රදායකි. එබැවින් එහි සංස්කෘතික වැදගත්කම තක්සේරු කිරීමේදී නිෂ්පාදනවල ආර්ථික වටිනාකම පමණක් නොව, එම දැනුම හා පිළිවෙත් පවත්වාගෙන යන ප්‍රජාවන්ගේ භූමිකාව ද සැලකිල්ලට ගත යුතුය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

=== සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස සංරක්ෂණය ===

කිතුල් මැදීම පිළිබඳ පරම්පරාගත දැනුම අනාගත පරම්පරාවන් වෙත සම්ප්‍රේෂණය කිරීම එහි සංස්කෘතික අඛණ්ඩතාව පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් වේ. ඒ සඳහා දේශීය මදින්නන්ගේ දැනුම ලේඛනගත කිරීම, තරුණ පරම්පරාවට පුහුණුව ලබාදීම, ප්‍රජා මට්ටමේ දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ මෙම සම්ප්‍රදාය පිළිබඳ පර්යේෂණ දිරිගැන්වීම වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

2025 වර්ෂයේදී කිතුල් මැදීමේ සම්ප්‍රදාය යුනෙස්කෝ මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමයේ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම පිළිගැනීමෙන් කිතුල් මැදීමේ ශිල්පීය දැනුම, එයට සම්බන්ධ සමාජීය හා සංස්කෘතික භාවිතයන් සහ එම උරුමය පවත්වාගෙන යන ප්‍රජාවන්ගේ දායකත්වය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය ඉහළ නැංවීමට අවස්ථාව සැලසී ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;
== ආර්ථික වැදගත්කම ==

කිතුල් මැදීම ශ්‍රී ලංකාවේ ග්‍රාමීය ආර්ථිකයට දායක වන සාම්ප්‍රදායික කර්මාන්තයකි. කිතුල් ගසේ පුෂ්ප මංජරියෙන් ලබාගන්නා යුෂ කිතුල් පැණි, හකුරු, රා සහ විනාකිරි වැනි නිෂ්පාදන සකස් කිරීම සඳහා යොදාගනු ලබන අතර, කිතුල් ගසේ මදයෙන් කිතුල් පිටි ද නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ. මෙම නිෂ්පාදන දේශීය වෙළෙඳපොළේ අලෙවි කිරීමෙන් කිතුල් මදින්නන්ට, සැකසුම්කරුවන්ට සහ වෙළෙඳුන්ට ආදායම් උපයාගැනීමේ අවස්ථා සැලසේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Benefits and Uses of Kithul Products |url=https://www.srilankabusiness.com/faq/food-and-beverages/kitul-products-benefits-uses.html |website=Sri Lanka Export Development Board}}&lt;/ref&gt;

=== ග්‍රාමීය ආදායම හා ජීවනෝපාය ===

කිතුල් මැදීම වනාන්තර ආශ්‍රිතව හා ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජීවත් වන ඇතැම් පවුල්වල ජීවනෝපාය සමඟ සම්බන්ධ වී ඇත. කිතුල් යුෂ ලබාගැනීම, එය පැණි හා හකුරු බවට පත් කිරීම සහ එම නිෂ්පාදන වෙළෙඳපොළට සැපයීම මඟින් පවුල්වලට ආදායම් උපයාගත හැකිය. විශේෂයෙන්ම කිතුල් ගස් බහුල ප්‍රදේශවල මෙම කර්මාන්තය දේශීය සම්පත් ආශ්‍රිතව පවත්වාගෙන යා හැකි ආදායම් මාර්ගයක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Asia-Pacific Forestry Sector Outlook Study: Country Report—Sri Lanka |url=https://www.fao.org/4/w7708e/w7708e02.htm |website=Food and Agriculture Organization of the United Nations}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ තෙත් කලාපීය වනාන්තර ආශ්‍රිත ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන්ගේ ආදායමට කිතුල් නිෂ්පාදන දායක වූ බව වන සම්පත් පිළිබඳ පර්යේෂණ වාර්තාවල සඳහන් වේ. ආහාර නොවන දැවමය නොවන වන නිෂ්පාදන අතර කිතුල් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන සැලකිය යුතු ආර්ථික වටිනාකමක් දැරූ බව ද එම වාර්තා පෙන්වා දෙයි. කෙසේ වෙතත්, එම වාර්තාවල සංඛ්‍යාත්මක දත්ත අදාළ අධ්‍යයන සිදු කළ කාලයට හා පරීක්ෂා කළ ප්‍රදේශවලට සීමා වන බැවින් ඒවා වර්තමාන සමස්ත කර්මාන්තයේ ආදායම ලෙස සැලකිය නොහැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Asia-Pacific Forestry Sector Outlook Study: Country Report—Sri Lanka |url=https://www.fao.org/4/w7708e/w7708e02.htm |website=Food and Agriculture Organization of the United Nations}}&lt;/ref&gt;

=== රැකියා හා අදාළ කර්මාන්ත ===

කිතුල් කර්මාන්තය තුළ ගසට නැඟ යුෂ ලබාගැනීමේ සිට අවසන් නිෂ්පාදන අලෙවි කිරීම දක්වා විවිධ කාර්යයන් සිදු වේ. කිතුල් මදින්නන්ට අමතරව යුෂ එකතු කරන්නන්, පැණි හා හකුරු නිෂ්පාදකයන්, ඇසුරුම්කරුවන්, ප්‍රවාහන සේවා සපයන්නන් සහ වෙළෙඳුන්ට ද මෙම කර්මාන්තය හරහා ආදායම් උපයාගැනීමේ අවස්ථා සැලසේ. එබැවින් කිතුල් මැදීමේ ආර්ථික බලපෑම යුෂ ලබාගන්නා පුද්ගලයාට පමණක් සීමා නොවී, ඒ හා සම්බන්ධ සැපයුම් හා අලෙවි ජාලය දක්වා විහිදේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=De Silva |first=Achini |last2=Basnayake |first2=Ruwini |last3=Gunatilake |first3=Sunethra Kanthi |last4=Jayasinghe |first4=Erandi |title=Economics, Marketing and Value Chain Enhancement of the Cottage Industry Based in Highly Vulnerable Agro-Ecosystem: A Case of Kithul (Caryota urens) |year=2025 |doi=10.1007/978-3-031-75826-3_27}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන සැකසීමේදී සාම්ප්‍රදායික දැනුම හා ශ්‍රමය වැදගත් වන බැවින්, මෙම කර්මාන්තය කුඩා පරිමාණ ව්‍යාපාර සහ ගෘහස්ථ නිෂ්පාදන ක්‍රියාකාරකම් සඳහා ද අවස්ථා සලසයි. නව නිෂ්පාදන හඳුන්වාදීම, ඇසුරුම්කරණය වැඩිදියුණු කිරීම සහ වෙළෙඳපොළට ගැළපෙන නිෂ්පාදන සකස් කිරීම මඟින් මෙම කර්මාන්තය ආශ්‍රිත රැකියා හා ව්‍යාපාරික අවස්ථා තවදුරටත් ව්‍යාප්ත කළ හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=De Silva |first=Achini |last2=Basnayake |first2=Ruwini |last3=Gunatilake |first3=Sunethra Kanthi |last4=Jayasinghe |first4=Erandi |title=Economics, Marketing and Value Chain Enhancement of the Cottage Industry Based in Highly Vulnerable Agro-Ecosystem: A Case of Kithul (Caryota urens) |year=2025 |doi=10.1007/978-3-031-75826-3_27}}&lt;/ref&gt;

=== දේශීය වෙළෙඳපොළ හා අපනයන ===

කිතුල් පැණි හා හකුරු ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය වෙළෙඳපොළේ අලෙවි වන සාම්ප්‍රදායික ආහාර නිෂ්පාදන වේ. කිතුල් පිටි සහ වෙනත් කිතුල් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන ද වෙළෙඳපොළට ඉදිරිපත් කරනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකා අපනයන සංවර්ධන මණ්ඩලයේ තොරතුරු අනුව, කිතුල් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන සඳහා දේශීය භාවිතයට අමතරව අපනයන වෙළෙඳපොළක් ද පවතී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Products from Sri Lanka |url=https://www.srilankabusiness.com/food-and-beverages/kithul-products-sri-lanka.html |website=Sri Lanka Export Development Board}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Product Fact Sheet: Exporting Kithul from Sri Lanka to Europe |url=https://www.srilankabusiness.com/pdf/exporting-kithul-from-sri-lanka-to-europe.pdf |date=2020-06 |website=Sri Lanka Export Development Board}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් පැණි සහ ඒ ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන අපනයනය කිරීම සඳහා නිෂ්පාදනයේ ගුණාත්මකභාවය, පිරිසිදුකම, ඇසුරුම්කරණය, ලේබල් කිරීම සහ ගබඩා කිරීම සම්බන්ධ අවශ්‍යතා සපුරාලීම වැදගත් වේ. අපනයන වෙළෙඳපොළට ගැළපෙන ප්‍රමිතීන් පවත්වාගැනීමෙන් නිෂ්පාදනවල වෙළෙඳපොළ වටිනාකම වැඩිදියුණු කිරීමට හැකි වුවද, එම ප්‍රමිතීන් සපුරාලීම කුඩා පරිමාණ නිෂ්පාදකයන්ට අභියෝගයක් විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Product Fact Sheet: Exporting Kithul from Sri Lanka to Europe |url=https://www.srilankabusiness.com/pdf/exporting-kithul-from-sri-lanka-to-europe.pdf |date=2020-06 |website=Sri Lanka Export Development Board}}&lt;/ref&gt;

=== අගය එකතු කළ නිෂ්පාදන හා ව්‍යාපාරික අවස්ථා ===

කිතුල් යුෂ සෘජුවම අලෙවි කිරීම වෙනුවට එය සැකසීමෙන් පැණි, හකුරු සහ වෙනත් ආහාර නිෂ්පාදන බවට පත් කිරීමෙන් අගය එකතු කළ නිෂ්පාදන බිහි කළ හැකිය. නවීන ඇසුරුම්කරණය, විවිධ ප්‍රමාණවලින් නිෂ්පාදන ඉදිරිපත් කිරීම සහ වෙළෙඳ නාම යටතේ අලෙවි කිරීම ද මෙම කර්මාන්තයේ ව්‍යාපාරික අවස්ථා පුළුල් කිරීමට උපකාරී වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ කිතුල් නිෂ්පාදන ව්‍යාපාර විසින් පැණි හා හකුරුට අමතරව වෙනත් අගය එකතු කළ නිෂ්පාදන ද වෙළෙඳපොළට ඉදිරිපත් කරනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A R Natural Exports Lanka (Pvt) Ltd |url=https://www.srilankabusiness.com/exporters-directory/company-profiles/a-r-natural-exports-lanka-pvt-ltd/ |website=Sri Lanka Export Development Board}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් කර්මාන්තයේ වටිනාකම් දාමය වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා යුෂ එකතු කිරීමේ ක්‍රම, සැකසුම් තාක්ෂණය, නිෂ්පාදන ගුණාත්මකභාවය සහ අලෙවිකරණය සම්බන්ධ වැඩිදුර සංවර්ධනය අවශ්‍ය වේ. 2025 වර්ෂයේ ප්‍රකාශිත පර්යේෂණයක් ද කිතුල් කර්මාන්තයේ ආර්ථිකය, අලෙවිකරණය සහ වටිනාකම් දාමය වැඩිදියුණු කිරීමේ අවස්ථා පිළිබඳව අවධානය යොමු කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=De Silva |first=Achini |last2=Basnayake |first2=Ruwini |last3=Gunatilake |first3=Sunethra Kanthi |last4=Jayasinghe |first4=Erandi |title=Economics, Marketing and Value Chain Enhancement of the Cottage Industry Based in Highly Vulnerable Agro-Ecosystem: A Case of Kithul (Caryota urens) |year=2025 |doi=10.1007/978-3-031-75826-3_27}}&lt;/ref&gt;

=== කර්මාන්තයේ ආර්ථික අභියෝග ===

කිතුල් කර්මාන්තයේ ආර්ථික වර්ධනයට බලපාන ප්‍රධාන ගැටලු අතර සුදුසු ගස් හිඟය, කිතුල් මැදීමේදී ඇති වෘත්තීය අවදානම්, මෙම කාර්යය සඳහා අවශ්‍ය අධික ශ්‍රමය සහ නිෂ්පාදනය සඳහා ගතවන කාලය ඇතුළත් වේ. කිතුල් ගසක් මැදීමට සුදුසු පරිණතභාවයට පත්වීමට දිගු කාලයක් ගතවන බැවින්, ඉල්ලුම වැඩි වූ පමණින් නිෂ්පාදනය ඉක්මනින් වැඩි කළ නොහැකිය. මෙම තත්ත්වය නිෂ්පාදන සැපයුම සහ වෙළෙඳපොළ ඉල්ලුම අතර පරතරයක් ඇති කිරීමට ද හේතු විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Products from Sri Lanka |url=https://www.srilankabusiness.com/food-and-beverages/kithul-products-sri-lanka.html |website=Sri Lanka Export Development Board}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් නිෂ්පාදනවල ගුණාත්මකභාවය එකම මට්ටමක පවත්වා ගැනීම, නිසි සැකසුම් පහසුකම් ලබාගැනීම සහ නිෂ්පාදන අලෙවි කිරීමේදී ස්ථාවර වෙළෙඳපොළක් පවත්වා ගැනීම ද නිෂ්පාදකයන් මුහුණ දෙන අභියෝග වේ. එසේම වනාන්තර ආශ්‍රිත කිතුල් ගස් වෙත ප්‍රවේශ වීමේ සීමා සහ පරම්පරාගත දැනුම ඇති මදින්නන්ගේ සංඛ්‍යාව අඩුවීම වැනි කරුණු ඇතැම් ප්‍රදේශවල කර්මාන්තයේ අඛණ්ඩ පැවැත්මට බලපෑ හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Protecting special wild tree species and traditional knowledge towards securing livelihoods of rural communities: A study on Kithul (Caryota urens) industry in Sri Lanka |url=https://www.researchgate.net/publication/362343676_Protecting_special_wild_tree_species_and_traditional_knowledge_towards_securing_livelihoods_of_rural_communities_A_study_on_Kithul_Caryota_urens_industry_in_Sri_Lanka |website=ResearchGate}}&lt;/ref&gt;

=== ආර්ථික සංවර්ධනය හා සංරක්ෂණය ===

කිතුල් කර්මාන්තය සංවර්ධනය කිරීමේදී ආදායම් වැඩිදියුණු කිරීම හා පරම්පරාගත දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම එකිනෙකට සම්බන්ධ අරමුණු ලෙස සැලකිය හැකිය. නිෂ්පාදකයන්ට පුහුණුව ලබාදීම, සැකසුම් හා ඇසුරුම්කරණ පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම, වෙළෙඳපොළ සම්බන්ධතා ශක්තිමත් කිරීම සහ තිරසාර ලෙස කිතුල් සම්පත් භාවිත කිරීම මඟින් ග්‍රාමීය ආර්ථිකයට මෙම කර්මාන්තයෙන් ලැබෙන දායකත්වය වර්ධනය කළ හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=De Silva |first=Achini |last2=Basnayake |first2=Ruwini |last3=Gunatilake |first3=Sunethra Kanthi |last4=Jayasinghe |first4=Erandi |title=Economics, Marketing and Value Chain Enhancement of the Cottage Industry Based in Highly Vulnerable Agro-Ecosystem: A Case of Kithul (Caryota urens) |year=2025 |doi=10.1007/978-3-031-75826-3_27}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් මැදීම 2025 වර්ෂයේදී යුනෙස්කෝ මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමයේ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමේදී ද එහි තිරසාර සංවර්ධනය, ග්‍රාමීය ජීවනෝපාය සහ ආර්ථික අවස්ථා සමඟ ඇති සම්බන්ධතාව සැලකිල්ලට ගෙන ඇත. එබැවින් මෙම සම්ප්‍රදාය ආරක්ෂා කිරීම යනු සාම්ප්‍රදායික ශිල්පීය ක්‍රම පවත්වාගෙන යාමට පමණක් සීමා නොවී, ඒවා මත යැපෙන ප්‍රජාවන්ගේ ජීවනෝපාය හා ආර්ථික ස්ථාවරත්වය ශක්තිමත් කිරීම ද ඇතුළත් කාර්යයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;
== ලෝක සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස පිළිගැනීම ==

ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික කිතුල් මැදීමේ ක්‍රමය, ''Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka'' යන නාමය යටතේ, 2025 දෙසැම්බර් 11 දින ඉන්දියාවේ නවදිල්ලි නුවර පැවති අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය සුරැකීම පිළිබඳ අන්තර්රාජ්‍ය කමිටුවේ 20 වන සැසිවාරයේදී යුනෙස්කෝවේ මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO ICH Inscribes “Kithul Madeema/Kithul Kapeema – an Ancient Indigenous Technology for Tapping Kithul in Sri Lanka” |url=https://www.mfa.gov.lk/en/news/unesco-ich-inscribes-kithul-madeemakithul-kapeema-ancient-indigenous-technology-tapping-kithul |website=ශ්‍රී ලංකා විදේශ කටයුතු, විදේශ රැකියා හා සංචාරක අමාත්‍යාංශය |date=2025-12-12 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

යුනෙස්කෝව මෙම සම්ප්‍රදාය හඳුනාගැනීමේදී සැලකිල්ලට ගත්තේ කිතුල් ගසෙන් පැණි ලබාගැනීමේ තාක්ෂණික දැනුම පමණක් නොවේ. ගස තෝරාගැනීම, ගසට නැඟීම, මලේ දණ්ඩ සකස් කිරීම, සාම්ප්‍රදායික පිහියක් භාවිතයෙන් මැදීම සහ ලබාගන්නා යුෂයෙන් කිතුල් පැණි හා හකුරු වැනි නිෂ්පාදන සකස් කිරීම ඇතුළත් මෙම ක්‍රියාවලිය ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන්ගේ ජීවන රටාව හා බැඳුණු ජීවමාන සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම සම්ප්‍රදාය උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීම සඳහා ඉදිරිපත් කළ යෝජනාව සම්බන්ධයෙන් යුනෙස්කෝ අන්තර්රාජ්‍ය කමිටුව ප්‍රජා සහභාගිත්වය, සංස්කෘතික අනන්‍යතාව රැකගැනීම, පරම්පරා අතර දැනුම හුවමාරු කිරීම සහ ග්‍රාමීය ජීවනෝපායන්ට එහි ඇති දායකත්වය පිළිබඳ කරුණු සලකා බැලීය. යෝජනාව සකස් කිරීමේ විවිධ අදියරවලදී අදාළ ප්‍රජාවන්, කණ්ඩායම් සහ පුද්ගලයන් සහභාගි වූ බවද කමිටුවේ තීරණයේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් මැදීම පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහන්, වැඩමුළු, සම්මන්ත්‍රණ, ප්‍රදර්ශන සහ වෙනත් ක්‍රියාකාරකම් සංවිධානය කිරීම යෝජිත සංරක්ෂණ ක්‍රියාමාර්ග අතරට ඇතුළත් විය. මෙම ක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී අදාළ ප්‍රජාවන්ගේ සහභාගිත්වය තහවුරු කිරීමත්, රාජ්‍ය ආයතනවල සහාය හා හවුල්කාරිත්වය ලබාගැනීමත් වැදගත් බව යුනෙස්කෝ කමිටුව පෙන්වා දුන්නේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීම මඟින් කිතුල් මැදීම ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, ආහාර සංස්කෘතිය හා ග්‍රාමීය ප්‍රජා ජීවිතය නියෝජනය කරන අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස ලෝක අවධානයට ලක් විය. එමඟින් මෙම සම්ප්‍රදාය පිළිබඳ දැනුවත්භාවය ඉහළ නැංවීමටත්, එයට අදාළ දැනුම හා කුසලතා අනාගත පරම්පරාවන් වෙත සම්ප්‍රේෂණය කිරීමේ සහ සංරක්ෂණය කිරීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කිරීමටත් අවස්ථාව සැලසුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO ICH Inscribes “Kithul Madeema/Kithul Kapeema – an Ancient Indigenous Technology for Tapping Kithul in Sri Lanka” |url=https://www.mfa.gov.lk/en/news/unesco-ich-inscribes-kithul-madeemakithul-kapeema-ancient-indigenous-technology-tapping-kithul |website=ශ්‍රී ලංකා විදේශ කටයුතු, විදේශ රැකියා හා සංචාරක අමාත්‍යාංශය |date=2025-12-12 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

== පරම්පරාගත දැනුම සම්ප්‍රේෂණය හා සංරක්ෂණය ==

කිතුල් මැදීම යනු ප්‍රායෝගික අත්දැකීම්, නිරීක්ෂණ සහ පරම්පරාගත දැනුම මත පදනම් වූ ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පීය උරුමයකි. කිතුල් ගස හඳුනාගැනීම, ගසට නැඟීම, පුෂ්ප මංජරිය සකස් කිරීම, යුෂ ලබාගැනීම සහ එය විවිධ නිෂ්පාදන සඳහා සැකසීම වැනි කුසලතා මෙම දැනුම් පද්ධතියට ඇතුළත් වේ. මෙම සම්ප්‍රදාය පවත්වාගෙන යාම සඳහා අවශ්‍ය දැනුම බොහෝ විට පවුල් හා ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන් තුළ අවිධිමත් ඉගෙනුම් ක්‍රම මඟින් එක් පරම්පරාවකින් තවත් පරම්පරාවකට සම්ප්‍රේෂණය වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

=== පවුල හා ප්‍රජාව තුළින් දැනුම සම්ප්‍රේෂණය ===

කිතුල් මැදීම පිළිබඳ දැනුම සම්ප්‍රේෂණය වීමේ ප්‍රධාන ක්‍රමයක් වන්නේ පවුලේ වැඩිහිටියන්ගෙන් හා පළපුරුදු මදින්නන්ගෙන් ප්‍රායෝගිකව ඉගෙන ගැනීමයි. තරුණ පරම්පරාව වැඩිහිටියන්ගේ කටයුතු නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් සහ ඔවුන් සමඟ ක්‍රියාකාරකම්වලට සහභාගි වීමෙන් ගස හඳුනාගැනීම, ගසට නැඟීම, මල සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම පිළිබඳ දැනුම ලබා ගනී. යුනෙස්කෝවේ නිල විස්තරයට අනුව, කිතුල් මැදීම පිළිබඳ ඉගෙනීමේ වැඩි කොටසක් තවමත් නිවස හා පවුල ආශ්‍රිතව අවිධිමත් ආකාරයෙන් සිදු වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

මෙම දැනුම පොත්පත්වල හෝ ලිඛිත උපදෙස්වල පමණක් අන්තර්ගත නොවන බැවින්, ප්‍රායෝගික පුහුණුව හා පළපුරුදු පුද්ගලයන්ගේ මඟපෙන්වීම එය පවත්වාගෙන යාම සඳහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. ඇතැම් ශිල්පීය ක්‍රම නිවැරදිව ඉගෙන ගැනීමට ගසෙහි ස්වභාවය නිරීක්ෂණය කිරීම, භාවිත කරන උපකරණ හුරුපුරුදු කරගැනීම සහ විවිධ අවස්ථාවලදී ගත යුතු තීරණ පිළිබඳ අත්දැකීම් ලබාගැනීම අවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

=== පුහුණු වැඩසටහන් හා දැනුවත් කිරීම ===

පවුල් මට්ටමේ දැනුම සම්ප්‍රේෂණයට අමතරව, කිතුල් මැදීම පිළිබඳ පුහුණුව ලබාදීම සඳහා ගම්මාන ආශ්‍රිත සමූපකාර සහ රජයේ වැඩසටහන් ද ක්‍රියාත්මක වී ඇත. මෙවැනි වැඩසටහන් මඟින් සාම්ප්‍රදායික කුසලතා නව පරම්පරාවට හඳුන්වාදීමටත්, කිතුල් මැදීම පිළිබඳ දැනුම පවත්වාගෙන යාමටත් අවස්ථා සැලසේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් මැදීමේ සම්ප්‍රදාය පිළිබඳ ප්‍රජා දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහන්, වැඩමුළු, සම්මන්ත්‍රණ සහ ප්‍රදර්ශන පැවැත්වීම ද එහි සංරක්ෂණයට දායක විය හැකිය. එමඟින් මෙම ශිල්පීය ක්‍රම පිළිබඳ මහජන අවබෝධය වැඩිදියුණු කිරීම, දැනුම දරන පුද්ගලයන්ගේ අත්දැකීම් ලේඛනගත කිරීම සහ තරුණ පරම්පරාව එම උරුමය කෙරෙහි උනන්දු කරවීම අපේක්ෂා කෙරේ. යුනෙස්කෝවේ කිතුල් මැදීම පිළිබඳ ඇගයීමේදී ද දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහන්, වැඩමුළු, සම්මන්ත්‍රණ සහ ප්‍රදර්ශන ඇතුළත් සංරක්ෂණ ක්‍රියාමාර්ග සඳහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

=== සාම්ප්‍රදායික දැනුම ලේඛනගත කිරීම ===

කිතුල් මැදීම පිළිබඳ දැනුම අනාගත පරම්පරාවන් සඳහා සංරක්ෂණය කිරීමේදී එයට සම්බන්ධ ශිල්පීය ක්‍රම, උපකරණ, චාරිත්‍ර, විශ්වාස සහ නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලීන් ලේඛනගත කිරීම වැදගත් වේ. පළපුරුදු මදින්නන්ගේ වාචික සාක්ෂි, ඡායාරූප, වීඩියෝ දර්ශන සහ ලිඛිත විස්තර මඟින් එම දැනුම අනාගතයේදී අධ්‍යයනය කිරීමට හා ඉගෙනීමට අවශ්‍ය තොරතුරු රැස්කරගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

මෙවැනි ලේඛනගත කිරීමේදී විවිධ ප්‍රදේශවල භාවිත වන ක්‍රම සහ ප්‍රජාවන් සතු විශේෂිත දැනුම ද ඇතුළත් කිරීම වැදගත් වේ. එමඟින් කිතුල් මැදීමේ සම්ප්‍රදාය එක් නිශ්චිත ක්‍රමයකට පමණක් සීමා නොවී, එහි පවතින ප්‍රාදේශීය විවිධත්වය ද සමඟ සංරක්ෂණය කළ හැකිය. එසේම දැනුම දරන ප්‍රජාවන්ගේ එකඟතාව හා සහභාගිත්වය ඇතිව තොරතුරු රැස් කිරීම එම උරුමයේ සමාජීය අර්ථය හා හිමිකාරිත්වය ගරු කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

=== තරුණ පරම්පරාවේ සහභාගිත්වය ===

කිතුල් මැදීමේ අනාගත පැවැත්ම රඳා පවතින වැදගත් සාධකයක් වන්නේ තරුණ පරම්පරාව මෙම සම්ප්‍රදාය පිළිබඳ දැනුම ලබාගැනීම හා එහි ප්‍රායෝගික ක්‍රියාකාරකම්වලට සහභාගි වීමයි. ඒ සඳහා පුහුණු අවස්ථා වැඩිදියුණු කිරීම, පළපුරුදු මදින්නන්ගේ දැනුම නව පරම්පරාව සමඟ බෙදාගැනීමට අවස්ථා සැලසීම සහ කිතුල් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදනවල වටිනාකම පිළිබඳ දැනුවත් කිරීම වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO ICH Inscribes “Kithul Madeema/Kithul Kapeema” |url=https://www.mfa.gov.lk/en/news/unesco-ich-inscribes-kithul-madeemakithul-kapeema-ancient-indigenous-technology-tapping-kithul |website=ශ්‍රී ලංකා විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශය |date=2025-12-12}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් මැදීම සඳහා ගසට නැඟීමේදී ඇති අවදානම් සහ කාර්යයට අවශ්‍ය කාලය හා ශ්‍රමය සැලකිල්ලට ගනිමින්, පුහුණුව ලබාදීමේදී ආරක්ෂිත ක්‍රම සහ සුදුසු උපකරණ භාවිතය පිළිබඳ දැනුම ද ඇතුළත් කිරීම වැදගත් වේ. සාම්ප්‍රදායික කුසලතා ආරක්ෂා කිරීම සහ ඒවා ප්‍රායෝගිකව ඉගෙන ගැනීමට සුදුසු පරිසරයක් සකස් කිරීම මඟින් මෙම උරුමයේ අඛණ්ඩ පැවැත්මට සහාය සැලසිය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රජා සහභාගිත්වය හා සංරක්ෂණය ===

කිතුල් මැදීම සංරක්ෂණය කිරීමේදී එම සම්ප්‍රදාය පවත්වාගෙන යන ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන්ගේ සහභාගිත්වය අත්‍යවශ්‍ය වේ. දැනුම දරන මදින්නන්, නිෂ්පාදකයන්, පවුල් සහ ප්‍රජා සංවිධාන සංරක්ෂණ ක්‍රියාමාර්ග සැලසුම් කිරීමේ හා ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ක්‍රියාවලියට සම්බන්ධ කරගැනීමෙන් එම උරුමයේ සැබෑ ස්වභාවය හා ප්‍රායෝගික අවශ්‍යතා පිළිබිඹු කළ හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

යුනෙස්කෝවේ ඇගයීම අනුව, කිතුල් මැදීමේ සංරක්ෂණ ක්‍රියාමාර්ග ප්‍රජාවන්ගේ සහභාගිත්වය මත පදනම් වන අතර, ඒවා සැලසුම් කිරීමේදී ස්ත්‍රී–පුරුෂ සමානාත්මතාවයට සංවේදී ප්‍රවේශයන් ද සැලකිල්ලට ගෙන ඇත. එමෙන්ම ප්‍රතිපත්ති, නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග සහ රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික අංශ අතර හවුල්කාරිත්වයන් මඟින් මෙම උරුමය සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා සහාය ලබාදීමේ වැදගත්කම ද අවධාරණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

=== යුනෙස්කෝ පිළිගැනීම හා උරුමය සංරක්ෂණය ===

2025 වර්ෂයේදී කිතුල් මැදීමේ සම්ප්‍රදාය ''Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka'' යන නාමය යටතේ යුනෙස්කෝ මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමයේ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම පිළිගැනීම මඟින් කිතුල් මැදීමේ ශිල්පීය දැනුම, එයට සම්බන්ධ සමාජීය හා සංස්කෘතික භාවිතයන් සහ එම උරුමය පවත්වාගෙන යන ප්‍රජාවන්ගේ දායකත්වය ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් අවධානයට ලක් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

මෙම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමෙන් පමණක් සාම්ප්‍රදායික දැනුම ස්වයංක්‍රීයව සංරක්ෂණය නොවන බැවින්, එය ප්‍රායෝගිකව පවත්වාගෙන යාම සඳහා අඛණ්ඩ ක්‍රියාමාර්ග අවශ්‍ය වේ. පළපුරුදු මදින්නන්ගේ දැනුම සුරැකීම, නව පරම්පරාවට පුහුණුව ලබාදීම, දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ ප්‍රජාවන්ගේ ජීවනෝපාය සඳහා සහාය ලබාදීම එම ක්‍රියාමාර්ගවල වැදගත් අංග වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

කිතුල් මැදීමේ සංරක්ෂණයේ අවසාන අරමුණ වන්නේ එහි පැරණි ශිල්පීය ක්‍රම ලේඛනගත කිරීම පමණක් නොව, ඒවා භාවිත කරන පුද්ගලයන් හා ප්‍රජාවන් සමඟ එම සම්ප්‍රදාය ජීවමානව පවත්වාගෙන යාමයි. එමඟින් කිතුල් මැදීමේ දැනුම අනාගත පරම්පරාවන් වෙත සම්ප්‍රේෂණය කිරීමටත්, ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික විවිධත්වයට එහි දායකත්වය අඛණ්ඩව පවත්වාගැනීමටත් හැකි වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;
== වර්තමාන තත්ත්වය හා අභියෝග ==

ශ්‍රී ලංකාවේ කිතුල් මැදීම අදටත් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල සිදු කෙරෙන සාම්ප්‍රදායික ජීවනෝපායක් වන අතර, කිතුල් පැණි, හකුරු සහ වෙනත් නිෂ්පාදන සඳහා දේශීය වෙළෙඳපොළේ ඉල්ලුමක් පවතී. එහෙත් එම ඉල්ලුමට සරිලන සැපයුමක් පවත්වාගෙන යාමට කිතුල් මැදීමේ නිරත පුද්ගලයන්ගේ හිඟය, කිතුල් ගස් වෙත ප්‍රවේශ වීමේ දුෂ්කරතා සහ වෘත්තියට සම්බන්ධ ආරක්ෂක අවදානම් වැනි ගැටලු බලපායි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tapping into a flood resilient future in Sri Lanka |url=https://www.ilo.org/resource/article/tapping-flood-resilient-future-sri-lanka |website=International Labour Organization |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Progress &amp; Future Outlook: Challenges for the development of the Kithul sector |url=https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1662614017079776.pdf |website=ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== තරුණ පරම්පරාවේ අඩු සහභාගිත්වය ===

කිතුල් මැදීම මුහුණ දෙන ප්‍රධාන අභියෝගයක් වන්නේ මෙම වෘත්තියට තරුණ පරම්පරාවේ සහභාගිත්වය අඩුවීමයි. කිතුල් ගස් නැඟීම හා මැදීම සඳහා විශේෂ පුහුණුවක්, පළපුරුද්දක් සහ ශාරීරික වෙහෙසක් අවශ්‍ය වන අතර, එය අවදානම් සහිත වෘත්තියක් ලෙස සැලකීමද තරුණයන්ගේ සහභාගිත්වයට බලපායි. ඇතැම් තරුණයන් වෙනත් රැකියා සඳහා යොමුවීමත් සමඟ පවුල් තුළින් පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන දැනුම අනාගතයට සම්ප්‍රේෂණය වීම අභියෝගයකට ලක්ව ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tapping into a flood resilient future in Sri Lanka |url=https://www.ilo.org/resource/article/tapping-flood-resilient-future-sri-lanka |website=International Labour Organization |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Factors Affecting on Tapping Decision of Kithul (Caryota urens) Tappers’ at Panwila Divisional Secretariat Division in Kandy District |url=http://www.erepo.lib.uwu.ac.lk/bitstream/handle/123456789/6780/UWULD%20PLT%2011%200013-29042019085643.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y |website=Uva Wellassa University |date=2015 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== වෘත්තීය ආරක්ෂාව හා ගස් වෙත ප්‍රවේශය ===

කිතුල් ගස් සාමාන්‍යයෙන් උසින් වැඩෙන බැවින් ඒවාට නැඟීම සහ මල් දඬු මැදීම අනතුරුදායක විය හැකිය. ගසෙන් වැටීම, ප්‍රමාණවත් ආරක්ෂක උපකරණ නොමැතිව වැඩ කිරීම සහ දුෂ්කර ස්ථානවල පිහිටි ගස් වෙත ළඟාවීම වැනි කරුණු මැදකරුවන්ගේ ආරක්ෂාවට බලපායි. ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධානය විසින් වාර්තා කරන ලද වැඩසටහනකදී ආරක්ෂක පටි සහ හිස් ආවරණ වැනි උපකරණ ලබාදීමෙන් මෙම වෘත්තියේ නිරත පුද්ගලයන්ගේ ආරක්ෂාව වැඩිදියුණු කිරීමට උත්සාහ කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tapping into a flood resilient future in Sri Lanka |url=https://www.ilo.org/resource/article/tapping-flood-resilient-future-sri-lanka |website=International Labour Organization |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Progress &amp; Future Outlook: Challenges for the development of the Kithul sector |url=https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1662614017079776.pdf |website=ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== කිතුල් ගස් හා අමුද්‍රව්‍ය සැපයුම ===

කිතුල් මැදීම සඳහා සුදුසු ගස් සොයාගැනීම සහ ඒවා වෙත ළඟාවීම තවත් ගැටලුවකි. වනාන්තර හා දුෂ්කර කඳුකර ප්‍රදේශවල ඇති ගස් වෙත ප්‍රවේශ වීම පහසු නොවන අතර, වගා කළ කිතුල් ගස් පිළිබඳ තොරතුරු හා සංවිධානාත්මක වගා ක්‍රම ප්‍රමාණවත් නොවීම කර්මාන්තයේ ව්‍යාප්තියට සීමා ඇති කරයි. කිතුල් ගස් වගා කිරීම, පවතින ගස් ආරක්ෂා කිරීම සහ අනාගතයේදී මැදීමට සුදුසු ගස් සැපයුම පවත්වාගෙන යාම ඒ අනුව වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Progress &amp; Future Outlook: Challenges for the development of the Kithul sector |url=https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1662614017079776.pdf |website=ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=State of the element: viability |url=https://www.natlib.lk/pdf/kithul.pdf |website=ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාලය |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== නිෂ්පාදනවල ගුණාත්මකභාවය හා වෙළෙඳපොළ ගැටලු ===

කිතුල් පැණි සහ හකුරු නිෂ්පාදනවල සත්‍යතාව හා ගුණාත්මකභාවය පවත්වාගෙන යාමද වැදගත් අභියෝගයකි. කිතුල් පැණිවලට සීනි හෝ වෙනත් පැණි වර්ග මිශ්‍ර කිරීම පිළිබඳ වාර්තා පළවී ඇති අතර, එවැනි ක්‍රියා නිෂ්පාදන කෙරෙහි පාරිභෝගික විශ්වාසයට බලපෑ හැකිය. නිෂ්පාදනවල ගුණාත්මකභාවය තහවුරු කිරීම, නිසි පාලන ක්‍රම සහිතව නිෂ්පාදන වෙළෙඳපොළට ඉදිරිපත් කිරීම සහ කිතුල් නිෂ්පාදන පිළිබඳ දැනුවත්භාවය වර්ධනය කිරීම කර්මාන්තයේ තිරසාරභාවයට වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sri Lanka’s ‘Kithul’ palm syrup: An ancient sweetener in need of saving |url=https://www.ft.lk/Agriculture/sri-lankas-kithul-palm-syrup-an-ancient-sweetener-in-need-of-saving/31-594624 |work=Daily FT |date=2017-01-10 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kithul’s revival: Blending tradition, wellness and export potential |url=https://www.ft.lk/columns/Kithul-s-revival--Blending-tradition-wellness-and-export-potential/4-781780 |work=Daily FT |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== සාම්ප්‍රදායික දැනුම සංරක්ෂණය ===

කිතුල් මැදීමේදී භාවිත වන දැනුම බොහෝවිට පවුලේ වැඩිහිටියන්ගෙන් සහ පළපුරුදු මැදකරුවන්ගෙන් ප්‍රායෝගික පුහුණුව ඔස්සේ ලබාගනී. එහෙත් එම දැනුම ලේඛනගත කිරීම, පුහුණුව ලබන නව පරම්පරාවක් බිහිකිරීම සහ සම්ප්‍රදායික ක්‍රම ආරක්ෂා කිරීම සඳහා අඛණ්ඩ ක්‍රියාමාර්ග අවශ්‍ය වේ. කිතුල් කර්මාන්තය පිළිබඳ පර්යේෂණවලද සාම්ප්‍රදායික දැනුම ක්‍රමයෙන් අහිමි වීමේ අවදානම සහ එය සංරක්ෂණය කිරීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=A Preliminary Investigation on Indigenous Knowledge of Traditional Kithul (Caryota urens L.) Industry |url=https://graduate.sjp.ac.lk/icma/wp-content/uploads/2018/09/iCMA-2018-proceedings-with-cover.pdf |website=University of Sri Jayewardenepura |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== අනාගත සංරක්ෂණය හා සංවර්ධනය ===

කිතුල් මැදීමේ අනාගතය තහවුරු කිරීම සඳහා සම්ප්‍රදායික දැනුම සංරක්ෂණය කිරීමත්, මැදකරුවන්ගේ වෘත්තීය ආරක්ෂාව හා ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමත්, නිෂ්පාදනවල ගුණාත්මකභාවය තහවුරු කිරීමත් එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය. 2025 දී යුනෙස්කෝවේ මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට මෙම සම්ප්‍රදාය ඇතුළත් කිරීම එහි වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් පිළිගැනීමට හේතු විය. එම පිළිගැනීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සංරක්ෂණය හා දැනුවත් කිරීමේ කටයුතු ප්‍රජාවන්ගේ සහභාගිත්වයෙන් ඉදිරියට ගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 20.COM 7.b.40 |url=https://ich.unesco.org/en/Decisions/20.COM/7.b.40 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;
== බාහිර සබැඳි ==

* [https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 යුනෙස්කෝවෙහි කිතුල් මැදීම පිළිබඳ නිල පිටුව]
* [https://www.natlib.lk/pdf/kithul.pdf ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම පිළිබඳ ජාතික ලේඛනයේ කිතුල් මැදීම පිළිබඳ සටහන] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.mfa.gov.lk/en/news/unesco-ich-inscribes-kithul-madeemakithul-kapeema-ancient-indigenous-technology-tapping-kithul ශ්‍රී ලංකා විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශයේ නිවේදනය]

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[කිතුල්]]
* [[කිතුල් පැණි]]
* [[හකුරු]]
* [[අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතිය]]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}</text>
      <sha1>rnit82te5n5x47dr0dhvoe9dgfer347</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කේ.ඒ. එස් සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196988</id>
    <revision>
      <id>802334</id>
      <parentid>801472</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T04:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sathiamanai</username>
        <id>81252</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ලංකාදීප, තායිවීඩු සහ ඊළනාඩු මූලාශ්‍ර එක් කිරීම හා වැඩිමනත් මූලාශ්‍ර නඩත්තු ටැගය ඉවත් කිරීම</comment>
      <origin>802334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11714" sha1="91byvb5cbdghztcx3py2mq4e9nvoz5u" xml:space="preserve">{{Short description|ශ්‍රී ලංකාවේ යාපනයේ පිහිටි ප්‍රජා පුස්තකාලය}}{{අමතර මූලාශ්‍ර අවශ්‍යයි|date=ඔක්තෝබර් 2026}}{{තොරතුරුකොටුව පුස්තකාලය
| name               = කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය
| native_name        = K. A. S. Sathiamanai Library
| native_name_lang   = en
| image              = sathiamanai 1.jpg
| caption            = 2025 පෙබරවාරි 15 දින කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලයේදී ශ්‍රී ලංකා අග්‍රාමාත්‍ය ආචාර්ය [[හරිනි අමරසූරිය]] පුස්තකාල පරිපාලකයන් සමඟ.
| country            = ශ්‍රී ලංකාව
| type               = පුස්තකාලය
| location           = [[සුලිපුරම්]], යාපනය දිස්ත්‍රික්කය, උතුරු පළාත, ශ්‍රී ලංකාව
| map_type           = Sri Lanka
| map_caption        = ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටීම
| coordinates        = {{coord|9.7584|N|79.9446|E|display=inline,title|type:landmark_region:LK}}
| items_collected    = ළමා සාහිත්‍යය, අධ්‍යාපනික පොත්
| website            = {{URL|http://sathiamanai.blogspot.com.au/|සත්‍යමනෛ}}
}}'''කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය''' (K. A. S. Sathiamanai Library) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාතේ යාපනය දිස්ත්‍රික්කයේ සුලිපුරම් හි පිහිටි ප්‍රජා, සාහිත්‍ය හා ළමා පුස්තකාලයකි. කියවීමේ පුරුද්ද ප්‍රවර්ධනය කිරීම, ළමා සාහිත්‍ය සංවර්ධනය, සාහිත්‍ය හමුවීම්, පොත් එළිදැක්වීම්, සාකච්ඡා සහ අධ්‍යාපනික වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීමෙහිලා මෙම පුස්තකාලය සක්‍‍රීයව දායක වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.virakesari.lk/article/170231|title=කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය |website=වීරකේසරී Dated 25 Nov 2023|language=ta}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://epaper.thinakaran.lk/Thinakaran?eid=1&amp;edate=01/07/2026&amp;pgid=62381
 |website=දිනකරන්
|title=ළමා නිර්මාණශීලී කුසලතා සම්මානය
 |date=2026-07-01 |page=10
 |language=ta
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web
 |title=කොමියුනිස්ට් යුවළකගේ ජීවිත හමුවීම්
 |url=https://noolaham.org/wiki/index.php/ஒரு_கம்யூனிஸ்ட்_இணையர்_வாழ்வின்_சந்திப்புகள்
 |website=නූලහම්
 |language=ta
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news
 |title=ළමා නිර්මාණ කුසලතා සම්මාන උළෙල, ගුණසැමරුම් හා කලා වැඩසටහන්
 |newspaper=දිනක්කුරල්
 |date=2026-06-29 |page=5
 |language=ta
}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==
ලේඛිකාවක මෙන්ම සමාජ ක්‍රියාකාරිනියක වන [[වල්ලියම්මෛ සුබ්‍රමනියම්]] මහත්මිය විසින් ආරම්භ කරන ලද මෙම පුස්තකාලය, සුලිපුරම් සහ ඒ අවට ප්‍රදේශවල අධ්‍යාපනික, කියවීම් සහ සාහිත්‍ය ක්‍රියාකාරකම්වල කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙස වර්ධනය වී ඇත. වල්ලියම්මෛ සුබ්‍රමනියම්ගේ චරිතාපදාන සටහන්වල දැක්වෙන්නේ සිය සැමියා වූ [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] මහතා සිහිවීම පිණිස මෙම පුස්තකාලය ආරම්භ කළ බවයි.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://vidiyel.com/ஆய்வுகள்/ஈழத்து-எழுத்துலகின்-துரு/
|title=ඊළාම් සාහිත්‍ය ලෝකයේ ධ්‍රැව තරුව
|website=විදියල් by මල්ලිකා සෙල්වරත්නම්
|access-date=2026-07-23
}}&lt;/ref&gt;මෙම පුස්තකාලය පොත් පරිශීලනයට අමතරව සාහිත්‍ය දේශන, ග්‍රන්ථ එළිදැක්වීම් සහ ප්‍රජා සංස්කෘතික වැඩසටහන් පවත්වන ස්ථානයක් ලෙසද ක්‍රියාත්මක වේ.&lt;ref&gt;{{cite news |date=2022-02-13 |title= 2022 පෙබරවාරි 5 වන දින K.A.S සත්‍යමනයි පුස්තකාලයේදී පැවති පොත් විමර්ශන වැඩසටහනේ ඡායාරූප |newspaper=ඊළනාඩු (Eelanadu) |language=ta |page=16 |url=https://noolaham.net/project/898/89710/89710.pdf |access-date=2026-10-24}}&lt;/ref&gt;

මෙම පුස්තකාලය නම් කර ඇත්තේ [[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාඕවාදී)|ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (මාඕවාදී)]] ආරම්භක මධ්‍යම කාරක සභිකයෙකු මෙන්ම ප්‍රමුඛ වාමාංශික දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයෙකු වූ [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්|කේ. ඒ. සුබ්‍රමනියම් (කේ. ඒ. එස්)]] සිහිපත් වීම පිණිසයි. &lt;ref&gt;{{cite news |last=වික්‍රමරත්න |first=ධර්මන් |date=2026-10-18 |title=විජේවීර සමග හැප්පුණු සුමිත් දෙවිනුවර මෙන්න! ('71 කැරැල්ලේ නොඇසූ සැබෑ කතා - 23 කොටස) |newspaper=ලංකාදීප (ඉරිදා) |page=12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=සෙල්වරත්නම් |first=මල්ලිකා |date=ඔක්තෝබර් 2025 |title=තනිත්තුවමාන ආළුමෛ: තිරුමති වල්ලියම්මෛ සුබ්‍රමනියම් |newspaper=තායිවීඩු (Thaiveedu) |language=ta |pages=84–88 |location=[[කැනඩාව]] |url=https://thaiveedu.com/october-2025/ |access-date=2026-10-24}}&lt;/ref&gt;

== ක්‍රියාකාරකම් ==
පුස්තකාලය විවිධ අධ්‍යාපනික, සාහිත්‍යමය සහ සමාජයීය ක්‍රියාකාරකම් රැසක් ක්‍රියාත්මක කරයි:

* සිසුන් සඳහා කියවීමේ ප්‍රවර්ධන වැඩසටහන්
* රචනා, කථික හා චිත්‍ර තරග
* පොත් එළිදැක්වීමේ උත්සව
* සාහිත්‍ය සාකච්ඡා
* වාර්තා චිත්‍රපට ප්‍රදර්ශන
* ළමා සාහිත්‍ය වැඩසටහන්
* සැමරුම් වැඩසටහන්

== ප්‍රකාශන ==
පුස්තකාලය මඟින් 2023 වසරේ සිට '''''සිරුපොරි''''' (Sirupori) නමින් ශිෂ්‍ය ත්‍රෛමාසික සඟරාවක් ප්‍රකාශයට පත් කෙරේ. මෙහි ප්‍රධාන කර්තෘවරයා ලෙස ආචාර්ය [[නටේසන් රවීන්ද්‍රන්]] කටයුතු කරයි. මෙම සඟරාවෙහි සිසුන්ගේ රචනා, කවි, කෙටිකතා, චිත්‍ර සහ අධ්‍යාපනික නිර්මාණ ඇතුළත් වේ. පුස්තකාලයේ විශේෂ සිදුවීම් සහ සිසුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් ද මෙහි ලේඛනගත කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%AA%E0%AE%95%E0%AF%81%E0%AE%AA%E0%AF%8D%E0%AE%AA%E0%AF%81:%E0%AE%9A%E0%AE%BF%E0%AE%B1%E0%AF%81%E0%AE%AA%E0%AF%8A%E0%AE%B1%E0%AE%BF|title=සිරුපොරි – ශිෂ්‍ය ත්‍රෛමාසික සඟරාව|website=නූලහම් ඩිජිටල් |website=Noolaham Digital Library|language=ta}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== සුවිශේෂී සිදුවීම් ==

* 2022 වසරේදී මහාචාර්ය [[කේ. කයිලාසපති|කේ. කයිලාසපති]] මහතාගේ ගුණසැමරුම් උත්සවය කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලයේදී පැවැත්විණි. එහිදී මහාචාර්ය [[සි. මෞනගුරු]] මහතා අදහස් දැක්වීය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.virakesari.lk/article/142703|title=මහාචාර්ය කේ. කයිලාසපති ගුණසැමරුම|website=වීරකේසරී|website=වීරකේසරී Dated 10 Dec 2022|language=ta}}&lt;/ref&gt;

* '''Water''' වාර්තා චිත්‍රපට ප්‍රදර්ශනය සහ ඒ පිළිබඳ සාකච්ඡාමය වැඩසටහනක් පුස්තකාලයේදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ezhunaonline.com/event/water-documentary-screening-k-a-s-sathiyamanai-library/|title=Water Documentary Screening – K.A.S. Sathiamanai Library|website=Ezhuna Online|language=en}}&lt;/ref&gt;

* ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ළමා සාහිත්‍යය පිළිබඳ සාකච්ඡා සහ හමුවීම් වාර කිහිපයකදීම පුස්තකාලය තුළ පවත්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://athavannews.com/2023/1346584|title=කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලයේ &quot;සිරුපොරි” සඟරාව එළිදැක්වීම|website=Athavan News|language=ta|access-date=2026-07-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eelanadu.lk/%E0%AE%AF%E0%AE%BE%E0%AE%B4%E0%AF%8D-%E0%AE%9A%E0%AF%81%E0%AE%B4%E0%AE%BF%E0%AE%AA%E0%AF%81%E0%AE%B0%E0%AE%A4%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B2%E0%AF%8D-%E0%AE%AA%E0%AE%BE%E0%AE%9F%E0%AF%8D%E0%AE%9F/|title=සුලිපුරම්හි ආච්චි කී කතා ළමා පොත එළිදැක්වීමේ උළෙල|website=ඊළනාඩු|website=ඊළනාඩු Dated 21 April 2025|language=ta}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්තකාල]]</text>
      <sha1>91byvb5cbdghztcx3py2mq4e9nvoz5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197328</id>
    <revision>
      <id>802327</id>
      <parentid>801959</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T04:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Elephants in Sri Lanka]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>801959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="817" sha1="t9ti2bs2b3ularb756davt6mzpm4drf" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1269566794 || 2025-01-15T08:45:06Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;Moving [[:Category:Asian elephant]] to [[:Category:Asian elephants]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1248877763 || 2024-10-01T23:02:58Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1248876006 || 2024-10-01T22:49:16Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1129699093 || 2022-12-26T18:27:57Z || Jengod || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1031374170 || 2021-07-01T07:43:56Z || Good Olfactory || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Elephants]]: &quot;Sri Lanka&quot; using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 917994466 || 2019-09-26T13:54:20Z || Abishe || &lt;nowiki&gt;modifications&lt;/nowiki&gt;
|----
| 917993867 || 2019-09-26T13:50:22Z || Abishe || &lt;nowiki&gt;created&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>t9ti2bs2b3ularb756davt6mzpm4drf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197329</id>
    <revision>
      <id>802325</id>
      <parentid>801960</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T04:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Elephants in Sri Lanka]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>801960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="139" sha1="67h0hn5thioy4vvjedkowlc9uzjthty" xml:space="preserve">{{catmain|Sri Lankan elephant}}

[[Category:Asian elephants]]
[[Category:Elephants by country|Sri Lanka]]
[[Category:Mammals of Sri Lanka]]</text>
      <sha1>67h0hn5thioy4vvjedkowlc9uzjthty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාව තුළ ප්‍රත්‍යෙක සත්තු</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197330</id>
    <revision>
      <id>802314</id>
      <parentid>801961</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T04:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Individual animals in Sri Lanka]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාව තුළ ප්‍රත්‍යෙක සත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>801961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155" sha1="cs5szixdwh4dp9mahlnj87z529rwva3" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 715103382 || 2016-04-13T18:40:21Z || Tim! || &lt;nowiki&gt;new category&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>cs5szixdwh4dp9mahlnj87z529rwva3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ ප්‍රත්‍යෙක සත්තු</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197331</id>
    <revision>
      <id>802312</id>
      <parentid>801962</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T04:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Individual animals in Sri Lanka]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ ප්‍රත්‍යෙක සත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>801962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="6sapfwykgjojsbljf3mhxi4jzwydd1q" xml:space="preserve">{{Portal|Sri Lanka}}
[[Category:Fauna of Sri Lanka]]
[[Category:Individual animals by country|Sri Lanka]]</text>
      <sha1>6sapfwykgjojsbljf3mhxi4jzwydd1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:රට අනුව අලි ඇත්තු</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197338</id>
    <revision>
      <id>802331</id>
      <parentid>801971</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T04:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Elephants by country]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:රට අනුව අලි ඇත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>801971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="793" sha1="h11059ku9aj0015laya2r3ooxpe8qou" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1260566074 || 2024-12-01T13:36:10Z || Wikihistorian || &lt;nowiki&gt;±[[Category:Elephants]]; ±[[Category:Animals by location]]→[[Category:Mammals by country]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1129827126 || 2022-12-27T08:15:28Z || RussBot || &lt;nowiki&gt;Bot: Change redirected category [[:Category:Fauna by location|Fauna by location]] to [[:Category:Animals by location|Animals by location]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1129700598 || 2022-12-26T18:36:26Z || Jengod || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1129697701 || 2022-12-26T18:21:43Z || Jengod || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1129697646 || 2022-12-26T18:21:24Z || Jengod || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Elephants]] [[Category:Animals by country]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>h11059ku9aj0015laya2r3ooxpe8qou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:රට අනුව අලි ඇත්තු</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197339</id>
    <revision>
      <id>802329</id>
      <parentid>801972</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T04:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Elephants by country]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:රට අනුව අලි ඇත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>801972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="c2yy61lmtwoxlfx054u2w73mhr4yh1x" xml:space="preserve">[[Category:Elephants| Country]]
[[Category:Mammals by country| Elephants]]</text>
      <sha1>c2yy61lmtwoxlfx054u2w73mhr4yh1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:රට අනුව ප්‍රත්‍යෙක සත්තු</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197342</id>
    <revision>
      <id>802319</id>
      <parentid>801975</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T04:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Individual animals by country]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:රට අනුව ප්‍රත්‍යෙක සත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>801975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="cuvs6txbj3a9rcq2o0eg5cgjzt58wxv" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1321035559 || 2025-11-08T06:27:24Z || Liz || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Individual organisms by country]]; added [[Category:Categories by country]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1171705535 || 2023-08-22T19:07:31Z || Wikihistorian || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Fauna by country]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1028933925 || 2021-06-16T21:42:52Z || DB1729 || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Individual organisms by country]]: &quot; &quot; using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 787973225 || 2017-06-28T18:13:40Z || Entranced98 || &lt;nowiki&gt;Marking as container category&lt;/nowiki&gt;
|----
| 702349402 || 2016-01-30T01:22:09Z || Hugo999 || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Individual animals| Country]] [[Category:Individual organisms by country]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>cuvs6txbj3a9rcq2o0eg5cgjzt58wxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:රට අනුව ප්‍රත්‍යෙක සත්තු</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197343</id>
    <revision>
      <id>802317</id>
      <parentid>801976</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T04:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Individual animals by country]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:රට අනුව ප්‍රත්‍යෙක සත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>801976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="infrg7w44wbwibiv6fzhxrqmph8uuyu" xml:space="preserve">{{container cat}}
[[Category:Individual animals| Country]]
[[Category:Categories by country| ]]
[[Category:Fauna by country| Individual animals]]</text>
      <sha1>infrg7w44wbwibiv6fzhxrqmph8uuyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රිමන්ටඩින්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197385</id>
    <revision>
      <id>802362</id>
      <parentid>802091</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T10:42:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5069" sha1="77it4yf6gle9rdn4wwqkitu2qpz1v4m" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =464382566
|drug_name        =Rimantadine
|image            =Rimantadine.svg
|width            =125
|alt              =
|image2           =Rimantadine ball-and-stick model.png
|width2           =150
|caption          =&lt;!--
|type             =

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =Flumadine
|synonyms         =
|IUPAC_name       =1-(adamantanyl)ethanamine

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy_AU     =
|pregnancy_US     =
|pregnancy_category=C &lt;small&gt;(United States)&lt;/small&gt;
|routes_of_administration=මුඛයෙන් ගනු ලැබේ
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|rimantadine}}
|MedlinePlus      =a698029

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_US         =Rx-only
|legal_status     =
|licence_US       =
|licence_EU       =

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =well absorbed
|protein_bound    =40%
|metabolism       =[[Liver]] [[hydroxylation]] and [[glucuronidation]]
|elimination_half-life=25.4 ± 6.3 hours
|excretion        =[[Kidney]]

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =12
|H                =21
|N                =1
|smiles           =NC(C)C13CC2CC(CC(C1)C2)C3
|StdInChI         =1S/C12H21N/c1-8(13)12-5-9-2-10(6-12)4-11(3-9)7-12/h8-11H,2-7,13H2,1H3
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =UBCHPRBFMUDMNC-UHFFFAOYSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
}}
'''ෆ්ලුමඩීන්''' යන වෙළඳ නාමය යටතේ අලෙවි කරන '''රිමන්ටඩින්''', [[Influenza A virus|ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා A]] රෝගය සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමට සහ එය වැළැක්වීමට භාවිතා කරන ලද [[ප්‍රති‍වෛරස ඖෂධ|ප්‍රතිවෛරස් ඖෂධයකි]].&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=RiMANTAdine Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/rimantadine.html|website=Drugs.com|access-date=17 October 2021|language=en|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814063347/https://www.drugs.com/monograph/rimantadine.html|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.drugs.com/monograph/rimantadine.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814063347/https://www.drugs.com/monograph/rimantadine.html |access-date=20 October 2026 |archive-date=14 August 2021}}&lt;/ref&gt; මෙම ඖෂධයට ප්‍රතිරෝධී වෛරස ප්‍රභේද වර්ධනය වීම හේතුවෙන්, එම කාර්යයන් සඳහා මෙය භාවිත කිරීම දැන් සාමාන්‍යයෙන් නිර්දේශ නොකෙරේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; මෙම ඖෂධය මුඛයෙන් ගනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

පොදු අතුරු ආබාධ අතර ඔක්කාරය, නිදාගැනීමේ අපහසුතා සහ කරකැවිල්ල ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතරට වලිප්පුව ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; ගර්භණී සමයේදී ආරක්ෂාව පැහැදිලි නැත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Rimantadine (Flumadine) Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/rimantadine.html|website=Drugs.com|access-date=17 October 2021|language=en|archive-date=29 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029144755/https://www.drugs.com/pregnancy/rimantadine.html|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.drugs.com/pregnancy/rimantadine.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029144755/https://www.drugs.com/pregnancy/rimantadine.html |access-date=20 October 2026 |archive-date=29 October 2020}}&lt;/ref&gt; එය M2 ප්‍රෝටීනයට බාධා කිරීමෙන් ක්‍රියා කළේය.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

රිමැන්ටැඩින් එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා 1993 දී අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; 2021 වර්ෂය වන විට, එක්සත් ජනපදයේ මෙම ඖෂධය සතියක කාලයක් සඳහා ඇමරිකානු ඩොලර් 23ක් පමණ වැය විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Rimantadine Prices, Coupons &amp; Savings Tips - GoodRx|url=https://www.goodrx.com/rimantadine?dosage=100mg&amp;form=tablet&amp;label_override=rimantadine&amp;quantity=14&amp;sort_type=popularity|website=GoodRx|access-date=17 October 2021}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>77it4yf6gle9rdn4wwqkitu2qpz1v4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මෙතිල්ස්කොපොලමීන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197461</id>
    <revision>
      <id>802361</id>
      <parentid>802199</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T09:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>802361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6051" sha1="946xggcmowgyvdqfpz10d74yxui4wrm" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්|verifiedrevid=442016426|image=Methscopolamine.png

&lt;!-- Names --&gt;|tradename=Pamine, Extendryl, AlleRx|synonyms=Methylscopolamine bromide|IUPAC_name=(1''R'',2''S'',4''R'',5''S'',7''R''&lt;nowiki&gt;)-{[(2&lt;/nowiki&gt;''R'')-3-hydroxy-2-phenylpropanoyl]oxy}-9,9-dimethyl-3-oxa-9-azoniatricyclo[3.3.1.0&lt;sup&gt;2,4&lt;/sup&gt;]nonane

&lt;!-- Clinical data --&gt;|pregnancy_AU=&lt;!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --&gt;|pregnancy_US=&lt;!-- A / B            / C / D / X --&gt;|pregnancy_category=|routes_of_administration=|Drugs.com={{drugs.com|monograph|methscopolamine-bromide}}|MedlinePlus=a606008

&lt;!-- Legal data --&gt;|legal_AU=&lt;!-- Unscheduled / S2 / S3 / S4 / S5 / S6 / S7 / S8 / S9 --&gt;|legal_CA=&lt;!--             / Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --&gt;|legal_UK=&lt;!-- GSL         / P       / POM / CD / Class A, B, C --&gt;|legal_US=&lt;!-- OTC                   / Rx-only  / Schedule I, II, III, IV, V --&gt;|legal_status=&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;|bioavailability=|protein_bound=|metabolism=|elimination_half-life=3–4 hrs|excretion=&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;|C=18|H=24|N=1|O=4|smiles=OC[C@H](c1ccccc1)C(=O)O[C@H]2C[C@@H]3[N+](C)(C)[C@H](C2)[C@H]4O[C@@H]34|StdInChI=1S/C18H24NO4/c1-19(2)14-8-12(9-15(19)17-16(14)23-17)22-18(21)13(10-20)11-6-4-3-5-7-11/h3-7,12-17,20H,8-10H2,1-2H3/q+1/t12-,13-,14-,15+,16-,17+/m1/s1|StdInChI_Ref={{stdinchicite|correct|chemspider}}|StdInChIKey=LZCOQTDXKCNBEE-IKIFYQGPSA-N|StdInChIKey_Ref={{stdinchicite|correct|chemspider}}|molecular_weight=318.388 g/mol (398.297 g/mol with bromide)}}මෙතිල්ස්කොපොලමීන් (Methylscopolamine), මෙත්ස්කොපොලමීන් (Methscopolamine) ලෙසද හඳුන්වනු ලබන අතර, එය ආමාශයේ වණ වලට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Methscopolamine Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/methscopolamine.html|website=Drugs.com|access-date=17 November 2021|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125102355/https://www.drugs.com/monograph/methscopolamine.html|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.drugs.com/monograph/methscopolamine.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125102355/https://www.drugs.com/monograph/methscopolamine.html |access-date=20 October 2026 |archive-date=25 January 2021}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, මෙම ඖෂධය වෙනුවට වඩාත් ඵලදායී වන ප්‍රෝටෝන පොම්ප නිෂේධක සහ H2 ප්‍රතිග්‍රාහක අවහිරක ඖෂධ බොහෝ දුරට භාවිතයට පැමිණ ඇත.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; එය මුඛයෙන් ගනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

පොදු අතුරු ආබාධ අතරට මුඛය වියළීම, දහඩිය පිටවීම අඩුවීම, පෙනීම බොඳ වීම සහ ඇසේ අභ්‍යන්තර පීඩනය වැඩි වීම ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතර [[අසාත්මිකතාව|අසාත්මිකතා]], නිදිමත ගතිය සහ අධික උෂ්ණත්වය හේතුවෙන් ශරීරය අධික ලෙස රත් වීම (තාප ආඝාතය) ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; එය [[ඇසිටයිල්කෝලීන්|ඇසිටිල්කොලීන්]] නම් ස්නායු රසායනික ද්‍රව්‍යයේ ක්‍රියාකාරිත්වය අවහිර කිරීමෙන් ක්‍රියා කරන ඇන්ටිමස්කරිනික් ඖෂධයකි. ඇසිටිල්කොලීන් යනු ස්නායු සෛල අතර සංඥා සම්ප්‍රේෂණයට උපකාරී වන රසායනික ද්‍රව්‍යයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

මෙතිල්ස්කොපොලමයින් සඳහා 1902 වර්ෂයේදී පේටන්ට් බලපත්‍රයක් ලබා දී ඇති අතර, 1947 වර්ෂයේදී වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Fis2006&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|vauthors=Fischer J, Ganellin CR|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=9783527607495|page=446|url=https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&amp;pg=PA446|language=en|access-date=2020-09-20|archive-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115051639/https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&amp;pg=PA446|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2021 වර්ෂය වන විට, එක්සත් ජනපදයේ මිලිග්‍රෑම් 2.5 බැගින් වූ පෙති 60ක මිල ඇමරිකානු ඩොලර් 32ක් පමණ විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Methscopolamine Prices, Coupons &amp; Savings Tips - GoodRx|url=https://www.goodrx.com/methscopolamine|website=GoodRx|access-date=17 November 2021|archive-date=14 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114083204/http://www.goodrx.com/methscopolamine|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.goodrx.com/methscopolamine |archive-url=https://web.archive.org/web/20161114083204/http://www.goodrx.com/methscopolamine |access-date=20 October 2026 |archive-date=14 November 2016}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]
[[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>946xggcmowgyvdqfpz10d74yxui4wrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:අනුරාධපුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197492</id>
    <revision>
      <id>802346</id>
      <parentid>802279</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T06:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <origin>802346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="928" sha1="d8k3c0thnyczctg6rc5jwakpahnv4fu" xml:space="preserve">{{Talk header}}

== මෙවැනි පාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයක් අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ නොමැති අතර මුළු පාදේශිය ලේකම් කාර්යාල සංඛයාව 22ක් ලෙසද සංශෝධනය විය යුතුය ==
මෙවැනි පාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයක් අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ නොමැති අතර මුළු පාදේශිය ලේකම් කාර්යාල සංඛයාව 22ක් ලෙසද සංශෝධනය විය යුතුය [[විශේෂ:දායකත්ව/~2026-56635-84|~2026-56635-84]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:~2026-56635-84|talk]]) 05:37, 23 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>d8k3c0thnyczctg6rc5jwakpahnv4fu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>802348</id>
      <parentid>802346</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T06:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>/* මෙවැනි පාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයක් අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ නොමැති අතර මුළු පාදේශිය ලේකම් කාර්යාල සංඛයාව 22ක් ලෙසද සංශෝධනය විය යුතුය */ Reply</comment>
      <origin>802348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1306" sha1="fs3v6qoee4sgs0ttuq9xikj8d2h3lvm" xml:space="preserve">{{Talk header}}

== මෙවැනි පාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයක් අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ නොමැති අතර මුළු පාදේශිය ලේකම් කාර්යාල සංඛයාව 22ක් ලෙසද සංශෝධනය විය යුතුය ==
මෙවැනි පාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයක් අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ නොමැති අතර මුළු පාදේශිය ලේකම් කාර්යාල සංඛයාව 22ක් ලෙසද සංශෝධනය විය යුතුය [[විශේෂ:දායකත්ව/~2026-56635-84|~2026-56635-84]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:~2026-56635-84|talk]]) 05:37, 23 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)

:{{Done}}. ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ මෙන් [[නුවරගම් පළාත නැගෙනහිර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය]] වෙත යොමු කෙරිණි. [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 06:11, 24 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>fs3v6qoee4sgs0ttuq9xikj8d2h3lvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගොනුව:විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය නිල ලාංඡනය.png</title>
    <ns>6</ns>
    <id>197493</id>
    <revision>
      <id>802340</id>
      <parentid>802280</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T05:56:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>/* බලපත්‍රීකරණය */ yes</comment>
      <origin>802340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1138" sha1="3v2kbjvsod1n97av8conpq0h8tp0gi8" xml:space="preserve">== සාරාංශය ==
{{Non-free use rationale
| Description       = මහනුවර විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ නිල ලාංඡනය/මුද්‍රාව.
| Source            = http://vidyartha.lk/
| Article           = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය
| Portion           = සම්පූර්ණ ලාංඡනයම භාවිතා වේ.
| Low_res           = ඔව් (හඳුනාගැනීමට ප්‍රමාණවත් අවම විභේදනයකි).
| Purpose           = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය පිළිබඳ ලිපියේ ඉහළින්ම ඇති තොරතුරු කොටුවෙහි (Infobox) පාසල හඳුනාගැනීම සඳහා පමණක් භාවිතා වේ.
| Replaceability     = නිදහස් නොවන ලාංඡනයක් බැවින් මෙයට ආදේශක නිදහස් රූප නොමැත.
}}
== බලපත්‍රීකරණය ==
{{Non-free logo|image_has_rationale=yes}}</text>
      <sha1>3v2kbjvsod1n97av8conpq0h8tp0gi8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>802341</id>
      <parentid>802340</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T05:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|සාකච්ඡාව]]) ගේ සංස්කරණයන්  [[User:Eggsplorer245|Eggsplorer245]] ගේ අවසන් අනුවාදය වෙත ප්‍රතිවර්තනය කෙරිණි</comment>
      <origin>802280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1114" sha1="otxwhwji0utz1c570lit5v42887nde0" xml:space="preserve">== සාරාංශය ==
{{Non-free use rationale
| Description       = මහනුවර විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ නිල ලාංඡනය/මුද්‍රාව.
| Source            = http://vidyartha.lk/
| Article           = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය
| Portion           = සම්පූර්ණ ලාංඡනයම භාවිතා වේ.
| Low_res           = ඔව් (හඳුනාගැනීමට ප්‍රමාණවත් අවම විභේදනයකි).
| Purpose           = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය පිළිබඳ ලිපියේ ඉහළින්ම ඇති තොරතුරු කොටුවෙහි (Infobox) පාසල හඳුනාගැනීම සඳහා පමණක් භාවිතා වේ.
| Replaceability     = නිදහස් නොවන ලාංඡනයක් බැවින් මෙයට ආදේශක නිදහස් රූප නොමැත.
}}
== බලපත්‍රීකරණය ==
{{Non-free logo}}</text>
      <sha1>otxwhwji0utz1c570lit5v42887nde0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Widevine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197494</id>
    <revision>
      <id>802288</id>
      <timestamp>2026-10-23T17:31:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sachith Dilshan Kaluwitharana</username>
        <id>41675</id>
      </contributor>
      <comment>https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Widevine&amp;oldid=1367642685 ඇසුරින් සිංහල අනුවර්තනයක් සකස් කරන ලදී; තාක්ෂණික මූලාශ්‍ර, ආරක්ෂණ මට්ටම් සහ ලාංඡනය එක් කරන ලදී.</comment>
      <origin>802288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13803" sha1="28r1wwqq7akjb3n1iovs9rz4v650taa" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Widevine logo.svg|thumb|Widevine ලාංඡනය.]]

'''Widevine''' යනු ඩිජිටල් ශ්‍රව්‍ය හා දෘශ්‍ය අන්තර්ගතය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා Google විසින් සංවර්ධනය කරනු ලබන හිමිකාරී ඩිජිටල් හිමිකම් කළමනාකරණ (digital rights management; DRM) තාක්ෂණයකි. අන්තර්ගතය සංකේතනය කිරීම සහ එය විකේතනය කිරීමට අවශ්‍ය බලපත්‍ර පාලනය කිරීම මඟින්, සේවා සපයන්නන්ට මාධ්‍ය අන්තර්ගතය භාවිත කිරීම සඳහා කොන්දේසි ක්‍රියාත්මක කිරීමට එය ඉඩ සලසයි. Netflix, Disney+, Amazon Prime Video සහ YouTube ඇතුළු ප්‍රවාහන සේවා Widevine භාවිත කරයි.&lt;ref name=&quot;overview&quot;&gt;Google. [https://developers.google.com/widevine/drm/overview “Widevine: Overview”]. Google for Developers. ප්‍රවේශය: 2026 ඔක්තෝබර් 23.&lt;/ref&gt;

Widevine හි ආරක්ෂාව මෘදුකාංග මත පමණක් පදනම් වූ ක්‍රියාත්මක කිරීම්වල සිට, උපාංගයේ ආරක්ෂිත දෘඩාංග හා විශ්වාසනීය ක්‍රියාත්මක පරිසර භාවිත කරන ක්‍රියාත්මක කිරීම් දක්වා වෙනස් වේ. එහි ආරක්ෂණ මට්ටම් L1, L2 සහ L3 ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;levels&quot;&gt;Bitmovin. [https://developer.bitmovin.com/playback/docs/widevine-security-levels-in-web-video-playback “Widevine Security Levels in Depth”]. ප්‍රවේශය: 2026 ඔක්තෝබර් 23.&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==

Widevine තාක්ෂණය මුලින් Internet Direct Media සමාගම විසින් සංවර්ධනය කරන ලද අතර, එම සමාගම පසුව Widevine Technologies ලෙස නම් කරන ලදී. එහි මුල් නිෂ්පාදනය Widevine Cypher නමින් හැඳින්විණි.&lt;ref name=&quot;enhistory&quot;&gt;[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Widevine&amp;oldid=1367642685 “Widevine”]. ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාව, 2026 අගෝස්තු 4 සංස්කරණය.&lt;/ref&gt;

2010 දෙසැම්බර් 3 දින Google සමාගම Widevine අත්පත් කරගැනීමට එකඟ වූ බව නිවේදනය කළේය. එම නිවේදනයේදී, අන්තර්ජාලය හරහා වීඩියෝ බෙදාහැරීම, අන්තර්ගත ආරක්ෂාව සහ විවිධ උපාංගවල වීඩියෝ නැරඹීම සඳහා Widevine තාක්ෂණය භාවිත කිරීම අවධාරණය කෙරිණි.&lt;ref name=&quot;acquisition&quot;&gt;Google. [https://googleblog.blogspot.com/2010/12/on-demand-is-in-demand-weve-agreed-to.html “On demand is in demand: we’ve agreed to acquire Widevine”]. Official Google Blog. 2010 දෙසැම්බර් 3.&lt;/ref&gt;

පැරණි Widevine Classic පද්ධතියට පසුව, Common Encryption සහ MPEG-DASH වැනි ප්‍රමිතීන් සමඟ ක්‍රියා කරන Widevine Modular පද්ධතිය හඳුන්වා දෙන ලදී.&lt;ref name=&quot;research&quot;&gt;Gwendal Patat, Mohamed Sabt සහ Pierre-Alain Fouque. [https://arxiv.org/abs/2204.09298 “Exploring Widevine for Fun and Profit”]. 2022. arXiv:2204.09298.&lt;/ref&gt;

== ක්‍රියාකාරීත්වය ==

Widevine පද්ධතියේදී සංකේතනය කළ මාධ්‍ය අන්තර්ගතය බෙදාහැරීම සහ එය විකේතනය කිරීමට අවශ්‍ය බලපත්‍ර ලබාදීම වෙන වෙනම සිදු වේ. පරිශීලක උපාංගයේ ඇති අන්තර්ගත විකේතන මොඩියුලය (Content Decryption Module; CDM), බලපත්‍ර ඉල්ලීම් සහ අන්තර්ගත විකේතනය වැනි කාර්යයන් සිදු කරයි.&lt;ref name=&quot;research&quot; /&gt;

Google හි Cloud License Service භාවිත කරන විට, උපාංගයෙන් යැවෙන බලපත්‍ර ඉල්ලීම පළමුව සේවා සපයන්නා පවත්වාගෙන යන අතරමැදි සේවාදායකයක් වෙත යොමු කෙරේ. එය ඉල්ලීම පරීක්ෂා කර අදාළ සේවා කොන්දේසි එක් කිරීමෙන් පසුව Widevine බලපත්‍ර සේවාව වෙත යවයි. නිකුත් කරන බලපත්‍රය ඉල්ලීම කළ උපාංගයට විශේෂිත වේ.&lt;ref name=&quot;overview&quot; /&gt;

උපාංග ඒකාබද්ධ කිරීමේදී භාවිත වන ප්‍රධාන සංරචක අතර provisioning ක්‍රියාවලිය, keybox සහ OEMCrypto අඩංගු වේ. දෘඩාංග මත පදනම් වූ විශ්වාසයේ මූලයක් (root of trust) පිහිටුවීමටත්, අන්තර්ගතය ආරක්ෂිතව විකේතනය කර ප්‍රදර්ශනය කිරීමටත් කර්මාන්තශාලාවේදී සකස් කරන keybox සංරචක භාවිත කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;solution&quot;&gt;Google. [https://www.widevine.com/solutions/widevine-drm “Widevine DRM”]. ප්‍රවේශය: 2026 ඔක්තෝබර් 23.&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රමිතීන් සහ මෙවලම් ===

Widevine, වෙබ් බ්‍රවුසරවල ආරක්ෂිත මාධ්‍ය ධාවනය සඳහා භාවිත වන Encrypted Media Extensions (EME) සහ Common Encryption ප්‍රමිතීන් සමඟ ක්‍රියා කරයි. Common Encryption මඟින් සංකේතනය කළ මාධ්‍ය ගොනු සඳහා පොදු ආකෘතියක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;overview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;solution&quot; /&gt;

Google හි විවෘත මූලාශ්‍ර Shaka Packager මෙවලම මාධ්‍ය ඇසුරුම් කිරීම සහ සංකේතනය කිරීම සඳහා භාවිත කළ හැකිය. Shaka Player යනු වෙබ් බ්‍රවුසරවල සංකේතනය කළ මාධ්‍ය ධාවනය සඳහා භාවිත කළ හැකි JavaScript පුස්තකාලයකි.&lt;ref name=&quot;overview&quot; /&gt;

== ආරක්ෂණ මට්ටම් ==

Widevine ආරක්ෂණ මට්ටම් වෙන් කෙරෙන්නේ සංකේතන ක්‍රියාකාරකම් සහ වීඩියෝ සැකසීම සිදු කරන පරිසරය අනුවය. විශ්වාසනීය ක්‍රියාත්මක පරිසරයක් (Trusted Execution Environment; TEE) යනු සංවේදී ක්‍රියාකාරකම් සාමාන්‍ය මෘදුකාංග පරිසරයෙන් වෙන් කර ක්‍රියාත්මක කිරීමට භාවිත වන ආරක්ෂිත පරිසරයකි.&lt;ref name=&quot;levels&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Widevine ආරක්ෂණ මට්ටම්
! මට්ටම
! විකේතනය
! වීඩියෝ සැකසීම
|-
| '''L1'''
| විශ්වාසනීය ක්‍රියාත්මක පරිසරයක් හෝ ආරක්ෂිත දෘඩාංග තුළ සිදු වේ.
| ආරක්ෂිත පරිසරය තුළ සිදු වේ.
|-
| '''L2'''
| විශ්වාසනීය ක්‍රියාත්මක පරිසරය තුළ සිදු වේ.
| ආරක්ෂිත පරිසරයෙන් පිටත සිදු වේ.
|-
| '''L3'''
| ආරක්ෂිත දෘඩාංග මත රඳා නොපවතින මෘදුකාංග ක්‍රියාකාරකම් මඟින් සිදු වේ.
| මෘදුකාංග මඟින් සිදු වේ.
|}
මෙම වර්ගීකරණය විකේතනය සහ සැකසීම සඳහා සැපයෙන ආරක්ෂාව විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;levels&quot; /&gt;

ඉහළ විභේදන වීඩියෝ සඳහා සේවා සපයන්නන්ට වැඩි ආරක්ෂණ අවශ්‍යතා නියම කළ හැකිය. ඒ අනුව ලබාගත හැකි වීඩියෝ ගුණාත්මකභාවය උපාංගය, බ්‍රවුසරය සහ සේවාවේ ප්‍රතිපත්ති අනුව වෙනස් විය හැකිය. L1 සහාය තිබීම පමණක් සියලු සේවාවල ඉහළම විභේදනය ලබාගැනීමේ සහතිකයක් නොවේ.&lt;ref name=&quot;levels&quot; /&gt;

== වේදිකා සහාය ==

Google හි ලේඛන අනුව Android, ChromeOS, Chrome, Firefox, Microsoft Edge සහ Opera ඇතුළු වේදිකා හා බ්‍රවුසර Widevine සඳහා සහාය දක්වයි. Chromecast සහ ඇතැම් රූපවාහිනී හා මාධ්‍ය ධාවන උපාංග ද එය භාවිත කරයි. සහාය ලබාදෙන ආකාරය උපාංගය හා මෘදුකාංග ක්‍රියාත්මක කිරීම අනුව වෙනස් වේ.&lt;ref name=&quot;overview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;solution&quot; /&gt;

Firefox හි Widevine CDM මොඩියුලය වෙනම සීමාකළ ක්‍රියාත්මක පරිසරයක් වන sandbox එකක් තුළ ධාවනය වේ. පරිශීලකයාට එය අක්‍රිය කළ හැකි නමුත්, එවිට Widevine අවශ්‍ය වන ඇතැම් සේවාවල ආරක්ෂිත අන්තර්ගතය ධාවනය නොවිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;Mozilla. [https://support.mozilla.org/en-US/kb/enable-drm “Watch DRM content on Firefox”]. Mozilla Support. ප්‍රවේශය: 2026 ඔක්තෝබර් 23.&lt;/ref&gt;

32-bit Linux සඳහා Widevine සහාය 2021 මැයි 31 දින අවසන් විය. Mozilla ලේඛන අනුව Linux සඳහා සහාය 64-bit පද්ධතිවලට සීමා වේ.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot; /&gt;

== ආරක්ෂාව සහ පෞද්ගලිකත්වය ==

Widevine හි ආරක්ෂාව පිළිබඳ පර්යේෂණවලදී එහි මෘදුකාංග සහ දෘඩාංග ක්‍රියාත්මක කිරීම් විමර්ශනය කර ඇත. 2022 දී ඉදිරිපත් කළ ''Exploring Widevine for Fun and Profit'' පර්යේෂණයේදී Gwendal Patat, Mohamed Sabt සහ Pierre-Alain Fouque, Android මත Widevine සංරචක සහ සංකේතන යතුරු ව්‍යුහය විශ්ලේෂණය කළහ. ඔවුහු අධ්‍යයනය කළ L3 ක්‍රියාත්මක කිරීමේ විශ්වාසයේ මූලයට අදාළ රහස් දත්ත ප්‍රතිසාධනය කළ හැකි බව වාර්තා කළහ. සොයාගැනීම් අදාළ ආයතන වෙත දැනුම් දුන් බව ද පර්යේෂකයෝ සඳහන් කළහ.&lt;ref name=&quot;research&quot; /&gt;

2023 දී එම පර්යේෂකයන් විසින් පළ කළ වෙනත් අධ්‍යයනයක්, බ්‍රවුසරවල Widevine සහ EME ක්‍රියාත්මක කිරීම්වල පෞද්ගලිකත්ව බලපෑම් විමර්ශනය කළේය. ඔවුන් පරීක්ෂා කළ ඇතැම් ක්‍රියාත්මක කිරීම්වල උපාංග හඳුනාගැනීමේ තොරතුරු හුවමාරු වීම, පරිශීලකයන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් හඹායෑමේ අවදානමක් ඇති කළ හැකි බව එහි වාර්තා විය.&lt;ref name=&quot;privacy&quot;&gt;Gwendal Patat, Mohamed Sabt සහ Pierre-Alain Fouque. [https://petsymposium.org/2023/files/papers/issue4/popets-2023-0112.pdf “Your DRM Can Watch You Too: Exploring the Privacy Implications of Browsers (mis)Implementations of Widevine EME”]. Proceedings on Privacy Enhancing Technologies. 2023.&lt;/ref&gt;

== ආශ්‍රිත ==

&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.widevine.com/ Widevine නිල වෙබ් අඩවිය]
* [https://developers.google.com/widevine/drm/overview Google හි Widevine සංවර්ධක ලේඛන]</text>
      <sha1>28r1wwqq7akjb3n1iovs9rz4v650taa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:Widevine</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197495</id>
    <revision>
      <id>802289</id>
      <timestamp>2026-10-23T17:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sachith Dilshan Kaluwitharana</username>
        <id>41675</id>
      </contributor>
      <comment>ලිපියේ පරිවර්තන මූලාශ්‍රය, සංක්ෂිප්ත කළ කොටස්, පාරිභාෂික පද සහ තවදුරටත් තහවුරු කළ යුතු කරුණු පිළිබඳ සටහනක් එක් කරන ලදී.</comment>
      <origin>802289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3804" sha1="sbjmpxkjxh2cw737jsgptcixshurh3y" xml:space="preserve">== ලිපියේ මූලාශ්‍රය සහ විෂය පථය ==

මෙම ලිපිය [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Widevine&amp;oldid=1367642685 ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ Widevine ලිපියේ 2026 අගෝස්තු 4 සංස්කරණය] ඇසුරින් සිංහලට අනුවර්තනය කර ඇත. මෙය වචනානුසාරී සම්පූර්ණ පරිවර්තනයක් නොවේ. ඉතිහාසයේ ආයෝජන හා ව්‍යාපාරික ගිවිසුම් විස්තර, පැරණි උපාංගවල ක්‍රියාත්මක කිරීම් සහ අභ්‍යන්තර දත්ත ව්‍යුහ පිළිබඳ විස්තර සංක්ෂිප්ත කර ඇත.

තාක්ෂණික කරුණු සඳහා Google සහ Mozilla ලේඛන, Bitmovin සංවර්ධක ලේඛන සහ Widevine පිළිබඳ පර්යේෂණ භාවිත කර ඇත. මුල් සමාගමේ ඉතිහාසය පිළිබඳ ඡේදයට දැනට ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාව යොදා ඇති බැවින්, එය සෘජුව තහවුරු කරන ස්වාධීන මූලාශ්‍රයකින් ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම අවශ්‍යය.

== නාමය සහ පාරිභාෂික පද ==

නිෂ්පාදනයේ නිල නාමය වන “Widevine” ලිපි නාමය ලෙස තබා ඇත. “Digital rights management” සඳහා “ඩිජිටල් හිමිකම් කළමනාකරණය” ද, “Trusted Execution Environment” සඳහා “විශ්වාසනීය ක්‍රියාත්මක පරිසරය” ද යොදා ඇත. CDM, TEE සහ DRM යන කෙටි යෙදුම් මුල් සඳහනේදී පැහැදිලි කර ඇත.

L1, L2 සහ L3 මට්ටම් නිශ්චිත වීඩියෝ විභේදන සමඟ සමාන කර නොමැත. ආරක්ෂණ මට්ටම සහ සේවා සපයන්නා විසින් අවසර දෙන වීඩියෝ ගුණාත්මකභාවය අතර වෙනස රඳවා ඇත.

== රූපය සහ ඉදිරි සංවර්ධනය ==

Wikimedia Commons හි ඇති “Widevine logo.svg” ගොනුව යොදා ඇත. එහි විස්තර පිටුවේ ලාංඡනය PD-textlogo යටතේ පොදු වසමේ කෘතියක් ලෙස දක්වා ඇත.

ආරක්ෂක පර්යේෂණවල ප්‍රතිඵල ඒවා අධ්‍යයනය කළ ක්‍රියාත්මක කිරීම්වලට අදාළව ඉදිරිපත් කර ඇත. ඒවා සියලු වර්තමාන උපාංගවල පවතින දුර්වලතා ලෙස සාමාන්‍යකරණය නොකළ යුතුය.

විශ්වාසනීය මූලාශ්‍ර සහිත නිවැරදි කිරීම්, සිංහල පාරිභාෂික පද වැඩිදියුණු කිරීම් සහ ඉතිහාස කොටස පුළුල් කිරීම සඳහා යෝජනා සාදරයෙන් පිළිගනිමි. [[User:Sachith Dilshan Kaluwitharana|Sachith Dilshan Kaluwitharana]] ([[User talk:Sachith Dilshan Kaluwitharana|talk]]) 17:32, 23 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>sbjmpxkjxh2cw737jsgptcixshurh3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>802344</id>
      <parentid>802289</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T05:59:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}</comment>
      <origin>802344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3901" sha1="e0ekgo51e2lb8x4lkwyrsgoeunhlc83" xml:space="preserve">{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}

==ලිපිය පිළිබඳව==
=== ලිපියේ මූලාශ්‍රය සහ විෂය පථය ===

මෙම ලිපිය [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Widevine&amp;oldid=1367642685 ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ Widevine ලිපියේ 2026 අගෝස්තු 4 සංස්කරණය] ඇසුරින් සිංහලට අනුවර්තනය කර ඇත. මෙය වචනානුසාරී සම්පූර්ණ පරිවර්තනයක් නොවේ. ඉතිහාසයේ ආයෝජන හා ව්‍යාපාරික ගිවිසුම් විස්තර, පැරණි උපාංගවල ක්‍රියාත්මක කිරීම් සහ අභ්‍යන්තර දත්ත ව්‍යුහ පිළිබඳ විස්තර සංක්ෂිප්ත කර ඇත.

තාක්ෂණික කරුණු සඳහා Google සහ Mozilla ලේඛන, Bitmovin සංවර්ධක ලේඛන සහ Widevine පිළිබඳ පර්යේෂණ භාවිත කර ඇත. මුල් සමාගමේ ඉතිහාසය පිළිබඳ ඡේදයට දැනට ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාව යොදා ඇති බැවින්, එය සෘජුව තහවුරු කරන ස්වාධීන මූලාශ්‍රයකින් ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම අවශ්‍යය.

=== නාමය සහ පාරිභාෂික පද ===

නිෂ්පාදනයේ නිල නාමය වන “Widevine” ලිපි නාමය ලෙස තබා ඇත. “Digital rights management” සඳහා “ඩිජිටල් හිමිකම් කළමනාකරණය” ද, “Trusted Execution Environment” සඳහා “විශ්වාසනීය ක්‍රියාත්මක පරිසරය” ද යොදා ඇත. CDM, TEE සහ DRM යන කෙටි යෙදුම් මුල් සඳහනේදී පැහැදිලි කර ඇත.

L1, L2 සහ L3 මට්ටම් නිශ්චිත වීඩියෝ විභේදන සමඟ සමාන කර නොමැත. ආරක්ෂණ මට්ටම සහ සේවා සපයන්නා විසින් අවසර දෙන වීඩියෝ ගුණාත්මකභාවය අතර වෙනස රඳවා ඇත.

=== රූපය සහ ඉදිරි සංවර්ධනය ===

Wikimedia Commons හි ඇති “Widevine logo.svg” ගොනුව යොදා ඇත. එහි විස්තර පිටුවේ ලාංඡනය PD-textlogo යටතේ පොදු වසමේ කෘතියක් ලෙස දක්වා ඇත.

ආරක්ෂක පර්යේෂණවල ප්‍රතිඵල ඒවා අධ්‍යයනය කළ ක්‍රියාත්මක කිරීම්වලට අදාළව ඉදිරිපත් කර ඇත. ඒවා සියලු වර්තමාන උපාංගවල පවතින දුර්වලතා ලෙස සාමාන්‍යකරණය නොකළ යුතුය.

විශ්වාසනීය මූලාශ්‍ර සහිත නිවැරදි කිරීම්, සිංහල පාරිභාෂික පද වැඩිදියුණු කිරීම් සහ ඉතිහාස කොටස පුළුල් කිරීම සඳහා යෝජනා සාදරයෙන් පිළිගනිමි. [[User:Sachith Dilshan Kaluwitharana|Sachith Dilshan Kaluwitharana]] ([[User talk:Sachith Dilshan Kaluwitharana|talk]]) 17:32, 23 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>e0ekgo51e2lb8x4lkwyrsgoeunhlc83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kotlin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197496</id>
    <revision>
      <id>802290</id>
      <timestamp>2026-10-23T17:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sachith Dilshan Kaluwitharana</username>
        <id>41675</id>
      </contributor>
      <comment>https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kotlin&amp;oldid=1379774142 ඇසුරින් සිංහලට අනුවර්තනය කළ ලිපිය තැනීම; නිල මූලාශ්‍ර, කේත උදාහරණ සහ Commons රූප එක් කිරීම.</comment>
      <origin>802290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25899" sha1="i30h6u3qoiqtj3fsynml1nyer6hecnw" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Kotlin icon (2021-present).svg|thumb|180px|Kotlin ක්‍රමලේඛන භාෂාවේ ලාංඡනය.]]

'''Kotlin''' ('''කොට්ලින්''') යනු JetBrains විසින් සංවර්ධනය කරන ලද, විවිධ පරිගණක වේදිකා සඳහා භාවිත කළ හැකි පොදු කාර්ය ක්‍රමලේඛන භාෂාවකි. එය ස්ථිතික වර්ග පරීක්ෂාව (static typing) සහ දත්ත වර්ග අනුමානය (type inference) සඳහා සහාය දක්වයි. [[වස්තු නැඹුරු ක්‍රමලේඛනය|වස්තු නැඹුරු]] සහ ශ්‍රිතාත්මක ක්‍රමලේඛන රටා දෙකම භාවිත කළ හැකි මෙම භාෂාව Apache License 2.0 යටතේ විවෘත මූලාශ්‍ර ව්‍යාපෘතියක් ලෙස පවත්වාගෙන යනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;faq&quot;&gt;JetBrains. [https://kotlinlang.org/docs/faq.html “FAQ”]. ''Kotlin Documentation''.&lt;/ref&gt;

Kotlin නිර්මාණයේ ප්‍රධාන අරමුණක් වන්නේ [[ජාවා (ක්‍රමලේඛන භාෂාව)|ජාවා]] කේත සමඟ අන්තර්ක්‍රියා කිරීමයි. එහි JVM සඳහා වූ ක්‍රියාත්මක කිරීම මගින් පවතින ජාවා පුස්තකාල භාවිත කළ හැකිය. Kotlin මගින් Android යෙදුම්, සේවාදායක යෙදුම් සහ බහු වේදිකා මෘදුකාංග සංවර්ධනය කළ හැකි අතර, JavaScript, WebAssembly සහ දේශීය යන්ත්‍ර කේත සඳහාද සම්පාදන ඉලක්ක සපයයි.&lt;ref name=&quot;faq&quot; /&gt;

== ඉතිහාසය ==

=== ආරම්භය සහ සංවර්ධනය ===

JetBrains සමාගම 2010 දී Kotlin ව්‍යාපෘතිය ආරම්භ කළේය.&lt;ref name=&quot;faq&quot; /&gt; 2011 ජූලි මාසයේදී JVM Language Summit සමුළුවේදී එය ප්‍රසිද්ධියේ හඳුන්වා දෙන ලදී. එම අවස්ථාවේදී සංවර්ධකයන් එය වසරකට ආසන්න කාලයක් සංවර්ධනය කරමින් සිටි JVM සඳහා වූ නව ස්ථිතික වර්ග පරීක්ෂාව සහිත භාෂාවක් ලෙස විස්තර කළහ.&lt;ref name=&quot;introduction&quot;&gt;Dmitry Jemerov. [https://blog.jetbrains.com/kotlin/2011/07/hello-world-2/ “Hello World”]. ''The JetBrains Blog''. 2011 ජූලි.&lt;/ref&gt;

Kotlin 1.0 අනුවාදය 2016 පෙබරවාරි මාසයේදී නිකුත් විය. එය භාෂාවේ පළමු නිල ස්ථාවර නිකුතුව විය. ජාවා සමඟ අන්තර්ක්‍රියාකාරීත්වය, කේතයේ පැහැදිලි බව, ආරක්ෂිත භාෂා ලක්ෂණ සහ සංවර්ධන මෙවලම් සමඟ ඒකාබද්ධතාව එහි සැලසුම් අරමුණු අතර විය.&lt;ref name=&quot;release1&quot;&gt;Andrey Breslav. [https://blog.jetbrains.com/kotlin/2016/02/kotlin-1-0-released-pragmatic-language-for-jvm-and-android/ “Kotlin 1.0 Released: Pragmatic Language for the JVM and Android”]. ''The JetBrains Blog''. 2016 පෙබරවාරි.&lt;/ref&gt;

2019 Google I/O සමුළුවේදී Google විසින් Android සංවර්ධනය සඳහා Kotlin වෙත ප්‍රමුඛතාව දෙන ප්‍රවේශයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;android&quot;&gt;Google. [https://developer.android.com/kotlin/first “Android’s Kotlin-first approach”]. ''Android Developers''.&lt;/ref&gt;

2023 නොවැම්බර් මාසයේදී Kotlin Multiplatform හි මූලික තාක්ෂණය ස්ථාවර තත්ත්වයට පත් වූ බව JetBrains නිවේදනය කළේය.&lt;ref name=&quot;kmpstable&quot;&gt;Ekaterina Petrova. [https://blog.jetbrains.com/kotlin/2023/11/kotlin-multiplatform-stable/ “Kotlin Multiplatform Is Stable and Production-Ready”]. ''The JetBrains Blog''. 2023 නොවැම්බර්.&lt;/ref&gt; 2024 මැයි මාසයේ Kotlin 2.0 නිකුතුව සමඟ K2 සම්පාදකය හඳුන්වා දෙන ලදී. එම සම්පාදකයේ සැලසුම විවිධ ඉලක්ක වේදිකා අතර වැඩි පොදු සැකසුම් තර්කයක් භාවිත කිරීම සඳහා සකස් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;release2&quot;&gt;Egor Tolstoy. [https://blog.jetbrains.com/kotlin/2024/05/celebrating-kotlin-2-0-fast-smart-and-multiplatform/ “Celebrating Kotlin 2.0: Fast, Smart, and Multiplatform”]. ''The JetBrains Blog''. 2024 මැයි.&lt;/ref&gt;

== භාෂා සැලසුම ==

Kotlin හි වස්තු නැඹුරු සහ ශ්‍රිතාත්මක ලක්ෂණ එකම වැඩසටහනක භාවිත කළ හැකිය. ශ්‍රිත වෙනත් ශ්‍රිතවලට ලබා දීම, ශ්‍රිතයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස තවත් ශ්‍රිතයක් ලබා දීම සහ ලැම්ඩා ප්‍රකාශන භාවිත කිරීම ඒ අතර වේ.&lt;ref name=&quot;lambdas&quot;&gt;JetBrains. [https://kotlinlang.org/docs/lambdas.html “Higher-order functions and lambdas”]. ''Kotlin Documentation''.&lt;/ref&gt;

ස්ථිතික වර්ග පරීක්ෂාව යටතේ දත්ත වර්ගවල ගැළපීම සම්පාදන අවස්ථාවේ පරීක්ෂා කෙරේ. එහෙත් සෑම විචල්‍යයකම වර්ගය ක්‍රමලේඛකයා විසින් පැහැදිලිව ලිවීම අවශ්‍ය නොවේ. මුල් අගය මත සම්පාදකයට වර්ගය හඳුනාගත හැකි අවස්ථාවලදී එය ස්වයංක්‍රීයව අනුමාන කරයි.&lt;ref name=&quot;syntax&quot;&gt;JetBrains. [https://kotlinlang.org/docs/basic-syntax.html “Basic syntax overview”]. ''Kotlin Documentation''.&lt;/ref&gt;

=== ජාවා සමඟ අන්තර්ක්‍රියාකාරීත්වය ===

Kotlin සහ ජාවා කේත එකම ව්‍යාපෘතියක භාවිත කළ හැකිය. Kotlin කේතයෙන් ජාවා කේත කැඳවීමටත්, ජාවා කේතයෙන් Kotlin කේත කැඳවීමටත් පහසුකම් ඇත. මේ නිසා පවතින ජාවා ව්‍යාපෘතියක් සම්පූර්ණයෙන් නැවත ලිවීමකින් තොරව එයට Kotlin කොටස් එක් කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;faq&quot; /&gt;

=== පන්ති සහ ශ්‍රිත ===

පන්තියක් ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා &lt;code&gt;class&lt;/code&gt; යන මූලපදය භාවිත කෙරේ. පන්තියකට දත්ත නිරූපණය කරන ගුණාංග සහ හැසිරීම් නිරූපණය කරන ශ්‍රිත ඇතුළත් කළ හැකිය. Kotlin හි ප්‍රාථමික සහ ද්විතීයික constructors සඳහා පහසුකම් ඇත.&lt;ref name=&quot;classes&quot;&gt;JetBrains. [https://kotlinlang.org/docs/classes.html “Classes”]. ''Kotlin Documentation''.&lt;/ref&gt;

ශ්‍රිතයක් ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා &lt;code&gt;fun&lt;/code&gt; යොදා ගනී. ශ්‍රිත පන්තියක සාමාජිකයන් ලෙස හෝ පන්තියකින් පිටත ගොනුවක ඉහළ මට්ටමේ ප්‍රකාශන ලෙස හෝ නිර්වචනය කළ හැකිය. පරාමිති සඳහා පෙරනිමි අගයන්, නම් කළ arguments සහ විචල්‍ය සංඛ්‍යාවක් වූ arguments සඳහාද සහාය ඇත.&lt;ref name=&quot;functions&quot;&gt;JetBrains. [https://kotlinlang.org/docs/functions.html “Functions”]. ''Kotlin Documentation''.&lt;/ref&gt;

== වාක්‍ය රීතිය ==

=== වැඩසටහනක පිවිසුම් ස්ථානය ===

Kotlin වැඩසටහනක පිවිසුම් ශ්‍රිතය ලෙස &lt;code&gt;main&lt;/code&gt; භාවිත කළ හැකිය. පහත උදාහරණය පණිවිඩයක් සම්මත ප්‍රතිදානයට ලියයි.&lt;ref name=&quot;syntax&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;kotlin&quot;&gt;
fun main() {
    println(&quot;ආයුබෝවන්!&quot;)
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

විධාන පේළියෙන් ලබා දෙන arguments අවශ්‍ය නම් &lt;code&gt;main&lt;/code&gt; ශ්‍රිතයට &lt;code&gt;Array&amp;lt;String&amp;gt;&lt;/code&gt; පරාමිතියක් භාවිත කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;syntax&quot; /&gt;

=== විචල්‍ය සහ දත්ත වර්ග ===

&lt;code&gt;val&lt;/code&gt; මගින් ප්‍රකාශ කළ දේශීය විචල්‍යයකට ආරම්භක අගය ලබා දීමෙන් පසු වෙනත් අගයක් නැවත පැවරිය නොහැකිය. &lt;code&gt;var&lt;/code&gt; මගින් ප්‍රකාශ කළ විචල්‍යයක අගය නැවත පැවරිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;syntax&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;kotlin&quot;&gt;
val language: String = &quot;Kotlin&quot;
var count = 2
count = 5
&lt;/syntaxhighlight&gt;

මෙහි &lt;code&gt;language&lt;/code&gt; හි වර්ගය පැහැදිලිව දක්වා ඇති අතර &lt;code&gt;count&lt;/code&gt; හි වර්ගය &lt;code&gt;Int&lt;/code&gt; ලෙස අනුමාන කෙරේ. වර්ගය පැහැදිලිව දක්වන විට එය විචල්‍ය නාමයට පසුව &lt;code&gt;:&lt;/code&gt; ලකුණෙන් වෙන් කර ලියයි.&lt;ref name=&quot;syntax&quot; /&gt;

=== ශ්‍රිත නිර්වචනය ===

පරාමිති සහ ප්‍රතිඵල වර්ගය සහිත ශ්‍රිතයක් පහත ආකාරයෙන් ලිවිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;functions&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;kotlin&quot;&gt;
fun rectangleArea(width: Int, height: Int): Int {
    return width * height
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

තනි ප්‍රකාශනයකින් නිරූපණය කළ හැකි ශ්‍රිතයක ශරීරය &lt;code&gt;=&lt;/code&gt; ලකුණෙන් පසුව ලිවිය හැකිය. එවැනි අවස්ථාවක ප්‍රතිඵල වර්ගය අනුමාන කිරීමටද හැකිය.&lt;ref name=&quot;functions&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;kotlin&quot;&gt;
fun rectangleArea(width: Int, height: Int) = width * height
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== දෘශ්‍යතා පාලනය ===

ප්‍රකාශනයක් භාවිත කළ හැකි සීමාව පාලනය කිරීම සඳහා Kotlin හි &lt;code&gt;public&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;internal&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;protected&lt;/code&gt; සහ &lt;code&gt;private&lt;/code&gt; යන මූලපද ඇත. වෙනත් දෘශ්‍යතා පාලකයක් නොදක්වන විට සාමාන්‍ය පෙරනිමිය &lt;code&gt;public&lt;/code&gt; වේ.&lt;ref name=&quot;visibility&quot;&gt;JetBrains. [https://kotlinlang.org/docs/visibility-modifiers.html “Visibility modifiers”]. ''Kotlin Documentation''.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! මූලපදය
! පන්තියක සාමාජිකයකු සඳහා අර්ථය
! ගොනුවක ඉහළ මට්ටමේ ප්‍රකාශනයක් සඳහා අර්ථය
|-
| &lt;code&gt;public&lt;/code&gt;
| අදාළ පන්තියට ප්‍රවේශ විය හැකි කේතයට සාමාජිකයාද දැකිය හැකිය.
| වෙනත් ස්ථානවලින් ප්‍රවේශ විය හැකිය.
|-
| &lt;code&gt;internal&lt;/code&gt;
| අදාළ මොඩියුලය තුළ පන්තියට ප්‍රවේශ විය හැකි කේතයට දැකිය හැකිය.
| එකම මොඩියුලය තුළ දැකිය හැකිය.
|-
| &lt;code&gt;protected&lt;/code&gt;
| පන්තිය තුළ සහ එහි උපපන්ති තුළ දැකිය හැකිය.
| භාවිත කළ නොහැකිය.
|-
| &lt;code&gt;private&lt;/code&gt;
| අදාළ පන්තිය තුළ පමණක් දැකිය හැකිය.
| ප්‍රකාශනය අඩංගු ගොනුව තුළ පමණක් දැකිය හැකිය.
|}

මෙහි මොඩියුලයක් යනු එකට සම්පාදනය කරන Kotlin ගොනු සමූහයකි.&lt;ref name=&quot;visibility&quot; /&gt;

=== Null ආරක්ෂාව ===

Kotlin හි වර්ග පද්ධතිය &lt;code&gt;null&lt;/code&gt; අගයක් දැරිය හැකි සහ දැරිය නොහැකි වර්ග වෙන් කරයි. උදාහරණයක් ලෙස &lt;code&gt;String&lt;/code&gt; වර්ගයේ විචල්‍යයකට &lt;code&gt;null&lt;/code&gt; පැවරිය නොහැකි නමුත් &lt;code&gt;String?&lt;/code&gt; වර්ගයේ විචල්‍යයකට එය පැවරිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;null&quot;&gt;JetBrains. [https://kotlinlang.org/docs/null-safety.html “Null safety”]. ''Kotlin Documentation''.&lt;/ref&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;kotlin&quot;&gt;
fun nameLength(name: String?): Int {
    return name?.length ?: 0
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

මෙහි &lt;code&gt;?.&lt;/code&gt; යන ආරක්ෂිත කැඳවුම් ක්‍රියාකාරකය, &lt;code&gt;name&lt;/code&gt; අගය &lt;code&gt;null&lt;/code&gt; නොවන විට පමණක් එහි &lt;code&gt;length&lt;/code&gt; ගුණාංගයට ප්‍රවේශ වේ. අගය &lt;code&gt;null&lt;/code&gt; නම් එම ප්‍රකාශනයේ ප්‍රතිඵලයද &lt;code&gt;null&lt;/code&gt; වේ. &lt;code&gt;?:&lt;/code&gt; හෙවත් Elvis ක්‍රියාකාරකය මගින් එවැනි අවස්ථාවක භාවිත කළ යුතු විකල්ප අගයක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;null&quot; /&gt;

මෙම පහසුකම් &lt;code&gt;NullPointerException&lt;/code&gt; වැනි දෝෂ අඩු කිරීමට උපකාරී වුවද, එවැනි දෝෂ සම්පූර්ණයෙන්ම වැළැක්වීමේ සහතිකයක් නොවේ. &lt;code&gt;!!&lt;/code&gt; ක්‍රියාකාරකය වැරදි ලෙස භාවිත කිරීම, ආරම්භක සැකසුම්වල අසංගතතා සහ ජාවා කේත සමඟ අන්තර්ක්‍රියා කිරීම වැනි තත්ත්ව යටතේ ඒවා ඇති විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;null&quot; /&gt;

=== ලැම්ඩා සහ උසස් පෙළ ශ්‍රිත ===

Kotlin හි ශ්‍රිත විචල්‍යවල ගබඩා කළ හැකි අතර, වෙනත් ශ්‍රිතවලට arguments ලෙස ලබා දීමට හෝ ඒවායේ ප්‍රතිඵල ලෙස ලබා ගැනීමට හැකිය. ශ්‍රිතයක් පරාමිතියක් ලෙස ලබා ගන්නා හෝ ශ්‍රිතයක් ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ලබා දෙන ශ්‍රිතයක් උසස් පෙළ ශ්‍රිතයක් (higher-order function) ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref name=&quot;lambdas&quot; /&gt;

ලැම්ඩා ප්‍රකාශනයක් &lt;code&gt;{ }&lt;/code&gt; තුළ ලියන අතර, පරාමිති සහ ශ්‍රිත ශරීරය &lt;code&gt;-&amp;gt;&lt;/code&gt; මගින් වෙන් කෙරේ.&lt;ref name=&quot;lambdas&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;kotlin&quot;&gt;
fun main() {
    val triple: (Int) -&gt; Int = { number -&gt; number * 3 }
    println(triple(4))
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

මෙම උදාහරණයේ &lt;code&gt;triple&lt;/code&gt; විචල්‍යය &lt;code&gt;Int&lt;/code&gt; අගයක් ලබාගෙන තවත් &lt;code&gt;Int&lt;/code&gt; අගයක් ලබා දෙන ශ්‍රිතයක් දරයි.

=== Coroutines ===

Kotlin හි coroutines මගින් අසමමුහුර්ත කාර්යයන් අනුක්‍රමික කේතයට සමාන ආකාරයකින් ලිවීමට පහසුකම් සපයයි. අත්හිටුවිය හැකි ශ්‍රිත භාවිතයෙන් ක්‍රියාත්මක වීම තාවකාලිකව නවතා පසුව නැවත ආරම්භ කළ හැකිය. Coroutine එකක් අත්හිටුවීම සඳහා එය ක්‍රියාත්මක කරන thread එක අවහිර කිරීම අවශ්‍ය නොවේ.&lt;ref name=&quot;coroutines&quot;&gt;JetBrains. [https://kotlinlang.org/docs/coroutines-overview.html “Coroutines”]. ''Kotlin Documentation''.&lt;/ref&gt;

Coroutines ආරම්භ කිරීම, සමගාමී කාර්යයන් පාලනය කිරීම සහ අසමමුහුර්ත දත්ත ප්‍රවාහ සමඟ කටයුතු කිරීම සඳහා අවශ්‍ය බොහෝ පහසුකම් &lt;code&gt;kotlinx.coroutines&lt;/code&gt; පුස්තකාලයෙන් සපයනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;coroutines&quot; /&gt;

== ඉලක්ක වේදිකා ==

=== Kotlin/JVM ===

Kotlin/JVM මගින් ජාවා අතථ්‍ය යන්ත්‍රය සඳහා කේත සම්පාදනය කරයි. මෙම ක්‍රියාත්මක කිරීම ජාවා පුස්තකාල සහ JVM මත පදනම් වූ මෘදුකාංග පද්ධති සමඟ භාවිත කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;faq&quot; /&gt;

=== Kotlin/JS ===

Kotlin/JS මගින් Kotlin කේතය, අදාළ සම්මත පුස්තකාල කොටස් සහ ගැළපෙන පරායත්තතා JavaScript බවට පරිවර්තනය කරයි. එමගින් JavaScript ක්‍රියාත්මක කළ හැකි පරිසර සඳහා යෙදුම් සංවර්ධනය කිරීමට හැකිය. වෙබ් අතුරුමුහුණත් තැනීම සහ වෙබ්, ජංගම හා සේවාදායක යෙදුම් අතර පොදු කේත හුවමාරු කිරීම එහි භාවිතයන් අතර වේ.&lt;ref name=&quot;js&quot;&gt;JetBrains. [https://kotlinlang.org/docs/js-overview.html “Kotlin/JavaScript”]. ''Kotlin Documentation''.&lt;/ref&gt;

=== Kotlin/Native ===

Kotlin/Native යනු අතථ්‍ය යන්ත්‍රයක් අවශ්‍ය නොවන දේශීය ද්විමය වැඩසටහන් බවට Kotlin කේතය සම්පාදනය කිරීමේ තාක්ෂණයකි. එය LLVM මත පදනම් වූ සම්පාදක පසුපස කොටසක් සහ Kotlin සම්මත පුස්තකාලයේ දේශීය ක්‍රියාත්මක කිරීමක් අඩංගු කරයි.&lt;ref name=&quot;native&quot;&gt;JetBrains. [https://kotlinlang.org/docs/native-overview.html “Kotlin/Native”]. ''Kotlin Documentation''.&lt;/ref&gt;

Linux, Windows සහ Apple වේදිකා ඇතුළු ඉලක්ක සඳහා Kotlin/Native භාවිත කළ හැකිය. C පුස්තකාල සහ Swift හෝ Objective-C රාමු වැනි පවතින දේශීය මෘදුකාංග සමඟ අන්තර්ක්‍රියා කිරීම සඳහාද එහි පහසුකම් ඇත.&lt;ref name=&quot;native&quot; /&gt;

== Kotlin Multiplatform ==

'''Kotlin Multiplatform''' හෙවත් '''KMP''' මගින් විවිධ වේදිකා සඳහා සංවර්ධනය කරන යෙදුම් අතර Kotlin කේතයේ පොදු කොටස් නැවත භාවිත කිරීමට හැකිය. යෙදුමක එක් කුඩා කොටසක් පමණක් හුවමාරු කිරීම හෝ එහි යෙදුම් තර්කයෙන් විශාල කොටසක් හුවමාරු කිරීම හෝ සිදු කළ හැකිය. අවශ්‍ය තැන්වල වේදිකාවට විශේෂිත කේත භාවිත කිරීමද මෙම ක්‍රමයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;kmpstable&quot; /&gt;

KMP භාවිත කිරීමෙන් සෑම වේදිකාවකටම එකම පරිශීලක අතුරුමුහුණතක් භාවිත කිරීම අනිවාර්ය නොවේ. පොදු යෙදුම් තර්කය Kotlin මගින් හුවමාරු කරමින් එක් එක් වේදිකාවට ගැළපෙන අතුරුමුහුණත් වෙන වෙනම පවත්වා ගත හැකිය. '''Compose Multiplatform''' භාවිතයෙන් අතුරුමුහුණත් කේතයද වේදිකා අතර හුවමාරු කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;googlekmp&quot;&gt;Google. [https://developer.android.com/kotlin/multiplatform “Kotlin Multiplatform”]. ''Android Developers''.&lt;/ref&gt;

Android සහ iOS අතර යෙදුම් තර්කය හුවමාරු කිරීම සඳහා Google විසින් Kotlin Multiplatform වෙත නිල සහාය ලබා දෙයි.&lt;ref name=&quot;googlekmp&quot; /&gt;

== සංවර්ධන මෙවලම් ==

IntelliJ IDEA සහ Android Studio තුළ Kotlin සඳහා ඒකාබද්ධ සංවර්ධන සහාය ඇත.&lt;ref name=&quot;faq&quot; /&gt; Kotlin ව්‍යාපෘති සඳහා Gradle සහ Maven වැනි ගොඩනැගීමේ මෙවලම්ද භාවිත කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;release1&quot; /&gt; Kotlin/JS ඉලක්ක සහිත ව්‍යාපෘති සැකසීම හා කළමනාකරණය සඳහා Kotlin Multiplatform Gradle plugin භාවිත කෙරේ.&lt;ref name=&quot;js&quot; /&gt;

== භාවිතය ==

=== Android යෙදුම් ===

Android යෙදුම් සංවර්ධනය Kotlin හි ප්‍රධාන භාවිත ක්ෂේත්‍රයකි. Google හි Kotlin-first ප්‍රවේශය යටතේ නව Android යෙදුම් සංවර්ධනය ආරම්භ කිරීම සඳහා Kotlin නිර්දේශ කෙරේ.&lt;ref name=&quot;android&quot; /&gt;

=== සේවාදායක සහ වෙබ් යෙදුම් ===

සේවාදායක යෙදුම් සඳහා Kotlin සමඟ Spring සහ Ktor වැනි රාමු භාවිත කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;faq&quot; /&gt; Kotlin/JS මගින් වෙබ් යෙදුම්වල පරිශීලක පාර්ශ්වය සංවර්ධනය කිරීමටත්, පරිශීලක පාර්ශ්වය හා සේවාදායකය අතර දත්ත ආකෘති සහ වලංගුකරණ තර්කය වැනි කේත කොටස් හුවමාරු කිරීමටත් හැකිය.&lt;ref name=&quot;js&quot; /&gt;

=== බහු වේදිකා යෙදුම් ===

Kotlin Multiplatform භාවිතයෙන් ජංගම, ඩෙස්ක්ටොප්, වෙබ් සහ සේවාදායක යෙදුම් අතර පොදු කේත පවත්වා ගත හැකිය. මෙය පවතින ව්‍යාපෘතියකට ක්‍රමයෙන් එක් කළ හැකි අතර, හුවමාරු කරන කේත ප්‍රමාණය ව්‍යාපෘතියේ අවශ්‍යතා අනුව තීරණය කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;kmpstable&quot; /&gt;

== සංකේත රූප ==

&lt;gallery&gt;
ගොනුව:Kodee-mascot-regular.svg|Kotlin නියෝජනය කරන Kodee චරිතයේ සාමාන්‍ය රූපය.
ගොනුව:Kodee-mascot-petite.svg|Kodee චරිතයේ කුඩා ආකෘතිය.
&lt;/gallery&gt;

== මේවාත් බලන්න ==

* [[ජාවා (ක්‍රමලේඛන භාෂාව)]]
* [[වස්තු නැඹුරු ක්‍රමලේඛනය]]

== ආශ්‍රිත ==

&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://kotlinlang.org/ නිල වෙබ් අඩවිය]
* [https://kotlinlang.org/docs/home.html Kotlin නිල ලේඛන]
* [https://github.com/JetBrains/kotlin Kotlin මූලාශ්‍ර කේතය]
* [https://developer.android.com/kotlin Android සඳහා Kotlin]</text>
      <sha1>i30h6u3qoiqtj3fsynml1nyer6hecnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:Kotlin</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197497</id>
    <revision>
      <id>802291</id>
      <timestamp>2026-10-23T17:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sachith Dilshan Kaluwitharana</username>
        <id>41675</id>
      </contributor>
      <comment>ලිපියේ අනුවර්තන මූලාශ්‍රය, විෂය පථය, පාරිභාෂික තීරණ සහ වැඩිදියුණු කළ හැකි කරුණු පිළිබඳ සටහනක් එක් කිරීම.</comment>
      <origin>802291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3743" sha1="qzqqeowonbvgqlp4wyk6f61u9olcbxs" xml:space="preserve">== ලිපියේ මූලාශ්‍රය සහ අනුවර්තනය ==

මෙම ලිපිය [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kotlin&amp;oldid=1379774142 ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ Kotlin ලිපියේ මෙම සංස්කරණය] ආරම්භක පදනම කරගෙන සිංහලට අනුවර්තනය කර ඇත. මෙය වචනයෙන් වචනය සම්පූර්ණ පරිවර්තනයක් නොවේ. ඉතිහාසය, භාෂා සැලසුම, වාක්‍ය රීතිය, මෙවලම්, Kotlin Multiplatform සහ භාවිතයන් යන ප්‍රධාන කරුණු ආවරණය කර ඇත.

තාක්ෂණික විස්තර සඳහා Kotlin නිල ලේඛන, JetBrains නිවේදන සහ Android Developers ලේඛන යොදාගෙන ඇත. මුල් ලිපියේ ජනප්‍රියතා ශ්‍රේණිගත කිරීම්, සමීක්ෂණ ප්‍රතිශත, නවතම අනුවාද අංකය සහ සියලු ඓතිහාසික විස්තර මෙහි ඇතුළත් කර නැත.

== නාමය සහ පාරිභාෂික පද ==

ලිපි නාමය ලෙස නිල නාමය වන “Kotlin” තබා ඇති අතර හැඳින්වීමේදී “කොට්ලින්” යන සිංහල අක්ෂර පරිවර්තනය දක්වා ඇත.

“ස්ථිතික වර්ග පරීක්ෂාව”, “දත්ත වර්ග අනුමානය” සහ “උසස් පෙළ ශ්‍රිත” යන යෙදුම් සමඟ අදාළ ඉංග්‍රීසි පද පළමු අවස්ථාවේ දක්වා ඇත. Null, coroutines සහ මූලාශ්‍ර කේතයේ මූලපද හඳුනාගැනීමේ පහසුව සඳහා ඒවායේ මුල් ආකාරයෙන් තබා ඇත. වඩාත් ප්‍රචලිත හා නිවැරදි සිංහල පාරිභාෂික යෙදුම් සඳහා මූලාශ්‍ර සහිත යෝජනා පිළිගනු ලැබේ.

== වැඩිදියුණු කළ හැකි කරුණු ==

* භාෂාවේ නාමයේ ආරම්භය සහ මුල් සංවර්ධනය පිළිබඳ විස්තර සඳහා වැඩිදුර මූලාශ්‍ර එක් කිරීම.
* භාවිතය හා පිළිගැනීම පිළිබඳ ස්වාධීන මූලාශ්‍ර මත පදනම් වූ විස්තර එක් කිරීම.
* සිංහල විකිපීඩියාවේ සුදුසු ප්‍රවර්ග සහ තොරතුරු කොටු සැකිල්ලක් පරීක්ෂා කර එක් කිරීම.
* තාක්ෂණික පද සහ කේත උදාහරණ සමාලෝචනය කිරීම.

ලාංඡනය සහ Kodee රූප Wikimedia Commons ගොනු ලෙස ඇතුළත් කර ඇත. කරුණු, භාෂාව හෝ පාරිභාෂික පද පිළිබඳ සංශෝධන විශ්වාසදායක මූලාශ්‍ර සමඟ යෝජනා කරන්න.

[[User:Sachith Dilshan Kaluwitharana|Sachith Dilshan Kaluwitharana]] ([[User talk:Sachith Dilshan Kaluwitharana|talk]]) 17:39, 23 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>qzqqeowonbvgqlp4wyk6f61u9olcbxs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>802343</id>
      <parentid>802291</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T05:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}</comment>
      <origin>802343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3840" sha1="onalryaafz6yo0bqfm9q38qbr1aavck" xml:space="preserve">{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}

==ලිපිය පිළිබඳව==
=== ලිපියේ මූලාශ්‍රය සහ අනුවර්තනය ===

මෙම ලිපිය [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kotlin&amp;oldid=1379774142 ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ Kotlin ලිපියේ මෙම සංස්කරණය] ආරම්භක පදනම කරගෙන සිංහලට අනුවර්තනය කර ඇත. මෙය වචනයෙන් වචනය සම්පූර්ණ පරිවර්තනයක් නොවේ. ඉතිහාසය, භාෂා සැලසුම, වාක්‍ය රීතිය, මෙවලම්, Kotlin Multiplatform සහ භාවිතයන් යන ප්‍රධාන කරුණු ආවරණය කර ඇත.

තාක්ෂණික විස්තර සඳහා Kotlin නිල ලේඛන, JetBrains නිවේදන සහ Android Developers ලේඛන යොදාගෙන ඇත. මුල් ලිපියේ ජනප්‍රියතා ශ්‍රේණිගත කිරීම්, සමීක්ෂණ ප්‍රතිශත, නවතම අනුවාද අංකය සහ සියලු ඓතිහාසික විස්තර මෙහි ඇතුළත් කර නැත.

=== නාමය සහ පාරිභාෂික පද ===

ලිපි නාමය ලෙස නිල නාමය වන “Kotlin” තබා ඇති අතර හැඳින්වීමේදී “කොට්ලින්” යන සිංහල අක්ෂර පරිවර්තනය දක්වා ඇත.

“ස්ථිතික වර්ග පරීක්ෂාව”, “දත්ත වර්ග අනුමානය” සහ “උසස් පෙළ ශ්‍රිත” යන යෙදුම් සමඟ අදාළ ඉංග්‍රීසි පද පළමු අවස්ථාවේ දක්වා ඇත. Null, coroutines සහ මූලාශ්‍ර කේතයේ මූලපද හඳුනාගැනීමේ පහසුව සඳහා ඒවායේ මුල් ආකාරයෙන් තබා ඇත. වඩාත් ප්‍රචලිත හා නිවැරදි සිංහල පාරිභාෂික යෙදුම් සඳහා මූලාශ්‍ර සහිත යෝජනා පිළිගනු ලැබේ.

=== වැඩිදියුණු කළ හැකි කරුණු ===

* භාෂාවේ නාමයේ ආරම්භය සහ මුල් සංවර්ධනය පිළිබඳ විස්තර සඳහා වැඩිදුර මූලාශ්‍ර එක් කිරීම.
* භාවිතය හා පිළිගැනීම පිළිබඳ ස්වාධීන මූලාශ්‍ර මත පදනම් වූ විස්තර එක් කිරීම.
* සිංහල විකිපීඩියාවේ සුදුසු ප්‍රවර්ග සහ තොරතුරු කොටු සැකිල්ලක් පරීක්ෂා කර එක් කිරීම.
* තාක්ෂණික පද සහ කේත උදාහරණ සමාලෝචනය කිරීම.

ලාංඡනය සහ Kodee රූප Wikimedia Commons ගොනු ලෙස ඇතුළත් කර ඇත. කරුණු, භාෂාව හෝ පාරිභාෂික පද පිළිබඳ සංශෝධන විශ්වාසදායක මූලාශ්‍ර සමඟ යෝජනා කරන්න.

[[User:Sachith Dilshan Kaluwitharana|Sachith Dilshan Kaluwitharana]] ([[User talk:Sachith Dilshan Kaluwitharana|talk]]) 17:39, 23 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>onalryaafz6yo0bqfm9q38qbr1aavck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජෙට්බ්‍රේන්ස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197498</id>
    <revision>
      <id>802292</id>
      <timestamp>2026-10-23T18:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sachith Dilshan Kaluwitharana</username>
        <id>41675</id>
      </contributor>
      <comment>https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=JetBrains&amp;oldid=1381252602 ඇසුරින් සිංහල අනුවර්තනයක් සකස් කර, තහවුරු කළ මූලාශ්‍ර, නිෂ්පාදන විස්තර සහ Commons ලාංඡන එක් කරන ලදී.</comment>
      <origin>802292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19574" sha1="mjtseizea1hymcr7cx2r0bydgdbdyf6" xml:space="preserve">[[ගොනුව:JetBrains beam logo.svg|thumb|ජෙට්බ්‍රේන්ස් සමාගමේ ලාංඡනය.]]

'''ජෙට්බ්‍රේන්ස්''' ('''JetBrains''') යනු මෘදුකාංග සංවර්ධකයන් සහ සංවර්ධන කණ්ඩායම් සඳහා මෙවලම් නිපදවන බහුජාතික මෘදුකාංග සමාගමකි. එය 2000 වසරේ චෙක් ජනරජයේ ප්‍රාග් නගරයේ ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;ukraine&quot;&gt;Maxim Shafirov. [https://blog.jetbrains.com/blog/2022/03/11/jetbrains-statement-on-ukraine/ “JetBrains’ Statement on Ukraine”]. ''The JetBrains Blog''. 2022 මාර්තු 11.&lt;/ref&gt; සමාගමේ මූලස්ථානය නෙදර්ලන්තයේ ඇම්ස්ටර්ඩෑම් නගරයේ පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;contacts&quot;&gt;[https://www.jetbrains.com/company/contacts/ “Contact Us”]. JetBrains. සම්ප්‍රවේශය 2026 ඔක්තෝබර් 23.&lt;/ref&gt;

IntelliJ IDEA, PyCharm, WebStorm සහ Rider ඇතුළු ඒකාබද්ධ සංවර්ධන පරිසර (integrated development environments; IDEs) එහි නිෂ්පාදන අතර වේ.&lt;ref name=&quot;products&quot;&gt;[https://www.jetbrains.com/products/ “All Developer Tools and Products by JetBrains”]. JetBrains. සම්ප්‍රවේශය 2026 ඔක්තෝබර් 23.&lt;/ref&gt; ජෙට්බ්‍රේන්ස් විසින් Kotlin ක්‍රමලේඛන භාෂාවද සංවර්ධනය කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;kotlin&quot;&gt;[https://kotlinlang.org/docs/faq.html “FAQ”]. ''Kotlin Documentation''. සම්ප්‍රවේශය 2026 ඔක්තෝබර් 23.&lt;/ref&gt; Android යෙදුම් සංවර්ධනය සඳහා Google සපයන නිල සංවර්ධන පරිසරය වන Android Studio ද IntelliJ IDEA හි කේත සංස්කාරකය සහ සංවර්ධන මෙවලම් මත පදනම් වේ.&lt;ref name=&quot;android&quot;&gt;[https://developer.android.com/studio/intro “Meet Android Studio”]. ''Android Developers''. Google. සම්ප්‍රවේශය 2026 ඔක්තෝබර් 23.&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==
[[ගොනුව:JetBrains Logo.svg|thumb|ජෙට්බ්‍රේන්ස් සමාගමේ පැරණි ලාංඡනය.]]

සර්ගේ දිමිත්‍රියෙව් (Sergey Dmitriev), වැලන්ටින් කිප්යාට්කොව් (Valentin Kipyatkov) සහ යෙව්ගෙනි බෙල්යායෙව් (Eugene Belyaev) යන ක්‍රමලේඛකයන් විසින් 2000 වසරේ සමාගම ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;founders&quot;&gt;[https://blog.jetbrains.com/ru/team/2016/12/27/maksim-shafirov-novosibirsk-ostavil-o-sebe-ochen-priyatnoe-vpechatlenie/ “Максим Шафиров: «Новосибирск оставил о себе очень приятное впечатление»”]. ''Блог JetBrains''. 2016 දෙසැම්බර් 27. රුසියානු භාෂාවෙන්.&lt;/ref&gt; මුලදී එය IntelliJ Software නමින් හැඳින්විණි. එහි ආරම්භක නිෂ්පාදනය IntelliJ Renamer විය.&lt;ref name=&quot;birthday&quot;&gt;[https://blog.jetbrains.com/blog/2017/02/20/happy-birthday-jetbrains-how-old-are-you/ “Happy Birthday JetBrains! How old are you?”]. ''The JetBrains Blog''. 2017 පෙබරවාරි 20.&lt;/ref&gt;

IntelliJ Renamer යනු Java කේතයේ ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම් සඳහා නිර්මාණය කරන ලද මෙවලමකි. පසුව එය පුළුල් සංස්කරණ හා සංවර්ධන හැකියාවන් සහිත IntelliJ IDEA බවට වර්ධනය විය. IntelliJ Platform පදනම භාවිත කරමින් සමාගම විවිධ ක්‍රමලේඛන භාෂා සඳහා විශේෂිත සංවර්ධන පරිසර නිර්මාණය කළේය.&lt;ref name=&quot;infoq&quot;&gt;Michael Hunger. [https://www.infoq.com/articles/jetbrains-developer-tools/ “JetBrains Developer Tools”]. ''InfoQ''. 2010 නොවැම්බර් 25.&lt;/ref&gt;

2022 මාර්තු මාසයේදී, රුසියාව විසින් යුක්රේනය ආක්‍රමණය කිරීමට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, රුසියාවේ අලෙවි කටයුතු සහ පර්යේෂණ හා සංවර්ධන කටයුතු දින නියමයක් නොමැතිව අත්හිටුවන බව සමාගම නිවේදනය කළේය. බෙලාරුස්හි අලෙවි කටයුතුද අත්හිටුවන ලදී.&lt;ref name=&quot;ukraine&quot; /&gt;

2024 පෙබරවාරි 1 දින සිට බලපැවැත්වෙන පරිදි කිරිල් ස්ක්‍රිගන් (Kirill Skrygan), මැක්සිම් ෂෆිරොව් (Maxim Shafirov) වෙනුවට ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස පත් කරන ලදී. ස්ක්‍රිගන් 2010 වසරේ සිට සමාගමේ සේවය කර තිබූ අතර එම පත්වීමට පෙර IntelliJ අංශය මෙහෙයවා තිබිණි.&lt;ref name=&quot;ceo&quot;&gt;[https://blog.jetbrains.com/blog/2024/01/30/jetbrains-ceo-transition/ “JetBrains CEO Transition”]. ''The JetBrains Blog''. 2024 ජනවාරි 30.&lt;/ref&gt;

== නිෂ්පාදන ==

=== ඒකාබද්ධ සංවර්ධන පරිසර ===
ජෙට්බ්‍රේන්ස් විසින් විවිධ ක්‍රමලේඛන භාෂා සහ සංවර්ධන අවශ්‍යතා සඳහා සපයන ප්‍රධාන මෙවලම් කිහිපයක් පහත දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;products&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! නිෂ්පාදනය
! ප්‍රධාන භාවිතය
|-
| IntelliJ IDEA
| Java සහ Kotlin සංවර්ධනය
|-
| PyCharm
| Python සංවර්ධනය
|-
| WebStorm
| JavaScript සහ TypeScript සංවර්ධනය
|-
| PhpStorm
| PHP සංවර්ධනය
|-
| CLion
| C සහ C++ සංවර්ධනය
|-
| Rider
| .NET සංවර්ධනය
|-
| GoLand
| Go සංවර්ධනය
|-
| RubyMine
| Ruby සංවර්ධනය
|-
| RustRover
| Rust සංවර්ධනය
|-
| DataGrip
| දත්ත සමුදා සමඟ වැඩ කිරීම
|}

IntelliJ IDEA හි Community Edition සහ Ultimate ලෙස පැවති වෙනම බෙදාහැරීම්, 2025.3 නිකුතුවේදී එක් බෙදාහැරීමක් බවට ඒකාබද්ධ කරන ලදී. Community Edition හි තිබූ පහසුකම් වාණිජ හා වාණිජ නොවන භාවිතය සඳහා නොමිලේ පැවතුණු අතර, අමතර පහසුකම් Ultimate දායකත්වය යටතේ ලබා දෙන ලදී.&lt;ref name=&quot;unified&quot;&gt;Julia Shashkova. [https://blog.jetbrains.com/idea/2025/12/intellij-idea-unified-release/ “The Unified IntelliJ IDEA: More Free Features, a Better Experience, Smoother Flow”]. ''The JetBrains Blog''. 2025 දෙසැම්බර් 12.&lt;/ref&gt;

සමාගම සංවර්ධනය කළ Fleet නම් සංවර්ධන පරිසරයේ බෙදාහැරීම 2025 දෙසැම්බර් 22 සිට නතර කරන බව නිවේදනය කරන ලදී. එහි තාක්ෂණය පදනම් කරගත් කෘත්‍රිම බුද්ධි නියෝජිතයන් සමඟ වැඩ කිරීම සඳහා වූ නව පරිසරයක් වෙත සංවර්ධන කටයුතු යොමු කෙරිණි. 2026 මැයි මාසයේ යාවත්කාලීනයකදී එම නව නිෂ්පාදනය Air ලෙස හඳුන්වා දෙන ලදී.&lt;ref name=&quot;fleet&quot;&gt;Ekaterina Prigara සහ Aleksey Stukalov. [https://blog.jetbrains.com/fleet/2025/12/the-future-of-fleet/ “The Future of Fleet”]. ''The JetBrains Blog''. 2025 දෙසැම්බර්; 2026 මැයි යාවත්කාලීනය සහිතව.&lt;/ref&gt;

=== ReSharper සහ .NET මෙවලම් ===
ReSharper යනු .NET සංවර්ධකයන් සඳහා කේත විශ්ලේෂණය, ස්වයංක්‍රීය කේත සම්පූර්ණ කිරීම, කේතය තුළ සැරිසැරීම සහ ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම වැනි පහසුකම් සපයන මෙවලමකි. එය 2004 වසරේ සිට Visual Studio සඳහා ලබා දී ඇත. පසුව Visual Studio Code සහ එයට අනුකූල සංස්කාරක සඳහාද C# සහාය හඳුන්වා දෙන ලදී.&lt;ref name=&quot;resharper&quot;&gt;[https://www.jetbrains.com/resharper/ “ReSharper”]. JetBrains. සම්ප්‍රවේශය 2026 ඔක්තෝබර් 23.&lt;/ref&gt;

අනෙකුත් .NET මෙවලම් අතර කාර්යසාධනය විශ්ලේෂණය සඳහා dotTrace, මතක භාවිතය විශ්ලේෂණය සඳහා dotMemory, පරීක්ෂණ ආවරණය මැනීම සඳහා dotCover සහ සම්පාදිත කේතය විමර්ශනය සඳහා dotPeek ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;products&quot; /&gt;

=== කණ්ඩායම් සහ දත්ත මෙවලම් ===
TeamCity අඛණ්ඩ ඒකාබද්ධකරණය සඳහාද, YouTrack ව්‍යාපෘති කළමනාකරණය සඳහාද භාවිත වේ. Qodana කේතයේ ගුණාත්මකභාවය ඇගයීම සඳහා වූ වේදිකාවකි. Datalore දත්ත විද්‍යාව සහ සහයෝගී දත්ත විශ්ලේෂණය සඳහා පහසුකම් සපයයි. Toolbox App මගින් ජෙට්බ්‍රේන්ස් මෙවලම් සහ ව්‍යාපෘති කළමනාකරණය කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;products&quot; /&gt;

=== කෘත්‍රිම බුද්ධි මෙවලම් ===
ජෙට්බ්‍රේන්ස් විසින් AI Assistant සහ Junie වැනි කෘත්‍රිම බුද්ධිය ආධාර කරගත් සංවර්ධන මෙවලම් හඳුන්වා දී ඇත. AI Assistant කේත නිර්මාණය, කේතය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම්, පරීක්ෂණ, ලේඛනකරණය සහ දෝෂ සෙවීම සඳහා උපකාරී පහසුකම් සපයයි.&lt;ref name=&quot;ai&quot;&gt;[https://blog.jetbrains.com/blog/2025/04/16/jetbrains-ides-go-ai/ “JetBrains IDEs Go AI: Coding Agent, Smarter Assistance, Free Tier”]. ''The JetBrains Blog''. 2025 අප්‍රේල් 16.&lt;/ref&gt;

Junie යනු සංවර්ධන කාර්යයන් සැලසුම් කිරීමට සහ ක්‍රියාත්මක කිරීමට නිර්මාණය කළ කේතකරණ නියෝජිතයෙකි. එය 2025 ජනවාරි මාසයේ හඳුන්වා දෙන ලද අතර එම වසරේ අප්‍රේල් මාසයේ පොදු භාවිතය සඳහා නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;ai&quot; /&gt;

== ක්‍රමලේඛන භාෂා සහ රාමු ==

=== Kotlin ===
Kotlin යනු ජෙට්බ්‍රේන්ස් විසින් සංවර්ධනය කරන විවෘත මූලාශ්‍ර ක්‍රමලේඛන භාෂාවකි. එය ස්ථිතික දත්ත වර්ග පරීක්ෂාවක් සහිත අතර Java අතථ්‍ය යන්ත්‍රය, Android, JavaScript, WebAssembly සහ ස්වදේශීය වේදිකා ඉලක්ක කරයි. ව්‍යාපෘතිය 2010 වසරේ ආරම්භ වූ අතර එහි 1.0 නිකුතුව 2016 පෙබරවාරි මාසයේ පළ විය.&lt;ref name=&quot;kotlin&quot; /&gt;

Kotlin තුළ වස්තු නැඹුරු සහ ශ්‍රිතාත්මක ක්‍රමලේඛන ලක්ෂණ ඇත. Java සමඟ අන්තර්ක්‍රියාකාරීත්වයට ප්‍රමුඛත්වය දී ඇති බැවින් Java සහ Kotlin කේත එකම ව්‍යාපෘතියක් තුළ භාවිත කළ හැකිය. භාෂාවේ මූලාශ්‍ර කේතය Apache License 2.0 යටතේ ලබා දී ඇත.&lt;ref name=&quot;kotlin&quot; /&gt;

=== Ktor සහ MPS ===
Ktor යනු අසමකාලීන සේවාදායක සහ සේවාලාභී යෙදුම් ගොඩනැගීම සඳහා වූ රාමුවකි. MPS හෙවත් Meta Programming System යනු විශේෂිත විෂය පථ සඳහා ක්‍රමලේඛන භාෂා නිර්මාණය කිරීමට භාවිත කරන පරිසරයකි.&lt;ref name=&quot;products&quot; /&gt;

== විවෘත මූලාශ්‍ර දායකත්වය ==
2009 වසරේදී IntelliJ IDEA හි Community Edition විවෘත මූලාශ්‍ර ලෙස නිකුත් කෙරිණි. එමගින් IntelliJ පදනම දිගු කිරීමට සහ විවිධ භාෂා සඳහා මෙවලම් නිර්මාණය කිරීමට සංවර්ධකයන්ට අවස්ථාව ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;infoq&quot; /&gt; 2025දී IntelliJ IDEA බෙදාහැරීම ඒකාබද්ධ කළ පසුවද, එහි විවෘත මූලාශ්‍ර කේත පදනම පවත්වාගෙන යන බව සමාගම ප්‍රකාශ කළේය.&lt;ref name=&quot;unified&quot; /&gt;

ජෙට්බ්‍රේන්ස් මොනෝ (JetBrains Mono) යනු කේත කියවීම සඳහා නිර්මාණය කළ, සෑම අක්ෂරයකටම සමාන තිරස් ඉඩක් වෙන් කරන අකුරු රටාවකි. එය SIL Open Font License 1.1 යටතේ ලබා දී ඇති අතර වාණිජ සහ වාණිජ නොවන භාවිතය සඳහා නොමිලේ භාවිත කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;mono&quot;&gt;[https://www.jetbrains.com/lp/mono/ “JetBrains Mono: A free and open source typeface for developers”]. JetBrains. සම්ප්‍රවේශය 2026 ඔක්තෝබර් 23.&lt;/ref&gt;

== ව්‍යාපාරික ආකෘතිය ==
ජෙට්බ්‍රේන්ස් නිෂ්පාදනවල නොමිලේ ලබා දෙන පහසුකම් සහ ගාස්තු අය කරන දායකත්ව පහසුකම් යන දෙකම ඇත. උදාහරණයක් ලෙස IntelliJ IDEA හි මූලික පහසුකම් නොමිලේ ලබා දෙන අතර පුළුල් මෙවලම් කට්ටලය Ultimate දායකත්වය හරහා ලබා දේ.&lt;ref name=&quot;unified&quot; /&gt;

සමාගමේ ''Annual Highlights 2024'' වාර්තාවෙහි පෙර වසරට සාපේක්ෂව ආදායම 5.6%කින් වර්ධනය වූ බව සඳහන් විය. මෙම අගය සමාගම විසින් ප්‍රකාශිත දත්තයකි.&lt;ref name=&quot;annual&quot;&gt;[https://www.jetbrains.com/lp/annualreport-2024/ “JetBrains Annual Highlights 2024”]. JetBrains.&lt;/ref&gt;

== සහයෝගිතා ==
2022 වසරේදී ජෙට්බ්‍රේන්ස් සහ Google Cloud එක්ව Google Cloud Workstations සමඟ දුරස්ථ සංවර්ධන පහසුකම් ඒකාබද්ධ කළහ. මෙහිදී සංවර්ධන පරිසරයේ පසුපස කොටස දුරස්ථ සේවාදායකයක ක්‍රියාත්මක වන අතර සංවර්ධකයා දේශීය සේවාලාභී යෙදුමක් ඔස්සේ එය භාවිත කරයි. JetBrains Gateway මෙම සම්බන්ධතාව සඳහා භාවිත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;cloud&quot;&gt;[https://blog.jetbrains.com/idea/2022/10/remote-development-in-jetbrains-ides-now-available-to-google-cloud-workstations-users/ “Remote Development in JetBrains IDEs now available to Google Cloud Workstations users”]. ''The JetBrains Blog''. 2022 ඔක්තෝබර්.&lt;/ref&gt;

ජෙට්බ්‍රේන්ස් Kotlin Foundation හි ආරම්භක සාමාජිකයෙකු වන අතර Java Community Process හි විධායක කමිටුවටද සහභාගී වේ. සමාගම Rust Foundation සහ PHP Foundation වැනි සංවිධානවලටද සහාය දක්වයි.&lt;ref name=&quot;annual&quot; /&gt;

== අධ්‍යාපනය සහ පර්යේෂණ ==
සමාගම සිසුන්, ගුරුවරුන් සහ අධ්‍යාපන ආයතන සඳහා මෘදුකාංග බලපත්‍ර සපයන වැඩසටහන් පවත්වාගෙන යයි. එහි 2024 වාර්තාවේ ඇතුළත් 2023 දත්ත අනුව, අධ්‍යාපන ආයතනවල සිසුන් 1,840,580ක් සහ ගුරුවරුන් 94,041ක් නොමිලේ අධ්‍යාපනික මෘදුකාංග පැකේජ ලබාගෙන තිබිණි.&lt;ref name=&quot;annual&quot; /&gt;

විවෘත මූලාශ්‍ර ව්‍යාපෘති සහ සංවර්ධක ප්‍රජාවන් සඳහාද බලපත්‍ර සහ වෙනත් ආධාර සපයනු ලැබේ. JetBrains Research මගින් ව්‍යවහාරික හා න්‍යායාත්මක පර්යේෂණ කරන විද්‍යාත්මක කණ්ඩායම් සඳහා සහාය ලබා දේ.&lt;ref name=&quot;annual&quot; /&gt;

== ආශ්‍රිත ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
* [https://www.jetbrains.com/ නිල වෙබ් අඩවිය]
* [https://www.jetbrains.com/products/ නිල නිෂ්පාදන ලැයිස්තුව]
* [https://kotlinlang.org/ Kotlin නිල වෙබ් අඩවිය]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:JetBrains Wikimedia Commons හි ජෙට්බ්‍රේන්ස් මාධ්‍ය ගොනු]</text>
      <sha1>mjtseizea1hymcr7cx2r0bydgdbdyf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:ජෙට්බ්‍රේන්ස්</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197499</id>
    <revision>
      <id>802293</id>
      <timestamp>2026-10-23T18:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sachith Dilshan Kaluwitharana</username>
        <id>41675</id>
      </contributor>
      <comment>ලිපියේ මුල් මූලාශ්‍රය, අනුවර්තනයේ විෂය පථය, පාරිභාෂික තීරණ සහ වැඩිදුර මූලාශ්‍ර පරීක්ෂාව අවශ්‍ය කරුණු පිළිබඳ සටහනක් එක් කරන ලදී.</comment>
      <origin>802293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4221" sha1="gnsyl5c2w301c44zrx2jsznf3rsrol5" xml:space="preserve">== ලිපියේ මූලාශ්‍රය සහ සංස්කරණ තීරණ ==
මෙම ලිපිය [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=JetBrains&amp;oldid=1381252602 ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ JetBrains ලිපියේ අනුවාදය] ඇසුරින් සිංහලට අනුවර්තනය කර ඇත. මෙය වචනයෙන් වචනය පරිවර්තනයක් නොවේ. සමාගමේ ඉතිහාසය, ප්‍රධාන නිෂ්පාදන, Kotlin, විවෘත මූලාශ්‍ර දායකත්වය, සහයෝගිතා සහ අධ්‍යාපනික කටයුතු ආවරණය කර ඇත.

“ජෙට්බ්‍රේන්ස්” යන්න ලිපි නාමය සඳහා භාවිත කර ඇති අතර නිෂ්පාදන හා ක්‍රමලේඛන භාෂාවල නිල නාම ඉංග්‍රීසි අක්ෂරවලින් තබා ඇත. Integrated development environment සඳහා “ඒකාබද්ධ සංවර්ධන පරිසරය” යන්න භාවිත කර ඇත.

ඉංග්‍රීසි ලිපියේ ReSharper කොටසට තොරතුරුවල විශ්වසනීයත්වය පිළිබඳ අනතුරු ඇඟවීමක් තිබූ බැවින් එම කොටස එලෙසම පරිවර්තනය කර නැත. නිල නිෂ්පාදන පිටුවෙන් තහවුරු වන මූලික ලක්ෂණ පමණක් ඇතුළත් කර ඇත. IntelliJ IDEA සංස්කරණ පිළිබඳ තොරතුරු 2025.3 ඒකාබද්ධ බෙදාහැරීම අනුව සකස් කර ඇත.

මූලස්ථානය ඇම්ස්ටර්ඩෑම් ලෙස දැක්වීම සඳහා නිල සම්බන්ධතා පිටුව භාවිත කර ඇත. වාර්ෂික වාර්තාවේ නාමය සහ එහි සංඛ්‍යාලේඛන අදාළ වන වසර වෙනස් විය හැකි බැවින් අධ්‍යාපනික වැඩසටහන් පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛන 2023 දත්ත ලෙස දක්වා ඇත.

සමාගමේ මූල්‍ය ඇස්තමේන්තු, SolarWinds සිද්ධිය සම්බන්ධ විවාදාත්මක වාර්තා සහ පැරණි නිෂ්පාදනවල සම්පූර්ණ ලැයිස්තුව මෙම අනුවර්තනයට ඇතුළත් කර නැත. ඒවා පුළුල් කිරීමට පෙර ස්වාධීන විශ්වසනීය මූලාශ්‍ර සහ අදාළ පසුකාලීන තොරතුරු පරීක්ෂා කළ යුතුය. සමාගම පිළිබඳ ස්වාධීන ද්විතීයික මූලාශ්‍ර වැඩිදුරටත් එක් කිරීමද ප්‍රයෝජනවත් වේ.

ඇතුළත් ලාංඡන Wikimedia Commons හි පොදු වසමට අයත් ලෙස සලකුණු කර ඇත. අනෙකුත් රූපවල බලපත්‍ර තහවුරු කර නොමැති බැවින් ඒවා එක් කර නැත. සිංහල විකිපීඩියාවට ගැළපෙන ප්‍රවර්ග සහ තොරතුරුකොටුවක් පරීක්ෂා කර එක් කළ හැකිය.

මූලාශ්‍ර සහිත නිවැරදි කිරීම්, පාරිභාෂික යෝජනා සහ අමතර කරුණු මෙහි සාකච්ඡා කිරීමට ආරාධනා කරමි. [[User:Sachith Dilshan Kaluwitharana|Sachith Dilshan Kaluwitharana]] ([[User talk:Sachith Dilshan Kaluwitharana|talk]]) 18:02, 23 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>gnsyl5c2w301c44zrx2jsznf3rsrol5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>802342</id>
      <parentid>802293</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T05:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}</comment>
      <origin>802342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4270" sha1="qy7ei9sjx6obcb85sckqt6l89kt8ic6" xml:space="preserve">{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}

== ලිපියේ මූලාශ්‍රය සහ සංස්කරණ තීරණ ==
මෙම ලිපිය [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=JetBrains&amp;oldid=1381252602 ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ JetBrains ලිපියේ අනුවාදය] ඇසුරින් සිංහලට අනුවර්තනය කර ඇත. මෙය වචනයෙන් වචනය පරිවර්තනයක් නොවේ. සමාගමේ ඉතිහාසය, ප්‍රධාන නිෂ්පාදන, Kotlin, විවෘත මූලාශ්‍ර දායකත්වය, සහයෝගිතා සහ අධ්‍යාපනික කටයුතු ආවරණය කර ඇත.

“ජෙට්බ්‍රේන්ස්” යන්න ලිපි නාමය සඳහා භාවිත කර ඇති අතර නිෂ්පාදන හා ක්‍රමලේඛන භාෂාවල නිල නාම ඉංග්‍රීසි අක්ෂරවලින් තබා ඇත. Integrated development environment සඳහා “ඒකාබද්ධ සංවර්ධන පරිසරය” යන්න භාවිත කර ඇත.

ඉංග්‍රීසි ලිපියේ ReSharper කොටසට තොරතුරුවල විශ්වසනීයත්වය පිළිබඳ අනතුරු ඇඟවීමක් තිබූ බැවින් එම කොටස එලෙසම පරිවර්තනය කර නැත. නිල නිෂ්පාදන පිටුවෙන් තහවුරු වන මූලික ලක්ෂණ පමණක් ඇතුළත් කර ඇත. IntelliJ IDEA සංස්කරණ පිළිබඳ තොරතුරු 2025.3 ඒකාබද්ධ බෙදාහැරීම අනුව සකස් කර ඇත.

මූලස්ථානය ඇම්ස්ටර්ඩෑම් ලෙස දැක්වීම සඳහා නිල සම්බන්ධතා පිටුව භාවිත කර ඇත. වාර්ෂික වාර්තාවේ නාමය සහ එහි සංඛ්‍යාලේඛන අදාළ වන වසර වෙනස් විය හැකි බැවින් අධ්‍යාපනික වැඩසටහන් පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛන 2023 දත්ත ලෙස දක්වා ඇත.

සමාගමේ මූල්‍ය ඇස්තමේන්තු, SolarWinds සිද්ධිය සම්බන්ධ විවාදාත්මක වාර්තා සහ පැරණි නිෂ්පාදනවල සම්පූර්ණ ලැයිස්තුව මෙම අනුවර්තනයට ඇතුළත් කර නැත. ඒවා පුළුල් කිරීමට පෙර ස්වාධීන විශ්වසනීය මූලාශ්‍ර සහ අදාළ පසුකාලීන තොරතුරු පරීක්ෂා කළ යුතුය. සමාගම පිළිබඳ ස්වාධීන ද්විතීයික මූලාශ්‍ර වැඩිදුරටත් එක් කිරීමද ප්‍රයෝජනවත් වේ.

ඇතුළත් ලාංඡන Wikimedia Commons හි පොදු වසමට අයත් ලෙස සලකුණු කර ඇත. අනෙකුත් රූපවල බලපත්‍ර තහවුරු කර නොමැති බැවින් ඒවා එක් කර නැත. සිංහල විකිපීඩියාවට ගැළපෙන ප්‍රවර්ග සහ තොරතුරුකොටුවක් පරීක්ෂා කර එක් කළ හැකිය.

මූලාශ්‍ර සහිත නිවැරදි කිරීම්, පාරිභාෂික යෝජනා සහ අමතර කරුණු මෙහි සාකච්ඡා කිරීමට ආරාධනා කරමි. [[User:Sachith Dilshan Kaluwitharana|Sachith Dilshan Kaluwitharana]] ([[User talk:Sachith Dilshan Kaluwitharana|talk]]) 18:02, 23 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>qy7ei9sjx6obcb85sckqt6l89kt8ic6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:ප්‍රත්‍යෙක අලි</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197500</id>
    <revision>
      <id>802311</id>
      <timestamp>2026-10-24T04:05:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>802311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="3kytzwy7vah9iznn7a9ib8t83i0avvt" xml:space="preserve">{{category redirect|ප්‍රත්‍යෙක අලි ඇත්තු}}</text>
      <sha1>3kytzwy7vah9iznn7a9ib8t83i0avvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Individual animals in Sri Lanka</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197501</id>
    <redirect title="ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ ප්‍රත්‍යෙක සත්තු" />
    <revision>
      <id>802313</id>
      <timestamp>2026-10-24T04:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Individual animals in Sri Lanka]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ ප්‍රත්‍යෙක සත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>802313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147" sha1="9nphpp3732cv850k6az318omq9s16u5" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ ප්‍රත්‍යෙක සත්තු]]</text>
      <sha1>9nphpp3732cv850k6az318omq9s16u5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Individual animals in Sri Lanka</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197502</id>
    <redirect title="ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාව තුළ ප්‍රත්‍යෙක සත්තු" />
    <revision>
      <id>802315</id>
      <timestamp>2026-10-24T04:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Individual animals in Sri Lanka]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාව තුළ ප්‍රත්‍යෙක සත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>802315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="orb2084v3sprgoa75i0k068azfex1xb" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාව තුළ ප්‍රත්‍යෙක සත්තු]]</text>
      <sha1>orb2084v3sprgoa75i0k068azfex1xb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවෙහි ප්‍රත්‍යෙක සතුන්</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197503</id>
    <revision>
      <id>802316</id>
      <timestamp>2026-10-24T04:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>802316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="el78l006mw0b7eatlk89sn5s547ovsz" xml:space="preserve">{{category redirect|ශ්‍රී ලංකාව තුළ ප්‍රත්‍යෙක සත්තු}}</text>
      <sha1>el78l006mw0b7eatlk89sn5s547ovsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Individual animals by country</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197504</id>
    <redirect title="ප්‍රවර්ගය:රට අනුව ප්‍රත්‍යෙක සත්තු" />
    <revision>
      <id>802318</id>
      <timestamp>2026-10-24T04:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Individual animals by country]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:රට අනුව ප්‍රත්‍යෙක සත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>802318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="dvfk9qlu2qjnwyiksbd33b6l43s1wmx" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:රට අනුව ප්‍රත්‍යෙක සත්තු]]</text>
      <sha1>dvfk9qlu2qjnwyiksbd33b6l43s1wmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Individual animals by country</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197505</id>
    <redirect title="ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:රට අනුව ප්‍රත්‍යෙක සත්තු" />
    <revision>
      <id>802320</id>
      <timestamp>2026-10-24T04:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Individual animals by country]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:රට අනුව ප්‍රත්‍යෙක සත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>802320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146" sha1="iellyy123pkslbuey76847742uc6u2o" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:රට අනුව ප්‍රත්‍යෙක සත්තු]]</text>
      <sha1>iellyy123pkslbuey76847742uc6u2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:ප්‍රත්‍යෙක සත්තු</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197506</id>
    <revision>
      <id>802321</id>
      <timestamp>2026-08-15T22:54:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;UtherSRG</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:Individual birds in the United States]] using [[WP:HC|HotCat]] wrong place</comment>
      <origin>802321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155" sha1="9749qqc9addwh45mgcdpsfeogsbcwl5" xml:space="preserve">{{Commons category}}

{{DEFAULTSORT:Individual Animals}}
[[Category:Animals|.]]
[[Category:Animals in culture|+]]
[[Category:Individual organisms|Animals]]</text>
      <sha1>9749qqc9addwh45mgcdpsfeogsbcwl5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>802322</id>
      <parentid>802321</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T04:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Category:Individual_animals]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>802321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155" sha1="9749qqc9addwh45mgcdpsfeogsbcwl5" xml:space="preserve">{{Commons category}}

{{DEFAULTSORT:Individual Animals}}
[[Category:Animals|.]]
[[Category:Animals in culture|+]]
[[Category:Individual organisms|Animals]]</text>
      <sha1>9749qqc9addwh45mgcdpsfeogsbcwl5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>802323</id>
      <parentid>802322</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T04:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Individual animals]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රත්‍යෙක සත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>802321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155" sha1="9749qqc9addwh45mgcdpsfeogsbcwl5" xml:space="preserve">{{Commons category}}

{{DEFAULTSORT:Individual Animals}}
[[Category:Animals|.]]
[[Category:Animals in culture|+]]
[[Category:Individual organisms|Animals]]</text>
      <sha1>9749qqc9addwh45mgcdpsfeogsbcwl5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Individual animals</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197507</id>
    <redirect title="ප්‍රවර්ගය:ප්‍රත්‍යෙක සත්තු" />
    <revision>
      <id>802324</id>
      <timestamp>2026-10-24T04:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Individual animals]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රත්‍යෙක සත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>802324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="8p6cyrnowhqqq70ipro6mpjqox6n17b" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:ප්‍රත්‍යෙක සත්තු]]</text>
      <sha1>8p6cyrnowhqqq70ipro6mpjqox6n17b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Elephants in Sri Lanka</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197508</id>
    <redirect title="ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු" />
    <revision>
      <id>802326</id>
      <timestamp>2026-10-24T04:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Elephants in Sri Lanka]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>802326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126" sha1="f95pw8ivfqlefpwwdsre0lwkety24g5" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු]]</text>
      <sha1>f95pw8ivfqlefpwwdsre0lwkety24g5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Elephants in Sri Lanka</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197509</id>
    <redirect title="ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු" />
    <revision>
      <id>802328</id>
      <timestamp>2026-10-24T04:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Elephants in Sri Lanka]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>802328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147" sha1="3ceu0d68bhj1jlcxvpmtdo1htoli6h0" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු]]</text>
      <sha1>3ceu0d68bhj1jlcxvpmtdo1htoli6h0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Elephants by country</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197510</id>
    <redirect title="ප්‍රවර්ගය:රට අනුව අලි ඇත්තු" />
    <revision>
      <id>802330</id>
      <timestamp>2026-10-24T04:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Elephants by country]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:රට අනුව අලි ඇත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>802330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="5kouk4fbtyhpa0hmqpie9zirnl5goyp" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:රට අනුව අලි ඇත්තු]]</text>
      <sha1>5kouk4fbtyhpa0hmqpie9zirnl5goyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Elephants by country</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197511</id>
    <redirect title="ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:රට අනුව අලි ඇත්තු" />
    <revision>
      <id>802332</id>
      <timestamp>2026-10-24T04:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Elephants by country]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:රට අනුව අලි ඇත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>802332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="5or4kx32c9xx0i2bu6yrrjaiy3a4232" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:රට අනුව අලි ඇත්තු]]</text>
      <sha1>5or4kx32c9xx0i2bu6yrrjaiy3a4232</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිලි සාකච්ඡාව:Vandalism information</title>
    <ns>11</ns>
    <id>197512</id>
    <revision>
      <id>802353</id>
      <timestamp>2026-10-24T06:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>'{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>802353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="kbjvz1awji1n2rj4il81906qgfwg1nh" xml:space="preserve">{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}</text>
      <sha1>kbjvz1awji1n2rj4il81906qgfwg1nh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පරිශීලක සාකච්ඡාව:IDB.S/defcon</title>
    <ns>3</ns>
    <id>197513</id>
    <redirect title="සැකිලි සාකච්ඡාව:Vandalism information" />
    <revision>
      <id>802354</id>
      <timestamp>2026-10-24T06:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment> [[සැකිලි සාකච්ඡාව:Vandalism information]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>802354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="8a3d42yh7418uym63em14us9stc7nql" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සැකිලි සාකච්ඡාව:Vandalism information]]</text>
      <sha1>8a3d42yh7418uym63em14us9stc7nql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පරිශීලක:Tongnunine</title>
    <ns>2</ns>
    <id>197514</id>
    <revision>
      <id>802356</id>
      <timestamp>2026-10-24T07:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tongnunine</username>
        <id>81749</id>
      </contributor>
      <comment>'{| role=&quot;presentation&quot; class=&quot;userboxes&quot; style=&quot;margin: auto; margin-bottom: 0.5em; width: 248px; border: var(--border-color-option-blue, #6485d1) solid 1px; background-color: var(--background-color-base, #fff);; color: var(--color-base, #202122); float: right; &quot; |&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: 120%; font-weight: bold;&quot;&gt;Babel&lt;/div&gt;{{ns0|[[Category:Articles incorrectly using userboxes]]}} {{userbox-level | l...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>802356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1247" sha1="trncmvllkq4xwhm1gg3rd9ez27ih8o3" xml:space="preserve">{| role=&quot;presentation&quot; class=&quot;userboxes&quot; style=&quot;margin: auto; margin-bottom: 0.5em; width: 248px; border: var(--border-color-option-blue, #6485d1) solid 1px; background-color: var(--background-color-base, #fff);; color: var(--color-base, #202122); float: right; &quot;
|&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: 120%; font-weight: bold;&quot;&gt;Babel&lt;/div&gt;{{ns0|[[Category:Articles incorrectly using userboxes]]}}
{{userbox-level
| level    = 
| id       = [[:en:Southern Thai language|sou]]
| info     = {{lang|sou|මෙම පරිශීලකයාගේ මව් භාෂාව '''[[:en:Southern Thai language|දකුණු තායි භාෂාව]]''' වේ.}}
| usercategory  = User sou
| nocat = 
}}
{{userbox-level
| level    = 4
| id       = [[:en:Thai language|th]]
| info     = {{lang|th|මෙම පරිශීලකයාට '''[[:en:Thai language|තායි භාෂාව]]''' පිළිබඳ මනා නිපුණතාවක් ඇත.}}
| usercategory = User th-4
| nocat = 
}}
{{User en-2}}
{{userbox-level
| level    = 0
| id       = [[සිංහල බස|si]]
| info     = මෙම පරිශීලකයාට '''[[සිංහල බස]]''' නොතේරේ.
| usercategory = User si-0
| nocat = 
}}
|}</text>
      <sha1>trncmvllkq4xwhm1gg3rd9ez27ih8o3</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>