විකිපීඩියා siwiki https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter මාධ්‍යය විශේෂ සාකච්ඡාව පරිශීලක පරිශීලක සාකච්ඡාව විකිපීඩියා විකිපීඩියා සාකච්ඡාව ගොනුව ගොනුව සාකච්ඡාව මාධ්‍යවිකි මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව සැකිල්ල සැකිලි සාකච්ඡාව උදවු උදවු සාකච්ඡාව ප්‍රවර්ගය ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව ද්වාරය ද්වාරය සාකච්ඡාව MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3880 802366 801854 2026-10-24T12:03:27Z KSLwiki24 70498 /* අමතර ලිපි */ 802366 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] <br> [[File:Flag of UNESCO.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම (හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික ස්ථාන වේ)|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = [[File:UNESCO World Heritage Convention Logo.svg|50px]]<br>ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 =''' 8''' | label3 = [[File:Man and the Biosphere Programme Logo.svg|40px]]<br>මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = ''' 4''' | label4 = [[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|50px]]<br>ලෝක මතක උරුම | data4 = ''' 5''' | label5 = [[File:Logo Unesco Intangible Cultural Heritage 02.svg|50px]]<br> අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = ''' 3''' | label6= [[File:Geopark logo.png|50px]]<br>ගෝලීය භූ උද්‍යාන | data6 = '''0''' | label7 = {{CSS image crop | Image = Logotipo oficial de Granada Ciudad Creativa de la Unesco en Literatura.jpg | bSize = 100 | cWidth = 50 | cHeight = 50 | oTop = 0 | oLeft = 50 }} නිර්මාණශීලි නගර ජාල | data7 =''' 0''' | label8 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data8 = වර්ෂ 1982 | label9 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data9 = වර්ෂ 2010 }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන උරුම කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම *යුනෙස්කෝ ගෝලීය භූ උද්‍යාන *යුනෙස්කෝ නිර්මාණශීලි නගර ජාල<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.කෙසේ නමුත් ගෝලීය භූ උද්‍යාන හෝ නිර්මාණශිලී නගර ජාල යන යුනෙස්කෝ කාණ්ඩ ඔස්සේ කිසිඳු උරුමයක් ශ්‍රී ලංකාව සතුව නොපවතී.ඊට අමතරව 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] | [[File:Ruwanweli Maha Seya - Anuradhapura.jpg|150px|Ruwanweli_Maha_Seya_-_Anuradhapura]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) |චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි පුරාණ නගර හා පර්වත බලකොටු සංකීර්ණයකි. මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 5 වන සියවසේදී පළමුවන කාශ්‍යප රජු විසින් තම රාජකීය අගනුවර සහ මාළිගා සංකීර්ණය ලෙස සංවර්ධනය කරන ලද බව පිළිගැනේ. කාශ්‍යප රජුගේ පාලන සමයෙන් පසු සීගිරිය බෞද්ධ ආරාමයක් ලෙස භාවිතයට පත් වූ අතර, පසුකාලීනව එය අතහැර දමන ලදී.සීගිරි පර්වතයේ මුදුනෙහි රාජකීය මාළිගා සංකීර්ණයක නටබුන් පිහිටා ඇති අතර, එහි පහළ ප්‍රදේශවල සැලසුම්ගත උද්‍යාන, දිය අගල්, පවුරු සහ විවිධ ගොඩනැගිලිවල නටබුන් දැකගත හැකිය. සීගිරියේ ප්‍රධාන අංග අතර සිංහ දොරටුව, ප්‍රසිද්ධ බිතුසිතුවම් සහ කැටපත් පවුර විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. ජල උද්‍යාන, පර්වත උද්‍යාන සහ ටෙරස් උද්‍යාන ඇතුළු එහි භූදර්ශන සැලසුම්කරණය පුරාණ ශ්‍රී ලාංකික ඉංජිනේරු හා කලාත්මක දක්ෂතාව පිළිබිඹු කරයි. සීගිරිය 1982 වසරේදී යුනෙස්කෝව විසින් ලෝක උරුම ස්ථානයක් ලෙස නම් කරන ලදී.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පූජනීය නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම් ලෝක උරුම දේපළ කොටස් තුනකින් සමන්විත වේ: [[Peak Wilderness Protected Area|කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය]], [[Horton Plains National Park|හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය]] සහ [[Knuckles Conservation Forest|නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]. මෙම කඳුකර වනාන්තර අසාමාන්‍ය පරාසයක ආවේණික ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ සඳහා වාසස්ථාන සපයන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ ජෛව විවිධත්වය සඳහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. ශ්‍රී ලංකා දිවියා, බටහිර දම් පැහැති මුහුණැති කොළ වඳුරා සහ හෝර්ටන් තැන්න සිහින් ලෝරිස් වැනි තර්ජනයට ලක්වූ විශේෂද මෙහි දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=3 October 2026}}</ref>.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම (පධානඝර)]] | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය]] | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නාකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන]] | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන]] | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංශය]] |[[File:Mahavamsa.png]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම == ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]] | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill & Village Life |url=https://khiri.com/dumbara-weaving/ |publisher=Khiri Travel |date=22 June 2023 |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]<br>[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] mpfnfb8civqc630ay11znvfwodb7d99 0 7022 802456 801335 2026-10-25T11:39:39Z KSLwiki24 70498 /* */ 802456 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය | background = #FFD202 | name = <small>අතිපූජ්‍ය</small> <br>කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද<br><small>අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ</small> | image = [[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]] | caption = කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි | religion = [[බෞද්ධ]] | school = [[ථේරවාද]] | sect = [[අමරපුර නිකාය]] | order = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය | title = {{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}} | birth_date = {{bda|1961|07|01|df=y}} | birth_place = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] | nationality = [[සිංහල]] | teacher = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි | initiation = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] | website = [https://www.mahamevnawa.lk mahamevnawa.lk] }} {{Infobox officeholder | office1 = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර<br>[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] | term_start1 = 2019 අගෝස්තු | term_end1 = 2022 අගෝස්තු | office2 = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක<br>[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික<br> මහමෙව්නාව සංඝ සභාව<br>සහ<br>මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] | term_start2 = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා<br>මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 | term_end2 = අද දක්වා | office3 = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක<br>[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]] | term_start3 = 2012 සැප්තැම්බර් | term_end3 = අද දක්වා | office4 = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී | term_start4 = 2008 | term_end4 = 2010 }} '''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ.එසේම උන්වහන්සේ [[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ]] අනුනායක හිමියන් ලෙස ද කලක් කටයුතු කළ හිමිනමකි. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම,ධර්ම දේශනා,භාවනා සහ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල තුළින් දේශීය සහ විදේශීය වශයෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇති භික්ෂූන් වහන්සේ නමකි.<ref>{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> 1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.උන්වහන්සේ විසින් ශාසනයට ඇතුළු කරන ලද ශිෂ්‍ය භික්ෂු සංඛ්‍යාව 2000 ආසන්න වන අතර උන්වහන්සේගේ ධර්මාචාර්යත්වය යටතේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ වැඩ වාසය කරන ශිෂ්‍ය භික්ෂු සංඛ්‍යාව 1000 කට ආසන්න වන වේ.එය දකුණු ආසියාව තුළ ඕනෑම ථේරවාද බෞද්ධ භික්ෂුවක් යටතේ සිටින වැඩිම ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව ද වේ.<ref>{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.<ref>{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> ==මුල් ජීවිතය== කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.<ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref><ref>{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}</ref> උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.<ref>{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}</ref> ==පැවිදි දිවිය== වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03 }}</ref><ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03 }}</ref> පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.<ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03 }}</ref> ===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය=== විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.<ref>{{cite web |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03 }}</ref><ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03 }}</ref> පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.<ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03 }}</ref> ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.<ref>{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03 }}</ref> උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.<ref>{{cite web |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03 }}</ref><ref>{{cite web |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03 }}</ref> පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.<ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03 }}</ref> ===වකුගඩු පරිත්‍යාගය=== මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීමට පෙර කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් වකුගඩු රෝගයකින් පෙළුණු කාන්තාවකට සිය වකුගඩුවක් පරිත්‍යාග කර තිබේ.පසුකාලීනව උන්වහන්සේව හමු වීමට පැමිණි ලෝක ප්‍රසිද්ධ BBC ඉංග්‍රීසී මාධ්‍ය ජාලය ද මෙම සිදුවීම වාර්තා කර තිබූ අතර එහිදී උන්වහන්සේ BBC වෙත අදහස් දක්වා තිබුණේ පරිත්‍යාගය බෞද්ධ ඉගැන්වීම්වල එන දාන සංකල්පය හා සම්බන්ධ වන බවත්,බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පෙර ආත්මයන් පිළිබඳ ජාතක කථාවල ඇතුළත් ශරීර අවයව පවා පරිත්‍යාග කිරීමේ ආදර්ශ, අන්‍යයන් වෙනුවෙන් පරිත්‍යාග කිරීමට බෞද්ධයන් තුළ පෙළඹවීමක් ඇති කරන බවයි.<ref>{{cite web |title=Would you donate a kidney to a stranger? |url=https://www.bbc.com/news/magazine-35410148 |website=BBC News}}</ref> ==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම== ===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම=== 1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.<ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.<ref>{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}</ref> ===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු=== මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.<ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.<ref>{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> ===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව=== මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.<ref>{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}</ref> කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.<ref>{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> ===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය=== කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.<ref>{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.<ref>{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}</ref> ===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය=== කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.<ref>{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}</ref> ===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය=== 2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.<ref>{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}</ref> ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}</ref> ===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්=== කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.<ref>{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}</ref> 2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.<ref>{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}</ref> ===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය=== මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.<ref>{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}</ref> එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.<ref>{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}</ref> ===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය=== කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.<ref>{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.<ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> ===අනුනායක පදවිය=== 2019 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් [[අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී අමරපුර මහා නිකායේ]] විසින් සිදු කරන ලද දේශීය විදේශීය ධර්ම ප්‍රචාරය සහ ථේරවාද බුදුදහමට සිදු කළ අමිල මෙහෙවර හේතුවෙන් උන්වහන්සේ අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ අනුනායක පදවියට පත් කරන ලදී. එම පදවිය [[මහානායක]] පදවියට පසුව එම නිකායේ ඇති ප්‍රධාන තනතුරක් ලෙස සැලකේ.<ref>{{cite web |title=Kiribathgoda Gnanananda Thera |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera |website=Wikipedia |access-date=2026-10-03 }}</ref> 2022 මැයි මාසයේදී උන්වහන්සේ එම අනුනායක පදවියෙන් ඉවත් වූ අතර, ඉන් අනතුරුවද මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය හා සම්බන්ධ ධර්ම ප්‍රචාරක සහ ශාසනික කටයුතු අඛණ්ඩව සිදු කළහ.<ref>{{cite web |title=Kiribathgoda Gnanananda Thera |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera |website=Wikipedia |access-date=2026-10-03 }}</ref> ==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර== කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref> ===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්=== [[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.<ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref> {{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.” <br> සිංහල පරිවර්තනය: “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.” |author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි<br>රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක<ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref>}} [[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref> {{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.” <br> '''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] <br>ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}”<ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref>}} [[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය. <ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref> {{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.” <br> සිංහල පරිවර්තනය: “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]<br>ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}<ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref>}} ===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්=== 2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref> {{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.” <br> '''සිංහල පරිවර්තනය:''' “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}<ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref> ===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම=== 2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism |url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=2026-10-03 }}</ref> එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism |url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=2026-10-03 }}</ref> {{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.” <br> :'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව<br>ඉන්දිරා ගාන්ධි ජාතික කලා ආයතනය, ඉන්දියාව}}<ref>{{cite web |title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism |url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=2026-10-03 }}</ref> ==සුප්‍රසිද්ධ පණිවිඩ== {{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු. එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි. මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය. භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය. මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''<ref><br/>'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. </ref>}} ==අමතර ලිපි== *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] *[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය]] *[[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]] *[[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය]] ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist}} ==බාහිර සබැඳි== '''මහමෙව්නාව''' * [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය] * [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය] [[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]] [[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]] [[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]] [[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] 2sa37lyzlfuwb5i8q3y33crh4bv4gga 802457 802456 2026-10-25T11:40:31Z KSLwiki24 70498 /* */ 802457 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය | background = #FFD202 | name = <small>අතිපූජ්‍ය</small> <br>කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද<br><small>අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ</small> | image = [[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]] | caption = කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි | religion = [[බෞද්ධ]] | school = [[ථේරවාද]] | sect = [[අමරපුර නිකාය]] | order = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය | title = {{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}} | birth_date = {{bda|1961|07|01|df=y}} | birth_place = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] | nationality = [[සිංහල]] | teacher = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි | initiation = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] | website = [https://www.mahamevnawa.lk mahamevnawa.lk] }} {{Infobox officeholder | office1 = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර<br>[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] | term_start1 = 2019 අගෝස්තු | term_end1 = 2022 අගෝස්තු | office2 = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක<br>[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික<br> මහමෙව්නාව සංඝ සභාව<br>සහ<br>මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] | term_start2 = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා<br>මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 | term_end2 = අද දක්වා | office3 = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක<br>[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]] | term_start3 = 2012 සැප්තැම්බර් | term_end3 = අද දක්වා | office4 = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී | term_start4 = 2008 | term_end4 = 2010 }} '''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ.එසේම උන්වහන්සේ [[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ]] අනුනායක හිමියන් ලෙස ද කලක් කටයුතු කළ හිමිනමකි. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම,ධර්ම දේශනා,භාවනා සහ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල තුළින් දේශීය සහ විදේශීය වශයෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇති භික්ෂූන් වහන්සේ නමකි.<ref>{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> 1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.උන්වහන්සේ විසින් ශාසනයට ඇතුළු කරන ලද ශිෂ්‍ය භික්ෂු සංඛ්‍යාව 2000 ආසන්න වන අතර උන්වහන්සේගේ ධර්මාචාර්යත්වය යටතේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ වැඩ වාසය කරන ශිෂ්‍ය භික්ෂු සංඛ්‍යාව 1000 කට ආසන්න වන වේ.එය දකුණු ආසියාව තුළ ඕනෑම ථේරවාද බෞද්ධ භික්ෂුවක් යටතේ සිටින වැඩිම ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව ද වේ.<ref>{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සූත්‍ර පිටකය|සූත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.<ref>{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> ==මුල් ජීවිතය== කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.<ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref><ref>{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}</ref> උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.<ref>{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}</ref> ==පැවිදි දිවිය== වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03 }}</ref><ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03 }}</ref> පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.<ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03 }}</ref> ===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය=== විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.<ref>{{cite web |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03 }}</ref><ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03 }}</ref> පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.<ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03 }}</ref> ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.<ref>{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03 }}</ref> උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.<ref>{{cite web |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03 }}</ref><ref>{{cite web |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03 }}</ref> පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.<ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03 }}</ref> ===වකුගඩු පරිත්‍යාගය=== මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීමට පෙර කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් වකුගඩු රෝගයකින් පෙළුණු කාන්තාවකට සිය වකුගඩුවක් පරිත්‍යාග කර තිබේ.පසුකාලීනව උන්වහන්සේව හමු වීමට පැමිණි ලෝක ප්‍රසිද්ධ BBC ඉංග්‍රීසී මාධ්‍ය ජාලය ද මෙම සිදුවීම වාර්තා කර තිබූ අතර එහිදී උන්වහන්සේ BBC වෙත අදහස් දක්වා තිබුණේ පරිත්‍යාගය බෞද්ධ ඉගැන්වීම්වල එන දාන සංකල්පය හා සම්බන්ධ වන බවත්,බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පෙර ආත්මයන් පිළිබඳ ජාතක කථාවල ඇතුළත් ශරීර අවයව පවා පරිත්‍යාග කිරීමේ ආදර්ශ, අන්‍යයන් වෙනුවෙන් පරිත්‍යාග කිරීමට බෞද්ධයන් තුළ පෙළඹවීමක් ඇති කරන බවයි.<ref>{{cite web |title=Would you donate a kidney to a stranger? |url=https://www.bbc.com/news/magazine-35410148 |website=BBC News}}</ref> ==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම== ===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම=== 1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.<ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.<ref>{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}</ref> ===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු=== මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.<ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.<ref>{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> ===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව=== මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.<ref>{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}</ref> කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.<ref>{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> ===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය=== කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.<ref>{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.<ref>{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}</ref> ===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය=== කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.<ref>{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}</ref> ===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය=== 2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.<ref>{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}</ref> ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}</ref> ===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්=== කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.<ref>{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}</ref> 2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.<ref>{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}</ref> ===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය=== මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.<ref>{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}</ref> එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.<ref>{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}</ref> ===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය=== කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.<ref>{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.<ref>{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}</ref> ===අනුනායක පදවිය=== 2019 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් [[අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී අමරපුර මහා නිකායේ]] විසින් සිදු කරන ලද දේශීය විදේශීය ධර්ම ප්‍රචාරය සහ ථේරවාද බුදුදහමට සිදු කළ අමිල මෙහෙවර හේතුවෙන් උන්වහන්සේ අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ අනුනායක පදවියට පත් කරන ලදී. එම පදවිය [[මහානායක]] පදවියට පසුව එම නිකායේ ඇති ප්‍රධාන තනතුරක් ලෙස සැලකේ.<ref>{{cite web |title=Kiribathgoda Gnanananda Thera |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera |website=Wikipedia |access-date=2026-10-03 }}</ref> 2022 මැයි මාසයේදී උන්වහන්සේ එම අනුනායක පදවියෙන් ඉවත් වූ අතර, ඉන් අනතුරුවද මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය හා සම්බන්ධ ධර්ම ප්‍රචාරක සහ ශාසනික කටයුතු අඛණ්ඩව සිදු කළහ.<ref>{{cite web |title=Kiribathgoda Gnanananda Thera |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera |website=Wikipedia |access-date=2026-10-03 }}</ref> ==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර== කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref> ===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්=== [[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.<ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref> {{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.” <br> සිංහල පරිවර්තනය: “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.” |author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි<br>රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක<ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref>}} [[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref> {{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.” <br> '''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] <br>ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}”<ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref>}} [[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය. <ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref> {{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.” <br> සිංහල පරිවර්තනය: “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]<br>ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}<ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref>}} ===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්=== 2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref> {{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.” <br> '''සිංහල පරිවර්තනය:''' “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}<ref>{{cite web |title=Sacred Commendations |url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials |website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa |access-date=2026-10-03 }}</ref> ===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම=== 2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism |url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=2026-10-03 }}</ref> එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism |url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=2026-10-03 }}</ref> {{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.” <br> :'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව<br>ඉන්දිරා ගාන්ධි ජාතික කලා ආයතනය, ඉන්දියාව}}<ref>{{cite web |title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism |url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=2026-10-03 }}</ref> ==සුප්‍රසිද්ධ පණිවිඩ== {{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු. එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි. මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය. භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය. මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''<ref><br/>'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. </ref>}} ==අමතර ලිපි== *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] *[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය]] *[[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]] *[[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය]] ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist}} ==බාහිර සබැඳි== '''මහමෙව්නාව''' * [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය] * [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය] [[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]] [[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]] [[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]] [[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] 7pegxhglf5emwxu99cvuailrrmksczi 0 11441 802428 666451 2026-10-25T05:55:19Z WrdSrchSi 55524 Fixed. (spelling - selected words only) 802428 wikitext text/x-wiki {{අනාථ ලිපිය|date=ජූනි 2013}} {{දියුණු කරන්න}} [[File:ST vs LOU - 21.jpg|thumb|300x300px|[[Advertising board|Advertising boards]] behind a rugby union match, showing the logos of the companies [[Nike, Inc.|Nike]], [[Peugeot]], and [[Pétrole Hahn]]]] {{marketing}} '''Marketing''' is defined by the [[American Marketing Association]] as the activity, set of institutions, and processes for creating, communicating, delivering, and exchanging offerings that have value for customers, clients, partners, and society at large. <ref> Marketing definition approved in October 2007 by the [[American Marketing Association]]: [http://www.marketingpower.com/AboutAMA/Pages/DefinitionofMarketing.aspx].</ref> The term developed from the original meaning which referred literally to going to market, as in shopping, or going to a market to sell goods or services. == අලෙවිකරණයේ P හත == සම්මත P හතරට (නිෂ්පාදන, මිල නියම කිරිම, ප්‍රවර්ධනය සහ ස්ථානය) අමතරව අලෙවිකරණයේ දී අමතර තුනක් හඳුන්වා දී ඇති අතර එම අමතර තුන වන්නේ මිනිසුන්, ක්‍රියවලිය, අවට වටපිටාවයි ..මෙම හතම එකට ගත් කල දිගු අලෙවිකරණ මිශ්‍රනය (Marketing Mix) ලෙස හැඳින්වයි.. == ජනතාව == පාරිභෝගිකයාට සම්බන්ධ වන ඕනෑම කෙනෙකුට, පාරිභෝගිකයාගේ සම්පූර්ණ තෘප්තියට බලපෑම් කළ හැක. පාරිභෝගිකයාගේ කෝණයෙන් බැලූ විට ඔවුන් නිෂ්පාදනයේ හෝ සේවාවේ වෙන් කළ නොහැකි කොටසක් වේ. මේ නිසා ඔවුන් හොඳින් පුහුණු වූ , හොඳින් අභිප්‍රේරණය වූ (Motivated) සහ සුදුසුම පුද්ගලයා විය යුතුය. පාරිභෝගිකයා හා සම්බන්ධ අනෙකුත් පාරිභෝගිකයන් ද ජනතාව ගණයට අයත් වේ. එයට හේතුව එම පාරිභෝගිකයන්‍ගේ අදාල භාණ්ඩය හෝ සේවාව පිළිබඳව වූ අදහස ඔවුන්ට ද බලපාන නිසාය. == ක්‍රියාවලිය == පාරිභෝගික තෘප්තියට තීරණාත්මක සාධකයක් වන සේවා සපයන විට, ඊට සම්බන්ධ වන ක්‍රියාකාරකම් සහ ජනතාවගේ හැසිරීම් රටාව මෙයට අදාල වේ. == ද්‍රව්‍යාත්මක සාධක (Physical evidence) == සාමාන්‍යයෙන් භාණ්ඩයක් ගැනීමේදී මෙන් නොව සේවාවක් ලබා ගැනීමේ දී පාරිභෝගිකයා හට එය ලබා නොගෙන එහි හොඳ නරක පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට නොහැකිය. එම නිසා සේවාව ලබා ගැනීමේදී පාරිභෝගිකයාට විශාල අවදානමක් පවති. එම නිසා සේවාව ලබා ගනී යයි විශ්වාස කළ හැකි පාරිභෝගිකයන්ට තමන් කැමති කුමන සේවාවට දැයි දැන ගැනීමට සැලැස්වීම වැදගත්ය. මෙය සිද්ධි අධ්‍යයනය (cast studies), ඇසින් දුටු සාක්ෂි, (testimonials) හෝ ආදර්ශන (demonstrations) වැනි ද්‍රව්‍යාත්මක සාධක මඟින්පෙන්වා දිය හැකිය. == අලුත් P හතර == · පුද්ගලාත්වරෝපණය(Personalization) අන්තර්ජාලය භාවිතයෙන් භාණ්ඩ හා සේවා සකස් කිරීම මෙලෙස හැඳින්වේ. Dell on – line සහ Amazon.com උදාහරනයක ලෙස දැක්විය හැකිය. නමුත් වර්තමානයේ මෙම සංකල්පය තවදුරත් වෙනස් වී නව සමාජමය මාධ්‍ය හා දියුණු ගණනය කිරීම (algorithms) යොදා ගනී. නව තාක්ෂණය මගින් මෙම අදහස තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන යයි. · සහභාගීත්වය (participation) මෙහිදී පාරිභෝගිකයාට ඔහුගේ අදහස් ඉදිරිපත් කිරීමට ඉඩ සලසයි. මෙය තුළින් අදහස් සංකලනයෙන් භාණ්ඩ හෝ සේවාව වෙනස් කළ හැකිය. මෙහි දී කුමන වෙළඳ නාමයක් යොදා ගත යුතු ද? නිෂ්පාදනයේ දිශාව කුමක් ද? සහ කුමන ප්‍රචාරණයන් සිදු කළ යුතුද? යන්න වැනි අවස්ථා වලදී පාරිභෝගිකයාට සහභාගි වීමට ඉඩ සලසා ඇත. මේ සංකල්පය තුළින් තොරතුරු ලබා ගැනීමේ දී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රමය නිසා සැලකිය යුතු වෙනසකට භාජනය විය හැකිය. · එක් පුද්ගලයෙකුගෙන් තවත් පුද්ගයෛකුට (Peer – to- peer) මෙයින් අදහස් වන්නේ පක්ෂග්‍රාහී වන පාරිභෝගික ජාල හා ප්‍රජාවන්ය. අලෙවිකරණයේ සාම්ප්‍රදායික ගැටළුවක් වන්නේ “බාධාකාරි” බවයි. වෙළෙඳ නාමයන් පාරිභෝගිකයන් වෙත ආරෝපණය කිරීම ( රූපවාහිනි වෙළෙඳ දැන්වීම්වලින් මෙය ඉතා පැහැදිලිව සිදුවේ.) මගින් අක්‍රීය පාරිභෝගික පද්ධතිවලට“ක්‍රියාකාරී පාරිභෝගික ක්‍රියාවන්” අවසාන වශයෙන් ආදේශ කළ හැකිය. මෙම සාකච්ඡා තුළදී වෙ‍ළෙඳ ලකුණු එක් කිරීමද සිදු වේ. == වෙළඳ ලකුණු == '''වෙළඳ ලකුණක වැදගත්කම''' * එක් සමාගමක භාණ්ඩ තවත් සමාගමකින් වෙන්කර හඳුනා ගැනීම. * භාණ්ඩවල ගුණාත්මකභාවය වෙළඳ ප්‍රචාරක කටයුතු වලදි යොදා ගැනීම. * නිෂ්පාදකයන් සහ පාරිභෝගිකයන් යන දෙපක්ෂයම ආරක්ෂාකර ගැනීම. * භාණ්ඩ ප්‍රදර්ශනවලදී හා වෙළඳ ප්‍රචාරන වලදි භාවිතා කිරීම. * නව නිෂ්පාදන වෙළඳපලට හඳුන්වාදීමේ දී යොදා ගැනීම. '''වෙළඳ නාම''' භාණ්ඩ සහ සේවා අතරින් තරඟකාරී සැපයුම්කරුවන්ගෙන් වෙන්කර හඳුනාගත හැකි නමක්, පදයක්, නිර්මාණයක් හෝ සළකුණක් වෙනත් පදයක් වෙළඳනාමයක් විය හැක. වෙළඳ නාමයකින් නියෝජනය කරනු ලබන්නේ යම්කිසි සමාගමක භාණ්ඩ හා සේවා පිළිබඳ පාරිභෝගිකයන්ගේ පළපුරුද්දයි. භාණ්ඩ දෙකක් හෝ කිහිපයක් සම්බන්ධ වන වෙළඳ කටයුත්තක් සමූහ වෙළඳ නාමකරණය (Co – Branding) ලෙස හඳුන්වයි. '''මිල නියම කිරීම''' භාණ්ඩයක් සඳහා හුවමාරු වන මුදල් ප්‍රමාණය තීරණය කිරීම මිල නියම කිරීම නම් වේ. පාරිභෝගිකයාට අදාල මුදලට අනුව භාණ්ඩයේ උපයෝගීතාව හෝ පාරිභෝගිකයා භාණ්ඩය වෙනුවෙන් කැප කිරීමට කැමති ප්‍රමාණය මෙම අංශය තීරණය කරයි. '''අරමුණු''' * විකුණුම් ප්‍රමාණය වැඩි කිරීම. * ආදායම වැඩි කිරීම. * ලාභ ඉපයීම වැඩි කිරීම. * වෙළඳ පළ කොටස් වැඩි කිරීම හෝ පවත්වා ගැනීම. * තරඟකාරි බව නැති කිරීම. * මහා පරිමාණ වශයෙන් නිෂ්පාදනය කිරීමෙන් වාසි අත්පත් කර ගැනීම. '''මිල තීරණය කිරීමේ දී බලපාන සාධක''' * නිෂ්පාදනය හා බෙදාහැරීමේ පියවර * දැනට ඇති ආදේශන භාණ්ඩ * සාමාන්‍ය වෙළඳ පුරුදු * ස්ථිර මිල * බෙදාහරින්න‍න්ගේ ප්‍රතිචාර * පාරිභෝගිකයන්ගේ ප්‍රතිචාර * ඉල්ලුමේ ස්වාභාවය - නම්‍යතාවය - අනම්‍යතාවය ''' වෙළඳපළ ආකෘතිය ''' * සම්පූර්ණ තරඟය * ඒකාධිකාරී තරඟය - කතිපයාධිකාරී - දර්ශනය '''මිල තීරණය කිරීමේ පියවර''' * අල්ලාගතයුතු වෙළඳපළ කොටස තීරණය කිරීම. * මිල තීරණය කිරීමේ ක්‍රම උපායන් සෑදීම. * ඉල්ලුම තක්සේරු කිරීම. * තරඟකරුවන්ගේ ප්‍රතිචාර නිර්මාණය කිරීම. == අලෙවිකරණය - පුද්ගලික විකිණීම == පුද්ගලයින් හෝ ගනුදෙනුකරුවන් කණ්ඩායමක් වෙත ලඟාවෙන අලෙවිකරුවකුගේ වාචික ඉදිරිපත් කිරීම, · අන්තර් ක්‍රියාකාරීත්ව සම්බන්ධතාව භාවිතා කිරීම · පුද්ගලික උනන්දුවක් දැක් වීම · අවධානය සහ ප්‍රතිචාරය · සිත් ඇද ගන්නා ඉදිරිපත් කිරීම '''විකිණීම් ප්‍රවර්ධනය''' නිෂ්පාදක මිලදී ගැනීම දිරිමත් කිරීම සඳහා කෙටි කාලීන දිරි දීමනා · ක්ෂණිකව සිත ඇදගැනීම · විකිණීම සඳහා උත්සුක විම '''අලෙවිකරණය මහජන සම්බන්ධතා''' · නිෂ්පාදන සඳහා අනුග්‍රහශිලී වාර්තාවක් ලබා දෙමින් පුවත්පත් ප්‍රකාශන පළකිරීම මඟින් ඉල්ලුම කෙරෙහි උනන්දුවක් ඇති කිරීම · විශ්වාස කිරීමේ ඉහළ මට්ටම · ඵලදායීතා පුවත් · ව්‍යාපාරයේ ප්‍රතිරූපය උසස් කර සැළකීම '''ගණුදෙනුකරුවන් වෙත එල්ල විම''' අද දින බො‍‍හෝ සමාගම්වල ගනුදෙනුකරුවන් වෙත අවම එල්ල වීමක් (ගණුදෙනුකරුවා දිශාභිමුඛ කිරීමත්) පවතී. සමාගම සිය ක්‍රියාකාරකම් සහ නිෂ්පාදිත ගනුදෙනුකරුවන්ගේ ඉල්ලුම මත ක්‍රියා කර ඇති බව මෙයින් අදහස් කරයි. සාමාන්‍යයෙන් මෙය ඉටු කිරීමේ ක්‍රම තුනක් පවතී. එනම් ගණුදෙනුකරුවන් කරා ලඟාවන ප්‍රවේශය, වෙළ‍ඳපොල වෙනස්කම් හඳුන්වා ගැනීමේ ඥාණය සහ නිෂ්පාදිතයන් නව්‍යකරණය කිරීමේ ප්‍රවේශය යනු ඒවා වේ. පාරිභෝගිකයන් කරා ලඟාවන ප්‍රවේශයෙහිදී සියලුම උපායමාර්ගික අලෙවිකරණ තීරණයන් මෙහෙයවනුයේ පාරිභෝගික අවශ්‍යතාවන් මත වේ. පාරිභෝගික පර්යේෂණ, පරීක්ෂණ සමර්ථ වන තෙක් කිසිදු උපාය මාර්ගයක් ක්‍රියාවට නගනු නොලැබේ. පාරිභෝගිකයන්ගේ අවශ්‍යතා අනුව, නිෂ්පාදිතය ඇතුලු වෙළඳපොල පිරිවැටුමක සෑම අංගයක්ම මෙහෙයවනු ලැබේ. ආරම්භක ස්ථානය සෑම විටම පාරිභෝගිකයා වේ. මෙම ප්‍රවේශයෙහි තර්කානුකූල පදනමක් වනුයේ මිනිසුන් මිලදී නොගන්නා නිෂ්පාදිතයන් සංවර්ධනය කිරීමට අවශ්‍ය පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන කටයුතුවලට අරමුදල් වෙන් කිරීම අර්ථ විරහිත ක්‍රියාවක් බවයි. තාක්ෂණය උපරිමයෙන් භාවිත කළද, වාණිජ වශයෙන් අසාර්ථක වූ බොහෝ නිෂ්පාදිතයන් පිළිබඳව ඉතිහාසය සාක්ෂි දරයි. ගනුදෙනුකරුවන් කරා ළඟාවන මෙම අලෙවිකරණය සඳහා විධිමත් ප්‍රවේශයක් ඇත. එනම් එස්. අයි.වි. ඒ (සිවා) විසඳුම තොරතුරු අගය පිවිසුම වේ. පී හතර ලෙස හැඳින්වූ ක්‍රමය නැවතත් නම් කර ඊට නැවතත් අලුතින් වචන යොදා සකස් කර ඇත්තේ ගනුදෙනුකරුවන් වෙත අවධානය එල්ල කිරීමට ය. එස්. අයි.වි.ඒ (සිවා) මොඩලය ඉතා ප්‍රකට පී 4 හි සැපයුම් පාර්ශවයේ මොඩලයට (නිෂ්පාදිතය, මිල, ස්ථානය, ප්‍රවර්ධනය)අලෙවිකරණ හා කළමනාකරණය සඳහා ඉල්ලුම ගනුදෙනුකරු ‍කේන්ද්‍රිය කරගත් විකල්පයක් සපයයි නිෂ්පාදිතය - විසඳුම ප්‍රවර්ධනය තොරතුරු මිල - අගය ස්ථානය - පිවිසුම සීමා මොඩලයේ අංග හතර පහත දැක්වේ, 1. විසඳුම් - ගනුදෙනුකරුවන්ගේ ගැටළුවට හා අවශ්‍යතාවලට විසඳුම් කොතරම් යෝග්‍ය වන්නේද? 2. තොරතුරු - ගනුදෙනුකරු විසඳුම් පිළිබඳ දැන සිටීද, එසේ නම් මිලදී ගැනීමට තීරණය කිරීමටත් ප්‍රමාණවත් වන පරිදි ඔවුන් දැන ගත්තේ කෙසේද? කවුරුන්ගෙන් ද? 3. අගය - ගනුදෙනුවේ අගය, එහි වියදම,ලාභ කවරේ ද? ඔවුන්ට පරිත්‍යාග කිරීමට සිදුවනු‍යේ කුමක් ද? හා ඔවුන්ගේ ප්‍රතිලාභය කුමක්දැයි ගනුදෙනුකරු දැන සිටි ද? 4. පිවිසුම - ගනුදෙනුකරුට විසඳුම් ලබාගත හැක්කේ කොහේද? ඔවුන් එය කොතරම් පහසුවෙන් ප්‍රාදේශියව/අතින් මිලදි ගැනීම සහ භාර ගැනීම කළ හැකිද? මෙම මොඩලය ඇමරිකන් අලෙවිකරණ සංගමයේ අලෙවිකරණ කළමණාකරණ සඟරාවේ වෙතිතන් දේවි යන ෂුල්ටාස් විසින් යෝජනා කර එක්සත් රාජධානින්ගේ අලෙවිකරණ හා සංගමයේ, මාකට්ලීඩර් සඟරා‍වේ ඉදිරිපත් කර ලදි. මෙම මොඩලය ගනුදෙනුකරුවන් වෙත ඉදිරිපත් වන අවධානය එල්ලකරන අතර ගනුදෙනුව ගැන බලන ආකාරය පෙන්නුම් කරයි ==අලෙවිකරණය - බෙදාහැරීම== === විකුණුම් මාර්ග === * විකිණීමේ නිළධාරියාම පත්කිරීම. * නිෂ්පාදකයාගෙන් කෙළින්ම පාරිභෝගිකයාට (කෙළින්ම) * නිෂ්පාදකයාගෙන් තොග වෙළෙන්දාට ඉන් පසු සිල්ලර වෙළෙන්දාට අවසානයේ පාරිභෝගිකයාට (සාම්ප්‍රදායිකව) * නිෂ්පාදකයාගෙන් නියෝජිතයාට, ඉන්පසු සිල්ලර වෙළෙන්දාට, අවසානයේ පාරිභෝගිකයාට (වර්තමානයේ භාවිතා වන ක්‍රමය) * නිෂ්පාදකයාගෙන් නියෝජිතයාට, ඉන්පසු තොග වෙළෙන්දාට, සිල්ලර වෙළෙන්දාට අවසානයේ පාරිභෝගිකයාට. * නිෂ්පාදකයා‍ගෙන් නි‍යෝජිතයාට, අවසානයේ පාරිභෝගිකයාට (උදා: AMWAY) === නිෂ්පාදකයන් === නිෂ්පාදකයාගෙන් පාරිභෝගිකයන්ට, කෙළින්ම භාණ්ඩ ‍අලෙවි කිරීමට හේතු * නිෂ්පාදකයාට භාණ්ඩ පාරිභෝගිකයාට ප්‍රදර්ශනය කිරීමේ අවශ්‍යතාව (පාරිභෝගිකයා දැනුවත්ව අලෙ‍වි කිරීම). * තොග වෙළෙන්දන්, සිල්ලර වෙළෙන්දන් හා නියෝජිතයන් සක්‍රීය ආකාරයෙන් විකිණීම් ‍නොකිරීම. * භාණ්ඩ ගබඩා කර තැබීමට තොග වෙළෙන්දාට හෝ සිල්ලර වෙළෙන්දාට නිෂ්පාදකයා විසින් බලපෑම් කිරීමට නොහැකි වීම. * තොග වෙළෙන්දන් හා සිල්ලර වෙළෙන්දන් විසින් අධික ලාභ ප්‍රතිශතයක් භාණ්ඩයට එකතු කිරීම වළක්වා ගැනිම. * අතරමැදියාට භාණ්ඩ ප්‍රවාහනයට ඇති අපහසුතාවය. === භාණ්ඩ හා සේවා වක්‍රව විකිණීමට හේතු === * නිෂ්පාදනකරුට භාණ්ඩ බෙදා හැරීම සඳහා මුදල් ප්‍රතිපාදන නොමැති වීම. * බෙදා හැරීමේ ක්‍රමවේද වෙළඳපොලේ ස්ථාපිත වී තිබීම. * නිෂ්පාදකයාට ‍භාණ්ඩ කාර්යක්ෂමව බෙදා හැරීම සඳහා දැනුම නොමැති වීම. * නිෂ්පාදිතයාට බෙදා හැරීමට යවන මුදල් වෙනත් භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා යෙදවීම. * විශාල ප්‍රදේශයක පාරිභෝගික ප්‍රමාණය වැඩි වීම නිසා ඔවුන් වෙත ලඟා වීමේ අපහසුතාවය. * කාර්යක්ෂම අලෙවිකරණයක් සඳහා අවශ්‍ය වන විවිධ වර්ගවල භාණ්ඩ නිෂ්පාදකයා සතු නොවීම. === තොග වෙළෙන්දන් === තොග වෙළෙන්දන් භාවිතයට හේතු * සිල්ලර වෙළෙන්දාට හෝ පාරිභෝගිකයාට කෙලින්ම භාණ්ඩ අලෙවිකිරීමේ අවදානම දරා ගැනීම. * භාණ්ඩ ගබඩා කිරීමට ඇති තරම් ඉඩ කඩ නිෂ්පාදකයා සතු නොවීම. * ප්‍රවාහන පිරිවැය අඩු කිරීම සඳහා. * සිල්ලර වෙළෙන්දන්ට ණය පහසුකම් ලබාදීමට. * තොග වෙළෙඳුන් නිෂ්පාදකයන්ගේ භාණ්ඩ වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම. * නිෂ්පාදකයාට තොග වෙළෙඳුන්ගෙන් උපදෙස් ලබාගත හැකි වීම. * නිෂ්පාදකයන් කුඩා තොග වශයෙන් විකිණීමට ඇති හැකියාව. === තොග වෙළෙන්දා මග හැරයාමට හේතු === * සීමිත ගබඩා පහසුකම්. * සිල්ලර වෙළෙඳුන්ගේ කැමැත්ත. * තොග වෙළෙඳුන්ට භාණ්ඩ ප්‍රවර්ධන කටයුතු සාර්ථකව කල නොහැකි වීම. * තොග වෙළෙඳුන් ඔවුන්ගේ වෙළඳ නාමය ප්‍රචලිත කිරීම. * වෙළඳපොල සමඟ කිට්ටු සම්බන්ධතා තබා ගැනීමට ඇති කැමැත්ත. * බලය ස්ථාපිත කිරීම. * තොග වෙළෙන්දන්ගේ සේවා සඳහා වැය වන පිරිවැය. * මිල ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීම. * කඩිනම් බෙදාහැරීමක අවශ්‍යතාවය. * වැඩිපුර මුදල් උපයා ගැනීමට. === තොග වෙළෙඳුන් මගහැර යාමේ ක්‍රම/ ශාඛා ඇතිකිරීම === * තැපෑලෙන් ඇණවුම් භාරගැනීම. * කෙලින්ම භාණ්ඩ සිල්ලර වෙළෙඳුන්ට විකිණීම. * සංචාරක නියෝජිතයන්. * කෙලින්ම ඇණවුම් බාර ගැනීම. === නියෝජිතවරු === * කොමිස් නියෝජිතවරු සේවාව සපයනුයේ කොමිස් මුදලට පමණයි. ඔවුන්‍ භාණ්ඩවල අයිතියක් ලබාගන්නේ නැත. ඔවුන්ගේ සේවාව අවශ්‍ය ඕනෑම කෙනෙකුට එම සේවය සැපයීමයි. * විකිණීමේ නියෝජිතවරු කොන්ත්‍රාත්ක්‍රමයට, නිෂ්පාදකයාගේ සියලු භාණ්ඩ විකිණීම කරයි. ඔවුන්ට භාණ්ඩයේ මිල හා කොන්දේසි පිළිබඳව සම්පූර්ණ බලය ඇත. මිලදී ගැනී‍මේ නියොජිතවරු, නිෂ්පාදකයන් හා සිල්ලර වෙළෙඳුන් වෙනුවෙන් භාණ්ඩ මිලදී ගනියි. මිලදී ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය පිලිබඳ විශේෂඥ දැනුම ඔවුන් සතුය. === තැරැව්කරුවන් === එක් විශේෂ භාණ්ඩයක් විකිණීම පිළිබඳ විශේෂ පුහුණුවක් ලබා ඇත. තැරැව් ගාස්තු අය කරයි. === කර්මාන්ත ශාලා නියෝජිතවරු === නිෂ්පාදකයන් වැඩි දෙනෙකුගේ නියෝජිතයා වේ. නියමිත නිෂ්පාදන කොටසක් මත ඔවුන්ගේ කාර්යය සිදු කරන අතර එයට අදාල භාණ්ඩ විකිණීම සිදු කරන අතර මිල හා විකිණුම් කොන්දේසි සම්බන්ධයෙන් සීමාසහිත බලයක් ‍පවතී. === අලෙවිකරණ මිශ්‍රණය === කාර්ය සාධන ක්‍රියාකාරකම් ගණනාවකින් භාණ්ඩ හෝ සේවා මිලදී ගැනීමේදී පාරිභෝගික තීරණයට බලපෑම් කරන සමාගම් හාවර්ඩ් බිස්නස් ස්කූල්ස් මහාචාර්ය නීල් මෝර්ඩන් විසින් 1960 මුල් කාලයේ දී හඳුනාගන්නා ලදි. සමා‍ගමේ ක්‍රියාකාරකම් සියල්ල අලෙවිකරණ මිශ්‍රණයක් නියෝජනය කරන බව බෝර්ඩෑන්ඩන් විසින් යෝජනා කරන ලදි. හාවර්ඩ් බිස්නස් ස්කූල් මහාචාර්ය ඊ ජෝරොම් මෑක්කාරින් විසින් 1960 මුල් කාලයේ දී අලෙවිකරණ මිශ්‍රණය මුලිකාංග 4 කින් සමන්විත බව යෝජනා කරන ලදි. එනම් නිෂ්පාදිතය, මිල සහ ස්ථානය සහ ප්‍රවර්ධනය වශයෙනි. ජනප්‍රිය ව්‍යවහාරය අනුව අලෙවිකරණය යනු නිෂ්පාදිතයක් ප්‍රවර්ධනය කිරීම, විශේෂයෙන්ම ප්‍රචාරය සහ සන්නම් කිරීම වේ. කෙසේ වෙතත් වෘත්තිමය භාවිතයේ දී අලෙවිකරණය යනු ගනුදෙනුකරුවන් කේන්ද්‍රගත ලෙසින් පිළිගනු ලබන පුළුල් අර්ථයක් ලෙස ඇති වචනයකි. නිෂ්පාදිතයන් බොහෝ විට සංවර්ධනය කරනු ලබනුයේ ගනුදෙනුකාර කණ්ඩායමක කැමැත්ත සපුරා ලීම සඳහාය. ඇතැම් අවස්ථාවන්හිදී විශේෂිත කණ්ඩායම් සඳහා ද යොදා ගනී. ඊ. ජෙ‍රම් මැකාර්ති විසින් අලෙවිකරණය පොදු ක්‍රියාකාරකම් කට්ටල හතරක‍ට බෙදන ලදි. ඔහුගේ පද යෙදීම සර්‍වභෞමිකව පිළිගනු ලැබීමත් සමඟ 'පී' හතර ලෙස ව්‍යවහාරයට ඇතුලත් වී ඇත. නිෂ්පාදිතය, අලෙවිකරණ, නිෂ්පාදිත අගය, සත්‍ය භාණ්ඩ හෝ සේවාවන්හි වැඩි විස්තර සඳහා කටයුතු කරනු ලැබේ. අවසානයේ දි ප්‍රයෝජනයට ගනු ලබන්නාගේ අවශ්‍යතා සහ උවමනාවන්ට සම්බන්ධ ආකාරය, නිෂ්පාදිතයක විෂය පථය, පොරොන්දු පත්‍ර, ඇප සහතික පත් සහ සංගත වීම් වැනි සහාය අංග ද ඇතුලත් වේ. මිල කිරීම, වට්ටම් ද ඇතුලුව නිෂ්පාදිතයක් සඳහා මිලක් නියම කිරීමේ ක්‍රියාවලියට මෙය අදාල වේ. සම්බන්ධක ස්ථානය යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන (උදාහරණ - ඉල්ලූ විට ගැනීමට හැකි සහ සිල්ලර වෙළදාම) මෙයට භූගෝලීය ප්‍රදේශය හෝ කර්මාන්තය සහ කාණ්ඩය (තරුණ වැඩිහිටි පවුල් , ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව) ආදිය ඇතුලත් වේ. මෙම අංග හරහා බොහෝ විට හඳුන්වනු ලබන්නේ අලෙවිකරණ මිශ්‍රණයයි. මේ මඟින් අලෙවිකරුවකුට අලෙවිකරණ සැලසුමක් පිළියෙල කර ගැනීමට හැකිය. අඩු අගයක සිට පාරිභෝගික භාණ්ඩ අලෙවි කිරීමේ දී මෙම පී 4 මොඩලය ඉතා ප්‍රයෝජනවත් වේ. කාර්මික නිෂ්පාදකයන්, සේවාවන්, ඉහළ අගයකින් යුත් පාරිභෝගික නිෂ්පාදිතයන් මෙම මොඩලයට ගැලපීම් කර ඇත. මිල ගණන මුදල් වලින්ම සකස් වීම අවශ්‍ය නොවේ. එය හුදෙක් භාණ්ඩ හෝ සේවා සඳහා හුවමාරු කරගනු ලබන දෙයක් විය හැක. උදාහරණයක් වශයෙන් කාලය, බලශක්තිය, මනෝ විද්‍යාව හෝ අවධාන ප්‍රවර්ධනය, ප්‍රචාරණය, විකිණීම් ප්‍රවර්ධනය, ප්‍රචාරය සහ පුද්ගලික විකිණීම සහ මෙයට ඇතුලත් වෙයි. එමෙන්ම නිෂ්පාදිත සමාගම ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ විවිධ ක්‍රම සමඟ සම්බන්ධ වේ. ස්ථානගත කිරීම(හෝ බෙදාහැරීම) සම්බන්ධ වනුයේ ගනුදෙනුකරුවා කරා නිෂ්පාදිතය යන ආකාරය අනුවය. උදාහරණයක් වශයෙන් විකිණීම් ස්ථාන ගත කරනු ලබන ස්ථානය හෝ සිල්ලර වෙළඳාම් කිරීම දැක්විය හැකිය. මෙම හතරවෙනි අංගය වන ස්ථානගත කිරීම, සමහර අවස්ථාවන්හිදි නිෂ්පාදිතය හෝ සේවාව විකුණනු ලබන මාර්ග සේවා අලෙවිකරණය මඟින් සේවාවන්හි විශිෂ්ට ස්වභාවයට වගකිවයුතු වේ. කාර්මික හෝ බී 2 බී අලෙවිකරණය මඟින් සැපයෙන ගනුදෙනුවලදී දැකගත හැකි සුලභ කරුණක් නම් දීර්ඝ කාලීන කොන්ත්‍රාත් ගිවිසුම් සඳහා වගකිව යුතුවීමයි. පුද්ගලික ගනුදෙනුවක් වෙනුවට දීර්ඝ කාලීන සම්බන්ධතා දෘෂ්ටි කෝණයකින් අලෙවිකරණය දෙස බැලීමෙන් මෙය ඉටු කිරීමට සම්බාධක අලෙවිකරණය උත්සාහ දරයි. මෙයට විරුද්ධ මතයන් පලකරන මෝගන් විසින් රයිඩිං ද වේව්ස් ඔෆ් චේන්ජල (ජොසිබාස්, 1988) යෝජනා කර ඇත්තේ පී 4 ප්‍රවේශයෙහි බරපතල සීමාකිරීම වනුයේ ඇතුලත සිට පිටත බැලිම බවයි. (සමාගම තුලින් පිටත බැලිම) නමුත් අලෙවිකරණයේ සාරය අඩංගු විය යුත්තේ පිටත සිට ඇතුලතටය. එතකුදු වුවත් අලෙවිකරණයේ ක්‍රියාකාරකම්වල ප්‍රධාන කාණ්ඩ වලට මතකය‍ට ලඟා කර ගත හැකි හා ක්‍රියාවට නැඟිය හැකි මාර්ගෝපදේශයක් පී 4 පිරිනමයි. ===නව නිෂ්පාදන වැඩි දියුණු කිරීම=== ==== සීමාව ==== * Breadth - යම් පරාසයක ඇති නිෂ්පාදන විධි ගණන (පළල) * Depth - එක් නිෂ්පාදන විධියක ඇති නිෂ්පාදන ගණන (ගැඹුර) ==== භාණ්ඩ නිර්මාණයේ පියවර ==== * අදාල භාණ්ඩය පිළිබඳව අදහස් නිර්මාණය කිරීම හා වැඩි දියුණු කිරීම. * නිෂ්පාදනය ගැන නිවැරදි අදහස් තෝරාගැනීම හා එම අදහස් නිර්මාණය කිරීම. * භාණ්ඩයට ගැලපෙන සංකල්පය නිර්මාණය කිරීම හා පරීක්ෂා කිරීම. * නිෂ්පාදන සංකල්පය විශ්ලේෂණය කිරීම. * පාරි‍භෝගිකයාගේ සිත් ඇදගන්නා නිර්මාණය හා ඒ ගැන පරීක්ෂා කිරීම. ==== ගුණාත්මක ඇසුරුම් ක්‍රම සඳහා අවශ්‍යතා ==== * භාණ්ඩයේ අන්තර්ගතය ආරක්ෂාවන පරිදි ඇසුරුම් කිරීම. * බෙදාහැරීමේ පහසුව, විකිණීමේ දී පහසුව, පාරිභෝගිකයාට නැවත භාණ්ඩය විවෘත කිරීමේ දී ඇති පහසුව, කිහිප වතාවක් පාවිච්චි කිරීමේ පහසුව. * පරිසරයට ඇති හානිය වළක්වා ගැනීම. * වියදම අවම කර ගැනීම. * වෙළඳපලට සරිලන පරිදි ඇසුරුම් සැකසීම. * ඇස් ඇදගන්නා පරිදි ඇසිරීම (විශේෂයෙන්ම සිල්ලර/පාරි‍භෝගික විකිණීම් සඳහා) * භාණ්ඩයේ ඇති ලක්ෂණ සන්නිවේදනය කිරීම හා භාණ්ඩ සඳහා සුදුසු ඇසුරුම් අනුමත කිරීම. * සිල්ලර වෙළෙන්දන්ගේ අවශ්‍යතා සමඟ ගැලපීම. * ව්‍යාපාර ආයතනයේ ප්‍රතිරූපය නැංවීම. * තරඟකාරි ආයතනවල නිෂ්පනාදනවලින් වෙන්කර හඳුනා ගත හැකි වීම. * භාණ්ඩ ඇසුරුම්කරණයේ දී ඇති නීති රීතිවලට ගැලපීම. * සේවා සහ ‍භාණ්ඩ සැපයීම යන අවස්ථාවල වෙනස. ==== අංග සම්පූර්ණ නිෂ්පාදන සඳහා අංග සම්පූර්ණ වර්ණ යෙදීම ==== '''ඇසුරුම් ක්‍රම''' * විශේෂ වූ ඇසුරුම් ක්‍රම : භාණ්ඩයේ ඇති විශේෂ ලක්ෂණ හොඳින් අවධාරණය වන පරිදි ඇසිරිම. * ඒකාබද්ධ ඇසුරුම් ක්‍රම : නිෂ්පාදිත භාණ්ඩ වර්ග දෙකක් හෝ කීපයක් එකම ඇසුරමක ඇසුරුම් කිරීම. * බහුරූපේක්ෂ (Kaleidocopic) ඇසුරුම් ක්‍රම : භාණ්ඩ ඇසුරුම් කරන ආකාරය දිගින් දිගටම යම් රටාවකට අනුව වෙනස් කිරීම. * භාණ්ඩයේ පරිභෝජනය තෙක් ඇසුරුම් කිරීම : සිල්ලර වෙළෙන්දාට හෝ තොග වෙළෙන්දාට අදාල වන පරිදි සුදුසු ප්‍රමාණ ඇසුරුම් කිරීම. ===නිෂ්පාදනය කේන්ද්‍ර කරගත් අලෙවිකරණය=== නිෂ්පාදන නව්‍ය කරණ ක්‍රියාවලියේ දී ආයතනය නිෂ්පාදන නව්‍ය කරණය සොයා යයි, ඒ අනුව නිෂ්පාදනයට වෙළඳපලක් සොයායාමට උත්සහ කරයි. නිෂ්පාදන නව්‍ය කරණය සඳහා අළෙවි සමීක්ෂණ මගින් ලාභදායි වෙළඳ පළ කොටසක් පවතීද යන්න සොයා බැලිය යුතුය. සාමාන්‍යයෙන් පාරිභෝගිකයන් තමන්ට අනාගතයේ කුමන තෝරාගැනීම් තිබේද යන්න නොදන්නා නිසා අප විසින් පාරිභෝගිකයන්ට අනාගතයේ දී කුමන නිෂ්පාදන මිලදී ගත යුතුද යන්න කිව නොයුතුය. කෙසේ වෙතත් අළෙවිකරුවන්ට නිෂ්පාදන නව්‍ය කරණයේ පසුපස තරඟකාරී ලෙස යාමෙන් සහ කුඩා වෙළඳ පල (NICHE) අධික ලෙස වාසියට හරවා ගත හැක නිෂ්පාදන නව්‍යකරණය පසු පස යාමේ දී අළෙවිකරුවන් විසින් වෙනස්වන හා විවිධ තලවලින් යුතු නිෂ්පාදන නව්‍ය කරන මාර්ග යොදා ගැනීමට වල බලාගත යුතුයි. තෝමස් එඩිසන් අළෙවි සමීක්ෂණයක් මත පදනම් වූ යේ නම් කුඩා විදුලි පහන් වෙනුවට විශාල විලක්කු නිපදවීමට ඉඩ තිබුණි. සමීක්ෂණ සහ සංවර්ධන කේන්ද්‍රය කරගත් ආයතන වැනි සමාගම් නිෂ්පාදන නව්‍ය කරණයට සාර්ථකව අවධානය යොමුකර ඇත. Nintendo වැනි ආයතන නිරතුරුවම වීඩියෝ ක්‍රියාකරන ආකාරය වෙනස් කරයි) පාරි‍භෝගික සමීක්ෂණවල Expost… යන තත්ත්වය නිසා මෙය නියම අළෙවි ආකෘතිය දැයි ‍බොහෝ ‍Purists…. සැක කරයි. සමහරෙක් අළෙවිකරණය යනු මෙය දැයි ප්‍රශ්න කරයි. අභ්‍යන්තර අළෙවිකරණය නවතම අධ්‍යාපනය අත්හදා බලන ක්ෂේත්‍රයකි. පාරිභෝගිකයන් ලබාගැනීම හා රඳවා තබා ගැනීම සඳහා වෙළඳ නාම ප්‍රචාරය කිරීම පිණිස සේවකයන් පුහුණු කිරීම හා පාලනය කිරීම. ====නව්‍යකරණය පැතිර වීම==== සමීක්ෂණ මගින් නව භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා ජනතාව සකස්වන්නේ කෙසේද ? එලෙස සකස් වන්නේ ඇයි ද? යන්න. අන්තර්ජාල අළෙවිකරණය යනු අන්තර්ජාලයේ යොදා ගන්නා අලුත් රටාවක අළෙවිකරණයකි. මෙයට ඊ මාකටින්, ඇඟිලි සේට්මාකටින් (සම්බාධීකරණ අළෙවිකරණය) DESK TOP ප්‍රචාරණය හෝ ON LINE මාකටින් ලෙසද හදුන්වයි. සාම්ප්‍රදායික අළෙවිකරණයේ ‍යොදාගන්නා වෙළඳපල කොටස් කිරීමේ උපක්‍රමය පරිපූර්ණ කිරීමට මේ තුළින් උත්සාහ ‍කරයි. මෙම කුමයේ ඇති අදාල පුද්ගල කොටස ඉතා නියමිතව ඉලක්ක කිරීමට උත්සාහ කරන අතර, මෙය පෞද්ගලික අළෙවිකරණය‍ හෝ එකට එක අළෙවිකරණය ලෙසද හදුන්වයි. පාරිභෝගිකය්නගේ ප්‍රචාරණ පණිවිඩ වලට තිබෙන කැමැත්ත අඩුවීමක් සමඟ අළෙවිකරුවන් වෙළඳ ලකුණක අඩංගු ද්‍රව්‍ය ඒ සඳහා සාදාගත් මාධ්‍ය යථාර්ථවාදී අළෙවිකරණය වැනි අනුමත අළෙවිකරණ දෙස අවධානය යොමු කරයි. ====සමූහ වශයෙන් කරන අළෙවිකරණයේ අවස්ථා.==== ''Swarming The Shelves: මිනිසුන්ගේ සමූහ වශයෙන් වැඩ කිරීමේ කැමැත්ත විකුණුම් වැඩි කිරීම සඳහා සාප්පු යොදා ගන්න‍් කෙසේද සකස්කරන ලද මනුෂ්‍ය චර්යා ආභාෂන විෂය රෝමයේ මෑතක තිබූ සමුළුවකදී ආර්ථික විද්‍යා විශේෂඥයන් විසින් වාර්තා කරන ලදී. ''සමූහ හැගීම් තුලින් වැඩියෙන් මිලදී ගැනීම" යන සංකල්පය මිලදී ගැනිම් වැඩි කිරීමේ බෙදාගත් ක්‍රමවේදයකි. මෙහි ප්‍රධාන අදහස්වන්නේ ජනතාව වැඩුපුර මිලට ගනු ලබන්නේ ජනප්‍රිය ලෙසට ‍පෙනෙන භාණ්ඩය. විවිධාකාර ප්‍රතිපෝෂණ ලබාගැනීමේ ක්‍රම සදහන් කර ඇත. Smart cart තාක්ෂණය හා ගුවන් විදුලි විස්තාරණ හදුනා ගැනිමේ තාක්ෂණය යොදා ගැනීම. ''Swarm – Moves" මොඩලය Princeton සමීක්ෂණ විසින් හදුන්වාදෙන ලදී. මෙය සුපිරි වෙළඳසැල් සඳහා යොදා ගනී. මෙය තුලින් 'මහජනතාවට වට්ටම් ලබාදීමකින් තොරව විකුණුම් වැඩි කර ගත හැකිය" විශාල සිල්ලර වෙළඳකරුවන් වන ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ WAL – Mart සහ බ්‍රිතාන්‍යයේ Tesco මෙම තාක්ෂණය 2007 Spring සෘතුවේදී උත්සාහ කිරීමට සැලසුම් කර ඇත. ''පෙර නොදැන සිටී ගීත 1400 ක් පමණ බාගත කරන ලද කෘතිම සංගීත වෙළඳ පළ" තවත් මෑත කාලීන ඉගැන්වීමක් වන ''සමාජ බලපෑමේ බලය" උදාහරණයකි. (‍කොළොම්බියා විශ්ව විද්‍යාලය නිව්යෝර්ක්) ජපානයේ Chains of Loreienee stores එහි නිෂ්පාදන දෙපාර්තමේන්තු ගබඩාවල විකුණුම් දත්ත හා අළෙවි ආයතන වල විකුණුම් දත්ත මත විකුණුම් වැඩිදියුණු කිරීමට සමාජ ජාල වල දැනුම Massachusetts ආයතනය යොදා ගනී. == ආශ්‍රිත == {{main|Outline of marketing}} {{columns-list|colwidth=15em| * [[Account-based marketing]] * [[Advertising]] ** [[History of advertising]] ** [[Online Advertising]] ** [[Sex in Advertising]] * [[Advertising management]] * [[Affinity marketing]] * [[American business history]] * [[B2B Marketing]] * [[Brand awareness]] * [[Consumer confusion]] * [[Consumer behaviour]] * [[Content marketing]] * [[Database marketing]] * [[Demand chain]] * [[Digital marketing]] * [[Email remarketing]] * [[Family in advertising]] * [[Guerrilla Marketing]] * [[History of marketing]] * [[Internet marketing]] * [[List of marketing terms]] * [[Loyalty marketing]] * [[Macromarketing]] * [[Marketing management]] * [[Marketing mix]] * [[Marketing science]] * [[Marketing strategy]] * [[Micromarketing]] * [[Media manipulation]] * [[Meta marketing]] * [[Mobile marketing]] * [[Multicultural marketing]] * [[Product management]] * [[Product marketing]] * [[Production orientation]] * [[Public Sector Marketing]] * [[Real-time marketing]] * [[Return on marketing investment]] (ROMI) * [[Relationship marketing]] * [[Search Engine Marketing]] * [[Services marketing]] * [[Smarketing]] * [[Societal marketing]] * [[Social media marketing]] * [[Sustainable market orientation]] * [[Visual marketing]] * [[Viral Marketing]] * [[Web marketing]] * [[Word-of-mouth marketing]] }} ===<!-- This section is ONLY for recognised branches of marketing -->Types of marketing=== {{columns-list|colwidth=15em| * [[Agricultural marketing]] * [[Business marketing]] and [[industrial marketing]] * [[Destination marketing]] * [[Global marketing]] * [[Influencer marketing]] * [[Relationship marketing]] * [[Services marketing]] * [[Social marketing]] }} ===Marketing orientations or philosophies=== {{columns-list|colwidth=15em| * [[History of marketing#The marketing orientation|Marketing orientation]] * [[Production orientation]] * [[History of marketing#Selling orientation|Selling orientation]] * [[Socially responsible marketing]] and [[corporate social responsibility]] * [[Relationship marketing]] and [[customer relationship management]] }} == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} == භාහිර සබැඳි == {{commons category}} {{Library resources box |by=no |onlinebooks=no |others=no |about=yes |label=Marketing }} * {{Wiktionary-inline|marketing}} * {{Wikiquote-inline|marketing}} * {{Wikibooks-inline|Marketing}} {{Media manipulation}} {{Authority control}} [[ප්‍රවර්ගය:අලෙවිකරණය| ]] [[Category:Business process]] [[Category:Promotion and marketing communications]] t1cmbhd46lyxp2sd8br1g8zung3bbuv 0 16541 802436 731233 2026-10-25T06:13:40Z KSLwiki24 70498 /* */ 802436 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = කුමන ජාතික උද්‍යානය | iucn_category = II | photo = | photo_caption = කුමන ජාතික උද්‍යානය: Kumana Wetland Cluster | map = Sri Lanka | relief = yes | map_width = 220 | map_caption = කුමන ජාතික උද්‍යානය | location = [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගනහිර පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] | nearest_city = [[හම්බන්තොට]] | coordinates = {{coord|6|30|47|N|81|41|16|E|format=dms|display=inline,title}} |area={{Convert|35,664|ha|acres}} | embedded = {{Designation list | embed = yes | designation1 = Ramsar | designation1_offname =[[File:Ramsar logo.svg|70px]]<br> කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය | designation1_date = 29 October 2010 | designation1_number = 1931<ref>{{Cite web|title=Kumana Wetland Cluster|website=[[Ramsar Convention|Ramsar]] Sites Information Service|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1931|access-date=5 April 2020}}</ref>}} | established = 20 January 1970 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = [[Department of Wildlife Conservation (Sri Lanka) වනජීවි සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව]] }} {| class="infobox bordered" style="width: 25em; text-align: left; font-size: 100%;" |- | colspan="2" style="text-align:center; font-size: large;" | '''කුමන ජාතික උද්‍යානය''' |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Image:Kumana_map.gif|300px| ]]<br>කුමන ජාතික උද්‍යානය<br> අක්ෂාංශ ගත පිහිටීම:6°30′47"N 81°41′16"E<!--captiom--> |- |- ! පිහිටුම | නැගනහිර පළාත,ශ්‍රී ලංකාව |- ! ආසන්නම නගරය | හම්බන්තොට |- !භූමි ප්‍රමානය | හෙක්ටයාර 35,664 |- ! පිහිටුවීම | 1970 ජනවාරිු 20 |- ! පාලනය | වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව |- ! සංචාරක බංගලා පහසුකම් | තුම්මුල්ල සහ කිරිගල්ඇබේ |} '''කුමන ජාතික උද්‍යානය''' කීර්තිමත් වන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන්ම එහි පැමිණෙන විවිධ සංක්‍රමණික පක්ෂීන් නිසාය.මෙය කොළඹ සිට කිලොමීටර් 391 පමණ දුරින් ගිනිකොණ මුහුදු තීරයට වන්නට පිහිටා ඇත.කුමන, යාල ජාතික උද්යානයට යාබදව පිහිටා ඇත.කුමන පෙරාතුව '''නැගනහිර යාල ජාතික උද්‍යානය''' ලෙස හැඳින්වුනු නමුත් 2006 සැප්තැම්බර් 9 වන දින වර්තමාන නමට වෙනස් කරන ලදී. </br> ශ්‍රී ලංකාවේ පැවති සිවිල් යුද්ධය නිසා උද්‍යානය 1985 සිට 2003 මාර්තු දක්වා වසා තිබුනි.මෙයට 2004 ඇතිවු සුනාමි තත්වය නිසාද දැඩි බලපෑම් ඇති විය. == භෞතික ලක්ෂණ == කුඹුක්කන් ඔය උද්‍යානයේ දක්ෂිණ සීමාව ලෙස නිර්මාණය වී ඇත.මෙහි ඇති ඇතැම් කලපු සහ වැව් 20 පමණ පෘතුල පක්ෂී ගහණයේ පැවැත්මට උපකාර වේ. කලපු මීටර් 2 (අඩි 6.6)පමණ ගැඹුරකින් යුක්ත වේ.කුමන විල්ලු මුහුදු ජලය නිසා වරින් වර ඇති වන ජල ගැලීම් වලට භාජනය වේ. මධ්‍ය වාර්ෂික උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 27.30(ෆැරන්හයිට් අංශක 81.14) පමණ සහ මධ්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මිලිලීටර් 1,300 (අඟල් 51.18) පමණ වේ. == ශාක ප්‍රජාව == උද්යානයේ වගුරු බිම් නිවර්තන කලාපීය වන ලැහැබ වලින් ආව්‍රැත වී ඇත.කාශ්ඨි ශාක එනම් Manilkara hexandra ( "පලු")[http://en.wikipedia.org/wiki/Manilkara_hexandra], Hemicyclea sepieria, Bauhinia racemosa, Cassia fistula ("ඇහැළ")[http://en.wikipedia.org/wiki/Golden_Shower_Tree], Chloroxylon swietenia ("බුරුත")[http://en.wikipedia.org/wiki/Chloroxylon_swietenia],සහ Salvadora persica[http://en.wikipedia.org/wiki/Salvadora_persica] වැනි ශාක වර්ග වලින් ඝහනය.කුමන විල්ලුවේ ආක‍්රමණික ලැහැබ Typha angustifolia [http://en.wikipedia.org/wiki/Typha_angustifolia]වන අතර ආක‍්රමණික ශාඛය වන්නෙ Sonneratia caseolaris. කුඹුක්කන් ඔය දිගේ ඇති ඉවුර ආක‍්රමනය ක‍ර ගෙන ඇත්තේ Terminalia arjuna[http://en.wikipedia.org/wiki/Terminalia_arjuna] ශාඛයයි. Ludwigia[http://en.wikipedia.org/wiki/Ludwigia] spp., Nelumbo nucifera[http://en.wikipedia.org/wiki/Nelumbo_nucifera], Nymphaea pubescens[http://en.wikipedia.org/wiki/Nymphaea_pubescens], Aponogeton [http://en.wikipedia.org/wiki/Aponogeton]spp. සහ Neptunia oleracea[http://en.wikipedia.org/wiki/Neptunia_oleracea].වගුරු බිමේ සුලභව පවතින වර්නවත් ජලජ ශාඛ වේ. == සත්ව ප්‍රජාව == කුමන ජාතිකඋද්‍යානය ඇතුලත්වම පිහිටන ප‍රිදි කුමන කුරුලු අඹභය භූමියක් ලෙස 1938 දී ප‍්රකාශයට පත් ක‍රන ලදී. ශ‍්රී ලංකාවී ප‍්රධානතම වාස භූමියක් සහ අභිජනන ප‍්රදේශයක් ලෙස කුමන හැඳින්විය හැක.මෙම ජාතික උද්‍යානයෙන් පක්ෂීන් විශේෂ 255 පමණ වාර්තා වී ඇත.වාර්ෂිිකව අප්‍රේල්-ජූලි මාස වලදී පක්ෂීන් දස දහස් ගනනින් කුමන වගුරු ප‍්රදේශයට සංක‍්රමණය වේ.දුර්ලබ විශේෂයන් වන Black-necked Stork [http://en.wikipedia.org/wiki/Black-necked_Stork], Lesser Adjutant[http://en.wikipedia.org/wiki/Lesser_Adjutant], Eurasian Spoonbill[http://en.wikipedia.org/wiki/Eurasian_Spoonbill] සහ Great Thick-knee[http://en.wikipedia.org/wiki/Great_Thick-knee]උද්‍යානයට සංක‍්රමණය වන පක්ෂීන් අත‍ර කොකුන් වර්ග,ලිහිණි වර්ග,තාරාවුන් ව‍ර්ග, වටුවන් වර්ගද බොහෝ වේ. </br> තිලාපියා සහ ගල් මාලු නිත‍රදැකිය හැකි මත්ස්යයන් අත‍ර වේ.උද්යානයේ වාසය ක‍රන උරගයන් අත‍ර කිඹුලන් සහ කැස්බෑවන් නිත‍ර දැකිය හැක.හිවලා,ඌරා, අලියා,බිලාල වර්ගයට අයත් ක්ෂීරපායීන් ද වගුරැ පෙදෙසට ආහාර සොයාගෙන පැමිණේ. කුමන උද්‍යානයේ ගැවසෙන අලි ඝහනය 30-40 පමණ වේ. == සංස්කෘතික වැදගත්කම සහ සංරකෂණය == කුමන 3 වන ශතවර්ශයට පමණ අයත් පුරාණ ශිෂ්ඨාචාරයක් පිහිටි ප්‍රදේශයක කොටසකි.1වන සහ 2වන ශතව‍ර්ශයන්ට අයත් ශිලාලේඛන මෙම ප්‍රදේශය අවටින් සොයාගෙන ඇත.කුමන ජාතික උද්‍යානය පිහිටා ඇත්තේ වාර්ශිකව සම්ප‍්රදායික පාද වන්දනාවේ යන කත‍රගම හින්දු කෝවිල පිහිටි මාර්ගයේමය.දෙමළ සහ සිංහල ජාතීන් දෙපිරිසම මෙම වන්දනාවට සහභාගී වේ. </br> පසු ගිය අවුරැදු කිහිපය තුලදී පක්ෂීන්ගේ අඩුවක් දක්නට ඇත.කිරින්ද සිට පානම දක්වා උද්යානයේ සමුදුරැ තීරය දීගේ ඉදිකිරීමට යෝජිතව ඇති මාර්ගය පිළිබඳව පරිසරවේදීන්ගේ් සහ සොබා සෞන්දර්යවේදීන්ගේ අවධානය යොමුවී ඇත. == කුමන ශාක හා සත්ව ප්‍රජාව== <center><gallery> Image:Ludwigia-Flower-Fruit-080310lw.jpg|Ludwigia Image:Cassia fistula.jpg |ඇහැළ(Cassia fistula) Image:Nelumno nucifera open flower - botanic garden adelaide2.jpg|නෙලුම්(Nelumbo nucifera) Image:Nymphaea pubescens1MTFL.jpg|මානෙල් (Nymphaea pubescens) Image:Loeffler.jpg| ජලාශ‍්රිත පක්ෂිි වර්ගයක් (Eurasian Spoonbill) Image:Golden wolf small.jpg |හිවලා(Golden Jackal) Image:Chat pecheur zoo Pessac.jpg|බිළාල වර්ගයක්(Fishing Cat) Image:Sri_Lanka_Elephant_Orphanage.jpg|ශ‍්රී ලාංකීය අලි(Sri Lankan Elephant) </gallery></center> ==පරිශීලනය== * [http://en.wikipedia.org/wiki/Protected_areas_of_Sri_Lanka ශ‍්රී ලංකාවේ සංරක්ෂිත ප‍්රදේශ] ==මූලාශ්‍ර== {{reflist}} == අඩවියෙන් බැහැර පිටු == *de Livera, Lankika (August 14, 2005). "Wild at its wildest". The Sunday Times. http://sundaytimes.lk/050814/plus/7.html. Retrieved 2009-06-16. *"Yala East National Park". iwmi.org. International Water Management Institute. 2006. http://dw.iwmi.org/wetland_profile/Yala.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007062508/http://dw.iwmi.org/wetland_profile/Yala.asp |date=2011-10-07 }}. Retrieved 2009-06-16. *Mendis, Risidra (October 18, 2006). "Yala East becomes Kumana National Park". The Morning Leader. http://www.themorningleader.lk/20061018/News.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080302204613/http://www.themorningleader.lk/20061018/News.html |date=2008-03-02 }}. Retrieved 2009-06-16. * Schokman, Derrick (21 June 2003). "Yala beckons again". Daily News. http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea03.html. Retrieved 2009-06-16. *Kariyawasam, Dayananda (3 March 2005). "Major plan under way to restore Lanka's natural ecosystems". Daily News. http://www.dailynews.lk/2005/03/03/fea01.html. Retrieved 2009-06-16. * (Sinhala) Senarathna, P.M. (2005). Sri Lankawe Wananthara (1st ed.). Sarasavi Publishers. pp. 222-223. ISBN 955-573-401-1. * (Sinhala) Senarathna, P.M. (2004). Sri Lankawe Jathika Vanodhyana (2nd ed.). Sarasavi Publishers. pp. 129-149. ISBN 955-573-346-5. * "Elephant Conservation - An Overview". Department of Wildlife Conservation. http://www.dwlc.lk/cgi-bin/template.pl?elephant {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051002005312/http://www.dwlc.lk/cgi-bin/template.pl?elephant |date=2005-10-02 }}. Retrieved 2009-06-16. *Sandrasagra, Manik (18 August 2002). "Pilgrims brave land mines, jungle poachers,drought in ancient annual trek". Sunday Observer. http://www.sundayobserver.lk/2002/08/18/fea05.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081026090505/http://www.sundayobserver.lk/2002/08/18/fea05.html |date=2008-10-26 }}. Retrieved 2009-06-16. * Saldin, Marlon (22 July 2001). "Wild paradise". The Sunday Times. http://sundaytimes.lk/010722/plusm.html. Retrieved 2009-06-16. *Inoon, Ayesha (2006-06-11). "Yala road at crossroads". The Sunday Times. http://sundaytimes.lk/060611/plus/Nature.html. Retrieved 2009-06-16. {{ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික උද්‍යාන}} [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික උද්‍යාන]] 79mqdfqaclrqcjut3cgiji6zog0ajq9 0 16861 802417 719853 2026-10-25T04:36:12Z KSLwiki24 70498 /* */ 802417 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{තොරතුරු කොටුව වැව | name = පරාක්‍රම සමුද්‍රය | image = Polonnaruwa-panta.jpg | caption = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[පොළොන්නරුව]] | coords = {{coord|7|54|N|80|58|E|region:LK_type:waterbody|display=inline,title}} | type = [[reservoir]] | inflow = |pushpin_map=Sri Lanka | outflow = | catchment = {{convert|75|e6m2|km2 sqmi|abbr=on}} | basin_countries = Sri Lanka | length = | width = | area = {{convert|22.6|e6m2|km2 sqmi|abbr=on}} | volume = | residence_time = | shore = | frozen = | islands = | cities = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHIS | designation1_offname = [[File:21st ICID Congress.jpg|80px]]<br>පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් | designation1_date = | designation1_type = ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ | designation1_criteria = ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය | designation1_number = | designation1_free1name = පිළිගැනීමේ ආයතනය | designation1_free1value = ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) }} }} [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජ|මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ඉදිකරන ලද '''පරාක්‍රම සමුද්‍රය''', [[පොළොන්නරුව|පොළොන්නරුවේ]] පිහිටි ජලාශයකි. මෙහි වත්මන් වැව් බැම්ම දිගින් කි.මී.12.38 ක් වන අතර උසින් මීටර් 9.45 කි. ජලාශයේ ධාරා ප්‍රදේශය වර්ග කි.මි. 71.71 වන අතර පැතුරුම හෙක්ටයාර 2539.5 වේ. ජලාශයෙහි ජල ධාරිතාව ඝන මීටර් දසලක්ෂ 134.07 කි. == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} == භාහිර සබැඳි == *{{Commons category-inline}} {{Inland waters of Sri Lanka}} {{Authority control}} [[Category:වැවු]] [[Category:මහ වැවු]] [[Category:වැවු - මහා පරාක්‍රමබාහු රජ විසින් කරවූ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ජලාශ]] {{SriLanka-geo-stub}} sgymiyi8m53kyxf17a7qpn9ck7yrary 0 33617 802419 798592 2026-10-25T04:40:09Z KSLwiki24 70498 /* */ 802419 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව වැව | lake_name = කන්තලේ වැව | image_lake = Kantalai Tank, Sri Lanka.jpg | caption_lake = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = | coords = | type = [[reservoir]] | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = | length = | width = | area = | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | islands = | cities = | frozen = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHIS | designation1_offname = [[File:21st ICID Congress.jpg|80px]]<br>කන්තලේ වැව | designation1_date = | designation1_type = ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ | designation1_criteria = ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය | designation1_number = | designation1_free1name = පිළිගැනීමේ ආයතනය | designation1_free1value = ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) }} }} දෙවන අග්බෝ රජතුමා විසින් නිර්මාණය කරන ලදී. ධාරිතාව අක්කර අඩි 114000 <REF>{{cite web |url=http://www.vidusara.com/2011/02/16/feature1.html |title=ගංවතුරෙන් පාඩම් උගෙන ජලාශ ප්‍රතිසංස්‌කරණය කරන ක්‍රමවේදය, විදුසර විද්‍යා සඟරාව }}</REF> කි. සම්පූර්ණ ධාරිතාවය අක්කර අඩි 114000 ප්‍රධාන බැම්මේ දිග මීටර් 2524 අඩි 8280 බැම්මේ උස මීටර් 16.75 අඩි 55 ධාරා ප්‍ර දේශය වර්ග කිලෝ මීටර් 200 වර්ග සැතපුම් 77 බැම්මේ උඩ මට්ටම මීටර් 64 පෝෂක ප්‍රදේශය වී අක්කර 15200 උත් අක්කර 9000 ජලාශයට යටවන උපර්ම බිම හෙක්ටයාර් 2296 අක්කර 5700 ඇරිය හැකි දොරටු සංඛ්‍යාව 10 වානේ දිග මීටර් 45.72 අඩි 150 සම්පූර්ණ ජල මට්ටම අඩි 194.5 == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==බාහිර සබැඳුම්== *[http://wikimapia.org/11796572/si/%E0%B6%9A%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B6%BD%E0%B7%9A-%E0%B7%80%E0%B7%90%E0%B7%80 කන්තලේ වැව, පිහිටීම] [[Category:කන්තලේ]] gsh0943jpqdkk93o8jf8oal0299bhb4 0 35000 802453 764394 2026-10-25T08:20:15Z ~2026-56957-04 81769 HCl 802453 wikitext text/x-wiki ==HCl ඉතිහාසය== [[ගොනුව:Dalton's-sulphuric-acid.jpg|left|thumb|1808 වසරේදී [[ජෝන් ඩෝල්ටන්|ජෝන් ඩෝල්ටන්ගේ]] සල්ෆියුරික් අම්ල අණුව පෙන්වාදෙන්නේ මධයයෙහි පිහිටි ගෙන්දගම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණු තුනකට බන්ධනය වී ඇති ආකාරය හෙවත් සල්ෆියුරික් අම්ලයේ [[නිර්ජලකය]] වන [[සල්ෆර් ට්‍රයොක්සයිඩ්]] වෙයි.]] 8වන සියවසේ සිටි ආදි අරාබියානු රසායන විද්‍යාඥ ජාබීර් ඉබන් හයියන් (ජෙබර්) . මෙම සල්ෆියුරික් අම්ලය සොයා ගැනීම කෙරෙහි මහත් පිටුවහලක් වන ලදී. පසුව මෙම අම්ලය 9 වන සියවසේදී ආදි පර්සියානු භෞතික විද්‍යාඥ ඉබන් සකරියා අල් - රාසි (රාසිස්) විසින් නැවත අධ්‍යයනය කරන ලදී. මොහු අයන් (III) සල්ෆේට් හෙප්ටහයිඩ්‍රේට් FeSO4.7H2O , කොපර් (II) සල්ෆේට් පෙන්ටහයිඩ්‍රේට් CuSO4.5H2O වැනි ඛණිජ වියළි ආසවනය කර මූලද්‍රව්‍ය ලබා ගන්නා ලදී. තාප ගත කරන විට ඉහත ඛණිජ පිළිවෙලින් iron(II) oxide හා copper (II) oxide වශයෙන් වියෝජනය විය. එයින් ජලය හා සල්ෆර් ට්‍රයොක්සයිඩ් ද ලැබිණි. මෙම ප්‍රතිඵල දෙක එක්ව සල්ෆියුරික් තනුක ජලීය ද්‍රවණයක් ලබා ගැනීමට හැකි විය. මෙම ක්‍රමය අරාබි හා පර්සියානු ශාස්ත්‍රීය නිබන්ධනවල පරිවර්ථන මගින් ද 13 වන සියවසේ ජර්මාණු ඇල්බටස් මැග්නස් වැනි ආදි රසායන විද්‍යාඥයන් ගේ පොත්පත් මගින් ද යුරෝපය පුරා ප්‍රචලිත විය. සල්ෆියුරික් අම්ලය මධ්‍යකාලීන යුරෝපියානු ආදි රසායන විද්‍යාඥයන් විසින් ‘වයිට්‍රල්’(vitriol) ලෙස හදුන්වා ඇත. මෙම වයිට්‍රල් (vitrol) යන නාමය සල්ෆර් ලවණයේ වීදුරුමය ස්වභාවය නිසා ලතින් භාෂාවෙන් වූ ‘vitres’ (වීදුරු) යන්නෙන් ජනිත වූවකි. මෙම වීදුරු වැනි ලවණ සදහා උදාහරණ ලෙස Copper(II) Saltate ( නිල් වයිට්‍රල්) හෝ රෝමන් (Roman) වයිට්‍රල් Zinc sulfate (සුදු වයිට්‍රල්) iron(II) sulfate (කොළ වයිට්‍රල්) iron(III) sulfate (චන්ද්‍රයාගේ වයිට්‍රල්) , Cobalt (II) sulfate (රතු වයිට්‍රල්) වයිට්‍රල් ඉතා වටිනා ආදි කාලීන ද්‍රව්‍යයක් ලෙස සැලකූ අතර එය ‘දාර්ශනිකවාදි‍යාගේ පාෂාණය’ ලෙස භාවිතා කිරීමට අදහස් කරන ලදී. ඉතා පිරිසිදු වයිට්‍රල් අනෙකුත් ද්‍රව්‍ය ප්‍රතික්‍රියා කරවීමට යොදා ගන්නා මාධ්‍යයක් ලෙස භාවිතා කරන ලදී. රත්‍රන් සමග අම්ල ප්‍රතික්‍රියා නොකරන හෙයින් මෙය බොහෝ දුරට වැදගත් විය. ආදි රසායනික ක්‍රමවල ප්‍රධාන අරමුණ වූයේද මෙය නිපදවීමයි. ආදි රසායන විද්‍යාවට වයිට්‍රල් මගින් වූ සේවය ආදි රසායනික ආදර්ශ පාඨයක් වන ‘Visita Interora Terrae Rectiticando Invenies Occultum Lapidem’ යන්නෙන් දැක්වේ. මෙහි අදහස් පෘථිවි අභ්‍යන්තරය පිරිසිදු කරන විට ඔබට සැඟවුණු පාෂාණයක් සොයා ගත හැක යන්නයි. මෙම පාඨය 15 වන ශතවර්ෂයේ වූ ආදි රසායන විද්‍යාඥ බැසිලස් වැලන්ටිනස්ගේ ‘ලසොක් දෙස්’ ආශන වාදයේ සදහන් වේ. 17 වන සියවසේ දී පරමාණු - පෘතුග්‍රීසි රසායන විද්‍යාඥයෙක් වූ ජෝන් ග්ලේබර් විසින් සල්ෆියුරික් අම්ලය , සල්ෆර් හා සෝල්ට්පීටර් (පොටෑසියම් නයිට්‍රේට් - KNO3) හුමාලයේ දී දහනයෙන් නිපදවන ලදී. සොල්ට් පීටර් වියෝජනයේදී සල්ෆර් , SO3 බවට ඔක්සිකරණය කරයි. SO3 ජලය සමග සල්ෆියුරික් අම්ලය සාදයි. 1736 දී ලන්ඩනයේ ඹෟෂධවේදියෙකු වන ජෝගුවා වෝඩ් විසින් ප්‍රථම වරට මහා පරිමාණයෙන් සල්‍ෆියුරික් නිපදවීමට මෙම ක්‍රමය භාවිතා කරන ලදී. 1746 බර්මින්හැම් හිදී ජෝන් රෝබන් විසින් කලින් යොදාගන්නා ලද වීදුරු භාජන වෙනුවට වඩා ශක්තිමත් , ලාභදායී හා වඩා කාර්යක්ෂම ඊයම් කුටීර ක්‍රමය භාවිතා කරන ලදී. මෙම ඊයම් කුටීර ක්‍රමය සල්ෆියුරික් අම්ල කාර්මිකව නිපදවීමට හේතුවක් වන ලදී. ප්‍රතිසංස්කරණ කිහිපයකින්ම පසුව රටවල් දෙකකම මෙම ක්‍රමය සල්ෆියුරික් අම්ලය නිපදවීමේ සම්මත ක්‍රමය ලෙස යොදා ගනී. ජෝන් රෝබක් විසින් සාදන ලද අම්ලයේ සාන්ද්‍රණය 35 – 40% පමණ විය. පසුව ප්‍රංශ රසායන විද්‍යාඥ ජෝසප්දුවිස් ගේලුසැක් හා බ්‍රිතාන්‍ය රසායන ජෝන් ග්ලෝවර් විසින් කරන ලද ඊයම් කුටීර ක්‍රමයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කිහිපයක් පසුව මෙම සාන්ද්‍රණය 78% දක්වා වැඩි කර ගත හැකිවිය. කෙසේ නමුත් ඩයි වර්ග වැනි සමහර ද්‍රව්‍ය නිපදවීමේ රසායනික ක්‍රියාවලි සදහා මීට වැඩි සාන්ද්‍රණයෙන් යුත් සල්ෆියුරික් අවශ්‍ය විය. 18 වන ශත වර්ෂය පුරාවටම මෙසේ අධි සාන්ද්‍ර අම්ලය නිපදවූයේ මුල් ආදි රසායනික ක්‍රියාවලියකට සමාන වූ තාක්ෂණයකින් යුත් ඛණිජ වියළි ආස්‍රැත මගිනි. පයිරයිටීස් (Iron disulfide – FeS2) වාතයේ රත් කිරීමෙන් ලබා ගන්නා අයන් සල්ෆේට් (Iron II Sulfate) නැවත ඔක්සිකරණය කර Fe2(SO4)3 ලබා ගෙන එය 4800C ට රත් කර වියෝජනයෙන් පසු Iron(II) Oxide හා SO3 (sulfer trioxide) ලබා ගනී. S ඉන්පසු SO3 වායුව ජලය තුළින් යැවීමෙන් අවශ්‍ය සාන්ද්‍රණයෙන් යුත් සල්ෆියුරික් ලබාගත හැක. නමුත් මෙම ක්‍රමයේ මිළ අධික නිසා මහා පරිමාණ ක්‍රියාවලි සදහා යොදා ගැනීමට නොහැකි විය. 1831 දී බ්‍රිතාන්‍ය විනාකිරි වෙළෙන්දෙක් මත පෙරිග්‍රීන් ෆිලිප්ස් විසින් SO2 හා අධි සාන්ද්‍රික සල්ෆියුරික් නිපදවීමේ වැදගත් වාණිජමය ක්‍රමයක් වන ස්පර්ශ ක්‍රමය සොයාගන්නා ලදී. වර්තමාන ලෝකයේ රටවල් බොහොමයක සල්ෆියුරික් නිපදවන්නේ මෙම ක්‍රමය භාවිතා කරගෙනය. ==භෞතික ගතිගුණ== ===සල්ෆියුරික් අම්ල වර්ග=== 100%ට ඉතාම ආසන්න ‍සල්ෆියුරික් අම්ලය නිෂ්පාදනය කළ හැකි මුත් , තාපාංකයේ දී එමගින් SO3 මුක්ත වී 98.3% සල්ෆියුරික් අම්ලය නිෂ්පාදනය වේ. 98% වර්ගයේ (18M) සල්ෆියුරික් අම්ලය ගබඩා තුළ වඩා ස්ථායී වන අතර සාන්ද්‍ර සල්ෆියුරික් අම්ලය ලෙස හදුන්වන්නේ මෙයයි. වෙනත් සාන්ද්‍රණ විවිධ අවශ්‍යතා සදහා යොදා ගනී. එයින් සමහරක් පහත දැක්වේ. * 10% තනුක සල්ෆියුරික් අම්ලය විද්‍යාගාර භාවිත සදහා * 33.5% බැටරි අම්ලය (ඊයම් - අම්ල බැටරිවල භාවිතා වේ.) * 62.18% කුටීර හෝ පොහොර අම්ලය * 77.67% අටළු හෝ ග්ලෝවර් (Glover) අම්ලය * 98% සාන්ද්‍ර අම්ලය අම්ලවල වෙනස් සංශුද්ධතා ද පවතී. තාක්ෂණික තත්වයේ H2SO4 අශුද්ධ හා වර්ණයක් සහිත වේ. නමුත් පොහොර සෑදීමට යෝග්‍ය වේ. ඹෟෂධ හා සායම් වර්ග සෑදීමේ දී එක්සත් ජනපද ඖෂධ සංග්‍රහය (usp) වැනි සංශුද්ධ තත්ව භාවිතා කෙරේ. සල්ෆියුරික් අම්ලයට ඉතා සාන්ද්‍ර SO3(g) එකතු කළ විට පයිරො සල්ෆියුරික් අම්ලය ලෙස හදුන්වන H2S2O7 සෑදේ. H2S2O7 සධුම සල්ෆියුරික් අම්ලය , ඕලියම් හෝ නෝ‍ඩෝශන් (Nordhausen acid ) අම්ලය ලෙස ද හැදින්වේ. ඕලියම්හි සාන්ද්‍රණය % SO3 (% ඕලියම් ලෙස හැදින්වේ) ලෙස හෝ % H2SO4 (H2O එකතු කළ විට සෑදෙන ප්‍රමාණය) ලෙස දැක්වේ. ඕලියම් වල සාමාන්‍ය සාන්ද්‍රණය වන්නේ 40% ඕලියම් (109% H2SO4) හා 65% ඕලියම් (114.6% H2SO4) ය. සංශුද්ධ H2S2O7 ද්‍රවාංකය 360C වූ ඝනයකි. ===ධ්‍රැවීයතාව සහ සන්නායකතාව=== නිර්ජලීය H2SO4 ඉතාමත් ධ්‍රැවීය ද්‍රවයක් වන අතර පාර විද්‍යුත් නියතය 100ට ආසන්න වේ. H2SO4 ප්‍රෝටෝනිකරණය හරහා විඝටනය වීම නිසා විශාල විද්‍යුත් සන්නායකතාවක් පෙන්නුම් කරයි. මෙම ක්‍රියාවලිය ස්වයං අයනීකරණය ලෙස හැදින්වේ. 2 H2SO4 ⇌ H3SO4+ + HSO4− ස්වයං අයනීකරණය සදහා සමතුලිතතා නියතය Kap(25°C)= [H3SO4+][HSO4−] = 2.7 × 10−4. ඒ හා සැසදිය හැකි ජලයේ සමතුලිතතා නියතය Kw 10-14 වන අතර 1010 (බිලියන 10) ගුණයකින් කුඩාය. අම්ලය දුස්ස්‍රාවී වුවත් අන්තඃ අණුක ප්‍රෝටෝන හුවමාරු යාන්ත්‍රණය ජලයෙහි ග්‍රෝතස් (Grotthuss mechanism) යාන්ත්‍රණයට සමාකාර නිසා H3SO¬4+ හා HSO4- අයනවල සඵල සන්නායකතාව විශාල අගයක් ගන්නා අතර එම නිසා සල්ෆියුරික් අම්ලය හොද සන්නායකයක් වී ඇත. තවද බොහෝමයක් ප්‍රතික්‍රියා සදහා ප්‍රභල ද්‍රාවකයක් ලෙසද ක්‍රියා කරයි. සමතුලිතතා‍ව ඉහත සදහන් කර ඇති ආකාරයට වඩා සංකීර්ණය . සමතුලිතතාවයේ දී 100% H2SO4 තුළ පහත දේ පවතී. (ද්‍රාවක කිලෝග්‍රෑමයට ඇති මිලි මවුල ගණන දැක්වේ) HSO4-(15.0) , H3SO4+(11.3) , H3O+ (8.0) , HS2O7- (4.4) , H2S2O7(3.6) , H2O (0.1). ==රසායනික ගතිගුණ== === ජලය සමග ප්‍රතික්‍රියාව === සල්ෆියුරික් අම්ලයේ සජලන ප්‍රතික්‍රියාව බෙහෙවින් තාපදායක වේ. සාන්ද්‍ර සල්ෆියුරික් අම්ලයට ජලය එක් කළ හොත් එය සීඝ්‍රයෙන් ප්‍රතික්‍රියා කොට ද්‍රව ජලය වාෂ්ප බවට පත්වී ස්පෝටනයක් සිදුවිය හැක. එබැවින් සැමවිටම අම්ලයට ජලය එක් නොකොට ජලයට අම්ලය එකතු කිරීම වඩාත් සුදුසු වේ. මෙම ද්‍රාවණයන් දෙකෙහි සාපේක්ෂ ඝණත්වයන් හේතු කොටගෙන මෙවැනි ආරක්ෂාකාරී පියවරක් අනුගමනය කිරීමට සිදුව ඇත. සල්ෆියුරික් අම්ලයේ ඝනත්වයට වඩා ජලයේ ඝනත්වය අඩුය. එබැවින් අම්ලය මත ජලය පාවීමේ නැඹුරුතාවයක් ඇත. මෙම ප්‍රතික්‍රියාවේ දී පළමුවෙන් හයිඩ්‍රොසෝනියම් අයන ද ඉන්පසු ඒවායෙන් සල්‍ෆේට අයන ලබා දෙන බවට නිගමනය කළ හැක. H2SO4 + H2O → H3O+ + HSO4−, HSO4− + H2O → H3O+ + SO42− සල්ෆියුරික් අම්ලය සජලනය වීම තාපගතිකව වාසිදායක බැවින් එය ඉතා හොද සජලකාරකයක් වේ. ජලය කෙරෙහි සල්ෆියුරික් අම්ලය දක්වන ආකර්ෂණ බලය ඉතා ප්‍රභල බැවින් එය අනෙක් සංයෝගවල අඩංගු හයිඩ්‍රජන් හා ඔක්සිජන් පරමාණු ඉවත් කිරීම සිදු කරයි. උදාහරණයක් ලෙස සාන්ද්‍ර සල්ෆියුරික් අම්ලය සමග පිෂ්ඨය (C6H12O6)n මිශ්‍ර කළ විට සල්ෆියුරික් අම්ලය මගින් මූලද්‍රව්‍ය කාබන් සහ ජලය උරාගනී. (එමගින් අම්ලය තනුක වේ) (C6H12O6)n → 6C + 6H2O සාන්ද්‍ර සල්ෆියුරික් අම්ලය කඩදාසියක් මතට ඉසීමෙන් මෙම ප්‍රතික්‍රියාවේ බලපෑම නිරීක්ෂණය කළ හැක. එහිදී කඩදාසියේ ඇති සෙලියුලෝස් ප්‍රතික්‍රියාකොට පිළිස්සුණු ස්වභාවයක් පෙන්නුම් කරන අතර ගින්නකින් ඇතිවූ දැලිමෙන් කාබන් තැන්පත් වී තිබෙනු නිරීක්ෂණය කළ හැක. සුදු සීනි මේස හැන්දක් තරම් ප්‍රමාණයකට සල්ෆියුරික් අම්ලය එක් කළ විට ඉහත ප්‍රතික්‍රියාව හොඳින් නිරීක්ෂණය කළ හැක.එහිදී දැඩි , කළු පැහැති, සවිවර කාබන් තීරුවක් එසැණින් මතුවන අතර එම කාබන් දැඩි කැරමල් (උණු කළ සීනි ) ගන්ධයකින් යුක්ත වේ. === වෙනත් ප්‍රතික්‍රියා === අම්ලයක් ලෙස සල්ෆියුරික් අම්ලය ද බොහෝ ක්ෂාර සමග ප්‍රතික්‍රියා කොට ඊට අනුරූප සල්ෆේටය ලබා දේ. copper(II)sulfate උදාහරණයක් ලෙස සැලකිය හැක. මෙම නිල් පැහැති කොපර් ලවණය විද්‍යුත් ‍ලෝහාලේපනය සඳහා ද දිලීර නාශකයක් ලෙසද සුලභව භාවිතා වේ. copper(II)oxide (CuO) , සල්ෆියුරික් අම්ලය සමග ප්‍රතික්‍රියාවෙන් මෙම ලවණය සාදා ගනී. CuO + H2SO4 → CuSO4+ H2O දුර්වල අම්ලයන් ඒවායේ ලවණය‍න්ගේ විස්ථාපනය කිරීමට ද සල්ෆියුරික් අම්ල භාවිතා වේ. සල්ෆියුරික් අම්ලය සමග සෝඩියම් ඇසිටේට් ප්‍රතික්‍රියාවෙන් ඇසිටික් අම්ලය විස්ථාපනය වීම මීට උදාහරණ වේ. H2SO4 + CH3COONa → NaHSO4 + CH3COOH (මේ ආකාරයෙන්ම සල්ෆියුරික් අම්ලය සහ පොටෑසියම් නයිට්‍රේට් අතර ප්‍රතික්‍රියාවෙන් පොටෑසියම් බයිසල්ෆේට් අවක්ෂේපය නිෂ්පාදනය කරගත හැක.) නයිට්‍රික් අම්ලය සමග එක් වූ විට සල්ෆියුරික් අම්ලය අම්ලයක් මෙන්ම සජලකාරකයක් ලෙස ද හැසිරී නයිට්‍රෝනියම් අයන (NO2+) සාදනු ලැබේ. ඉලෙක්ට්‍රොෆිලික ඇරෝමැටික ආදේශක කිරීම් අඩංගු නයිටෝකරණ ප්‍රතික්‍රියා සඳහා මෙම නයිට්‍රෝනියම් අයන ඉතා වැදගත් වේ. (ඔක්සිජන් පරමාණුවක ප්‍රතික්‍රියා සඳහා වැදගත් වේ). ඔක්සිජන් පරමානුවක් මත ප්‍රෝටොනීකරණය සිදුවන මෙවන් ප්‍රතික්‍රියා කාබනික රසායනයේ බොහෝ ප්‍රතික්‍රියා සඳහා වැදගත් වේ. ෆිෂර් එස්ටරීභවනය සහ මධ්‍යසාර ජල විච්ඡේදනය එවැනි ප්‍රතික්‍රියාවේ. සල්ෆියුරික් අම්ලය එක් විස්ථාපන ප්‍රතික්‍රියාවක් මගින් බොහෝ ලෝහ සමග ප්‍රතික්‍රියා කොට හයිඩ්‍රජන් වායුව සහ අනුරූප ලෝහ සල්ෆේට නිෂ්පාදනය කරයි. තනුක සල්ෆියුරික් , යකඩ ,ඇලුමිනියම් , සින්ක් , මැංගනීස්, මැග්නීසියම් සහ නිකල් සමග ප්‍රතික්‍රියා කරන නමුත් ටින් සහ කොපර් ලෝහ සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමට නම් සල්ෆියුරික් අම්ලය උණු සාන්ද්‍ර තත්වයේ පැවතිය යුතුය. ඒ කෙසේ වුවත් ලෙඩ් සහ ටංස්ටන් යන ලෝහ සල්ෆියුරික් අම්ලය හමුවේ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. සල්ෆියුරික් අම්ලය යකඩ සමග පහත දක්වා ඇති අයුරින් ප්‍රතික්‍රියා කරන අතර ඉහතින් සදහන් අනෙකුත් ලෝහයන්ගෙන් ‍බොහෝමයක් ද ඒ ආකාරයෙන්ම ප්‍රතික්‍රියා කරයි. නමුත් ටින් සල්ෆියුරික් අම්ලය සමග මීට වෙනස් අයුරකින් ප්‍රතික්‍රියා කරන අතර හයිඩ්‍රජන් වෙනුවට සල්පර් ඩයොක්සයිඩ් නිෂ්පාදනය කරයි. Fe(s) + H2SO4(aq) → H2(g) + FeSO4(aq) Sn(s) + 2 H2SO4(aq) → SnSO4(aq) + 2 H2O(l) + SO2(g) සල්ෆියුරික් අම්ලය ඇරෝමැටික සංයෝග හමුවේ ඉලෙක්ට්‍රොෆිලික ඇරෝමැටික ආදේශක ලෙස ක්‍රියාකර අනුරූප සල්ෆොනික් අම්ලය ලබාදේ. [[ගොනුව:Benzene Sulfonation.svg|500px]] ==භාවිත== ===කාර්මික නිශ්පාදනය=== [[ගොනුව:Sulfuric acid 2000.png|thumb|2000 දී සල්ෆියුරික් අම්ලයේ නිෂ්පාදනය]] [[ගොනුව:Diagram Production sulfuric acid en.svg|thumb|සමහර රටවල නිෂ්පාදන අවණතාවක් පැවතීම]] සල්ෆියුරික් අම්ලය වෙළද රසායනික ද්‍රව්‍යයක් වූ අතර එය නිපදවීම රටක කාර්මික ශක්තිය පෙන්වන දර්ශකයක් විය. සල්ෆියුරික් අම්ලය ලෝකයේ ප්‍රධාන වශයෙන් භාවිතා කරන්නේ (ලෝකයේ නිෂ්පාදනයෙන් 60% ක් පමණ) ෆොස්පේට් පොහොර හා ට්‍රයිසෝඩියම් ෆොස්පේට් වැනි ක්ෂාලක නිපදවීමට උපයෝගී වන ෆොස්පරික් අම්ලය ‘තෙත් ක්‍රමයෙන්’ නිපදවා ගැනීමටයි. මෙම ක්‍රමය සදහා ෆොස්පේට් නිධි භාවිත කරන අතර වාර්ෂිකව ටොන් මිලියන 100 ක් ක්‍රියාවලිය සදහා යොදා ගනී. නිවැරදිම සංයුතිය නොවූවත් මෙම අමුද්‍රව්‍ය ෆ්ලූවොරෝ ඇපටයිඩ් ලෙස පහත දක්වා ඇත. මෙය කැල්සියම් සල්ෆයිඩ් , හයිඩ්‍රජන් ‍ෆ්ලූවෝරයිඩ් (HF) හා පොස්පරික් අම්ලය නිපදවීමට 93% සල්ෆියුරික් සමග පිරියම් කරනු ලබයි. HF හයිඩ්‍රො ෆ්ලූවෝරීන් අම්ලය ලෙස පද්ධතියෙන් ඉවත් කරයි. මෙම සමස්ත ක්‍රියාවලිය :- Ca5F(PO4)3 + 5 H2SO4 + 10 H2O → 5 CaSO4•2 H2O + HF + 3 H3PO4. වැදගත් නයිට්‍රජනීය පොහොරක් වන ඇමෝනියම් සල්ෆේට් , ලෝහ හා වානේ නිපදවන පිරියතයන්හි ඇති කෝක් පිරියත මගින් සෑදෙන අතුරු ඵලයකි. කෝක් තාප වියෝජනයෙන් නිපදවූ ඇමෝනියා වැයවූ සල්ෆියුරික් සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් ඇමෝනියා ස්ඵටීකරණය වී ඇමෝනියම් ලවණ (යකඩ ඇති නිසා දුඹුරු පැහැ වේ) නිපදවන අතර මෙම ලවණ කෘෂි රසායන කර්මාන්තයට අපනයනය කරයි. සල්ෆියුරික් අම්ලයේ තවත් වැදගත් භාවිතාවක් නම් ඇලුමිනියම් සල්ෆේට් හෝ ‘කඩදාසි ඇලම්’ සෑදීමයි. මෙය කඩදාසි පල්ප කෙඳි මත වූ සබන් සමග ප්‍රතික්‍රියා කර ජෙලටිනීමය ඇලුමිනියම් කාබොක්සිලේට් සාදයි. මෙය රළු කඩදාසි පෘෂ්ඨ මත සල්පර් කෙඳි කැටි ගැසීම සඳහා උපකාරී වේ. තවද ඇලුමිනිම් හයිඩ්‍රොක්සයිඩ් , ජලයේ අපද්‍රව්‍ය පෙරීමට ද ජලය පිරියම් කිරීමට හා ජලයේ රසය වැඩි කිරීමට උපයෝගී කරගනී. ඇලුමිනියම් සල්ෆේට් නිපදවනු ලබන්නේ පහත ආකාරයටය. Al2O3 + 3 H2SO4 → Al2(SO4)3 + 3 H2O. සල්ෆියුරික් අම්ලය රසායනික කර්මාන්තවල විවිධ භාවිතාවන් සඳහා උපයෝගී කර ගනී. උදාහරණයක් ලෙස නයිලෝන් නිෂ්පාදනයේදී භාවිතාවන කැප්‍රොලැත්ටම් බවට සයික්ලොහෙක්‍සනෝන්ඔක්සිම් පත් කිරීමට අම්ල උත්ප්‍රේරණයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. මෑන් හෙයිම් ක්‍රමයේදී ලුණු මගින් හයිඩ්‍රොක්ලෝරික් අම්ලය නිපදවී‍මට මෙය භාවිතා කරයි. === සල්ෆර් - අයඩීන් චක්‍රය === සල්ෆර් අයඩීන් චක්‍රය යනු හයිඩ්‍රජන් ලබා ගැනීමට සිදු කරන තාප රසායනික ක්‍රයාවලි කිහිපයකි. මෙම ක්‍රියාවලි කිහිපයේ සමස්ත ප්‍රතික්‍රියකය ජලය වන අතර සමස්ත ප්‍රතිඵලය ඔක්සිජන් හා හයිඩ්‍රජන් වේ. 2 H2SO4 → 2 SO2 + 2 H2O + O2 (830°C) I2 + SO2 + 2 H2O → 2 HI + H2SO4 (120°C) 2 HI → I2 + H2 (320°C) මෙම ක්‍රියාවලි චක්‍රයක් ලෙස සලකන විටදී සල්‍ෆර් හා අයඩින් සංයෝග නැවත ලැබෙන අතර නැවත ප්‍රයෝජනය සඳහා යොදා ගනී. මෙම ක්‍රියාවලිය තාප අවශෝෂක වන අතර ශක්තිය තාපය වශයෙන් සැපයීමට අධික උෂ්ණත්වලදී සිදුවිය යුතුය. සල්ෆර් අයඩීන් චක්‍රයක් හයිඩ්‍රජන් සඳහා පමණක් ඉල්ලුමක් ඇති වෙළද පොළක් සඳහා ඉලක්ක කර සෑදිය යුතුය. ඒ සදහා ‘හුමාල නිපදවීම’ ක්‍රමයේදී මෙන් හයිඩ්‍රොකාබන අවශ්‍ය නොවේ. සල්ෆර් - අයඩීන් චක්‍රයක් හයිඩ්‍රජන් ලබා ගැනීම සඳහා ඉතා සාර්ථක ක්‍රමයක් ලෙස සොයාගෙන ඇති නමුත් සාන්ද්‍රිත අධි උෂ්ණත්වයන්හි ඇති විඛාදන අම්ලයක් මහා පරිමාණයෙන් භාවිතා කිරීමේදී සිදුවන ආරක්ෂක උවදුරු පිළිබද ගැටළු පවතී. ===කර්මාන්තමය පිරිසිදුකාරකයක් ලෙස=== විදුලි ගෘහ භාණ්ඩ හා මෝටර් රථ කර්මාන්තයේ පිරිවටන තහඩු හා යකඩ කූරු යකඩ මළ, ඔක්සයිඩ හා අනෙකුත් අපද්‍රව්‍ය හැරීමට යකඩ හා වානේ කර්මාන්තයේදී බොහෝ වශයෙන් සල්ෆියුරික් යොදා ගනී. භාවිතා කරන ලද අම්ලය නැවත ‘වැය වූ අම්ල’ ප්‍රතිචක්‍රීකරණ (SAR) පිරියතය තුළින් යවා ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කරයි. මෙම පර්යේෂණ මගින් වැයවූ අම්ලය ස්වභාවික වායුව , පිරිපහදු වායුව , ඉන්ධන තෙල් හෝ ඉන්ධන ප්‍රභව සමග දහනය කරවයි. මෙම දහන ක්‍රියාවලිය වායුම සල්‍ෆර් ඩයොක්සයිඩ් (SO2) සහ සල්ෆර් ට්‍රයොක්සයිඩ් (SO3) සාදන අතර එම වායු මගින් නව සල්ෆියුරික් අම්ලය සාදා ගනී. SAR පිරියතයක් ලෝහ විරුවන පිරියතයක , තෙල් පිරිපහදුව හා තොග වශයෙන් සල්ෆියුරික් අම්ලය භාවිතා වන කර්මාන්ත ශාලා අසල සාදයි. එයට හේතුව වන්නේ වැයවන අම්ලය බැහැර කිරීමේ හා නැවත මිළදී ගැනීමේ පිරිවැයට වඩා එය නැවත ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කිරීමේ පිරිවැය අඩු වීමයි. බොහෝමයක් සල්ෆියුරික් පෙට්‍රෝලියම් පිරිපහදුවේ දී යොදා ගනී. උදාහරණයක් ලෙස , අයිසො බියුටේන් හා අයිසො බියු‍ටීන් එකිනෙකට ප්‍රතික්‍රියා කරවා ගැසොලින් (පෙට්‍රොල්)හි ඔක්ටේන් අංකය වැඩි කිරීමේ සංයෝගයක් වන අයිසො ඔක්ටේන් සාදා ගැනීමේදී උත්ප්‍රේරකයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. සල්ෆියුරික් අම්ලය , ලෙඩ් - අම්ල (මෝටර් රථ) කෝෂවල ‘අම්ල’ ව‍ශයෙන් භාවිත වන dyestutts ද්‍රවණ සෑදීමේදී ඉතා වැදගත් වේ. සල්ෆියුරික් අම්ලය ඉතා සාන්ද්‍ර විට විජලකාරකයක් ලෙස හැසිරේ. වැඩිදුර විස්තර සඳහා ‘ජලය සමග ප්‍රතික්‍රියාව’ බලන්න. == සල්ෆියුරික් අම්ලය නිසා විය හැකි අනතුරු == === පරීක්ෂණාගාර අනතුරු === [[Image:Sulfuric_acid_burning_tissue_paper.jpg|thumb|98% සාන්ද්‍රණය සහිත සල්ෆියුරික් අම්ල බිඳු මගින් විදු කඩදාසියක් ක්ෂණයෙන් දියවී යයි]] සල්ෆියුරික් අම්ලයේ විඛාදක , ක්‍රියාවලිය එය ජලයත් සමග දක්වන අධික තාපදායක ප්‍රතික්‍රියාව හේතුවෙන් වේගවත් වේ. සල්ෆියුරික් අම්ල නිසා සිදුවන පිළිස්සීම් අනෙකුත් ප්‍රබල අම්ල (උදා : හයිඩ්‍රක්ලෝරික් අම්ලය) මගින් සිදුවන පිළිස්සීම්වලට වඩා ප්‍රබලය. කෙසේද යත් පිළිස්සීම්වලට අමතරව ජලය සමග දක්වන අධික තාපදායක ප්‍රතික්‍රියාව නිසා ජනිතවන තාපයෙන් ශරීර පටකවලට හානි පැමිණේ. සාන්ද්‍රණයෙන් ඉහළ සල්ෆියුරික් අම්ලය පිළියෙල කිරීම ඉතා අනතුරු දායකය. නමුත් සාමාන්‍ය විද්‍යාගාර භාවිතයට ගන්නා තනුක කරන ලද (ආසන්න වශයෙන් (1M, 10%) සල්ෆියුරික් අම්ලයට වුවද කඩදාසියක් අගුරු කිරීමට එය නියමිත ස්වරූපය යම් කාලයක් ලබා දුන් විට හැකිය. 1.5M ට සම හෝ වැඩි ද්‍රාවන විඛාදක වශයෙන් නම් කිරීමටත් 0.5 ත් 1.5 ත් අතර ද්‍රාවණ උත්ප්‍රේරක වශයෙනුත් නම් කළ යුතුය. සධුම සල්ෆියුරික් අම්ලය (ඔලියම්) පාසල්වල භාවිතයට නිර්දේශ කොට නොමැත. එයට හේතු වී ඇත්තේ එය අනතුරුදායක වන බැවිණි. සමට මෙන්ම අනෙකුත් විඛාදක පෘෂ්ටයකට සල්ෆියුරික් අම්ල බිදු වැටුණු විට ප්‍රථමාධාර වශයෙන් විශාල ජල ප්‍රමාණයක් මගින් විනාඩි 10 හෝ 15 හොඳින් සේදීම මගින් පිළිස්සුණු ස්ථානය සිසිල් කර ගැනීමෙන් අම්ලය නිසා සිදුවන පිළිස්සීමෙනුත් , දෙවන වශයෙන් සිදුවන අනතුරුවලින් ආරක්ෂා වීමත් සිදුවේ. සල්ෆියුරික් අම්ලය වැටුණු ඇදුම් ඉවත් කොට ඊට යටින් ඇති සම හොඳින් සේදිය යුතුය. තනුක කිරීමේදී පිටවන අධික තාපය නිසා මෙම ක්‍රියාවලිය අනතුරු සහිත විය හැක. අත්‍යාවශ්‍යයෙන් අම්ලය ජලයට එක් කිරීම හැර අන් ක්‍රමයක් භාවිතා නොකළ යුතුය.ඒ මගින් ජලයේ අධික තාප ධාරිතාව ප්‍රයෝජනයට ගත හැක. සාන්ද්‍ර අම්ලයට ජලය එක් කළහොත් සල්ෆියුරික් අම්ලය එයරසෝල අයුරින් විසිරී යා හැක. එසේම එය පිපුරුමක් බවට පත්විය. 6M (35%) ට වැඩි ද්‍රාවණ පිළියෙල කිරීම ඉතා අනතුරු සහිතය. පිට කරන තාපය මගින් තනුක අම්ලය නැටීමට පවා ප්‍රමාණවත්ය. ඒ සදහා යාන්ත්‍රික මිශ්‍ර කිරීමක් හා බාහිර සිසිලනයක් (උදා අයිස් බදුනක්) අත්‍යවශ්‍යය. === කාර්මික අනතුරු === සල්ෆියුරික් අම්ලය දැවෙනසුළු නොවූවත් , අපතේ යාමක් නිසා ලෝහ සමග ක්‍රියා කොට හයිඩ්‍රජන් වායුව මුදාලිය හැකිය. අම්ල එයරසෝල හා වායුමය සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් මුදාලීම. සල්ෆියුරික් කර්මාන්තයෙන් සිදුවිය හැකි ප්‍රධාන අනතුරු 2 කි. සල්ෆියුරික් අම්ලය විඛාදකයක් ලෙස නොසලකන අතර එහි ඇති ප්‍රධානතම අවධානම වනුයේ සම සමග ස්පර්ශ වීම නිසා සිදුවන පිළිස්සීම් හා එහි එයරසෝල ආශ්වාස වීමය. ඉතා අධික සාන්ද්‍රණයෙන් යුත් එයරසෝලවලට නිරාවරණය වූ විට ඇස්වලට , ශ්වසන ප්‍රදේශයට හා ශ්ලේෂ්මල පටලයට ඉතා අධික වේදනාවක් දැනිය හැකිය. තව දුරටත් නිරාවරණය වීම නිසා ‘පල්මෝනරි එඩීමා’ නම් තත්ත්වයට පත් විය හැක. අඩු සාන්ද්‍රණවලට බොහෝ කලක් නිරාවරණය වීම නිසා දන්ත විඛාදනය වන බව වාර්තාවේ. මෙය සියලු ක්ෂේත්‍රවල දැකිය හැකිය.ශ්වසන ප්‍රදේශයට ඇතිවිය හැකි අවදානම පිළිබද තීරණයක් ගැනීම වර්ෂ 1997 වන තෙක් අවිනිශ්චිතව පැවතුණි. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සල්ෆියුරික් අම්ලය සදහා නීතියෙන් අවසර ලද නිරාවරණ මට්ටම (permissible exposure limit [PEL]) 1mg/m3 කි. අනෙක් රටවලද මෙම නිරාවරණ මට්ටම සමානය. සල්ෆියුරික් අම්ල අධිග්‍රහනය විටමින් B12 ඌනතාවයට Vitamin B12 deficiency මග පාදන අතර එය මද සරු භාවයට හේතුවේ. මෙම හේතු නිසාවෙන් සුසුම්නාවට බහුලව හානි සිදුවේ. නමුත් දෘෂ්ටික ස්නායුවෙහි මයලීන් අඩු වීම හා ගලයෝසිය සිදුවේ. ==සල්ෆියුරික් අම්ලය පරිහරණයට අදාළ නීතිමය සීමා කිරීම්== අන්තර්ජාතික වාණිජ සල්ෆියුරික් කර්මාන්තය , එක්සත් ජාතීන්ගේ තහනම් ගනුදෙනු මත්ද්‍රව්‍ය හා මනෝ ව්‍යාදික ද්‍රව්‍ය ගණුදෙණු සංගමය United Nations Convention Against Illicit Traffic in Narcotic Drugs and Psychotropic Substances මගින් වර්ෂ 1988 සිට සල්ෆියුරික් අම්ලය පාලනය කරනු ලබයි. එහි සල්ෆියුරික් අම්ලය II වන ලැයිස්තුවේ සදහන් වනුයේ මනෝව්‍යාධික ද්‍රව්‍ය තැනීමට නිරතුරුව භාවිතා වන රසායනික ද්‍රව්‍යයක් ලෙසිනි. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සල්ෆියුරික් අම්ලය II වන ලැයිස්තුවේ අන්තර්ගත කොට ඇති අතර එය අත්‍යාවශ්‍ය හා පුරෝගාමි රසායන ද්‍රව්‍යයක් ලෙස පනතට එකග වන පරිදි සකසා ඇත. සල්ෆියුරික් අම්ල ගනුදෙනු , ප්‍රවාහන , අපනයන හා ආනයන කටයුතු ඇමරිකානු ඖෂධ වලංගුභාවය පිළිබද අධිකාරයේ බලපෑම යටතේ සිදු කරයි. Felix ist cool. Emre ist der coolste p4wmp7vkln1lpuzrra0m0sky2td4nnq 0 36175 802387 762759 2026-10-24T13:40:12Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 802387 wikitext text/x-wiki ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු රූපවාහිනී නාලිකාව 1979 අප්‍රේල් මස 13 වෙනි දින ආරම්භ විය. එය නම් ITN නාලිකාවයි. එය මෙහෙයවනු ලබන්නේ ස්වාධීන රූපවාහිනී සේවය (Independent Television Network) යි. පහත දක්වා ඇත්තේ "ශ්‍රී ලංකාවේ රූපවාහිනී නාලිකා ලැයිස්තුව" යි. ==ඩිජිටල් තාක්ෂණය මගින් විකාශන කටයුතු කරනු ලබන නාලිකා== {| class="wikitable" style="font-size:95%;width:70%;" |- ! "width="7%" | !! width="33%" | Name !! width="18%" | Ownership !! width="22%" | Language(s) !! width="20%" | Established & current status |- | 1 || [[හිරු ටීවී]] ||පුද්ගලික || සිංහල || May 23, 2012<ref>{{Citation |title=Hiru TV launch |url=http://hirunews.lk/33968 |access-date=2013-11-08 |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513195357/http://www.hirunews.lk/33968 }}</ref> |} ==ප්‍රතිසම නාලිකා== {| class="wikitable" style="font-size:95%;width:70%;" |- ! "width="7%" | !! width="33%" | නාලිකාවේ නම!! width="18%" |හිමිකාරිත්වය !! width="22%" |(ප්‍රධාන) භාෂාව !! width="20%" | ආරම්භය |- | 1 || [[ස්වාධීන රූපවාහිනීය]] ( ITN ) || රජ‍ය || සිංහල|| 1979 අප්‍රේල් 13 <ref name="itn1">''ITN Sri Lanka'', [http://www.itn.lk/about.html About Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227013549/http://www.itn.lk/about.html |date=2009-12-27 }}</ref> |- | 2 || [[ශ්‍රී ලංකා රූපවාහිනී සංස්ථාව|ජාතික රූපවාහිනිය]] || රජ‍ය || සිංහල|| 1982 පෙබරවාරි 15 <ref name="rup1">''Rupavahini'', [http://www.rupavahini.lk/aboutus/aboutus.htm About Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100516044715/http://www.rupavahini.lk/aboutus/aboutus.htm |date=2010-05-16 }}</ref> |- | 3 || [[එම්ටීවී]] (කලින් එම්ටීවී ස්පෝට්ස්)|| පුද්ගලික || ඉංග්‍රීසි || 1992 දෙසැම්බර් 14<ref name="ch1">Launched in 1992 as MTV Newsvision, renamed as MTV in 1998 ''Press reference'', [http://www.pressreference.com/Sa-Sw/Sri-Lanka.html SRI LANKA Press, Media, TV, Radio, Newspapers]</ref> |- | 4 || [[ටීඑන්එල්]] || පුද්ගලික || සිංහල / ඉංග්‍රීසි || 1993 ජුනි 21<ref name="pr1">''Press reference'', [http://www.pressreference.com/Sa-Sw/Sri-Lanka.html SRI LANKA Press, Media, TV, Radio, Newspapers]</ref> |-bgcolor="efefef" |- | 5 || [[ඊටීවී]] || පුද්ගලික || ඉංග්‍රීසි || 1995 <ref name="etv">Launched in 1995 as ETV 2, renamed as ETV in 1997 ''Press reference'', [http://www.pressreference.com/Sa-Sw/Sri-Lanka.html SRI LANKA Press, Media, TV, Radio, Newspapers]</ref> |-bgcolor="efefef" |- | 6 || [[ස්වර්ණවාහිනී]] || පුද්ගලික || සිංහල || 1997 මාර්තු 16<ref name="sw1">Launched in 1994 as ETV, renamed as Swarnavahini on March 16, 1997 ''Press reference'', [http://www.pressreference.com/Sa-Sw/Sri-Lanka.html SRI LANKA Press, Media, TV, Radio, Newspapers]</ref><ref name="sw2">''Swarnavahini'', [http://www.swarnavahini.lk/AboutUs/aboutUs.htm About Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080629102713/http://www.swarnavahini.lk/AboutUs/aboutUs.htm |date=2008-06-29 }}</ref> |- | 7 || [[සිරසTV]] || පුද්ගලික || සිංහල || 1998 ජුනි 10<ref name="sirasa">Launched in 1992 as MTV, renamed as Sirasa TV in 1998 ''Press reference'', [http://www.pressreference.com/Sa-Sw/Sri-Lanka.html SRI LANKA Press, Media, TV, Radio, Newspapers]</ref> |-bgcolor="efefef" |- | 8 || [[ශක්ති ටීවී]] || පුද්ගලික || දෙමළ ||1998 ඔක්තෝම්බර් 20 |-bgcolor="efefef" |- | 9 || [[අයි නාලිකාව]] || රජ‍ය || ඉංග්‍රීසි || 2000 අගෝස්තු 20 |- | 10 ||[[ටීවී ලංකා]] [https://web.archive.org/web/20091020055911/http://www.electroteks.com/tvl.php] || පුද්ගලික || සිංහල || December 05,2001 |-bgcolor="efefef" |- | 11 || [[ආර්ට් ටීවී]] (කලින් ඩයිනවිෂන්) || පුද්ගලික || ඉංග්‍රීසි || 2003 ජුලි 21<ref name="art1">Launched in 1996 as Dynavision, renamed as ARTv ''Press reference'', [http://www.pressreference.com/Sa-Sw/Sri-Lanka.html SRI LANKA Press, Media, TV, Radio, Newspapers]</ref> |- | 12 || [[ටීවී දෙරණ]] || පුද්ගලික || සිංහල || 2005 ඔක්තෝම්බර් 11<ref name="dn1">{{cite news | url =http://www.dailynews.lk/2005/10/11/news19.htm | title =Derana ceremonial launch today| work =|publisher = The Daily News|date = 10 November 2005}}</ref> |- | 13 || [[YOU ටීවී]] (කලින් මැක්ස් ටීවී) || පුද්ගලික || සිංහල / ඉංග්‍රීසි / දෙමළ || 2007 ජනවාරි 17<ref name='tvrsl-1/17/07-max>TV and Radio Sri Lanka, ''[http://tvradiosrilanka.blogspot.com/2007/01/max-tv-launches-today.html Max TV launches today]</ref> |-bgcolor="efefef" |- | 14 || [[නේත්‍රා ටීවී]] || රජ‍ය || දෙමළ || 2008 ජනවාරි 1<ref name='eye-n'>Launched as Rupavahini 2 and later renamed as Channel Eye</ref> |-bgcolor="efefef" |- | 15 || [[වසන්තම් ටීවී]] || රජ‍ය || දෙමළ || 2009 ජුනි 25<ref>http://tvradiosrilanka.blogspot.com/2009/06/vasantham-tv-to-launch-on-june-25th.html</ref> |-bgcolor="efefef" |- | 16 || [[සියත ටීවී]] || පුද්ගලික || සිංහල || 2009 සැප්තැම්බර් 17<ref>http://tvradiosrilanka.blogspot.com/2009/09/siyatha-tv-and-vettri-tv-to-launch.html</ref> |-bgcolor="efefef |- | 17 || [[වෙට්ට්‍රි ටීවී‎]] || පුද්ගලික|| දෙමළ || 2009 සැප්තැම්බර් 17<ref>http://tvradiosrilanka.blogspot.com/2009/09/siyatha-tv-and-vettri-tv-to-launch.html</ref> |-bgcolor="efefef" |- | 18 || [[ප්‍රයිම් ටීවී‎]] || රජ‍ය|| ඉංග්‍රීසි || 2009 නොවැම්බර් 12<ref>http://tvradiosrilanka.blogspot.com/2009/11/prime-tv-launches-and-radio-1.html</ref> |-bgcolor="efefef" |- | 19 ||[[ශ්‍රී ලංකා රූපවාහිනී සංස්ථාව|එන්ටීවී]] || රජ‍ය || ඉංග්‍රීසි || 2009 නොවැම්බර් 18<ref>http://tvradiosrilanka.blogspot.com/2009/11/ntv-to-launch-today.html</ref> |-bgcolor="efefef" |- | 20 ||[[DAN Tamiloli]] || පුද්ගලික ||දෙමළ || 2009<ref>http://www.dantv.tv/</ref> |-bgcolor="efefef" |- | 21 || [[සීසීටීවී නිව්ස්]] ||පුද්ගලික || ඉංග්‍රීසි || May 07, 2010<ref>http://english.cntv.cn/program/newshour/20100508/101962.shtml</ref> |-bgcolor="efefef |- | 22 || [[කාල්ටන් ස්පෝට්ස් නෙට්වර්ක්]] [http://csn.lk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112133854/http://csn.lk/ |date=2012-01-12 }} ||පුද්ගලික || සිංහල / ඉංග්‍රීසි || 2011 මාර්තු 7<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://csn.lk/ |access-date=2011-11-10 |archive-date=2012-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112133854/http://csn.lk/ }}</ref> |-bgcolor="efefef |- | 23 || [[බෞද්ධයා නාලිකාව]] [http://www.thebuddhist.tv/] ||පුද්ගලික || සිංහල || 2011 අප්‍රියෙල් 8 |- | 23 || [[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය]] [http://www.shraddha.lk] ||පුද්ගලික || සිංහල / ඉංග්‍රීසි || 2015 දෙසැම්බර් 31 |- |} =='''චන්ද්‍රිකා තාක්ෂණය මගින් හෝ කේබල් මගින් විකාශන කටයුතු කරනු ලබන නාලිකා'''== {| class="wikitable" style="font-size:95%;width:70%;" |- ! "width="7%" | !! width="33%" | නාලිකාවේ නම !! width="18%" | හිමිකාරිත්වය !! width="22%" | භාෂාව !! width="20%" | ආරම්භය |- | 1 || [[Young Asia Television]] [http://youngasia.tv/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111104170239/http://youngasia.tv/ |date=2011-11-04 }} || පුද්ගලික || සිංහල/දෙමළ/ඉංග්‍රීසි || 1995<ref>About YA TV[http://youngasia.tv/index.php?option=com_content&view=article&id=24&Itemid=29&lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110613084707/http://youngasia.tv/index.php?option=com_content&view=article&id=24&Itemid=29&lang=en |date=2011-06-13 }}</ref> |- | 2 || [[Srilakvahini]] ||පුද්ගලික || සිංහල || November 03, 2006<ref>Srilakvahini Test Transmission [http://tvradiosrilanka.blogspot.com/2006/11/srilakvahini-test-transmissions-from.html]</ref> |- | 3 || [[Sri TV]] [http://www.sritv.it/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004233946/http://www.sritv.it/ |date=2011-10-04 }} || පුද්ගලික || සිංහල|| 2006 |- | 4 || [[Dhammavahini]] [http://www.dharmavahini.tv/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426211335/http://dharmavahini.tv/ |date=2012-04-26 }} || පුද්ගලික || සිංහල || May, 2007<ref> Dharmavahini Launched [http://tvradiosrilanka.blogspot.com/2007/06/dharmavahini-buddhist-television.html]</ref> |- | 5 || [[The Buddhist | බෞද්ධයා නාලිකාව]] [http://www.thebuddhist.tv/] || පුද්ගලික || සිංහල || June 29, 2007<ref> The Buddhist TV Launched [http://tvradiosrilanka.blogspot.com/2007/06/satellite-tv-channel-buddhist-launches.html]</ref> |- | 6 || [[CiTi HiTz]] || පුද්ගලික || සිංහල || December 10, 2007 |- | 7 || [[Gospel Vision]] || පුද්ගලික || සිංහල/ඉංග්‍රීසි || 2007 |- | 8 || [[Channel C]] || පුද්ගලික || සිංහල || March 10, 2008<ref> Channel C Launched [http://tvradiosrilanka.blogspot.com/2008/03/channel-c-sri-lankas-1st-24x7-sinhala.html]</ref> |- | 9 || [[Lakroo/Info TV]] || රජ‍ය || සිංහල || April 04, 2009<ref> Lakroo Launched [http://peotv.blogspot.com/2009/04/lakroo-to-launch-on-peo.html]</ref> |- | 10 || [[Heritage TV]] [http://www.htv.lk] || පුද්ගලික || සිංහල || May 08, 2009<ref>Heritage TV Launched [http://srilankanewsfirst.com/entertainment/10760.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310221339/http://srilankanewsfirst.com/entertainment/10760.html |date=2012-03-10 }}</ref> |- | 11 || [[DAN Tamiloli]] [http://www.dan.tv] || පුද්ගලික ||දෙමළ || 2009 |- | 12 || [[TV Neth]] [http://www.neth.tv/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113032514/http://www.neth.tv/ |date=2011-11-13 }} || පුද්ගලික || සිංහල|| 2009 |- | 13 || [[One SriLanka]] [http://www.onesrilanka.tv/menu/home.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111107025706/http://www.onesrilanka.tv/menu/home.php |date=2011-11-07 }} || පුද්ගලික || සිංහල|| 2009 |- | 14 || [[Knowledge TV]] || පුද්ගලික || සිංහල || 2010 |- | 15 || [[TV Dream Music]] || පුද්ගලික || සිංහල || 2010 |- | 16 || [[Nenasa TV]] || පුද්ගලික || සිංහල || 2010 |- | 17 || [[One Six Channel]] || පුද්ගලික || සිංහල || 2011 |- | 18 || [[Swarga TV]] || පුද්ගලික || සිංහල/දෙමළ/ඉංග්‍රීසි || 2011 |- | 19 || [[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය]] [http://www.shraddha.lk/] || පුද්ගලික || සිංහල/ඉංග්‍රීසි || 2012 |- |} ==ශ්‍රී ලංකාවේ හිමිකාරිත්වය සහිත ගෙවීම් කරන නාලිකා== {| class="wikitable" style="font-size:95%;width:70%;" |- ! "width="7%" | !! width="33%" | Name !! width="40%" | Technology !! width="20%" | Established |- | 1 || [[ඩයලොග් ටීවී]] || [[Satellite TV|Digital Satellite]] || 2005<ref name='dtv-main'>Established in 2005 as CBNSat, later renamed Dialog TV when acquired by [[Dialog Axiata]]</ref> |- | 2 || Digital Pay TV (TV Lanka) || [[Digital TV|Digital Signals]] || |- | 3 || [[PEO TV]] (SLT Visioncom) || [[IPTV]] ([[ADSL]] and [[WiMAX]]) || ''September 2008''<ref>{{Citation |title=''PEO TV'' |url=http://www.peotv.com/index.php |access-date=2011-11-10 |archive-date=2011-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107153927/http://www.peotv.com/index.php }}</ref> |- | 4 || Lanka Broadband Networks (LBN) || [[Cable TV|Analog/Digital Cable]] || 2000 |- | 5 || Comet Cable(Not functioning since 2009) || Analog Microwave || 1999 |- |} ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist}} {{සැකිල්ල:ශ්‍රී ලංකාවේ රූපවාහිනී නාලිකා}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රූපවාහිනී නාලිකා]] mpl49bkr50rqhftyk7w53jjv5c5gtui 0 38059 802382 719883 2026-10-24T12:48:15Z KSLwiki24 70498 /* */ 802382 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox body of water | name = කලා වැව | native_name = | other_name = <!-- Images --> | image = General View of Kala Wewa.jpg | alt = කලා වැවේ දර්ශනයක් | caption = කලා වැවේ දර්ශනයක් | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = <!-- Stats --> | location = [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | group = | coordinates = {{coord|8|01|N|80|31|E|region:LK_type:city|display=inline,title}} | type = [[වැව්|වැව]] | etymology = | part_of = | inflow = | rivers = | outflow = [[ජය ගඟ]] | oceans = | catchment = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | basin_countries = | agency = | designation = | date-built = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | engineer = | date-flooded = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | length = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | width = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | area = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | max-depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | volume = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | residence_time = | salinity = | shore = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | elevation = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | temperature_high = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | temperature_low = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | frozen = | islands = | islands_category = | sections = | trenches = | benches = | cities = <!-- Map --> | pushpin_map = ශ්‍රී ලංකාව | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = <!-- Below --> | website = | reference = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHIS | designation1_offname = [[ගොනුව:Flag of Sri Lanka.svg|80px]]<br>කලා වැව | designation1_date = | designation1_type = ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ | designation1_criteria = ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය | designation1_number = | designation1_free1name = පිළිගැනීමේ ආයතනය | designation1_free1value = ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) }} }} '''කලා වැව''' යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[උතුරු මැද පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|උතුරු මැද පළාතේ]] [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය|අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ]] පිහිටා ඇති පුරාණ ජලාශයක් වේ. [[කලා-බලලු වැවු යුග්මය|කලා-බලලු වැවු යුග්මයේ]] ප්‍රධාන වැව මෙය වන අතර [[තිසා වැව|තිසා වැවට]] ජලය ගෙනයනු ලබන සැතපුම් 54 (86.9 කි.මි) පමණ දිගු පුරාණ ඇල මාර්ගයක් වූ [[ජය ගඟ]] නැතහොත් [[යෝධ ඇළ]] මාර්ගය ආරම්භවන්නේද මෙම කලා වැවෙන් වේ. ශෙෙලමය හිටි බුද්ධ ප්‍රථිමාවක් වූ [[අවුකන බුදු පිළිමය]] ද කලා වැවට ආසන්නයේ පිහිටා තිබේ.<ref name="Kirigalpoththa" /> ==ගමන් මාර්ගය== [[දඹුල්ල]] හරහා [[අනුරාධපුර]] මාර්ගයේ [[කැකිරාව ප්‍රදේශීය ලේකම් කාර්යාලය|කැකිරාව ප්‍රදේශීය ලේකම් කාර්යාලයට]] (9.7 කි.මි.) දුරින් මෙම වැව පිහිටා ඇත.<ref name="Kirigalpoththa">{{cite web|title=කලා වැව|url=http://kirigalpoththa.blogspot.com/2009/09/kala-wewa.html|publisher=කිරිගල්පොත්ත|accessdate=5 අප්‍රේල් 2012}}</ref> ==ඉතිහාසය== [[File:sri_lanka_kalawewa_anuradhapura_YouTube.ogv|thumb|right|කලා වැව]]ක්‍රි.ව. පස්වන ශතවර්ශයේ රජකම් කල [[ධාතුසේන රජ|ධාතුසේන රජු]] විසින් කලා වැව ඉදිකරන ලදී.<ref name="ThingsToDo">{{cite web|title=තිංග්ස් ටු ඩූ - එක්ස්කර්ෂන්ස්: කලා වැව|url=http://www.elephantcorridor.com/content.php?subother=27|publisher=ද එලිෆන්ට් කොරිඩෝර්|accessdate=5 අප්‍රේල් 2012}}</ref> කලා වැවේ ඉදිකිරීම් වලින් අනතුරුව රජු විසින් ඊට ආසන්නයේම [[බළලු වැව]] නමින් තවත් වැවක් ඉදිකරනු ලැබූ අතර එම වැව් දෙක එක්කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම වැව නිර්මාණය කෙරිණි. ධාතුසේන රජුගෙන් අනතුරුව [[දෙවන මහින්ද රජ|දෙවන මහින්ද රජු]] (ක්‍රි.ව. 777-797) විසින්ද තවදුරටත් මෙම වැව පුළුල් කරනු ලැබීණි. ===අතීත සබැඳි=== කලා වැව ඉදි කෙරෙමින් පවතින කාලයේ කාල නම් කොළුගැටයෙක්ද මේ හා සම්බන්ද වෙමින් කටයුතු කල බව පැවසෙයි.මොහු ගේ පියා කලා වැව තමන්ගේ ජීවිතය මෙන් ආරක්ෂා කළ බව කියැවේ. ඔහු එකල කලා වැව පිටාර ගලා මහා විනාශයක් වීමට යන අවස්ථාවේදී මාගේ ජීවිතය ගෙන මෙම වැව සැමදාකම ජනතාවගේ පරිහරණය සඳහා ආරක්ෂා කර දෙන ලෙසින් දෙවියන්ගෙන් ඉල්ලා කලා වැවට පැන බිලි වූ බවත්, මොහු ඉන්පසුව යක්ෂ සේනාඅධිපති දෙවියකු වශයෙන්ද දේව මණ්ඩලයේ ආරක්ෂකයා ලෙසින්ද කඩවර දිව්‍ය රාජඔත්තමයානන් වහන්සේ වශයෙන් දිව්‍ය සැප සමිපත්ති ලබා දිව්‍යලෝකයේ උපත ලද බව කියැවේ. ===පිළිසකර කිරීම්=== කලා වැව 12 වන ශතවර්ෂයේ සිටි [[පරාක්‍රමබාහු රජ|පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රථිසංස්කරණය කෙරූ බව ප්‍රකාශ වේ.<ref>{{cite web|title=කුරුණෑගල, යාපහුව ඇන්ඩ් කලාවැව |url=http://www.tourismsrilanka.org/guide/index.php?mID=0&contID=32|publisher=TourismSriLanka.org|accessdate=20th අප්‍රේල් 2012}}</ref> මෙරට සිටි බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරුන් වූ සර් [[විලියම් හෙන්රි ගෙග්‍රරි]] (1872-1877)<ref name="ThingsToDo" /> සහ සර් [[ආතර් හැමිල්ටන් - ගෝඩන්]] (1883-1890) <ref name="Ancient Irrigation"> {{cite web|title=ඒන්ෂියන්ට් සිංහලීස් ඉරිගේෂන් |url=http://www.sinhalaheritage.org/Ancient_Sinhalese_Irrigation.html|publisher=mysrilankaholidays.com|accessdate=5 April 2012}}</ref> සිටි සමයේදීද කලා වැව කිහිපවරක් පිලිසකර කොට ඇත. රට තුල බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයෙන් පසුව 1958 දී, වැව් බම්ම බලලු වැව හා සම්බන්ද කර නැවත ගොඩනගා තිබේ.<ref name="Damsafety">{{cite web|title=කලා වැව|url=http://www.damsafety.lk/Information/Dams/Dams/Kala%20Wewa.html|publisher=ශ්‍රී ලංකා මහවැලි අධිකාරිය|accessdate=5 අප්‍රේල් 2012}}</ref> ==වැවෙහි ප්‍රමාණය== වැවෙහි වට ප්‍රමාණය සැතපුම් 40ක් (කි.මි. 64.4) පමණ වන අතර මුළු වර්ගඵලය වර්ග සැතපුම් 7 ක් (වර්ග කි.මි. 18.1) පමණ වේ.<ref name="ThingsToDo"/> අමුණේ දිග අඩි 22,572 ක් (6,879.9 මි) හා එහි උස අඩි 48 ක් (14.6 මී) පමණ ව .<ref>{{Citation |title=ලංකා ලයිබ්‍රරි ෆෝරම් :: වීව් ටොපික් - කලා වැව (රිසවයර්) - 470 AD<!-- Bot generated title --> |url=http://www.lankalibrary.com/phpBB/viewtopic.php?t=718 |access-date=2016-01-08 |archive-date=2016-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117063342/http://www.lankalibrary.com/phpBB/viewtopic.php?t=718 }}</ref> පිටවාන අඩි 216 පළලකින්ද අඩි 170 දිගකින්ද යුක්ත වේ. කලා වැවේ ඉවුර උසින් අඩි 60ත් 80ත් අතර අගයක් වන අතර පළල අඩි 200ක් පමණ වේ. එය දිගින් සැතපුම් 3ක් පමණ වේ. ==අරමුණු== පුරාණයේ පැවති විශාලතම වැවක් සේ සලකණු ලබන මෙම වැව මගින් ඊට ආසන්නයේ පිහිටි කුඩා වැව් සදහාද ජලය සපයා තිබේ. [[අනුරාධපුර]] අගනගරයේ පිහිටි ජනතාවට ජලය සැපයීමට කලා වැවේ සිට ජලය ජය ගඟ හරහා තිසා වැවට රැස් කර ඇත. මහවැලි ජලාප්‍රවාහන යොජනා ක්‍රමයේ ප්‍රධාන රැදවුම් ස්ථානයක් වන මෙම වැව 1976 සිට [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]]<ref name="Damsafety" /> උතුරු මැද පළාතේ ජනතාවට ජලය සපයා ඇත. මිරිදිය මත්ස්‍ය කර්මාන්තය, වෘක්ෂලතා සදහා විශේෂයෙන්ම මිටියාවත් පිහිටි තණකොළ සදහා ජලය සැපයීම ආදිය සඳහා වැවෙහි ජලය භාවිතා කරයි.<ref name="ThingsToDo" /> ==කලා වැව ඉදිකර රජතුමා== * [[ධාතුසේන රජු]] ==මූලාශ්‍ර== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} {{Inland waters of Sri Lanka}} [[ප්‍රවර්ගය:වැවු]] [[ප්‍රවර්ගය:කලා ඔය ද්‍රෝණිය]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ජලාශ]] rszsuwc3xk0motjikt3nfpku4zgpwrm 802383 802382 2026-10-24T12:49:47Z KSLwiki24 70498 /* */ 802383 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox body of water | name = කලා වැව | native_name = | other_name = <!-- Images --> | image = General View of Kala Wewa.jpg | alt = කලා වැවේ දර්ශනයක් | caption = කලා වැවේ දර්ශනයක් | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = <!-- Stats --> | location = [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | group = | coordinates = {{coord|8|01|N|80|31|E|region:LK_type:city|display=inline,title}} | type = [[වැව්|වැව]] | etymology = | part_of = | inflow = | rivers = | outflow = [[ජය ගඟ]] | oceans = | catchment = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | basin_countries = | agency = | designation = | date-built = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | engineer = | date-flooded = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | length = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | width = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | area = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | max-depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | volume = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | residence_time = | salinity = | shore = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | elevation = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | temperature_high = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | temperature_low = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | frozen = | islands = | islands_category = | sections = | trenches = | benches = | cities = <!-- Map --> | pushpin_map = ශ්‍රී ලංකාව | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = <!-- Below --> | website = | reference = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHIS | designation1_offname = [[File:21st ICID Congress.jpg|80px]]<br>කලා වැව හා බළලු වැව | designation1_date = | designation1_type = ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ | designation1_criteria = ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය | designation1_number = | designation1_free1name = පිළිගැනීමේ ආයතනය | designation1_free1value = ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) }} }} '''කලා වැව''' යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[උතුරු මැද පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|උතුරු මැද පළාතේ]] [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය|අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ]] පිහිටා ඇති පුරාණ ජලාශයක් වේ. [[කලා-බලලු වැවු යුග්මය|කලා-බලලු වැවු යුග්මයේ]] ප්‍රධාන වැව මෙය වන අතර [[තිසා වැව|තිසා වැවට]] ජලය ගෙනයනු ලබන සැතපුම් 54 (86.9 කි.මි) පමණ දිගු පුරාණ ඇල මාර්ගයක් වූ [[ජය ගඟ]] නැතහොත් [[යෝධ ඇළ]] මාර්ගය ආරම්භවන්නේද මෙම කලා වැවෙන් වේ. ශෙෙලමය හිටි බුද්ධ ප්‍රථිමාවක් වූ [[අවුකන බුදු පිළිමය]] ද කලා වැවට ආසන්නයේ පිහිටා තිබේ.<ref name="Kirigalpoththa" /> ==ගමන් මාර්ගය== [[දඹුල්ල]] හරහා [[අනුරාධපුර]] මාර්ගයේ [[කැකිරාව ප්‍රදේශීය ලේකම් කාර්යාලය|කැකිරාව ප්‍රදේශීය ලේකම් කාර්යාලයට]] (9.7 කි.මි.) දුරින් මෙම වැව පිහිටා ඇත.<ref name="Kirigalpoththa">{{cite web|title=කලා වැව|url=http://kirigalpoththa.blogspot.com/2009/09/kala-wewa.html|publisher=කිරිගල්පොත්ත|accessdate=5 අප්‍රේල් 2012}}</ref> ==ඉතිහාසය== [[File:sri_lanka_kalawewa_anuradhapura_YouTube.ogv|thumb|right|කලා වැව]]ක්‍රි.ව. පස්වන ශතවර්ශයේ රජකම් කල [[ධාතුසේන රජ|ධාතුසේන රජු]] විසින් කලා වැව ඉදිකරන ලදී.<ref name="ThingsToDo">{{cite web|title=තිංග්ස් ටු ඩූ - එක්ස්කර්ෂන්ස්: කලා වැව|url=http://www.elephantcorridor.com/content.php?subother=27|publisher=ද එලිෆන්ට් කොරිඩෝර්|accessdate=5 අප්‍රේල් 2012}}</ref> කලා වැවේ ඉදිකිරීම් වලින් අනතුරුව රජු විසින් ඊට ආසන්නයේම [[බළලු වැව]] නමින් තවත් වැවක් ඉදිකරනු ලැබූ අතර එම වැව් දෙක එක්කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම වැව නිර්මාණය කෙරිණි. ධාතුසේන රජුගෙන් අනතුරුව [[දෙවන මහින්ද රජ|දෙවන මහින්ද රජු]] (ක්‍රි.ව. 777-797) විසින්ද තවදුරටත් මෙම වැව පුළුල් කරනු ලැබීණි. ===අතීත සබැඳි=== කලා වැව ඉදි කෙරෙමින් පවතින කාලයේ කාල නම් කොළුගැටයෙක්ද මේ හා සම්බන්ද වෙමින් කටයුතු කල බව පැවසෙයි.මොහු ගේ පියා කලා වැව තමන්ගේ ජීවිතය මෙන් ආරක්ෂා කළ බව කියැවේ. ඔහු එකල කලා වැව පිටාර ගලා මහා විනාශයක් වීමට යන අවස්ථාවේදී මාගේ ජීවිතය ගෙන මෙම වැව සැමදාකම ජනතාවගේ පරිහරණය සඳහා ආරක්ෂා කර දෙන ලෙසින් දෙවියන්ගෙන් ඉල්ලා කලා වැවට පැන බිලි වූ බවත්, මොහු ඉන්පසුව යක්ෂ සේනාඅධිපති දෙවියකු වශයෙන්ද දේව මණ්ඩලයේ ආරක්ෂකයා ලෙසින්ද කඩවර දිව්‍ය රාජඔත්තමයානන් වහන්සේ වශයෙන් දිව්‍ය සැප සමිපත්ති ලබා දිව්‍යලෝකයේ උපත ලද බව කියැවේ. ===පිළිසකර කිරීම්=== කලා වැව 12 වන ශතවර්ෂයේ සිටි [[පරාක්‍රමබාහු රජ|පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රථිසංස්කරණය කෙරූ බව ප්‍රකාශ වේ.<ref>{{cite web|title=කුරුණෑගල, යාපහුව ඇන්ඩ් කලාවැව |url=http://www.tourismsrilanka.org/guide/index.php?mID=0&contID=32|publisher=TourismSriLanka.org|accessdate=20th අප්‍රේල් 2012}}</ref> මෙරට සිටි බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරුන් වූ සර් [[විලියම් හෙන්රි ගෙග්‍රරි]] (1872-1877)<ref name="ThingsToDo" /> සහ සර් [[ආතර් හැමිල්ටන් - ගෝඩන්]] (1883-1890) <ref name="Ancient Irrigation"> {{cite web|title=ඒන්ෂියන්ට් සිංහලීස් ඉරිගේෂන් |url=http://www.sinhalaheritage.org/Ancient_Sinhalese_Irrigation.html|publisher=mysrilankaholidays.com|accessdate=5 April 2012}}</ref> සිටි සමයේදීද කලා වැව කිහිපවරක් පිලිසකර කොට ඇත. රට තුල බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයෙන් පසුව 1958 දී, වැව් බම්ම බලලු වැව හා සම්බන්ද කර නැවත ගොඩනගා තිබේ.<ref name="Damsafety">{{cite web|title=කලා වැව|url=http://www.damsafety.lk/Information/Dams/Dams/Kala%20Wewa.html|publisher=ශ්‍රී ලංකා මහවැලි අධිකාරිය|accessdate=5 අප්‍රේල් 2012}}</ref> ==වැවෙහි ප්‍රමාණය== වැවෙහි වට ප්‍රමාණය සැතපුම් 40ක් (කි.මි. 64.4) පමණ වන අතර මුළු වර්ගඵලය වර්ග සැතපුම් 7 ක් (වර්ග කි.මි. 18.1) පමණ වේ.<ref name="ThingsToDo"/> අමුණේ දිග අඩි 22,572 ක් (6,879.9 මි) හා එහි උස අඩි 48 ක් (14.6 මී) පමණ ව .<ref>{{Citation |title=ලංකා ලයිබ්‍රරි ෆෝරම් :: වීව් ටොපික් - කලා වැව (රිසවයර්) - 470 AD<!-- Bot generated title --> |url=http://www.lankalibrary.com/phpBB/viewtopic.php?t=718 |access-date=2016-01-08 |archive-date=2016-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117063342/http://www.lankalibrary.com/phpBB/viewtopic.php?t=718 }}</ref> පිටවාන අඩි 216 පළලකින්ද අඩි 170 දිගකින්ද යුක්ත වේ. කලා වැවේ ඉවුර උසින් අඩි 60ත් 80ත් අතර අගයක් වන අතර පළල අඩි 200ක් පමණ වේ. එය දිගින් සැතපුම් 3ක් පමණ වේ. ==අරමුණු== පුරාණයේ පැවති විශාලතම වැවක් සේ සලකණු ලබන මෙම වැව මගින් ඊට ආසන්නයේ පිහිටි කුඩා වැව් සදහාද ජලය සපයා තිබේ. [[අනුරාධපුර]] අගනගරයේ පිහිටි ජනතාවට ජලය සැපයීමට කලා වැවේ සිට ජලය ජය ගඟ හරහා තිසා වැවට රැස් කර ඇත. මහවැලි ජලාප්‍රවාහන යොජනා ක්‍රමයේ ප්‍රධාන රැදවුම් ස්ථානයක් වන මෙම වැව 1976 සිට [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]]<ref name="Damsafety" /> උතුරු මැද පළාතේ ජනතාවට ජලය සපයා ඇත. මිරිදිය මත්ස්‍ය කර්මාන්තය, වෘක්ෂලතා සදහා විශේෂයෙන්ම මිටියාවත් පිහිටි තණකොළ සදහා ජලය සැපයීම ආදිය සඳහා වැවෙහි ජලය භාවිතා කරයි.<ref name="ThingsToDo" /> ==කලා වැව ඉදිකර රජතුමා== * [[ධාතුසේන රජු]] ==මූලාශ්‍ර== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} {{Inland waters of Sri Lanka}} [[ප්‍රවර්ගය:වැවු]] [[ප්‍රවර්ගය:කලා ඔය ද්‍රෝණිය]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ජලාශ]] akd44j3sxfcrc6gi85cn4yrv1cfkgnu 0 38060 802420 790373 2026-10-25T04:41:07Z KSLwiki24 70498 /* */ 802420 wikitext text/x-wiki {{Infobox lake | name = මින්නේරිය වැව | image = Minneriya wewa.JPG | caption = මින්නේරිය වැව | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[මින්නේරිය]] | coords = {{coord|8|02|N|80|53|E|display=inline,title|region:LK_type:waterbody_source:GNS-enwiki}} | type = [[Reservoir]] | inflow = |pushpin_map=ශ්‍රී ලංකාව | rivers = Amban River | outflow = | catchment = | basin_countries = [[Sri Lanka]] | date-built = | length = | width = | area = {{convert|4670|acre|km2}} | depth = | max-depth = | volume = {{convert|20000000000|impgal}} | residence_time = | elevation = | frozen = | islands = One | cities = Polonnaruwa | reference = <ref name="a" /> {{designation list | embed=yes | designation1 = WHIS | designation1_offname = [[File:21st ICID Congress.jpg|80px]]<br>මින්නේරිය වැව | designation1_date = | designation1_type = ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ | designation1_criteria = ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය | designation1_number = | designation1_free1name = පිළිගැනීමේ ආයතනය | designation1_free1value = ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) }} }} '''මින්නේරිය වැව''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[මින්නේරිය|මින්නේරියහි]] පිහිටා ඇති [[මහ වැවු|මහ වැවකි]]. එය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 286 දී [[මහාසේන රජ|මහසෙන් රජතුමා]] විසින් ඉදිකරන ලද්දකි. වසභ රජතුමා (ක්‍රි.ව 65-111) විසින් ඉදිකරන ලද ඇලහැර අමුන ප්‍රතිසංස්කරනය කර එහි සිට ඇලහැර යෝද ඇල ඔස්සේ මින්නේරිය වැවට ජලය සපයාගෙන ඇත. වර්ග කිලෝමීටර 18.9 ක පමණ වපසරියකින් යුතු වැව වෙත, [[මහවැලි ගඟ|මහවැලි ගඟේ]] සිට ඇලහැර ඇල ඔස්සේ ජලය ගලා ඒම සිදුවෙයි.මෙය අක්කර 4560 පුරා විහිදී තිබේ. ==ප්‍රතිසංස්කරණ== අතීත මූලාශ්‍රයන්ට අනූව පරාක්‍රමභාහු රජු විසින් මින්නේරිය වැව ප්‍රතිසංස්කරණය කරන්නට යෙදුනු බව සඳහන් වෙයි.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.damsafety.lk/Information/Dams/Dams/Minneriya%20Wewa.html |access-date=2014-09-15 |archive-date=2013-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130612181829/http://www.damsafety.lk/Information/Dams/Dams/Minneriya%20Wewa.html }}</ref> මීට අමතරව 1903 හා 1953 යන වර්ෂ වලදී වැවෙහි ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සිදු කොට තිබෙයි. ==අතීත වාර්ථාවන්== ක්‍රි.ව. 1820 බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික නිළදාරියෙකු වූ Ralf Bachaus විසින්, මින්නේරිය වැව ප්‍රතිසංස්කරණය කලහොත් සම්පූර්ණ ප්‍රදේශයම වාරිගත කල හැකි බවට සඳහන් කොට තිබෙයි. ක්‍රි.ව. 1856, බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික ආණ්ඩුකාරවරයෙකු වූ හෙන්රි වෝඩ් ({{බස-en|Henry Ward}}) විසින් මින්නේරිය වැව විස්මිත නිර්මාණයක් බවට වාර්ථා කොට ඇත. == මූලාශ්‍ර == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|refs= <ref name="a">[http://rajaratetanks.site11.com/minneriya.htm ඉයrajaratetanks.site11.com: Mමිඑර්a Tank]</ref> }} {{ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි අභ්‍යන්තර ජල මූලාශ්‍ර}} [[ප්‍රවර්ගය:මහසෙන් රජ]] h39uhpdp3p4xgcrlwx8euc0qk3b4lbz 0 53211 802375 749932 2026-10-24T12:23:58Z ~2026-56834-84 81754 /* */ 802375 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = හේමාල් රණසිංහ <br> Hemal Ranasinghe | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1984|08|25}} | birth_name = හේමාල් සචින්ද්‍ර රණසිංහ | birth_place = [[මාතලේ]], ශ්‍රී ලංකාව<ref>{{cite web|url=http://www.wix.com/yohandrops/hemalonline |title=Biography |publisher=Wix.com |date=25 August 1984 |access-date=10 May 2012}}</ref> | nationality = ශ්‍රී ලාංකික | occupation = [[නළුවා]], නිරූපණ ශිල්පියා, රූපවාහිනී වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කරන්නෙකු | education = [[මාතලේ ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය]] | years_active = 2012 – වර්තමාන | father = සේනාරත්න රණසිංහ | mother = විශාකා චිත්‍රාංගනී මැදිවක | height = {{convert|187|cm|ftin}}<ref>{{cite web|url=http://www.mrworld.tv/competitor/SRI-LANKA/19.html |title=Show Contestant – Mister World – Mister World |website=Mrworld.tv |access-date=2 January 2017}}</ref> }} '''හේමාල් සචින්ද්‍ර රණසිංහ''' (උපත 1984 අගෝස්තු 25), යනු ශ්‍රී ලංකා සිනමාවෙහි සහ රූපවාහිනියේ නළුවෙක් මෙන්ම නිරූපණ ශිල්පියෙකු සහ රූපවාහිනී වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කරන්නෙකු වෙයි. ඔහු 2016 සහ 2018 යන වසර දෙකේදීම [[දෙරණ චිත්‍රපට සම්මාන]] හිදී 'හොඳම නළුවා' සහ 'වඩාත් ජනප්‍රිය නළුවා' සඳහා විචාරක සම්මානය ලබා ගත්තේ ශ්‍රී ලංකාවේ නූතන සිනමාවේ ජනප්‍රියම නළුවෙකු බවට පත්වීමේ නිමිති පහල කරමිනි.<ref>{{cite web | url=http://www.dailynews.lk/2015/11/23/features/love-love-love | title=With Love, love love... | work=Daily News | access-date=3 August 2019}}</ref> රණසිංහ නිරූපණ ශිල්පියෙක් ලෙස සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේ වෙළෙඳ දැන්වීම් කිහිපයකම පෙනී සිටිමිනි. ඔහු 2012 දී සිය සිනමාවට පිවිසියේ ''[[සුපර් සික්ස්]]'' හි පෙනී සිටිමිනි.<ref>{{cite web |url=http://www.films.lk/sinhala-cinema-artist-hemal-ranasinghe-4843.html |title=Hemal Ranasinghe |publisher=Sinhala Cinema Database|access-date=11 March 2017}}</ref> 2016 දී ඔහු [[හිරු රන් සිනමා සම්මානය]] හිදී ජනප්‍රියම නළුවා සහ හොඳම බලාපොරොත්තු සහිත නළුවා දිනා ගත්තේය. ==මුල් අවදිය== රණසිංහ 1984 අගෝස්තු 25 දින [[මාතලේ]] හි උපත ලැබීය. ඔහුට වැඩිමහල් සහෝදරයන් දෙදෙනෙකු සහ එක් බාල සහෝදරයෙකු සිටී. ඔහුගේ මව විශාකා චිත්‍රාංගනී මැදිවක මෙන්ම ඔහුගේ පියා, සීයාද ආයුර්වේද විශේෂඥ වෛද්‍යවරුන් වේ. 2010 සැප්තැම්බර් 23 වැනිදා හේමාල් චිත්‍රපටයක රූගත කිරීම් කරමින් සිටියදී ඔහුගේ පියා සේනාරත්න රණසිංහ මිය ගියේය.<ref>{{cite web |url=http://www.sarasaviya.lk/2012/06/28/?fn=sa12062812 |title=Talk with Hemal |publisher=Sarasaviya |access-date=17 November 2017}}</ref> ඔහු [[මාතලේ ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය]]යෙන් ද්විතීයික අධ්‍යාපනය ලැබීය.<ref name="mrworld1">{{cite web|url=http://www.mrworld.tv/contestant/showcontestant/sri-lanka/ |title=Mrworld Home |publisher=Mrworld.tv |access-date=10 May 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120613180209/http://mrworld.tv/contestant/showcontestant/sri-lanka/ |archive-date=13 June 2012 }}</ref> කලාව තමා තෝරාගත් වෘත්තිය කර ගැනීමට ගත් තීරණයට තම මව සහ පියා යන දෙදෙනාම සහයෝගය දැක්වූ බව ඔහු ප්‍රකාශ කර තිබෙනවා.<ref>{{cite web|url=http://slactressmodels.blogspot.com/2009/09/hemal-sachindra-ranasinghe.html#.V4Jql2S6bVI |title=Hemal Sachindra Ranasinghe ~ Sri Lankan Actress and Models Photos |website=Slactressmodels.blogspot.com |access-date=2 January 2017}}</ref> රණසිංහ සටන් කලාව පිළිබඳ ප්‍රවීණයෙකු වන අතර එය ඔහු තම රංගන දිවියේ මේ වන විටත් භාවිතා කරන බව ඔහු පවසයි.<ref>{{cite web |url=http://www.sarasaviya.lk/2015/06/11/?fn=sa15061114 |title=The new hero in Sinhala cinema |publisher=Sarasaviya |access-date=11 March 2017}}</ref> පෞද්ගලික ආයතනයක රැකියාවේ නිරතව සිට ඇති අතර ඒ සමඟම නිරූපණ ක්ෂේත්‍රයට පිවිසීනි. පසුව සිය වෘත්තීය ලෙස මෙරට කලා ක්ෂේත්‍රය තෝරා ගන්නා ලදී. ==වෘත්තීය දිවිය== ඔහුගේ පළමු රංගනය ''[[සුපර් සික්ස්]]'' චිත්‍රපටය සමග සනිටුහන් විය. ඔහුගේ ඊලග චිත්‍රපටය වූ ''ප්‍රවේගය'' හි ඔහුගේ භූමිකාව වෙනුවෙන් [[හිරු ගෝල්ඩන් ෆිල්ම් සම්මානය]] 2015 වසරේ ජනප්‍රියම නළුවා, 2015 [[සරසවිය සම්මාන]] හි විශේෂ ජූරි සම්මානය, සහ සිව්වන දෙරණ සිනමා සම්මාන උළෙලේදී "2015 වසරේ ජනප්‍රියම නළුවා" සම්මානය දිනා ගත්තේය.<ref>{{cite web|url=http://www.english.gossiplankanews.com/2016/05/most-popular-hemal-dinakshibest-jackson.html |title=Most popular Hemal-Dinakshi,Best Jackson-Kaushalya at Derana cinema film awards |publisher=Gossip Lanka News [English] |date=15 May 2016 |access-date=2 January 2017}}</ref> හේමාල් රූපවාහිනී වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කරන්නෙකු ලෙස මුලින්ම ඉදිරිපත් කළේ [[හිරු ටීවී]] ඔස්සේ විකාශය වූ ‘‘ආයෙමත් ආදරයෙන්’’ රූපවාහිනී වැඩසටහනයි. ඔහු 2014 සිට 2015 දක්වා [[ස්වාධීන රූපවාහිනි ජාලයේ]] විකාශය වූ "''ඊළඟට මොකද වෙන්නේ''" ටෙලි නාට්‍යයේ රඟපෑවේය. 2021 දී ඔහු අසම ලියනගේ විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද ''කොළඹ'' ත්‍රාසජනක චිත්‍රපටයේ රඟපෑවේ සොරෙකුගේ ප්‍රධාන චරිතයයි. ==රංගනයෙන් ඔබ්බට== 2009 දී ඔහු ස්පාඤ්ඤයේ "ද මොඩ්ල් ඔෆ් ද වර්ල්ඩ් (The Model of the World)" සඳහා සහභාගී වූ අතර, තරඟය අතරතුර 'මේල් මොඩ්ල් ඔෆ් ද වර්ල්ඩ් (Male Model of the World) 2009' යන මාතෘකාව මෙන්ම 'බෙස්ට් ග්ලැමර් (Best Glamour)' සහ 'බෙස්ට් කැට්වෝක් (Best Catwalk)' යන සම්මානයද දිනා ගත්තේය.<ref>{{cite web|url=http://www.dailymirror.lk/entertainment/fashion/7152-models-of-the-year-and-mr-sri-lanka-.html |title=Models of the Year and Mr. Sri Lanka &#124; Fashion |publisher=Dailymirror.lk |date=15 October 2010 |access-date=10 May 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110829022841/http://www.dailymirror.lk/entertainment/fashion/7152-models-of-the-year-and-mr-sri-lanka-.html |archive-date=29 August 2011 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://nextmodelmen.typepad.com/hottestmodel/2010/02/hemal-sachindra-ranasinghe-at-next-hottest-model.html |title=Hemal Sachindra Ranasinghe at NEXT Hottest Model – next hottest model |publisher=Nextmodelmen.typepad.com |access-date=10 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413124918/http://nextmodelmen.typepad.com/hottestmodel/2010/02/hemal-sachindra-ranasinghe-at-next-hottest-model.html |archive-date=13 April 2012 |url-status=dead }}</ref> 2010 දී රණසිංහ මහතා මිස්ටර් ශ්‍රී ලංකා කිරුළ දිනූ අතර කොරියාවේ පැවති මිස්ටර් වර්ල්ඩ් 2010 හිදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය.<ref name="mrworld1"/> මෙරට පැවැත්වෙන [[කොළඹ විලාසිතා සතිය]] සහ ශ්‍රී ලංකා මෝස්තර උළෙල (Sri Lanka Design Festival) සඳහාද ඔහු වාර්ෂිකව සහභාගී වෙයි.{{citation needed|date=June 2016}} 2018 දී, ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ [[පීපල්ස් ලීසිං සහ ෆිනෑන්ස්]] සහ OXY හි සන්නාම තානාපති ලෙස පත් කරන ලදී.<ref>{{cite web | url=http://www.sundayobserver.lk/2018/08/26/business/actor-hemal-ranasinghe-brand-promoter-people’s-leasing | title=Actor Hemal Ranasinghe – Brand Promoter, People's Leasing | publisher=Sunday Observer | access-date=29 March 2019}}</ref><ref>{{cite web | url=http://bizenglish.adaderana.lk/hemal-ranasinghe-appointed-oxy-brand-ambassador/ | title=Hemal Ranasinghe appointed 'OXY' Brand Ambassador | date=26 September 2018 | publisher=Ada Derana | access-date=3 August 2019}}</ref> 2011 දී ඔහු [[ස්වර්ණවාහිනී]] ''ඩාන්ස් ස්ටාර්ස් ඩාන්ස්'' තරඟයට සහභාගී විය. හේමාල් මාස ගණනක් තරඟ කිරීමෙන් පසු තරඟයේ පළමු අනුශූරතාවය දිනා ගත්තේය.{{citation needed|date=June 2016}} ඔහු "හිරු සුපර් ඩාන්සර්" රියැලිටි තරඟයේ විනිශ්චයකරුවන් තිදෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙසද කටයුතු කරයි. ==චිත්‍රපටකරණය== {| class="wikitable" |- ! වසර !! චිරපටය !! භූමිකාව !! Ref. |- | 2012 ||''[[සුපර් සික්ස්]]'' || සනත් || <ref>{{cite web | url=http://archives.dailynews.lk/2011/10/10/fea20.asp | title=Over the boundary | work=Daily News | access-date=3 August 2019}}</ref> |- | rowspan="2"|2015 ||''[[ප්‍රවේගය]]'' || හේමාල් සූරියබණ්ඩාර || <ref>{{cite web | url=http://archives.sundayobserver.lk/2015/06/21/spe-the-03.asp | title=When destiny is determined by a bike | publisher=Sunday Observer | access-date=3 August 2019}}</ref> |- |''[[ඇඩ්‍රස් නෑ]]'' || කාලිංග || <ref>{{cite web |url=http://www.sarasaviya.lk/2015/10/22/?fn=sa1510223 |title=සුහද කොකා අද ඇඩ්ඩ්‍රස් නෑ හෙට |publisher=Sarasaviya |access-date=25 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171029035821/http://www.sarasaviya.lk/2015/10/22/?fn=sa1510223 |archive-date=29 October 2017 |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="2"|2016 ||''[[ආදරණීය කතාවක්]]'' || අභිමාන ජයවර්ධන || <ref>{{cite web | url=http://www.sundaytimes.lk/160522/magazine/adaraneeya-kathawak-the-love-story-begins-to-unfold-194076.html | title='Adaraneeya Kathawak': The love story begins to unfold | work=Sunday Times| access-date=3 August 2019}}</ref> |- |''[[සූම්]]'' || නිසල් || <ref>{{Cite web |url=http://archives.dailynews.lk/2013/01/21/fea21.asp |title=Zoom races to production stage |website=Daily News}}</ref> |- | rowspan="2"|2017 ||''බන්ධනය'' || ජයසෝම || <ref>{{cite web | url=http://www.life.lk/article/interviews/Udayakantha-on-'Bandhanaya'/52/16818 | title=Udayakantha on 'Bandhanaya' | publisher=Life | access-date=3 August 2019}}</ref> |- |''[[දේදුනු ආකාසේ]]'' || සමුද්‍ර || <ref>{{cite web | url=http://www.sundaytimes.lk/171015/magazine/priyantha-portrays-power-of-fathers-love-263476.html | title=Priyantha portrays power of father's love | work=Sunday Times| access-date=3 August 2019}}</ref> |- | rowspan="3"|2019 ||''[[තාල]]'' || අසේල || <ref>{{cite web |url=http://www.films.lk/thaala-sinhala-film-2247.html |title=Thaala – තාල |publisher=Sinhala Cinema Database|access-date=24 January 2019}}</ref> |- |''[[විජයබා කොල්ලය (චිත්‍රපටය)|විජයබා කොල්ලය]]'' || නයනානන්ද || <ref>{{cite web |url=http://www.sundaytimes.lk/181118/magazine/vijayaba-kollaya-sets-off-320210.html |title='Vijayaba Kollaya' sets off |work=Sunday Times|access-date=17 January 2019}}</ref> |- |''[[යූ ටර්න් (2019 සිංහල චිත්‍රපටිය)|යූ ටර්න්]]'' || පොලිස් පරීක්ෂක රංග දසනායක || <ref>{{cite web |url=http://www.films.lk/u-turn-sinhala-film-2269.htmlැ |title=U-Turn - යු-ටර්න් |publisher=Sinhala Cinema Database |access-date=16 December 2019}}</ref> |- | 2021 || ''[[Colombo (film)|Colombo]]'' || ඔස්කාර් || <ref>{{cite web |url=http://www.sarasaviya.lk/news/2021/03/18/20047/අලුත්-අධ්%E2%80%8Dයක්ෂවරයකු-හා-නිෂ්පාදකවරයකු-සමඟ-කලම්බු-අද-එයි |title=Colombo arrives today with a new director and producer |publisher=Sarasaviya|access-date=18 March 2021}}</ref> |- | 2023 ||''[[1970 ලව් ස්ටොරි]]'' || || |- |''අයිස් ක්‍රීම්'' || || <ref>{{cite web |url=http://www.sarasaviya.lk/films-local/2020/07/02/17907/“අයිස්ක්%E2%80%8Dරීම්”-ළඟදීම |publisher="Ice Cream" coming soon |access-date=3 July 2020}}</ref> |- |''සිහිනාභිෂේකය'' || || |- |''ආශාවරී'' || || <ref>{{Cite web |title=Ashawari: This is not a love story |url=http://www.sarasaviya.lk/2021/04/29/20345/ආශාවරී-මෙය-ආදර-කතාවක්-නොවේ |archive-date=2021-04-26 |access-date=2021-04-26 |website=Sarasaviya}}</ref> |- |''මරියා'' || || <ref>{{cite web |url=http://www.sarasaviya.lk/news/2021/03/04/19940/අරුණ-ජයවර්ධනගෙන්-නිළියක්-නැති-චිත්%E2%80%8Dරපටයක් |title=A film without an actress by Aruna Jayawardena |publisher=Sarasaviya |access-date=5 March 2021}}</ref> |- |} ==සම්මාන== ඔහු දේශීය සිනමා උළෙලවලදී සම්මාන බොහොමයක් දිනා ඇත.<ref>{{cite web |url=http://www.sarasaviya.lk/2016/05/19/?fn=sa1605193 |title=Fourth Derana Awards |publisher=Sarasaviya.lk |access-date=11 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160724152001/http://www.sarasaviya.lk/2016/05/19/?fn=sa1605193 |archive-date=24 July 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sarasaviya.lk/2016/09/15/?fn=sa1609157 |title=Stars shower at Hiru Awards |publisher=Sarasaviya |access-date=11 March 2017}}</ref> ===[[දෙරණ සිනමා සම්මාන]]=== {{Awards table}} |- || 2016 ||| ජනතා ඡන්දය || ජනප්‍රියම නළුවා || {{won}} |- || 2016 ||| ''ප්‍රවේගය'' || විචාරක සම්මානය || {{won}} |- || 2018 ||| ජනතා ඡන්දය || ජනප්‍රියම නළුවා || {{won}} {{End}} ===[[හිරු රන් සිනමා සම්මාන]]=== {{Awards table}} |- || 2016 ||| ජනතා ඡන්දය || ජනප්‍රියම නළුවා || {{won}} |- || 2016 ||| ''ප්‍රවේගය'' || වඩාත්ම බලාපොරත්තු තබාගත හැකි නළුවා || {{won}} |- || 2018 ||| ජනතා ඡන්දය || ප්‍රවණතා ඇතිකරන්නා || {{won}} {{End}} ===[[සරසවිය සම්මාන]]=== {{Awards table}} |- || 2016 ||| ''ප්‍රවේගය'' || ජූරි සම්මානය<ref>{{cite web |url=http://www.dailynews.lk/2016/12/19/features/102247 |title=The crowning moment |work=Daily News |access-date=11 March 2017}}</ref> || {{won}} |- || 2016 ||| ''ප්‍රවේගය'' || හොඳම නළුවා || {{nominated}} {{End}} ===[[ජනාධිපති සිනමා සම්මාන]]=== {{Awards table}} |- || 2017 ||| ''ප්‍රවේගය'' || හොඳම නැගී එන නළුවා || {{won}} {{End}} ===[[ස්ලිම් නීල්සන් ජනතා සම්මාන]]=== {{Awards table}} |- || 2018 ||| ජනතා ඡන්දය || වසරේ නළුවා || {{won}} |- || 2018 ||| ජනතා ඡන්දය || යෞවන තේරීමේ සම්මානය || {{won}} |- || 2019 ||| ජනතා ඡන්දය || වසරේ නළුවා || {{won}} |- || 2019 ||| ජනතා ඡන්දය || යෞවන තේරීමේ සම්මානය || {{won}} |- || 2020 ||| ජනතා ඡන්දය || වසරේ නළුවා || {{won}} |- || 2020 ||| ජනතා ඡන්දය || යෞවන තේරීමේ සම්මානය || {{won}} |- || 2021 ||| ජනතා ඡන්දය || වසරේ නළුවා || {{won}} |- || 2021 ||| ජනතා ඡන්දය || යෞවන තේරීමේ සම්මානය || {{won}} {{End}} ===රූපවාහිනී රාජ්‍ය සම්මාන === {{Awards table}} |- || 2016 ||| ඊලගට මොකද වෙන්නේ || හොඳම සහය නළුවා || {{won}} {{End}} ===සිග්නිස් සිනමා සම්මාන=== {{Awards table}} |- || 2017 ||| ''ආදරණිය කතාවක්'' || හොඳම නළුවා || {{nominated}} {{End}} ==මූලාශ්‍ර== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} {{DEFAULTSORT:රණසිංහ, හේමාල්}} [[ප්‍රවර්ගය:1984 උපත්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික නළුවෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා]] bfsqkb4v40scie4m7tgtp1nhc36ivo2 0 57607 802435 611996 2026-10-25T06:12:23Z KSLwiki24 70498 /* */ 802435 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව රක්ෂිත සරිය | name = විල්පත්තු ජාතික වනෝද්‍යානය | iucn_category = II | photo = Himantopus himantopus -Wilpattu National Park, Sri Lanka-8.jpg | photo_caption = විල්පත්තු ජාතික වනෝද්‍යානයේ [[කලපු කිරළා|කලපු කිරළෙක්]] | map = Sri Lanka | relief = yes | map_width = 220 | map_caption = | location = [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]], [[වයඹ පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|වයඹ]] සහ [[උතුරු මැද පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|උතුරු මැද]] පළාත්හී, [[කොළඹ]] සිට කිමී 185 ක් ඔබ්බෙන් | nearest_city = [[අනුරාධපුර|අනුරාධපුරය]] | coordinates = {{coords|8|26|N|80|00|E|display=inline, title}} | area = 1,316.671km² | established = 1905 (Wildlife sanctuary)<br/>දෙසැම්බර් 25, 1938 (National park) | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = [[වනජීවි සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (ශ්‍රී ලංකාව)|වනජීවි සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව]] | embedded = {{Designation list | embed = yes | designation1 = Ramsar | designation1_offname = [[File:Ramsar logo.svg|70px]]<br> විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත් බිම් සංකීර්ණය | designation1_date = 2 February 2013 | designation1_number = 2095<ref>{{Cite web|title=Wilpattu Ramsar Wetland Cluster|website=[[Ramsar Convention|Ramsar]] Sites Information Service|url=https://rsis.ramsar.org/ris/2095|accessdate=25 April 2018}}</ref>}} }} '''විල්පත්තු ජාතික වන උද්‍යානය (විල්ලු-පත්තු )''' [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] පිහිටි ජාතික උද්‍යානයකි.ශ්‍රී ලංකාවේ වයඹ දිග පහත් බිම් වියළි කලාපයේ පිහිටා ඇත. මෙම උද්‍යානය අනුරාධපුරයට කි.මී. 30 ක් බටහිරින් පිහිටා ඇති අතර පුත්තලම් සිට කි.මී. 26 ක් උතුරින් (කොළඹට කි.මී. 180 ක් පමණ උතුරින්) පිහිටා ඇත.මෙම උද්‍යානය වර්ග කිලෝමීටර් 1,317 (හෙක්ටයාර් 131, 693) වන අතර මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 0 සිට 152 දක්වා පරාසයක පවතී.විල්පත්තු ජාතික වන උද්‍යානය තුළ එකසිය හයකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් විල් සහ තටාක දක්නට ලැබේ.විල්පත්තු යනු ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම හා පැරණිතම ජාතික වනෝද්‍යානයකි. ==ගැලරිය== ජාතික වනෝද්‍යානය තුළ ගත් සතුන්ගේ ඡායාරූප. === කුරුල්ලන් === <gallery mode="traditional" heights="150px" widths="150px"> File:Centropus sinensis -Wilpattu National Park, Sri Lanka-8.jpg|ඇටි-කුකුළා File:Gallus lafayetii -Wilpattu National Park, Sri Lanka-8.jpg|ශ්‍රී ලංකා වලි-කුකුළා File:Haliaeetus leucogaster -Wilpattu National Park, Sri Lanka-8.jpg|කුස-ඇලි සයුරුකුස්සා File:Hemiprocne coronata -Wilpattu National Park, Sri Lanka-8.jpg|සිළු-රුක් තුරිතයා File:Himantopus himantopus -Wilpattu National Park, Sri Lanka-8.jpg|කළුපිය ඉපල්ලෑවා File:WilpattuNationalPark - February 2018 - Malabar pied hornbill (2).jpg|පෝරු-කෑදැත්තා File:Treron bicincta -Wilpattu National Park, Sri Lanka -pair-8.jpg|ළය-රන් බටගොයා File:WilpattuNationalPark - February 2018 - Blue-tailed bee-eater (1).jpg|නිල්පෙඳ බිඟුහරයා File:WilpattuNationalPark - February 2018 - Green bee-eater (1).jpg|පුංචි බිඟුහරයා File:WilpattuNationalPark - February 2018 - Chestnut-headed bee-eater (1).jpg|තඹල-හිස බිඟුහරයා File:WilpattuNationalPark - February 2018 - Green imperial pigeon (1).jpg|නීල මහගොයා File:WilpattuNationalPark - February 2018 - Indian paradise flycatcher (2).jpg|ඉන්දියානු රැහැන්මාරා File:WilpattuNationalPark - February 2018 - Crested serpent eagle (1).jpg|සිළු සරපකුස්සා File:WilpattuNationalPark - February 2018 - Crested hawk-eagle (2).jpg|පෙරළි කොණ්ඩකුස්සා File:WilpattuNationalPark - February 2018 - Black-capped kingfisher (1).jpg|කළු ඉසැසි මැදි-පිළිහුඩුවා File:WilpattuNationalPark - February 2018 - Brown shrike (1).jpg|බොර සබරිත්තා File:WilpattuNationalPark - February 2018 - Little Egret (1).jpg[ගව-කොකා File:WilpattuNationalPark - February 2018 - Grey heron (2).jpg|අළු කොකා File:WilpattuNationalPark - February 2018 - Indian peafowl (2).jpg|මොණරා/සෙබඩ File:WilpattuNationalPark - February 2018 - Painted stork (1).jpg|ලතුවැකියා </gallery> === උරගයින් === <gallery mode="traditional" heights="150px" widths="150px"> File:WilpattuNationalPark - February 2018 - Bengal monitor (1).jpg|Bengal monitor File:Dulip Wilpattu Python1.jpg|Indian rock python File:WilpattuNationalPark - February 2018 - Mugger crocodile (1).jpg|Mugger crocodile </gallery> ==මූලාශ්‍ර== {{reflist}} {{විකිචාරිකා}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික උද්‍යාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික උද්‍යාන]] di0th5as1c4x9bkogg8vn4wjvhfxsgf 0 60805 802418 719826 2026-10-25T04:39:11Z KSLwiki24 70498 /* */ 802418 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{තොරතුරුකොටුව වැව | lake_name = අභය වැව<br/>Abhaya Wewa | image_lake =Abhayavapi.jpg | alt_lake = | caption_lake = | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[අනුරාධපුරය]] | pushpin_map = Sri Lanka | coords = {{coord|08|21|07.9|N|080|23|17.4|E|region:LK_type:waterbody|display=inline,title}} | type = කෘතිම ජලාශය | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = | date-built = ක්‍රි. පූ. 400 | date-flooded = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent lakes --> | agency = | length = | width = | max-depth = | volume = {{convert|133000000|cuft|m3|lk=off|abbr=on}} | residence_time = | shore = | elevation = | frozen = | islands = | cities = | reference = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHIS | designation1_offname = [[File:21st ICID Congress.jpg|80px]]<br>අභය වැව | designation1_date = | designation1_type = ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ | designation1_criteria = ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය | designation1_number = | designation1_free1name = පිළිගැනීමේ ආයතනය | designation1_free1value = ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) }} }} 20වන සියවසේ මුල් කාලයේ වරදවා බසවක්කුලම ලෙස හැඳින්වුනු '''අභය වැව''' හෙවත් '''අභයවාපි''' යනු [[පණ්ඩුකාභය රජ]] විසින් කරවන ලද වැවකි. <ref>{{cite web|url=http://www.irrigationmin.gov.lk/web/index.php?option=com_content&view=article&id=123%3Abasawakkulama-wava&catid=85%3Awonder-of-a-tank&Itemid=88&lang=si|title=බසවක්කුලම වැව, වාරිමාර්ග හා ජල සම්පත් කළමනාකරණ අමාත්‍යාංශය වෙබ් අඩවිය|accessdate=2015-08-12}}</ref> එය අනුරාධපුරයේ පිහිටා තිබේ == ආශ්‍රිත == * [[අභය වැව අසල දේවාලය]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} [[ප්‍රවර්ගය:මහ වැවු]] {{stub}} lb1657bam2k4gpikzcbrbcmdljw44l4 10 62784 802380 801274 2026-10-24T12:44:03Z KSLwiki24 70498 /* */ 802380 wikitext text/x-wiki {{#tag:nowiki|{{#switch:{{uc:{{{1}}}}} <!------------Global designations---------------------> |WORLD HERITAGE SITE|WHS = #FFE978 |MEMORY OF THE WORLD|MOW = #8DB6E2 |INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE|ICH = #E6A0B4 |MAN & BIOSPHERE RESERVE|MBR = #8FBC8F |UNESCO CREATIVE CITIES NETWORK|UCCN = #C5A3E0 |UNESCO GLOBAL GEOPARKS|UGG = #D9A066 |WORLD HERITAGE IRRIGATION STRUCTURES|WHIS = #4A90A4 |IUCN CATEGORY IA|IUCN IA|CATEGORY IA|NATURE RESERVE = #E7BFAD |IUCN CATEGORY IB|IUCN IB|CATEGORY IB|WILDERNESS AREA = #DACAA5 |IUCN CATEGORY II|IUCN II|CATEGORY II|NATIONAL PARK = #CDE5B2 |IUCN CATEGORY III|IUCN III|CATEGORY III|NATURAL MONUMENT = #BFFFBF |IUCN CATEGORY IV|IUCN IV|CATEGORY IV|HABITAT MANAGEMENT |SPECIES MANAGEMENT = #B2E5CD |IUCN CATEGORY V|IUCN V|CATEGORY V|PROTECTED LANDSCAPE |PROTECTED SEASCAPE = #A5CADA |IUCN CATEGORY VI|IUCN VI|CATEGORY VI|MANAGED RESOURCE PROTECTED AREA = #A8BDEC |RAMSAR WETLAND|RAMSAR|RAMSAR WETLAND OF INTERNATIONAL IMPORTANCE = #8DE3D2 <!------------National/Regional designations----------> |SBSS=#FFE978 |KONS = #00299c |CULTURAL MONUMENT OF ALBANIA|ALBANIAN CULTURAL MONUMENT|ALBANIA |MONUMENT KULTURE = #B2E5CD |NATIONAL HISTORIC MONUMENT OF ARGENTINA|ARGENTINA HISTORIC MONUMENT |ARGENTINA|NHMA = #A5CADA |NATIONAL HISTORIC HERITAGE OF BRAZIL|BRAZILIAN HISTORIC HERITAGE |IPHAN|BRAZIL|NHHB = #CDE5B2 |NATIONAL HISTORIC SITE OF CANADA|CANADIAN NATIONAL HISTORIC SITE |CANADA|NHSC = #FFC0CB |PROTECTED NATURAL VALUE OF CROATIA|CROATIAN PROTECTED NATURAL VALUE |PROTECTED AREA OF CROATIA|CROATIAN PROTECTED AREA|CROATIA NATURAL |SPOMENIK PRIRODE = #FFE978 |CULTURAL GOOD OF CROATIA|CROATIAN CULTURAL GOOD|CROATIA CULTURAL |SPOMENIK KULTURE = #DACAA5 |NATIONAL CULTURAL MONUMENT OF THE CZECH REPUBLIC |CZECH NATIONAL CULTURAL MONUMENT = #A8BDEC |NATIONAL REGISTER OF HISTORIC PARKS AND GARDENS|ENGLAND HISTORIC PARK |ENGLAND HISTORIC GARDEN|ENGLISH HISTORIC PARK|ENGLISH HISTORIC GARDEN |REGISTER OF HISTORIC PARKS AND GARDENS|HISTORIC PARKS AND GARDENS = #A5CADA |MONUMENT HISTORIQUE|FRANCE|FRENCH = #A8BDEC |CULTURAL HERITAGE MONUMENT OF GEORGIA|კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი=#A5CADA |IMMOVABLE CULTURAL MONUMENT OF NATIONAL SIGNIFICANCE OF GEORGIA|ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი=#A5CADA |IRISH NATIONAL MONUMENT|NATIONAL MONUMENT OF IRELAND|IRELAND|IRISH |IRELAND MONUMENT IN STATE CARE|IRISH MONUMENT IN STATE CARE = #BFFFBF |NATIONAL TREASURE OF JAPAN|JAPANESE NATIONAL TREASURE|JAPAN = #FFC0CB |MONUMENTO NACIONAL DE CHILE|NATIONAL MONUMENT OF CHILE|CHILE = #B2E5CD |RIJKSMONUMENT|DUTCH NATIONAL MONUMENT|NETHERLANDS NATIONAL MONUMENT |NATIONAL MONUMENT OF THE NETHERLANDS|NETHERLANDS|DUTCH = #A5CADA |NEW ZEALAND HISTORIC PLACES TRUST CATEGORY I|NEW ZEALAND CATEGORY I |NZ CATEGORY I |NEW ZEALAND HISTORIC PLACES TRUST CATEGORY II|NEW ZEALAND CATEGORY II |NZ CATEGORY II = #CDE5B2 |NORTHERN IRELAND HISTORIC PARK | NORTHERN IRELAND HISTORIC GARDEN |REGISTER OF PARKS GARDENS AND DEMESNES OF SPECIAL HISTORIC INTEREST| |REGISTER OF PARKS, GARDENS AND DEMESNES|PARKS, GARDENS AND DEMESNES = #DACAA5 |OLD DHAKA HERITAGE SITES|OLD DHAKA = #BFFFBF |PHILIPPINES CULTURAL TREASURES|PHILIPPINES TREASURES|PNCT = #B2E5CD |PHILIPPINES NATIONAL HISTORICAL LANDMARKS|PHILIPPINES LANDMARKS|PNHL = #FFE978 |NATIONAL MONUMENT OF PORTUGAL|PORTUGUESE NATIONAL MONUMENT|PORTUGAL |MONUMENTO NACIONAL DO PORTUGAL|IPPAR = #FFE978 |NATIONAL REGISTER OF HISTORIC MONUMENTS IN ROMANIA|MONUMENT ISTORIC |ROMANIA|ROMANIAN = #BFFFBF |SERBIAN CULTURAL PROPERTY OF GREAT IMPORTANCE|SERBIA|SERBIAN |CULTURAL PROPERTY OF GREAT IMPORTANCE|CULTURAL HERITAGE OF SERBIA = #B2E5CD |NATIONAL MONUMENT OF SINGAPORE|SINGAPORE NATIONAL MONUMENT|SINGAPORE = #FFE978 |HISTORIC SITES OF SOUTH KOREA|HISTORIC SITES OF THE REPUBLIC OF KOREA = #A8BDEC |NATIONAL TREASURES OF SOUTH KOREA |NATIONAL TREASURES OF THE REPUBLIC OF KOREA = #A8BDEC |INVENTORY OF GARDENS AND DESIGNED LANDSCAPES IN SCOTLAND |GARDENS AND DESIGNED LANDSCAPES IN SCOTLAND |INVENTORY OF GARDENS AND DESIGNED LANDSCAPES = #CDE5B2 |SPANISH PROPERTY OF CULTURAL INTEREST|BIEN DE INTERES CULTURAL |SPANISH|SPAIN = #FFE978 |SPECIAL AREA OF CONSERVATION|SAC = #ACE1AF |SPECIAL PROTECTION AREA|SPA = #ACE1AF |SPECIAL AREA OF CONSERVATION SPECIAL PROTECTION AREA |SPECIAL PROTECTION AREA SPECIAL AREA OF CONSERVATION|SAC SPA|SPA SAC = #ACE1AF |SWISS CULTURAL PROPERTY OF NATIONAL SIGNIFICANCE|SWISS|SWITZERLAND |SWISS CULTURAL PROPERTY = #FFC0CB |NATIONAL HISTORIC SITE OF TANZANIA = #CDE5B2 |LISTED BUILDING|UNITED KINGDOM LISTED BUILDING|UK LISTED BUILDING = #F0DC82 |CATEGORY A LISTED BUILDING|CATEGORY A|SCOTLAND CATEGORY A |GRADE A LISTED BUILDING|GRADE A|NORTHERN IRELAND GRADE A |GRADE I LISTED BUILDING|GRADE I|UNITED KINGDOM GRADE I|UK GRADE I = #FFC0CB |CATEGORY B LISTED BUILDING|CATEGORY B|SCOTLAND CATEGORY B |GRADE B+ LISTED BUILDING|GRADE B+|NORTHERN IRELAND GRADE B+ |GRADE II* LISTED BUILDING|GRADE II*|UNITED KINGDOM GRADE II* |UK GRADE II* = #87CEEB |CATEGORY C LISTED BUILDING|CATEGORY C|SCOTLAND CATEGORY C |GRADE B1 LISTED BUILDING|GRADE B1|NORTHERN IRELAND GRADE B1 |GRADE II LISTED BUILDING|GRADE II|UNITED KINGDOM GRADE II|UK GRADE II = #ACE1AF |GRADE B2 LISTED BUILDING|GRADE B2|NORTHERN IRELAND GRADE B2 = #DACAA5 |SCHEDULED MONUMENT|SCHEDULED ANCIENT MONUMENT|ANCIENT MONUMENT |UK SCHEDULED MONUMENT|UK ANCIENT MONUMENT|SCHEDULED HISTORIC MONUMENT |UK MONUMENT IN STATE CARE|UK SCHEDULED ANCIENT MONUMENT |UK SCHEDULED HISTORIC MONUMENT = #A5CADA |NHLE BATTLEFIELDS|UK REGISTERED BATTLEFIELDS = #A5CADA |NATIONAL REGISTER OF HISTORIC PLACES|NRHP = #A8EDEF |UK PROTECTED WRECK|UK MARITIME MILITARY GRAVE|UK HISTORIC WRECK |NHLE WRECK = #A5CADA |ENGLAND CONSERVATION AREA|ENGLISH CONSERVATION AREA = #A5CADA |UK LOCALLY LISTED|LOCAL LISTED SITE UK|LOCALLY LISTED BUILDING = #FFE153 |NHLE|NHLE LIST|NHLE REGISTER|NATIONAL HERITAGE LIST FOR ENGLAND = #A8EDEF |HISTORIC GARDEN|REGISTER OF HISTORIC PARKS AND GARDENS |HISTORIC PARKS AND GARDENS|ENGLAND REGISTERED PARKS AND GARDENS = #A8EDEF |UNITED STATES HISTORIC DISTRICT|U.S. HISTORIC DISTRICT|NRHP-HD|HD |US HISTORIC DISTRICT|HISTORIC DISTRICT = #E6E6FA |UNITED STATES CONTRIBUTING PROPERTY|US CONTRIBUTING PROPERTY|INDCP |CONTRIBUTING PROPERTY|NRHP-CP|CP|U.S. CONTRIBUTING PROPERTY|NRHP-INDCP= #CCFFCC |UNITED STATES NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY |US NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY |NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY|NRHP-NHLDCP |NHLDCP|U.S. NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY = #CCFFCC |U.S. NATIONAL BATTLEFIELD|US NATIONAL BATTLEFIELD |NATIONAL BATTLEFIELD|NRHP-NB|NB = #A8EDEF |U.S. NATIONAL BATTLEFIELD PARK|US NATIONAL BATTLEFIELD PARK |NATIONAL BATTLEFIELD PARK|NRHP-NBP|NBP = #A8EDEF |U.S. NATIONAL BATTLEFIELD SITE|US NATIONAL BATTLEFIELD SITE |NATIONAL BATTLEFIELD SITE|NRHP-NBS|NBS = #A8EDEF |U.S. NATIONAL HISTORIC LANDMARK|US NATIONAL HISTORIC LANDMARK |NATIONAL HISTORIC LANDMARK|NRHP-NHL|NHL = #87CEEB |U.S. NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT |US NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT |NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT|NRHP-NHLD|NHLD = #87CEEB |U.S. NATIONAL HISTORICAL PARK|US NATIONAL HISTORICAL PARK |NATIONAL HISTORICAL PARK|NRHP-NHP|NHP = #A8EDEF |U.S. NATIONAL HISTORIC RESERVE|US NATIONAL HISTORIC RESERVE |NATIONAL HISTORIC RESERVE|NRHP-NHR|NHR = #A8EDEF |U.S. NATIONAL HISTORIC SITE|US NATIONAL HISTORIC SITE |NATIONAL HISTORIC SITE|NRHP-NHS|NHS = #A8EDEF |U.S. NATIONAL MEMORIAL|US NATIONAL MEMORIAL|NATIONAL MEMORIAL |NRHP-NMEM|NMEM = #A8EDEF |U.S. NATIONAL MONUMENT|US NATIONAL MONUMENT|NATIONAL MONUMENT |NRHP-NMON|NMON = #A8EDEF |U.S. NATIONAL MILITARY PARK|US NATIONAL MILITARY PARK |NATIONAL MILITARY PARK|NRHP-NMP|NMP = #A8EDEF |NATIONAL WILD AND SCENIC RIVERS SYSTEM|NWSRS |NATIONAL WILD AND SCENIC RIVER|NWSR = #90B8F1 |WALES HISTORIC PARK | WELSH HISTORIC PARK |REGISTER OF PARKS AND GARDENS OF SPECIAL HISTORIC INTEREST IN WALES |REGISTER OF PARKS AND GARDENS IN WALES |WALES HISTORIC GARDEN = #A8EDEF |NATIONAL MONUMENT OF ZAMBIA|ZAMBIAN NATIONAL MONUMENT|ZAMBIA = #A8EDEF |NATIONAL NATURAL LANDMARK|NNL = #ACE1AF |NATIONAL MONUMENT OF TAIWAN|TAIWAN NATIONAL|TAIWAN|TWN = #FFC7C7 <!------------State/Provincial designations-----------> |ONTARIO HERITAGE ACT|ONTARIO = #90EE90 |REPERTOIRE DU PATRIMOINE CULTUREL DU QUEBEC|QUEBEC |CULTURAL HERITAGE REGISTER OF QUEBEC = #A8BDEC |DECLARED MONUMENT OF HONG KONG|HONG KONG DECLARED MONUMENT |HK DECLARED MONUMENT = #A8EDEF |HONG KONG GRADED BUILDING|HK GRADED BUILDING|GRADED BUILDING = #F0DC82 |HONG KONG GRADE I HISTORIC BUILDING|HONG KONG GRADE I|HK GRADE I = #FFC0CB |HONG KONG GRADE II HISTORIC BUILDING|HONG KONG GRADE II|HK GRADE II = #ACE1AF |HONG KONG GRADE III HISTORIC BUILDING|HONG KONG GRADE III|HK GRADE III= #87CEEB |ALABAMA REGISTER|ALABAMA LANDMARK|ALABAMA|USAL|ARLH = #CDE5B2 |CALIFORNIA HISTORICAL LANDMARK|CALIFORNIA|CHISL = #FFC94B |COLORADO STATE REGISTER OF HISTORIC PROPERTIES|COLORADO|CSRHP|USCO = #AECF6B |DISTRICT OF COLUMBIA INVENTORY OF HISTORIC SITES |D.C. INVENTORY OF HISTORIC SITES|DCIHS = #ACE1AF |HAWAIʻI REGISTER OF HISTORIC PLACES |HAWAII REGISTER OF HISTORIC PLACES|HAWAIʻI|HAWAII|USHI = #FAEA39 |INDIANA REGISTER OF HISTORIC SITES AND STRUCTURES|INDIANA|IRHSS|USIN = #DEB887 |MICHIGAN STATE HISTORIC SITE|MICHIGAN|MSHS = #DACAA5 |MISSISSIPPI LANDMARK|MISSISSIPPI|USMS = #A8BDEC |NEW HAMPSHIRE STATE REGISTER OF HISTORIC PLACES |NEW HAMPSHIRE STATE REGISTER|NEW HAMPSHIRE|NHSRHP|NHSR|USNH = #A8BDEC |NEW JERSEY REGISTER OF HISTORIC PLACES|NEW JERSEY|NJRHP|USNJ = #FFC94B |N.M. STATE REGISTER OF CULTURAL PROPERTIES|NEW MEXICO STATE REGISTER |NEW MEXICO|NMSRCP|NMSR|USNM = #FAF284 |NEVADA HISTORICAL MARKER|NEVADA MARKER|NEVADA|USNV = #FFE978 |PENNSYLVANIA|PENNSYLVANIA HISTORICAL MARKER|PENNSYLVANIA MARKER |PA MARKER = #FFC94B |QUEENSLAND HERITAGE REGISTER|QHR = #FBB917 |RECORDED TEXAS HISTORIC LANDMARK|TEXAS STATE ANTIQUITIES LANDMARK |TEXAS|RTHL|TSAL|USTX = #DACAA5 |VIRGINIA LANDMARKS REGISTER|VIRGINIA|VLR|USVA = #C1D1AE |AUSTRALIAN NATIONAL HERITAGE LIST|AUSTRALIA|ANHL = #CDE5B2 |COMMONWEALTH HERITAGE LIST|AUSTRALIAN COMMONWEALTH HERITAGE LIST |COMMONWEALTH|CWLTHL = #FFE978 |REGISTER NATIONAL ESTATE|REGISTER OF THE NATIONAL ESTATE |AUSTRALIAN REGISTER OF THE NATIONAL ESTATE|RNE = #FFC0CB |NEW SOUTH WALES STATE HERITAGE REGISTER|NSW STATE HERITAGE REGISTER |NEW SOUTH WALES HERITAGE REGISTER|NSW HERITAGE REGISTER|NSW|NSW SHR = #A8BDEC |NEW SOUTH WALES HERITAGE DATABASE|NSW HERITAGE DATABASE|NSWHD|NSW HD = #FFFFFF |SOUTH AUSTRALIAN HERITAGE REGISTER|SA HERITAGE REGISTER |SOUTH AUSTRALIA|SAHR = #A8BDEC |TASMANIAN HERITAGE REGISTER|TASMANIA|TASHR = #B2E5CD |VICTORIAN HERITAGE REGISTER|VICTORIA (AUSTRALIA)|VICHR = #BFFFBF WESTERN AUSTRALIA STATE REGISTER OF HERITAGE PLACES |WA STATE REGISTER OF HERITAGE PLACES |STATE REGISTER OF HERITAGE PLACES|WASRHP|WESTERN AUSTRALIA|SRHP = #DACAA5<!------------Local designations----------------------> |YANGON CITY HERITAGE LIST|YANGON LANDMARK|YANGON CITY LANDMARK |YANGON CITY|YANGON = #A8EDEF |ALBUQUERQUE HISTORIC LANDMARK|ALBUQUERQUE|ALBHL = #FF99FF |BALTIMORE CITY LANDMARK|BCL|BALTIMORE = #ecaf18 |BERKELEY LANDMARK|BERKELEY|BERKL = #FFE4B5 |CHICAGO LANDMARK|CHICAGO|CHICL = #AACCFF |DALLAS LANDMARK|DALLAS = #F5DEB3 |DAVENPORT REGISTER OF HISTORIC PROPERTIES|DAVENPORT|DRHP = #EEE8AA |LONG BEACH HISTORIC LANDMARK|LONG BEACH|LBHL = #FFD4E1 |LOS ANGELES HISTORIC-CULTURAL MONUMENT |LOS ANGELES HISTORIC CULTURAL MONUMENT|LOS ANGELES|LAHCM = #FFE978 |NEW YORK CITY LANDMARK|NYC LANDMARK|NEW YORK CITY|NYC|NYCL = #FFE978 |OMAHA LANDMARK|OMAHA = #EEE8AA |OAKLAND|OAKLAND DESIGNATED|ODL = #F5DC0F |OYSTER BAY LANDMARK|OYSTER BAY, NEW YORK|OYSTER BAY, NY|OYSTER BAY = #D0F0C0 |PHILADELPHIA REGISTER OF HISTORIC PLACES|PHILADELPHIA|PRHP = #A8BDEC |PITTSBURGH HISTORIC LANDMARK|PITTSBURGH LANDMARK|PITTSBURGH|PHLF = gold |PGHL|CITY OF PITTSBURGH|PITTSBURGH HISTORIC DESIGNATION|CPHD = #FFF89F |RIVERSIDE LANDMARK|RIVERSIDE|RIVL = #A8BDEC |SAN DIEGO HISTORIC LANDMARK|SAN DIEGO|SDHL = #FFE978 |SANTA MONICA HISTORIC LANDMARK|SANTA MONICA|SMHL = #D8AFE2 |SAN FRANCISCO LANDMARK|SAN FRANCISCO DESIGNATED LANDMARK |SAN FRANCISCO|SFDL = #FFE978 |ST. LOUIS LANDMARK|ST LOUIS LANDMARK|ST. LOUIS|ST LOUIS = #BFFFBF |SEATTLE LANDMARK|SEATTLE = #D8DBDF |BRISBANE HERITAGE REGISTER|BRISBANE (AUSTRALIA)|BHR = #BFFFBF |CINCINNATI LOCAL HISTORIC LANDMARK|CINCINNATI LANDMARK|CINCINNATI|CLHL = #F5ABB6 |COLUMBUS REGISTER OF HISTORIC PROPERTIES|COLUMBUS REGISTER|COLUMBUS|CRHP = #78a2f5 |DENVER LANDMARKS|DENVER|DENVL = #a0bef8 <!------------Delisted--------------------------------> |FORMERNHLD|FORMERHD|FORMERNMON|FORMERNHS|FORMERNMEM|FORMERNHP|FORMERNB |FORMERNMP|FORMERNBP|FORMERNBS|FORMERNHR|FORMERIHS|FORMERNHL|FORMERWHS = #DDDDDD <!------------Invalid designation---------------------> |EXAMPLE = #FFC0CB |#default = #A8EDEF }}}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> si6clhda42n2flvpztboavzmfr0q9m9 10 62786 802378 801270 2026-10-24T12:42:10Z KSLwiki24 70498 /* */ 802378 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{Str left|{{uc:{{{1}}}}}|6}}|FORMER |Former&#32; }}{{#switch:{{uc:{{{1}}}}} <!------------Global designations---------------------> |WORLD HERITAGE SITE|WHS|FORMERWHS = [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවිය]] |MEMORY OF THE WORLD|MOW|FORMERMOW = [[ලෝක මතක උරුමය|යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුමය]] |INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE|ICH|FORMERICH = [[අස්පෘශ්‍ය සංස්කෘතික උරුමය|යුනෙස්කෝ අස්පෘශ්‍ය සංස්කෘතික උරුමය]] |MAN & BIOSPHERE RESERVE|MBR|FORMERMBR = [[ජෛවගෝල රක්ෂිතය|යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] |UNESCO CREATIVE CITIES NETWORK|UCCN|FORMERUCCN = [[යුනෙස්කෝ නිර්මාණශීලී නගර ජාලය|යුනෙස්කෝ නිර්මාණශීලී නගර ජාලය]] |UNESCO GLOBAL GEOPARKS|UGG|FORMERUGG = [[යුනෙස්කෝ ගෝලීය භූ උද්‍යානය|යුනෙස්කෝ ගෝලීය භූ උද්‍යානය]] |WORLD HERITAGE IRRIGATION STRUCTURES|WHIS|FORMERWHIS = [[ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ|ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ]] |IUCN CATEGORY IA|IUCN IA|CATEGORY IA|NATURE RESERVE = [[IUCN]] Category Ia ([[Nature reserve|Strict Nature Reserve]]) |IUCN CATEGORY IB|IUCN IB|CATEGORY IB|WILDERNESS AREA = [[IUCN]] Category Ib ([[Wilderness area|Wilderness Area]]) |IUCN CATEGORY II|IUCN II|CATEGORY II|NATIONAL PARK = [[IUCN]] Category II ([[national park|National Park]]) |IUCN CATEGORY III|IUCN III|CATEGORY III|NATURAL MONUMENT = [[IUCN]] Category III ([[Natural Monument]]) |IUCN CATEGORY IV|IUCN IV|CATEGORY IV|HABITAT MANAGEMENT |SPECIES MANAGEMENT = [[IUCN]] Category IV (Habitat/Species Management Area) |IUCN CATEGORY V|IUCN V|CATEGORY V|PROTECTED LANDSCAPE |PROTECTED SEASCAPE = [[IUCN]] Category V (Protected Landscape/Seascape) |IUCN CATEGORY VI|IUCN VI|CATEGORY VI|MANAGED RESOURCE PROTECTED AREA = [[IUCN]] Category VI (Managed Resource Protected Area) |RAMSAR WETLAND|RAMSAR|RAMSAR WETLAND OF INTERNATIONAL IMPORTANCE = [[Ramsar Convention|Ramsar Wetland]] |HISTORIC CIVIL ENGINEERING LANDMARK|CIVIL ENGINEERING LANDMARK |HCEL|ASCE = [[List of Historic Civil Engineering Landmarks|Historic Civil Engineering Landmark]] |HISTORIC MECHANICAL ENGINEERING LANDMARK|MECHANICAL ENGINEERING LANDMARK |HMEL|ASME = [[List of Historic Mechanical Engineering Landmarks|Historic Mechanical Engineering Landmark]] <!------------National/Regional designations----------> |ARCHAEOLOGICAL PROTECTED MONUMENTS OF SRI LANKA|APMSL|පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව|පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] |ARCHAEOLOGICAL RESERVE OF SRI Lanka|ARSL|ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා රක්ෂිත=[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා රක්ෂිත]] |Solosmasthana Ancient Buddhist Sacred Sites|SBSS|FORMERSS = [[සොළොස්මස්ථාන|සොළොස්මස්ථාන බෞද්ධ පූජනීය ස්ථාන]] |KONS = [[Commission to Preserve National Monuments of Bosnia and Herzegovina|KONS of Bosnia and Herzegovina]] |CULTURAL MONUMENT OF ALBANIA|ALBANIAN CULTURAL MONUMENT|ALBANIA |MONUMENT KULTURE = [[Cultural Monument of Albania]] |NATIONAL HISTORIC MONUMENT OF ARGENTINA|ARGENTINA HISTORIC MONUMENT |ARGENTINA|NHMA = [[National Historic Monument of Argentina]] |AUSTRALIAN NATIONAL HERITAGE LIST|AUSTRALIA|ANHL = [[Australian National Heritage List]] |COMMONWEALTH HERITAGE LIST|AUSTRALIAN COMMONWEALTH HERITAGE LIST |COMMONWEALTH|CWLTHL = [[Commonwealth Heritage List]] |REGISTER NATIONAL ESTATE|REGISTER OF THE NATIONAL ESTATE |AUSTRALIAN REGISTER OF THE NATIONAL ESTATE|RNE = [[Register of the National Estate]] |NATIONAL HISTORIC HERITAGE OF BRAZIL|BRAZILIAN HISTORIC HERITAGE |IPHAN|BRAZIL|NHHB = [[National Historic Heritage of Brazil]] |NATIONAL HISTORIC SITE OF CANADA|CANADIAN NATIONAL HISTORIC SITE |CANADA|NHSC = [[National Historic Sites of Canada|National Historic Site of Canada]] |HERITAGE RAILWAY STATION OF CANADA|CANADIAN HERITAGE RAILWAY STATION |HRSC = [[Heritage Railway Stations Protection Act|Heritage Railway Station (Canada)]] |PROTECTED NATURAL VALUE OF CROATIA|CROATIAN PROTECTED NATURAL VALUE |PROTECTED AREA OF CROATIA|CROATIAN PROTECTED AREA|CROATIA NATURAL |SPOMENIK PRIRODE = [[Register of Protected Natural Values of Croatia|Protected Natural Value of Croatia]] |CULTURAL GOOD OF CROATIA|CROATIAN CULTURAL GOOD|CROATIA CULTURAL |SPOMENIK KULTURE = [[Register of Cultural Goods of Croatia|Cultural Good of Croatia]] |NATIONAL CULTURAL MONUMENT OF THE CZECH REPUBLIC |CZECH NATIONAL CULTURAL MONUMENT = [[National Cultural Monument of the Czech Republic]] |NATIONAL REGISTER OF HISTORIC PARKS AND GARDENS|ENGLAND HISTORIC PARK |ENGLAND HISTORIC GARDEN|ENGLISH HISTORIC PARK|ENGLISH HISTORIC GARDEN |REGISTER OF HISTORIC PARKS AND GARDENS|HISTORIC PARKS AND GARDENS = [[National Register of Historic Parks and Gardens]] |MONUMENT HISTORIQUE|FRANCE|FRENCH = [[Monument historique]] |CULTURAL HERITAGE MONUMENT OF GEORGIA|კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი=[[List of Cultural Heritage Monuments of Georgia|Cultural Heritage Monument of Georgia]] |IMMOVABLE CULTURAL MONUMENT OF NATIONAL SIGNIFICANCE OF GEORGIA|ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი=[[Immovable Cultural Monuments of National Significance|Immovable Cultural Monument of National Significance of Georgia]] |IRISH NATIONAL MONUMENT|NATIONAL MONUMENT OF IRELAND|IRELAND|IRISH |IRELAND MONUMENT IN STATE CARE|IRISH MONUMENT IN STATE CARE = [[National Monument (Ireland)|National Monument of Ireland]] |NATIONAL TREASURE OF JAPAN|JAPANESE NATIONAL TREASURE|JAPAN = [[National Treasures of Japan|National Treasure of Japan]] |MONUMENTO NACIONAL DE CHILE|NATIONAL MONUMENT OF CHILE|CHILE = [[National Monuments of Chile|National Monument of Chile]] |RIJKSMONUMENT|DUTCH NATIONAL MONUMENT|NETHERLANDS NATIONAL MONUMENT |NATIONAL MONUMENT OF THE NETHERLANDS|NETHERLANDS|DUTCH = [[Rijksmonument]] |HERITAGE NEW ZEALAND CATEGORY I|NEW ZEALAND CATEGORY I |HERITAGE NEW ZEALAND CATEGORY 1|NEW ZEALAND CATEGORY 1 |NZ CATEGORY I|NZ CATEGORY 1 = [[Heritage New Zealand|Heritage New Zealand – Category&nbsp;1]] |HERITAGE NEW ZEALAND CATEGORY II|NEW ZEALAND CATEGORY II |HERITAGE NEW ZEALAND CATEGORY 2|NEW ZEALAND CATEGORY 2 |NZ CATEGORY II|NZ CATEGORY 2 = [[Heritage New Zealand|Heritage New Zealand – Category&nbsp;2]] |NORTHERN IRELAND HISTORIC PARK | NORTHERN IRELAND HISTORIC GARDEN |REGISTER OF PARKS GARDENS AND DEMESNES OF SPECIAL HISTORIC INTEREST |REGISTER OF PARKS, GARDENS AND DEMESNES|PARKS, GARDENS AND DEMESNES = [[Register of Parks, Gardens and Demesnes of Special Historic Interest]] |OLD DHAKA HERITAGE SITES|OLD DHAKA = [[List of Old Dhaka Heritage Sites]] |PHILIPPINES CULTURAL TREASURES|PHILIPPINES TREASURES|PNCT = [[List of National Cultural Treasures in the Philippines|National Cultural Treasures]] |PHILIPPINES NATIONAL HISTORICAL LANDMARKS|PHILIPPINES LANDMARKS|PNHL = National Historical Landmarks |NATIONAL MONUMENT OF PORTUGAL|PORTUGUESE NATIONAL MONUMENT|PORTUGAL |MONUMENTO NACIONAL DO PORTUGAL|IPPAR = [[Monuments of Portugal|Portuguese National Monument]] |NATIONAL REGISTER OF HISTORIC MONUMENTS IN ROMANIA|MONUMENT ISTORIC |ROMANIA|ROMANIAN = [[Monument istoric]] |SERBIAN CULTURAL PROPERTY OF GREAT IMPORTANCE|SERBIA|SERBIAN |CULTURAL PROPERTY OF GREAT IMPORTANCES|CULTURAL HERITAGE OF SERBIA = [[Cultural Heritage of Serbia]] |NATIONAL MONUMENT OF SINGAPORE|SINGAPORE NATIONAL MONUMENT|SINGAPORE = [[National monuments of Singapore|National monument of Singapore]] |HISTORIC SITES OF SOUTH KOREA|HISTORIC SITES OF THE REPUBLIC OF KOREA = [[Historic Sites of South Korea]] |NATIONAL TREASURES OF SOUTH KOREA |NATIONAL TREASURES OF THE REPUBLIC OF KOREA = [[National Treasure (South Korea)]] |INVENTORY OF GARDENS AND DESIGNED LANDSCAPES IN SCOTLAND |GARDENS AND DESIGNED LANDSCAPES IN SCOTLAND |INVENTORY OF GARDENS AND DESIGNED LANDSCAPES = [[Inventory of Gardens and Designed Landscapes in Scotland]] |SPANISH PROPERTY OF CULTURAL INTEREST|BIEN DE INTERES CULTURAL |SPANISH CULTURAL HERITAGE|SPANISH ASSET OF CULTURAL INTEREST |SPANISH|SPAIN = [[Bien de Interés Cultural|Spanish Cultural Heritage]] |SPECIAL AREA OF CONSERVATION|SAC = [[Natura 2000]] site ([[Special Area of Conservation|SAC]]) |SPECIAL PROTECTION AREA|SPA = [[Natura 2000]] site ([[Special Protection Area|SPA]]) |SPECIAL AREA OF CONSERVATION SPECIAL PROTECTION AREA |SPECIAL PROTECTION AREA SPECIAL AREA OF CONSERVATION|SAC SPA|SPA SAC = [[Natura 2000]] site ([[Special Area of Conservation|SAC]]/[[Special Protection Area|SPA]]) |SWISS CULTURAL PROPERTY OF NATIONAL SIGNIFICANCE|SWISS|SWITZERLAND |SWISS CULTURAL PROPERTY = [[Swiss Inventory of Cultural Property of National and Regional Significance|Swiss Cultural Property of National Significance]] |LISTED BUILDING|UNITED KINGDOM LISTED BUILDING|UK LISTED BUILDING = [[Listed Building]] |CATEGORY A LISTED BUILDING|CATEGORY A|SCOTLAND CATEGORY A = [[Listed building#Scotland|Listed Building]] – Category A |GRADE A LISTED BUILDING|GRADE A|NORTHERN IRELAND GRADE A = [[Listed building#Northern Ireland|Listed Building]] – Grade A |GRADE I LISTED BUILDING|GRADE I|UNITED KINGDOM GRADE I|UK GRADE I = [[Listed building#England and Wales|Listed Building]] – Grade I |CATEGORY B LISTED BUILDING|CATEGORY B|SCOTLAND CATEGORY B = [[Listed building#Scotland|Listed Building]] – Category B |GRADE B+ LISTED BUILDING|GRADE B+|NORTHERN IRELAND GRADE B+ = [[Listed building#Northern Ireland|Listed Building]] – Grade B+ |GRADE II LISTED BUILDING|GRADE II|UNITED KINGDOM GRADE II|UK GRADE II = [[Listed building#England and Wales|Listed Building]] – Grade II |CATEGORY C LISTED BUILDING|CATEGORY C|SCOTLAND CATEGORY C = [[Listed building#Scotland|Listed Building]] – Category C(S) |NATIONAL HISTORIC SITE OF TANZANIA|NATIONAL HISTORIC SITES OF TANZANIA |TANZANIAN NATIONAL MONUMENT|TANZANIAN CULTURAL HERITAGE |TANZANIAN HISTORIC LANDMARK|TANZANIA|NHST = [[National Historic Sites of Tanzania]] |GRADE B1 LISTED BUILDING|GRADE B1|NORTHERN IRELAND GRADE B1 = [[Listed building#Northern Ireland|Listed Building]] – Grade B1 |GRADE II* LISTED BUILDING|GRADE II*|UNITED KINGDOM GRADE II* |UK GRADE II* = [[Listed building#England and Wales|Listed Building]] – Grade II* |GRADE B2 LISTED BUILDING|GRADE B2|NORTHERN IRELAND GRADE B2 = [[Listed building#Northern Ireland|Listed Building]] – Grade B2 |SCHEDULED MONUMENT|SCHEDULED ANCIENT MONUMENT|ANCIENT MONUMENT |UK SCHEDULED MONUMENT|UK ANCIENT MONUMENT|SCHEDULED HISTORIC MONUMENT |MONUMENT IN STATE CARE|UK SCHEDULED ANCIENT MONUMENT |UK SCHEDULED HISTORIC MONUMENT = [[Scheduled monument]] |NHLE BATTLEFIELDS|UK REGISTERED BATTLEFIELDS = [[Registered Battlefields (UK)|Registered battlefield]] |HISTORIC GARDEN|REGISTER OF HISTORIC PARKS AND GARDENS |HISTORIC PARKS AND GARDENS|ENGLAND REGISTERED PARKS AND GARDENS = [[National Register of Historic Parks and Gardens]] |UK PROTECTED WRECK|UK MARITIME MILITARY GRAVE|UK HISTORIC WRECK |NHLE WRECK = [[UK Protected Wreck]] |ENGLAND CONSERVATION AREA|ENGLISH CONSERVATION AREA = [[Conservation Area (United Kingdom)|UK Conservation Area]] |UK LOCALLY LISTED|LOCAL LISTED SITE UK|LOCALLY LISTED BUILDING = [[Locally Listed Building]] |NHLE|NHLE LIST|NHLE REGISTER|NATIONAL HERITAGE LIST FOR ENGLAND = [[National Heritage List for England]] |NATIONAL REGISTER OF HISTORIC PLACES|NRHP = [[National Register of Historic Places|U.S. National Register of Historic Places]] |UNITED STATES HISTORIC DISTRICT|U.S. HISTORIC DISTRICT|NRHP-HD|HD |FORMERHD|US HISTORIC DISTRICT|HISTORIC DISTRICT = [[Historic districts in the United States|U.S. Historic district]] |UNITED STATES CONTRIBUTING PROPERTY|US CONTRIBUTING PROPERTY |CONTRIBUTING PROPERTY|NRHP-CP|CP|INDCP|U.S. CONTRIBUTING PROPERTY = [[Historic districts in the United States|U.S. Historic district]]<br/>[[Contributing property]] |UNITED STATES NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY |US NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY |NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY|NRHP-NHLDCP |NHLDCP|U.S. NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY = [[National Historic Landmark|U.S. National Historic Landmark District]]<br />[[Contributing Property]] |U.S. NATIONAL BATTLEFIELD|US NATIONAL BATTLEFIELD |NATIONAL BATTLEFIELD|NRHP-NB|NB|FORMERNB = [[List of areas in the United States National Park System#National battlefields|U.S. National Battlefield]] |U.S. NATIONAL BATTLEFIELD PARK|US NATIONAL BATTLEFIELD PARK |NATIONAL BATTLEFIELD PARK|NRHP-NBP|NBP|FORMERNBP = [[List of areas in the United States National Park System#National battlefield parks|U.S. National Battlefield Park]] |U.S. NATIONAL BATTLEFIELD SITE|US NATIONAL BATTLEFIELD SITE |NATIONAL BATTLEFIELD SITE|NRHP-NBS|NBS|FORMERNBS = [[List of areas in the United States National Park System#National battlefield site|U.S. National Battlefield Site]] |U.S. NATIONAL HISTORIC LANDMARK|US NATIONAL HISTORIC LANDMARK |NATIONAL HISTORIC LANDMARK|NRHP-NHL|NHL|FORMERNHL = [[National Historic Landmark|U.S. National Historic Landmark]] |U.S. NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT |US NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT |NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT|NRHP-NHLD|NHLD|FORMERNHLD = [[National Historic Landmark|U.S. National Historic Landmark District]] |U.S. NATIONAL HISTORICAL PARK|US NATIONAL HISTORICAL PARK |NATIONAL HISTORICAL PARK|NRHP-NHP|NHP|FORMERNHP = [[National Historic Sites (United States)#National Historical Parks|U.S. National Historical Park]] |U.S. NATIONAL HISTORIC RESERVE|US NATIONAL HISTORIC RESERVE |NATIONAL HISTORIC RESERVE|NRHP-NHR|NHR|FORMERNHR = [[List of areas in the United States National Park System#National reserves|U.S. National Historic Reserve]] |U.S. NATIONAL HISTORIC SITE|US NATIONAL HISTORIC SITE |NATIONAL HISTORIC SITE|NRHP-NHS|NHS|FORMERNHS = [[National Historic Sites (United States)|U.S. National Historic Site]] |U.S. NATIONAL MEMORIAL|US NATIONAL MEMORIAL|NATIONAL MEMORIAL |NRHP-NMEM|NMEM|FORMERNMEM = [[List of National Memorials of the United States|U.S. National Memorial]] |U.S. NATIONAL MONUMENT|US NATIONAL MONUMENT|NATIONAL MONUMENT |NRHP-NMON|NMON|FORMERNMON = [[National monument (United States)|U.S. National Monument]] |U.S. NATIONAL MILITARY PARK|US NATIONAL MILITARY PARK |NATIONAL MILITARY PARK|NRHP-NMP|NMP|FORMERNMP = [[National Military Park|U.S. National Military Park]] |U.S. NATIONAL NATURAL LANDMARK|US NATIONAL NATURAL LANDMARK |NATIONAL NATURAL LANDMARK|NNL = [[National Natural Landmark|U.S. National Natural Landmark]] |NATIONAL WILD AND SCENIC RIVERS SYSTEM|NWSRS = [[National Wild and Scenic Rivers System]] |NATIONAL WILD AND SCENIC RIVER|NWSR = [[National Wild and Scenic Rivers System|National Wild and Scenic River]] |IHS|FORMERIHS = [[List of areas in the United States National Park System#International historic site|International Historic Site]] |WALES HISTORIC PARK | WELSH HISTORIC PARK |REGISTER OF PARKS AND GARDENS OF SPECIAL HISTORIC INTEREST IN WALES |REGISTER OF PARKS AND GARDENS IN WALES|WALES HISTORIC GARDEN = [[Cadw/ICOMOS Register of Parks and Gardens of Special Historic Interest in Wales]] |NATIONAL MONUMENT OF ZAMBIA|ZAMBIAN NATIONAL MONUMENT|ZAMBIA = [[Monuments and Historic Sites of Zambia|National Monument of Zambia]] |NATIONAL MONUMENT OF TAIWAN|TAIWAN NATIONAL|TAIWAN|TWN = [[List of national monuments of Taiwan|National monument of Taiwan]] <!------------State/Provincial designations-----------> |ALBERTA|ALBERTA HISTORIC RESOURCES ACT|AHRA = [[Provincial historic sites of Alberta|Alberta Historic Resources Act]] |NEW BRUNSWICK|NEW BRUNSWICK HERITAGE CONSERVATION ACT|NBHCA = [[Heritage Conservation Act (New Brunswick)|New Brunswick Heritage Conservation Act]] |NOVA SCOTIA|NOVA SCOTIA HERITAGE PROPERTY ACT|NSHPA = [[Heritage Property Act (Nova Scotia)|Nova Scotia Heritage Property Act]] |ONTARIO HERITAGE ACT|ONTARIO = [[Ontario Heritage Act]] |PRINCE EDWARD ISLAND|PEI|HERITAGE PLACES PROTECTION ACT = [[Heritage Places Protection Act|Prince Edward Island Heritage Place]] |REPERTOIRE DU PATRIMOINE CULTUREL DU QUEBEC|QUEBEC |CULTURAL HERITAGE REGISTER OF QUEBEC = [[Répertoire du patrimoine culturel du Québec|Patrimoine culturel du Québec]] |SASKATCHEWAN|SASKATCHEWAN HERITAGE PROPERTY ACT|SHPA = [[Heritage Property Act (Saskatchewan)|Saskatchewan Heritage Property Act]] |DECLARED MONUMENT OF HONG KONG|HONG KONG DECLARED MONUMENT |HK DECLARED MONUMENT = [[Declared monuments of Hong Kong|Declared Monument of Hong Kong]] |HONG KONG GRADED BUILDING|HK GRADED BUILDING|GRADED BUILDING = [[Heritage conservation in Hong Kong|Hong Kong Graded Building]] |HONG KONG GRADE I HISTORIC BUILDING|HONG KONG GRADE I|HK GRADE I = [[Heritage conservation in Hong Kong|Hong Kong Graded Building]] – [[List of Grade I historic buildings in Hong Kong|Grade I]] |HONG KONG GRADE II HISTORIC BUILDING|HONG KONG GRADE II|HK GRADE II = [[Heritage conservation in Hong Kong|Hong Kong Graded Building]] – [[List of Grade II historic buildings in Hong Kong|Grade II]] |HONG KONG GRADE III HISTORIC BUILDING|HONG KONG GRADE III|HK GRADE III= [[Heritage conservation in Hong Kong|Hong Kong Graded Building]] – [[List of Grade III historic buildings in Hong Kong|Grade III]] |ALABAMA REGISTER|ALABAMA LANDMARK|ALABAMA|USAL|ARLH = [[Alabama Register of Landmarks and Heritage]] |CALIFORNIA HISTORICAL LANDMARK|CALIFORNIA|CHISL = [[California Historical Landmark]] |COLORADO STATE REGISTER OF HISTORIC PROPERTIES|COLORADO|CSRHP|USCO = [[Colorado State Register of Historic Properties]] |DISTRICT OF COLUMBIA INVENTORY OF HISTORIC SITES |D.C. INVENTORY OF HISTORIC SITES|DCIHS = [[District of Columbia Inventory of Historic Sites|D.C. Inventory of Historic Sites]] |HAWAIʻI REGISTER OF HISTORIC PLACES |HAWAII REGISTER OF HISTORIC PLACES|HAWAIʻI|HAWAII|USHI = [[Hawaiʻi Register of Historic Places]] |INDIANA REGISTER OF HISTORIC SITES AND STRUCTURES|INDIANA|IRHSS|USIN = [[Indiana Register of Historic Sites and Structures|Indiana Register of Historic Sites]] |MICHIGAN STATE HISTORIC SITE|MICHIGAN|MSHS = [[Michigan State Historic Preservation Office|Michigan State Historic Site]] |MISSISSIPPI LANDMARK|MISSISSIPPI|USMS = [[Mississippi Landmark]] |NEW HAMPSHIRE STATE REGISTER OF HISTORIC PLACES |NEW HAMPSHIRE STATE REGISTER|NEW HAMPSHIRE|NHSR|NHSRHP|USNH |NH STATE REGISTER OF HISTORIC PLACES|NH STATE REGISTER |N.H. STATE REGISTER OF HISTORIC PLACES|N.H. STATE REGISTER = [[New Hampshire State Register of Historic Places|NH State Register of Historic Places]] |NEW JERSEY REGISTER OF HISTORIC PLACES|NEW JERSEY|NJRHP|USNJ = [[New Jersey Register of Historic Places]] |N.M. STATE REGISTER OF CULTURAL PROPERTIES |NM STATE REGISTER OF CULTURAL PROPERTIES|NEW MEXICO STATE REGISTER |N.M. STATE REGISTER|NM STATE REGISTER|NEW MEXICO|NMSRCP|NMSR|USNM = [[New Mexico State Register of Cultural Properties|NM State Register of Cultural Properties]] |NEVADA HISTORICAL MARKER|NEVADA MARKER|NEVADA|USNV = [[Nevada Historical Marker]] |PENNSYLVANIA|PENNSYLVANIA HISTORICAL MARKER|PENNSYLVANIA MARKER |PA MARKER = [[List of Pennsylvania state historical markers|Pennsylvania Historical Marker]] |RECORDED TEXAS HISTORIC LANDMARK|TEXAS|RTHL|USTX = [[Recorded Texas Historic Landmark|Recorded Texas Historic Landmark]] |TEXAS STATE ANTIQUITIES LANDMARK|TEXAS|TSAL|USTX = [[Texas State Antiquities Landmark|Texas State Antiquities Landmark]] |TEXAS STATE HISTORIC SITE|TEXAS|TSHS|USTX = [[List of Texas state historic sites|Texas State Historic Site]] |VIRGINIA LANDMARKS REGISTER|VIRGINIA|VLR|USVA = [[Virginia Landmarks Register]] |QUEENSLAND HERITAGE REGISTER|QHR = [[Queensland Heritage Register]] |NEW SOUTH WALES STATE HERITAGE REGISTER|NSW STATE HERITAGE REGISTER |NEW SOUTH WALES HERITAGE REGISTER|NSW HERITAGE REGISTER|NSW|NSW SHR = [[New South Wales State Heritage Register|New South Wales Heritage Register]] |NEW SOUTH WALES HERITAGE DATABASE|NSW HERITAGE DATABASE|NSWHD|NSW HD = [[New South Wales Heritage Database]]<br/>(Local Government Register) |SOUTH AUSTRALIAN HERITAGE REGISTER|SA HERITAGE REGISTER |SOUTH AUSTRALIA|SAHR = [[South Australian Heritage Register]] |TASMANIAN HERITAGE REGISTER|TASMANIA|TASHR = [[Tasmanian Heritage Register]] |VICTORIAN HERITAGE REGISTER|VICTORIA (AUSTRALIA)|VICHR = [[Victorian Heritage Register]] |WESTERN AUSTRALIA STATE REGISTER OF HERITAGE PLACES |WA STATE REGISTER OF HERITAGE PLACES |STATE REGISTER OF HERITAGE PLACES|WASRHP|WESTERN AUSTRALIA|SRHP = [[State Register of Heritage Places|Western Australia Heritage Register]] <!------------Local designations----------------------> |ALBUQUERQUE HISTORIC LANDMARK|ALBUQUERQUE|ALBHL = [[List of historic landmarks in Albuquerque|Albuquerque Historic Landmark]] |BALTIMORE CITY LANDMARK|BCL|BALTIMORE = [[Baltimore City Landmarks|Baltimore City Landmark]] |BERKELEY LANDMARK|BERKELEY|BERKL = [[List of Berkeley Landmarks, Structures of Merit, and Historic Districts|Berkeley Landmark]] |BRISBANE HERITAGE REGISTER|BRISBANE (AUSTRALIA)|BHR = [[Brisbane Heritage Register]] |CHICAGO LANDMARK|CHICAGO|CHICL = [[Chicago Landmark]] |CINCINNATI LOCAL HISTORIC LANDMARK|CINCINNATI LANDMARK|CINCINNATI|CLHL = [[List of Cincinnati Local Historic Landmarks|Cincinnati Local Historic Landmark]] |COLUMBUS REGISTER OF HISTORIC PROPERTIES|COLUMBUS REGISTER|COLUMBUS|CRHP = [[Columbus Register of Historic Properties]] |DALLAS LANDMARK|DALLAS = [[List of Dallas Landmarks|Dallas Landmark]] |DAVENPORT REGISTER OF HISTORIC PROPERTIES|DAVENPORT|DRHP = [[Davenport Register of Historic Properties]] |DENVER LANDMARKS|DENVER|DENVL = [[Denver Landmarks]] |LONG BEACH HISTORIC LANDMARK|LONG BEACH|LBHL = [[List of City of Long Beach historic landmarks|Long Beach Historic Landmark]] |LOS ANGELES HISTORIC-CULTURAL MONUMENT |LOS ANGELES HISTORIC CULTURAL MONUMENT|LOS ANGELES|LAHCM = [[Los Angeles Historic-Cultural Monument]] |NEW YORK CITY LANDMARK|NYC LANDMARK|NEW YORK CITY|NYC|NYCL = [[New York City Landmark]] |OAKLAND|OAKLAND DESIGNATED|ODL = [[List of Oakland Designated Landmarks|Oakland Designated Landmark]] |OMAHA LANDMARK|OMAHA = [[List of Omaha landmarks|Omaha Landmark]] |OYSTER BAY LANDMARK|OYSTER BAY, NEW YORK|OYSTER BAY, NY|OYSTER BAY = [[Oyster Bay Landmark]] |PHILADELPHIA REGISTER OF HISTORIC PLACES|PHILADELPHIA|PRHP = [[Philadelphia Register of Historic Places]] |PITTSBURGH HISTORIC LANDMARK|PITTSBURGH LANDMARK|PITTSBURGH = [[List of Pittsburgh Landmarks|Pittsburgh Landmark]] |PHLF = [[List of Pittsburgh History and Landmarks Foundation Historic Landmarks|Pittsburgh Landmark – PHLF]] |PGHL|CITY OF PITTSBURGH|PITTSBURGH HISTORIC DESIGNATION|CPHD = [[List of City of Pittsburgh historic designations|Pittsburgh Historic Designation]] |RIVERSIDE LANDMARK|RIVERSIDE|RIVL = [[List of landmarks in Riverside, California|Riverside Landmark]] |SAN DIEGO HISTORIC LANDMARK|SAN DIEGO|SDHL = [[List of San Diego Historic Landmarks|San Diego Historic Landmark]] |SAN FRANCISCO LANDMARK|SAN FRANCISCO DESIGNATED LANDMARK |SAN FRANCISCO|SFDL = [[List of San Francisco Designated Landmarks|San Francisco Designated Landmark]] |SANTA MONICA HISTORIC LANDMARK|SANTA MONICA|SMHL = [[List of City of Santa Monica Designated Historic Landmarks|Santa Monica Historic Landmark]] |SEATTLE LANDMARK|SEATTLE = [[List of Seattle landmarks|Seattle Landmark]] |ST. LOUIS LANDMARK|ST LOUIS LANDMARK|ST. LOUIS|ST LOUIS = [[Landmarks of St. Louis, Missouri|St. Louis Landmark]] |YANGON CITY HERITAGE LIST|YANGON LANDMARK|YANGON CITY LANDMARK |YANGON CITY|YANGON = [[Yangon City Heritage List|Yangon City Landmark]] <!------------Invalid designation---------------------> |#default = Invalid designation }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> h944rnr0dvnjtkfhrxokprof05vg7hz 802408 802378 2026-10-25T04:06:33Z KSLwiki24 70498 /* */ 802408 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{Str left|{{uc:{{{1}}}}}|6}}|FORMER |Former&#32; }}{{#switch:{{uc:{{{1}}}}} <!------------Global designations---------------------> |WORLD HERITAGE SITE|WHS|FORMERWHS = [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවිය]] |MEMORY OF THE WORLD|MOW|FORMERMOW = [[ලෝක මතක උරුමය|යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුමය]] |INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE|ICH|FORMERICH = [[අස්පෘශ්‍ය සංස්කෘතික උරුමය|යුනෙස්කෝ අස්පෘශ්‍ය සංස්කෘතික උරුමය]] |MAN & BIOSPHERE RESERVE|MBR|FORMERMBR = [[ජෛවගෝල රක්ෂිතය|යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] |UNESCO CREATIVE CITIES NETWORK|UCCN|FORMERUCCN = [[යුනෙස්කෝ නිර්මාණශීලී නගර ජාලය|යුනෙස්කෝ නිර්මාණශීලී නගර ජාලය]] |UNESCO GLOBAL GEOPARKS|UGG|FORMERUGG = [[යුනෙස්කෝ ගෝලීය භූ උද්‍යානය|යුනෙස්කෝ ගෝලීය භූ උද්‍යානය]] |WORLD HERITAGE IRRIGATION STRUCTURES|WHIS|FORMERWHIS = [[ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ|ICID ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ]] |IUCN CATEGORY IA|IUCN IA|CATEGORY IA|NATURE RESERVE = [[IUCN]] Category Ia ([[Nature reserve|Strict Nature Reserve]]) |IUCN CATEGORY IB|IUCN IB|CATEGORY IB|WILDERNESS AREA = [[IUCN]] Category Ib ([[Wilderness area|Wilderness Area]]) |IUCN CATEGORY II|IUCN II|CATEGORY II|NATIONAL PARK = [[IUCN]] Category II ([[national park|National Park]]) |IUCN CATEGORY III|IUCN III|CATEGORY III|NATURAL MONUMENT = [[IUCN]] Category III ([[Natural Monument]]) |IUCN CATEGORY IV|IUCN IV|CATEGORY IV|HABITAT MANAGEMENT |SPECIES MANAGEMENT = [[IUCN]] Category IV (Habitat/Species Management Area) |IUCN CATEGORY V|IUCN V|CATEGORY V|PROTECTED LANDSCAPE |PROTECTED SEASCAPE = [[IUCN]] Category V (Protected Landscape/Seascape) |IUCN CATEGORY VI|IUCN VI|CATEGORY VI|MANAGED RESOURCE PROTECTED AREA = [[IUCN]] Category VI (Managed Resource Protected Area) |RAMSAR WETLAND|RAMSAR|RAMSAR WETLAND OF INTERNATIONAL IMPORTANCE = [[Ramsar Convention|Ramsar Wetland]] |HISTORIC CIVIL ENGINEERING LANDMARK|CIVIL ENGINEERING LANDMARK |HCEL|ASCE = [[List of Historic Civil Engineering Landmarks|Historic Civil Engineering Landmark]] |HISTORIC MECHANICAL ENGINEERING LANDMARK|MECHANICAL ENGINEERING LANDMARK |HMEL|ASME = [[List of Historic Mechanical Engineering Landmarks|Historic Mechanical Engineering Landmark]] <!------------National/Regional designations----------> |ARCHAEOLOGICAL PROTECTED MONUMENTS OF SRI LANKA|APMSL|පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව|පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] |ARCHAEOLOGICAL RESERVE OF SRI Lanka|ARSL|ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා රක්ෂිත=[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා රක්ෂිත]] |Solosmasthana Ancient Buddhist Sacred Sites|SBSS|FORMERSS = [[සොළොස්මස්ථාන|සොළොස්මස්ථාන බෞද්ධ පූජනීය ස්ථාන]] |KONS = [[Commission to Preserve National Monuments of Bosnia and Herzegovina|KONS of Bosnia and Herzegovina]] |CULTURAL MONUMENT OF ALBANIA|ALBANIAN CULTURAL MONUMENT|ALBANIA |MONUMENT KULTURE = [[Cultural Monument of Albania]] |NATIONAL HISTORIC MONUMENT OF ARGENTINA|ARGENTINA HISTORIC MONUMENT |ARGENTINA|NHMA = [[National Historic Monument of Argentina]] |AUSTRALIAN NATIONAL HERITAGE LIST|AUSTRALIA|ANHL = [[Australian National Heritage List]] |COMMONWEALTH HERITAGE LIST|AUSTRALIAN COMMONWEALTH HERITAGE LIST |COMMONWEALTH|CWLTHL = [[Commonwealth Heritage List]] |REGISTER NATIONAL ESTATE|REGISTER OF THE NATIONAL ESTATE |AUSTRALIAN REGISTER OF THE NATIONAL ESTATE|RNE = [[Register of the National Estate]] |NATIONAL HISTORIC HERITAGE OF BRAZIL|BRAZILIAN HISTORIC HERITAGE |IPHAN|BRAZIL|NHHB = [[National Historic Heritage of Brazil]] |NATIONAL HISTORIC SITE OF CANADA|CANADIAN NATIONAL HISTORIC SITE |CANADA|NHSC = [[National Historic Sites of Canada|National Historic Site of Canada]] |HERITAGE RAILWAY STATION OF CANADA|CANADIAN HERITAGE RAILWAY STATION |HRSC = [[Heritage Railway Stations Protection Act|Heritage Railway Station (Canada)]] |PROTECTED NATURAL VALUE OF CROATIA|CROATIAN PROTECTED NATURAL VALUE |PROTECTED AREA OF CROATIA|CROATIAN PROTECTED AREA|CROATIA NATURAL |SPOMENIK PRIRODE = [[Register of Protected Natural Values of Croatia|Protected Natural Value of Croatia]] |CULTURAL GOOD OF CROATIA|CROATIAN CULTURAL GOOD|CROATIA CULTURAL |SPOMENIK KULTURE = [[Register of Cultural Goods of Croatia|Cultural Good of Croatia]] |NATIONAL CULTURAL MONUMENT OF THE CZECH REPUBLIC |CZECH NATIONAL CULTURAL MONUMENT = [[National Cultural Monument of the Czech Republic]] |NATIONAL REGISTER OF HISTORIC PARKS AND GARDENS|ENGLAND HISTORIC PARK |ENGLAND HISTORIC GARDEN|ENGLISH HISTORIC PARK|ENGLISH HISTORIC GARDEN |REGISTER OF HISTORIC PARKS AND GARDENS|HISTORIC PARKS AND GARDENS = [[National Register of Historic Parks and Gardens]] |MONUMENT HISTORIQUE|FRANCE|FRENCH = [[Monument historique]] |CULTURAL HERITAGE MONUMENT OF GEORGIA|კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი=[[List of Cultural Heritage Monuments of Georgia|Cultural Heritage Monument of Georgia]] |IMMOVABLE CULTURAL MONUMENT OF NATIONAL SIGNIFICANCE OF GEORGIA|ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი=[[Immovable Cultural Monuments of National Significance|Immovable Cultural Monument of National Significance of Georgia]] |IRISH NATIONAL MONUMENT|NATIONAL MONUMENT OF IRELAND|IRELAND|IRISH |IRELAND MONUMENT IN STATE CARE|IRISH MONUMENT IN STATE CARE = [[National Monument (Ireland)|National Monument of Ireland]] |NATIONAL TREASURE OF JAPAN|JAPANESE NATIONAL TREASURE|JAPAN = [[National Treasures of Japan|National Treasure of Japan]] |MONUMENTO NACIONAL DE CHILE|NATIONAL MONUMENT OF CHILE|CHILE = [[National Monuments of Chile|National Monument of Chile]] |RIJKSMONUMENT|DUTCH NATIONAL MONUMENT|NETHERLANDS NATIONAL MONUMENT |NATIONAL MONUMENT OF THE NETHERLANDS|NETHERLANDS|DUTCH = [[Rijksmonument]] |HERITAGE NEW ZEALAND CATEGORY I|NEW ZEALAND CATEGORY I |HERITAGE NEW ZEALAND CATEGORY 1|NEW ZEALAND CATEGORY 1 |NZ CATEGORY I|NZ CATEGORY 1 = [[Heritage New Zealand|Heritage New Zealand – Category&nbsp;1]] |HERITAGE NEW ZEALAND CATEGORY II|NEW ZEALAND CATEGORY II |HERITAGE NEW ZEALAND CATEGORY 2|NEW ZEALAND CATEGORY 2 |NZ CATEGORY II|NZ CATEGORY 2 = [[Heritage New Zealand|Heritage New Zealand – Category&nbsp;2]] |NORTHERN IRELAND HISTORIC PARK | NORTHERN IRELAND HISTORIC GARDEN |REGISTER OF PARKS GARDENS AND DEMESNES OF SPECIAL HISTORIC INTEREST |REGISTER OF PARKS, GARDENS AND DEMESNES|PARKS, GARDENS AND DEMESNES = [[Register of Parks, Gardens and Demesnes of Special Historic Interest]] |OLD DHAKA HERITAGE SITES|OLD DHAKA = [[List of Old Dhaka Heritage Sites]] |PHILIPPINES CULTURAL TREASURES|PHILIPPINES TREASURES|PNCT = [[List of National Cultural Treasures in the Philippines|National Cultural Treasures]] |PHILIPPINES NATIONAL HISTORICAL LANDMARKS|PHILIPPINES LANDMARKS|PNHL = National Historical Landmarks |NATIONAL MONUMENT OF PORTUGAL|PORTUGUESE NATIONAL MONUMENT|PORTUGAL |MONUMENTO NACIONAL DO PORTUGAL|IPPAR = [[Monuments of Portugal|Portuguese National Monument]] |NATIONAL REGISTER OF HISTORIC MONUMENTS IN ROMANIA|MONUMENT ISTORIC |ROMANIA|ROMANIAN = [[Monument istoric]] |SERBIAN CULTURAL PROPERTY OF GREAT IMPORTANCE|SERBIA|SERBIAN |CULTURAL PROPERTY OF GREAT IMPORTANCES|CULTURAL HERITAGE OF SERBIA = [[Cultural Heritage of Serbia]] |NATIONAL MONUMENT OF SINGAPORE|SINGAPORE NATIONAL MONUMENT|SINGAPORE = [[National monuments of Singapore|National monument of Singapore]] |HISTORIC SITES OF SOUTH KOREA|HISTORIC SITES OF THE REPUBLIC OF KOREA = [[Historic Sites of South Korea]] |NATIONAL TREASURES OF SOUTH KOREA |NATIONAL TREASURES OF THE REPUBLIC OF KOREA = [[National Treasure (South Korea)]] |INVENTORY OF GARDENS AND DESIGNED LANDSCAPES IN SCOTLAND |GARDENS AND DESIGNED LANDSCAPES IN SCOTLAND |INVENTORY OF GARDENS AND DESIGNED LANDSCAPES = [[Inventory of Gardens and Designed Landscapes in Scotland]] |SPANISH PROPERTY OF CULTURAL INTEREST|BIEN DE INTERES CULTURAL |SPANISH CULTURAL HERITAGE|SPANISH ASSET OF CULTURAL INTEREST |SPANISH|SPAIN = [[Bien de Interés Cultural|Spanish Cultural Heritage]] |SPECIAL AREA OF CONSERVATION|SAC = [[Natura 2000]] site ([[Special Area of Conservation|SAC]]) |SPECIAL PROTECTION AREA|SPA = [[Natura 2000]] site ([[Special Protection Area|SPA]]) |SPECIAL AREA OF CONSERVATION SPECIAL PROTECTION AREA |SPECIAL PROTECTION AREA SPECIAL AREA OF CONSERVATION|SAC SPA|SPA SAC = [[Natura 2000]] site ([[Special Area of Conservation|SAC]]/[[Special Protection Area|SPA]]) |SWISS CULTURAL PROPERTY OF NATIONAL SIGNIFICANCE|SWISS|SWITZERLAND |SWISS CULTURAL PROPERTY = [[Swiss Inventory of Cultural Property of National and Regional Significance|Swiss Cultural Property of National Significance]] |LISTED BUILDING|UNITED KINGDOM LISTED BUILDING|UK LISTED BUILDING = [[Listed Building]] |CATEGORY A LISTED BUILDING|CATEGORY A|SCOTLAND CATEGORY A = [[Listed building#Scotland|Listed Building]] – Category A |GRADE A LISTED BUILDING|GRADE A|NORTHERN IRELAND GRADE A = [[Listed building#Northern Ireland|Listed Building]] – Grade A |GRADE I LISTED BUILDING|GRADE I|UNITED KINGDOM GRADE I|UK GRADE I = [[Listed building#England and Wales|Listed Building]] – Grade I |CATEGORY B LISTED BUILDING|CATEGORY B|SCOTLAND CATEGORY B = [[Listed building#Scotland|Listed Building]] – Category B |GRADE B+ LISTED BUILDING|GRADE B+|NORTHERN IRELAND GRADE B+ = [[Listed building#Northern Ireland|Listed Building]] – Grade B+ |GRADE II LISTED BUILDING|GRADE II|UNITED KINGDOM GRADE II|UK GRADE II = [[Listed building#England and Wales|Listed Building]] – Grade II |CATEGORY C LISTED BUILDING|CATEGORY C|SCOTLAND CATEGORY C = [[Listed building#Scotland|Listed Building]] – Category C(S) |NATIONAL HISTORIC SITE OF TANZANIA|NATIONAL HISTORIC SITES OF TANZANIA |TANZANIAN NATIONAL MONUMENT|TANZANIAN CULTURAL HERITAGE |TANZANIAN HISTORIC LANDMARK|TANZANIA|NHST = [[National Historic Sites of Tanzania]] |GRADE B1 LISTED BUILDING|GRADE B1|NORTHERN IRELAND GRADE B1 = [[Listed building#Northern Ireland|Listed Building]] – Grade B1 |GRADE II* LISTED BUILDING|GRADE II*|UNITED KINGDOM GRADE II* |UK GRADE II* = [[Listed building#England and Wales|Listed Building]] – Grade II* |GRADE B2 LISTED BUILDING|GRADE B2|NORTHERN IRELAND GRADE B2 = [[Listed building#Northern Ireland|Listed Building]] – Grade B2 |SCHEDULED MONUMENT|SCHEDULED ANCIENT MONUMENT|ANCIENT MONUMENT |UK SCHEDULED MONUMENT|UK ANCIENT MONUMENT|SCHEDULED HISTORIC MONUMENT |MONUMENT IN STATE CARE|UK SCHEDULED ANCIENT MONUMENT |UK SCHEDULED HISTORIC MONUMENT = [[Scheduled monument]] |NHLE BATTLEFIELDS|UK REGISTERED BATTLEFIELDS = [[Registered Battlefields (UK)|Registered battlefield]] |HISTORIC GARDEN|REGISTER OF HISTORIC PARKS AND GARDENS |HISTORIC PARKS AND GARDENS|ENGLAND REGISTERED PARKS AND GARDENS = [[National Register of Historic Parks and Gardens]] |UK PROTECTED WRECK|UK MARITIME MILITARY GRAVE|UK HISTORIC WRECK |NHLE WRECK = [[UK Protected Wreck]] |ENGLAND CONSERVATION AREA|ENGLISH CONSERVATION AREA = [[Conservation Area (United Kingdom)|UK Conservation Area]] |UK LOCALLY LISTED|LOCAL LISTED SITE UK|LOCALLY LISTED BUILDING = [[Locally Listed Building]] |NHLE|NHLE LIST|NHLE REGISTER|NATIONAL HERITAGE LIST FOR ENGLAND = [[National Heritage List for England]] |NATIONAL REGISTER OF HISTORIC PLACES|NRHP = [[National Register of Historic Places|U.S. National Register of Historic Places]] |UNITED STATES HISTORIC DISTRICT|U.S. HISTORIC DISTRICT|NRHP-HD|HD |FORMERHD|US HISTORIC DISTRICT|HISTORIC DISTRICT = [[Historic districts in the United States|U.S. Historic district]] |UNITED STATES CONTRIBUTING PROPERTY|US CONTRIBUTING PROPERTY |CONTRIBUTING PROPERTY|NRHP-CP|CP|INDCP|U.S. CONTRIBUTING PROPERTY = [[Historic districts in the United States|U.S. Historic district]]<br/>[[Contributing property]] |UNITED STATES NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY |US NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY |NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY|NRHP-NHLDCP |NHLDCP|U.S. NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY = [[National Historic Landmark|U.S. National Historic Landmark District]]<br />[[Contributing Property]] |U.S. NATIONAL BATTLEFIELD|US NATIONAL BATTLEFIELD |NATIONAL BATTLEFIELD|NRHP-NB|NB|FORMERNB = [[List of areas in the United States National Park System#National battlefields|U.S. National Battlefield]] |U.S. NATIONAL BATTLEFIELD PARK|US NATIONAL BATTLEFIELD PARK |NATIONAL BATTLEFIELD PARK|NRHP-NBP|NBP|FORMERNBP = [[List of areas in the United States National Park System#National battlefield parks|U.S. National Battlefield Park]] |U.S. NATIONAL BATTLEFIELD SITE|US NATIONAL BATTLEFIELD SITE |NATIONAL BATTLEFIELD SITE|NRHP-NBS|NBS|FORMERNBS = [[List of areas in the United States National Park System#National battlefield site|U.S. National Battlefield Site]] |U.S. NATIONAL HISTORIC LANDMARK|US NATIONAL HISTORIC LANDMARK |NATIONAL HISTORIC LANDMARK|NRHP-NHL|NHL|FORMERNHL = [[National Historic Landmark|U.S. National Historic Landmark]] |U.S. NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT |US NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT |NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT|NRHP-NHLD|NHLD|FORMERNHLD = [[National Historic Landmark|U.S. National Historic Landmark District]] |U.S. NATIONAL HISTORICAL PARK|US NATIONAL HISTORICAL PARK |NATIONAL HISTORICAL PARK|NRHP-NHP|NHP|FORMERNHP = [[National Historic Sites (United States)#National Historical Parks|U.S. National Historical Park]] |U.S. NATIONAL HISTORIC RESERVE|US NATIONAL HISTORIC RESERVE |NATIONAL HISTORIC RESERVE|NRHP-NHR|NHR|FORMERNHR = [[List of areas in the United States National Park System#National reserves|U.S. National Historic Reserve]] |U.S. NATIONAL HISTORIC SITE|US NATIONAL HISTORIC SITE |NATIONAL HISTORIC SITE|NRHP-NHS|NHS|FORMERNHS = [[National Historic Sites (United States)|U.S. National Historic Site]] |U.S. NATIONAL MEMORIAL|US NATIONAL MEMORIAL|NATIONAL MEMORIAL |NRHP-NMEM|NMEM|FORMERNMEM = [[List of National Memorials of the United States|U.S. National Memorial]] |U.S. NATIONAL MONUMENT|US NATIONAL MONUMENT|NATIONAL MONUMENT |NRHP-NMON|NMON|FORMERNMON = [[National monument (United States)|U.S. National Monument]] |U.S. NATIONAL MILITARY PARK|US NATIONAL MILITARY PARK |NATIONAL MILITARY PARK|NRHP-NMP|NMP|FORMERNMP = [[National Military Park|U.S. National Military Park]] |U.S. NATIONAL NATURAL LANDMARK|US NATIONAL NATURAL LANDMARK |NATIONAL NATURAL LANDMARK|NNL = [[National Natural Landmark|U.S. National Natural Landmark]] |NATIONAL WILD AND SCENIC RIVERS SYSTEM|NWSRS = [[National Wild and Scenic Rivers System]] |NATIONAL WILD AND SCENIC RIVER|NWSR = [[National Wild and Scenic Rivers System|National Wild and Scenic River]] |IHS|FORMERIHS = [[List of areas in the United States National Park System#International historic site|International Historic Site]] |WALES HISTORIC PARK | WELSH HISTORIC PARK |REGISTER OF PARKS AND GARDENS OF SPECIAL HISTORIC INTEREST IN WALES |REGISTER OF PARKS AND GARDENS IN WALES|WALES HISTORIC GARDEN = [[Cadw/ICOMOS Register of Parks and Gardens of Special Historic Interest in Wales]] |NATIONAL MONUMENT OF ZAMBIA|ZAMBIAN NATIONAL MONUMENT|ZAMBIA = [[Monuments and Historic Sites of Zambia|National Monument of Zambia]] |NATIONAL MONUMENT OF TAIWAN|TAIWAN NATIONAL|TAIWAN|TWN = [[List of national monuments of Taiwan|National monument of Taiwan]] <!------------State/Provincial designations-----------> |ALBERTA|ALBERTA HISTORIC RESOURCES ACT|AHRA = [[Provincial historic sites of Alberta|Alberta Historic Resources Act]] |NEW BRUNSWICK|NEW BRUNSWICK HERITAGE CONSERVATION ACT|NBHCA = [[Heritage Conservation Act (New Brunswick)|New Brunswick Heritage Conservation Act]] |NOVA SCOTIA|NOVA SCOTIA HERITAGE PROPERTY ACT|NSHPA = [[Heritage Property Act (Nova Scotia)|Nova Scotia Heritage Property Act]] |ONTARIO HERITAGE ACT|ONTARIO = [[Ontario Heritage Act]] |PRINCE EDWARD ISLAND|PEI|HERITAGE PLACES PROTECTION ACT = [[Heritage Places Protection Act|Prince Edward Island Heritage Place]] |REPERTOIRE DU PATRIMOINE CULTUREL DU QUEBEC|QUEBEC |CULTURAL HERITAGE REGISTER OF QUEBEC = [[Répertoire du patrimoine culturel du Québec|Patrimoine culturel du Québec]] |SASKATCHEWAN|SASKATCHEWAN HERITAGE PROPERTY ACT|SHPA = [[Heritage Property Act (Saskatchewan)|Saskatchewan Heritage Property Act]] |DECLARED MONUMENT OF HONG KONG|HONG KONG DECLARED MONUMENT |HK DECLARED MONUMENT = [[Declared monuments of Hong Kong|Declared Monument of Hong Kong]] |HONG KONG GRADED BUILDING|HK GRADED BUILDING|GRADED BUILDING = [[Heritage conservation in Hong Kong|Hong Kong Graded Building]] |HONG KONG GRADE I HISTORIC BUILDING|HONG KONG GRADE I|HK GRADE I = [[Heritage conservation in Hong Kong|Hong Kong Graded Building]] – [[List of Grade I historic buildings in Hong Kong|Grade I]] |HONG KONG GRADE II HISTORIC BUILDING|HONG KONG GRADE II|HK GRADE II = [[Heritage conservation in Hong Kong|Hong Kong Graded Building]] – [[List of Grade II historic buildings in Hong Kong|Grade II]] |HONG KONG GRADE III HISTORIC BUILDING|HONG KONG GRADE III|HK GRADE III= [[Heritage conservation in Hong Kong|Hong Kong Graded Building]] – [[List of Grade III historic buildings in Hong Kong|Grade III]] |ALABAMA REGISTER|ALABAMA LANDMARK|ALABAMA|USAL|ARLH = [[Alabama Register of Landmarks and Heritage]] |CALIFORNIA HISTORICAL LANDMARK|CALIFORNIA|CHISL = [[California Historical Landmark]] |COLORADO STATE REGISTER OF HISTORIC PROPERTIES|COLORADO|CSRHP|USCO = [[Colorado State Register of Historic Properties]] |DISTRICT OF COLUMBIA INVENTORY OF HISTORIC SITES |D.C. INVENTORY OF HISTORIC SITES|DCIHS = [[District of Columbia Inventory of Historic Sites|D.C. Inventory of Historic Sites]] |HAWAIʻI REGISTER OF HISTORIC PLACES |HAWAII REGISTER OF HISTORIC PLACES|HAWAIʻI|HAWAII|USHI = [[Hawaiʻi Register of Historic Places]] |INDIANA REGISTER OF HISTORIC SITES AND STRUCTURES|INDIANA|IRHSS|USIN = [[Indiana Register of Historic Sites and Structures|Indiana Register of Historic Sites]] |MICHIGAN STATE HISTORIC SITE|MICHIGAN|MSHS = [[Michigan State Historic Preservation Office|Michigan State Historic Site]] |MISSISSIPPI LANDMARK|MISSISSIPPI|USMS = [[Mississippi Landmark]] |NEW HAMPSHIRE STATE REGISTER OF HISTORIC PLACES |NEW HAMPSHIRE STATE REGISTER|NEW HAMPSHIRE|NHSR|NHSRHP|USNH |NH STATE REGISTER OF HISTORIC PLACES|NH STATE REGISTER |N.H. STATE REGISTER OF HISTORIC PLACES|N.H. STATE REGISTER = [[New Hampshire State Register of Historic Places|NH State Register of Historic Places]] |NEW JERSEY REGISTER OF HISTORIC PLACES|NEW JERSEY|NJRHP|USNJ = [[New Jersey Register of Historic Places]] |N.M. STATE REGISTER OF CULTURAL PROPERTIES |NM STATE REGISTER OF CULTURAL PROPERTIES|NEW MEXICO STATE REGISTER |N.M. STATE REGISTER|NM STATE REGISTER|NEW MEXICO|NMSRCP|NMSR|USNM = [[New Mexico State Register of Cultural Properties|NM State Register of Cultural Properties]] |NEVADA HISTORICAL MARKER|NEVADA MARKER|NEVADA|USNV = [[Nevada Historical Marker]] |PENNSYLVANIA|PENNSYLVANIA HISTORICAL MARKER|PENNSYLVANIA MARKER |PA MARKER = [[List of Pennsylvania state historical markers|Pennsylvania Historical Marker]] |RECORDED TEXAS HISTORIC LANDMARK|TEXAS|RTHL|USTX = [[Recorded Texas Historic Landmark|Recorded Texas Historic Landmark]] |TEXAS STATE ANTIQUITIES LANDMARK|TEXAS|TSAL|USTX = [[Texas State Antiquities Landmark|Texas State Antiquities Landmark]] |TEXAS STATE HISTORIC SITE|TEXAS|TSHS|USTX = [[List of Texas state historic sites|Texas State Historic Site]] |VIRGINIA LANDMARKS REGISTER|VIRGINIA|VLR|USVA = [[Virginia Landmarks Register]] |QUEENSLAND HERITAGE REGISTER|QHR = [[Queensland Heritage Register]] |NEW SOUTH WALES STATE HERITAGE REGISTER|NSW STATE HERITAGE REGISTER |NEW SOUTH WALES HERITAGE REGISTER|NSW HERITAGE REGISTER|NSW|NSW SHR = [[New South Wales State Heritage Register|New South Wales Heritage Register]] |NEW SOUTH WALES HERITAGE DATABASE|NSW HERITAGE DATABASE|NSWHD|NSW HD = [[New South Wales Heritage Database]]<br/>(Local Government Register) |SOUTH AUSTRALIAN HERITAGE REGISTER|SA HERITAGE REGISTER |SOUTH AUSTRALIA|SAHR = [[South Australian Heritage Register]] |TASMANIAN HERITAGE REGISTER|TASMANIA|TASHR = [[Tasmanian Heritage Register]] |VICTORIAN HERITAGE REGISTER|VICTORIA (AUSTRALIA)|VICHR = [[Victorian Heritage Register]] |WESTERN AUSTRALIA STATE REGISTER OF HERITAGE PLACES |WA STATE REGISTER OF HERITAGE PLACES |STATE REGISTER OF HERITAGE PLACES|WASRHP|WESTERN AUSTRALIA|SRHP = [[State Register of Heritage Places|Western Australia Heritage Register]] <!------------Local designations----------------------> |ALBUQUERQUE HISTORIC LANDMARK|ALBUQUERQUE|ALBHL = [[List of historic landmarks in Albuquerque|Albuquerque Historic Landmark]] |BALTIMORE CITY LANDMARK|BCL|BALTIMORE = [[Baltimore City Landmarks|Baltimore City Landmark]] |BERKELEY LANDMARK|BERKELEY|BERKL = [[List of Berkeley Landmarks, Structures of Merit, and Historic Districts|Berkeley Landmark]] |BRISBANE HERITAGE REGISTER|BRISBANE (AUSTRALIA)|BHR = [[Brisbane Heritage Register]] |CHICAGO LANDMARK|CHICAGO|CHICL = [[Chicago Landmark]] |CINCINNATI LOCAL HISTORIC LANDMARK|CINCINNATI LANDMARK|CINCINNATI|CLHL = [[List of Cincinnati Local Historic Landmarks|Cincinnati Local Historic Landmark]] |COLUMBUS REGISTER OF HISTORIC PROPERTIES|COLUMBUS REGISTER|COLUMBUS|CRHP = [[Columbus Register of Historic Properties]] |DALLAS LANDMARK|DALLAS = [[List of Dallas Landmarks|Dallas Landmark]] |DAVENPORT REGISTER OF HISTORIC PROPERTIES|DAVENPORT|DRHP = [[Davenport Register of Historic Properties]] |DENVER LANDMARKS|DENVER|DENVL = [[Denver Landmarks]] |LONG BEACH HISTORIC LANDMARK|LONG BEACH|LBHL = [[List of City of Long Beach historic landmarks|Long Beach Historic Landmark]] |LOS ANGELES HISTORIC-CULTURAL MONUMENT |LOS ANGELES HISTORIC CULTURAL MONUMENT|LOS ANGELES|LAHCM = [[Los Angeles Historic-Cultural Monument]] |NEW YORK CITY LANDMARK|NYC LANDMARK|NEW YORK CITY|NYC|NYCL = [[New York City Landmark]] |OAKLAND|OAKLAND DESIGNATED|ODL = [[List of Oakland Designated Landmarks|Oakland Designated Landmark]] |OMAHA LANDMARK|OMAHA = [[List of Omaha landmarks|Omaha Landmark]] |OYSTER BAY LANDMARK|OYSTER BAY, NEW YORK|OYSTER BAY, NY|OYSTER BAY = [[Oyster Bay Landmark]] |PHILADELPHIA REGISTER OF HISTORIC PLACES|PHILADELPHIA|PRHP = [[Philadelphia Register of Historic Places]] |PITTSBURGH HISTORIC LANDMARK|PITTSBURGH LANDMARK|PITTSBURGH = [[List of Pittsburgh Landmarks|Pittsburgh Landmark]] |PHLF = [[List of Pittsburgh History and Landmarks Foundation Historic Landmarks|Pittsburgh Landmark – PHLF]] |PGHL|CITY OF PITTSBURGH|PITTSBURGH HISTORIC DESIGNATION|CPHD = [[List of City of Pittsburgh historic designations|Pittsburgh Historic Designation]] |RIVERSIDE LANDMARK|RIVERSIDE|RIVL = [[List of landmarks in Riverside, California|Riverside Landmark]] |SAN DIEGO HISTORIC LANDMARK|SAN DIEGO|SDHL = [[List of San Diego Historic Landmarks|San Diego Historic Landmark]] |SAN FRANCISCO LANDMARK|SAN FRANCISCO DESIGNATED LANDMARK |SAN FRANCISCO|SFDL = [[List of San Francisco Designated Landmarks|San Francisco Designated Landmark]] |SANTA MONICA HISTORIC LANDMARK|SANTA MONICA|SMHL = [[List of City of Santa Monica Designated Historic Landmarks|Santa Monica Historic Landmark]] |SEATTLE LANDMARK|SEATTLE = [[List of Seattle landmarks|Seattle Landmark]] |ST. LOUIS LANDMARK|ST LOUIS LANDMARK|ST. LOUIS|ST LOUIS = [[Landmarks of St. Louis, Missouri|St. Louis Landmark]] |YANGON CITY HERITAGE LIST|YANGON LANDMARK|YANGON CITY LANDMARK |YANGON CITY|YANGON = [[Yangon City Heritage List|Yangon City Landmark]] <!------------Invalid designation---------------------> |#default = Invalid designation }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> qhc3jg8l8dj1k3fxzz94j72ipgotg7k 802433 802408 2026-10-25T06:08:19Z KSLwiki24 70498 /* */ 802433 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{Str left|{{uc:{{{1}}}}}|6}}|FORMER |Former&#32; }}{{#switch:{{uc:{{{1}}}}} <!------------Global designations---------------------> |WORLD HERITAGE SITE|WHS|FORMERWHS = [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවිය]] |MEMORY OF THE WORLD|MOW|FORMERMOW = [[ලෝක මතක උරුමය|යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුමය]] |INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE|ICH|FORMERICH = [[අස්පෘශ්‍ය සංස්කෘතික උරුමය|යුනෙස්කෝ අස්පෘශ්‍ය සංස්කෘතික උරුමය]] |MAN & BIOSPHERE RESERVE|MBR|FORMERMBR = [[ජෛවගෝල රක්ෂිතය|යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] |UNESCO CREATIVE CITIES NETWORK|UCCN|FORMERUCCN = [[යුනෙස්කෝ නිර්මාණශීලී නගර ජාලය|යුනෙස්කෝ නිර්මාණශීලී නගර ජාලය]] |UNESCO GLOBAL GEOPARKS|UGG|FORMERUGG = [[යුනෙස්කෝ ගෝලීය භූ උද්‍යානය|යුනෙස්කෝ ගෝලීය භූ උද්‍යානය]] |WORLD HERITAGE IRRIGATION STRUCTURES|WHIS|FORMERWHIS = [[ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ|ICID ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ]] |IUCN CATEGORY IA|IUCN IA|CATEGORY IA|NATURE RESERVE = [[IUCN]] Category Ia ([[Nature reserve|Strict Nature Reserve]]) |IUCN CATEGORY IB|IUCN IB|CATEGORY IB|WILDERNESS AREA = [[IUCN]] Category Ib ([[Wilderness area|Wilderness Area]]) |IUCN CATEGORY II|IUCN II|CATEGORY II|NATIONAL PARK = [[IUCN]] Category II ([[national park|National Park]]) |IUCN CATEGORY III|IUCN III|CATEGORY III|NATURAL MONUMENT = [[IUCN]] Category III ([[Natural Monument]]) |IUCN CATEGORY IV|IUCN IV|CATEGORY IV|HABITAT MANAGEMENT |SPECIES MANAGEMENT = [[IUCN]] Category IV (Habitat/Species Management Area) |IUCN CATEGORY V|IUCN V|CATEGORY V|PROTECTED LANDSCAPE |PROTECTED SEASCAPE = [[IUCN]] Category V (Protected Landscape/Seascape) |IUCN CATEGORY VI|IUCN VI|CATEGORY VI|MANAGED RESOURCE PROTECTED AREA = [[IUCN]] Category VI (Managed Resource Protected Area) |RAMSAR WETLAND|RAMSAR|RAMSAR WETLAND OF INTERNATIONAL IMPORTANCE = [[රැම්සාර් සම්මුතිය|රැම්සාර් තෙත් බිම් සංකීර්ණ]] [[Ramsar Convention|Ramsar Wetland]] |HISTORIC CIVIL ENGINEERING LANDMARK|CIVIL ENGINEERING LANDMARK |HCEL|ASCE = [[List of Historic Civil Engineering Landmarks|Historic Civil Engineering Landmark]] |HISTORIC MECHANICAL ENGINEERING LANDMARK|MECHANICAL ENGINEERING LANDMARK |HMEL|ASME = [[List of Historic Mechanical Engineering Landmarks|Historic Mechanical Engineering Landmark]] <!------------National/Regional designations----------> |ARCHAEOLOGICAL PROTECTED MONUMENTS OF SRI LANKA|APMSL|පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව|පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] |ARCHAEOLOGICAL RESERVE OF SRI Lanka|ARSL|ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා රක්ෂිත=[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා රක්ෂිත]] |Solosmasthana Ancient Buddhist Sacred Sites|SBSS|FORMERSS = [[සොළොස්මස්ථාන|සොළොස්මස්ථාන බෞද්ධ පූජනීය ස්ථාන]] |KONS = [[Commission to Preserve National Monuments of Bosnia and Herzegovina|KONS of Bosnia and Herzegovina]] |CULTURAL MONUMENT OF ALBANIA|ALBANIAN CULTURAL MONUMENT|ALBANIA |MONUMENT KULTURE = [[Cultural Monument of Albania]] |NATIONAL HISTORIC MONUMENT OF ARGENTINA|ARGENTINA HISTORIC MONUMENT |ARGENTINA|NHMA = [[National Historic Monument of Argentina]] |AUSTRALIAN NATIONAL HERITAGE LIST|AUSTRALIA|ANHL = [[Australian National Heritage List]] |COMMONWEALTH HERITAGE LIST|AUSTRALIAN COMMONWEALTH HERITAGE LIST |COMMONWEALTH|CWLTHL = [[Commonwealth Heritage List]] |REGISTER NATIONAL ESTATE|REGISTER OF THE NATIONAL ESTATE |AUSTRALIAN REGISTER OF THE NATIONAL ESTATE|RNE = [[Register of the National Estate]] |NATIONAL HISTORIC HERITAGE OF BRAZIL|BRAZILIAN HISTORIC HERITAGE |IPHAN|BRAZIL|NHHB = [[National Historic Heritage of Brazil]] |NATIONAL HISTORIC SITE OF CANADA|CANADIAN NATIONAL HISTORIC SITE |CANADA|NHSC = [[National Historic Sites of Canada|National Historic Site of Canada]] |HERITAGE RAILWAY STATION OF CANADA|CANADIAN HERITAGE RAILWAY STATION |HRSC = [[Heritage Railway Stations Protection Act|Heritage Railway Station (Canada)]] |PROTECTED NATURAL VALUE OF CROATIA|CROATIAN PROTECTED NATURAL VALUE |PROTECTED AREA OF CROATIA|CROATIAN PROTECTED AREA|CROATIA NATURAL |SPOMENIK PRIRODE = [[Register of Protected Natural Values of Croatia|Protected Natural Value of Croatia]] |CULTURAL GOOD OF CROATIA|CROATIAN CULTURAL GOOD|CROATIA CULTURAL |SPOMENIK KULTURE = [[Register of Cultural Goods of Croatia|Cultural Good of Croatia]] |NATIONAL CULTURAL MONUMENT OF THE CZECH REPUBLIC |CZECH NATIONAL CULTURAL MONUMENT = [[National Cultural Monument of the Czech Republic]] |NATIONAL REGISTER OF HISTORIC PARKS AND GARDENS|ENGLAND HISTORIC PARK |ENGLAND HISTORIC GARDEN|ENGLISH HISTORIC PARK|ENGLISH HISTORIC GARDEN |REGISTER OF HISTORIC PARKS AND GARDENS|HISTORIC PARKS AND GARDENS = [[National Register of Historic Parks and Gardens]] |MONUMENT HISTORIQUE|FRANCE|FRENCH = [[Monument historique]] |CULTURAL HERITAGE MONUMENT OF GEORGIA|კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი=[[List of Cultural Heritage Monuments of Georgia|Cultural Heritage Monument of Georgia]] |IMMOVABLE CULTURAL MONUMENT OF NATIONAL SIGNIFICANCE OF GEORGIA|ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი=[[Immovable Cultural Monuments of National Significance|Immovable Cultural Monument of National Significance of Georgia]] |IRISH NATIONAL MONUMENT|NATIONAL MONUMENT OF IRELAND|IRELAND|IRISH |IRELAND MONUMENT IN STATE CARE|IRISH MONUMENT IN STATE CARE = [[National Monument (Ireland)|National Monument of Ireland]] |NATIONAL TREASURE OF JAPAN|JAPANESE NATIONAL TREASURE|JAPAN = [[National Treasures of Japan|National Treasure of Japan]] |MONUMENTO NACIONAL DE CHILE|NATIONAL MONUMENT OF CHILE|CHILE = [[National Monuments of Chile|National Monument of Chile]] |RIJKSMONUMENT|DUTCH NATIONAL MONUMENT|NETHERLANDS NATIONAL MONUMENT |NATIONAL MONUMENT OF THE NETHERLANDS|NETHERLANDS|DUTCH = [[Rijksmonument]] |HERITAGE NEW ZEALAND CATEGORY I|NEW ZEALAND CATEGORY I |HERITAGE NEW ZEALAND CATEGORY 1|NEW ZEALAND CATEGORY 1 |NZ CATEGORY I|NZ CATEGORY 1 = [[Heritage New Zealand|Heritage New Zealand – Category&nbsp;1]] |HERITAGE NEW ZEALAND CATEGORY II|NEW ZEALAND CATEGORY II |HERITAGE NEW ZEALAND CATEGORY 2|NEW ZEALAND CATEGORY 2 |NZ CATEGORY II|NZ CATEGORY 2 = [[Heritage New Zealand|Heritage New Zealand – Category&nbsp;2]] |NORTHERN IRELAND HISTORIC PARK | NORTHERN IRELAND HISTORIC GARDEN |REGISTER OF PARKS GARDENS AND DEMESNES OF SPECIAL HISTORIC INTEREST |REGISTER OF PARKS, GARDENS AND DEMESNES|PARKS, GARDENS AND DEMESNES = [[Register of Parks, Gardens and Demesnes of Special Historic Interest]] |OLD DHAKA HERITAGE SITES|OLD DHAKA = [[List of Old Dhaka Heritage Sites]] |PHILIPPINES CULTURAL TREASURES|PHILIPPINES TREASURES|PNCT = [[List of National Cultural Treasures in the Philippines|National Cultural Treasures]] |PHILIPPINES NATIONAL HISTORICAL LANDMARKS|PHILIPPINES LANDMARKS|PNHL = National Historical Landmarks |NATIONAL MONUMENT OF PORTUGAL|PORTUGUESE NATIONAL MONUMENT|PORTUGAL |MONUMENTO NACIONAL DO PORTUGAL|IPPAR = [[Monuments of Portugal|Portuguese National Monument]] |NATIONAL REGISTER OF HISTORIC MONUMENTS IN ROMANIA|MONUMENT ISTORIC |ROMANIA|ROMANIAN = [[Monument istoric]] |SERBIAN CULTURAL PROPERTY OF GREAT IMPORTANCE|SERBIA|SERBIAN |CULTURAL PROPERTY OF GREAT IMPORTANCES|CULTURAL HERITAGE OF SERBIA = [[Cultural Heritage of Serbia]] |NATIONAL MONUMENT OF SINGAPORE|SINGAPORE NATIONAL MONUMENT|SINGAPORE = [[National monuments of Singapore|National monument of Singapore]] |HISTORIC SITES OF SOUTH KOREA|HISTORIC SITES OF THE REPUBLIC OF KOREA = [[Historic Sites of South Korea]] |NATIONAL TREASURES OF SOUTH KOREA |NATIONAL TREASURES OF THE REPUBLIC OF KOREA = [[National Treasure (South Korea)]] |INVENTORY OF GARDENS AND DESIGNED LANDSCAPES IN SCOTLAND |GARDENS AND DESIGNED LANDSCAPES IN SCOTLAND |INVENTORY OF GARDENS AND DESIGNED LANDSCAPES = [[Inventory of Gardens and Designed Landscapes in Scotland]] |SPANISH PROPERTY OF CULTURAL INTEREST|BIEN DE INTERES CULTURAL |SPANISH CULTURAL HERITAGE|SPANISH ASSET OF CULTURAL INTEREST |SPANISH|SPAIN = [[Bien de Interés Cultural|Spanish Cultural Heritage]] |SPECIAL AREA OF CONSERVATION|SAC = [[Natura 2000]] site ([[Special Area of Conservation|SAC]]) |SPECIAL PROTECTION AREA|SPA = [[Natura 2000]] site ([[Special Protection Area|SPA]]) |SPECIAL AREA OF CONSERVATION SPECIAL PROTECTION AREA |SPECIAL PROTECTION AREA SPECIAL AREA OF CONSERVATION|SAC SPA|SPA SAC = [[Natura 2000]] site ([[Special Area of Conservation|SAC]]/[[Special Protection Area|SPA]]) |SWISS CULTURAL PROPERTY OF NATIONAL SIGNIFICANCE|SWISS|SWITZERLAND |SWISS CULTURAL PROPERTY = [[Swiss Inventory of Cultural Property of National and Regional Significance|Swiss Cultural Property of National Significance]] |LISTED BUILDING|UNITED KINGDOM LISTED BUILDING|UK LISTED BUILDING = [[Listed Building]] |CATEGORY A LISTED BUILDING|CATEGORY A|SCOTLAND CATEGORY A = [[Listed building#Scotland|Listed Building]] – Category A |GRADE A LISTED BUILDING|GRADE A|NORTHERN IRELAND GRADE A = [[Listed building#Northern Ireland|Listed Building]] – Grade A |GRADE I LISTED BUILDING|GRADE I|UNITED KINGDOM GRADE I|UK GRADE I = [[Listed building#England and Wales|Listed Building]] – Grade I |CATEGORY B LISTED BUILDING|CATEGORY B|SCOTLAND CATEGORY B = [[Listed building#Scotland|Listed Building]] – Category B |GRADE B+ LISTED BUILDING|GRADE B+|NORTHERN IRELAND GRADE B+ = [[Listed building#Northern Ireland|Listed Building]] – Grade B+ |GRADE II LISTED BUILDING|GRADE II|UNITED KINGDOM GRADE II|UK GRADE II = [[Listed building#England and Wales|Listed Building]] – Grade II |CATEGORY C LISTED BUILDING|CATEGORY C|SCOTLAND CATEGORY C = [[Listed building#Scotland|Listed Building]] – Category C(S) |NATIONAL HISTORIC SITE OF TANZANIA|NATIONAL HISTORIC SITES OF TANZANIA |TANZANIAN NATIONAL MONUMENT|TANZANIAN CULTURAL HERITAGE |TANZANIAN HISTORIC LANDMARK|TANZANIA|NHST = [[National Historic Sites of Tanzania]] |GRADE B1 LISTED BUILDING|GRADE B1|NORTHERN IRELAND GRADE B1 = [[Listed building#Northern Ireland|Listed Building]] – Grade B1 |GRADE II* LISTED BUILDING|GRADE II*|UNITED KINGDOM GRADE II* |UK GRADE II* = [[Listed building#England and Wales|Listed Building]] – Grade II* |GRADE B2 LISTED BUILDING|GRADE B2|NORTHERN IRELAND GRADE B2 = [[Listed building#Northern Ireland|Listed Building]] – Grade B2 |SCHEDULED MONUMENT|SCHEDULED ANCIENT MONUMENT|ANCIENT MONUMENT |UK SCHEDULED MONUMENT|UK ANCIENT MONUMENT|SCHEDULED HISTORIC MONUMENT |MONUMENT IN STATE CARE|UK SCHEDULED ANCIENT MONUMENT |UK SCHEDULED HISTORIC MONUMENT = [[Scheduled monument]] |NHLE BATTLEFIELDS|UK REGISTERED BATTLEFIELDS = [[Registered Battlefields (UK)|Registered battlefield]] |HISTORIC GARDEN|REGISTER OF HISTORIC PARKS AND GARDENS |HISTORIC PARKS AND GARDENS|ENGLAND REGISTERED PARKS AND GARDENS = [[National Register of Historic Parks and Gardens]] |UK PROTECTED WRECK|UK MARITIME MILITARY GRAVE|UK HISTORIC WRECK |NHLE WRECK = [[UK Protected Wreck]] |ENGLAND CONSERVATION AREA|ENGLISH CONSERVATION AREA = [[Conservation Area (United Kingdom)|UK Conservation Area]] |UK LOCALLY LISTED|LOCAL LISTED SITE UK|LOCALLY LISTED BUILDING = [[Locally Listed Building]] |NHLE|NHLE LIST|NHLE REGISTER|NATIONAL HERITAGE LIST FOR ENGLAND = [[National Heritage List for England]] |NATIONAL REGISTER OF HISTORIC PLACES|NRHP = [[National Register of Historic Places|U.S. National Register of Historic Places]] |UNITED STATES HISTORIC DISTRICT|U.S. HISTORIC DISTRICT|NRHP-HD|HD |FORMERHD|US HISTORIC DISTRICT|HISTORIC DISTRICT = [[Historic districts in the United States|U.S. Historic district]] |UNITED STATES CONTRIBUTING PROPERTY|US CONTRIBUTING PROPERTY |CONTRIBUTING PROPERTY|NRHP-CP|CP|INDCP|U.S. CONTRIBUTING PROPERTY = [[Historic districts in the United States|U.S. Historic district]]<br/>[[Contributing property]] |UNITED STATES NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY |US NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY |NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY|NRHP-NHLDCP |NHLDCP|U.S. NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY = [[National Historic Landmark|U.S. National Historic Landmark District]]<br />[[Contributing Property]] |U.S. NATIONAL BATTLEFIELD|US NATIONAL BATTLEFIELD |NATIONAL BATTLEFIELD|NRHP-NB|NB|FORMERNB = [[List of areas in the United States National Park System#National battlefields|U.S. National Battlefield]] |U.S. NATIONAL BATTLEFIELD PARK|US NATIONAL BATTLEFIELD PARK |NATIONAL BATTLEFIELD PARK|NRHP-NBP|NBP|FORMERNBP = [[List of areas in the United States National Park System#National battlefield parks|U.S. National Battlefield Park]] |U.S. NATIONAL BATTLEFIELD SITE|US NATIONAL BATTLEFIELD SITE |NATIONAL BATTLEFIELD SITE|NRHP-NBS|NBS|FORMERNBS = [[List of areas in the United States National Park System#National battlefield site|U.S. National Battlefield Site]] |U.S. NATIONAL HISTORIC LANDMARK|US NATIONAL HISTORIC LANDMARK |NATIONAL HISTORIC LANDMARK|NRHP-NHL|NHL|FORMERNHL = [[National Historic Landmark|U.S. National Historic Landmark]] |U.S. NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT |US NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT |NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT|NRHP-NHLD|NHLD|FORMERNHLD = [[National Historic Landmark|U.S. National Historic Landmark District]] |U.S. NATIONAL HISTORICAL PARK|US NATIONAL HISTORICAL PARK |NATIONAL HISTORICAL PARK|NRHP-NHP|NHP|FORMERNHP = [[National Historic Sites (United States)#National Historical Parks|U.S. National Historical Park]] |U.S. NATIONAL HISTORIC RESERVE|US NATIONAL HISTORIC RESERVE |NATIONAL HISTORIC RESERVE|NRHP-NHR|NHR|FORMERNHR = [[List of areas in the United States National Park System#National reserves|U.S. National Historic Reserve]] |U.S. NATIONAL HISTORIC SITE|US NATIONAL HISTORIC SITE |NATIONAL HISTORIC SITE|NRHP-NHS|NHS|FORMERNHS = [[National Historic Sites (United States)|U.S. National Historic Site]] |U.S. NATIONAL MEMORIAL|US NATIONAL MEMORIAL|NATIONAL MEMORIAL |NRHP-NMEM|NMEM|FORMERNMEM = [[List of National Memorials of the United States|U.S. National Memorial]] |U.S. NATIONAL MONUMENT|US NATIONAL MONUMENT|NATIONAL MONUMENT |NRHP-NMON|NMON|FORMERNMON = [[National monument (United States)|U.S. National Monument]] |U.S. NATIONAL MILITARY PARK|US NATIONAL MILITARY PARK |NATIONAL MILITARY PARK|NRHP-NMP|NMP|FORMERNMP = [[National Military Park|U.S. National Military Park]] |U.S. NATIONAL NATURAL LANDMARK|US NATIONAL NATURAL LANDMARK |NATIONAL NATURAL LANDMARK|NNL = [[National Natural Landmark|U.S. National Natural Landmark]] |NATIONAL WILD AND SCENIC RIVERS SYSTEM|NWSRS = [[National Wild and Scenic Rivers System]] |NATIONAL WILD AND SCENIC RIVER|NWSR = [[National Wild and Scenic Rivers System|National Wild and Scenic River]] |IHS|FORMERIHS = [[List of areas in the United States National Park System#International historic site|International Historic Site]] |WALES HISTORIC PARK | WELSH HISTORIC PARK |REGISTER OF PARKS AND GARDENS OF SPECIAL HISTORIC INTEREST IN WALES |REGISTER OF PARKS AND GARDENS IN WALES|WALES HISTORIC GARDEN = [[Cadw/ICOMOS Register of Parks and Gardens of Special Historic Interest in Wales]] |NATIONAL MONUMENT OF ZAMBIA|ZAMBIAN NATIONAL MONUMENT|ZAMBIA = [[Monuments and Historic Sites of Zambia|National Monument of Zambia]] |NATIONAL MONUMENT OF TAIWAN|TAIWAN NATIONAL|TAIWAN|TWN = [[List of national monuments of Taiwan|National monument of Taiwan]] <!------------State/Provincial designations-----------> |ALBERTA|ALBERTA HISTORIC RESOURCES ACT|AHRA = [[Provincial historic sites of Alberta|Alberta Historic Resources Act]] |NEW BRUNSWICK|NEW BRUNSWICK HERITAGE CONSERVATION ACT|NBHCA = [[Heritage Conservation Act (New Brunswick)|New Brunswick Heritage Conservation Act]] |NOVA SCOTIA|NOVA SCOTIA HERITAGE PROPERTY ACT|NSHPA = [[Heritage Property Act (Nova Scotia)|Nova Scotia Heritage Property Act]] |ONTARIO HERITAGE ACT|ONTARIO = [[Ontario Heritage Act]] |PRINCE EDWARD ISLAND|PEI|HERITAGE PLACES PROTECTION ACT = [[Heritage Places Protection Act|Prince Edward Island Heritage Place]] |REPERTOIRE DU PATRIMOINE CULTUREL DU QUEBEC|QUEBEC |CULTURAL HERITAGE REGISTER OF QUEBEC = [[Répertoire du patrimoine culturel du Québec|Patrimoine culturel du Québec]] |SASKATCHEWAN|SASKATCHEWAN HERITAGE PROPERTY ACT|SHPA = [[Heritage Property Act (Saskatchewan)|Saskatchewan Heritage Property Act]] |DECLARED MONUMENT OF HONG KONG|HONG KONG DECLARED MONUMENT |HK DECLARED MONUMENT = [[Declared monuments of Hong Kong|Declared Monument of Hong Kong]] |HONG KONG GRADED BUILDING|HK GRADED BUILDING|GRADED BUILDING = [[Heritage conservation in Hong Kong|Hong Kong Graded Building]] |HONG KONG GRADE I HISTORIC BUILDING|HONG KONG GRADE I|HK GRADE I = [[Heritage conservation in Hong Kong|Hong Kong Graded Building]] – [[List of Grade I historic buildings in Hong Kong|Grade I]] |HONG KONG GRADE II HISTORIC BUILDING|HONG KONG GRADE II|HK GRADE II = [[Heritage conservation in Hong Kong|Hong Kong Graded Building]] – [[List of Grade II historic buildings in Hong Kong|Grade II]] |HONG KONG GRADE III HISTORIC BUILDING|HONG KONG GRADE III|HK GRADE III= [[Heritage conservation in Hong Kong|Hong Kong Graded Building]] – [[List of Grade III historic buildings in Hong Kong|Grade III]] |ALABAMA REGISTER|ALABAMA LANDMARK|ALABAMA|USAL|ARLH = [[Alabama Register of Landmarks and Heritage]] |CALIFORNIA HISTORICAL LANDMARK|CALIFORNIA|CHISL = [[California Historical Landmark]] |COLORADO STATE REGISTER OF HISTORIC PROPERTIES|COLORADO|CSRHP|USCO = [[Colorado State Register of Historic Properties]] |DISTRICT OF COLUMBIA INVENTORY OF HISTORIC SITES |D.C. INVENTORY OF HISTORIC SITES|DCIHS = [[District of Columbia Inventory of Historic Sites|D.C. Inventory of Historic Sites]] |HAWAIʻI REGISTER OF HISTORIC PLACES |HAWAII REGISTER OF HISTORIC PLACES|HAWAIʻI|HAWAII|USHI = [[Hawaiʻi Register of Historic Places]] |INDIANA REGISTER OF HISTORIC SITES AND STRUCTURES|INDIANA|IRHSS|USIN = [[Indiana Register of Historic Sites and Structures|Indiana Register of Historic Sites]] |MICHIGAN STATE HISTORIC SITE|MICHIGAN|MSHS = [[Michigan State Historic Preservation Office|Michigan State Historic Site]] |MISSISSIPPI LANDMARK|MISSISSIPPI|USMS = [[Mississippi Landmark]] |NEW HAMPSHIRE STATE REGISTER OF HISTORIC PLACES |NEW HAMPSHIRE STATE REGISTER|NEW HAMPSHIRE|NHSR|NHSRHP|USNH |NH STATE REGISTER OF HISTORIC PLACES|NH STATE REGISTER |N.H. STATE REGISTER OF HISTORIC PLACES|N.H. STATE REGISTER = [[New Hampshire State Register of Historic Places|NH State Register of Historic Places]] |NEW JERSEY REGISTER OF HISTORIC PLACES|NEW JERSEY|NJRHP|USNJ = [[New Jersey Register of Historic Places]] |N.M. STATE REGISTER OF CULTURAL PROPERTIES |NM STATE REGISTER OF CULTURAL PROPERTIES|NEW MEXICO STATE REGISTER |N.M. STATE REGISTER|NM STATE REGISTER|NEW MEXICO|NMSRCP|NMSR|USNM = [[New Mexico State Register of Cultural Properties|NM State Register of Cultural Properties]] |NEVADA HISTORICAL MARKER|NEVADA MARKER|NEVADA|USNV = [[Nevada Historical Marker]] |PENNSYLVANIA|PENNSYLVANIA HISTORICAL MARKER|PENNSYLVANIA MARKER |PA MARKER = [[List of Pennsylvania state historical markers|Pennsylvania Historical Marker]] |RECORDED TEXAS HISTORIC LANDMARK|TEXAS|RTHL|USTX = [[Recorded Texas Historic Landmark|Recorded Texas Historic Landmark]] |TEXAS STATE ANTIQUITIES LANDMARK|TEXAS|TSAL|USTX = [[Texas State Antiquities Landmark|Texas State Antiquities Landmark]] |TEXAS STATE HISTORIC SITE|TEXAS|TSHS|USTX = [[List of Texas state historic sites|Texas State Historic Site]] |VIRGINIA LANDMARKS REGISTER|VIRGINIA|VLR|USVA = [[Virginia Landmarks Register]] |QUEENSLAND HERITAGE REGISTER|QHR = [[Queensland Heritage Register]] |NEW SOUTH WALES STATE HERITAGE REGISTER|NSW STATE HERITAGE REGISTER |NEW SOUTH WALES HERITAGE REGISTER|NSW HERITAGE REGISTER|NSW|NSW SHR = [[New South Wales State Heritage Register|New South Wales Heritage Register]] |NEW SOUTH WALES HERITAGE DATABASE|NSW HERITAGE DATABASE|NSWHD|NSW HD = [[New South Wales Heritage Database]]<br/>(Local Government Register) |SOUTH AUSTRALIAN HERITAGE REGISTER|SA HERITAGE REGISTER |SOUTH AUSTRALIA|SAHR = [[South Australian Heritage Register]] |TASMANIAN HERITAGE REGISTER|TASMANIA|TASHR = [[Tasmanian Heritage Register]] |VICTORIAN HERITAGE REGISTER|VICTORIA (AUSTRALIA)|VICHR = [[Victorian Heritage Register]] |WESTERN AUSTRALIA STATE REGISTER OF HERITAGE PLACES |WA STATE REGISTER OF HERITAGE PLACES |STATE REGISTER OF HERITAGE PLACES|WASRHP|WESTERN AUSTRALIA|SRHP = [[State Register of Heritage Places|Western Australia Heritage Register]] <!------------Local designations----------------------> |ALBUQUERQUE HISTORIC LANDMARK|ALBUQUERQUE|ALBHL = [[List of historic landmarks in Albuquerque|Albuquerque Historic Landmark]] |BALTIMORE CITY LANDMARK|BCL|BALTIMORE = [[Baltimore City Landmarks|Baltimore City Landmark]] |BERKELEY LANDMARK|BERKELEY|BERKL = [[List of Berkeley Landmarks, Structures of Merit, and Historic Districts|Berkeley Landmark]] |BRISBANE HERITAGE REGISTER|BRISBANE (AUSTRALIA)|BHR = [[Brisbane Heritage Register]] |CHICAGO LANDMARK|CHICAGO|CHICL = [[Chicago Landmark]] |CINCINNATI LOCAL HISTORIC LANDMARK|CINCINNATI LANDMARK|CINCINNATI|CLHL = [[List of Cincinnati Local Historic Landmarks|Cincinnati Local Historic Landmark]] |COLUMBUS REGISTER OF HISTORIC PROPERTIES|COLUMBUS REGISTER|COLUMBUS|CRHP = [[Columbus Register of Historic Properties]] |DALLAS LANDMARK|DALLAS = [[List of Dallas Landmarks|Dallas Landmark]] |DAVENPORT REGISTER OF HISTORIC PROPERTIES|DAVENPORT|DRHP = [[Davenport Register of Historic Properties]] |DENVER LANDMARKS|DENVER|DENVL = [[Denver Landmarks]] |LONG BEACH HISTORIC LANDMARK|LONG BEACH|LBHL = [[List of City of Long Beach historic landmarks|Long Beach Historic Landmark]] |LOS ANGELES HISTORIC-CULTURAL MONUMENT |LOS ANGELES HISTORIC CULTURAL MONUMENT|LOS ANGELES|LAHCM = [[Los Angeles Historic-Cultural Monument]] |NEW YORK CITY LANDMARK|NYC LANDMARK|NEW YORK CITY|NYC|NYCL = [[New York City Landmark]] |OAKLAND|OAKLAND DESIGNATED|ODL = [[List of Oakland Designated Landmarks|Oakland Designated Landmark]] |OMAHA LANDMARK|OMAHA = [[List of Omaha landmarks|Omaha Landmark]] |OYSTER BAY LANDMARK|OYSTER BAY, NEW YORK|OYSTER BAY, NY|OYSTER BAY = [[Oyster Bay Landmark]] |PHILADELPHIA REGISTER OF HISTORIC PLACES|PHILADELPHIA|PRHP = [[Philadelphia Register of Historic Places]] |PITTSBURGH HISTORIC LANDMARK|PITTSBURGH LANDMARK|PITTSBURGH = [[List of Pittsburgh Landmarks|Pittsburgh Landmark]] |PHLF = [[List of Pittsburgh History and Landmarks Foundation Historic Landmarks|Pittsburgh Landmark – PHLF]] |PGHL|CITY OF PITTSBURGH|PITTSBURGH HISTORIC DESIGNATION|CPHD = [[List of City of Pittsburgh historic designations|Pittsburgh Historic Designation]] |RIVERSIDE LANDMARK|RIVERSIDE|RIVL = [[List of landmarks in Riverside, California|Riverside Landmark]] |SAN DIEGO HISTORIC LANDMARK|SAN DIEGO|SDHL = [[List of San Diego Historic Landmarks|San Diego Historic Landmark]] |SAN FRANCISCO LANDMARK|SAN FRANCISCO DESIGNATED LANDMARK |SAN FRANCISCO|SFDL = [[List of San Francisco Designated Landmarks|San Francisco Designated Landmark]] |SANTA MONICA HISTORIC LANDMARK|SANTA MONICA|SMHL = [[List of City of Santa Monica Designated Historic Landmarks|Santa Monica Historic Landmark]] |SEATTLE LANDMARK|SEATTLE = [[List of Seattle landmarks|Seattle Landmark]] |ST. LOUIS LANDMARK|ST LOUIS LANDMARK|ST. LOUIS|ST LOUIS = [[Landmarks of St. Louis, Missouri|St. Louis Landmark]] |YANGON CITY HERITAGE LIST|YANGON LANDMARK|YANGON CITY LANDMARK |YANGON CITY|YANGON = [[Yangon City Heritage List|Yangon City Landmark]] <!------------Invalid designation---------------------> |#default = Invalid designation }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 7nisau3sr92hoc8cu6lmajs92snm6cd 802434 802433 2026-10-25T06:09:40Z KSLwiki24 70498 /* */ 802434 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{Str left|{{uc:{{{1}}}}}|6}}|FORMER |Former&#32; }}{{#switch:{{uc:{{{1}}}}} <!------------Global designations---------------------> |WORLD HERITAGE SITE|WHS|FORMERWHS = [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවිය]] |MEMORY OF THE WORLD|MOW|FORMERMOW = [[ලෝක මතක උරුමය|යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුමය]] |INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE|ICH|FORMERICH = [[අස්පෘශ්‍ය සංස්කෘතික උරුමය|යුනෙස්කෝ අස්පෘශ්‍ය සංස්කෘතික උරුමය]] |MAN & BIOSPHERE RESERVE|MBR|FORMERMBR = [[ජෛවගෝල රක්ෂිතය|යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] |UNESCO CREATIVE CITIES NETWORK|UCCN|FORMERUCCN = [[යුනෙස්කෝ නිර්මාණශීලී නගර ජාලය|යුනෙස්කෝ නිර්මාණශීලී නගර ජාලය]] |UNESCO GLOBAL GEOPARKS|UGG|FORMERUGG = [[යුනෙස්කෝ ගෝලීය භූ උද්‍යානය|යුනෙස්කෝ ගෝලීය භූ උද්‍යානය]] |WORLD HERITAGE IRRIGATION STRUCTURES|WHIS|FORMERWHIS = [[ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ|ICID ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ]] |IUCN CATEGORY IA|IUCN IA|CATEGORY IA|NATURE RESERVE = [[IUCN]] Category Ia ([[Nature reserve|Strict Nature Reserve]]) |IUCN CATEGORY IB|IUCN IB|CATEGORY IB|WILDERNESS AREA = [[IUCN]] Category Ib ([[Wilderness area|Wilderness Area]]) |IUCN CATEGORY II|IUCN II|CATEGORY II|NATIONAL PARK = [[IUCN]] Category II ([[national park|National Park]]) |IUCN CATEGORY III|IUCN III|CATEGORY III|NATURAL MONUMENT = [[IUCN]] Category III ([[Natural Monument]]) |IUCN CATEGORY IV|IUCN IV|CATEGORY IV|HABITAT MANAGEMENT |SPECIES MANAGEMENT = [[IUCN]] Category IV (Habitat/Species Management Area) |IUCN CATEGORY V|IUCN V|CATEGORY V|PROTECTED LANDSCAPE |PROTECTED SEASCAPE = [[IUCN]] Category V (Protected Landscape/Seascape) |IUCN CATEGORY VI|IUCN VI|CATEGORY VI|MANAGED RESOURCE PROTECTED AREA = [[IUCN]] Category VI (Managed Resource Protected Area) |RAMSAR WETLAND|RAMSAR|RAMSAR WETLAND OF INTERNATIONAL IMPORTANCE = [[රැම්සාර් සම්මුතිය|රැම්සාර් තෙත් බිම් සංකීර්ණ]] |HISTORIC CIVIL ENGINEERING LANDMARK|CIVIL ENGINEERING LANDMARK |HCEL|ASCE = [[List of Historic Civil Engineering Landmarks|Historic Civil Engineering Landmark]] |HISTORIC MECHANICAL ENGINEERING LANDMARK|MECHANICAL ENGINEERING LANDMARK |HMEL|ASME = [[List of Historic Mechanical Engineering Landmarks|Historic Mechanical Engineering Landmark]] <!------------National/Regional designations----------> |ARCHAEOLOGICAL PROTECTED MONUMENTS OF SRI LANKA|APMSL|පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව|පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] |ARCHAEOLOGICAL RESERVE OF SRI Lanka|ARSL|ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා රක්ෂිත=[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා රක්ෂිත]] |Solosmasthana Ancient Buddhist Sacred Sites|SBSS|FORMERSS = [[සොළොස්මස්ථාන|සොළොස්මස්ථාන බෞද්ධ පූජනීය ස්ථාන]] |KONS = [[Commission to Preserve National Monuments of Bosnia and Herzegovina|KONS of Bosnia and Herzegovina]] |CULTURAL MONUMENT OF ALBANIA|ALBANIAN CULTURAL MONUMENT|ALBANIA |MONUMENT KULTURE = [[Cultural Monument of Albania]] |NATIONAL HISTORIC MONUMENT OF ARGENTINA|ARGENTINA HISTORIC MONUMENT |ARGENTINA|NHMA = [[National Historic Monument of Argentina]] |AUSTRALIAN NATIONAL HERITAGE LIST|AUSTRALIA|ANHL = [[Australian National Heritage List]] |COMMONWEALTH HERITAGE LIST|AUSTRALIAN COMMONWEALTH HERITAGE LIST |COMMONWEALTH|CWLTHL = [[Commonwealth Heritage List]] |REGISTER NATIONAL ESTATE|REGISTER OF THE NATIONAL ESTATE |AUSTRALIAN REGISTER OF THE NATIONAL ESTATE|RNE = [[Register of the National Estate]] |NATIONAL HISTORIC HERITAGE OF BRAZIL|BRAZILIAN HISTORIC HERITAGE |IPHAN|BRAZIL|NHHB = [[National Historic Heritage of Brazil]] |NATIONAL HISTORIC SITE OF CANADA|CANADIAN NATIONAL HISTORIC SITE |CANADA|NHSC = [[National Historic Sites of Canada|National Historic Site of Canada]] |HERITAGE RAILWAY STATION OF CANADA|CANADIAN HERITAGE RAILWAY STATION |HRSC = [[Heritage Railway Stations Protection Act|Heritage Railway Station (Canada)]] |PROTECTED NATURAL VALUE OF CROATIA|CROATIAN PROTECTED NATURAL VALUE |PROTECTED AREA OF CROATIA|CROATIAN PROTECTED AREA|CROATIA NATURAL |SPOMENIK PRIRODE = [[Register of Protected Natural Values of Croatia|Protected Natural Value of Croatia]] |CULTURAL GOOD OF CROATIA|CROATIAN CULTURAL GOOD|CROATIA CULTURAL |SPOMENIK KULTURE = [[Register of Cultural Goods of Croatia|Cultural Good of Croatia]] |NATIONAL CULTURAL MONUMENT OF THE CZECH REPUBLIC |CZECH NATIONAL CULTURAL MONUMENT = [[National Cultural Monument of the Czech Republic]] |NATIONAL REGISTER OF HISTORIC PARKS AND GARDENS|ENGLAND HISTORIC PARK |ENGLAND HISTORIC GARDEN|ENGLISH HISTORIC PARK|ENGLISH HISTORIC GARDEN |REGISTER OF HISTORIC PARKS AND GARDENS|HISTORIC PARKS AND GARDENS = [[National Register of Historic Parks and Gardens]] |MONUMENT HISTORIQUE|FRANCE|FRENCH = [[Monument historique]] |CULTURAL HERITAGE MONUMENT OF GEORGIA|კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი=[[List of Cultural Heritage Monuments of Georgia|Cultural Heritage Monument of Georgia]] |IMMOVABLE CULTURAL MONUMENT OF NATIONAL SIGNIFICANCE OF GEORGIA|ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი=[[Immovable Cultural Monuments of National Significance|Immovable Cultural Monument of National Significance of Georgia]] |IRISH NATIONAL MONUMENT|NATIONAL MONUMENT OF IRELAND|IRELAND|IRISH |IRELAND MONUMENT IN STATE CARE|IRISH MONUMENT IN STATE CARE = [[National Monument (Ireland)|National Monument of Ireland]] |NATIONAL TREASURE OF JAPAN|JAPANESE NATIONAL TREASURE|JAPAN = [[National Treasures of Japan|National Treasure of Japan]] |MONUMENTO NACIONAL DE CHILE|NATIONAL MONUMENT OF CHILE|CHILE = [[National Monuments of Chile|National Monument of Chile]] |RIJKSMONUMENT|DUTCH NATIONAL MONUMENT|NETHERLANDS NATIONAL MONUMENT |NATIONAL MONUMENT OF THE NETHERLANDS|NETHERLANDS|DUTCH = [[Rijksmonument]] |HERITAGE NEW ZEALAND CATEGORY I|NEW ZEALAND CATEGORY I |HERITAGE NEW ZEALAND CATEGORY 1|NEW ZEALAND CATEGORY 1 |NZ CATEGORY I|NZ CATEGORY 1 = [[Heritage New Zealand|Heritage New Zealand – Category&nbsp;1]] |HERITAGE NEW ZEALAND CATEGORY II|NEW ZEALAND CATEGORY II |HERITAGE NEW ZEALAND CATEGORY 2|NEW ZEALAND CATEGORY 2 |NZ CATEGORY II|NZ CATEGORY 2 = [[Heritage New Zealand|Heritage New Zealand – Category&nbsp;2]] |NORTHERN IRELAND HISTORIC PARK | NORTHERN IRELAND HISTORIC GARDEN |REGISTER OF PARKS GARDENS AND DEMESNES OF SPECIAL HISTORIC INTEREST |REGISTER OF PARKS, GARDENS AND DEMESNES|PARKS, GARDENS AND DEMESNES = [[Register of Parks, Gardens and Demesnes of Special Historic Interest]] |OLD DHAKA HERITAGE SITES|OLD DHAKA = [[List of Old Dhaka Heritage Sites]] |PHILIPPINES CULTURAL TREASURES|PHILIPPINES TREASURES|PNCT = [[List of National Cultural Treasures in the Philippines|National Cultural Treasures]] |PHILIPPINES NATIONAL HISTORICAL LANDMARKS|PHILIPPINES LANDMARKS|PNHL = National Historical Landmarks |NATIONAL MONUMENT OF PORTUGAL|PORTUGUESE NATIONAL MONUMENT|PORTUGAL |MONUMENTO NACIONAL DO PORTUGAL|IPPAR = [[Monuments of Portugal|Portuguese National Monument]] |NATIONAL REGISTER OF HISTORIC MONUMENTS IN ROMANIA|MONUMENT ISTORIC |ROMANIA|ROMANIAN = [[Monument istoric]] |SERBIAN CULTURAL PROPERTY OF GREAT IMPORTANCE|SERBIA|SERBIAN |CULTURAL PROPERTY OF GREAT IMPORTANCES|CULTURAL HERITAGE OF SERBIA = [[Cultural Heritage of Serbia]] |NATIONAL MONUMENT OF SINGAPORE|SINGAPORE NATIONAL MONUMENT|SINGAPORE = [[National monuments of Singapore|National monument of Singapore]] |HISTORIC SITES OF SOUTH KOREA|HISTORIC SITES OF THE REPUBLIC OF KOREA = [[Historic Sites of South Korea]] |NATIONAL TREASURES OF SOUTH KOREA |NATIONAL TREASURES OF THE REPUBLIC OF KOREA = [[National Treasure (South Korea)]] |INVENTORY OF GARDENS AND DESIGNED LANDSCAPES IN SCOTLAND |GARDENS AND DESIGNED LANDSCAPES IN SCOTLAND |INVENTORY OF GARDENS AND DESIGNED LANDSCAPES = [[Inventory of Gardens and Designed Landscapes in Scotland]] |SPANISH PROPERTY OF CULTURAL INTEREST|BIEN DE INTERES CULTURAL |SPANISH CULTURAL HERITAGE|SPANISH ASSET OF CULTURAL INTEREST |SPANISH|SPAIN = [[Bien de Interés Cultural|Spanish Cultural Heritage]] |SPECIAL AREA OF CONSERVATION|SAC = [[Natura 2000]] site ([[Special Area of Conservation|SAC]]) |SPECIAL PROTECTION AREA|SPA = [[Natura 2000]] site ([[Special Protection Area|SPA]]) |SPECIAL AREA OF CONSERVATION SPECIAL PROTECTION AREA |SPECIAL PROTECTION AREA SPECIAL AREA OF CONSERVATION|SAC SPA|SPA SAC = [[Natura 2000]] site ([[Special Area of Conservation|SAC]]/[[Special Protection Area|SPA]]) |SWISS CULTURAL PROPERTY OF NATIONAL SIGNIFICANCE|SWISS|SWITZERLAND |SWISS CULTURAL PROPERTY = [[Swiss Inventory of Cultural Property of National and Regional Significance|Swiss Cultural Property of National Significance]] |LISTED BUILDING|UNITED KINGDOM LISTED BUILDING|UK LISTED BUILDING = [[Listed Building]] |CATEGORY A LISTED BUILDING|CATEGORY A|SCOTLAND CATEGORY A = [[Listed building#Scotland|Listed Building]] – Category A |GRADE A LISTED BUILDING|GRADE A|NORTHERN IRELAND GRADE A = [[Listed building#Northern Ireland|Listed Building]] – Grade A |GRADE I LISTED BUILDING|GRADE I|UNITED KINGDOM GRADE I|UK GRADE I = [[Listed building#England and Wales|Listed Building]] – Grade I |CATEGORY B LISTED BUILDING|CATEGORY B|SCOTLAND CATEGORY B = [[Listed building#Scotland|Listed Building]] – Category B |GRADE B+ LISTED BUILDING|GRADE B+|NORTHERN IRELAND GRADE B+ = [[Listed building#Northern Ireland|Listed Building]] – Grade B+ |GRADE II LISTED BUILDING|GRADE II|UNITED KINGDOM GRADE II|UK GRADE II = [[Listed building#England and Wales|Listed Building]] – Grade II |CATEGORY C LISTED BUILDING|CATEGORY C|SCOTLAND CATEGORY C = [[Listed building#Scotland|Listed Building]] – Category C(S) |NATIONAL HISTORIC SITE OF TANZANIA|NATIONAL HISTORIC SITES OF TANZANIA |TANZANIAN NATIONAL MONUMENT|TANZANIAN CULTURAL HERITAGE |TANZANIAN HISTORIC LANDMARK|TANZANIA|NHST = [[National Historic Sites of Tanzania]] |GRADE B1 LISTED BUILDING|GRADE B1|NORTHERN IRELAND GRADE B1 = [[Listed building#Northern Ireland|Listed Building]] – Grade B1 |GRADE II* LISTED BUILDING|GRADE II*|UNITED KINGDOM GRADE II* |UK GRADE II* = [[Listed building#England and Wales|Listed Building]] – Grade II* |GRADE B2 LISTED BUILDING|GRADE B2|NORTHERN IRELAND GRADE B2 = [[Listed building#Northern Ireland|Listed Building]] – Grade B2 |SCHEDULED MONUMENT|SCHEDULED ANCIENT MONUMENT|ANCIENT MONUMENT |UK SCHEDULED MONUMENT|UK ANCIENT MONUMENT|SCHEDULED HISTORIC MONUMENT |MONUMENT IN STATE CARE|UK SCHEDULED ANCIENT MONUMENT |UK SCHEDULED HISTORIC MONUMENT = [[Scheduled monument]] |NHLE BATTLEFIELDS|UK REGISTERED BATTLEFIELDS = [[Registered Battlefields (UK)|Registered battlefield]] |HISTORIC GARDEN|REGISTER OF HISTORIC PARKS AND GARDENS |HISTORIC PARKS AND GARDENS|ENGLAND REGISTERED PARKS AND GARDENS = [[National Register of Historic Parks and Gardens]] |UK PROTECTED WRECK|UK MARITIME MILITARY GRAVE|UK HISTORIC WRECK |NHLE WRECK = [[UK Protected Wreck]] |ENGLAND CONSERVATION AREA|ENGLISH CONSERVATION AREA = [[Conservation Area (United Kingdom)|UK Conservation Area]] |UK LOCALLY LISTED|LOCAL LISTED SITE UK|LOCALLY LISTED BUILDING = [[Locally Listed Building]] |NHLE|NHLE LIST|NHLE REGISTER|NATIONAL HERITAGE LIST FOR ENGLAND = [[National Heritage List for England]] |NATIONAL REGISTER OF HISTORIC PLACES|NRHP = [[National Register of Historic Places|U.S. National Register of Historic Places]] |UNITED STATES HISTORIC DISTRICT|U.S. HISTORIC DISTRICT|NRHP-HD|HD |FORMERHD|US HISTORIC DISTRICT|HISTORIC DISTRICT = [[Historic districts in the United States|U.S. Historic district]] |UNITED STATES CONTRIBUTING PROPERTY|US CONTRIBUTING PROPERTY |CONTRIBUTING PROPERTY|NRHP-CP|CP|INDCP|U.S. CONTRIBUTING PROPERTY = [[Historic districts in the United States|U.S. Historic district]]<br/>[[Contributing property]] |UNITED STATES NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY |US NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY |NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY|NRHP-NHLDCP |NHLDCP|U.S. NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT CONTRIBUTING PROPERTY = [[National Historic Landmark|U.S. National Historic Landmark District]]<br />[[Contributing Property]] |U.S. NATIONAL BATTLEFIELD|US NATIONAL BATTLEFIELD |NATIONAL BATTLEFIELD|NRHP-NB|NB|FORMERNB = [[List of areas in the United States National Park System#National battlefields|U.S. National Battlefield]] |U.S. NATIONAL BATTLEFIELD PARK|US NATIONAL BATTLEFIELD PARK |NATIONAL BATTLEFIELD PARK|NRHP-NBP|NBP|FORMERNBP = [[List of areas in the United States National Park System#National battlefield parks|U.S. National Battlefield Park]] |U.S. NATIONAL BATTLEFIELD SITE|US NATIONAL BATTLEFIELD SITE |NATIONAL BATTLEFIELD SITE|NRHP-NBS|NBS|FORMERNBS = [[List of areas in the United States National Park System#National battlefield site|U.S. National Battlefield Site]] |U.S. NATIONAL HISTORIC LANDMARK|US NATIONAL HISTORIC LANDMARK |NATIONAL HISTORIC LANDMARK|NRHP-NHL|NHL|FORMERNHL = [[National Historic Landmark|U.S. National Historic Landmark]] |U.S. NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT |US NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT |NATIONAL HISTORIC LANDMARK DISTRICT|NRHP-NHLD|NHLD|FORMERNHLD = [[National Historic Landmark|U.S. National Historic Landmark District]] |U.S. NATIONAL HISTORICAL PARK|US NATIONAL HISTORICAL PARK |NATIONAL HISTORICAL PARK|NRHP-NHP|NHP|FORMERNHP = [[National Historic Sites (United States)#National Historical Parks|U.S. National Historical Park]] |U.S. NATIONAL HISTORIC RESERVE|US NATIONAL HISTORIC RESERVE |NATIONAL HISTORIC RESERVE|NRHP-NHR|NHR|FORMERNHR = [[List of areas in the United States National Park System#National reserves|U.S. National Historic Reserve]] |U.S. NATIONAL HISTORIC SITE|US NATIONAL HISTORIC SITE |NATIONAL HISTORIC SITE|NRHP-NHS|NHS|FORMERNHS = [[National Historic Sites (United States)|U.S. National Historic Site]] |U.S. NATIONAL MEMORIAL|US NATIONAL MEMORIAL|NATIONAL MEMORIAL |NRHP-NMEM|NMEM|FORMERNMEM = [[List of National Memorials of the United States|U.S. National Memorial]] |U.S. NATIONAL MONUMENT|US NATIONAL MONUMENT|NATIONAL MONUMENT |NRHP-NMON|NMON|FORMERNMON = [[National monument (United States)|U.S. National Monument]] |U.S. NATIONAL MILITARY PARK|US NATIONAL MILITARY PARK |NATIONAL MILITARY PARK|NRHP-NMP|NMP|FORMERNMP = [[National Military Park|U.S. National Military Park]] |U.S. NATIONAL NATURAL LANDMARK|US NATIONAL NATURAL LANDMARK |NATIONAL NATURAL LANDMARK|NNL = [[National Natural Landmark|U.S. National Natural Landmark]] |NATIONAL WILD AND SCENIC RIVERS SYSTEM|NWSRS = [[National Wild and Scenic Rivers System]] |NATIONAL WILD AND SCENIC RIVER|NWSR = [[National Wild and Scenic Rivers System|National Wild and Scenic River]] |IHS|FORMERIHS = [[List of areas in the United States National Park System#International historic site|International Historic Site]] |WALES HISTORIC PARK | WELSH HISTORIC PARK |REGISTER OF PARKS AND GARDENS OF SPECIAL HISTORIC INTEREST IN WALES |REGISTER OF PARKS AND GARDENS IN WALES|WALES HISTORIC GARDEN = [[Cadw/ICOMOS Register of Parks and Gardens of Special Historic Interest in Wales]] |NATIONAL MONUMENT OF ZAMBIA|ZAMBIAN NATIONAL MONUMENT|ZAMBIA = [[Monuments and Historic Sites of Zambia|National Monument of Zambia]] |NATIONAL MONUMENT OF TAIWAN|TAIWAN NATIONAL|TAIWAN|TWN = [[List of national monuments of Taiwan|National monument of Taiwan]] <!------------State/Provincial designations-----------> |ALBERTA|ALBERTA HISTORIC RESOURCES ACT|AHRA = [[Provincial historic sites of Alberta|Alberta Historic Resources Act]] |NEW BRUNSWICK|NEW BRUNSWICK HERITAGE CONSERVATION ACT|NBHCA = [[Heritage Conservation Act (New Brunswick)|New Brunswick Heritage Conservation Act]] |NOVA SCOTIA|NOVA SCOTIA HERITAGE PROPERTY ACT|NSHPA = [[Heritage Property Act (Nova Scotia)|Nova Scotia Heritage Property Act]] |ONTARIO HERITAGE ACT|ONTARIO = [[Ontario Heritage Act]] |PRINCE EDWARD ISLAND|PEI|HERITAGE PLACES PROTECTION ACT = [[Heritage Places Protection Act|Prince Edward Island Heritage Place]] |REPERTOIRE DU PATRIMOINE CULTUREL DU QUEBEC|QUEBEC |CULTURAL HERITAGE REGISTER OF QUEBEC = [[Répertoire du patrimoine culturel du Québec|Patrimoine culturel du Québec]] |SASKATCHEWAN|SASKATCHEWAN HERITAGE PROPERTY ACT|SHPA = [[Heritage Property Act (Saskatchewan)|Saskatchewan Heritage Property Act]] |DECLARED MONUMENT OF HONG KONG|HONG KONG DECLARED MONUMENT |HK DECLARED MONUMENT = [[Declared monuments of Hong Kong|Declared Monument of Hong Kong]] |HONG KONG GRADED BUILDING|HK GRADED BUILDING|GRADED BUILDING = [[Heritage conservation in Hong Kong|Hong Kong Graded Building]] |HONG KONG GRADE I HISTORIC BUILDING|HONG KONG GRADE I|HK GRADE I = [[Heritage conservation in Hong Kong|Hong Kong Graded Building]] – [[List of Grade I historic buildings in Hong Kong|Grade I]] |HONG KONG GRADE II HISTORIC BUILDING|HONG KONG GRADE II|HK GRADE II = [[Heritage conservation in Hong Kong|Hong Kong Graded Building]] – [[List of Grade II historic buildings in Hong Kong|Grade II]] |HONG KONG GRADE III HISTORIC BUILDING|HONG KONG GRADE III|HK GRADE III= [[Heritage conservation in Hong Kong|Hong Kong Graded Building]] – [[List of Grade III historic buildings in Hong Kong|Grade III]] |ALABAMA REGISTER|ALABAMA LANDMARK|ALABAMA|USAL|ARLH = [[Alabama Register of Landmarks and Heritage]] |CALIFORNIA HISTORICAL LANDMARK|CALIFORNIA|CHISL = [[California Historical Landmark]] |COLORADO STATE REGISTER OF HISTORIC PROPERTIES|COLORADO|CSRHP|USCO = [[Colorado State Register of Historic Properties]] |DISTRICT OF COLUMBIA INVENTORY OF HISTORIC SITES |D.C. INVENTORY OF HISTORIC SITES|DCIHS = [[District of Columbia Inventory of Historic Sites|D.C. Inventory of Historic Sites]] |HAWAIʻI REGISTER OF HISTORIC PLACES |HAWAII REGISTER OF HISTORIC PLACES|HAWAIʻI|HAWAII|USHI = [[Hawaiʻi Register of Historic Places]] |INDIANA REGISTER OF HISTORIC SITES AND STRUCTURES|INDIANA|IRHSS|USIN = [[Indiana Register of Historic Sites and Structures|Indiana Register of Historic Sites]] |MICHIGAN STATE HISTORIC SITE|MICHIGAN|MSHS = [[Michigan State Historic Preservation Office|Michigan State Historic Site]] |MISSISSIPPI LANDMARK|MISSISSIPPI|USMS = [[Mississippi Landmark]] |NEW HAMPSHIRE STATE REGISTER OF HISTORIC PLACES |NEW HAMPSHIRE STATE REGISTER|NEW HAMPSHIRE|NHSR|NHSRHP|USNH |NH STATE REGISTER OF HISTORIC PLACES|NH STATE REGISTER |N.H. STATE REGISTER OF HISTORIC PLACES|N.H. STATE REGISTER = [[New Hampshire State Register of Historic Places|NH State Register of Historic Places]] |NEW JERSEY REGISTER OF HISTORIC PLACES|NEW JERSEY|NJRHP|USNJ = [[New Jersey Register of Historic Places]] |N.M. STATE REGISTER OF CULTURAL PROPERTIES |NM STATE REGISTER OF CULTURAL PROPERTIES|NEW MEXICO STATE REGISTER |N.M. STATE REGISTER|NM STATE REGISTER|NEW MEXICO|NMSRCP|NMSR|USNM = [[New Mexico State Register of Cultural Properties|NM State Register of Cultural Properties]] |NEVADA HISTORICAL MARKER|NEVADA MARKER|NEVADA|USNV = [[Nevada Historical Marker]] |PENNSYLVANIA|PENNSYLVANIA HISTORICAL MARKER|PENNSYLVANIA MARKER |PA MARKER = [[List of Pennsylvania state historical markers|Pennsylvania Historical Marker]] |RECORDED TEXAS HISTORIC LANDMARK|TEXAS|RTHL|USTX = [[Recorded Texas Historic Landmark|Recorded Texas Historic Landmark]] |TEXAS STATE ANTIQUITIES LANDMARK|TEXAS|TSAL|USTX = [[Texas State Antiquities Landmark|Texas State Antiquities Landmark]] |TEXAS STATE HISTORIC SITE|TEXAS|TSHS|USTX = [[List of Texas state historic sites|Texas State Historic Site]] |VIRGINIA LANDMARKS REGISTER|VIRGINIA|VLR|USVA = [[Virginia Landmarks Register]] |QUEENSLAND HERITAGE REGISTER|QHR = [[Queensland Heritage Register]] |NEW SOUTH WALES STATE HERITAGE REGISTER|NSW STATE HERITAGE REGISTER |NEW SOUTH WALES HERITAGE REGISTER|NSW HERITAGE REGISTER|NSW|NSW SHR = [[New South Wales State Heritage Register|New South Wales Heritage Register]] |NEW SOUTH WALES HERITAGE DATABASE|NSW HERITAGE DATABASE|NSWHD|NSW HD = [[New South Wales Heritage Database]]<br/>(Local Government Register) |SOUTH AUSTRALIAN HERITAGE REGISTER|SA HERITAGE REGISTER |SOUTH AUSTRALIA|SAHR = [[South Australian Heritage Register]] |TASMANIAN HERITAGE REGISTER|TASMANIA|TASHR = [[Tasmanian Heritage Register]] |VICTORIAN HERITAGE REGISTER|VICTORIA (AUSTRALIA)|VICHR = [[Victorian Heritage Register]] |WESTERN AUSTRALIA STATE REGISTER OF HERITAGE PLACES |WA STATE REGISTER OF HERITAGE PLACES |STATE REGISTER OF HERITAGE PLACES|WASRHP|WESTERN AUSTRALIA|SRHP = [[State Register of Heritage Places|Western Australia Heritage Register]] <!------------Local designations----------------------> |ALBUQUERQUE HISTORIC LANDMARK|ALBUQUERQUE|ALBHL = [[List of historic landmarks in Albuquerque|Albuquerque Historic Landmark]] |BALTIMORE CITY LANDMARK|BCL|BALTIMORE = [[Baltimore City Landmarks|Baltimore City Landmark]] |BERKELEY LANDMARK|BERKELEY|BERKL = [[List of Berkeley Landmarks, Structures of Merit, and Historic Districts|Berkeley Landmark]] |BRISBANE HERITAGE REGISTER|BRISBANE (AUSTRALIA)|BHR = [[Brisbane Heritage Register]] |CHICAGO LANDMARK|CHICAGO|CHICL = [[Chicago Landmark]] |CINCINNATI LOCAL HISTORIC LANDMARK|CINCINNATI LANDMARK|CINCINNATI|CLHL = [[List of Cincinnati Local Historic Landmarks|Cincinnati Local Historic Landmark]] |COLUMBUS REGISTER OF HISTORIC PROPERTIES|COLUMBUS REGISTER|COLUMBUS|CRHP = [[Columbus Register of Historic Properties]] |DALLAS LANDMARK|DALLAS = [[List of Dallas Landmarks|Dallas Landmark]] |DAVENPORT REGISTER OF HISTORIC PROPERTIES|DAVENPORT|DRHP = [[Davenport Register of Historic Properties]] |DENVER LANDMARKS|DENVER|DENVL = [[Denver Landmarks]] |LONG BEACH HISTORIC LANDMARK|LONG BEACH|LBHL = [[List of City of Long Beach historic landmarks|Long Beach Historic Landmark]] |LOS ANGELES HISTORIC-CULTURAL MONUMENT |LOS ANGELES HISTORIC CULTURAL MONUMENT|LOS ANGELES|LAHCM = [[Los Angeles Historic-Cultural Monument]] |NEW YORK CITY LANDMARK|NYC LANDMARK|NEW YORK CITY|NYC|NYCL = [[New York City Landmark]] |OAKLAND|OAKLAND DESIGNATED|ODL = [[List of Oakland Designated Landmarks|Oakland Designated Landmark]] |OMAHA LANDMARK|OMAHA = [[List of Omaha landmarks|Omaha Landmark]] |OYSTER BAY LANDMARK|OYSTER BAY, NEW YORK|OYSTER BAY, NY|OYSTER BAY = [[Oyster Bay Landmark]] |PHILADELPHIA REGISTER OF HISTORIC PLACES|PHILADELPHIA|PRHP = [[Philadelphia Register of Historic Places]] |PITTSBURGH HISTORIC LANDMARK|PITTSBURGH LANDMARK|PITTSBURGH = [[List of Pittsburgh Landmarks|Pittsburgh Landmark]] |PHLF = [[List of Pittsburgh History and Landmarks Foundation Historic Landmarks|Pittsburgh Landmark – PHLF]] |PGHL|CITY OF PITTSBURGH|PITTSBURGH HISTORIC DESIGNATION|CPHD = [[List of City of Pittsburgh historic designations|Pittsburgh Historic Designation]] |RIVERSIDE LANDMARK|RIVERSIDE|RIVL = [[List of landmarks in Riverside, California|Riverside Landmark]] |SAN DIEGO HISTORIC LANDMARK|SAN DIEGO|SDHL = [[List of San Diego Historic Landmarks|San Diego Historic Landmark]] |SAN FRANCISCO LANDMARK|SAN FRANCISCO DESIGNATED LANDMARK |SAN FRANCISCO|SFDL = [[List of San Francisco Designated Landmarks|San Francisco Designated Landmark]] |SANTA MONICA HISTORIC LANDMARK|SANTA MONICA|SMHL = [[List of City of Santa Monica Designated Historic Landmarks|Santa Monica Historic Landmark]] |SEATTLE LANDMARK|SEATTLE = [[List of Seattle landmarks|Seattle Landmark]] |ST. LOUIS LANDMARK|ST LOUIS LANDMARK|ST. LOUIS|ST LOUIS = [[Landmarks of St. Louis, Missouri|St. Louis Landmark]] |YANGON CITY HERITAGE LIST|YANGON LANDMARK|YANGON CITY LANDMARK |YANGON CITY|YANGON = [[Yangon City Heritage List|Yangon City Landmark]] <!------------Invalid designation---------------------> |#default = Invalid designation }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> hshjiiurq90opl0ttub01yyp3cx6cfi 0 66787 802443 800899 2026-10-25T06:29:56Z KSLwiki24 70498 KSLwiki24 විසින් [[සෝමාවතිය විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] සිට [[සෝමාවතී විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 800899 wikitext text/x-wiki {{distinguish|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|දඹුල්ල සෝමාවතිය පුරාවිද්‍යා ස්ථානය}} {{තොරතුරුකොටුව ආගමික ගොඩනැගිල්ල | building_name = ප්‍රාචීන නාගාරාම විහාරය<br><small>(පූර්වෝක්ත සෝමාවතිය විහාරය)<small/> | infobox_width = | image = 20230115 Somawathiya Chaitya (6).jpg | image_size = | alt = | caption = ප්‍රාචීන නාගාරාම ස්ථූපය<br> (පෙර හදුන්වන ලද සෝමාවතිය ස්ථූපය) | map_type = ශ්‍රී ලංකාව | map_size = | location = මීන්විල,සුංගාවිල ප්‍රදේශය,සෝමාවතිය ජාතික උද්‍යානය,<ref>{{cite web|url=http://www.danuma.lk/sinhala/index.php?option=com_content&view=article&id=13837%3A%E0%B6%85%E0%B6%B4%E0%B7%9A+%E0%B6%A2%E0%B7%8F%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%9A+%E0%B6%8B%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1&catid=52%3Aknowledge&Itemid=143&lang=si|date=13 May 2010|title=අපේ ජාතික උද්‍යාන|publisher=danuma.lk|accessdate=28 July 2016}}</ref> පොලොන්නරුව, ශ්‍රී ලංකාව. | coordinates = {{coord|08|07|15.16|N|81|10|07.9|E|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[බෞද්ධ]] | rite = | region = | state = | province = උතුරු මැද පළාත, ශ්‍රී ලංකාව. | territory = | prefecture = | sector = | district = පොලොන්නරුව | cercle = | municipality = | consecration_year = | status = | functional_status = | heritage_designation = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරකය]]<ref name="Archaeological">{{cite web|url=http://www.archaeology.gov.lk/web/images/pdf/protected%20monument%20list%202012-12-12.pdf|date=12 December 2012|title=Protercted Monument List 2012-12-12|publisher=[[Department of Archaeology (Sri Lanka)|Department of Archaeology]]|accessdate=28 July 2016}}</ref> (7 July 1967) | leadership = | website = | architecture = yes | architect = | architecture_type = පුරාණ බෞද්ධ විහාර(අනුරාධපුර යුගය-අගභාගය) | architecture_style = | founded_by = නකුල නම් කුමරු<br>(මහාදාඨික මහානාග රජ සමය) | general_contractor = | facade_direction = | groundbreaking = | year_completed = ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවස | construction_cost = | specifications = | capacity = | length = | width = | width_nave = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | materials = | nrhp = | added = | refnum = | designated = | designation1 = APMSL | designation1_offname = | designation1_date = | designation1_type = | designation1_criteria = | designation1_number = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සෝමාවතිය විහාරය''' යනු [[පොලොන්නරුව]] ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති බෞද්ධ විහාරයකි.එය [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව]] සහ [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය]] යන දිස්ත්‍රික් දෙක වෙන් කෙරෙන සීමාවේ පිහිටා ඇත.<ref>{{Citation |title=සෝමාවතිය පුදබිමේ ඓතිහාසික පසුබිම |url=http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html |access-date=2016-07-28 |archive-date=2016-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119212954/http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html }}</ref>2020 වර්ෂය තෙක් ධාතුවංශය තුළ විස්තර කෙරෙන [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] දකුණු දළදා වහන්සේ වැඩසිටි සෝමානුවර විහාරය ලෙස සලකන ලද්දේ මෙම විහාරය වේ.කෙසේ නමුත් 2015 සිට 2020 වසර දක්වා [[විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර]] ස්ථූපයේ සිදු කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සමඟ එම මතය වෙනස් වූ අතර පසුව මෙම විහාරය එරික් ස්වෝන් ගලේ පිහිටි ශිලා ලේඛනවල සඳහන් පරිදි ක්‍රිස්තු වර්ෂ 10 වන සියවසේ මහාදාඨික මහානාග රජ සමයේ නකුල නම් කුමරෙකු විසින් ඉදිකරන ලද '''ප්‍රාචීන නාගාරාමය''' නම් විහාරය වන බවත් එය මෙසේ සෝමාවතිය විහාරය ලෙස වරදවා හඳුන්වා තිබෙන බවත් වර්තමානය වන විට හඳුනාගෙන තිබේ.<ref>{{Citation |title=සෝමාවතිය පුදබිමේ ඓතිහාසික පසුබිම |url=http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html |access-date=2016-07-28 |archive-date=2016-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119212954/http://www.divaina.com/20 }}</ref> ==ඉතිහාසය== පූර්වෝක්තයෙන් (2020 වසරට පෙර) සෝමනුවර ගිරිඅභා රජු සහ සෝමාදේවිය විසින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ඉදිකරන ලද සෝමාවතී රජ මහා විහාරය යැයි වරදවා හඳුන්වනු ලැබූ මෙම විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් විවිධ ආරාම ගොඩනැගිලිවල නටබුන් හමුවී ඇති අතර, එම ස්ථානයෙන් සහ මීන්විල විල්ලුව පිහිටි ගල්තලයෙන් (එරික් ස්වොන් ගල්තලාවෙන්) සෙල්ලිපි පහක් හඳුනාගෙන ඇත. මෙම සෙල්ලිපිවල මහා චූලික මහාතිස්ස රජුගේ පරපුරට අයත් සාමාජිකයන් පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් වේ.<ref name="Paranavitana1983">{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka |year=1983 |pages=1–2, 39–40, 48, 102 }}</ref> එම සෙල්ලිපි අතරින් එක් ලිපියක මෙම ස්ථානය “පජින නකල අරම” '''(ප්‍රාචීන නාගාරාමය)''' ලෙසත්, තවත් ලිපියක “මණි අගිය රජ මහ විහර” '''(මණිඅග්ගික රාජ මහා විහාරය)''' ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. මෙහි පැරණිතම සෙල්ලිපිය ක්‍රි.ව. 9–21 (ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස) අතර කාලයේ රජ කළ මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් වේ.එම සෙල්ලිපියට අනුව මෙම ආරාමය මහාදාඨික මහානාග රජුගේ පුත්‍රයකු වූ,නමුත් වංශකතාවල සඳහන් නොවන නකුල නම් කුමාරයෙකු විසින් පිහිටුවන ලද්දකි. මේ අනුව,නකුල නම් කුමාරයෙකු මුල් වී කරන ලද මේකී විහාරය ආශ්‍රිත ආරාම සම්ප්‍රදායට ක්‍රි.ව. පළමු සියවසේ මුල් භාගය දක්වා දිවෙන පැරණි ඉතිහාසයක් පවතින බව සෙල්ලිපි සාක්ෂි මගින් පෙන්වා දෙයි.<ref name="Dias2001">{{cite journal |last=Dias |first=Malini |title=The Growth of Buddhist Monastic Institutions in Sri Lanka from Brahmi Inscriptions |journal=Epigraphia Zeylanica |volume=VIII |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka |year=2001 |page=49 }}</ref><ref name="Nicholas1963">{{cite journal |last=Nicholas |first=C. W. |title=Historical Topography of Ancient and Medieval Ceylon |journal=Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society |volume=VI |year=1963 |pages=42, 194 }}</ref> ඉන්පසු කාලයේදී කූටකණ්ණතිස්ස(ක්‍රි.පූ. 41 - 19) , ආමණ්ඩගාමිණී අභය (ක්‍රි.ව.22 - 31) සහ කණිට්ඨතිස්ස (ක්‍රි.ව.164 - 192) යන රජවරුන්ගේ රාජ්‍ය අනුග්‍රහය මෙම විහාරය ආශ්‍රිත ආරාම සංකීර්ණය වෙත ලැබුණු බව සෙල්ලිපි සාක්ෂි මගින් අනාවරණය වේ. පූර්වෝක්ත සෝමවතී දාගැබ හෙවත් ප්‍රාචීන නාගාරාම ස්ථූප මළුවෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි දෙකක් කණිට්ඨතිස්ස (ක්‍රි.ව.164 - 192) සහ මහාදාඨික මහානාග (ක්‍රි.ව.9 - 21) රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වන අතර, එමඟින් විහාරයට සිදුකළ පුදපූජා පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි වේ. දාගැබට ආසන්න එරික් ස්වෝන් පර්වතයේ ඇති සෙල්ලිපි හතර අතර කූටකණ්ණතිස්ස(ක්‍රි.පූ. 41 - 19), ගජබාහු(ක්‍රි.ව. 114–136) සහ ආමණ්ඩගාමිණී අභය (ක්‍රි.ව.22 - 31) යන රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි ද වේ.<ref name="Paranavitana2001">{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |editor-last=Dias |editor-first=Malini |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part II |publisher=Archaeological Survey Department, Sri Lanka |year=2001 |pages=131–136 }}</ref><ref name="Dias1991">{{cite book |last=Dias |first=Malini |title=Epigraphical Notes (Nos. 1–18) |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka |year=1991 |pages=29, 31 }}</ref> 13 වන සියවසේ සිදුවූ කාලිංගමාඝ,චන්ද්‍රභාණු වැනි දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානි බිඳවැටීමෙන් පසුව ජනාවාස රටේ නිරතදිග ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය වීමත් සමඟ මෙම ප්‍රදේශ ජනශූන්‍ය වී ඇති අතර,එකල බොහෝ ගොඩනැගිලි හා විහාරාරාම වනයට යට වී ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මෙකී පූර්වෝක්ත සෝමවතී හෙවත් ප්‍රාචීන නාගාරාම පුදබිම ද දිගු කාලයක් වනයෙන් වැසී පැවති තිබී ඇත.<ref>{{cite journal |last=Chandraratne |first=R. M. M. |last2=Ranaweera |first2=Dilan Chathuranga |title=Historical Archaeology at the Somawathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka |year=2021 }}</ref> == ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක == === වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ === පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා භූමිය තුළ ප්‍රධාන ස්ථූපයට අමතරව විවිධ ආරාමික හා ආගමික ගොඩනැගිලිවල නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත. පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ අනුව, මෙම ස්ථානයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක සාධක අනුරාධපුර හා පොළොන්නරු යුගයන් දක්වා දිවෙන ස්ථර කිහිපයකින් සමන්විත වේ.<ref name="ChandraratneRanaweera2017">{{cite book |last=Chandraratne |first=R. M. M. |last2=Ranaweera |first2=Dilan Chathuranga |chapter=Historical Archaeology at the Somavathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka |editor-last=Garg |editor-first=Santosh |title=Archaeology of Buddhism: Recent Discoveries in South Asia |publisher=Manohar Publishers & Distributors |year=2017 |pages=545–556 }}</ref> 2010 වර්ෂයේ පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිතව සිදුකළ පර්යේෂණ කැණීමකදී, අනුරාධපුර යුගයට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ ගඩොල් ඇතිරීමක් සහ ගඩොල් ව්‍යුහයක් හඳුනාගෙන ඇත. එයට ඉහළ ස්ථරයකින් පොළොන්නරු යුගයට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ තවත් ගඩොල් ඇතිරීමක් හා ව්‍යුහයක් හමුවී ඇත. මෙය එම ස්ථානයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක භාවිතය දීර්ඝ කාලයක් පුරා පැවති බව පෙන්වන පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකේ.<ref name="ChandraratneRanaweera2017" /> පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර චන්ද්‍රකාන්ති ගල් (''sandakada pahana''), මුරගල් (''muragala''), කොරවක්ගල් (''korawak gala'') සහ ඡත්‍රගල් (''chatragala'') වැනි ගල් වාස්තු අංග ද හඳුනාගෙන ඇත. මෙම වාස්තු අංග පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික වාස්තු සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ.<ref name="ChandraratneRanaweera2017" /> === ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව === පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරයේ ප්‍රධාන ස්මාරකය වන්නේ සෝමාවතී ස්ථූපයයි. ස්ථූපය ආශ්‍රිතව සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් එහි ඉදිකිරීම් හා පසුකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණ සම්බන්ධ අවස්ථා කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="ChandraratneRanaweera2017" /> සෝමාවතී ස්ථූපය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට පෙර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිදුකළ කැණීම්වලදී, වර්තමාන බාහිර ස්ථූපයට යටින් පැවති පැරණි ස්ථූපයක අවශේෂ හඳුනාගෙන ඇත. එම පැරණි ස්ථූපයේ උස අඩි 5 අඟල් 5ක් පමණ වූ බවත්, එය ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් මත පිහිටා තිබූ බවත් පර්යේෂණ වාර්තාවල සඳහන් වේ. එයට වෙනස්ව, පසුකාලීන බාහිර ස්ථූපයට පැහැදිලි ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් නොතිබූ බව කැණීම්වලදී නිරීක්ෂණය කර ඇත.<ref name="Godakumbura1965">{{cite journal |last=Godakumbura |first=C. E. |title=Archaeological Excavations and Conservation of the Somawathiya Stupa |year=1965 }}</ref><ref name="ChandraratneRanaweera2017" /> ස්ථූප මළුව ආශ්‍රිතව පුරාණ ගල් වාස්තු අංග සහ සෙල්ලිපි ද හමුවී ඇත. පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත සෙල්ලිපි මගින් එම ස්ථානයේ පැවති ආරාමික ආයතනය, රාජකීය දාන සහ නඩත්තු කටයුතු පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.<ref name="Paranavitana1983">{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka |year=1983 |pages=1–2, 39–40, 48, 102 }}</ref>2010 කැණීම්වලදී ස්ථූපයේ උතුරු ප්‍රදේශයෙන් ගඩොල් ව්‍යුහ දෙකක් හඳුනාගෙන ඇත. ස්ථර අනුපිළිවෙළ අනුව පහළ ස්ථරයේ ගඩොල් ව්‍යුහය අනුරාධපුර යුගයටත්, ඉහළ ස්ථරයේ ගඩොල් ව්‍යුහය පොළොන්නරු යුගයටත් අයත් බව පර්යේෂකයන් විසින් යෝජනා කර ඇත.<ref name="ChandraratneRanaweera2017" /> === වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක === මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිත කැණීම්වලදී විවිධ මැටි භාණ්ඩ කොටස්, තඹ හා යකඩ වස්තු කොටස්, පබළු සහ සත්ත්ව අස්ථි ඇතුළු පුරාවස්තු හමුවී ඇත. මෙම සාධක එම ස්ථානයේ පැවති පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් හා ආරාමික ජනාවාස පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.<ref name="ChandraratneRanaweera2017" />කැණීම්වලින් හමුවූ මැටි භාණ්ඩ අතර ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසට අයත් යැයි සැලකෙන හෙලනිස්ටික් මැටි භාණ්ඩ කොටසක් ද හඳුනාගෙන ඇත. තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථරයකින් ක්‍රි.ව. 12 වන සියවසට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ මැටි භාණ්ඩ, ගඩොල් ව්‍යුහ, තඹ හා යකඩ කොටස්, පබළු සහ අස්ථි හමුවී ඇත.<ref name="ChandraratneRanaweera2017" /> පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ මින්විල පර්වතය ඇතුළු ස්ථානවලින් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර සහිත සෙල්ලිපි හමුවී ඇත. මෙම සෙල්ලිපිවලින් පුරාණ ආරාමයේ නාමය, ඉඩම් හා ගම්මාන ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ විහාරයේ නඩත්තුව සඳහා ලබාදුන් ආදායම් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.<ref name="Paranavitana1983" />මෙම විහාරය ආශ්‍රිත විල්ලු හා පහත් බිම් ප්‍රදේශවල පුරාණ කෘෂිකාර්මික භාවිතයට සම්බන්ධ භූදර්ශන සාධක ද හඳුනාගෙන ඇත. පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ වර්තමාන විල්ලු ප්‍රදේශවලින් සමහරක් පැරණි කුඹුරු හා වාරිමාර්ග පද්ධතියේ කොටස් විය හැකි බවයි. මින්විල සෙල්ලිපිවල කුඹුරු හා වාරිමාර්ග සම්බන්ධ ප්‍රදාන සඳහන් වීම ද මෙම අර්ථකථනයට සම්බන්ධ කර ඇත.<ref name="ChandraratneRanaweera2017" />මෙම විහාරය අවට ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා මුල් ඓතිහාසික ජනාවාස පිළිබඳ සාධක ද වාර්තා වී ඇත. ඒ අතර කදිරවෙලි ප්‍රදේශයේ සුසාන භූමි සහ අවට ප්‍රදේශවලින් හමුවූ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක සඳහන් කළ හැකිය.<ref name="ChandraratneRanaweera2017" /> == අභිලේඛන == පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ බ්‍රාහ්මී සෙල්ලිපි කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා අතර පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි මෙන්ම, ස්තූපයට නුදුරින් මීන්විල ප්‍රදේශයේ පිහිටි විශාල ගල්පර්වතයක ඇති සෙල්ලිපි ද වේ. මෙම සෙල්ලිපි මඟින් ප්‍රදේශයේ පැවති ආරාමවල නාම, ගම්මාන හා ඉඩම් ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ ආරාමික ආයතන සඳහා වෙන් කළ ආදායම් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.<ref name="Paranavitana1983">{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka |year=1983 |pages=1–2, 39–40, 48, 102 }}</ref><ref name="Dias2001"/> පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි අතර මහාදාඨික මහානාග සහ කණිට්ඨතිස්ස රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මින්විල පර්වතයේ ඇති සෙල්ලිපි අතර කූටකණ්ණතිස්ස, මහාදාඨික මහානාග, ගජබාහු සහ කණිට්ඨතිස්ස යන රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="Paranavitana1983" /><ref name="Paranavitana2001">{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |editor-last=Dias |editor-first=Malini |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part II |publisher=Archaeological Survey Department, Sri Lanka |year=2001 |pages=131–136 }}</ref> === මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සෙල්ලිපි === මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපියක, ඔහුගේ පුත් නකල කුමරු විසින් පිහිටුවන ලද ආරාමය ''Pajiṇi-Nakala-araba-vihāra'' යන නමින් සඳහන් වේ. C. W. Nicholas විසින් මෙම නාමය පචීන නාගාරාමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එම සෙල්ලිපිය මඟින් නකල කුමරු විසින් ආරාමය පිහිටුවීම පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.<ref name="Nicholas1963"/><ref name="Paranavitana1983" /> මහාදාඨික මහානාග රජුගේ තවත් සෙල්ලිපියක, නකල කුමරු විසින් පිහිටුවන ලද එම ආරාමයට ගමක් ප්‍රදානය කළ බව සඳහන් වේ. එම සෙල්ලිපි සාක්ෂි මඟින් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ආරාමික ආයතනයට ක්‍රි.ව. පළමු සියවසේ මුල් භාගයේදී රාජකීය අනුග්‍රහය ලැබී තිබූ බව පෙන්වා දෙයි.<ref name="Paranavitana1983" /> එමෙන්ම, පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ ''Raja-ali'' හෝ ''Raja-aḷaviṭiya'' ලෙස හඳුනාගෙන ඇති කුඹුරු සහ ඒවාට ජලය සැපයූ වාරිමාර්ග සම්බන්ධ ස්ථාන ද සෙල්ලිපිවල සඳහන් වේ.<ref name="Nicholas1963" /> === කූටකණ්ණතිස්ස රජුගේ සෙල්ලිපිය === කූටකණ්ණතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපියක ''Degama'' හෝ ''Degama'' ලෙස හඳුනාගන්නා ලද ජලමාර්ගයක් පිළිබඳ සඳහන් වේ. එම ජලමාර්ගය කුඹුරු සඳහා ජලය සැපයීමේ අරමුණින් ඉදිකරන ලද වාරිමාර්ග කටයුත්තක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="Paranavitana1983" /><ref name="ChandraratneRanaweera">{{cite journal |last=Chandraratne |first=R. M. M. |last2=Ranaweera |first2=Dilan Chathuranga |title=Historical Archaeology at the Somawathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka |year=2021 }}</ref> === ගජබාහු රජුගේ සෙල්ලිපිය === මින්විල පර්වතයේ ඇති තවත් සෙල්ලිපියක ''Gamini Abhaya'' යන නාමයෙන් හඳුන්වන රජෙකු විසින් සිදුකළ වාරිමාර්ග හා විහාරයට සම්බන්ධ ප්‍රදාන පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් වේ. මෙම රජු ගජබාහු I රජු සමඟ හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඔහුගේ පාලන සමය ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසට අයත් වේ.<ref name="Paranavitana1983" /><ref name="ChandraratneRanaweera" /> === කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සෙල්ලිපි === කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපි දෙකක් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් හඳුනාගෙන ඇත. ඉන් එක් සෙල්ලිපියක් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවී ඇති අතර, අනෙක් දීර්ඝ සෙල්ලිපිය මින්විල පර්වතයේ පිහිටා ඇත. මින්විල පර්වතයේ ඇති දීර්ඝ සෙල්ලිපිය පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ කණිට්ඨතිස්ස සෙල්ලිපියේ සඳහන් කරුණු සමඟ සම්බන්ධ වේ.<ref name="Paranavitana2001" /> එම සෙල්ලිපිවලින් ''මණි-අගිය'' හෙවත් ''Mani-agaya'' නමින් හඳුන්වන චෛත්‍යය හෝ ආගමික ස්ථානයක් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් මෙම සෙල්ලිපි මඟින් ආරාමික භූමිය නඩත්තු කිරීම, ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සහ අනෙකුත් ආගමික කටයුතු සඳහා ආදායම් වෙන් කිරීම පිළිබඳ කරුණු සඳහන් කරයි.<ref name="Nicholas1963" /><ref name="Paranavitana2001" /> සෙල්ලිපියේ සඳහන් ආදායම් භාවිතයන් අතර ආරාමයේ පිරිසිදු කිරීම සහ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු, සුදු පිරියම් කිරීම සහ උපෝසථාගාරයේ පහන් දැල්වීම සඳහා තෙල් සැපයීම වැනි කටයුතු ඇතුළත් වේ. මෙම කරුණු මඟින් ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසේදී ආරාමික ආයතනයක නඩත්තුව සඳහා නිශ්චිත ආදායම් මාර්ග වෙන්කර තිබූ බව පෙන්වා දෙයි.<ref name="Paranavitana2001" /><ref name="ChandraratneRanaweera" /> === සෙල්ලිපිවල ඓතිහාසික වැදගත්කම === පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත සෙල්ලිපි මඟින් එම ප්‍රදේශයේ ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ සිට අවම වශයෙන් ක්‍රි.ව. දෙවන සියවස දක්වා පැවති ආරාමික ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ලේඛනගත සාක්ෂි සපයයි. ඒවා මඟින් ආරාමවල නාම, ඒවා පිහිටුවීමට සම්බන්ධ පුද්ගලයන්, රාජකීය හා අනෙකුත් දාන, ගම් හා ඉඩම් ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ ආරාමික දේපළවලින් ලැබුණු ආදායම් භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.<ref name="Paranavitana1983" /><ref name="Paranavitana2001" /><ref name="Nicholas1963" />මෙම සෙල්ලිපි අතරින් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයේ හමුවූ මහාදාඨික මහානාග සෙල්ලිපිය සහ කණිට්ඨතිස්ස සෙල්ලිපිය විශේෂයෙන් වැදගත් වන අතර, ඒවා මඟින් එම ස්ථානයේ පැවති ආරාමික ආයතන පිළිබඳ පුරාණ ලේඛනගත සාක්ෂි සපයයි.<ref name="Paranavitana1983" /><ref name="Paranavitana2001" /> == වර්තමාන සංරක්ෂණය == පොළොන්නරුව රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය දිගු කාලයක් අතහැර දමා තිබූ අතර, පසුකාලීනව වනයෙන් වැසී ගිය බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.<ref name="UNESCO">{{cite web |title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/ |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-09-20 }}</ref>20 වන සියවසේ මැද භාගයේදී මෙම විහාරයේ නටබුන් පිළිබඳ නැවත අවධානය යොමුවිය. වාර්තා අනුව 1947 දී මල්වතු පාර්ශ්වයේ සිරිමල්වත්ත ශ්‍රී පියරතන නාහිමියන් ඇතුළු භික්ෂූන් පිරිසක් ඝන වනාන්තරයෙන් වැසී තිබූ මෙම ප්‍රදේශයට පැමිණි අතර, එහි තිබූ ස්ථූප නටබුන් හඳුනාගැනීමෙන් පසුව එම ස්ථානයේ ආගමික හා සංරක්ෂණ කටයුතු නැවත ආරම්භ විය.<ref>{{cite web |title=Sri Lanka's First Dalada |url=https://exploresrilanka.lk/sri-lankas-first-dalada/ |publisher=Explore Sri Lanka |access-date=2026-09-20 }}</ref> ජනප්‍රවාදිත වාර්තා අනුව, සිරිමල්වත්තේ පියරතන හිමියන් ඇතුළු භික්ෂූන් පිරිස වනයේ ගමන් කරමින් සිටියදී ස්ථානය දෙසට විහිදෙන ආලෝක කිරණ නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් පසුව එම ප්‍රදේශය පරීක්ෂා කර ඇති අතර, ඝන වනාන්තරයෙන් වැසී තිබූ ස්ථූප නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත.බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහනසේ නිධාපිත සෝමාවතිය යැයි සිතා උන්වහන්සේ විසින් මෙම දාගැබේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු ආරම්භ කර තිබේ.<ref>{{cite web |title=Sri Lanka's First Dalada |url=https://exploresrilanka.lk/sri-lankas-first-dalada/ |publisher=Explore Sri Lanka |access-date=2026-09-20 }}</ref> ස්ථූපයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු ආරම්භ කිරීමට පෙර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, එහිදී වර්තමාන ස්ථූපයට යටින් පැවති කුඩා පැරණි ස්ථූපයක අවශේෂ හඳුනාගෙන ඇත. C. E. Godakumburaගේ අධීක්ෂණය යටතේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක පරීක්ෂණවලදී පැරණි ස්ථූපයේ ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් තිබූ බවත්, එය පසුකාලීන බාහිර ස්ථූපයට වඩා පැරණි ඉදිකිරීම් අදියරක් නියෝජනය කරන බවත් සඳහන් වේ.<ref name="ChandraratneRanaweera"/> පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ සිදුකළ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු මඟින් ස්ථූපය නැවත වන්දනාමාන සඳහා විවෘත කිරීමට හැකි වූ අතර, එහි ප්‍රතිසංස්කරණය 1981 දී සම්පූර්ණ කරන ලදී.<ref name="UNESCO" />21 වන සියවසේදී ද මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු අඛණ්ඩව සිදු කර ඇත. 2010 වර්ෂයේදී ස්ථූපයේ උතුරු ප්‍රදේශයේ පර්යේෂණ කැණීමක් සිදුකර ඇති අතර, එහිදී අනුරාධපුර හා පොළොන්නරු යුගවලට සම්බන්ධ වාස්තු විද්‍යාත්මක ස්ථර හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="ChandraratneRanaweera" />2021 ජූලි 29 දින පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ පොළොන්නරුව ප්‍රාදේශීය කාර්යාලය විසින් මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ නව කැණීම් කටයුතු ආරම්භ කර ඇති බව දෙපාර්තමේන්තුවේ වාර්තා අනුව සඳහන් වේ. එම කැණීම් ස්ථූපයට මීටර් 100ක් පමණ නැගෙනහිරින් පිහිටි ප්‍රදේශයක සිදුකර ඇත.<ref>{{cite web |title=Excavation at Somawathie |url=https://archaeology.gov.lk/ |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka |access-date=2026-09-20 }}</ref>වර්තමානයේ මෙම විහාරයේ ස්ථූපය ආගමික ස්මාරකයක් ලෙස භාවිත වන අතර, එය අවට ප්‍රදේශය පුරාවිද්‍යාත්මක හා ආගමික වැදගත්කමකින් යුත් සංරක්ෂිත භූමියක් ලෙස පවතී. ස්ථූපය සහ අවට පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ වගකීම පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් හා විහාර පරිපාලනය සමඟ සම්බන්ධව පවත්වාගෙන යනු ලබයි.<ref name="UNESCO" /> ==පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ අදහස්== වර්තමානයේ පොළොන්නරුව සුංගාවිල ප්‍රදේශයේ පිහිටි සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුන්වන මෙකී ස්තූපය දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස බොහෝ දෙනා සලකති. කෙසේ වෙතත්, එම ස්තූපයම ධාතුවංශයේ සඳහන් වන දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ සෝමාවතී ස්තූපය බවට පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාක්ෂි මත අවසන් වශයෙන් තහවුරු කර නොමැති බවට විද්වතුන් කිහිපදෙනෙකු මත පළ කර ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ පුරාවිද්‍යාඥයෙකු වූ සී. ඩබ්ලිව්. නිකලස් විසින් වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය පිළිබඳව සැලකිය යුතු සැකයක් පළ කර ඇත. ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ එම ස්ථානයෙන් හමුවන සෙල්ලිපිවල එහි ආරාමය “Pajini-Nakala-araba-vihara” ලෙසත්, පසුකාලීන සෙල්ලිපියක චෛත්‍යය “Mani-agaya-cetiya” ලෙසත් හඳුන්වා ඇති බවයි. ඒ අනුව වර්තමාන “සෝමාවතී” නාමය හා එම ස්ථානය සම්බන්ධයෙන් පවතින සම්ප්‍රදායන්ට ඓතිහාසික පදනමක් නොමැති බව නිකලස් සඳහන් කරයි.<ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|නිකලස්|1979|p=42}}: At the neighbouring Somavati Cetiya theගre is an inscription recording the foundation of the Vihara, which is named Pajini-Nakala-araba-vihara, by the prince Nakala, son of king Mahallaka Naga (136-143) : another, later inscription of the Kanittha Tissa at the site names the Cetiya, Mani- agaya-cetiya. The present name and so-called traditions about this site are therefore spurious.</ref> මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන ද සෝමාවතී ස්තූපය පිළිබඳව පවතින සාම්ප්‍රදායික මතය තහවුරු කිරීමට ප්‍රමාණවත් ශිලා ලේඛන සාක්ෂි නොමැති බව පෙන්වා දෙයි. ඔහු සඳහන් කරන්නේ සෝමාවතී ස්තූපය අසලින් හමුවූ සෙල්ලිපියක් අනුව එම ස්ථානයේ ආගමික ආයතනයක් පැවති බව තහවුරු වුවද, එම සාක්ෂිය මත මෙම ස්තූපය ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවසේ කාවන්තිස්ස රජුගේ සමයේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කිරීම සඳහා ඉදිකරන ලද ස්තූපය බව තහවුරු කළ නොහැකි බවයි. එසේම දළදා වංශයේ සඳහන් සෝමාවතී ස්තූපය රුහුණු රටේ පිහිටි ස්තූපයක් ලෙස දැක්වෙන අතර, වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය රජරට ප්‍රදේශයට අයත් බව ද පරණවිතාන පෙන්වා දෙයි.<ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|පරණවිතාන|2001|p=39}}: The inscription found on the pavement of the Somavati, when it refers to the foundation of a Vihara, must mean establishment of which that stupa is the centre. When it is admitted that the religous establishment at the place was founded by the son of a king who ascended the throune in 9 A.C., the bliefs held by many Buddhists of ceylon that this Dagaba was built in the second century B.C. by a contemporary of Kakavanna Tissa, have to be regarded, as C.W. Nicholas has done, as having no historical basis. apart from the efidence furnished by this inscription against the credibility of this belief, the account in the Dhatuwamsą, on which the belief is based, is concerned with a Stupa in Rahana and the Stupa now called Somavati is not in Rohana, but in the Rajarattha.</ref> පුරාවිද්‍යා පර්යේෂක එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන් ද වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන පොළොන්නරුව සුංගාවිල ප්‍රදේශයේ ස්තූපය ධාතුවංශයේ සඳහන් වන සෝමාවතී ස්තූපය නොවන බවට මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. එම ස්ථානයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි පහ අතරින් පැරණිතම ලිපිය මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් වන අතර, එහි එම ආරාමය නකල නම් කුමාරයෙකු විසින් පිහිටුවන ලද බව සඳහන් වේ. එම ස්ථානය සෝමා දේවිය විසින් කරවන ලද සෝමාවතී විහාරය නම්, එය පිහිටුවා ශතවර්ෂ දෙකක් පමණ ගතවීමට පෙර එහි නාමය අමතක වීමට හේතුවක් තිබිය යුතු බවත්, එවැනි හේතුවක් පැහැදිලිව හඳුනාගත නොහැකි බැවින් වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය නියම සෝමාවතී නොවන බවත් ඔහු පෙන්වා දෙයි.<ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|මේධානන්ද හිමි|2014|p=34}}: දැනට පොලොන්නරුව දිසාවේ සුංගාවිලට සැතපුම් හයක් පමණ දුරින් මීන්විල විල්ලුවේ කෙළවරට වන සේ පිහිටි ස්තූපයක් සහිත නටබුන් පුදබිමක් ද කාලයක සිට සෝමාවතිය ලෙස සලකා ඇති බව මුලින් සඳහන් කර ඇත.මෙහි ගරා වැටී තිබූ සෑය පසුගිය කාලයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කරන ලදී.මෙහි ද විවධ ආරාම ගොඩනැගිලි දක්නට ලැබේ.මේ ස්ථානයෙන් හා මීන්විල විල්ලුව පිහිටි ගල් තලයෙන් ද(එරික් ස්වෝන්)ලැබුණු සෙල්ලිපි පහක් තිබේ.මේ ලිපි වල මහා චූලික මහා තිස්ස රජුගේ පරපුරේ සමාජිකයන් ගැන සඳහන් කෙරෙයි.ඉන් එක ලිපියක ස්ථානයේ පජින නකල අරම(ප්‍රාචීන නාගාරාමය)වශයෙන් ද තවත් ලිපියක "මණි අගිය රජ මහ විහර"(මණිඅග්ගික රාජ මහා විහාරය)වශයෙන් ද සදහන් වේ.<br> මෙයින් පැරණිම ලිපිය ක්‍රි.ව.9-21 අතර රජ කළ මහාදාඨික මහා නාග රජුගේ යුගයට අයත් ලිපියයි.ඒ ලිපිය අනුව මේ ආරාමය තානා ඇත්තේ එතුමාගේ පුත්‍රයකු වූ එහෙත් වංශකතාවේ නොදැක්වෙන නකල නම් කුමාරයෙකු විසිනි.සෝමා දේවිය නමින් කර වූ සෝමාවතී විහාරය මෙය නම් එය කරවා ශත වර්ෂ දෙකක් පමණ යාමට පෙර එය අමතක වීමට හෝ හේතුවක් තිබිය යුතුය.එබඳු හේතුවක් ද නොපෙනෙන බැවින් හා ගඟේ ද ගමන් මඟ වෙනස් වීම පිළිගත්ත ද නියම සෝමාවතිය මෙය නොවන බව පැැහදිලි වේ.</ref> මෙම මතයට වෙනස්ව, 2020 වර්ෂයේදී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල විසින් පැවැත්වූ මාධ්‍ය සාකච්ඡාවකදී, 2015 වර්ෂයේදී සොයාගෙන සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ සේරුවිල තොප්පූර් ප්‍රදේශයේ වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය ලෙස හඳුන්වන ස්ථානයේ ඇති ස්තූපය ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට සාක්ෂි අනාවරණය වී ඇති බව ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref>{{Cite news|title=විල්ගම් වෙහෙර රජමහ විහාර පරිශ්‍රයේ කැනීම්වලින් මෙරට ඉතිහාසය සම්බන්ධ වැදගත් සාක්ෂි කිහිපයක්|url=https://www.hirunews.lk/245888|date=19 ජූලි 2020|work=හිරු ප්‍රවෘත්ති|access-date=30 ජූලි 2025}}</ref><ref>{{Cite news|title=බුදුහිමියන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ බවට සැලකෙන ස්ථූපයක්|url=https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502|date=19 ජූලි 2020|work=අද දෙරණ|access-date=30 ජූලි 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090818/https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502|archive-date=2024-10-07|url-status=dead}}</ref> මේ සම්බන්ධයෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න විසින් දළදා වංශය හා සේරුවිල ලලාට ධාතු ස්තූපය ආශ්‍රිත ඓතිහාසික තොරතුරු පදනම් කරගනිමින් පර්යේෂණයක් සිදුකර ඇත. ඔහුගේ පර්යේෂණයට අනුව, වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හඳුන්වන ස්තූපය ධාතුවංශයේ සඳහන් වන දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගත හැකි බවට මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. ඒ සම්බන්ධයෙන් ඔහු විසින් සේරුවාවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය නමින් ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ කෘතියක්ද, පසුව දකුණු දළදා නිදන් කළ ඓතිහාසික සෝම නුවර සහ සෝමාවතී විහාරය හඳුනාගැනීම නමින් වෙනම කෘතියක්ද ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.{{Sfn|විජේරත්න|2016}} ===නිවැරදි හඳුනාගැනීම=== ඒ අනුව 2015 වසරේ සිට 2020 දක්වා සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර නම් පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සහ එම ස්ථානය පාලි ධාතුවංශය,සිංහල ධාතුවංශය,ජිනකාලමාලී යන වංශකතා සාධක වඩාත් ගැළපෙන බැවින් එවකට පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් මහාචාර්ය සෙනරත් දිසානායක,මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ අධ්‍යක්ෂ, ත්‍රිකුණාමලය පුරාවිද්‍යා කලාප භාර ආචාර්ය අර්ජුන තන්ත්‍රිලගේ යන පුරාවිදාඥයන්ගේ සහභාගීත්වයෙන් 2020 වසරේ අගෝස්තු මස විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ පවත්වන ලද එම මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මඟින් විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ කැණීම් කරමින් පැවති දාගැබ පැරණි සෝමනුවර දකුණු දළදා නිධාපිත සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට අනුමාන කරන බවට කරුණු හෙළි විය.<ref>[https://mahamegha.lk/2016/12/03/seruwila-nayinge-wilgamwehera/ සේරුවිල නයින්ගේ විල්ගම් වෙහෙර]</ref> මෙම විද්වත් මත මඟින් පොළොන්නරුව සෝමාවතිය ලෙස එතෙක් හඳුන්වන ලද විහාරය සැබෑ සෝමාවතිය නොවන බවට ව්යංගාර්ථ වූ අතර ඒ හේතුවෙන් එකී විහාරයේ ශිලා ලේඛන වල සඳහන් '''ප්‍රාචීන නාගාරාම විහාරය''' හෝ '''මණි අගිය විහාරය''' වන බවට හඳුනාගැනීම නිල වශයෙන් තහවුරු වනු ලැබීය.කෙසේ නමුත් සියවසකට ආසන්න කාලයක් මෙම විහාරයට භාවිතා වූ "සෝමාවතිය විහාරය" යන නාමය විහාරයේ භාරකාරත්වය මෙන්ම වන්දනාව පිණිස පැමිණෙන බැතිමතුන්ද තමවත් නොවෙනස්ව භාවිතා කරනු දක්නට ලැබේ.<ref name=Hiru>[https://www.hirunews.lk/245888 විල්ගම් වෙහෙර රජමහ විහාරය සම්බන්ධ වැදගත් සාක්ෂි] </ref> ==අමතර ලිපි== *[[විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල]] *[[දකුණු දළදා වහන්සේ]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist|refs= }} == වැඩිදුර කියවීම == *{{cite book |last=බුද්ධදත්ත |first=පොල්වත්තේ |title=ජිනකාලමාලී |publisher=- |location=ලන්ඩන් |year=1962 |pages=153 |language=si }} *{{cite book |last=විජේරත්න |first=එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් |title=සිංහල ධාතුවංශය : සේරුවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය |publisher=එස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ |location=කොළඹ |year=2019 |isbn=978-955-30-2450-3 |pages=792 |language=si }} * *{{cite book |last=විජේරත්න |first=එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් |title=දකුණු දළදා නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී විහාරය හඳුනාගැනීම |publisher=එස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ |location=කොළඹ |year=2017 |isbn=978-955-30-7385-3 |pages=104 |language=si }} == බාහිර සබැඳි == [[ප්‍රවර්ගය:Tooth relics of buddha]] [[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]] [[ප්‍රවර්ගය:පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන‎]] [[ප්‍රවර්ගය:පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක‎]] tj7fczbgy3iqqakz2u1vek344qrcs13 802447 802443 2026-10-25T06:30:55Z KSLwiki24 70498 /* */ 802447 wikitext text/x-wiki {{distinguish|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|දඹුල්ල සෝමාවතිය පුරාවිද්‍යා ස්ථානය}} {{තොරතුරුකොටුව ආගමික ගොඩනැගිල්ල | building_name = ප්‍රාචීන නාගාරාම විහාරය<br><small>(පූර්වෝක්ත සෝමාවතිය විහාරය)<small/> | infobox_width = | image = 20230115 Somawathiya Chaitya (6).jpg | image_size = | alt = | caption = ප්‍රාචීන නාගාරාම ස්ථූපය<br> (පෙර හදුන්වන ලද සෝමාවතිය ස්ථූපය) | map_type = ශ්‍රී ලංකාව | map_size = | location = මීන්විල,සුංගාවිල ප්‍රදේශය,සෝමාවතිය ජාතික උද්‍යානය,<ref>{{cite web|url=http://www.danuma.lk/sinhala/index.php?option=com_content&view=article&id=13837%3A%E0%B6%85%E0%B6%B4%E0%B7%9A+%E0%B6%A2%E0%B7%8F%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%9A+%E0%B6%8B%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1&catid=52%3Aknowledge&Itemid=143&lang=si|date=13 May 2010|title=අපේ ජාතික උද්‍යාන|publisher=danuma.lk|accessdate=28 July 2016}}</ref> පොලොන්නරුව, ශ්‍රී ලංකාව. | coordinates = {{coord|08|07|15.16|N|81|10|07.9|E|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[බෞද්ධ]] | rite = | region = | state = | province = උතුරු මැද පළාත, ශ්‍රී ලංකාව. | territory = | prefecture = | sector = | district = පොලොන්නරුව | cercle = | municipality = | consecration_year = | status = | functional_status = | heritage_designation = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරකය]]<ref name="Archaeological">{{cite web|url=http://www.archaeology.gov.lk/web/images/pdf/protected%20monument%20list%202012-12-12.pdf|date=12 December 2012|title=Protercted Monument List 2012-12-12|publisher=[[Department of Archaeology (Sri Lanka)|Department of Archaeology]]|accessdate=28 July 2016}}</ref> (7 July 1967) | leadership = | website = | architecture = yes | architect = | architecture_type = පුරාණ බෞද්ධ විහාර(අනුරාධපුර යුගය-අගභාගය) | architecture_style = | founded_by = නකුල නම් කුමරු<br>(මහාදාඨික මහානාග රජ සමය) | general_contractor = | facade_direction = | groundbreaking = | year_completed = ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවස | construction_cost = | specifications = | capacity = | length = | width = | width_nave = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | materials = | nrhp = | added = | refnum = | designated = | designation1 = APMSL | designation1_offname = | designation1_date = | designation1_type = | designation1_criteria = | designation1_number = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සෝමාවතිය විහාරය''' නැතහොත් '''සෝමාවතී විහාරය''' යනු [[පොලොන්නරුව]] ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති බෞද්ධ විහාරයකි.එය [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව]] සහ [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය]] යන දිස්ත්‍රික් දෙක වෙන් කෙරෙන සීමාවේ පිහිටා ඇත.<ref>{{Citation |title=සෝමාවතිය පුදබිමේ ඓතිහාසික පසුබිම |url=http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html |access-date=2016-07-28 |archive-date=2016-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119212954/http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html }}</ref>2020 වර්ෂය තෙක් ධාතුවංශය තුළ විස්තර කෙරෙන [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] දකුණු දළදා වහන්සේ වැඩසිටි සෝමානුවර විහාරය ලෙස සලකන ලද්දේ මෙම විහාරය වේ.කෙසේ නමුත් 2015 සිට 2020 වසර දක්වා [[විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර]] ස්ථූපයේ සිදු කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සමඟ එම මතය වෙනස් වූ අතර පසුව මෙම විහාරය එරික් ස්වෝන් ගලේ පිහිටි ශිලා ලේඛනවල සඳහන් පරිදි ක්‍රිස්තු වර්ෂ 10 වන සියවසේ මහාදාඨික මහානාග රජ සමයේ නකුල නම් කුමරෙකු විසින් ඉදිකරන ලද '''ප්‍රාචීන නාගාරාමය''' නම් විහාරය වන බවත් එය මෙසේ සෝමාවතිය විහාරය ලෙස වරදවා හඳුන්වා තිබෙන බවත් වර්තමානය වන විට හඳුනාගෙන තිබේ.<ref>{{Citation |title=සෝමාවතිය පුදබිමේ ඓතිහාසික පසුබිම |url=http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html |access-date=2016-07-28 |archive-date=2016-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119212954/http://www.divaina.com/20 }}</ref> ==ඉතිහාසය== පූර්වෝක්තයෙන් (2020 වසරට පෙර) සෝමනුවර ගිරිඅභා රජු සහ සෝමාදේවිය විසින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ඉදිකරන ලද සෝමාවතී රජ මහා විහාරය යැයි වරදවා හඳුන්වනු ලැබූ මෙම විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් විවිධ ආරාම ගොඩනැගිලිවල නටබුන් හමුවී ඇති අතර, එම ස්ථානයෙන් සහ මීන්විල විල්ලුව පිහිටි ගල්තලයෙන් (එරික් ස්වොන් ගල්තලාවෙන්) සෙල්ලිපි පහක් හඳුනාගෙන ඇත. මෙම සෙල්ලිපිවල මහා චූලික මහාතිස්ස රජුගේ පරපුරට අයත් සාමාජිකයන් පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් වේ.<ref name="Paranavitana1983">{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka |year=1983 |pages=1–2, 39–40, 48, 102 }}</ref> එම සෙල්ලිපි අතරින් එක් ලිපියක මෙම ස්ථානය “පජින නකල අරම” '''(ප්‍රාචීන නාගාරාමය)''' ලෙසත්, තවත් ලිපියක “මණි අගිය රජ මහ විහර” '''(මණිඅග්ගික රාජ මහා විහාරය)''' ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. මෙහි පැරණිතම සෙල්ලිපිය ක්‍රි.ව. 9–21 (ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස) අතර කාලයේ රජ කළ මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් වේ.එම සෙල්ලිපියට අනුව මෙම ආරාමය මහාදාඨික මහානාග රජුගේ පුත්‍රයකු වූ,නමුත් වංශකතාවල සඳහන් නොවන නකුල නම් කුමාරයෙකු විසින් පිහිටුවන ලද්දකි. මේ අනුව,නකුල නම් කුමාරයෙකු මුල් වී කරන ලද මේකී විහාරය ආශ්‍රිත ආරාම සම්ප්‍රදායට ක්‍රි.ව. පළමු සියවසේ මුල් භාගය දක්වා දිවෙන පැරණි ඉතිහාසයක් පවතින බව සෙල්ලිපි සාක්ෂි මගින් පෙන්වා දෙයි.<ref name="Dias2001">{{cite journal |last=Dias |first=Malini |title=The Growth of Buddhist Monastic Institutions in Sri Lanka from Brahmi Inscriptions |journal=Epigraphia Zeylanica |volume=VIII |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka |year=2001 |page=49 }}</ref><ref name="Nicholas1963">{{cite journal |last=Nicholas |first=C. W. |title=Historical Topography of Ancient and Medieval Ceylon |journal=Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society |volume=VI |year=1963 |pages=42, 194 }}</ref> ඉන්පසු කාලයේදී කූටකණ්ණතිස්ස(ක්‍රි.පූ. 41 - 19) , ආමණ්ඩගාමිණී අභය (ක්‍රි.ව.22 - 31) සහ කණිට්ඨතිස්ස (ක්‍රි.ව.164 - 192) යන රජවරුන්ගේ රාජ්‍ය අනුග්‍රහය මෙම විහාරය ආශ්‍රිත ආරාම සංකීර්ණය වෙත ලැබුණු බව සෙල්ලිපි සාක්ෂි මගින් අනාවරණය වේ. පූර්වෝක්ත සෝමවතී දාගැබ හෙවත් ප්‍රාචීන නාගාරාම ස්ථූප මළුවෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි දෙකක් කණිට්ඨතිස්ස (ක්‍රි.ව.164 - 192) සහ මහාදාඨික මහානාග (ක්‍රි.ව.9 - 21) රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වන අතර, එමඟින් විහාරයට සිදුකළ පුදපූජා පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි වේ. දාගැබට ආසන්න එරික් ස්වෝන් පර්වතයේ ඇති සෙල්ලිපි හතර අතර කූටකණ්ණතිස්ස(ක්‍රි.පූ. 41 - 19), ගජබාහු(ක්‍රි.ව. 114–136) සහ ආමණ්ඩගාමිණී අභය (ක්‍රි.ව.22 - 31) යන රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි ද වේ.<ref name="Paranavitana2001">{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |editor-last=Dias |editor-first=Malini |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part II |publisher=Archaeological Survey Department, Sri Lanka |year=2001 |pages=131–136 }}</ref><ref name="Dias1991">{{cite book |last=Dias |first=Malini |title=Epigraphical Notes (Nos. 1–18) |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka |year=1991 |pages=29, 31 }}</ref> 13 වන සියවසේ සිදුවූ කාලිංගමාඝ,චන්ද්‍රභාණු වැනි දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානි බිඳවැටීමෙන් පසුව ජනාවාස රටේ නිරතදිග ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය වීමත් සමඟ මෙම ප්‍රදේශ ජනශූන්‍ය වී ඇති අතර,එකල බොහෝ ගොඩනැගිලි හා විහාරාරාම වනයට යට වී ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මෙකී පූර්වෝක්ත සෝමවතී හෙවත් ප්‍රාචීන නාගාරාම පුදබිම ද දිගු කාලයක් වනයෙන් වැසී පැවති තිබී ඇත.<ref>{{cite journal |last=Chandraratne |first=R. M. M. |last2=Ranaweera |first2=Dilan Chathuranga |title=Historical Archaeology at the Somawathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka |year=2021 }}</ref> == ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක == === වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ === පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා භූමිය තුළ ප්‍රධාන ස්ථූපයට අමතරව විවිධ ආරාමික හා ආගමික ගොඩනැගිලිවල නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත. පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ අනුව, මෙම ස්ථානයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක සාධක අනුරාධපුර හා පොළොන්නරු යුගයන් දක්වා දිවෙන ස්ථර කිහිපයකින් සමන්විත වේ.<ref name="ChandraratneRanaweera2017">{{cite book |last=Chandraratne |first=R. M. M. |last2=Ranaweera |first2=Dilan Chathuranga |chapter=Historical Archaeology at the Somavathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka |editor-last=Garg |editor-first=Santosh |title=Archaeology of Buddhism: Recent Discoveries in South Asia |publisher=Manohar Publishers & Distributors |year=2017 |pages=545–556 }}</ref> 2010 වර්ෂයේ පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිතව සිදුකළ පර්යේෂණ කැණීමකදී, අනුරාධපුර යුගයට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ ගඩොල් ඇතිරීමක් සහ ගඩොල් ව්‍යුහයක් හඳුනාගෙන ඇත. එයට ඉහළ ස්ථරයකින් පොළොන්නරු යුගයට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ තවත් ගඩොල් ඇතිරීමක් හා ව්‍යුහයක් හමුවී ඇත. මෙය එම ස්ථානයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක භාවිතය දීර්ඝ කාලයක් පුරා පැවති බව පෙන්වන පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකේ.<ref name="ChandraratneRanaweera2017" /> පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර චන්ද්‍රකාන්ති ගල් (''sandakada pahana''), මුරගල් (''muragala''), කොරවක්ගල් (''korawak gala'') සහ ඡත්‍රගල් (''chatragala'') වැනි ගල් වාස්තු අංග ද හඳුනාගෙන ඇත. මෙම වාස්තු අංග පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික වාස්තු සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ.<ref name="ChandraratneRanaweera2017" /> === ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව === පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරයේ ප්‍රධාන ස්මාරකය වන්නේ සෝමාවතී ස්ථූපයයි. ස්ථූපය ආශ්‍රිතව සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් එහි ඉදිකිරීම් හා පසුකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණ සම්බන්ධ අවස්ථා කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="ChandraratneRanaweera2017" /> සෝමාවතී ස්ථූපය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට පෙර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිදුකළ කැණීම්වලදී, වර්තමාන බාහිර ස්ථූපයට යටින් පැවති පැරණි ස්ථූපයක අවශේෂ හඳුනාගෙන ඇත. එම පැරණි ස්ථූපයේ උස අඩි 5 අඟල් 5ක් පමණ වූ බවත්, එය ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් මත පිහිටා තිබූ බවත් පර්යේෂණ වාර්තාවල සඳහන් වේ. එයට වෙනස්ව, පසුකාලීන බාහිර ස්ථූපයට පැහැදිලි ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් නොතිබූ බව කැණීම්වලදී නිරීක්ෂණය කර ඇත.<ref name="Godakumbura1965">{{cite journal |last=Godakumbura |first=C. E. |title=Archaeological Excavations and Conservation of the Somawathiya Stupa |year=1965 }}</ref><ref name="ChandraratneRanaweera2017" /> ස්ථූප මළුව ආශ්‍රිතව පුරාණ ගල් වාස්තු අංග සහ සෙල්ලිපි ද හමුවී ඇත. පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත සෙල්ලිපි මගින් එම ස්ථානයේ පැවති ආරාමික ආයතනය, රාජකීය දාන සහ නඩත්තු කටයුතු පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.<ref name="Paranavitana1983">{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka |year=1983 |pages=1–2, 39–40, 48, 102 }}</ref>2010 කැණීම්වලදී ස්ථූපයේ උතුරු ප්‍රදේශයෙන් ගඩොල් ව්‍යුහ දෙකක් හඳුනාගෙන ඇත. ස්ථර අනුපිළිවෙළ අනුව පහළ ස්ථරයේ ගඩොල් ව්‍යුහය අනුරාධපුර යුගයටත්, ඉහළ ස්ථරයේ ගඩොල් ව්‍යුහය පොළොන්නරු යුගයටත් අයත් බව පර්යේෂකයන් විසින් යෝජනා කර ඇත.<ref name="ChandraratneRanaweera2017" /> === වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක === මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිත කැණීම්වලදී විවිධ මැටි භාණ්ඩ කොටස්, තඹ හා යකඩ වස්තු කොටස්, පබළු සහ සත්ත්ව අස්ථි ඇතුළු පුරාවස්තු හමුවී ඇත. මෙම සාධක එම ස්ථානයේ පැවති පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් හා ආරාමික ජනාවාස පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.<ref name="ChandraratneRanaweera2017" />කැණීම්වලින් හමුවූ මැටි භාණ්ඩ අතර ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසට අයත් යැයි සැලකෙන හෙලනිස්ටික් මැටි භාණ්ඩ කොටසක් ද හඳුනාගෙන ඇත. තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථරයකින් ක්‍රි.ව. 12 වන සියවසට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ මැටි භාණ්ඩ, ගඩොල් ව්‍යුහ, තඹ හා යකඩ කොටස්, පබළු සහ අස්ථි හමුවී ඇත.<ref name="ChandraratneRanaweera2017" /> පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ මින්විල පර්වතය ඇතුළු ස්ථානවලින් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර සහිත සෙල්ලිපි හමුවී ඇත. මෙම සෙල්ලිපිවලින් පුරාණ ආරාමයේ නාමය, ඉඩම් හා ගම්මාන ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ විහාරයේ නඩත්තුව සඳහා ලබාදුන් ආදායම් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.<ref name="Paranavitana1983" />මෙම විහාරය ආශ්‍රිත විල්ලු හා පහත් බිම් ප්‍රදේශවල පුරාණ කෘෂිකාර්මික භාවිතයට සම්බන්ධ භූදර්ශන සාධක ද හඳුනාගෙන ඇත. පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ වර්තමාන විල්ලු ප්‍රදේශවලින් සමහරක් පැරණි කුඹුරු හා වාරිමාර්ග පද්ධතියේ කොටස් විය හැකි බවයි. මින්විල සෙල්ලිපිවල කුඹුරු හා වාරිමාර්ග සම්බන්ධ ප්‍රදාන සඳහන් වීම ද මෙම අර්ථකථනයට සම්බන්ධ කර ඇත.<ref name="ChandraratneRanaweera2017" />මෙම විහාරය අවට ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා මුල් ඓතිහාසික ජනාවාස පිළිබඳ සාධක ද වාර්තා වී ඇත. ඒ අතර කදිරවෙලි ප්‍රදේශයේ සුසාන භූමි සහ අවට ප්‍රදේශවලින් හමුවූ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක සඳහන් කළ හැකිය.<ref name="ChandraratneRanaweera2017" /> == අභිලේඛන == පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ බ්‍රාහ්මී සෙල්ලිපි කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා අතර පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි මෙන්ම, ස්තූපයට නුදුරින් මීන්විල ප්‍රදේශයේ පිහිටි විශාල ගල්පර්වතයක ඇති සෙල්ලිපි ද වේ. මෙම සෙල්ලිපි මඟින් ප්‍රදේශයේ පැවති ආරාමවල නාම, ගම්මාන හා ඉඩම් ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ ආරාමික ආයතන සඳහා වෙන් කළ ආදායම් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.<ref name="Paranavitana1983">{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka |year=1983 |pages=1–2, 39–40, 48, 102 }}</ref><ref name="Dias2001"/> පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි අතර මහාදාඨික මහානාග සහ කණිට්ඨතිස්ස රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මින්විල පර්වතයේ ඇති සෙල්ලිපි අතර කූටකණ්ණතිස්ස, මහාදාඨික මහානාග, ගජබාහු සහ කණිට්ඨතිස්ස යන රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="Paranavitana1983" /><ref name="Paranavitana2001">{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |editor-last=Dias |editor-first=Malini |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part II |publisher=Archaeological Survey Department, Sri Lanka |year=2001 |pages=131–136 }}</ref> === මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සෙල්ලිපි === මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපියක, ඔහුගේ පුත් නකල කුමරු විසින් පිහිටුවන ලද ආරාමය ''Pajiṇi-Nakala-araba-vihāra'' යන නමින් සඳහන් වේ. C. W. Nicholas විසින් මෙම නාමය පචීන නාගාරාමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එම සෙල්ලිපිය මඟින් නකල කුමරු විසින් ආරාමය පිහිටුවීම පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.<ref name="Nicholas1963"/><ref name="Paranavitana1983" /> මහාදාඨික මහානාග රජුගේ තවත් සෙල්ලිපියක, නකල කුමරු විසින් පිහිටුවන ලද එම ආරාමයට ගමක් ප්‍රදානය කළ බව සඳහන් වේ. එම සෙල්ලිපි සාක්ෂි මඟින් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ආරාමික ආයතනයට ක්‍රි.ව. පළමු සියවසේ මුල් භාගයේදී රාජකීය අනුග්‍රහය ලැබී තිබූ බව පෙන්වා දෙයි.<ref name="Paranavitana1983" /> එමෙන්ම, පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ ''Raja-ali'' හෝ ''Raja-aḷaviṭiya'' ලෙස හඳුනාගෙන ඇති කුඹුරු සහ ඒවාට ජලය සැපයූ වාරිමාර්ග සම්බන්ධ ස්ථාන ද සෙල්ලිපිවල සඳහන් වේ.<ref name="Nicholas1963" /> === කූටකණ්ණතිස්ස රජුගේ සෙල්ලිපිය === කූටකණ්ණතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපියක ''Degama'' හෝ ''Degama'' ලෙස හඳුනාගන්නා ලද ජලමාර්ගයක් පිළිබඳ සඳහන් වේ. එම ජලමාර්ගය කුඹුරු සඳහා ජලය සැපයීමේ අරමුණින් ඉදිකරන ලද වාරිමාර්ග කටයුත්තක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="Paranavitana1983" /><ref name="ChandraratneRanaweera">{{cite journal |last=Chandraratne |first=R. M. M. |last2=Ranaweera |first2=Dilan Chathuranga |title=Historical Archaeology at the Somawathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka |year=2021 }}</ref> === ගජබාහු රජුගේ සෙල්ලිපිය === මින්විල පර්වතයේ ඇති තවත් සෙල්ලිපියක ''Gamini Abhaya'' යන නාමයෙන් හඳුන්වන රජෙකු විසින් සිදුකළ වාරිමාර්ග හා විහාරයට සම්බන්ධ ප්‍රදාන පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් වේ. මෙම රජු ගජබාහු I රජු සමඟ හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඔහුගේ පාලන සමය ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසට අයත් වේ.<ref name="Paranavitana1983" /><ref name="ChandraratneRanaweera" /> === කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සෙල්ලිපි === කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපි දෙකක් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් හඳුනාගෙන ඇත. ඉන් එක් සෙල්ලිපියක් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවී ඇති අතර, අනෙක් දීර්ඝ සෙල්ලිපිය මින්විල පර්වතයේ පිහිටා ඇත. මින්විල පර්වතයේ ඇති දීර්ඝ සෙල්ලිපිය පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ කණිට්ඨතිස්ස සෙල්ලිපියේ සඳහන් කරුණු සමඟ සම්බන්ධ වේ.<ref name="Paranavitana2001" /> එම සෙල්ලිපිවලින් ''මණි-අගිය'' හෙවත් ''Mani-agaya'' නමින් හඳුන්වන චෛත්‍යය හෝ ආගමික ස්ථානයක් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් මෙම සෙල්ලිපි මඟින් ආරාමික භූමිය නඩත්තු කිරීම, ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සහ අනෙකුත් ආගමික කටයුතු සඳහා ආදායම් වෙන් කිරීම පිළිබඳ කරුණු සඳහන් කරයි.<ref name="Nicholas1963" /><ref name="Paranavitana2001" /> සෙල්ලිපියේ සඳහන් ආදායම් භාවිතයන් අතර ආරාමයේ පිරිසිදු කිරීම සහ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු, සුදු පිරියම් කිරීම සහ උපෝසථාගාරයේ පහන් දැල්වීම සඳහා තෙල් සැපයීම වැනි කටයුතු ඇතුළත් වේ. මෙම කරුණු මඟින් ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසේදී ආරාමික ආයතනයක නඩත්තුව සඳහා නිශ්චිත ආදායම් මාර්ග වෙන්කර තිබූ බව පෙන්වා දෙයි.<ref name="Paranavitana2001" /><ref name="ChandraratneRanaweera" /> === සෙල්ලිපිවල ඓතිහාසික වැදගත්කම === පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත සෙල්ලිපි මඟින් එම ප්‍රදේශයේ ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ සිට අවම වශයෙන් ක්‍රි.ව. දෙවන සියවස දක්වා පැවති ආරාමික ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ලේඛනගත සාක්ෂි සපයයි. ඒවා මඟින් ආරාමවල නාම, ඒවා පිහිටුවීමට සම්බන්ධ පුද්ගලයන්, රාජකීය හා අනෙකුත් දාන, ගම් හා ඉඩම් ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ ආරාමික දේපළවලින් ලැබුණු ආදායම් භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.<ref name="Paranavitana1983" /><ref name="Paranavitana2001" /><ref name="Nicholas1963" />මෙම සෙල්ලිපි අතරින් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයේ හමුවූ මහාදාඨික මහානාග සෙල්ලිපිය සහ කණිට්ඨතිස්ස සෙල්ලිපිය විශේෂයෙන් වැදගත් වන අතර, ඒවා මඟින් එම ස්ථානයේ පැවති ආරාමික ආයතන පිළිබඳ පුරාණ ලේඛනගත සාක්ෂි සපයයි.<ref name="Paranavitana1983" /><ref name="Paranavitana2001" /> == වර්තමාන සංරක්ෂණය == පොළොන්නරුව රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය දිගු කාලයක් අතහැර දමා තිබූ අතර, පසුකාලීනව වනයෙන් වැසී ගිය බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.<ref name="UNESCO">{{cite web |title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/ |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-09-20 }}</ref>20 වන සියවසේ මැද භාගයේදී මෙම විහාරයේ නටබුන් පිළිබඳ නැවත අවධානය යොමුවිය. වාර්තා අනුව 1947 දී මල්වතු පාර්ශ්වයේ සිරිමල්වත්ත ශ්‍රී පියරතන නාහිමියන් ඇතුළු භික්ෂූන් පිරිසක් ඝන වනාන්තරයෙන් වැසී තිබූ මෙම ප්‍රදේශයට පැමිණි අතර, එහි තිබූ ස්ථූප නටබුන් හඳුනාගැනීමෙන් පසුව එම ස්ථානයේ ආගමික හා සංරක්ෂණ කටයුතු නැවත ආරම්භ විය.<ref>{{cite web |title=Sri Lanka's First Dalada |url=https://exploresrilanka.lk/sri-lankas-first-dalada/ |publisher=Explore Sri Lanka |access-date=2026-09-20 }}</ref> ජනප්‍රවාදිත වාර්තා අනුව, සිරිමල්වත්තේ පියරතන හිමියන් ඇතුළු භික්ෂූන් පිරිස වනයේ ගමන් කරමින් සිටියදී ස්ථානය දෙසට විහිදෙන ආලෝක කිරණ නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් පසුව එම ප්‍රදේශය පරීක්ෂා කර ඇති අතර, ඝන වනාන්තරයෙන් වැසී තිබූ ස්ථූප නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත.බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහනසේ නිධාපිත සෝමාවතිය යැයි සිතා උන්වහන්සේ විසින් මෙම දාගැබේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු ආරම්භ කර තිබේ.<ref>{{cite web |title=Sri Lanka's First Dalada |url=https://exploresrilanka.lk/sri-lankas-first-dalada/ |publisher=Explore Sri Lanka |access-date=2026-09-20 }}</ref> ස්ථූපයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු ආරම්භ කිරීමට පෙර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, එහිදී වර්තමාන ස්ථූපයට යටින් පැවති කුඩා පැරණි ස්ථූපයක අවශේෂ හඳුනාගෙන ඇත. C. E. Godakumburaගේ අධීක්ෂණය යටතේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක පරීක්ෂණවලදී පැරණි ස්ථූපයේ ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් තිබූ බවත්, එය පසුකාලීන බාහිර ස්ථූපයට වඩා පැරණි ඉදිකිරීම් අදියරක් නියෝජනය කරන බවත් සඳහන් වේ.<ref name="ChandraratneRanaweera"/> පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ සිදුකළ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු මඟින් ස්ථූපය නැවත වන්දනාමාන සඳහා විවෘත කිරීමට හැකි වූ අතර, එහි ප්‍රතිසංස්කරණය 1981 දී සම්පූර්ණ කරන ලදී.<ref name="UNESCO" />21 වන සියවසේදී ද මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු අඛණ්ඩව සිදු කර ඇත. 2010 වර්ෂයේදී ස්ථූපයේ උතුරු ප්‍රදේශයේ පර්යේෂණ කැණීමක් සිදුකර ඇති අතර, එහිදී අනුරාධපුර හා පොළොන්නරු යුගවලට සම්බන්ධ වාස්තු විද්‍යාත්මක ස්ථර හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="ChandraratneRanaweera" />2021 ජූලි 29 දින පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ පොළොන්නරුව ප්‍රාදේශීය කාර්යාලය විසින් මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ නව කැණීම් කටයුතු ආරම්භ කර ඇති බව දෙපාර්තමේන්තුවේ වාර්තා අනුව සඳහන් වේ. එම කැණීම් ස්ථූපයට මීටර් 100ක් පමණ නැගෙනහිරින් පිහිටි ප්‍රදේශයක සිදුකර ඇත.<ref>{{cite web |title=Excavation at Somawathie |url=https://archaeology.gov.lk/ |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka |access-date=2026-09-20 }}</ref>වර්තමානයේ මෙම විහාරයේ ස්ථූපය ආගමික ස්මාරකයක් ලෙස භාවිත වන අතර, එය අවට ප්‍රදේශය පුරාවිද්‍යාත්මක හා ආගමික වැදගත්කමකින් යුත් සංරක්ෂිත භූමියක් ලෙස පවතී. ස්ථූපය සහ අවට පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ වගකීම පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් හා විහාර පරිපාලනය සමඟ සම්බන්ධව පවත්වාගෙන යනු ලබයි.<ref name="UNESCO" /> ==පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ අදහස්== වර්තමානයේ පොළොන්නරුව සුංගාවිල ප්‍රදේශයේ පිහිටි සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුන්වන මෙකී ස්තූපය දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස බොහෝ දෙනා සලකති. කෙසේ වෙතත්, එම ස්තූපයම ධාතුවංශයේ සඳහන් වන දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ සෝමාවතී ස්තූපය බවට පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාක්ෂි මත අවසන් වශයෙන් තහවුරු කර නොමැති බවට විද්වතුන් කිහිපදෙනෙකු මත පළ කර ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ පුරාවිද්‍යාඥයෙකු වූ සී. ඩබ්ලිව්. නිකලස් විසින් වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය පිළිබඳව සැලකිය යුතු සැකයක් පළ කර ඇත. ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ එම ස්ථානයෙන් හමුවන සෙල්ලිපිවල එහි ආරාමය “Pajini-Nakala-araba-vihara” ලෙසත්, පසුකාලීන සෙල්ලිපියක චෛත්‍යය “Mani-agaya-cetiya” ලෙසත් හඳුන්වා ඇති බවයි. ඒ අනුව වර්තමාන “සෝමාවතී” නාමය හා එම ස්ථානය සම්බන්ධයෙන් පවතින සම්ප්‍රදායන්ට ඓතිහාසික පදනමක් නොමැති බව නිකලස් සඳහන් කරයි.<ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|නිකලස්|1979|p=42}}: At the neighbouring Somavati Cetiya theගre is an inscription recording the foundation of the Vihara, which is named Pajini-Nakala-araba-vihara, by the prince Nakala, son of king Mahallaka Naga (136-143) : another, later inscription of the Kanittha Tissa at the site names the Cetiya, Mani- agaya-cetiya. The present name and so-called traditions about this site are therefore spurious.</ref> මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන ද සෝමාවතී ස්තූපය පිළිබඳව පවතින සාම්ප්‍රදායික මතය තහවුරු කිරීමට ප්‍රමාණවත් ශිලා ලේඛන සාක්ෂි නොමැති බව පෙන්වා දෙයි. ඔහු සඳහන් කරන්නේ සෝමාවතී ස්තූපය අසලින් හමුවූ සෙල්ලිපියක් අනුව එම ස්ථානයේ ආගමික ආයතනයක් පැවති බව තහවුරු වුවද, එම සාක්ෂිය මත මෙම ස්තූපය ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවසේ කාවන්තිස්ස රජුගේ සමයේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කිරීම සඳහා ඉදිකරන ලද ස්තූපය බව තහවුරු කළ නොහැකි බවයි. එසේම දළදා වංශයේ සඳහන් සෝමාවතී ස්තූපය රුහුණු රටේ පිහිටි ස්තූපයක් ලෙස දැක්වෙන අතර, වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය රජරට ප්‍රදේශයට අයත් බව ද පරණවිතාන පෙන්වා දෙයි.<ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|පරණවිතාන|2001|p=39}}: The inscription found on the pavement of the Somavati, when it refers to the foundation of a Vihara, must mean establishment of which that stupa is the centre. When it is admitted that the religous establishment at the place was founded by the son of a king who ascended the throune in 9 A.C., the bliefs held by many Buddhists of ceylon that this Dagaba was built in the second century B.C. by a contemporary of Kakavanna Tissa, have to be regarded, as C.W. Nicholas has done, as having no historical basis. apart from the efidence furnished by this inscription against the credibility of this belief, the account in the Dhatuwamsą, on which the belief is based, is concerned with a Stupa in Rahana and the Stupa now called Somavati is not in Rohana, but in the Rajarattha.</ref> පුරාවිද්‍යා පර්යේෂක එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන් ද වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන පොළොන්නරුව සුංගාවිල ප්‍රදේශයේ ස්තූපය ධාතුවංශයේ සඳහන් වන සෝමාවතී ස්තූපය නොවන බවට මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. එම ස්ථානයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි පහ අතරින් පැරණිතම ලිපිය මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් වන අතර, එහි එම ආරාමය නකල නම් කුමාරයෙකු විසින් පිහිටුවන ලද බව සඳහන් වේ. එම ස්ථානය සෝමා දේවිය විසින් කරවන ලද සෝමාවතී විහාරය නම්, එය පිහිටුවා ශතවර්ෂ දෙකක් පමණ ගතවීමට පෙර එහි නාමය අමතක වීමට හේතුවක් තිබිය යුතු බවත්, එවැනි හේතුවක් පැහැදිලිව හඳුනාගත නොහැකි බැවින් වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය නියම සෝමාවතී නොවන බවත් ඔහු පෙන්වා දෙයි.<ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|මේධානන්ද හිමි|2014|p=34}}: දැනට පොලොන්නරුව දිසාවේ සුංගාවිලට සැතපුම් හයක් පමණ දුරින් මීන්විල විල්ලුවේ කෙළවරට වන සේ පිහිටි ස්තූපයක් සහිත නටබුන් පුදබිමක් ද කාලයක සිට සෝමාවතිය ලෙස සලකා ඇති බව මුලින් සඳහන් කර ඇත.මෙහි ගරා වැටී තිබූ සෑය පසුගිය කාලයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කරන ලදී.මෙහි ද විවධ ආරාම ගොඩනැගිලි දක්නට ලැබේ.මේ ස්ථානයෙන් හා මීන්විල විල්ලුව පිහිටි ගල් තලයෙන් ද(එරික් ස්වෝන්)ලැබුණු සෙල්ලිපි පහක් තිබේ.මේ ලිපි වල මහා චූලික මහා තිස්ස රජුගේ පරපුරේ සමාජිකයන් ගැන සඳහන් කෙරෙයි.ඉන් එක ලිපියක ස්ථානයේ පජින නකල අරම(ප්‍රාචීන නාගාරාමය)වශයෙන් ද තවත් ලිපියක "මණි අගිය රජ මහ විහර"(මණිඅග්ගික රාජ මහා විහාරය)වශයෙන් ද සදහන් වේ.<br> මෙයින් පැරණිම ලිපිය ක්‍රි.ව.9-21 අතර රජ කළ මහාදාඨික මහා නාග රජුගේ යුගයට අයත් ලිපියයි.ඒ ලිපිය අනුව මේ ආරාමය තානා ඇත්තේ එතුමාගේ පුත්‍රයකු වූ එහෙත් වංශකතාවේ නොදැක්වෙන නකල නම් කුමාරයෙකු විසිනි.සෝමා දේවිය නමින් කර වූ සෝමාවතී විහාරය මෙය නම් එය කරවා ශත වර්ෂ දෙකක් පමණ යාමට පෙර එය අමතක වීමට හෝ හේතුවක් තිබිය යුතුය.එබඳු හේතුවක් ද නොපෙනෙන බැවින් හා ගඟේ ද ගමන් මඟ වෙනස් වීම පිළිගත්ත ද නියම සෝමාවතිය මෙය නොවන බව පැැහදිලි වේ.</ref> මෙම මතයට වෙනස්ව, 2020 වර්ෂයේදී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල විසින් පැවැත්වූ මාධ්‍ය සාකච්ඡාවකදී, 2015 වර්ෂයේදී සොයාගෙන සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ සේරුවිල තොප්පූර් ප්‍රදේශයේ වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය ලෙස හඳුන්වන ස්ථානයේ ඇති ස්තූපය ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට සාක්ෂි අනාවරණය වී ඇති බව ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref>{{Cite news|title=විල්ගම් වෙහෙර රජමහ විහාර පරිශ්‍රයේ කැනීම්වලින් මෙරට ඉතිහාසය සම්බන්ධ වැදගත් සාක්ෂි කිහිපයක්|url=https://www.hirunews.lk/245888|date=19 ජූලි 2020|work=හිරු ප්‍රවෘත්ති|access-date=30 ජූලි 2025}}</ref><ref>{{Cite news|title=බුදුහිමියන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ බවට සැලකෙන ස්ථූපයක්|url=https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502|date=19 ජූලි 2020|work=අද දෙරණ|access-date=30 ජූලි 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090818/https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502|archive-date=2024-10-07|url-status=dead}}</ref> මේ සම්බන්ධයෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න විසින් දළදා වංශය හා සේරුවිල ලලාට ධාතු ස්තූපය ආශ්‍රිත ඓතිහාසික තොරතුරු පදනම් කරගනිමින් පර්යේෂණයක් සිදුකර ඇත. ඔහුගේ පර්යේෂණයට අනුව, වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හඳුන්වන ස්තූපය ධාතුවංශයේ සඳහන් වන දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගත හැකි බවට මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. ඒ සම්බන්ධයෙන් ඔහු විසින් සේරුවාවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය නමින් ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ කෘතියක්ද, පසුව දකුණු දළදා නිදන් කළ ඓතිහාසික සෝම නුවර සහ සෝමාවතී විහාරය හඳුනාගැනීම නමින් වෙනම කෘතියක්ද ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.{{Sfn|විජේරත්න|2016}} ===නිවැරදි හඳුනාගැනීම=== ඒ අනුව 2015 වසරේ සිට 2020 දක්වා සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර නම් පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සහ එම ස්ථානය පාලි ධාතුවංශය,සිංහල ධාතුවංශය,ජිනකාලමාලී යන වංශකතා සාධක වඩාත් ගැළපෙන බැවින් එවකට පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් මහාචාර්ය සෙනරත් දිසානායක,මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ අධ්‍යක්ෂ, ත්‍රිකුණාමලය පුරාවිද්‍යා කලාප භාර ආචාර්ය අර්ජුන තන්ත්‍රිලගේ යන පුරාවිදාඥයන්ගේ සහභාගීත්වයෙන් 2020 වසරේ අගෝස්තු මස විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ පවත්වන ලද එම මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මඟින් විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ කැණීම් කරමින් පැවති දාගැබ පැරණි සෝමනුවර දකුණු දළදා නිධාපිත සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට අනුමාන කරන බවට කරුණු හෙළි විය.<ref>[https://mahamegha.lk/2016/12/03/seruwila-nayinge-wilgamwehera/ සේරුවිල නයින්ගේ විල්ගම් වෙහෙර]</ref> මෙම විද්වත් මත මඟින් පොළොන්නරුව සෝමාවතිය ලෙස එතෙක් හඳුන්වන ලද විහාරය සැබෑ සෝමාවතිය නොවන බවට ව්යංගාර්ථ වූ අතර ඒ හේතුවෙන් එකී විහාරයේ ශිලා ලේඛන වල සඳහන් '''ප්‍රාචීන නාගාරාම විහාරය''' හෝ '''මණි අගිය විහාරය''' වන බවට හඳුනාගැනීම නිල වශයෙන් තහවුරු වනු ලැබීය.කෙසේ නමුත් සියවසකට ආසන්න කාලයක් මෙම විහාරයට භාවිතා වූ "සෝමාවතිය විහාරය" යන නාමය විහාරයේ භාරකාරත්වය මෙන්ම වන්දනාව පිණිස පැමිණෙන බැතිමතුන්ද තමවත් නොවෙනස්ව භාවිතා කරනු දක්නට ලැබේ.<ref name=Hiru>[https://www.hirunews.lk/245888 විල්ගම් වෙහෙර රජමහ විහාරය සම්බන්ධ වැදගත් සාක්ෂි] </ref> ==අමතර ලිපි== *[[විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල]] *[[දකුණු දළදා වහන්සේ]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist|refs= }} == වැඩිදුර කියවීම == *{{cite book |last=බුද්ධදත්ත |first=පොල්වත්තේ |title=ජිනකාලමාලී |publisher=- |location=ලන්ඩන් |year=1962 |pages=153 |language=si }} *{{cite book |last=විජේරත්න |first=එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් |title=සිංහල ධාතුවංශය : සේරුවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය |publisher=එස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ |location=කොළඹ |year=2019 |isbn=978-955-30-2450-3 |pages=792 |language=si }} * *{{cite book |last=විජේරත්න |first=එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් |title=දකුණු දළදා නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී විහාරය හඳුනාගැනීම |publisher=එස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ |location=කොළඹ |year=2017 |isbn=978-955-30-7385-3 |pages=104 |language=si }} == බාහිර සබැඳි == [[ප්‍රවර්ගය:Tooth relics of buddha]] [[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]] [[ප්‍රවර්ගය:පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන‎]] [[ප්‍රවර්ගය:පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක‎]] rioix8yvwgfcgkwdoq5q6z2t0ss8gni 0 66990 802384 719849 2026-10-24T12:51:37Z KSLwiki24 70498 /* */ 802384 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{තොරතුරුකොටුව වැව | lake_name = සොරබොර වැව | image_lake = Sorabora_1.jpg | caption_lake = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[මහියංගනය]] | pushpin_map = Sri Lanka | coords = {{coord|7|21|38.9|N|81|00|21.9|E|region:LK_type:waterbody|display=inline,title}} | type = කෘෂිකර්මාන්ත [[ජලාශය]] | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = ශ්‍රී ලංකාව | length = | width = | area = වර්ග කිලෝමීටර 4.5 | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | islands = | cities = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHIS | designation1_offname = [[File:21st ICID Congress.jpg|80px]]<br>සොරබොර වැව | designation1_date = | designation1_type = ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ | designation1_criteria = ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය | designation1_number = | designation1_free1name = පිළිගැනීමේ ආයතනය | designation1_free1value = ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) }} }} '''සොරබොර වැව''' යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]], [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය|බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[මහියංගනය]] පිහිටි පුරාණ ජලාශයක් වේ. එය [[දුටුගැමුණු රජ|දුටුගැමුණු රාජ්‍ය සමයේ]] (ක්‍රි.පූ. 161 – 137) බුලතා නම් යෝධයෙකු විසින් ඉදිකරවූ බව පැවසෙයි.<ref name="nation">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://www.nation.lk/2008/06/01/eyefea6.htm|title=හිඩ්න් බියුටි ඔෆ් සොරබොර වැව|publisher=www.nation.lk|date=1 ජූනි 2008 |accessdate=10 ජූනි 2016}}</ref> අතීතයේදී මෙම වැව '''බින්තැන්නේ මූද''' ලෙස හඳුන්වා ඇත.<ref name="srisalike">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://www.srisalike.com/Nature/Badulla/Sora%20Bora%20Wawa.aspx|title=සොරබොර වැව|publisher=www.srisalike.com|date= |accessdate=10 ජූනි 2016}}</ref> [[ගොනුව:Sorabora 2.jpg|thumb|262px|right|පිහිටි ගලෙහි කැපුමක් යොදා තනා ඇති වැවෙහි සොරොව් ඇල මාර්ගය. මෙම කැපුම් ඇල සහ වැව, වර්තමානයේ පුරාවිද්‍යා ස්මාරක ලෙස ප්‍රකාශිතය]] [[දියවන්නා ඔය]] හරස් කොට මීටර 485ක පමණ දිගිකින් යුතු බැම්මක් ඉදිකිරීම මගින් වැව නිර්මාණය කොට තිබේ.<ref name="amazinglanka">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://amazinglanka.com/wp/sorabora-wewa/|title=සොරබොර වැව විත් අ යුනික් නැචුරල් ස්ටෝන් ස්ලූස් – සොරබොර වැව|publisher=අමේසින් ලංකා|date= |accessdate=10 ජූනි 2016}}</ref> වැවෙහි ඇතුල් පසින් සොරාව් දොරටු වෙත පීඩනය ඇතිකිරීම යාමනයකරන සහ බැම්ම ඛාදනයෙන් වළක්වාලීමට දායක වන බිසෝකොටුව නම් ව්‍යුහය මෙම සොරබොර වැවෙහි දැකගැනීමට නොහැකි වන අතර ඒ වෙනුවට උපක්‍රමිකශීලී ලෙස වැවෙහි සොරොව්ව, ඉවුරෙන් ඈතටවන්නට සහ වැව වටා වූ පිහිටි ගල ආශ්‍රයෙන් නිර්මාණය කොට තිබේ.<ref name="sundaytimes">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://www.sundaytimes.lk/080907/FunDay/fundaytimes_2.html|title=රෙස්ටොරේෂන් ඔෆ් මහියංගන ස්තූප බිගින්ස්|publisher=[[ද සන්ඩේ ටයිම්ස් (ශ්‍රී ලංකාව)]]|date=7 සැප්තැම්බර් 2008 |accessdate=10 ජූනි 2016}}</ref> මෙවැනි ආකාරයේ සොරොව්වක් දැකගතහැකි එකම ස්ථානය වශයෙන් සොරබොර වැව හැඳින්වේ.<ref name="srilankatravelnotes">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://srilankatravelnotes.com/BADULLA/SORABORAWEWA/SoraboraWewa.html|title=හිඩ්න් බියුටි ඔෆ් සොරබොර වැව|publisher=www.srilankatravelnotes.com|date=අගෝස්තු 2013 |accessdate=10 ජූනි 2016}}</ref> ==තාක්ෂණික විස්තර== වැව් බැම්මේ පළල අඩි 20 ක් වන අතර දිග අඩි 150 ක් වේ. උපරිම ජල ධාරිතාව අක්කර අඩි 16,800 කි. අක්කර 3,000 ක බිමක් වගා කිරීම ජලය සැපයිය හැකිය. වම් ඉවුර ප්‍රධාන ඇළේ දිග සැතපුම් 1 දම්වැල් 32.5 කි. දකුණු ඉවුර ප්‍රධාන ඇළේ දිග සැතපුම් 3 දම්වැල් 20 ක් වේ.<ref name=mahamegha_lk/> [[මහවැලි සංවර්ධන අධිකාරිය|මහවැලි සංවර්ධන අධිකාරියේ]] ඉංජිනේරු තිළිණ ගුරුසිංහ මහතාට අනුව සොරබොර වැවෙහි ජල පෝෂක ප්‍රදේශය අක්‌කර 10700 ක පමණ ව්න අතර ධාරිතාවය ඝන මීටර් මිලියන 21 ක්‌ ද කුඹුරු අක්‌කර 1270 ක්‌ පමණ යල සහ මහ කන්න දෙකේදීම වගා කිරීමට ජලය සපයන බවද සඳහන් වේ.<ref name=divaina_com/> ==මේවාද බලන්න== * [[බදුලු ටැම් ලිපිය]] ==මූලාශ්‍ර== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|refs= <ref name=mahamegha_lk> {{cite web |url=https://mahamegha.lk/2013/08/29/bulathage-sorabora-wewa/ |title=බුලතාගේ සොරබොර වැව |work=MAHAMEGHA |author=ඒ. කේ. බී. උඩුගම්පළ }} </ref> <ref name=divaina_com> {{cite web |url=http://www.divaina.com/2016/03/20/nimna08.html |title=සොරබොර වැව නුදුටු ඇස්‌ මොටද පින්කළේ |work=දිවයින |author=මහවැලි සංවර්ධන අධිකාරියේ ඉංජිනේරු තිළිණ ගුරුසිංහ |accessdate=2019-04-22 }} </ref> }} [[ප්‍රවර්ගය:බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] mnv96f4fg63b4mn1luicp8hf93v9qus 0 76941 802385 800269 2026-10-24T13:23:34Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 802385 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව මැතිවරණය | election_name = ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2018 | country = Sri Lanka | type = parliamentary <!-- DO NOT CHANGE - As per template, must be one of four: presidential, legislative, parliamentary or by-election. Parliamentary is used so that all fields are shown.--> | ongoing = no | previous_election = ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2011 | previous_year = 2011 | next_election = ඇල්පිටිය ප්‍රාදේශීය සභා මැතිවරණය, 2019 | next_year = 2019 | seats_for_election = ආයතන 340 ක සභිකයන් 8,327 | election_date = 10 පෙබරවාරි 2018 | turnout = 79.94% | 1blank = Councillors | 2blank = Local Authorities <!-- ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ --> | image1 = [[ගොනුව:Mahinda Rajapaksa.jpg|100px]] | leader1 = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] | party1 = ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ | alliance1 = | last_election1 = නැත{{දිඅස|පසුගිය මැතිවරණයට පෙර මේ පක්ෂය පිහිටුවා නොමැතිය.}} | seats_before1 = ''නව'' | seats1 = | seat_change1 = | popular_vote1 = '''5,006,837''' | percentage1 = '''40.47%''' | 1data1 = '''3,436''' | 2data1 = '''231''' <!-- එක්සත් ජාතික පක්ෂය --> | image2 = [[ගොනුව:R Wickremasinghe.jpg|100px]] | leader2 = [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] | party2 = එක්සත් ජාතික පක්ෂය | alliance2 = | last_election2 = | seats_before2 = 1,157 | seats2 = | seat_change2 = | popular_vote2 = 3,640,620 | percentage2 = 29.42% | 1data2 = 2,433 | 2data2 = 34 <!-- එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය --> | image3 = [[ගොනුව:Maithripala- Russia (portrait).jpg|100px]] | leader3 = [[Maithripala Sirisena]] | party3 = එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය | alliance3 = | last_election3 = | seats_before3 = 2,639 | seats3 = | seat_change3 = | popular_vote3 = 1,497,234 | percentage3 = 12.10% | 1data3 = 1,048 | 2data3 = 9 ‍ <!-- ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ --> | image4 = [[ගොනුව:Anura Kumāra Disānāyaka (2019) - img 04.jpg|100px]] | leader4 = [[අනුර කුමාර දිසානායක]] | party4 = ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ | alliance4 = | last_election4 = | seats_before4 = 74 | seats4 = | seat_change4 = | popular_vote4 = 710,932 | percentage4 = 5.75% | 1data4 = 434 | 2data4 = 0 <!-- දෙමළ ජාතික සන්ධානය --> | image5 = [[ගොනුව:R. Sampanthan.jpg|100px]] | leader5 = [[R. සම්පන්තන්]] | party5 = දෙමළ ජාතික සන්ධානය | alliance5 = | last_election5 = | seats_before5 = 282{{Efn-lr|name=currentseats}} | seats5 = | seat_change5 = | popular_vote5 = 337,877 | percentage5 = 2.73% | 1data5 = 417 | 2data5 = 41 | map_image = | map_size = | map_caption = }} {{Politics of Sri Lanka}} [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවෙහි]] '''පළාත් පාලන [[ශ්‍රී ලංකාවෙහි මැතිවරණ |මැතිවරණ]]''' 2018 පෙබරවාරි 10 දිනදී පැවැත්විය.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=ලෝකල් පෝල්ස් ෆික්ස්ඩ් ඔන් ෆෙබ් 10|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1036618/local-polls-fixed-on-feb-10|accessdate=23 දෙසැම්බර් 2017|work=[[ද සන්ඩේ ටයිම්ස් (ශ්‍රී ලංකාව)|ද සන්ඩේ ටයිම්ස්]]|date=18 දෙසැම්බර් 2017|location=කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාව }}</ref><ref>{{cite news|title=Local polls fixed on Feb 10|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1036618/local-polls-fixed-on-feb-10|access-date=23 December 2017|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|date=18 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=22 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222092700/http://www.sundaytimes.lk/article/1036618/local-polls-fixed-on-feb-10|url-status=dead}}</ref><ref name="DN191217">{{cite news|last1=Mudugamuwa|first1=Ishara|title=LG polls on February 10|url=http://dailynews.lk/2017/12/19/local/137753/lg-polls-february-10|access-date=23 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=19 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> මිලියන 15.7 ඡන්ද දායකයින් පිරිසක්, මන්ත්‍රිවරුන් 8,327 තෝරා පත්කර ගැනීමට ඡන්දය භාවිතා කරයි.{{Efn-lr|name=overhang}} පළාත් පාලන ආයතන 340 කට ([[ශ්‍රී ලංකාවේ මහනගර සභා |මහනගර සභා ]] 24ක්, [[ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සභා |නගර සභා ]] 41ක් සහ [[ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය සභා |ප්‍රාදේශීය සභා]] 275කට).<ref name="DM181217">{{cite news|last1=Jayasekera|first1=Sandun A.|last2=Bandara|first2=Kelum|title=LG polls on February 10|url=http://www.dailymirror.lk/142394/LG-polls-on-February-|access-date=23 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=18 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref name="DN211217">{{cite news|last1=Liyanagama|first1=Lakdev|title=Selections before elections|url=http://www.dailynews.lk/2017/12/21/features/137950/selections-elections|access-date=23 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=21 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> මෙම ඡන්ද විමසීම ලංකාවේ විශාලතම ඡන්ද විමසීම වේ.<ref name="DM181217"/><ref name="SO101217">{{cite news|last1=Fernando|first1=Manjula|title=LG polls, with several firsts|url=http://archives1.sundayobserver.lk/2017/12/10/news/lg-polls-several-firsts|access-date=23 December 2017|work=[[Sunday Observer (Sri Lanka)|Sunday Observer]]|date=10 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> මිශ්‍ර මැතිවරණ ක්‍රමය යටතේ පැවති පළමු මැතිවරණය මෙය වූ අතර, එහිදී සාමාජිකයින්ගෙන් 60% ක් කොට්ඨාස පදනම මත ඡන්දය මගින්ද ඉතිරි 40% සංවෘත ලැයිස්තු සමානුපාතික නියෝජනය හරහා තේරී පත් විය.<ref name="DFT051217">{{cite news|last1=Dissanayake|first1=Chathuri|title=LG polls cost to hit Rs. 4 b|url=http://www.ft.lk/front-page/LG-polls-cost-to-hit-Rs--4-b/44-644557|access-date=23 December 2017|work=[[Daily FT]]|date=5 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref name="DN250817">{{cite news|last1=Marasinghe|first1=Sandasen|last2=Mudalige|first2=Disna|title=Amended Local Government Elections Bill approved in Parliament|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=25 August 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> පෙරලිකාර ලෙස, හිටපු [[ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති]] [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] විසින් නායකත්වය දෙන ලද අලුතින් පිහිටුවන ලද [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]], ඡන්දවලින් 40% ක් ලබා ගනිමින් වැඩිම ආසන සංඛ්‍යාවක් සහ පළාත් පාලන ආයතන ලබා ගනිමින් පළමු ස්ථානයට පත්විය.<ref>{{cite news|last1=Riza|first1=M.|title=Sri Lanka ruling alliance suffers defeat in local polls|url=https://www.aljazeera.com/news/2018/02/sri-lanka-ruling-coalition-suffers-local-polls-180211094940172.html|access-date=6 May 2018|work=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]]|date=11 February 2018|location=Doha, Qatar}}</ref><ref>{{cite news|title=Mahinda Rajapaksa heading for landslide victory in Sri Lanka local poll|url=http://indianexpress.com/article/world/mahinda-rajapaksa-sri-lanka-poll-election-slpp-5059518/|access-date=6 May 2018|work=[[The Indian Express]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=11 February 2018|location=Noida, India}}</ref><ref name="DM060318">{{cite news|last1=Kanakarathna|first1=Thilanka|title=LG Election: SLPP obtained 40% votes; media miscalculated: Champika|url=http://www.dailymirror.lk/article/LG-Election-SLPP-obtained-votes-media-miscalculated-Champika-146817.html|access-date=6 May 2018|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=6 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> [[ශ්‍රී ලංකාවේ අගමැති]] [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] නායකත්වය දුන් [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] 29% ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් දෙවන ස්ථානයට පත් වූ අතර, ජනාධිපති [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]] නායකත්වය දුන් [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] 12% ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් තෙවන ස්ථානයට පත් විය.<ref name="DM060318"/> කෙසේ වෙතත්, සමහර පළාත් පාලන ආයතන වල බලය පිහිටුවීමට කිසිම පක්ෂයකට නොහැකි විය.<ref>{{cite news|last1=Imtiaz|first1=Zahrah|title=Over 180 Local Govt. hung councils|url=http://www.dailynews.lk/2018/02/14/local/142796/over-180-local-govt-hung-councils|access-date=6 May 2018|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|issue=14 February 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title=At least 160 LG bodies hung; decisive votes ahead says TISL|url=http://www.ft.lk/news/At-least-160-LG-bodies-hung--decisive-votes-ahead-says-TISL/56-649488|access-date=6 May 2018|work=[[Daily FT]]|date=15 February 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> ==පසුබිම== පළාත් පාලන ආයතන මැතිවරණවල අවසාන ප්‍රධාන වටය 2011 දී පැවැත්විණි, එවකට පළාත් පාලන ආයතන 335 න් 322 ක මැතිවරණ පැවැත්විණි.<ref name="DN270717">{{cite news|last1=Liyanagama|first1=Lakdev|title=Tough test ahead|url=http://www.dailynews.lk/2017/07/27/features/123333/tough-test-ahead?page=31|access-date=23 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=27 July 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කයේ තවත් පළාත් පාලන ආයතන දෙකක මැතිවරණ පැවැත්වීමට නියමිතව තිබුණද, 2009 දී සිවිල් යුද්ධය අවසන් වීමෙන් පසු අභ්‍යන්තරව අවතැන් වූ පුද්ගලයින් නැවත පදිංචි කිරීමේ ප්‍රමාදයන් හේතුවෙන් නැවත නැවතත් කල් දමන ලදී.<ref name="ST280811">{{cite news|last1=Kurukulasuriya|first1=Lasanda|title=LG elections and the story in numbers|url=http://www.sundaytimes.lk/110828/Columns/Lasandak.html|access-date=23 December 2017|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|date=28 August 2011|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lankan government to hold local government elections in Mullaitivu as soon as demining completed|url=http://www.colombopage.com/archive_11B/Oct11_1318313222CH.php|access-date=23 December 2017|work=Colombo Page|date=11 October 2011|location=Indianapolis, USA|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035222/http://www.colombopage.com/archive_11B/Oct11_1318313222CH.php|url-status=dead}}</ref> ඉතිරි පළාත් පාලන ආයතන 11 සඳහා මැතිවරණ පැවැත්වීමට නියමිතව නොතිබුනේ, ඒවායේ අවසන් මැතිවරණය 2008 හෝ 2009 දී පැවති බැවිනි.<ref name="ST280811"/><ref>{{cite news|title=Poll battle heats up|url=http://www.nation.lk/2011/01/09/mynation.htm|access-date=23 December 2017|work=[[The Nation (Sri Lanka)|The Nation]]|date=9 January 2011|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2011 සිට නව පළාත් පාලන ආයතන හයක් නිර්මාණය කර ඇත (මහා නගර සභා 1, දිස්ත්‍රික් සභා 5), එමඟින් මුළු පළාත් පාලන ආයතන සංඛ්‍යාව 341 (මහා නගර සභා 24, නගර සභා 41, දිස්ත්‍රික් සභා 276) දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත.<ref>{{cite journal|url=http://www.documents.gov.lk/files/egz/2012/10/1778-06_E.pdf|date=2 October 2012|title=PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications PRADESHIYA SABHA ACT, No. 15 OF 1987 Order|journal=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Extraordinary|volume=1778/6|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=19 November 2017|archive-date=20 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120230528/http://www.documents.gov.lk/files/egz/2012/10/1778-06_E.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.documents.gov.lk/files/egz/2016/12/1998-02_E.pdf|date=19 December 2016|title=PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications PRADESHIYA SABHA ACT, No. 15 OF 1987 Order|journal=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Extraordinary|volume=1998/2|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=15 November 2017|archive-date=20 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120092636/http://www.documents.gov.lk/files/egz/2016/12/1998-02_E.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.documents.gov.lk/files/egz/2017/11/2043-57_E.pdf|date=2 November 2017|title=PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications PRADESHIYA SABHA ACT, No. 15 OF 1987 Order|journal=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Extraordinary|volume=2043/57|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=15 November 2017|archive-date=20 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120114246/http://www.documents.gov.lk/files/egz/2017/11/2043-57_E.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=More than 2,000 women to be elected to local councils|url=http://www.sundaytimes.lk/171112/news/more-than-2000-women-to-be-elected-to-local-councils-268268.html|access-date=20 December 2017|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|date=12 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> පළාත් පාලන ආයතනයක සාමාන්‍ය ධුර කාලය වසර හතරක් වන නමුත් නීතියෙන් [[ශ්‍රී ලංකා රජය|මධ්‍යම රජයට]] මෙය තවත් වසරකින් දීර්ඝ කිරීමට ඉඩ සලසයි.<ref>{{cite news|title=Postponing Polls|url=http://www.ceylontoday.lk/columns20170401CT20180430.php?id=930|access-date=23 December 2017|work=[[Ceylon Today]]|date=18 August 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225034849/http://www.ceylontoday.lk/columns20170401CT20180430.php?id=930|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Gnanadass|first1=Wilson|title=Parties jostle for council seats|url=http://www.nation.lk/2011/01/09/newsfe12.htm|access-date=23 December 2017|work=[[The Nation (Sri Lanka)|The Nation]]|date=9 January 2011|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035323/http://www.nation.lk/2011/01/09/newsfe12.htm|url-status=dead}}</ref> 2011 මාර්තු 17 වන දින මැතිවරණය පැවැත්වූ පළාත් පාලන ආයතන 234 (3 MC, 30 UC, 201 DC) හි නිල කාලය 2015 මාර්තු 31 වන දිනෙන් අවසන් වීමට නියමිතව තිබුණද 2015 මාර්තු 27 වන දින ඒවායේ නිල කාලය 2015 මැයි 15 දක්වා දීර්ඝ කරන ලදී.<ref>{{cite news|title=Terms of local government bodies extended|url=http://www.ft.lk/news/terms-of-local-government-bodies-extended/56-400919|access-date=24 December 2017|work=[[Daily FT]]|date=30 March 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|last1=Gammanpila|first1=Udaya|author-link1=Udaya Gammanpila|title=WHO CAN DISSOLVE LOCAL COUNCILS?|url=http://sandbox.ceylontoday.lk/76-89963-news-detail-who-can-dissolve-local-councils-the-guard-post-111.html|access-date=24 December 2017|work=[[Ceylon Today]]|date=12 April 2015|location=Colombo, Sri Lanka|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035139/http://sandbox.ceylontoday.lk/76-89963-news-detail-who-can-dissolve-local-councils-the-guard-post-111.html|archive-date=25 December 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.documents.gov.lk/files/egz/2015/3/1907-50_E.pdf|date=27 March 2015|title=PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications MUNICIPAL COUNCILS ORDINANCE Order under Section 10 (2) (b)|journal=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Extraordinary|volume=1907/50|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=20 April 2025|archive-date=7 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231107113114/http://www.documents.gov.lk/files/egz/2015/3/1907-50_E.pdf|url-status=dead}}</ref> ඉන්පසු මෙම පළාත් පාලන ආයතන 234 විසුරුවා හරින ලද අතර ඒවායේ පරිපාලනය රජය විසින් පත් කරන ලද විශේෂ කොමසාරිස්වරුන් යටතට පත් කරන ලදී.<ref>{{cite news|last1=Santiago|first1=Melanie|title=Local Government Authorities to be dissolved on the 15th of May : Minister John Amaratunga|url=http://newsfirst.lk/english/2015/05/local-government-authorities-to-be-dissolved-on-the-15th-of-may-minister-john-amaratunga/93847|access-date=24 December 2017|work=[[News First]]|date=9 May 2015|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225060612/http://newsfirst.lk/english/2015/05/local-government-authorities-to-be-dissolved-on-the-15th-of-may-minister-john-amaratunga/93847|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Local government bodies to be dissolved on May 15|url=http://www.adaderana.lk/news/30790/local-government-bodies-to-be-dissolved-on-may-15|access-date=24 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=9 May 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2011 ජූලි 23 දින මැතිවරණය පැවැත්වූ පළාත් පාලන ආයතන 65 (1 MC, 9 UC, 55 DC) හි නිල කාලය 2015 ජූලි 31 දින කල් ඉකුත් වූ අතර ඉන් පසුව ඒවායේ පරිපාලනය විශේෂ කොමසාරිස්වරුන් යටතට පත් කරන ලදී.<ref>{{cite news|last1=Wijayapala|first1=Ranil|title=Local Govt. bodies get extended term|url=https://archives.sundayobserver.lk/2015/12/27/pol02.asp|access-date=24 December 2017|work=[[Sunday Observer (Sri Lanka)|Sunday Observer]]|date=27 December 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title=Official Terms of 65 More Local Government Institutions End from Today|url=http://www.hirunews.lk/114100/official-term-65-more-local-government-institutions-end-from-today|access-date=24 December 2017|work=Hiru News|date=31 July 2015}}</ref> 2011 ඔක්තෝබර් 8 වන දින මැතිවරණය පැවැත්වූ පළාත් පාලන ආයතන 23 (16 MC, 1 UC, 6 DC) හි නිල කාලය 2015 ඔක්තෝබර් 15/31 දිනෙන් අවසන් වීමට නියමිතව තිබුණද 2015 ඔක්තෝබර් මාසයේදී ඔවුන්ගේ නිල කාලය 2015 දෙසැම්බර් 31 දක්වා දීර්ඝ කරන ලදී.<ref>{{cite news|title=Terms of LG bodies extended|url=http://dailynews.lk/2015/10/14/local/terms-lg-bodies-extended|access-date=24 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=14 October 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title=Term of LG bodies to be extended - President|url=http://www.adaderana.lk/news.php?nid=33563|access-date=24 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=26 December 2015|location=Colombo, Sri Lanka|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035053/http://www.adaderana.lk/news.php?nid=33563|archive-date=25 December 2017|url-status=dead}}</ref> පසුව මෙය 2016 ජුනි 30 දක්වා දීර්ඝ කරන ලදී.<ref>{{cite news|last1=Fernando|first1=Tharushan|title=Gazette notification issued extending time period of local govt institutions|url=http://newsfirst.lk/english/2015/12/gazette-notification-issued-extending-time-period-of-local-govt-institutions/123059|access-date=24 December 2017|work=[[News First]]|date=31 December 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title=Term of LG bodies extended by 6 months|url=http://www.dailymirror.lk/article/term-of-lg-bodies-extended-by-6-months-100793.html|access-date=24 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=26 December 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> ඉන්පසු මෙම පළාත් පාලන ආයතන 23 විසුරුවා හරින ලද අතර ඒවායේ පරිපාලනය විශේෂ කොමසාරිස්වරුන් යටතට පත් කරන ලදී.<ref>{{cite news|title=Colombo Mayor to say goodbye, term of LG bodies not likely to be extended|url=http://www.adaderana.lk/news.php?nid=35872|access-date=24 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=30 June 2016|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035250/http://www.adaderana.lk/news.php?nid=35872|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Term of Office of 23 Local Government Bodies including the CMC will not be Extended|url=http://www.hirunews.lk/136893/term-office-23-local-government-bodies-including-cmc-will-be-extended|access-date=24 December 2017|work=Hiru News|date=1 July 2016}}</ref><ref>{{cite news|last1=Ferdinando|first1=Shamindra|title=Muzammil irked by dissolution of local bodies|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=148043|access-date=24 December 2017|work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]|date=4 July 2016|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225203007/http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=148043|url-status=dead}}</ref> 2012 ඔක්තෝබර් 10 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව|පාර්ලිමේන්තුව]] විසින් ''2012 අංක 21 දරන පළාත් පාලන ආයතන (විශේෂ විධිවිධාන) පනත'' සහ ''2012 අංක 22 දරන පළාත් පාලන ආයතන මැතිවරණ (සංශෝධන) පනත'' සම්මත කරන ලද අතර, එමඟින් පළාත් පාලන ආයතන සාමාජිකයින් තෝරා පත් කර ගැනීම සඳහා වූ මැතිවරණ ක්‍රමය සමානුපාතික නියෝජනය (PR) සිට මිශ්‍ර මැතිවරණ ක්‍රමයක් දක්වා වෙනස් කරන ලදී. එමඟින් සාමාජිකයින්ගෙන් 70% ක් කොට්ඨාස ක්‍රමයෙන්ද (FPTP) සහ ඉතිරි 30% ලැයිස්තුව (PR) හරහා තෝරා පත් කරන ක්‍රමයක් යෝජනා විය.<ref>{{cite news|title=New election system for LG bodies passed|url=http://www.dailymirror.lk/22591/preferential-voting-system-abolished|access-date=23 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=10 October 2012|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title=LG elections amendment draft bills passed|url=http://www.adaderana.lk/news.php?nid=20020|access-date=23 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=10 October 2012|location=Colombo, Sri Lanka|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035202/http://www.adaderana.lk/news.php?nid=20020|archive-date=25 December 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Local Authorities (Special Provisions) Act, No. 21 of 2012|url=http://www.documents.gov.lk/files/act/2012/11/21-2012_E.pdf|publisher=[[Parliament of Sri Lanka]]|access-date=23 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite web|title=Local Authorities Elections (Amendment) Act, No. 22 of 2012|url=http://www.documents.gov.lk/files/act/2012/11/22-2012_E.pdf|publisher=[[Parliament of Sri Lanka]]|access-date=23 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> පළාත් පාලන ආයතනවල මන්ත්‍රීවරුන්ගේ සංඛ්‍යාව 4,500 සිට 8,000 දක්වා සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි කරන ලදී.<ref>{{cite news|last1=Satyapalan|first1=Franklin R.|title=More local govt. members under new election law|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=64243|work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2012 දෙසැම්බර් 12 වන දින ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන සහ පළාත් සභා අමාත්‍ය ඒ. එල්. එම්. අතාවුල්ලා විසින් නව පළාත් පාලන ආයතන වල සීමා නිර්ණය කිරීම සඳහා ජයලත් දිසානායකගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් පස් දෙනෙකුගෙන් යුත් ජාතික සීමා නිර්ණ කොමිසමක් පත් කරන ලදී.<ref>{{cite journal|url=http://www.documents.gov.lk/files/egz/2012/12/1788-15_E.pdf|date=12 December 2012|title=PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications DECLARATION UNDER SUB SECTION (1) OF SECTION 3A OF THE LOCAL AUTHORITIES ELECTION ORDINANCE (CHAP. 262)|journal=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Extraordinary|volume=1788/15|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=20 April 2025|archive-date=7 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231107220759/http://www.documents.gov.lk/files/egz/2012/12/1788-15_E.pdf|url-status=dead}}</ref> බොහෝ ප්‍රමාදයකින් පසු කමිටුවේ අවසන් වාර්තාව 2015 ජුනි 19 වන දින පළාත් සභා සහ පළාත් පාලන අමාත්‍ය [[ෆයිසර් මුස්තාපා]] වෙත භාර දෙන ලදී.<ref name="DM230617">{{cite news|last1=Ayub|first1=M. S. M.|title=Is the Govt. really scared of elections|url=http://www.dailymirror.lk/article/Is-the-Govt-really-scared-of-131451.html|access-date=24 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=23 June 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> පැරණි ක්‍රමයෙන් තේරී පත් වූ සාමාජිකයින් සංඛ්‍යාව 595 සිට 5,081 දක්වා වැඩි කළ යුතු බව කමිටුව නිර්දේශ කළේය.<ref>{{cite news|title=Ward-based electoral system for local authorities recommended|url=http://www.sundaytimes.lk/150628/news/ward-based-electoral-system-for-local-authorities-recommended-154990.html|access-date=24 December 2017|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|date=28 June 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2015 අගෝස්තු 21 වන දින අදාල සීමා නිර්ණ කොට්ඨාස ගැසට් පත්‍රයක් මගින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.<ref>{{cite news|last1=Selvanayagam|first1=S. S.|title=CA stays operation of Gazette on delimitation of local authorities|url=http://www.ft.lk/news/CA-stays-operation-of-Gazette-on-delimitation-of-local-authorities/56-643872|access-date=24 December 2017|work=[[Daily FT]]|date=23 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.documents.gov.lk/files/egz/2015/8/1928-26_E.pdf|date=21 August 2015|title=PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications LOCAL AUTHORITIES ELECTIONS ORDINANCE (CHAPTER 262) Order under Section 3C|journal=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Extraordinary|volume=1928/26|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=20 April 2025|archive-date=7 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207033632/http://www.documents.gov.lk/files/egz/2015/8/1928-26_E.pdf|url-status=dead}}</ref> නව කොට්ඨාස සීමා නිර්ණය එරෙහිව පැමිණිලි 1,000කට වඩා ලැබුණු අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රජය පැමිණිලි සමාලෝචනය කිරීම සඳහා අශෝක පීරිස්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් සීමා නිර්ණ අභියාචනා විමර්ශන කමිටුව පත් කළේය.<ref name="DM230617"/><ref>{{cite news|title=Demarcation headache brings in new committee|url=http://www.sundaytimes.lk/151025/news/demarcation-headache-brings-in-new-committee-169193.html|access-date=24 December 2017|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|date=15 October 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> අභියාචනා කමිටුවේ වාර්තාව 2017 ජනවාරි 17 වන දින ඇමති ෆයිසර් මුස්තාපා වෙත භාර දෙන ලදී.<ref>{{cite news|title=Delimitation reported handed over|url=http://www.dailymirror.lk/article/Delimitation-reported-handed-over-122303.html|access-date=24 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=17 January 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|last1=Dias|first1=Keshala|title=Delimitation Appeals Committee report handed over|url=http://newsfirst.lk/english/2017/01/159928/159928|access-date=24 December 2017|work=[[News First]]|date=17 January 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225102153/http://newsfirst.lk/english/2017/01/159928/159928|url-status=dead}}</ref> සංශෝධිත කොට්ඨාස පිලිබදව 2017 පෙබරවාරි 17 වන දින ගැසට් කරන ලදී.<ref>{{cite journal|url=http://www.documents.gov.lk/files/egz/2017/2/2006-44_E.pdf|date=17 February 2017|title=PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications LOCAL AUTHORITIES ELECTIONS ORDINANCE (CHAPTER 262) Order under section 3D|journal=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Extraordinary|volume=2006/44|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=20 April 2025|archive-date=4 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204145448/http://www.documents.gov.lk/files/egz/2017/2/2006-44_E.pdf|url-status=dead}}</ref> 2016 පෙබරවාරි මාසයේදී පාර්ලිමේන්තුව විසින් "2016 අංක 1 දරන පළාත් පාලන ආයතන මැතිවරණ (සංශෝධන) පනත" සම්මත කරන ලද අතර එමඟින් පළාත් පාලන මැතිවරණවල අපේක්ෂකයින්ගෙන් 25% ක් කාන්තාවන් විය යුතුය.<ref>{{cite news|last1=Warunasuriya|first1=Ashanthi|title=Increasing Female Participation In Elections|url=http://www.thesundayleader.lk/2016/02/21/increasing-female-participation-in-elections/|access-date=23 December 2017|work=[[The Sunday Leader]]|date=21 February 2016|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225091944/http://www.thesundayleader.lk/2016/02/21/increasing-female-participation-in-elections/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Kaviratne|first1=Isuri Yasasmin|title=Women's experience and knowledge need to be incorporated in policy making: Empowering women|url=https://archives.sundayobserver.lk/2016/06/26/pol02.asp|access-date=23 December 2017|work=[[Sunday Observer (Sri Lanka)|Sunday Observer]]|date=26 June 2016|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite web|title=Local Authorities Elections (Amendment) Act, No. 1 of 2016|url=http://www.documents.gov.lk/files/act/2016/2/01-2016_E.pdf|publisher=[[Parliament of Sri Lanka]]|access-date=23 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> කුඩා පක්ෂ සහ වාර්ගික සුළුතරයන් නියෝජනය කරන අය නව මිශ්‍ර මැතිවරණ ක්‍රමය තමන්ට අවාසිදායක තත්ත්වයකට පත් කළ බවට පැමිණිලි කළ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රජය FPTP සහ PR අතර අනුපාතය වෙනස් කිරීමට එකඟ විය.<ref>{{cite news|last1=Nathaniel|first1=Camelia|title=Discussion Continues On Electoral System For LG Polls|url=http://www.thesundayleader.lk/2015/12/06/discussion-continues-on-electoral-system-for-lg-polls/|access-date=24 December 2017|work=[[The Sunday Leader]]|date=6 December 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|title=Nat. Govt. to part ways for local polls next year|url=http://www.sundaytimes.lk/151101/columns/nat-govt-to-part-ways-for-local-polls-next-year-169898.html|access-date=24 December 2017|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|date=1 November 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|last1=Mudalige|first1=Disna|title=New amendment to mixed electoral system|url=http://dailynews.lk/2017/08/04/political/124241/new-amendment-mixed-electoral-system|access-date=24 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=4 August 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2017 අගෝස්තු 25 වන දින පාර්ලිමේන්තුව විසින් ''2017 අංක 16 දරන පළාත් පාලන ආයතන මැතිවරණ (සංශෝධන) පනත'' සම්මත කරන ලද අතර, එමඟින් FPTP සහ PR අතර අනුපාතය 70:30 සිට 60:40 දක්වා වෙනස් කරන ලදී. මෙමගින් යෝජිත මන්ත්‍රීවරුන් ගණන තවත් ඉහල ගියේය.<ref>{{cite news|last1=Gunasekara|first1=Skandha|title=LG Elections (amendment) Bill passed|url=http://www.ceylontoday.lk/print20170401CT20170630.php?id=28527|access-date=24 December 2017|work=[[Ceylon Today]]|date=26 August 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035009/http://www.ceylontoday.lk/print20170401CT20170630.php?id=28527|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Marasinghe|first1=Sandasen|last2=Mudalige|first2=Disna|title=LG elections bill passed|url=http://www.dailynews.lk/2017/08/26/local/126361/lg-elections-bill-passed|access-date=24 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=26 August 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite web|title=Local Authorities Elections (Amendment) Act, No. 16 of 2017|url=http://www.documents.gov.lk/files/act/2017/8/16-2017_E.pdf|publisher=[[Parliament of Sri Lanka]]|access-date=24 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2017 නොවැම්බර් 15 වන දින ඡන්දදායකයින් හය දෙනෙකු විසින් 2017 පෙබරවාරි මාසයේ නිකුත් කරන ලද වාට්ටු සීමා නිර්ණය කිරීමේ ගැසට් පත්‍රයේ නීත්‍යානුකූලභාවය අභියෝගයට ලක් කරමින් අභියාචනාධිකරණයට පෙත්සමක් ගොනු කරන ලද අතර එය පළාත් පාලන ආයතන 208 කට බලපායි.<ref>{{cite news|last1=Dias|first1=Keshala|title=Petition filed in Court of Appeal over Local Government Elections|url=http://newsfirst.lk/english/2017/11/court-appeal-files-petition-regard-holding-local-government-elections/176651|access-date=24 December 2017|work=[[News First]]|date=15 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225050441/http://newsfirst.lk/english/2017/11/court-appeal-files-petition-regard-holding-local-government-elections/176651|archive-date=25 December 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Ariff|first1=Yusuf|title=Petition filed against LG delimitation Gazette|url=http://adaderana.lk/news.php?nid=44212|access-date=24 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=15 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2017 නොවැම්බර් 22 වන දින අභියාචනාධිකරණය විසින් ගැසට් පත්‍රය ක්‍රියාත්මක කිරීම 2017 දෙසැම්බර් 4 වන දින දක්වා අත්හිටුවන ලද අතර එමඟින් පළාත් පාලන ආයතන 208 කට මැතිවරණ කැඳවීම වළක්වන ලදී.<ref>{{cite news|last1=Sooriyagoda|first1=Lakmal|title=Court suspends delimitation gazette|url=http://www.dailynews.lk/2017/11/23/law-order/135402/court-suspends-delimitation-gazette|access-date=24 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=23 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|last1=de Alwis|first1=Nathasha|title=Court of Appeal issue injunction on delimitation gazette|url=http://newsfirst.lk/english/2017/11/breaking-court-appeal-issues-interim-injunction-holding-lg-elections/177109|access-date=24 December 2017|work=[[News First]]|date=22 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225054952/http://newsfirst.lk/english/2017/11/breaking-court-appeal-issues-interim-injunction-holding-lg-elections/177109|archive-date=25 December 2017|url-status=dead}}</ref> පෙත්සමෙන් බලපෑමට ලක් නොවූ පළාත් පාලන ආයතන 93 කට නාමයෝජනා 2017 නොවැම්බර් 27 වන දින මැතිවරණ කොමිසම විසින් කැඳවන ලදී.<ref>{{cite news|title=LG polls: Notice issued calling for nominations|url=http://www.dailymirror.lk/141146/LG-polls-Notice-issued-calling-for-nominations|access-date=24 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=27 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|last1=de Alwis|first1=Nathasha|title=Nomination papers for upcoming LG Elections to be published|url=http://newsfirst.lk/english/2017/11/nomination-papers-upcoming-lg-elections-published/177360|access-date=24 December 2017|work=[[News First]]|date=27 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225050438/http://newsfirst.lk/english/2017/11/nomination-papers-upcoming-lg-elections-published/177360|archive-date=25 December 2017|url-status=dead}}</ref> ගැසට් පත්‍රයේ දෝෂ හේතුවෙන් පෙත්සමෙන් බලපෑමට ලක් නොවූ තවත් පළාත් පාලන ආයතන 40 කට නාමයෝජනා කැඳවිය නොහැකි විය.<ref>{{cite news|last1=Nafeel|first1=Nushka|title=Nominations for 93 LG bodies from Dec. 11-14|url=http://www.dailynews.lk/2017/11/28/local/135821/nominations-93-lg-bodies-dec-11-14|access-date=24 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=28 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2017 නොවැම්බර් 30 වන දින නීතිමය පෙත්සම ඉල්ලා අස්කර ගන්නා ලද අතර, පසුව අභියාචනාධිකරණය ගැසට් පත්‍රය අත්හිටුවීම අවලංගු කළේය.<ref>{{cite news|title=Petitions against LG Gazette withdrawn|url=http://www.dailymirror.lk/141386/Petitions-against-LG-Gazette-withdrawn|access-date=24 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=30 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|last1=Selvanayagam|first1=S. S.|title=CA dissolves Interim Order against Delimitation Gazette|url=http://www.ft.lk/news/CA-dissolves-Interim-Order-against-Delimitation-Gazette/56-644415|access-date=24 December 2017|work=[[Daily FT]]|date=1 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> පළාත් පාලන ආයතන 40 ක් සම්බන්ධයෙන් දෝෂ නිවැරදි කිරීමේ ගැසට් පත්‍රය 2017 දෙසැම්බර් 2 වන දින ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.<ref>{{cite journal|url=http://www.documents.gov.lk/files/egz/2017/12/2047-52_E.pdf|date=2 December 2017|title=PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications LOCAL AUTHORITIES ELECTIONS ORDINANCE (CHAPTER 262) Order under Section 3D|journal=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Extraordinary|volume=2047/52|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=20 April 2025|archive-date=14 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220614073112/http://www.documents.gov.lk/files/egz/2017/12/2047-52_E.pdf|url-status=dead}}</ref> ඉතිරි පළාත් පාලන ආයතන 248 සඳහා නාමයෝජනා 2017 දෙසැම්බර් 4 වන දින මැතිවරණ කොමිසම විසින් කැඳවන ලදී.<ref>{{cite news|last1=Mudugamuwa|first1=Maheesha|title=Nominations called for 248 local bodies|url=http://island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=176080|access-date=24 December 2017|work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]|date=5 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> ==Prior to the election== විකල්ප ප්‍රතිපත්ති මධ්‍යස්ථානය විසින් පවත්වන ලද මත විමසුමකින් හෙළි වූයේ ප්‍රතිචාර දැක්වූවන්ගෙන් සියයට පනස් හයක් සභාග රජය දිගටම කරගෙන යා යුතු නැති බවයි.<ref>{{cite news|title= Beginning of end for Sri Lanka's coalition government |url=http://www.dailymirror.lk/article/Beginning-of-end-for-Sri-Lanka-s-coalition-government-147271.html |access-date=26 November 2018 |publisher=dailymirror.lk |date=15 March 2018}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%; margin:1em auto;" |- ! colspan=13 style="width:800px;"|ශ්‍රී ලංකාවේ මෑත මැතිවරණ ප්‍රතිඵල |- ! rowspan="2" style="width: 10em"| මැතිවරණ දිනයන් ! colspan="2" style="border-bottom:4px solid #1609F7; "| [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] ! colspan="2" style="border-bottom:4px solid green; "| [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]] ! colspan="2" style="border-bottom:4px solid #ff0;"| [[දෙමළ ජාතික සන්ධානය]] ! colspan="2" style="border-bottom:4px solid #F90818;" | [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] ! colspan="2" style="border-bottom:4px solid #007B48;" | [[ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය]] ! colspan="2" style="border-bottom:4px solid #000;"| ස්වාධීන |- style="background:#e9e9e9; text-align:center;" ! style="width: 4em"| ඡන්ද ! style="width: 4em"| % ! style="width: 4em"| ඡන්ද ! style="width: 4em"| % ! style="width: 4em"| ඡන්ද ! style="width: 4em"| % ! style="width: 4em"| ඡන්ද ! style="width: 4em"| % ! style="width: 4em"| ඡන්ද ! style="width: 4em"| % ! style="width: 4em"| ඡන්ද ! style="width: 4em"| % |- style="height:50px" |style="border-right:5px solid #1609F7; "|[[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2011|2011 පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම]] |style="font-weight:bold;"|4,821,203 |style="font-weight:bold;"|56.45% |2,710,222 |31.73% |255,078 |2.99% |242,502 |2.84% |140,727 |1.65% |219,998 |2.58% |- style="height:50px; background:#eee;" |style="border-right:5px solid green; "|[[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපතිවරණය, 2015|2015 ජනාධිපතිවරණය]] |5,768,090 |47.58% |style="font-weight:bold;"|6,217,162 |style="font-weight:bold;"|51.28% {{Efn-lr|[[New Democratic Front (Sri Lanka)|New Democratic Front]] candidate led by the [[United National Party]]}} |－ |－ |－ |－ |－ |－ |－ |－ |- style="height:50px" |style="border-right:5px solid green; "|[[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2015|2015 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය]] |4,732,664 |42.38% |style="font-weight:bold;"|5,098,916 |style="font-weight:bold;"|45.66% {{Efn-lr|[[යහපාලනය සඳහා වූ එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] figures}} |515,963 |4.62% |543,944 |4.87% |44,193 |0.40% |42,828 |0.38% |} {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:1em auto;" |- ! colspan=5 style="width:800px;"| පෙර මැතිවරණ ජයග්‍රාකයින් මැතිවරණ කොට්ටාස අනුව |- ! [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපතිවරණය, 2015|2015 ජනාධිපතිවරණය]] ! [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2015|2015 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය]] |- |[[File:Wahlbezirkskarte Praesidentschaft Sri Lanka 2015.svg|250px]] |[[File:Sri Lankan parliamentary election, 2015 - polling divisions.svg|250px]] |- | colspan="4" style="text-align:left;"| එක් එක් මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කයෙන් හෝ මහ නගර සභාවෙන් වැඩිම ඡන්ද සංඛ්‍යාවක් ලබා ගනිමින් තේරී පත් වූ මන්ත්‍රීවරුන්:<br/>{{legend|#1609F7|[[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]]}}{{legend|#1CAE05|[[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]]/යහපාලනය සඳහා වූ එක්සත් ජාතික පෙරමුණ/[[නව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|නව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පෙරමුණ]]}}{{legend|#FFFF00|[[දෙමළ ජාතික සන්ධානය]]}} |} ==Details== ===නාමයෝජනා=== 2017 දෙසැම්බර් 11 සහ 14 අතර කාලය තුළ කිසිදු නීතිමය ගැටළුවක් නොමැතිව පළාත් පාලන ආයතන 93 ක් (මහා නගර සභාව 7, නගර සභාව 18, නගර සභාව 68) සඳහා නාමයෝජනා භාර දෙන ලදී.[73][74] නාමයෝජනා 523 ක් (ලියාපදිංචි දේශපාලන පක්ෂවලින් 466 ක්, ස්වාධීන කණ්ඩායම්වලින් 57 ක්) ලැබුණු අතර ඉන් 500 ක් පිළිගනු ලැබීය (ලියාපදිංචි දේශපාලන පක්ෂවලින් 447 ක්, ස්වාධීන කණ්ඩායම්වලින් 53 ක්) සහ ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද 23 ක් (ලියාපදිංචි දේශපාලන පක්ෂවලින් 19 ක්, ස්වාධීන කණ්ඩායම්වලින් 4 ක්).[75] <ref>{{cite news|title=Election Commission decides to call nominations for 93 Local Government bodies with no legal obstacle|url=http://www.ft.lk/news/Election-Commission-decides-to-call-nominations-for-93-Local-Government-bodies-with-no-legal-obstacl/56-644149|access-date=24 December 2017|work=[[Daily FT]]|date=27 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|last1=Ariff|first1=Yusuf|title=LG Polls: Nominations to be accepted from Dec 11|url=http://www.adaderana.lk/news/44454/lg-polls-nominations-to-be-accepted-from-dec-11|access-date=24 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=27 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title=23 of 523 nomination papers rejected|url=https://www.newsradio.lk/2017/12/15/23-523-nomination-papers-rejected-commission/|access-date=24 December 2017|work=[[TNL TV|TNL]] Radio News|date=15 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035407/https://www.newsradio.lk/2017/12/15/23-523-nomination-papers-rejected-commission/|archive-date=25 December 2017|url-status=dead}}</ref> ඉතිරි පළාත් පාලන ආයතන 248 සඳහා නාමයෝජනා භාර ගැනීම 2017 දෙසැම්බර් 18 සහ 21 අතර සිදු විය.<ref>{{cite news|title=Accepting nominations for remaining 248 local government bodies begin today|url=http://www.colombopage.com/archive_17B/Dec18_1513570598CH.php|access-date=24 December 2017|work=Colombo Page|date=18 December 2017|location=Indianapolis, USA}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|title=Nominations for 248 LG Bodies from today|url=http://dailynews.lk/2017/12/18/local/137633/nominations-248-lg-bodies-today?page=3|access-date=24 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=18 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> නාමයෝජනා 1,582ක් (ලියාපදිංචි දේශපාලන පක්ෂවලින් 1,399ක්, ස්වාධීන කණ්ඩායම්වලින් 183ක්) ලැබුණු අතර ඉන් 1,553ක් පිළිගනු ලැබීය (ලියාපදිංචි දේශපාලන පක්ෂවලින් 1,379ක්, ස්වාධීන කණ්ඩායම්වලින් 174ක්) සහ 29ක් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී (ලියාපදිංචි දේශපාලන පක්ෂවලින් 20ක්, ස්වාධීන කණ්ඩායම්වලින් 9ක්).<ref>{{cite news|title=Over 1500 nominations accepted in the second stage for elections of 248 local government bodies, 29 rejected|url=http://www.colombopage.com/archive_17B/Dec22_1513958930CH.php|access-date=24 December 2017|work=Colombo Page|date=22 December 2017|location=Indianapolis, USA|archive-date=24 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224115440/http://www.colombopage.com/archive_17B/Dec22_1513958930CH.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=1553 groups seeks victory in LG polls|url=https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/19052-1553-groups-seeks-victory-in-lg-polls|access-date=24 December 2017|work=news.lk|date=22 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035033/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/19052-1553-groups-seeks-victory-in-lg-polls|url-status=dead}}</ref> 2017 දෙසැම්බර් 18 වන දින මැතිවරණ කොමිසම නිවේදනය කළේ සියලුම පළාත් පාලන ආයතන 341 සඳහා මැතිවරණ 2018 පෙබරවාරි 10 වන දින පැවැත්වෙන බවයි.ඡන්ද මධ්‍යස්ථාන 13,000ක් පමණ භාවිතා කරන ලදී.<ref>{{cite news|last1=Ariff|first1=Yusuf|title=Local Government election on February 10|url=http://www.adaderana.lk/news.php?nid=44861|access-date=24 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=18 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|title=Local Government elections to be held on February 10|url=http://www.thesundayleader.lk/2017/12/18/local-government-elections-to-be-held-on-february-10/|access-date=24 December 2017|work=[[The Sunday Leader]]|date=18 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225091819/http://www.thesundayleader.lk/2017/12/18/local-government-elections-to-be-held-on-february-10/|url-status=dead}}</ref><ref name="DFT191217">{{cite news|last1=Gunasekara|first1=Skandha|title=LG polls on 10 February|url=http://www.ft.lk/front-page/LG-polls-on-10-February/44-645526|access-date=23 December 2017|work=[[Daily FT]]|date=19 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref name="CT191217">{{cite news|last1=Riza|first1=Shaahidah|title=LG PollS on 10 Feb – EC|url=https://ceylontoday.lk/print20170401CT20170630.php?id=36654|access-date=24 December 2017|work=[[Ceylon Today]]|date=19 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225034949/https://ceylontoday.lk/print20170401CT20170630.php?id=36654|url-status=dead}}</ref> මැතිවරණය සඳහා රුපියල් බිලියන 4ක් පමණ වැය වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන අතර රාජ්‍ය අංශයේ සේවකයින් ඇතුළු කාර්ය මණ්ඩලය 300,000ක් අවශ්‍ය වේ.<ref name="SO101217"/><ref name="DFT051217"/> 2018 ජනවාරි 25 සහ 26 යන දිනවල තැපැල් ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම සිදු කර ඇත.<ref>{{cite news|title=Postal voting on January 25, 26|url=http://www.dailymirror.lk/article/Postal-voting-on-January--142817.html|access-date=25 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=25 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2018 ජනවාරි 30 වන දින ඇල්පිටිය දිස්ත්‍රික්කයේ මැතිවරණය වළක්වාලමින් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය වාරණ නියෝගයක් නිකුත් කළේ, ඔවුන්ගේ නාමයෝජනා ලැයිස්තුව ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට එරෙහිව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී එක්සත් ජාතික පෙරමුණ විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පෙත්සමකට අනුව ය.<ref>{{cite news|title=SC order stays election for Elpitiya PS|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1038573/sc-order-stays-election-for-elpitiya-ps|access-date=11 February 2018|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|date=30 January 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|last1=Ariff|first1=Yusuf|title=Court orders not to hold election for Elpitiya PS|url=http://www.adaderana.lk/news/45709/court-orders-not-to-hold-election-for-elpitiya-ps|access-date=11 February 2018|work=[[Ada Derana]]|date=30 January 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> ===ආසන සංඛ්‍යාව ගණනය === සෑම පළාත් පාලන ආයතනයකම ආසනවලින් සියයට 60ක් ඡන්ද විමසීමේදී (FPTP) ක්‍රමය යටතේ තේරී පත් විය. වැඩිම ඡන්ද ලබා ගන්නා අපේක්ෂකයා තේරී පත් වූ නියෝජිතයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. අනෙක් ආසනවලින් සියයට 40 තෝරා පත් කර ගනු ලැබුවේ තරඟ කරන සෑම දේශපාලන පක්ෂයක් හෝ ස්වාධීන කණ්ඩායමක් විසින්ම ලබාගත් ඡන්ද අනුපාතය මත ය. ආසන ගණනය කිරීම සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා, දිස්ත්‍රික් තේරීම් භාර නිලධාරීන් පළමුව ඡන්දය දුන් වලංගු ඡන්ද සංඛ්‍යාව ගණනය කර එම සංඛ්‍යාව ලබා දී ඇති පළාත් පාලන ආයතනයක මැතිවරණය සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇති මුළු ආසන සංඛ්‍යාවෙන් බෙදයි. මෙම සංඛ්‍යාව ආසනයකට ප්‍රකාශිත සාමාන්‍ය ඡන්ද සංඛ්‍යාව (X) නියෝජනය කරයි. දේශපාලන පක්ෂයක් හෝ ස්වාධීන කණ්ඩායමක් ලබාගත් ආසන ගණන (Y) හඳුනා ගැනීම සඳහා, දිස්ත්‍රික් තේරීම් භාර නිලධාරියා පළාත් පාලන ආයතනය තුළ පක්ෂයක් හෝ කණ්ඩායමක් ලබාගත් මුළු වලංගු ඡන්ද සංඛ්‍යාව (X) ගෙන එය ආසනයකට සාමාන්‍ය ඡන්ද සංඛ්‍යාවෙන් බෙදයි. අවසාන වශයෙන්, FPTP ක්‍රමය හරහා දැනටමත් දිනා ඇති ආසන සඳහා ගිණුම්ගත කිරීම සඳහා, දිස්ත්‍රික් තේරීම් භාර නිලධාරියා දේශපාලන පක්ෂයක් හෝ ස්වාධීන කණ්ඩායමක් ලබාගත් මුළු ආසන සංඛ්‍යාව (Y) ගෙන FPTP හරහා දිනාගත් මුළු සංඛ්‍යාව අඩු කරයි. ප්‍රතිඵලය වන්නේ සමානුපාතික නියෝජන ක්‍රමය යටතේ දේශපාලන පක්ෂයකට හෝ කණ්ඩායමකට හිමිවන ආසන සංඛ්‍යාවයි.<ref>{{cite web |url=https://www.ifes.org/sites/default/files/2018_ifes_sri_lanka_local_government_elections_faqs_final.pdf |title=Elections in Sri Lanka: 2018 local government elections: Frequently asked questions |date=5 February 2018 |website=International Foundation for Electoral Systems |format=PDF |access-date=13 October 2019 }}</ref> ==පක්ෂ== ===එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය=== එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානයේ ප්‍රධාන සංඝටක පක්ෂය වන ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය, මැතිවරණයට වැඩි කලකට පෙර බෙදීමකට ලක් විය. හිටපු ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂට පක්ෂපාතී ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂ මන්ත්‍රීවරුන් තමන්ගේම දේශපාලන පෙරමුණක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයෙන් වෙන් විය.<ref>{{cite web|url=http://www.lankanewspapers.com/2017/10/29/slfp-faces-decisive-moment-crucial-make-break-meeting-friday/|title=SLFP faces decisive moment, crucial make-or-break meeting on Friday - Sri Lanka News Papers - News Headlines from Colombo|date=29 October 2017|access-date=12 February 2018|archive-date=26 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226040343/http://www.lankanewspapers.com/2017/10/29/slfp-faces-decisive-moment-crucial-make-break-meeting-friday/|url-status=dead}}</ref> පසුව [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] සන්ධානයක් ලෙස සමහර ආසන සඳහා තරඟ කළ අතර ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය අනෙක් ආසන සඳහා තනිවම තරඟ කළ අතර, දෙකම ජනාධිපති [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]] විසින් මෙහෙයවනු ලැබීය. 1991 න් පසු [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] තමන්ගේම මැතිවරණ සංකේතය යටතේ තරඟ කළ පළමු අවස්ථාව මෙය වේ.<ref>{{cite web|url=http://www.dailynews.lk/2015/10/26/political/slfp-upfa-lg-elections|title=SLFP with UPFA for LG elections|access-date=12 February 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archives1.sundayobserver.lk/2017/12/03/slfp-contest-under-upfa-ticket-amaraweera|title=SLFP to contest under UPFA ticket - Amaraweera|date=2 December 2017|access-date=12 February 2018}}</ref> ===එක්සත් ජාතික පෙරමුණ === [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] නායකත්වය දරන පාලක [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]], [[චම්පික රණවක]] නායකත්වය දරන [[ජාතික හෙළ උරුමය]], [[රවුෆ් හකීම්]] නායකත්වය දරන [[ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය]] සහ පලනි දිගම්බරන් නායකත්වය දරන [[දෙමළ ප්‍රගතිශීලී සන්ධානය]] ඇතුළු කුඩා පක්ෂ එක් කරමින් අලියා මැතිවරණ ලකුණ යටතේ [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] ලෙස තරඟ කළහ.<ref>{{cite web|url=https://www.newsradio.lk/2017/11/02/jhu-contest-lg-election-unp/|title=JHU to contest the LG Election with the UNP - News Radio|last=SitePoint|date=2 November 2017|access-date=12 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107113031/https://www.newsradio.lk/2017/11/02/jhu-contest-lg-election-unp/|archive-date=7 November 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thesundayleader.lk/2017/10/29/slmc-decides-to-contest-with-unp/ |title=SLMC Decides To Contest With UNP &#124; The Sunday Leader |publisher=Thesundayleader.lk |date=2017-10-29 |access-date=2018-02-12}}</ref> ===ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ=== හිටපු ජනාධිපති [[මහින්ද රාජපක්ෂ]]ගේ නායකත්වයෙන් යුත් [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] (SLPP) පක්ෂය, මල් පොහොට්ටුව ඔවුන්ගේ මැතිවරණ සංකේතය ලෙස යොදා ගනිමින් තරඟ කළ අතර, මැතිවරණය සඳහා පැවති ආසනවලින් බහුතරයක් දිනා ගනිමින් දිවයිනේ පළාත් පාලන ආයතන බොහොමයක් බලය පිහිටුවීමට ඔවුන්ට හැකිවිය.<ref>{{cite web|author=admin |url=http://colombogazette.com/2017/11/27/sri-lanka-podujana-peramuna-makes-deposits-for-lg-polls/ |title=Sri Lanka Podujana Peramuna makes deposits for LG polls – Colombo Gazette |publisher=Colombogazette.com |date=2017-11-27 |access-date=2018-02-12}}</ref> ===ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ=== [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]]ද වෙනමම පක්ෂයක් ලෙස තරග කලේය. ==ප්‍රතිළුලය== මැතිවරණයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පක්ෂවලට පළාත් පාලන ආයතන 340 න් 141 ක පමණක් බහුතර ආසන දිනා ගැනීමට හැකි විය - පලාත් පාලන ආයතන 126 ක බලය [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]]ද (SLPP), 5ක බලය [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|එක්සත් ජාතික පෙරමුණටද]] (UNF), දෙකක් ස්වාධීන, දෙකක් ජාතික කොංග්‍රසයටද, දෙකක් [[දෙමළ ජාතික සන්ධානය]] (TNA), දෙකක් [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]]ටද (UPFA), එකක් [[ලංකා කම්කරු කොංග්‍රසය]] (CWC) සහ එකක් ඊලාම් මහජන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය (EPDP) යන ආකාරයට ජයග්‍රහණය කලේය.<ref name="News">{{cite web|title=Local Authorities Elections 2018|url=https://election.news.lk/|publisher=[[Election Commission of Sri Lanka]] / news.lk|access-date=2 April 2018|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=7 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507153357/https://election.news.lk/|url-status=dead}}</ref> ඉතිරි ආයතන 199 සමස්ත බහුතරයක් නොමැතිව පැවතිණ. මෙයින්, ආයතන 95ක [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] විශාලතම පක්ෂය විය, [[දෙමළ ජාතික සන්ධානය]] 36 කද, [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] 29 කද, [[ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය]] හතරකද, [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] හතරකද, ස්වාධීනයින් තුනකද, CWC සහ දෙමළ ජාතික ජනතා පෙරමුණ දෙක බැගින්ද, EPDP, එක්සත් ලංකා මහා සභාව, මුස්ලිම් ජාතික සන්ධානය , [[දෙමළ මක්කල් විදුතලයි පුලිකල්]] සහ [[දෙමළ එක්සත් විමුක්ති පෙරමුණ]] යන පක්ෂ වලට එක බැගින්ද විශාලතම පක්ෂය වි සිටියේය. ඉතිරි ආයතන 19 න් 19 ක්ම සම තත්ත්වයේ පැවතුනි (ආයතන 9 ක් SLPP/UNF, ACMC/UNF දෙකක්, TNA/TMVP දෙකක්, CWC/UNF එකක්, SLFP/SLPP එකක්, SLMC/SLPP/UPFA එකක්, SLMC/UNF එකක්, TNA/UNF එකක් සහ UNF/UPFA එකක් ලෙස සමවී තිබිණ). ===ජාතික වශයෙන්=== {| class="wikitable" border="1" style="font-size:100%; text-align:right; border:0px; margin-top:-1px; margin-bottom:0;" |+ 2018 ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන මැතිවරණයේ සාරාංශය<ref name="News"/> ! valign=bottom rowspan=2 colspan=2 width="350"|සන්ධාන සහ පක්ෂ !! valign=bottom rowspan=2 width="75"|ඡන්ද !! valign=bottom rowspan=2 width="60"|% !! valign=bottom colspan=3|ආසන !! valign=bottom rowspan=2 width="40"|ආයතන |- ! width="50"|කොට්ඨාස !! width="50"|PR !! width="50"|එකතුව |- style="vertical-align:top;" | style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}" width="1"|&nbsp; || {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left |bullets=on |title=[[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] | [[ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වාමාංශික පෙරමුණ]]{{Efn|name=DLF|[[ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වාමාංශික පෙරමුණ]] එක් ආයතයක වෙනමත්, අනෙකුත් ආයතන වල [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] සමඟත් තරඟ කළේය.}} | [[ලංකා සම සමාජ පක්ෂය]]{{Efn|name=LSSP|[[ලංකා සම සමාජ පක්ෂය]] ආයතන 12 කදී වෙන වෙනමත්, අනෙකුත් ආයතන හිදී [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] සමඟත් තරඟ කළේය.}} | [[මහජන එක්සත් පෙරමුණ]] | [[ජාතික නිදහස් පෙරමුණ]] | පිවිතුරු හෙළ උරුමය | [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] (රාජපක්ෂ පාර්ශවය) | තමිල් මක්කල් විඩුතලෙයි පුලිකල්{{Efn|name=TMVP|තමිල් මක්කල් විඩුතලෙයි පුලිකල් අටකට වෙනමමද අනෙකුත් ආයතන වලට [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] සමගද තරඟ කළේය.}} }} | 5,006,837 || 40.47% || 3,255 || 181 || '''3,436''' || 126 |- style="vertical-align:top;" | style="background-color:{{party color|United National Front (Sri Lanka)}}"|&nbsp; || {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|bullets=on |title=[[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව) |එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]]{{Efn|The [[යහපාලනය සඳහා වූ එක්සත් ජාතික පෙරමුණ|UNFGG]] [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය|UNP]] හි නම සහ සංකේතය යටතේ තරඟ කළේය.}} | [[සමස්ත ලංකා මක්කල් කොංග්‍රසය]]{{Efn|name=ACMC|[[සමස්ත ලංකා මක්කල් කොංග්‍රසය]] පළාත් පාලන ආයතන 37 ක් සඳහා වෙන වෙනම තරඟ කළ අතර අනෙකුත් පළාත් පාලන ආයතන සඳහා [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)]] සමඟ තරඟ කළේය.}} | [[ජාතික හෙළ උරුමය]] | [[ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය]]{{Efn|name=SLMC|[[ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය|SLMC]] පළාත් පාලන ආයතන 46 කදී වෙන වෙනමත්, අනෙකුත් පළාත් පාලන ආයතන 46 කදී [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|UNF]] සමඟත් තරඟ කළේය.}} | [[දෙමළ ප්‍රගතිශීලී සන්ධානය]]{{Efn|name=TPA|[[දෙමළ ප්‍රගතිශීලී සන්ධානය|TPA]] ලොස් ඇන්ජලීස් 14 කදී වෙන වෙනමත්, අනෙකුත් ලොස් ඇන්ජලීස් හිදී [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|UNF]] සමඟත් තරඟ කළේය.}} * [[ජාතික කම්කරු සංගමය (ශ්‍රී ලංකාව)|ජාතික කම්කරු සංගමය]] * [[එක්සත් ප්‍රගතිශීලී සන්ධානය (ශ්‍රී ලංකාව)|එක්සත් ප්‍රගතිශීලී සන්ධානය]] ** [[ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනතා පෙරමුණ]] * [[කඳුරට ජනතා පෙරමුණ]] | [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]] }} | 3,640,620 || 29.42% || 872 || 1,561 || '''2,433''' || 5 |- style="vertical-align:top;" | style="background-color:{{party color|United People's Freedom Alliance}}" |&nbsp; || {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|bullets=on|title=[[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]]{{Efn|[[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]], ආයතන 208 කදී UPFA නමින් සහ ආයතන 120 කදී [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] නමින් තරඟ කළේය.}} | [[ලංකා කම්කරු කොංග්‍රසය]]{{Efn|name=CWC|[[ලංකා කම්කරු කොංග්‍රසය]] ආයතන 12 හිදී වෙනමත්, අනෙකුත් ආයතන හිදී [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] සමඟත් තරඟ කළේය.}} | ජාතික කොංග්‍රසය {{Efn|name=NC|[[ජාතික කොංග්‍රසය]] ආයතන 10 කදී වෙන වෙනමත්, අනෙකුත් ආයතන හිදී [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] සමඟත් තරඟ කළේය.}} | [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] (සිරිසේන පාර්ශවය) }} | 1,497,234 || 12.10% || 204 || 844 || '''1,048''' || 2 |- | style="background-color:{{party color|Janatha Vimukthi Peramuna}}"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] || 710,932 || 5.75% || 1 || 433 || '''434''' || 0 |- style="vertical-align:top;" | style="background-color:{{party color|Tamil National Alliance}}"|&nbsp; || {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|bullets=on|title=[[දෙමළ ජාතික සන්ධානය]]{{Efn|The [[දෙමළ ජාතික සන්ධානය (TNA)]] [[ඉලංගෙයි තමිළ් අරසු කච්චි(ITAK)]] සලකුණු යටතේ තරග කරන ලදි.}} | [[ඉලංගෙයි තමිළ් අරසු කච්චි]], , | [[ඊලාම් ජනතා විප්ලවවාදී විමුක්ති පෙරමුණ]] | [[දෙමළ ඊළාම් ජනතා විමුක්ති සංවිධානය]] }} | 337,877 || 2.73% || 389 || 28 || '''417''' || 2 |- | style="background-color:{{party color|Independent politician}}"|&nbsp; || style="text-align:left;"|ස්වාධීන || 374,132 || 3.02% || 93 || 181 || '''274''' || 2 |- style="vertical-align:top;" | style="background-color:{{party color|All Ceylon Tamil Congress}}"|&nbsp; || {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|bullets=on|title=ද්‍රවිඩ ජාතික ජනතා පෙරමුණ{{Efn|දෙමළ ජාතික ජනතා පෙරමුණ [[සමස්ත ලංකා දෙමළ කොංග්‍රසය|ACTC]] යන නාමය සහ සංකේතය යටතේ තරඟ කළේය.}} | [[සමස්ත ලංකා දෙමළ කොංග්‍රසය]] }} | 85,198 || 0.69% || 45 || 57 || '''102''' || 0 |- | style="background-color:{{party color|Eelam People's Democratic Party}}"|&nbsp; || style="text-align:left;"|ඊලාම් ජනතා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය || 74,128 || 0.60% || 41 || 57 || '''98''' || 1 |- style="vertical-align:top;" | style="background-color:{{party color|Tamil United Liberation Front}}"|&nbsp; || {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|bullets=on|title=[[ද්‍රවිඩ එක්සත් විමුක්ති පෙරමුණ]] | [[ඊලාම් ජනතා විප්ලවවාදී විමුක්ති පෙරමුණ]] | [[ද්‍රවිඩ එක්සත් විමුක්ති පෙරමුණ]] }} | 72,493 || 0.59% || 22 || 56 || '''78''' || 0 |- | style="background-color:{{party color|Sri Lanka Muslim Congress}}"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය]]{{Efn|name=SLMC}} || 92,897 || 0.75% || 44 || 29 || '''73''' || 0 |- style="vertical-align:top;" | style="background-color:{{party color|All Ceylon Makkal Congress}}"|&nbsp; || style="text-align:left;"|{{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|bullets=on|title=[[සමස්ත ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය]]{{Efn|name=ACMC}} | [[සමස්ත ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය]] | එක්සත් සාම සන්ධානය }} | 85,437 || 0.69% || 21 || 44 || '''65''' || 0 |- | style="background-color:{{party color|Ceylon Workers' Congress}}"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[ලංකා කම්කරු කොංග්‍රසය]]{{Efn|name=CWC}} || 100,641 || 0.81% || 38 || 21 || '''59''' || 1 |- | || style="text-align:left;"|[[දෙමළ මහජන විමුක්ති කොටි පක්ෂය]]{{Efn|name=TMVP}} || 44,062 || 0.36% || 14 || 23 || '''37''' || 0 |- style="vertical-align:top;" | || style="text-align:left;"|{{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|bullets=on|title=[[දෙමළ ප්‍රගතිශීලී සන්ධානය]]{{Efn|name=TPA}}{{Efn|[[දෙමළ ප්‍රගතිශීලී සන්ධානය]] තරඟ කළේ [[එක්සත් ප්‍රගතිශීලී සන්ධානය (ශ්‍රී ලංකාව)|UPA]] යන නාමය සහ සංකේතය යටතේය.}} | [[ජාතික කම්කරු සංගමය (ශ්‍රී ලංකාව)]] | [[ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනතා පෙරමුණ]] | [[කඳුරට ජනතා පෙරමුණ]] }} | 50,974 || 0.41% || 2 || 24 || '''26''' || 0 |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="font-size:100%; text-align:right; border:0px; margin-top:-1px; margin-bottom:0;" |- ! style="text-align:left; font-weight:normal; background:#F9F9F9" colspan="2" width="350"|Others | width="75"|199,354 || width="60"|1.61% || width="50"|33 || width="50"|95 || width="50"|'''128''' || width="40"|2 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|National Congress (Sri Lanka)}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[National Congress (Sri Lanka)|National Congress]]{{Efn|name=NC}} || 26,465 || 0.21% || 18 || 8 || '''26''' || 2 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|United National Freedom Front || 38,682 || 0.31% || 1 || 20 || '''21''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|National Front for Good Governance || 24,275 || 0.20% || 0 || 18 || '''18''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|National People's Party || 17,128 || 0.14% || 0 || 10 || '''10''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|Muslim National Alliance || 9,704 || 0.08% || 3 || 6 || '''9''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|United Lanka Great Council || 7,011 || 0.06% || 6 || 0 || '''6''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|[[Democratic United National Front]] || 11,187 || 0.09% || 0 || 5 || '''5''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|United Peace Alliance || 10,861 || 0.09% || 1 || 4 || '''5''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|United People's Party || 9,035 || 0.07% || 0 || 5 || '''5''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|Democratic Unity Alliance}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|Democratic Unity Alliance || 4,990 || 0.04% || 0 || 5 || '''5''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|Social Democratic Party of Tamils || 4,890 || 0.04% || 1 || 4 || '''5''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|People's Welfare Front || 6,782 || 0.05% || 1 || 2 || '''3''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|Democratic National Movement || 6,140 || 0.05% || 1 || 1 || '''2''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|Sri Lanka National Force || 4,592 || 0.04% || 0 || 2 || '''2''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|Communist Party of Sri Lanka}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[Communist Party of Sri Lanka]] || 3,049 || 0.02% || 0 || 1 || '''1''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|[[Sri Lanka People's Party]] || 2,747 || 0.02% || 0 || 1 || '''1''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|Lanka Sama Samaja Party}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[Lanka Sama Samaja Party]]{{Efn|name=LSSP}} || 2,684 || 0.02% || 0 || 1 || '''1''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|[[Liberal Party of Sri Lanka]] || 2,034 || 0.02% || 0 || 1 || '''1''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|Socialist Party of Sri Lanka || 1,522 || 0.01% || 0 || 1 || '''1''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|United Left Front || 1,474 || 0.01% || 1 || 0 || '''1''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|United Socialist Party (Sri Lanka)}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[United Socialist Party (Sri Lanka)|United Socialist Party]] || 1,162 || 0.01% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|All Are Citizens All Are Kings Organization || 931 || 0.01% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|Nava Sama Samaja Party}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[Nava Sama Samaja Party]] || 730 || 0.01% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|Motherland People's Party || 521 || 0.00% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|[[New Sinhala Heritage]] || 282 || 0.00% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|Socialist Equality Party (Sri Lanka)}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[Socialist Equality Party (Sri Lanka)|Socialist Equality Party]] || 145 || 0.00% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|Democratic Left Front (Sri Lanka)}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[Democratic Left Front (Sri Lanka)|Democratic Left Front]] || 134 || 0.00% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|All Lanka Tamil Great Council || 117 || 0.00% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|Democratic National Alliance (Sri Lanka)}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[Democratic National Alliance (Sri Lanka)|Democratic National Alliance]] || 45 || 0.00% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|Our National Front || 35 || 0.00% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |} {| class="wikitable" style="font-size:100%; text-align:right; border:0px; margin-top:-1px; margin-bottom:0;" |- ! style="text-align:left; font-weight:normal; background-color:{{party color|No overall control}}" width="1"|&nbsp; | colspan=6 align=left width="680"|[[No overall control]] || width="39"|199 |} {| class="wikitable" style="font-size:100%; text-align:right; border:0px; margin-top:-1px; margin-bottom:0;" |- style="background-color:#E9E9E9; font-weight:bold" ! style="text-align:left;" colspan="2" width="350"|Valid Votes | width="75"|12,372,816 || width="60"|100.00% || width="50"|5,074 || width="50"|3,634 || width="50"|8,708 || width="40"|340 |- | style="text-align:left;" colspan="2"|Rejected Votes || 210,970 || 1.68% || colspan=4| |- | style="text-align:left;" colspan="2"|Total Polled || 12,583,786 || 79.94% || colspan=4| |- | style="text-align:left;" colspan="2"|Registered Electors || 15,742,371 || colspan=5| |} {| class="wikitable" style="font-size:100%; text-align:right; border:0px; margin-top:-1px; margin-bottom:0;" |- ! style="text-align:left; font-weight:normal; background:#F9F9F9" colspan="2" width="748"|{{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|bullets=|title=Footnotes: | {{Notelist}} }} |} ===දිස්ත්‍රික්ක වශයෙන්=== {| class="wikitable" |-style="background:#ed9295" |[[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] ජයග්‍රහණය කළ දිස්ත්‍රික්ක |-style="background:#ffff75" |[[දෙමළ ජාතික සන්ධානය]] විසින් ජයග්‍රහණය කරන ලද දිස්ත්‍රික්ක |-style="background-color: #66EE66;" |[[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] විසින් ජයග්‍රහණය කරන ලද දිස්ත්‍රික්ක |} {| class="wikitable" border="1" style="font-size:75%; text-align:right;" |+ 2018 ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන මැතිවරණයේ දිස්ත්‍රික් ප්‍රතිඵල<ref name="News"/> ! style="vertical-align:bottom;" rowspan=4|[[Districts of Sri Lanka|දිස්ත්‍රික්කය]] !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=4|[[Provinces of Sri Lanka|පළාත]] !! colspan=5|[[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] !! colspan=5|[[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] !! colspan=5|[[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] !! colspan=5|[[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] !! colspan=5|[[දෙමළ ජාතික සන්ධානය]] !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=4|ඡන්ද භාවිතය |- ! colspan=5 style="background:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}"| !! colspan=5 style="background:{{party color|United National Front (Sri Lanka)}}"| !! colspan=5 style="background:{{party color|United People's Freedom Alliance}}"| !! colspan=5 style="background:{{party color|Janatha Vimukthi Peramuna}}"| !! colspan=5 style="background:{{party color|Tamil National Alliance}}"| |- ! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|ඡන්ද !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|% !! colspan=3|ආසන !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|ඡන්ද !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|% !! colspan=3|ආසන !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|ඡන්ද !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|% !! colspan=3|ආසන !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|ඡන්ද !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|% !! colspan=3|ආසන !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|ඡන්ද !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|% !! colspan=3|ආසන |- ! W !! PR !! T !! W !! PR !! T !! W !! PR !! T !! W !! PR !! T !! W !! PR !! T |-style="background-color: #66EE66;" | style="text-align:left;"|[[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය|අම්පාර]] || style="text-align:left;"|[[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] || 88,098 || 22.15% || 96 || 4 || 100 || '''114,356''' || '''28.76%''' || '''40''' || '''65''' || '''105''' || 41,102 || 10.34% || 19 || 25 || 44 || 9,690 || 2.44% || 0 || 11 || 11 || 24,468 || 6.15% || 27 || 0 || 27 || 80.24% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය|අනුරාධපුර ]] || style="text-align:left;"|[[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] || '''245,545''' || '''43.93%''' || '''193''' || '''0''' || '''193''' || 155,041 || 27.74% || 20 || 87 || 107 || 88,646 || 15.86% || 7 || 51 || 58 || 38,182 || 6.83% || 0 || 25 || 25 || - || - || - || - || - || 82.04% |-style="background-color: #66EE66;" | style="text-align:left;"|[[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය|බදුල්ල]] || style="text-align:left;"|[[Uva Province|ඌව]] || 162,577 || 31.41% || 109 || 19 || 128 || '''169,132''' || '''32.68%''' || '''77''' || '''53''' || '''130''' || 104,406 || 20.17% || 32 || 54 || 86 || 34,132 || 6.59% || 0 || 26 || 26 || - || - || - || - || - || 81.98% |-style="background:#ffff75" | style="text-align:left;"|[[මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය|මඩකලපුව]] || style="text-align:left;"|[[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] || 408 || 0.14% || 0 || 0 || 0 || 44,619 || 15.26% || 13 || 24 || 37 || 45,031 || 15.40% || 24 || 14 || 38 || 1,003 || 0.34% || 0 || 0 || 0 || '''80,622''' || '''27.58%''' || '''69''' || '''6''' || '''75''' || 76.20% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය|කොළඹ]] || style="text-align:left;"|[[Western Province, Sri Lanka|බස්නාහිර]] || '''476,873''' || '''38.38%''' || '''185''' || '''34''' || '''219''' || 410,522 || 33.04% || 115 || 82 || 197 || 134,147 || 10.80% || 3 || 57 || 60 || 104,707 || 8.43% || 0 || 46 || 46 || - || - || - || - || - || 76.79% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය|ගාල්ල]] || style="text-align:left;"|[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණ]] || '''321,102''' || '''50.46%''' || '''238''' || '''3''' || '''241''' || 169,234 || 26.59% || 15 || 97 || 112 || 75,827 || 11.91% || 2 || 49 || 51 || 40,634 || 6.38% || 0 || 28 || 28 || - || - || - || - || - || 81.19% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ]] || style="text-align:left;"|[[Western Province, Sri Lanka|බස්නාහිර]] || '''655,554''' || '''49.19%''' || '''341''' || '''19''' || '''360''' || 395,360 || 29.66% || 68 || 143 || 211 || 136,298 || 10.23% || 6 || 63 || 69 || 102,177 || 7.67% || 0 || 54 || 54 || - || - || - || - || - || 78.64% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කය|හම්බන්තොට]] || style="text-align:left;"|[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණ]] || '''199,018''' || '''49.94%''' || '''138''' || '''6''' || '''144''' || 101,702 || 25.52% || 21 || 50 || 71 || 41,059 || 10.30% || 1 || 28 || 29 || 51,029 || 12.81% || 0 || 32 || 32 || - || - || - || - || - || 83.08% |-style="background:#ffff75" | style="text-align:left;"|[[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය|යාපනය]] || style="text-align:left;"|[[Northern Province, Sri Lanka|උතුරු]] || 3,287 || 1.08% || 0 || 3 || 3 || 19,105 || 6.30% || 5 || 20 || 25 || 24,461 || 8.07% || 6 || 26 || 32 || 553 || 0.18% || 0 || 0 || 0 || '''105,947''' || '''34.94%''' || '''141''' || '''12''' || '''153''' || 65.81% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[කළුතර දිස්ත්‍රික්කය|කළුතර]] || style="text-align:left;"|[[Western Province, Sri Lanka|බස්නාහිර]] || '''350,382''' || '''46.55%''' || '''212''' || '''3''' || '''215''' || 235,118 || 31.24% || 56 || 94 || 150 || 79,000 || 10.50% || 2 || 48 || 50 || 47,754 || 6.34% || 1 || 30 || 31 || - || - || - || - || - || 81.75% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර]] || style="text-align:left;"|[[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] || '''360,732''' || '''41.41%''' || '''255''' || '''17''' || '''272''' || 303,053 || 34.79% || 109 || 111 || 220 || 109,749 || 12.60% || 7 || 72 || 79 || 37,184 || 4.27% || 0 || 24 || 24 || - || - || - || - || - || 81.15% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්කය|කෑගල්ල]] || style="text-align:left;"|[[Sabaragamuwa Province|SA]] || '''249,431''' || '''46.05%''' || '''171''' || '''7''' || '''178''' || 180,579 || 33.34% || 42 || 78 || 120 || 72,209 || 13.33% || 3 || 44 || 47 || 21,807 || 4.03% || 0 || 12 || 12 || - || - || - || - || - || 82.20% |-style="background:#ffff75" | style="text-align:left;"|[[කිලිනොච්චි දිස්ත්‍රික්කය|කිලිනොච්චි]] || style="text-align:left;"|[[Northern Province, Sri Lanka|උතුරු]] || 474 || 0.75% || 0 || 0 || 0 || 3,009 || 4.73% || 0 || 3 || 3 || 3,174 || 4.99% || 0 || 5 || 5 || 488 || 0.77% || 0 || 0 || 0 || '''30,205''' || '''47.48%''' || '''33''' || '''1''' || '''34''' || 74.82% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය|කුරුණෑගල]] || style="text-align:left;"|[[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] || '''505,749''' || '''47.68%''' || '''325''' || '''8''' || '''333''' || 341,983 || 32.24% || 50 || 153 || 203 || 120,163 || 11.33% || 2 || 67 || 69 || 58,776 || 5.54% || 0 || 35 || 35 || - || - || - || - || - || 81.62% |-style="background-color: #66EE66;" | style="text-align:left;"|[[මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය|මන්නාරම]] || style="text-align:left;"|[[Northern Province, Sri Lanka|උතුරු]] || 2,536 || 3.67% || 0 || 3 || 3 || '''23,587''' || '''34.14%''' || '''26''' || '''8''' || '''34''' || 5,993 || 8.67% || 0 || 8 || 8 || 91 || 0.13% || 0 || 0 || 0 || 19,487 || 28.21% || 25 || 3 || 28 || 80.36% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[මාතලේ දිස්ත්‍රික්කය|මාතලේ]] || style="text-align:left;"|[[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] || '''151,130''' || '''47.19%''' || '''138''' || '''3''' || '''141''' || 107,117 || 33.44% || 26 || 65 || 91 || 36,287 || 11.33% || 4 || 30 || 34 || 15,413 || 4.81% || 0 || 12 || 12 || - || - || - || - || - || 80.74% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය|මාතර]] || style="text-align:left;"|[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණ]] || '''275,767''' || '''53.48%''' || '''207''' || '''1''' || '''208''' || 135,672 || 26.31% || 17 || 84 || 101 || 50,803 || 9.85% || 0 || 37 || 37 || 47,922 || 9.29% || 0 || 33 || 33 || - || - || - || - || - || 81.48% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය|මොණරාගල]] || style="text-align:left;"|[[Uva Province|ඌව]] || '''164,295''' || '''53.88%''' || '''113''' || '''1''' || '''114''' || 85,296 || 27.97% || 8 || 48 || 56 || 30,580 || 10.03% || 0 || 21 || 21 || 20,184 || 6.62% || 0 || 14 || 14 || - || - || - || - || - || 85.83% |-style="background:#ffff75" | style="text-align:left;"|[[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය|මුලතිව්]] || style="text-align:left;"|[[Northern Province, Sri Lanka|උතුරු]] || 2,291 || 4.11% || 1 || 1 || 2 || 8,279 || 14.85% || 5 || 7 || 12 || 4,580 || 8.22% || 0 || 7 || 7 || 394 || 0.71% || 0 || 0 || 0 || '''22,682''' || '''40.69%''' || '''30''' || '''2''' || '''32''' || 77.76% |-style="background-color: #66EE66;" | style="text-align:left;"|[[නුවර එළිය දිස්ත්‍රික්කය|නුවර එළිය]] || style="text-align:left;"|[[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] || 107,015 || 24.04% || 64 || 20 || 84 || '''165,597''' || '''37.20%''' || '''69''' || '''47''' || '''116''' || 44,793 || 10.06% || 13 || 23 || 36 || 11,365 || 2.55% || 0 || 8 || 8 || - || - || - || - || - || 81.04% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව]] || style="text-align:left;"|[[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] || '''94,136''' || '''35.09%''' || '''51''' || '''11''' || '''62''' || 69,474 || 25.90% || 10 || 33 || 43 || 89,005 || 33.18% || 41 || 17 || 58 || 12,866 || 4.80% || 0 || 8 || 8 || - || - || - || - || - || 84.27% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කය|පුත්තලම]] || style="text-align:left;"|[[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] || '''182,637''' || '''42.94%''' || '''124''' || '''9''' || '''133''' || 134,007 || 31.50% || 38 || 59 || 97 || 53,699 || 12.62% || 12 || 29 || 41 || 15,392 || 3.62% || 0 || 10 || 10 || - || - || - || - || - || 73.30% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කය|රත්නපුර]] || style="text-align:left;"|[[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]] || '''362,296''' || '''52.28%''' || '''230''' || '''2''' || '''232''' || 218,987 || 31.60% || 27 || 109 || 136 || 62,865 || 9.07% || 1 || 39 || 40 || 33,152 || 4.78% || 0 || 21 || 21 || - || - || - || - || - || 82.53% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය]] || style="text-align:left;"|[[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] || '''37,638''' || '''16.99%''' || '''50''' || '''4''' || '''54''' || 35,736 || 16.14% || 10 || 28 || 38 || 28,969 || 13.08% || 12 || 21 || 33 || 4,395 || 1.98% || 0 || 2 || 2 || 32,446 || 14.65% || 33 || 3 || 36 || 82.29% |-style="background:#ffff75" | style="text-align:left;"|[[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව]] || style="text-align:left;"|[[Northern Province, Sri Lanka|උතුරු]] || 7,866 || 9.33% || 14 || 3 || 17 || 14,055 || 16.68% || 5 || 13 || 18 || 14,388 || 17.07% || 7 || 9 || 16 || 1,642 || 1.95% || 0 || 2 || 2 || '''22,020''' || '''26.13%''' || '''31''' || '''1''' || '''32''' || 75.03% |- style="font-weight:bold" | colspan=2 style="text-align:left;"|සමස්ත || 5,006,837 || 40.47% || 3,255 || 181 || 3,436 || 3,640,620 || 29.42% || 872 || 1,561 || 2,433 || 1,497,234 || 12.10% || 204 || 844 || 1,048 || 710,932 || 5.75% || 1 || 433 || 434 || 337,877 || 2.73% || 389 || 28 || 417 || 79.94% |} ==මැතිවරණයෙන් පසු == පළාත් පාලන ආයතන විශාල සංඛ්‍යාවක් සමස්ත පාලනයකින් තොරව එල්ලී තිබීම නිසා, පළාත් පාලන ආයතනවල පාලනය ලබා ගැනීම සඳහා පක්ෂ අතර රහස් ගනුදෙනු සඳහා මාවත විවෘත විය.<ref>{{cite news|title=Nearly half of LG bodies hung – TISL|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=179980|access-date=6 May 2018|work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]|date=16 February 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, පළාත් පාලන ආයතන කිහිපයක නායකත්වය වැඩිම ආසන සංඛ්‍යාවක් දිනා ගත් පක්ෂය හැර වෙනත් පක්ෂයක් විසින් අල්ලා ගන්නා ලදී.<ref>{{cite news|last1=Rubatheesan|first1=S.|title=Oddball council results no bar to extending voting system to provinces|url=http://www.sundaytimes.lk/180506/news/oddball-council-results-no-bar-to-extending-voting-system-to-provinces-293031.html|access-date=6 May 2018|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times)]]|date=6 May 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> '''මධ්‍යම පළාත''' * එක්සත් ජාතික පෙරමුණ විශාලතම තනි පක්ෂය වූ හැටන්-දික්ඔය නගර සභාවේ, සභාපති ලෙස CWC අපේක්ෂක සදයන් බාලචන්ද්‍රන් තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|last1=Kuruluwansha|first1=Asela|last2=Jayawardene|first2=Feron|title=CWC gets Hatton–Dickoya UC Chairmanship|url=http://www.dailynews.lk/2018/03/27/political/146693/cwc-gets-hatton%E2%80%93dickoya-uc-chairmanship|access-date=2 April 2018|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=27 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> * මස්කෙළිය ප්‍රාදේශීය සභාවෙහි, CWC සහ එක්සත් ජාතික පෙරමුණ සම තත්ත්වයේ පැවති අතර, CWC අපේක්ෂක ෂෙන්බගවල්ලි සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|last1=Rajapaksha|first1=Ranjith|last2=Illangatillake|first2=Gamini Bandara|title=Tense situ. at Maskeliya PS|url=http://mirrorcitizen.dailymirror.lk/2018/03/29/tense-situ-at-maskeliya-ps/|access-date=2 April 2018|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=29 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * එක්සත් ජාතික පෙරමුණ විශාලතම තනි පක්ෂය වූ නුවරඑළිය ප්‍රාදේශීය සභාවෙහි, CWC අපේක්ෂක වී. යෝගරාජා සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=CWC Establishes Administration in Nuwara Eliya Pradeshiya Sabha|url=http://www.hirunews.lk/187154/cwc-establishes-administration-in-nuwara-eliya-pradeshiya-sabha|access-date=2 April 2018|work=Hiru News|date=29 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> '''නැගෙනහිර පළාත''' * ACMC සහ UNF සම තත්ත්වයේ පැවති නින්දවූර් ප්‍රාදේශීය සභාවෙහි, ACMC අපේක්ෂක M. A. M. තාහීර් සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref name="DN280318">{{cite news|last1=Abdul Gafoor|first1=A. B.|title=UPA bags Sammanthurai, Nintavur PS Chairs|url=http://www.dailynews.lk/2018/03/28/local/146743/upa-bags-sammanthurai-nintavur-ps-chairs|access-date=2 April 2018|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=28 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> * ACMC සහ UNF සම තත්ත්වයේ පැවති සමන්තුරෙයි ප්‍රාදේශීය සභාවෙහි, ACMC අපේක්ෂක A. M. M. නව්සාඩ් සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref name="DN280318"/> '''උතුරු පළාත''' * චාවකච්චේරි නගර සභාවේ, TNA අපේක්ෂක සිවමංගයි රාමනාදන් සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=TNA takes control of Chavakachcheri Urban Council with support of EPDP, SLFP and UNP|url=http://www.tamilguardian.com/content/tna-takes-control-chavakachcheri-urban-council-support-epdp-slfp-and-unp|access-date=2 April 2018|work=[[Tamil Guardian]]|date=26 March 2018}}</ref> * EPDP විශාලතම තනි පක්ෂය වූ ඩෙල්ෆ්ට් DC හි, TNA අපේක්ෂක පිලිප් පැට්‍රික් රොෂාන් සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=EPDO 'fortress' Neduntheevu cpatured by TNA|url=http://tamildiplomat.com/epdo-fortress-neduntheevu-captured-tna/|access-date=22 April 2018|work=Tamil Diplomat|date=7 April 2018}}</ref> * TNA විශාලතම තනි පක්ෂය වූ මාන්තයි නැගෙනහිර DC හි, UNF අපේක්ෂක මහාලිංගම් දයානන්දන් සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=UNP beat TNA to capture Manthai East and TNA beat SLFP to capture Thunnukkai|url=http://tamildiplomat.com/unp-beat-tna-capture-manthai-east-tna-beat-slfp-capture-thunnukkai/|access-date=22 April 2018|work=Tamil Diplomat|date=19 April 2018}}</ref> * TNPF විශාලතම තනි පක්ෂය වූ පේදුරුතුඩුව නගර සභාවේ, TNA අපේක්ෂක ජෝසප් ඉරුතයරාජා සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=EPDP backing hands control of Point Pedro Urban Council to TNA by one vote|url=http://www.tamilguardian.com/content/epdp-backing-hands-control-point-pedro-urban-council-tna-one-vote|access-date=2 April 2018|work=[[Tamil Guardian]]|date=27 March 2018}}</ref> * TNA විශාලතම තනි පක්ෂය වූ වවුනියාව නගර සභාවේ, EPRLF අපේක්ෂක ආර්. ගෞතමන් සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=Tussle between Tamil Parties and TNA loses Vavuniya TC to TULF - TNA members dispute with stalwarts|url=http://tamildiplomat.com/tussle-tamil-parties-tna-loses-vavuniya-tc-tulf-tna-members-dispute-stalwarts//|access-date=22 April 2018|work=Tamil Diplomat|date=17 April 2018}}</ref> * TNA විශාලතම තනි පක්ෂය වූ වේලනයි DC හි, EPDP අපේක්ෂක නමසිවායාම කරුණාමූර්ති සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=TNA loses its new allies in Velanai Pradeshiya Sabai|url=http://tamildiplomat.com/tna-loses-new-allies-velanai-pradeshiya-sabai/|access-date=2 April 2018|work=Tamil Diplomat|date=30 March 2018}}</ref> '''වයඹ පළාත''' * [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] සහ [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ, ශ්‍රී ලංකාව|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] සම තත්ත්වයේ පසුවන කුරුණෑගල මහ නගර සභාවේ, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ අපේක්ෂක තුෂාර සංජීව විතාරණ නගරාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref name="DM290318">{{cite news|last1=Jayarathne|first1=Pushpakumara|last2=Shanthaudaya|first2=Ajithalal|last3=Padmasiri|first3=Prasanna|title=Kurunegala MC elects its Mayor from the SLPP|url=http://mirrorcitizen.dailymirror.lk/2018/03/29/kurunegala-mc-elects-its-mayor-from-the-slpp/|access-date=2 April 2018|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=29 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය]] සහ [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ, ශ්‍රී ලංකාව|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] සම තත්ත්වයේ පසුවන පුත්තලම නගර සභාවේ, ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසයේ අපේක්ෂක කේ. ඒ. බායිස් සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=Cops prevent UNP – SLMC clash|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=182215|access-date=2 April 2018|work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]|date=28 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> '''සබරගමුව පළාත''' * ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ විශාලතම තනි පක්ෂය වූ අරණායක ප්‍රාදේශීය සභාවෙහි, සභාපති ලෙස එක්සත් ජාතික පෙරමුණේ අපේක්ෂක එස්. නිහාල් සෙනෙවිරත්න තේරී පත් විය.<ref name="DN270318">{{cite news|last1=Jayaratne|first1=Rohana|last2=Dhrmaratne|first2=Pradeep Kumara|title=UNP bags Tangalle UC, Aranayake PS chairs while Pohottuwa wins Dehiwela-Mt Lavinia|url=http://www.dailynews.lk/2018/03/27/local/146699/unp-bags-tangalle-uc-aranayake-ps-chairs-while-pohottuwa-wins-dehiwela-mt|access-date=2 April 2018|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=27 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> '''දකුණු පළාත''' * [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ, ශ්‍රී ලංකාව|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] විශාලතම තනි පක්ෂය වූ ගාල්ල මහ නගර සභාවේ, [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ|ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ]] අපේක්ෂක ප්‍රියන්ත සහබන්දු ගොඩගේ නගරාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|last1=Sugathapala|first1=D. G.|title=SLPP's Priyantha Godage elected Galle Mayor|url=http://www.dailymirror.lk/147713/SLPP-s-Priyantha-Godage-elected-Galle-Mayor|access-date=2 April 2018|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=23 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> * [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ, ශ්‍රී ලංකාව|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] විශාලතම තනි පක්ෂය වූ හම්බන්තොට මහ නගර සභාවේ, [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය|එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානයේ]] අපේක්ෂක එරාජ් රවීන්ද්‍ර ප්‍රනාන්දු නගරාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|last1=Gamage|first1=Sanath|title=Pistol-wielding Eraj becomes Hambantota mayor again|url=http://mirrorcitizen.dailymirror.lk/2018/04/27/pistol-wielding-eraj-becomes-hambantota-mayor-again/|access-date=6 May 2018|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=27 April 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|last1=Irugalbandara|first1=Ramesh|title=Eraj Fernando elected Mayor of Hambantota|url=https://www.newsfirst.lk/2018/04/eraj-fernando-elected-mayor-of-hambantota/|access-date=6 May 2018|work=[[News First]]|date=26 April 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> * ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ සහ එක්සත් ජාතික පෙරමුණ සම තත්ත්වයේ පැවති තංගල්ල නගර සභාවේ, එක්සත් ජාතික පෙරමුණේ අපේක්ෂක රවිඳු වෙදරාචහි සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref name="DN270318"/> '''ඌව පළාත''' * එක්සත් ජාතික පෙරමුණ විශාලතම තනි පක්ෂය වූ බදුල්ල මහ නගර සභාවේ, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ අපේක්ෂක තුෂාර සංජීව විතාරණ නගරාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref name="DM290318"/> '''බස්නාහිර පළාත''' * [[දෙහිවල-ගල්කිස්ස මහනගර සභාව|දෙහිවල-ගල්කිස්ස මහ නගර සභාවේ]], ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ සහ එක්සත් ජාතික පෙරමුණ සම තත්ත්වයේ පැවති අතර, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ අපේක්ෂක නාවලගේ ස්ටැන්ලි ඩයස් නගරාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|last1=Dharmapala|first1=H. M.|title=SLPP's Stanley Dias elected as Dehiwala-Mount Lavinia Mayor|url=http://www.dailymirror.lk/article/SLPP-s-Stanley-Dias-elected-as-Dehiwala-Mount-Lavinia-Mayor-147805.html|access-date=2 April 2018|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=26 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> * ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ විශාලතම තනි පක්ෂය වූ කටුනායක-සීදුව නගර සභාවේ, එක්සත් ජාතික පෙරමුණේ අපේක්ෂක සරත් පීරිස් සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|last1=Ariff|first1=Yusuf|title=UNP's Sarath Peiris elected Chairman of Katunayake-Seeduwa UC|url=http://www.adaderana.lk/news/46547/unps-sarath-peiris-elected-chairman-of-katunayake-seeduwa-uc|access-date=2 April 2018|work=[[Ada Derana]]|date=23 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> * එක්සත් ජාතික පෙරමුණ විශාලතම තනි පක්ෂය වූ මීගමුව මහ නගර සභාවේ, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ අපේක්ෂක වර්ණකුලසූරිය මෝසස් දයාන් ලන්සා නගරාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|last1=Feranndo|first1=Hubert|title=SLPP's Dayan Lanza elected Negombo Mayor|url=http://www.dailymirror.lk/147715/SLPP-s-Dayan-Lanza-elected-Negombo-Mayor|access-date=2 April 2018|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=23 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> * එක්සත් ජාතික පෙරමුණ විශාලතම තනි පක්ෂය වූ සීතාවකපුර නගර සභාවේ, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ අපේක්ෂක කේ. ඒ. රණවීර සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=SLPP's Ranaweera elected Seethawakapura Mayor|url=http://www.dailymirror.lk/148402/SLPP-s-Ranaweera-elected-Seethawakapura-Mayor|access-date=22 April 2018|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=7 April 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> ==සටහන්== {{notelist|30em}} ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}} {{ශ්‍රී ලාංකික මැතිවරණ }} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන මැතිවරණ]] fxvlz1csc2n969ge70srzb9qgd8j2jo 0 77141 802452 749764 2026-10-25T08:14:05Z WrdSrchSi 55524 Added si|සරා උතුව, Wiktionary 802452 wikitext text/x-wiki {{Infobox temperate season |title=සරත් ඍතුව |image=Roadway_in_David_Crockett_State_Park_(Autumn_2008_-_Vertical_Image).jpg |caption=Leaves often turn orange and fall off from trees in the autumn. |ndate1=23 September – 22&nbsp;December |ndate2=1 September – 30&nbsp;November |ndate3=1 August – 31&nbsp;October |sdate1=21 March – 21&nbsp;June |sdate2=1 March – 31&nbsp;May |sdate3=1 February – 30&nbsp;April }}{{Globalise|date=May 2021|2=US}}{{multiple image | perrow = 2 | total_width = 272 | image1 = New_hampshire_in_autumn.jpg | image4 = Cincinnati – Spring Grove Cemetery & Arboretum "Autumn Reflection" (15630100199).jpg | image3 = Paris raining autumn cityscape (8252181936).jpg | image2 = Autumn,_Belgrade,_Serbia.jpg | image5 = Tuolumne_Meadows_with_Meandering_River_in_Autumn.jpg | image6 = Victoria Avenue - Canterbury.jpg | footer = The variety of colours between the trees and the forest floor is like a giant mural in autumn, particularly out of cityscapes }} {{Weather}} {{Wiktionary|සරා උතුව}} '''සරත් ඍතුව''' ('''අමිශ්‍ර''' {{si|සරා උතුව}}) එසේත් නැත්නම් '''සරත් කාලය''',  ({{en|Autumn}}, [[ඇමරිකානු ඉංග්‍රීසි]]: Fall) යනු සතර ඍතූන්ගෙන් තෙවැන්න ය. ගිම්හානෙයන් සිසිර කාලයට වන සංක්‍රාන්තිය සරතින් පෙන්වෙයි. මෙම කාලය [[උත්තර අර්ධ ගෝලය|උතුරු අර්ධගෝලයට]] බිනරමස ද [[Southern Hemisphere|දකුණු අර්ධ ගෝලය]]ට මැදින් මාසයේදී ද උදා වේ. පත්‍ර පතනය සහ අව්ව පායනා කාලය සැළකිය යුතු ලෙස අඩු වීම සරත් ඍතුව උදාවීමේ ලක්‍ෂණ වේ. සමකාසන්න රටක් හෙයින් ශ්‍රී ලංකාවෙහි සරත් ඍතුව පැහැදිලි ලෙස දක්නට නො ලැබෙයි.    === හැලෝවින් උත්සවය === [[ගොනුව:Pumpkins-2009.jpg|right|thumb|[[හැලෝවීන්|හැලොවීන්]] [[වට්ටක්කා]]]] සරත් ඍතුව [[හැලෝවීන්|හැලෝවීන්]] නම් කෙල්ටික් අස්වැද්දුම් උළෙලක් වූසෝවින් වලින් ආභාසය ලැබූ උත්සවයකට ද සබැඳේ.<ref name="ENC"/> ඒ උතුරු අර්ධ ගෝලයේ ය. මෙම උත්සවය අළලා විශාල වශයෙන් රූපවාහිනී විකාශ, චිත්‍රපට, පොත්, වෙස් ආයිත්තම්, ගෘහ සැරසිලි හා රසකැවිලි කර්මාන්තයෝ ව්‍යාපාර පුළුල් කරති. මෙම ව්‍යාපාර ප්‍රවර්‍ධන වැඩසටහන් බිනරමස මැද සිට වප්මස 31 දක්වා ක්‍රියාත්මක වී, ඉන්පසු නත්තල් සමයට ප්‍රචාරක වැඩසටහන් පටන් ගනී. == මේවාත් බලන්න == * [[දීපාවලි|දීපවාලි]] * [[Autumn in New England]] * [[Diwali]] == යොමු == {{Reflist|30em|refs= <ref name="ENC">{{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572079/Halloween.html |title=Halloween |work=[[Microsoft Encarta|Encarta]] |publisher=Microsoft |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028170821/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572079/Halloween.html |archive-date=28 October 2009 |url-status=dead|access-date=20 June 2007 }}</ref> }} == භාහිර සබැඳි == {{sisterlinks|d=Q1314|q=Autumn|wikt=autumn|c=Category:Autumn|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|species=no}} {{Seasons}} {{Authority control}} [[ප්‍රවර්ගය:සරත් ඍතුව| ]] [[Category:Etymologies]] 0p36j5xpy2buywx6tinp09te1budfmz 0 77954 802421 796176 2026-10-25T04:42:30Z KSLwiki24 70498 /* */ 802421 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව වැව | lake_name = පදවිය වැව | image_lake = | alt_lake = | caption_lake = | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = පදවිය ප්‍රාදේශිය ලේකම් කොට්ඨාශය, ශ්‍රී ලංකාව | pushpin_map = ශ්‍රී ලංකාව | coords = {{coord|8.811602769916728|80.75801265376143|region:LK_type:waterbody|display=inline,title|format=dms}} | type = කෘතිම ජලාශය | inflow = | outflow = | catchment = {{convert|83200|අක්කර|sqkm}} | basin_countries = | date-built = | date-flooded = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent lakes --> | agency = | length = | width = | area = {{convert|6000|අක්කර|sqkm}} | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | frozen = | islands = | cities = | reference = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHIS | designation1_offname = [[File:21st ICID Congress.jpg|80px]]<br>පදවිය වැව | designation1_date = | designation1_type = ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ | designation1_criteria = ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය | designation1_number = | designation1_free1name = පිළිගැනීමේ ආයතනය | designation1_free1value = ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) }} }} උතුරු මැද පළාතේ අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයට අයත් පදවිය වැව ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම වැව් කිහිපය අතරින් එකකි. පදවිය වැව 2 වන සහ 3 වන ශත වර්ෂ වලදී සුබෝධතිස්ස රජතුමා සහ මහාසේන රජතුමා විසින් කරවන ලදැයි සැළකෙන අතර 12 වන ශත වර්ෂයේ දී මහා පරාක්‍රමබාහු රජතුමා විසින් ප්‍රතිසංස්කරණය කර තිබේ ==ආශ්‍රිත== * [[මහ වැව් නාමාවලිය]] ==මූලාශ්‍ර== {{reflist|refs= <ref name=statistics.gov.lk> {{cite web |url=http://www.statistics.gov.lk/statistical%20Hbook/2017/Anuradhapura/4.13.pdf |title=දිස්ත්‍රික්කය තුළ ඇති අස්වේදන ලද බිම් ප්‍රමාණය අක්කර 200 ට වැඩි ප්‍රධාන කෘෂිකාර්මික ජලාශ - 2016 |access-date=2021-11-15 }} </ref> }} [[ප්‍රවර්ගය:මහ වැවු]] {{අසම්පූර්ණ}} 67xu321dkdyk6csmupsqal8cswggvua 0 80160 802458 694112 2026-10-25T11:50:15Z ~2026-56857-37 81774 /* ස්තූප වර්ග */ 802458 wikitext text/x-wiki {{see also|දාගැබ්}} {{copy edit}} තුඹ - ථූප - චේතිය - චෙෙත්‍ය - දාගැබ - වෙහෙර යන නම් විලින් ස්තූපය හදුන්වනු ලැබේ. <nowiki>''</nowiki>ස්තූපය<nowiki>''</nowiki> සංස්කෘතික වචනයකි. ස්තූප (සොහොන්) සංකල්පය බුදු රජාණන් වහන්සේට පෙරසිට පැවත එන්නකි. මියගියාවූ සක්විති මහරජවරුන් හෝ විවිද ශාස්තෘවරුන් ගේ ශාරීරින ධාතුන් තැන්පත් කොට එම ස්තූප තනන්නට ඇත. එමෙන්ම බුදුරජාණන් වහන්සේට සමකාලීන ජෙෙන ආගමිකයෝ ද ස්තූප තැනූ අතර ඔවුන් ස්තූප වන්දනාවේ නිරත විය. බෞද්ධ ස්තූපය දඹදිව (ඉන්දියාවේ) ධර්මාශෝක රාජ්‍ය සමයේ සිට පැවත එන්නකි. මහා පරිණිර්වාන සූත්‍රයේ සදහන් පරිදි බුද්ධ - ප්‍රත්‍යක බුද්ධ අරහත්ත - චක්‍රවර්ති - මහාරාජ වැනි උත්තම පුද්ගලයන්ගේ ධාතුන් තැන්පත් කොට ස්තූප තැනීම වැදගත් බව බුදුන් වහන්සේ පෙන්නා දී ඇත. මේ අනුව බෞද්ධ ස්තූපවල ධාතු ගර්භය මධ්‍යයේ බුදුන් වහන්සේ සර්වඥ ධාතුන් තැන්පත් කෙරිණි. ලක්දිව පළමු ස්තූපය තනවන ලද්දේ දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා විසින් මිහිදු හිමියන්ගෙන් කරන ලද සුහද ඉල්ලීමක ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි. මෙහිදී මිහිදු හිමියන්ගේ මග පෙන්වීම වැදගත් විය. ඉන්දියාවේ විදිශා හි උපත ලද මිහිදු හිමි එම ප්‍රදේශයේ ගොඩනගා තිබූ බෞද්ධ ස්තූපයන්ගේ අනුකරණයක් ලෙස සලකා අනුරාධපුර ථූපාරාමය ඉදිකරන්නට යෙදුන බව [[මහාවංශය|මහාවංශයේ]] සදහන් වී ඇත. [[ගොනුව:චෙෙත්‍යක අංග .jpg|thumb|434x434පික්|ස්තූපයක අංග]] [[ගොනුව:චෙෙත්‍යක බිම් සැලැස්ම .jpg|thumb|343x343පික්|සිතූපයක බිම් සැලැස්ම ]] මේ අනුව ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසේ දී ස්තූප ධාන්‍යාකාර (ධාන්‍ය ගොඩක) හැඩයෙන් යුක්තව ඉදි කෙරිණි. තවද මෙහි ධාතු ගර්භය තුළ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු අකුධාතුව තැන්පත් කළ අයුරුද මහාවංශයේ ඉතා වර්ණනාත්මක කතාවකින් පෙන්නා දී ඇත. මෙසේ මුල්වර්ට තනන ලද <nowiki>''ස්තුපයට''</nowiki> නාමයක් නොවුයෙන් එම ස්තුපය අසල පිහිටි ආරාමය ද අනුව ස්තූපය ථූපාරාමය නම්න් ජනතාව අතර ව්‍යවහාරයට පත්විය. =='''<big>ස්තූප වර්ග</big>'''== # ඝණ්ඨාකාරය - සිනුවක හැඩය # ඝටාකාරය - මුනින් අතට නැමූ කළයක හැඩය # බුබ්බුලාකාර - දිය බුබුලක හැඩය # ධාන්‍යාකාරය - ධාන්‍ය ගොඩක හැඩය # පද්මාකාරය - පද්මයක ස්වභාවය ගත් හැඩය # ආම්ලාකාර - නෙල්ලි ගෙඩියක හැඩය ඉහත සදහන් හැඩ අතරින් ලංකාවේ දක්නට ලැබෙන්නේ බුම්බුලාකාර - ධාන්‍යාකාර - ඝණ්ටාකාර යන ස්තූප වර්ග තුනකි. අන් ස්තුප වර්ග ඉතා කුඩාවට කරන ලද ධාතු කරඩු වැනි ස්තූප වේ. තවද විදේශීය රටවල පහත සදහන් ස්තූප වර්ගද පිහිටා ඇත. # පාත්‍රාකාරය - පාත්‍රයක හැඩය ගත් # ස්ථම්භාකාරය - කණුවක හැඩය ගත් # පලණ්ඩ්ඩාකාරය - ළූණු ගෙඩියක හැඩය ගත් # මන්දිරාකාරය - ගොඩනැගිල්ක හැඩය ගත් ස්තූප අතර පොළොන්නරු යුගයට අයත් සුවිශේෂිත ස්තූපයකි [[සත්මහල් ප්‍රාසාදය]] මෙය දේශීය ස්තූප අතර අසාමාන්‍ය ගොඩ නැගිල්ලකි. මෙය සියම් රටේ (තායිලන්තය) පිහිටි ලම්ෆුන්හිවාත් කුකුත් විහාරයේ නෂ්ටාවශේෂ අතර පිහිටි සන් මහාෆෝන් නම් චෙෙත්‍ය චෙෙත්‍යට බොහෝ සෙයින් සමාන බව [[සෙනරත් පරණවිතාන]] මහතා විසින් පෙන්වා දි ඇත. ==<big>චෙෙත්‍යක අංග වලින් නිරූපණය වන දෑ</big>== [[ගොනුව:චෙෙත්‍ය වර්ග .jpg|thumb|462x462පික්|ස්තුප වර්ග සහ එවායේ හැඩයන්|alt=]] # පදනම - ශ්‍රද්ධාව # පේසා වළලු - ත්‍රිවිද රත්නය ( බුද්ද - ධම්ම - සංඝ ) # ධාතු ගර්භය - සත්තිස් බෝධි පාස්සික ධර්මය #සතරැස් කොටුව - චතුරාර්ය සත්‍ය #දේවතා කොටුව - සදෙව් ලොව #කොත් කැරැල්ල - නව ලොව්තුරා දහම #කොත - නිර්වානය #වාහල්කඩ, වටදාගෙය - ( චෙෙත්‍යට එකතු වූ බාහිර කලා අංග දෙකකි ) #මාණික්‍යය, - ? ♦ ඉන්දියානු ස්තූපයේ සතරැස් කොටුව <nowiki>''භර්මිකාව'' නමින් ද, පේසා වළලු ''මේධිය නමින් ද, කොත් කැරැල්ල වෙනුවට ගලින් නිර්මිත සේසත ''ඡත්‍රය''</nowiki> යන නමින් ද හැදින්වේ. =='''<big>විශේෂිත කරුණු</big>'''== * අනුරාධපුර ථූපාරාමය ක්‍රි.ව. 1842 දී ඝණ්ඨාකාර හැඩයට අනුව ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. * ථූපාරාමයේ ගල්කණු ක්‍රි.ව. 126-170 අතර කාලයේ දී වසභ රජතුමා විසින් ස්තූපයේ ආරක්ෂාව සදහා තනන ලද වටදාගෙය (ථූපඝරය) ක් තනන ලදී. පසු කලේක ලජ්ජිතිස්ස රජු විසින්ද වටදාගෙය ප්‍රතිසංස්කරණය කළ බව මහා වංශයේ සදහන් වේ. * රුවන්වැලි සෑයේ බටහිර පැත්තේ මුල් යුගයට අයත් වාහල්කඩ සහ ඇත් පවුරේ කොටස් පිහිටා ඇත. * අනුරාධපුර යුගයට අයත්, ඉපැරණි හා ප්‍රතිසංස්කරණයට භාජනය නොවූ වාහල්කඩ පිහිටියේ මිහින්තලේ කණ්ඨක චෙෙත්‍යයේය. ඒ නැගෙනහිර වාහල්කඩය. එහි කැටයම් තුළ මෞර්ය කලා ලක්ෂන ගැබ් වී ඇති බව පරණවිතාන මහතා පෙන්නා දී ඇත. *පැරණි ස්තූපයන්ගේ ධාතු ගර්භය තුළ සිතුවම් ඇද තිබුණි. මහියංගන සෑයේ ධාතු ගර්භයේ අදින ලද ක්‍රි.ව. 8 දි අදින ලද චිත්‍ර කොටස් කිහිපයක් අනුරාධපුර කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත. මිහින්තලේ කුඩා ස්ථූප තුලින්ද චිත්‍ර හමු වී ඇත. *ඉපැරණි ස්තූපයන්ගේ සතරැස් කොටුව මත ඡත්‍ර පිහිටි බවට, අභයගිරි සෑ මළුවේ පිහිටි විශාල ඡත්‍ සාක්ෂිය කී. # [[ප්‍රවර්ගය:ස්ථූප]] pvg2x0yprcydeu7ubefqd31smtglpe7 0 97076 802389 766485 2026-10-24T18:47:56Z Andre Engels 137 merge 802389 wikitext text/x-wiki {{merge|ස්වාමීන් වහන්සේගේ යාච්ඤාව}} {{Short description|ජේසුස් වහන්සේ ඉගැනිවූ යාච්ඤාවක්}} [[File:Brooklyn Museum&nbsp;- The Lord's Prayer (Le Pater Noster) - James Tissot.jpg|thumb|upright=1.15|ජේම්ස් ටිසොත් විසින් ඇඳි ''ද ලෝඩ්ස් ප්‍රෙයා'' (''ස්වාමිවාක් ආරාධනාව'') නම් සිතුවම]] '''පරමණ්ඩල යාච්ඤාව''', '''ස්වාමිවාක් ආරාධනාව''' හෝ '''ස්වර්ගයේ වැඩසිටින''' ලෙසද හැඳින්වේ, එය යාච්ඤා කිරීමට මාර්ගය ලෙස [[ජේසු|ජේසුස් වහන්සේ]] ඉගැන්වූ මධ්‍යම කිතුනු යාච්ඤාවකි. මෙම යාච්ඤාවේ අනුවාද දෙකක් ශුභාරංචි වල සටහන් කර ඇත. [[මතෙව් ශුභාරංචිය|ශු.මතෙව් ශුභාරංචියේ]] කන්ද උඩ දේශනාව තුළ මෙම යාච්ඤාවේ දීර්ඝ ස්වරූපයක් සඳහන් වේ. [[ලූක් ශුභාරංචිය|ශු.ලූක් ශුභාරංචියේ]] මෙම යාච්ඤාවේ කෙටි ආකාරයක් සඳහන් කර ඇත, ඒ ඔහුගේ ශ්‍රාවකයෙක් "ස්වාමීනි, ස්නාවක ජුවාම් තුමා ඔහුගේ ගෝලයන්ට ඉගැන්වූ පරිදි අපටද යාච්ඤා කිරීමට උගන්වන්න" ලෙස ඉල්ලූ විටය. <ref>{{Bibleref2|Luke 11: 1||NRSV}} NRSV</ref> අනුවාද දෙකේ පැවතීම සම්බන්ධයෙන් ඇතැමුන් යෝජනා කරන්නේ දෙකම මුල් ඒවා බවයි. නමුත් මතෙව් අනුවාදය ජේසුස් වහන්සේ ගලීලයේ දේවසේවයේ මුල් කාලයේ කතා කළ අවස්ථාවක් වන අතර ලූක් අනුවාදය එම සිද්දියෙන් වසරකට පසුව "බොහෝදුරට ජුඩියා හි" සිදූවූ අවස්තාවක් බවයි. <ref>Buls, H. H., [http://www.iclnet.org/pub/resources/text/wittenberg/bul/east-05a.html The Sermon Notes of Harold Buls: Easter V], accessed 15 June 2018</ref> මතෙව්ගේ පෙත්සම් හතෙන් පළමු තුන දෙවියන් වහන්සේ අමතයි; අනෙක් හතර මිනිස් අවශ්‍යතා සහ උත්සුකයන් හා සම්බන්ධයි. මතෙව්ගේ ගිණුමේ පමණක් "ඔබේ කැමැත්ත ඉටු වේවා" සහ "නපුරු තැනැත්තාගෙන් අපව ගලවාගන්න" (හෝ "නපුරෙන් අපව ගලවාගන්න") යන පෙත්සම් ඇතුළත් වේ. මුල් ග්‍රීක ග්‍රන්ථ දෙකෙහිම වෙනත් සම්භාව්‍ය හෝ කොයිනේ ග්‍රීක සාහිත්‍යයක දක්නට නොලැබෙන ''epiousios'' යන විශේෂණය අඩංගු වේ; මතභේදාත්මක වුවත්, "දිනපතා" යනු මෙම වචනයේ වඩාත් පොදු ඉංග්‍රීසි භාෂා පරිවර්තනයයි. "කතෝලික පල්ලියේ කතෝලික ධර්මය" යන මාතෘකාව පිළිබඳ ආරම්භක වචන උගන්වන්නේ මෙම යාච්ඤාව "සම්පූර්ණ ශුභාරංචියේ සාරාංශය" යන්නයි.<ref>{{cite web |url= https://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p4s2a1.htm |title= Catechism of the Catholic Church - The summary of the whole Gospel |access-date=14 October 2016}}</ref> බොහෝ ක්‍රිස්තියානි නිකායන් විසින් යාච්ඤාව ඔවුන්ගේ නමස්කාරයේදී භාවිතා කරනු ලබන්නේ පූජනීය ස්වරූපය වන මතීන් වැනි ව්‍යතිරේක කිහිපයක් සමඟිනි. රෙපරමාදු භක්තිකයන් සාමාන්‍යයෙන් යාච්ඤාව අවසන් කරන්නේ (සමහර අනුවාදවල, "රාජ්‍යයද, බලයද සහ මහිමයද, සදහටම සදාකාලයටම ඔබවහන්සේගේය, ආමෙන්") සමඟිනි. මතෙව්ගේ පසුව එකතු කිරීමක් සමහර බයිබල් අත්පිටපත්වල දක්නට ලැබේ. "ෆුලර් සෙමනේරි මහාචාර්ය ක්ලේටන් ෂ්මිට්" පවසන පරිදි දේවධර්මීය වෙනස්කම් සහ විවිධ නමස්කාර ක්‍රම ක්‍රිස්තියානීන්ව භේද කළද, "ලෝකය පුරා සිටින කිතුනුවන් එකට යාච්ඤා කරන බව දැනගැනීමේ සහයෝගීතාවයේ හැඟීමක් ඇත ... මෙම වචන සැමවිටම අපව එක්සත් කරයි."<ref>Kang, K. Connie. "Across the globe, Christians are united by Lord's Prayer", ''Los Angeles Times'', in ''Houston Chronicle'', p. A13, April 8, 2007.</ref> ==පෙළ== ===ඉංග්‍රීසි අනුවාද=== [[File:The Sermon on the Mount (Owen Jones; pp. 17-18).jpg|thumb|Owen Jones විසින් නිර්මාණය කරන ලද ''The Sermon on the Mount'' නම් 1845 චිත්‍ර පොතෙන් ගත් ස්වාමීන්ගේ යාච්ඤාව]] ග්‍රීක හෝ ලතින් භාෂාවෙන් ස්වාමීන්ගේ යාච්ඤාවේ විවිධ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තන කිහිපයක් තිබේ, එය ක්‍රි.ව. 650 දී පමණ නෝර්තුම්බ්‍රියන් පරිවර්තනයෙන් ආරම්භ වේ. වර්තමාන පූජනීය භාවිතයේ සිටින අයගෙන්, වඩාත් ප්‍රසිද්ධ තුන වන්නේ: * එංගලන්ත සභාවේ 1662 ''පොදු යාච්ඤා පොතේ'' පරිවර්තනය * කතෝලික<ref>, Francis Xavier Weninger. ''[https://books.google.com/books?id=ExFFAAAAYAAJ&pg=PA147 A Manual of the Catholic Religion, for Catechists, Teachers, and Self-instruction]''. John P. Walsh; 1867. p. 146–147.</ref> සහ (බොහෝ විට ඩොක්සොලොජි සමඟ) බොහෝ රෙපරමාදු<ref>1928 version of the Prayer Book of the Episcopal Church (United States)</ref> පල්ලිවල භාවිතා කරන තරමක් නවීකරණය කරන ලද "සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමානුකූල" ආකෘතිය * 1988 පරිවර්තනය ecumenical English Language Liturgical Consultation (ELLC) අවසාන ඩොක්සොලොජි ("රාජ්‍යය සහ බලය, සහ මහිමය, සදහටම සහ සදහටම ඔබ සතුය. ආමෙන්") බොහෝ විට ප්‍රොතෙස්තන්තයින් විසින් යාච්ඤාව අවසානයේ එකතු කරනු ලැබේ. 1662 ''පොදු යාඥා පොත'' (BCP) සමහර සේවාවන්හි doxology එකතු කරයි, නමුත් සියල්ලෙහි නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, 1662 BCP උදෑසන සහ සන්ධ්‍යා යාඥාවේ දී එය Kyrie eleison විසින් පෙර කරන විට doxology භාවිතා නොවේ. පැරණි බයිසැන්තියානු ග්‍රීක අත්පිටපත් මත පදනම් වූ පැරණි ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනවල එය ඇතුළත් වූ නමුත්, එක්සත් බයිබල් සමිති වැනි නව ගිවිසුමේ විවේචනාත්මක සංස්කරණවල එය බැහැර කර ඇත. එය පැරණිතම අත්පිටපත්වල නොමැති අතර [[මතෙව් 6:9]]-[[මතෙව් 6:13|13]] මුල් පිටපතෙහි කොටසක් ලෙස නොසැලකේ. බයිසැන්තියානු චාරිත්‍රයේදී, පූජකයෙකු දිවුරුම් දෙන සෑම අවස්ථාවකම, ස්වාමීන්ගේ යාච්ඤාවෙන් පසුව, ඔහු ඩොක්සාලොජියේ මෙම වැඩි දියුණු කළ ආකාරය ඇතුළත් කරයි, "මක්නිසාද රාජ්‍යයද බලයද මහිමයද සදහටම ඔබ වහන්සේගේය: පිතාගේත්, පුත්‍රයාගේත් සහ ස්ප්‍රීන්තුසාන්තුගෙත් නාමයෙන් දැන් සහ සදහටම සහ යුග ගණනාවක් දක්වා වේවා"{{efn|In Greek: {{lang|grc|Ὅτι σοῦ ἐστὶν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ δόξα· τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος· νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.}}}}, යම් අවස්ථාවල අවසානයේ ආමෙන් කියා පිලිතුරු දෙයි. ==='''1662 ඇන්ග්ලිකන් BCP'''=== <ref>{{cite web|url=https://www.churchofengland.org/prayer-and-worship/worship-texts-and-resources/book-common-prayer/order-morning-prayer|title=The Order for Morning Prayer|publisher=The Church of England's website|access-date=29 September 2020}}</ref> :Our Father, which art in heaven, :ස්වර්ගයේ වැඩසිටින අපගේ පියානෙනී :Hallowed be thy Name; :ඔබගේ ශ්‍රී නාමයට ප්‍රශංසා වේවා :Thy kingdom come; :ඔබගේ රාජ්‍ය පැමිනේවා :Thy will be done :ඔබගේ කැමැත්ත :in earth, as it is in heaven: :ස්වර්ගයේ මෙන් මෙලොවෙහිද ඉටුවේවා :Give us this day our daily bread; :අපගේ එදිනෙදා භෝජනය අද අපට දානය කල මැනව :And forgive us our trespasses, :අපට වරද කරන අයගේ වැරදි අප කමාකරන්නාක් මෙන් :as we forgive them that trespass against us; :අපගේ වැරදිද කමා කල මැනව :And lead us not into temptation, :පාප අවස්ථාවන්ට අසුවීමට ඉඩ නොදී :But deliver us from evil; :අයහපතින් අප මුදා ගත මැනව :For thine is the kingdom, :මක්නිසාද රාජ්‍යද :the power, and the glory, :බලයද මහිමයද :For ever and ever. :සදහටම ඔබවහන්සේගේ ය. :Amen. :ආමෙන්. ==='''සාම්ප්‍රදායික එකුනොමිකල් අනුවාදය්'''=== <ref>{{cite book|last=USCCB|title=Order of the Mass|url=https://www.catholicbishops.ie/wp-content/uploads/2011/02/Order-of-Mass.pdf}}</ref><ref>[https://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p4s2.htm#SECTION%20TWO%20THE%20LORDS%20PRAYER%20OUR%20FATHER!» US Conference of Catholic Bishops, 2010]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bcponline.org/General/paternoster.html|title = The Lord's Prayer}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://concordia-lutheran.com/LordsPrayer.aspx |title=Lord's Prayer |access-date=2021-01-18 |archive-date=2021-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302084244/http://concordia-lutheran.com/LordsPrayer.aspx |url-status=dead }}</ref> :Our Father, who art in heaven, :hallowed be thy name; :thy kingdom come, :thy will be done :on earth as it is in heaven. :Give us this day our daily bread, :and forgive us our trespasses, :as we forgive those who trespass against us; :and lead us not into temptation, :but deliver us from evil. :''ප්‍රොතෙස්තන්ත්‍රවරු බොහෝවිට මෙසේ පිලිතුරු දෙයි'' :For thine is the kingdom, :and the power, and the glory, :for ever and ever. Amen. (''or'' ...forever. Amen.) ====''කතෝලික පුජාවේ මින් පසුව පහත පිලිතුර උච්චාරණය කරයි''==== :For the kingdom, :the power and the glory are yours, :now and for ever. ==='''1988 ELLC'''=== <ref>[https://web.archive.org/web/20131029201315/http://www.englishtexts.org/praying.pdf Praying Together]</ref><ref>Also, cf. 1979 Book of Common Prayer of the [[Episcopal Church (United States)|United States Episcopal Church]] [http://justus.anglican.org/resources/bcp/euchr2.pdf Holy Eucharist: Rite Two].</ref> :Our Father in heaven, :hallowed be your name, :your kingdom come, :your will be done, :on earth as in heaven. :Give us today our [[epiousios|daily]] bread. :Forgive us our sins :as we forgive those who sin against us. :Save us from the time of trial :and deliver us from evil. :For the kingdom, the power, and the glory are yours :now and for ever. Amen. ==='''කින්ග් ජේම්ස් අනුවාදය (1611)'''=== ::Our father which art in heaven, ::hallowed be thy name. ::Thy kingdome come. ::Thy will be done, in earth, ::as it is in heaven. ::Give us this day our daily bread. ::And forgive us our debts, ::as we forgive our debters. ::And lead us not into temptation, ::but deliver us from evil: ::For thine is the kingdom, ::and the power, and the glory, ::for ever, Amen. ==='''නවීකරණය කරනපද කින්ග් ජේම්ස් අනුවාදය'''=== ::Our Father, who art in heaven, ::Hallowed be thy name. ::Thy kingdom come, ::Thy will be done on earth, ::as it is in heaven. ::Give us this day our daily bread. ::And forgive us our debts, ::as we forgive our debtors. ::And lead us not into temptation, ::but deliver us from evil: ::For thine is the kingdom, ::and the power, and the glory, ::forever. Amen. ඉහත අනුවාද සියල්ලම මතෙව් ශුභාරංචිය මත පදනම් කරගෙන ඇත. ==='''මතෙව් 6:9–13''' (ESV)=== <ref>{{bibleref2|Matthew|6:9–13|'''ESV'''}}</ref> :"එවිට මෙසේ යාච්ඤා කරන්න: 'ස්වර්ගයෙහි සිටින අපගේ පියාණෙනි, ඔබගේ නාමයට ගෞරව වේවා. ඔබගේ රාජ්‍යය පැමිණේවා, ඔබගේ කැමැත්ත ස්වර්ගයෙහි මෙන් පොළොවෙහිද සිදුවේවා. අද දින අපගේ දෛනික ආහාරය අපට දෙන්න, අපගේ ණය අපට කමා කළ මැනව. අපි අපගේ ණයගැතියන්ට ද සමාව දුනිමු, අපව පරීක්ෂාවට නොයවා, නපුරෙන් අප ගලවාගන්න.{{'"}} ==='''ලූක් 11:2–4''' (ESV)=== <ref>{{bibleref2|Luke|11:2–4|'''ESV'''}}</ref> :ඔහු ඔවුන්ට මෙසේ කීවේය: "ඔබ යාච්ඤා කරන විට, 'පියාණෙනි, ඔබගේ නාමයට ගෞරව වේවා. ඔබගේ රාජ්යය පැමිණේවා. අපගේ දෛනික ආහාරය අපට දෙන්න, අපගේ පව් අපට කමා කරන්න, මක්නිසාද අපට ණයගැති සියල්ලන්ට අපිම සමාව දෙන්නෙමු. තවද අපව පරීක්ෂාවට යොමු නොකරන්න.{{'"}} ==පිංතූර== <gallery> File:St Mary's Church, Mundon, Lord's Prayer.jpg| එසෙක්ස් හි මුන්ඩන් හි ශාන්ත මරියා දේවස්ථානයේ චාන්සලයේ උතුරු පැත්තේ 18 වැනි සියවසේ සාමිවරයාගේ යාච්ඤාවේ සිතුවම. File:The Lord's prayer LCCN2004662429.jpg|1889 ජෝන් මෝර්ගන් කෝලි විසින් සාමිවරයාගේ යාච්ඤාව, තීන්ත සහ ජල වර්ණ. කොන්ග්‍රස් පුස්තකාලය. File:Lord's prayer fragment from Lindisfarne Gorpels.png|ලින්ඩිස්ෆාර්න් ශුභාරංචි වලින් ස්වාමීන්ගේ යාච්ඤා කොටස, එෆ්. 37r, ලතින් පාඨය, පැරණි ඉංග්‍රීසියේ නෝර්තුම්බ්‍රියන් උපභාෂාවෙන් පරිවර්තනය කර ඇත. File:Teeline-Lords-prayer.png|සන්සන්දනය කිරීම සඳහා Teeline Shorthand සහ ලතින් අක්ෂර වලින් ලියා ඇති ස්වාමීන්ගේ යාච්ඤාවේ ඉංග්‍රීසි භාෂා පූජනීය උපදේශන අනුවාදයේ පාඨය. File:ܐܒܘܢ ܕܒܫܡܝܐ, ܨܠܘܬܐ ܡܪܢܝܬܐ.jpg|ස්වාමීන්ගේ යාච්ඤාව සිරියානු භාෂාවෙන් ලියා ඇත. File:Отче Наш Глаголица Кирилица 03.03.2020.png|ස්වාමීන්ගේ යාච්ඤාව, වමේ සිට දකුණට අනුවාද තුනක්: (1) කෝඩෙක්ස් සෝග්‍රැෆෙන්සිස් ග්ලැගොලිටික් අක්ෂරයෙන් (1100 ගණන්වල); (2) ග්ලැගොලිටික් ස්ක්‍රිප්ට් (1000s) හි Codex Assemanius වෙතින්; (3) බල්ගේරියානු සිරිලික් අක්ෂරවලින් (1355) සාර් අයිවන් ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ සුවිශේෂවලින්. </gallery> ==මේවාද බලන්න== {{Portal|Christianity}} *[[පාතිමා යාච්ඤා]] * [[ජපමාලය]] * [[කතෝලික සභාව]] * [[ජේසු]] ==සටහන්== {{Notelist}} ==යොමු කිරීම්== ===උපුටා දැක්වීම්=== {{Reflist}} ===මූලාශ්‍ර === {{refbegin}} * [[William F. Albright|Albright, W.F.]] and C.S. Mann. "Matthew." ''[[The Anchor Bible Series]].'' New York: Doubleday & Co., 1971. * Augsburger, Myron. ''Matthew.'' Waco, Texas: Word Books, 1982. * Barclay, William. ''The Gospel of Matthew: Volume 1 Chapters 1–10.'' Edinburgh: Saint Andrew Press, 1975. * Beare, Francis Wright. ''The Gospel According to Matthew.'' Oxford: B. Blackwell, 1981. * {{cite book |last=Black |first=C. Clifton |year=2018 |title=The Lord's Prayer |url=https://www.google.com/books/edition/_/FwiDDwAAQBAJ |publisher=Westminster John Knox Press |isbn=978-1-6116489-3-5}} *{{cite book|chapter=Day 22 - 27: The Lord's Prayer|title=[[s:The Sermon on the Mount (Bossuet)|The Sermon on the Mount]]|year=1900|publisher=Longmans, Green, and Co.|first=Jacques-Bénigne|last=Bossuet|author-link=Jacques-Bénigne Bossuet}} * [[Raymond Edward Brown|Brown, Raymond E]]. ''[http://www.ts.mu.edu/readers/content/pdf/22/22.2/22.2.1.pdf The Pater Noster as an Eschatological Prayer],'' article in ''Theological Studies'' (1961) Vol. 22, pp.&nbsp;175–208: from the website of Marquette University; also reprinted in ''New Testament Essays'' (1965) * Clark, D. ''The Lord's Prayer. Origins and Early Interpretations'' (''Studia Traditionis Theologiae'', 21) Turnhout: Brepols Publishers, 2016, {{ISBN|978-2-503-56537-8}} * {{cite book |last1= Clontz |first1= T.E. |last2= Clontz |first2= Jerry |title= The Comprehensive New Testament with complete textual variant mapping and references for the Dead Sea Scrolls, Philo, Josephus, Nag Hammadi Library, Pseudepigrapha, Apocrypha, Plato, Egyptian Book of the Dead, Talmud, Old Testament, Patristic Writings, Dhammapada, Tacitus, Epic of Gilgamesh |publisher=Cornerstone |year=2008 |isbn= 978-0-9778737-1-5}} *{{cite book|chapter=Part IV: The Lord's Prayer|title=[[s:The catechism of the Council of Trent|The catechism of the Council of Trent]]|year=1829|publisher=Lucas Brothers|translator=James Donovan|author=Council of Trent}} * Filson, Floyd V. ''A Commentary on the Gospel According to St. Matthew.'' London: A. & C. Black, 1960. * Fowler, Harold. ''The Gospel of Matthew: Volume One.'' Joplin: College Press, 1968 * France, R.T. ''The Gospel According to Matthew: an Introduction and Commentary.'' Leicester: Inter-Varsity, 1985. * [[William Hendriksen|Hendriksen, William]]. ''The Gospel of Matthew.'' Edinburgh: [[Banner of Truth Trust]], 1976 * Hill, David. ''The Gospel of Matthew.'' Grand Rapids: Eerdmans, 1981 * {{cite book |last=Horstius|first=Jacob Merlo|title=The paradise of the Christian soul|chapter=[[s:The paradise of the Christian soul/Chap. II. Various Expositions of, and Exercises upon the Lord's Prayer.|Chap. II. Various Expositions of, and Exercises upon the Lord's Prayer.]]|year=1877}} * "Lilies in the Field." ''A Dictionary of Biblical Tradition in English Literature.'' David Lyle Jeffrey, general editor. Grand Rapids: W.B. Eerdmans, 1992. * Lewis, Jack P. ''The Gospel According to Matthew.'' Austin, Texas: R.B. Sweet, 1976. * Luz, Ulrich. ''Matthew 1–7: A Commentary.'' trans. Wilhlem C. Linss. Minneapolis: Augsburg Fortress, 1989. * Morris, Leon. ''The Gospel According to Matthew.'' Grand Rapids: W.B. Eerdmans, 1992. * {{cite encyclopedia |editor-last=Richardson |editor-first=Cyril C. |editor-link=Cyril_Richardson_(theologian) |year=1953 |location=Philadelphia |work=The Library of Christian Classics |url=https://www.ccel.org/ccel/richardson/fathers.viii.i.iii.html |title=The Teaching of the Twelve Apostles, Commonly Called the Didache |volume=1 Early Christian Fathers |publisher=The Westminster Press |access-date=21 July 2020}} * {{cite book |last=Taylor |first=Richard A. |year=1994 |title=The Peshiṭta of Daniel |url=https://www.google.com/books/edition/_/dw1tw9CB_9EC?hl=en |publisher=Brill |isbn=978-9-0041014-8-7}} * [[Eduard Schweizer|Schweizer, Eduard]]. ''The Good News According to Matthew.'' Atlanta: John Knox Press, 1975 * [[Evelyn Underhill|Underhill, Evelyn]], ''Abba. A meditation on the Lord's Prayer'' (1940); reprint 2003. {{refend}} === ලේඛන === * [http://catalogue.bl.uk/F/HF788KNDVBIXNMBMUGB8J7BFTSR1J7U5NR8UI21IPMJ5DLR1N1-06903?func=full-set-set&set_number=038403&set_entry=000009&format=999 Pater Noster : a chirographic opus in one hundred and twenty-six languages, by Z. W. Wolkowski] * [https://nonpartisaneducation.org/Review/Resources/GothicPrayer.htm Learning the Lord’s Prayer in Gothic, by Robert Oliphant] * [https://www.aramaic.rocks/2012/08/lords-prayer-aramaic.html the Lord’s Prayer in Aramaic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221027120505/https://www.aramaic.rocks/2012/08/lords-prayer-aramaic.html |date=2022-10-27 }} *[https://www.wordproject.org/bibles/resources/our_father/in_many_languages.htm The Lord's Prayer in different languages] === විවරණ === * ''[http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=547&letter=L Jewish Encyclopedia]'' * [http://www.rosicrucian.com/zineen/magen213.htm Max Heindel: Rosicrucian view] * [http://wol.jw.org/en/wol/d/r1/lp-e/2004681 Jehovah's Witnesses view] * [http://wn.rsarchive.org/Lectures/LorPry_index.html Rudolf Steiner lecture] [[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිස්තියානි යාච්ඤා]] kdvyzymgtecraomtrfbql5orvlel671 10 106829 802377 801258 2026-10-24T12:38:35Z KSLwiki24 70498 /* Global designations */ 802377 wikitext text/x-wiki ====Global designations==== {|class="wikitable sortable" style="width:100%" ! style="width:250px" | Designation ! style="width:250px" | Bordered version ! style="width:15%" | Scope ! style="width:10%" | Count || Valid&nbsp;<designation>&nbsp;values (Callnames) {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|WHS|G|1273|World Heritage Site; WHS}} {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|MOW|G|570|Memory of the World; MOW}} {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|ICH|G|716|Intangible Cultural Heritage; ICH}} {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|MBR|G|797|Man & Biosphere Reserve; MBR}} {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|UCCN|G|408|UNESCO Creative Cities Network; UCCN}} {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|UGG|G|241|UNESCO Global Geoparks; UGG}} {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|WHIS|G|206|World Heritage Irrigation Structures; WHIS}} {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|IUCN Ia|G||IUCN Category Ia; IUCN Ia; Category Ia; Nature Reserve}} {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|IUCN Ib|G||IUCN Category Ib; IUCN Ib; Category Ib; Wilderness Area}} {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|IUCN II|G||IUCN Category II; IUCN II; Category II; National Park}} {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|IUCN III|G||IUCN Category III; IUCN III; Category III; Natural Monument}} {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|IUCN IV|G||IUCN Category IV; IUCN IV; Category IV; Habitat Management; Species Management}} {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|IUCN V|G||IUCN Category V; IUCN V; Category V; Protected Landscape; Protected Seascape}} {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|IUCN VI|G||IUCN Category VI; IUCN VI; Category VI; Managed Resource Protected Area}} {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|RAMSAR|G||Ramsar; Ramsar Wetland; Ramsar Wetland of International Importance}} {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|HCEL|G|263|Civil Engineering Landmark; Historic Civil Engineering Landmark; HCEL}} {{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}|HMEL|G|259|Mechanical Engineering Landmark; Historic Mechanical Engineering Landmark; HMEL}} <!--{{designation/Supported designations/row|t={{{t|}}}||||}}--> |} cjhhx6f8gljnw5woxay5din6u8ktu8a 0 130584 802390 679104 2026-10-24T19:27:16Z CommonsDelinker 157 per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Al Akhawayn Campus.jpg|]], හේතුව ලෙස දක්වා [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] විසින් [[c:File:Al_Akhawayn_Campus.jpg|Al_Akhawayn_Campus.jpg]] ගොනුව මකාදමා ඇත. 802390 wikitext text/x-wiki {{Historical populations|1950|8986|1960|12329|1970|16040|1980|20072|1990|24950|2000|28951|2010|32108|2020|35952|style="width:180px;"|percentages=pagr|title=ජනගහනය (දහස් ගණනින්)<!-- milliers=thousands; millions=millions -->|source={{lower|0.4em|<ref>{{cite web |title=Population du Maroc par année civile (en milliers et au milieu de l'année) par milieu de résidence : 1960 – 2050 |url=http://www.hcp.ma/Population-du-Maroc-par-annee-civile-en-milliers-et-au-milieu-de-l-annee-par-milieu-de-residence-1960-2050_a677.html |publisher=Haut-Commissariat au Plan du Royaume du Maroc |access-date=30 January 2013 |archive-date=27 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121227092030/http://www.hcp.ma/Population-du-Maroc-par-annee-civile-en-milliers-et-au-milieu-de-l-annee-par-milieu-de-residence-1960-2050_a677.html |url-status=dead }}</ref>}}}}මොරොක්කෝවේ ජනගහනය 37,076,584 (2021 ඇස්තමේන්තු) පමණ වේ.{{UN_Population|ref}} නිවැසියන්ගෙන් 44%<ref>{{Cite web |title=Morocco - Climate {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Morocco/Climate |access-date=20 December 2022 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> සහ 67%<ref name=":6">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fs0Fog7XneUC&pg=PA11|title=The Report: Morocco 2012|date=2012|publisher=Oxford Business Group|isbn=978-1-907065-54-5|language=en}}</ref> අතර ප්‍රමාණයක් අරාබි ජාතිකයන් වන අතර 31%<ref name=":6" /> සහ 41%<ref>{{cite web |title=Berber people |url=https://www.britannica.com/topic/Berber |access-date=30 August 2017}}; 14 million estimate or ~41% of CIA's estimated national population of 33,986,655 inhabitants</ref> අතර ප්‍රමාණයක් බර්බර් ජාතිකයන් බව ගණන් බලා ඇත. ජනගහනයෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් හරටින් සහ ග්නාවා (හෝ ග්නෝවා), බටහිර අප්‍රිකානු හෝ මිශ්‍ර-ජාති වහලුන්ගෙන් පැවත එන්නන් සහ 17 වන සියවසේදී ස්පාඤ්ඤයෙන් සහ පෘතුගාලයෙන් නෙරපා හරින ලද යුරෝපීය මුස්ලිම්වරුන් වන මොරිස්කොස් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.<ref>{{cite web |title=Haratin (social class) |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/254867/Haratin |publisher=Britannica Online Encyclopedia}}</ref> 7 වන ශතවර්ෂයේ සිට මග්‍රෙබ් වෙත සියවස් ගණනාවක අරාබි සංක්‍රමණය මොරොක්කෝවේ ජන විකාශන විෂය පථය වෙනස් කළේය. 2014 මොරොක්කෝ ජන සංගණනයට අනුව, රට තුළ සංක්‍රමණිකයන් 84,000 ක් පමණ සිටියහ. මෙම විදේශික-උපත පදිංචිකරුවන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් ප්‍රංශ සම්භවයක් ඇති අය වූ අතර, පසුව බටහිර අප්‍රිකාවේ සහ ඇල්ජීරියාවේ විවිධ ජාතීන්ගෙන් පසුව පුද්ගලයන් වේ.<ref>{{cite book|last1=OECD|title=Talent Abroad: A Review of Moroccan Emigrants|date=2017|publisher=OECD Publishing|isbn=978-9264264281|page=167|url=https://books.google.com/books?id=yTIxDwAAQBAJ&pg=PA167|access-date=31 August 2017}}</ref> ස්පාඤ්ඤ සම්භවයක් ඇති විදේශීය පදිංචිකරුවන් ගණනාවක් ද ඇත. ඔවුන්ගෙන් සමහරක් යටත් විජිත පදිංචිකරුවන්ගෙන් පැවත එන්නන් වන අතර ඔවුන් මූලික වශයෙන් යුරෝපීය බහුජාතික සමාගම් සඳහා වැඩ කරන අතර අනෙක් අය මොරොක්කෝ ජාතිකයන් සමඟ විවාහ වී හෝ විශ්‍රාමිකයන් වේ. නිදහසට පෙර මොරොක්කෝව යුරෝපීයයන් මිලියන භාගයක් වාසය කළේය; වැඩි වශයෙන් කිතුනුවන් වූ අය.<ref>De Azevedo, Raimondo Cagiano (1994) ''[https://books.google.com/books?id=N8VHizsqaH0C&pg=PA25 Migration and development co-operation.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101114550/https://books.google.com/books?id=N8VHizsqaH0C&pg=PA25|date=1 November 2022}}''. Council of Europe. p. 25. {{ISBN|92-871-2611-9}}.</ref> එසේම, නිදහසට පෙර, මොරොක්කෝව ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් 250,000 ක් වාසය කළේය.<ref>[http://www.migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?id=97 Spain: Forging an Immigration Policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140121133912/http://www.migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?ID=97|date=21 January 2014}}, Migration Information Source</ref> මොරොක්කෝවේ කලක් ප්‍රකට යුදෙව් සුළුතරය 1948 දී එහි උච්චතම 265,000 සිට සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වී ඇති අතර අද වන විට 2,500 පමණ දක්වා පහත වැටී ඇත.<ref>{{cite web |title=The Jews of Morocco |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/anti-semitism/morocjews.html |access-date=1 August 2011 |publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}</ref> මොරොක්කෝවේ විශාල ඩයස්පෝරාවක් සිටින අතර, ඉන් වැඩි කොටසක් ප්‍රංශයේ පිහිටා ඇති අතර, තුන්වන පරම්පරාව දක්වා මිලියනයකට අධික මොරොක්කෝ වැසියන් සිටින බව වාර්තා වේ. ස්පාඤ්ඤයේ (මොරොක්කානුවන් 700,000ක් පමණ),<ref>{{Cite book|title=Avance del Padrón a 1 de enero de 2009. Datos provisionales|chapter=Población extranjera por sexo, país de nacionalidad y edad (hasta 85 y más).|year=2009|access-date=13 June 2009|publisher=[[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|Instituto Nacional de Estadística]]|location=Spain|ref=CITEREFINE2009|chapter-url=http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t20/e245/p04/provi/l0/&file=00000010.PX&type=pcaxis&L=0|archive-date=10 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190710133750/http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t20/e245/p04/provi/l0/&file=00000010.px&type=pcaxis&L=0}}</ref> නෙදර්ලන්තයේ (360,000) සහ බෙල්ජියමෙහි (300,000) විශාල මොරොක්කෝ ප්‍රජාවන් ද ඇත.<ref>{{cite web |date=October 2005 |title=Morocco: From Emigration Country to Africa's Migration Passage to Europe |url=http://www.migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?ID=339 |access-date=1 August 2011 |publisher=Migrationinformation.org}}</ref> අනෙකුත් විශාල ප්‍රජාවන් ඉතාලියේ, කැනඩාවේ, එක්සත් ජනපදයේ සහ ඊශ්‍රායලයේ සොයා ගත හැකි අතර, මොරොක්කෝ යුදෙව්වන් දෙවන විශාලතම යුදෙව් ජනවාර්ගික උප සමූහය ලෙස සැලකේ.<ref>{{cite web |date=2015 |title=Table 2.8 – Jews, by country of origin and age |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2016/2.ShnatonPopulation/st02_08x.pdf |publisher=[[Israel Central Bureau of Statistics]]}}</ref> === ආගම් === 2010 දී Pew Forum විසින් රටේ ආගමික අනුබද්ධය 99% මුස්ලිම් ලෙස ඇස්තමේන්තු කරන ලද අතර, ඉතිරි සියලුම කණ්ඩායම් ජනගහනයෙන් 1% ට වඩා අඩු අගයක් ගනී.<ref name="pewrel">{{cite web |title=Religious Composition by Country |url=http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Religious_Affiliation/globalReligion-tables.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130309232331/http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Religious_Affiliation/globalReligion-tables.pdf |archive-date=9 March 2013 |access-date=9 July 2013 |work=Global Religious Landscape |publisher=Pew Forum |df=dmy-all}}</ref> ඉස්ලාම් ආගමට සම්බන්ධ අයගෙන්, සියල්ලෝම පාහේ සුන්නි මුස්ලිම්වරුන් වන අතර, ෂියා මුස්ලිම්වරුන් 0.1% ට වඩා අඩුය.<ref>{{cite web |date=12 September 2022 |title=Morocco |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/morocco/#people-and-society |access-date=18 September 2022 |work=The World Factbook |publisher=[[Central Intelligence Agency]]}}</ref> කෙසේ වෙතත්, පර්යේෂණ ජාලයක් වන අරාබි බැරෝමීටරය විසින් කරන ලද 2018 සමීක්ෂණයකට අනුව මොරොක්කෝ වැසියන්ගෙන් 15% කට ආසන්න පිරිසක් තමන් ආගමික නොවන අය ලෙස විස්තර කරති; එම සමීක්ෂණයේදීම ප්‍රතිචාර දැක්වූවන්ගෙන් සියයට 100කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් මුස්ලිම්වරුන් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="poll">{{cite web |title=Survey Shows Faith in Decline in Morocco, in the Arab World |url=https://www.moroccoworldnews.com/2019/06/276676/survey-islam-decline-morocco-arab-world/ |access-date=9 August 2020 |work=Arab Barometer}}</ref> තවත් 2021 අරාබි බැරෝමීටර සමීක්ෂණයකින් හෙළි වූයේ මොරොක්කෝ ජාතිකයින්ගෙන් 67.8% ක් ආගමික, 29.1% තරමක් ආගමික සහ 3.1% ආගමික නොවන අය ලෙස හඳුනාගෙන ඇති බවයි.<ref name=":4">{{Cite web |title=Data Analysis Tool – Arab Barometer |url=https://www.arabbarometer.org/survey-data/data-analysis-tool/ |access-date=11 November 2022 |language=en-US}}</ref> 2015 Gallup International මත විමසුම වාර්තා කළේ මොරොක්කෝ වැසියන්ගෙන් 93%ක් තමන් ආගමික ලෙස සලකන බවයි.<ref>{{Cite web |date=8 June 2015 |title=Losing Our Religion? Two Thirds of People Still Claim to Be Religious |url=https://www.gallup-international.bg/en/33531/losing-our-religion-two-thirds-of-people-still-claim-to-be-religious/ |access-date=11 November 2022 |website=Gallup International |language=en-US}}</ref> [[File:Inside_of_a_mosque_in_Fes_(5364764412).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Inside_of_a_mosque_in_Fes_(5364764412).jpg|thumb|ෆෙස් හි මුස්ලිම් පල්ලියක අභ්යන්තරය]]නිදහසට පෙර මොරොක්කෝවේ 500,000 ක්‍රිස්තියානීන් (බොහෝ විට ස්පාඤ්ඤ සහ ප්‍රංශ පරම්පරාවේ) වාසය කළේය. බොහෝ ක්‍රිස්තියානි පදිංචිකරුවන් 1956 නිදහසෙන් පසු ස්පාඤ්ඤයට හෝ ප්‍රංශයට පිටත්ව ගියහ.<ref>{{cite book|title=Area Handbook for Morocc|first=Richard|last=F. Nyrop|year=1972|isbn=9780810884939|page=97|publisher=University of Illinois Urbana-Champaign}}</ref> ප්‍රධාන වශයෙන් කතෝලික සහ ප්‍රොතෙස්තන්ත විදේශ-නේවාසික ක්‍රිස්තියානි ප්‍රජාව ආසන්න වශයෙන් 40,000 ප්‍රායෝගික සාමාජිකයින්ගෙන් සමන්විත වේ. බොහෝ විදේශීය නේවාසික කිතුනුවන් කැසබ්ලැන්කා, ටැන්ජියර් සහ රබාත් නාගරික ප්‍රදේශවල වාසය කරති. විවිධ ප්‍රාදේශීය ක්‍රිස්තියානි නායකයන් ඇස්තමේන්තු කරන්නේ 2005 සහ 2010 අතර 5,000ක් පුරවැසි බවට පරිවර්තනය වූ ක්‍රිස්තියානුවන් (බොහෝ වාර්ගික වශයෙන් බර්බර්) ඔවුන් නිතිපතා "ගෙදර" පල්ලිවලට ගොස් ප්‍රධාන වශයෙන් දකුණේ ජීවත් වන බවයි.<ref>{{cite web |author=United Nations High Commissioner for Refugees |title=Refworld – Morocco: General situation of Muslims who converted to Christianity, and specifically those who converted to Catholicism; their treatment by Islamists and the authorities, including state protection (2008–2011) |url=http://www.refworld.org/docid/4f4361e72.html |work=Refworld}}</ref> සමහර ප්‍රාදේශීය ක්‍රිස්තියානි නායකයන් ඇස්තමේන්තු කරන්නේ රට පුරා ක්‍රිස්තියානි පුරවැසියන් 8,000ක් පමණ සිටිය හැකි නමුත් රජයේ නිරීක්ෂණ සහ සමාජ තාඩන පීඩනවලට ඇති බිය නිසා බොහෝ දෙනෙක් නිතිපතා හමු නොවන බවයි.<ref name="irfr2011">{{cite web |title=International Religious Freedom Report for 2011 – Morocco |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm |publisher=Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor}}</ref> ක්‍රිස්තියානි ආගමට හැරුණු මොරොක්කෝ ජාතිකයින් සංඛ්‍යාව (ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් රහසිගත වන්දනාකරුවන්) 8,000 සහ 50,000 අතර ඇස්තමේන්තු කර ඇත.<ref>{{Cite news|url=https://www.christianitytoday.com/news/2013/may/christian-converts-in-morocco-fear-fatwa-calling-for-their.html|title=Christian Converts in Morocco Fear Fatwa Calling for Their Execution|newspaper=Christianity Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609104426/http://blog.christianitytoday.com/ctliveblog/archives/2013/05/christian-converts-in-morocco-fear-fatwa-execution.html|archive-date=9 June 2013|agency=Morning Star News|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |date=23 March 2015 |title='House-Churches' and Silent Masses —The Converted Christians of Morocco Are Praying in Secret – VICE News |url=https://news.vice.com/article/house-churches-and-silent-masses-the-converted-christians-of-morocco-are-praying-in-secret}}</ref><ref>{{cite web |date=8 June 2018 |title=Christians want marriages recognized in Morocco |url=https://www.reuters.com/article/us-morocco-religion/christians-want-marriages-recognized-in-morocco-idUSKCN1J4231 |publisher=reuters}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/03/29/world/africa/pope-francis-morocco-christians.html|title=Pope Francis' Visit to Morocco Raises Hopes for Its Christians|date=29 March 2019|work=The New York Times}}</ref><ref>{{cite book|title=Al-Maghred, the Barbary Lion: A Look at Islam|first=Nat|last=Carnes|year=2012|isbn=9781475903423|page=253|publisher=University of Cambridge Press|quote=. In all an estimated 40,000 Moroccans have converted to Christianity}}</ref><ref>{{cite web |date=30 January 2017 |title=Morocco's 'hidden' Christians to push for religious freedom |url=https://www.africanews.com/2019/03/22/morocco-s-hidden-christians-to-push-for-religious-freedom/ |publisher=AfricanNews |quote=There are no official statistics, but leaders say there are about 50,000 Moroccan Christians, most of them from the Protestant Evangelical tradition.}}</ref> වඩාත්ම මෑත ඇස්තමේන්තු අනුව ඓතිහාසික කැසබ්ලැන්කා යුදෙව් ප්‍රජාවේ ප්‍රමාණය 2,500,<ref>Sergio DellaPergola, [http://www.bjpa.org/Publications/downloadPublication.cfm?PublicationID=16432 World Jewish population] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203032451/http://www.bjpa.org/Publications/downloadPublication.cfm?PublicationID=16432|date=3 December 2013}}, 2012, p. 62.</ref><ref>{{cite web |title=The Jews of Morocco |url=https://dbs.bh.org.il/place/morocco |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810080356/https://dbs.bh.org.il/place/morocco |archive-date=10 August 2020 |access-date=27 October 2022 |publisher=The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot}}</ref> සහ රබාත් සහ මරකේෂ් යුදෙව් ප්‍රජාවන් සාමාජිකයින් 100 බැගින් වේ. යුදෙව් ජනගහනයේ ඉතිරි කොටස රට පුරා විසිරී ඇත. මෙම ජනගහනය වැඩි වශයෙන් වයස්ගත වන අතර තරුණයින් සංඛ්‍යාව අඩු වේ.<ref name="irfr2011" /> නාගරික ප්‍රදේශවල පිහිටා ඇති බහායි ඇදහිලි ප්‍රජාව පුද්ගලයන් 350 සිට 400 දක්වා සංඛ්‍යාවකි.<ref name="irfr2011" /> === භාෂා === [[File:Morocco_-_Linguistic_map.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Morocco_-_Linguistic_map.png|thumb|මොරොක්කෝවේ භාෂාමය සිතියම]] මොරොක්කෝවේ නිල භාෂා අරාබි සහ බර්බර් වේ.<ref name="cons eff">{{cite web |last=Government of Morocco |title=BO_5964-Bis_Ar.pdf |url=http://www.sgg.gov.ma/BO/bulletin/AR/2011/BO_5964-Bis_Ar.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316221623/http://www.sgg.gov.ma/BO/bulletin/AR/2011/BO_5964-Bis_Ar.pdf |archive-date=16 March 2012}}</ref> රටේ සුවිශේෂී මොරොක්කෝ අරාබි උපභාෂා සමූහය ඩාරිජා ලෙස හැඳින්වේ. මුළු ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් 89.8% කට මොරොක්කෝ අරාබි භාෂාවෙන් යම් ප්‍රමාණයකට සන්නිවේදනය කළ හැකිය.<ref name="Haut Commisariat au Plan">[http://www.hcp.ma/ Site institutionnel du Haut-Commissariat au Plan du Royaume du Maroc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929061323/http://www.hcp.ma/|date=29 September 2011}}. Hcp.ma. Retrieved 23 July 2011.</ref> බර්බර් භාෂාව උපභාෂා තුනකින් කථා කරයි (ටාරිෆිට්, ටෂෙල්හිත් සහ මධ්‍යම ඇට්ලස් ටමාසයිට්).<ref name="webcitation">"[https://web.archive.org/web/20080706222733/http://uk.encarta.msn.com/encyclopedia_761552010/Berber.html Berber]" [[Microsoft Encarta]] Online Encyclopedia 2006. 1 November 2009.</ref> 2008 දී ෆ්‍රෙඩ්රික් ඩෙරොචේ ඇස්තමේන්තු කළේ බර්බර් කථිකයන් මිලියන 12ක් සිටි බවත්, එය ජනගහනයෙන් 40%ක් පමණ වන බවත්ය.<ref name="Les peuples autochtones">{{cite book|author=Deroche, Frédéric|title=Les peuples autochtones et leur relation originale à la terre: un questionnement pour l'ordre mondial|url=https://books.google.com/books?id=X-j--CwFAVwC|year=2008|publisher=L'Harmattan|isbn=978-2-296-05585-8|page=14}}</ref> 2004 ජන සංගණනය වාර්තා කළේ ජනගහනයෙන් 28.1% බර්බර් භාෂාව කතා කරන බවයි.<ref name="Haut Commisariat au Plan" /> ප්‍රංශ භාෂාව රාජ්‍ය ආයතන, මාධ්‍ය, මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ සහ විශාල සමාගම්, ප්‍රංශ කතා කරන රටවල් සමඟ ජාත්‍යන්තර වාණිජ්‍යය සහ බොහෝ විට ජාත්‍යන්තර රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික කටයුතුවල බහුලව භාවිතා වේ. සියලුම පාසල්වල ප්‍රංශ අනිවාර්ය භාෂාවක් ලෙස උගන්වනු ලැබේ. 2010 දී, මොරොක්කෝවේ ප්‍රංශ කතා කරන්නන් 10,366,000 ක් හෝ ජනගහනයෙන් 32% ක් පමණ සිටියහ.<ref>{{cite web |title=Le dénombrement des francophones |url=http://www.francophonie.org/IMG/pdf/1e.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012052949/http://www.francophonie.org/IMG/pdf/1e.pdf |archive-date=12 October 2013 |access-date=9 January 2013 |publisher=Organisation internationale de la Francophonie}}</ref> 2004 සංගණනයට අනුව, මොරොක්කෝ ජාතිකයන් මිලියන 2.19ක් ප්‍රංශ භාෂාව හැර වෙනත් විදේශීය භාෂාවක් කතා කළහ.<ref name="Haut Commisariat au Plan" /> ඉංග්‍රීසි, කථිකයන් සංඛ්‍යාව අනුව ප්‍රංශයට වඩා බොහෝ පිටුපසින් සිටියද, උගත් තරුණයින් සහ වෘත්තිකයන් අතර ප්‍රංශ අනිවාර්ය බැවින් තෝරා ගැනීමේ පළමු විදේශීය භාෂාව වේ. ජනවාර්ගික විද්‍යාව ට අනුව, 2016 වන විට, ස්පාඤ්ඤ භාෂාව කතා කරන පුද්ගලයින් 1,536,590 (හෝ ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් 4.5%) මොරොක්කෝවේ සිටිති.<ref>{{cite web |title=Spanish |url=https://www.ethnologue.com/language/spa |access-date=28 January 2018 |publisher=Ethnologue}}</ref> ස්පාඤ්ඤ භාෂාව වැඩිපුරම කතා කරන්නේ උතුරු මොරොක්කෝවේ සහ පැරණි ස්පාඤ්ඤ සහරා ප්‍රදේශයේ ස්පාඤ්ඤය මීට පෙර එම ප්‍රදේශ අත්පත් කරගෙන සිටි බැවිනි.<ref>Leyre Gil Perdomingo and Jaime Otero Roth (2008) [http://www.realinstitutoelcano.org/wps/wcm/connect/dc29ac804f0199d3a40ee43170baead1/ARI116-2008_Gil_Otero_lengua_espanola_Sahara_Occidental.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=dc29ac804f0199d3a40ee43170baead1 "Enseñanza y uso de la lengua española en el Sáhara Occidental"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924090300/http://www.realinstitutoelcano.org/wps/wcm/connect/dc29ac804f0199d3a40ee43170baead1/ARI116-2008_Gil_Otero_lengua_espanola_Sahara_Occidental.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=dc29ac804f0199d3a40ee43170baead1|date=24 September 2015}}, in ''Analysis of the Real Instituto Elcano'' nº 116</ref> මේ අතර, ඉන්ස්ටිටියුටෝ සර්වන්ටෙස් විසින් කරන ලද 2018 අධ්‍යයනයකින් අවම වශයෙන් ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් ප්‍රවීණ වූ මොරොක්කෝ ජාතිකයින් මිලියන 1.7 ක් සොයාගෙන ඇති අතර, හිස්පැනෝෆෝන් ලෝකයෙන් පිටත වැඩිපුරම ස්පාඤ්ඤ කථිකයන් සිටින රට ලෙස මොරොක්කෝව ස්ථානගත කරයි (එක්සත් ජනපදය ස්පාඤ්ඤ භාෂාව කතා කරන රටවලින් බැහැර කර නොමැති නම්).<ref>Saga, Ahlam Ben. [https://www.moroccoworldnews.com/2018/11/259062/instituto-cervantes-1-7-million-moroccan-spanish Instituto Cervantes: 1.7 Million Moroccans Speak Spanish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415113901/https://www.moroccoworldnews.com/2018/11/259062/instituto-cervantes-1-7-million-moroccan-spanish/|date=15 April 2021}}, ''[[Morocco World News]]'', 29 Nov 2018. Retrieved 11 Apr 2022.</ref> උතුරු මොරොක්කෝවේ සැලකිය යුතු කොටසක් ස්පාඤ්ඤ මාධ්‍ය, රූපවාහිනී සංඥා සහ ගුවන් විදුලි තරංග ලබා ගන්නා අතර, එම කලාපයේ භාෂාව පිළිබඳ නිපුණතාවයට පහසුකම් සපයන බව වාර්තා වේ.<ref name="Rouchdy71">{{cite book|author=Rouchdy, Aleya|title=Language Contact and Language Conflict in Arabic: Variations on a Sociolinguistic Theme|url=https://books.google.com/books?id=WWZvxjoU948C&pg=PA71|year=2002|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-7007-1379-0|page=71}}</ref> 1956 දී මොරොක්කෝව නිදහස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසුව, ප්‍රංශ සහ අරාබි, පරිපාලනයේ සහ අධ්‍යාපනයේ ප්‍රධාන භාෂා බවට පත් වූ අතර, ස්පාඤ්ඤ භාෂාවේ භූමිකාව පිරිහීමට හේතු විය.<ref name="Rouchdy71" /> === අධ්‍යාපනය === ප්‍රාථමික පාසල හරහා මොරොක්කෝවේ අධ්‍යාපනය නොමිලේ සහ අනිවාර්ය වේ. 2012 වසරේ රටේ ඇස්තමේන්තුගත සාක්ෂරතා අනුපාතය 72%ක් විය.<ref>[http://www.lavieeco.com/news/actualites/baisse-du-taux-d-analphabetisme-au-maroc-a-28--26483.html Baisse du taux d'analphabétisme au Maroc à 28%] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140801015845/http://www.lavieeco.com/news/actualites/baisse-du-taux-d-analphabetisme-au-maroc-a-28--26483.html|date=1 August 2014}}. Lavieeco.com (6 September 2013). Retrieved 17 April 2015.</ref> 2006 සැප්තැම්බර් මාසයේදී යුනෙස්කෝව විසින් කියුබාව, පකිස්ථානය, ඉන්දියාව සහ තුර්කිය වැනි අනෙකුත් රටවල් අතරින් මොරොක්කෝවට "UNESCO 2006 සාක්ෂරතා ත්‍යාගය" පිරිනමන ලදී.<ref>{{cite web |title=2006 UNESCO Literacy Prize winners announced |url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=33384&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html |publisher=UNESCO}}</ref> මොරොක්කෝවේ විශ්ව විද්‍යාල දුසිම් හතරකට වඩා ඇත, උසස් අධ්‍යාපන ආයතන, සහ බහු තාක්ෂණ රට පුරා නාගරික මධ්‍යස්ථානවල විසිරී ඇත. එහි ප්‍රමුඛ ආයතන අතරට කැසබ්ලැන්කා සහ ෆෙස් හි ශාඛා ඇති රටේ විශාලතම විශ්ව විද්‍යාලය වන රබාත් හි V වන මොහොමඩ් විශ්ව විද්‍යාලය ඇතුළත් වේ; එහි කෘෂිකාර්මික විශේෂතාවලට අමතරව ප්‍රමුඛ සමාජ විද්‍යා පර්යේෂණ පවත්වන රබාත්හි II වන හසන් කෘෂිකර්ම හා පශු වෛද්‍ය ආයතනය; සහ වයඹදිග අප්‍රිකාවේ ප්‍රථම ඉංග්‍රීසි භාෂා විශ්ව විද්‍යාලය වන ඉෆ්‍රාන්හි අල්-අකාවේන් විශ්ව විද්‍යාලය,<ref>{{cite web |date=1 April 2010 |title=CCIS Ifrane Morocco Summer Study Abroad Program |url=http://www.ccisabroad.org/program.php?link=morocco_ifrane_summer |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226185538/http://ccisabroad.org/program.php?link=morocco_ifrane_summer |archive-date=26 February 2009 |access-date=2 June 2010 |publisher=Ccisabroad.org}}</ref> සෞදි අරාබියේ සහ එක්සත් ජනපදයේ දායකත්වයෙන් 1995 දී ආරම්භ කරන ලදී.[[File:UIS_Literacy_Rate_Morocco_population_+15_1980_to_2015.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:UIS_Literacy_Rate_Morocco_population_+15_1980_to_2015.png|thumb|UIS සාක්ෂරතා අනුපාතය වයස අවුරුදු 15 ට වැඩි මොරොක්කෝ ජනගහනය 1980-2015]] 859 දී ෆෙස් නගරයේ ෆාතිමා අල්-ෆිහ්රි විසින් මද්‍රාසාවක් ලෙස ආරම්භ කරන ලද අල්-කරාවියින් විශ්ව විද්‍යාලය,<ref>[[Josef W. Meri|Meri, Josef W.]] (ed.): ''[[Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia]]'', Vol. 1, A–K, Routledge, 2006, {{ISBN|978-0-415-96691-7}}, p.&nbsp;257 (entry "Fez")</ref> යුනෙස්කෝව ඇතුළු සමහර මූලාශ්‍ර විසින් "ලෝකයේ පැරණිතම විශ්ව විද්‍යාලය" ලෙස සලකනු ලැබේ.<ref>{{cite encyclopedia |title=Qarawiyin |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/485494/Qarawiyin |access-date=8 December 2011}}</ref> මොරොක්කෝවේ කීර්තිමත් පශ්චාත් උපාධි පාසල් කිහිපයක් ද ඇත, ඒවා ඇතුළුව: VI වන මොහොමඩ් පොලිටෙක්නික් විශ්ව විද්‍යාලය, ලින්ස්ටිටියු නැෂනල් ඩෙස් පොස්ටෙස් එට් ටෙලිකොමියුනිකේෂන්, ඉකෝල් නැෂනල් සුපිරියර් ඩි'ඉලෙක්ට්‍රිකිට් එට් ඩි මෙකානික් (ENSEM), EMI, නැෂනල්, ඉන්සයිස් ඛනිජ කර්මාන්ත පාසල, ඉකෝල් හසානියා ඩෙස් ට්රැවෝක්ස් පබ්ලික්, ලෙස් ඉකෝල්ස් නැෂනලීස් ඩි කොමර්ස් එට් ඩි ගෙස්ටියන්, ඉකෝල් සුපීරියර් ඩි ටෙක්නොලොජි ඩි කැසබ්ලැන්කා.<ref>''The Guinness Book Of Records'', 1998, p. 242, {{ISBN|0-553-57895-2}}.</ref><ref>{{Cite web |date=2019-12-23 |title=Classement meilleurs école d'études supérieures au Maroc |url=http://etudes-superieures.ma/meilleur-etablissement-superieur-au-maroc/ |access-date=2023-01-17 |website=Etudes superieures au Maroc |language=en-US}}</ref> === සෞඛ්‍ය === [[File:University_Hospital_Center_in_Tangier_(general_view).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:University_Hospital_Center_in_Tangier_(general_view).jpg|thumb|294x294පික්|ටැන්ජියර් හි VI වන මොහොමඩ් විශ්ව විද්‍යාල රෝහල් මධ්‍යස්ථානය]]සෞඛ්‍ය ගැටලු විසඳීමට සහ රෝග තුරන් කිරීමට ලොව පුරා රටවල් බොහෝ උත්සාහයන් දරයි, මොරොක්කෝව ද ඇතුළත් ය. ළමා සෞඛ්‍යය, මාතෘ සෞඛ්‍යය සහ රෝග සෞඛ්‍යයේ සහ යහපැවැත්මේ අංගයන් වේ. මොරොක්කෝව මෙම කාණ්ඩ වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා බොහෝ ප්‍රගතියක් ලබා ඇති සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටකි. කෙසේ වෙතත්, මොරොක්කෝවට තවමත් වැඩිදියුණු කිරීමට බොහෝ සෞඛ්‍ය ගැටලු තිබේ. ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, 2005 දී මොරොක්කෝවේ පුරවැසියන්ගෙන් 16%ක් පමණක් සෞඛ්‍ය රක්‍ෂණයක් හෝ ආවරණයක් ලබාගෙන ඇත.<ref name="Ruger_2007">{{cite journal|vauthors=Ruger JP, Kress D|date=July 2007|title=Health financing and insurance reform in Morocco|journal=Health Affairs|volume=26|issue=4|pages=1009–16|doi=10.1377/hlthaff.26.4.1009|pmc=2898512|pmid=17630444}}</ref> ලෝක බැංකුවේ දත්ත අනුව, මොරොක්කෝව උපත් 1,000කට මරණ 20ක් (2017) ලෙස ඉහළ ළදරු මරණ අනුපාතිකයක් අත්විඳියි (2017)<ref name=":5">{{cite web |title=Mortality rate, infant (per 1,000 live births) |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN?locations=MA |access-date=10 December 2018 |website=data.worldbank.org}}</ref> සහ ඉහළ මාතෘ මරණ අනුපාතිකය උපත් 100,000කට මරණ 121ක් (2015).<ref name=":6m">{{cite web |title=Maternal mortality ratio (modeled estimate, per 100,000 live births) |url=https://data.worldbank.org/indicator/SH.STA.MMRT?locations=MA |access-date=10 December 2018 |website=data.worldbank.org}}</ref> මොරොක්කෝ රජය දත්ත නිරීක්ෂණය කිරීම සහ රැස් කිරීම සඳහා දැනටමත් පවතින සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතිය තුළ නිරීක්ෂණ පද්ධති පිහිටුවයි. සනීපාරක්ෂාව පිළිබඳ මහා අධ්‍යාපනය මොරොක්කෝවේ පදිංචිකරුවන් සඳහා නොමිලේ ප්‍රාථමික අධ්‍යාපන පාසල්වල ක්‍රියාත්මක වේ. 2005 දී මොරොක්කෝ රජය සෞඛ්‍ය රක්‍ෂණ ආවරණය පුළුල් කිරීම සඳහා ප්‍රතිසංස්කරණ දෙකක් අනුමත කළේය.<ref name="Ruger_2007" /> පළමු ප්‍රතිසංස්කරණය වූයේ ජනගහනයෙන් සියයට 16 සිට සියයට 30 දක්වා ආවරණය පුළුල් කිරීම සඳහා රාජ්‍ය සහ පෞද්ගලික අංශයේ සේවකයින් සඳහා අනිවාර්ය සෞඛ්‍ය රක්‍ෂණ සැලැස්මකි. දෙවන ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් දුප්පතුන් සඳහා සේවා ආවරණය කිරීම සඳහා අරමුදලක් නිර්මාණය කරන ලදී. ප්‍රතිසංස්කරණ දෙකම උසස් තත්ත්වයේ සත්කාර සඳහා ප්‍රවේශය වැඩි දියුණු කළේය. ළදරු මරණ අනුපාතය 1960 සිට සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි වී ඇති අතර සජීවී උපත් 1,000කට මරණ 144ක්, 2000දී, සජීවී උපත් 1,000කට 42ක්, දැන් එය සජීවී උපත් 1,000කට 20ක් වේ.<ref name=":5" /> 1990 සිට 2011 දක්වා කාලය තුළ රටේ වයස අවුරුදු පහට අඩු මරණ අනුපාතය 60% කින් පහත වැටී ඇත. ලෝක බැංකුවේ දත්ත වලට අනුව,<ref name=":5" /> වර්තමාන මරණ අනුපාතය තවමත් ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතින අතර එය අසල්වැසි රට වන ස්පාඤ්ඤයට වඩා හත් ගුණයකින් වැඩිය. 2014 දී මොරොක්කෝව මාතෘ සහ ළමා සෞඛ්‍ය පිළිබඳ ප්‍රගතිය වැඩි කිරීමට ජාතික සැලැස්මක් සම්මත කර ගත්තේය.<ref name=":7">{{cite web |title=WHO {{!}} Morocco takes a stride forward for mothers and children |url=https://www.who.int/features/2014/morocco-maternal-health/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302060442/http://www.who.int/features/2014/morocco-maternal-health/en/ |archive-date=2 March 2014 |access-date=17 December 2018 |website=WHO}}</ref> මොරොක්කෝ සැලැස්ම මොරොක්කෝවේ සෞඛ්‍ය අමාත්‍ය එල් හවුසේන් ලුවාර්ඩි සහ නැගෙනහිර මධ්‍යධරණී කලාපය සඳහා WHO කලාපීය අධ්‍යක්ෂ ඇල අල්වාන් විසින් 2013 නොවැම්බර් 13 දින රබාත්හිදී ආරම්භ කරන ලදී.<ref name=":7" /> දරුවන් සහ මව්වරුන් යන දෙඅංශයේම මරණ අවම කිරීම සම්බන්ධයෙන් මොරොක්කෝව සැලකිය යුතු ප්‍රගතියක් ලබා ඇත. ලෝක බැංකු දත්ත මත පදනම්ව, ජාතියේ මාතෘ මරණ අනුපාතය 1990 සහ 2010 අතර 67% කින් පහත වැටී ඇත.<ref name=":6m" /> 2014 දී සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා වියදම් රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 5.9% ක් විය.<ref name=":0">{{cite web |title=Current health expenditure (% of GDP) {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/SH.XPD.CHEX.GD.ZS?locations=MA |access-date=2 October 2018 |website=data.worldbank.org |language=en-us}}</ref> 2014 සිට දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ කොටසක් ලෙස සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා වියදම් අඩු වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, 2000 වසරේ සිට ඒක පුද්ගල සෞඛ්‍ය වියදම් (PPP) ක්‍රමයෙන් වැඩි වී ඇත. 2015 දී මොරොක්කෝ සෞඛ්‍ය වියදම ඒක පුද්ගල $435.29 විය.<ref name=":1">{{cite web |title=Current health expenditure per capita, PPP (current international $) {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/SH.XPD.CHEX.PP.CD?locations=MA |access-date=2 October 2018 |website=data.worldbank.org |language=en-us}}</ref> 2016 වසරේ උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව පිරිමින් සඳහා 74.3 ක් හෝ 73.3 ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා 75.4 ක් වූ අතර ජනගහනයෙන් 10,000 කට වෛද්‍යවරුන් 6.3 ක් සහ හෙදියන් සහ වින්නඹු මාතාවන් 8.9 ක් සිටියහ.<ref>{{cite web |title=World Health Organization |url=http://www.emro.who.int/entity/statistics/statistics.html |access-date=29 September 2018}}</ref> 2017 දී මොරොක්කෝව ගෝලීය තරුණ සුභසාධන දර්ශකයේ රටවල් 29 න් 16 වැනි ස්ථානයට පත් විය.<ref name=":3">{{cite web |title=Morocco {{!}} The Global Youth Wellbeing Index |url=https://www.youthindex.org/country/morocco |access-date=2 October 2018 |website=www.youthindex.org |language=en}}</ref> මොරොක්කෝ තරුණයන් වසරකට සාමාන්‍ය හමුවීම් 4 කින් ගෝලීය දර්ශකයට වඩා අඩු ස්වයං-හානි අනුපාතයක් අත්විඳිති.<ref name=":3" /> == යොමු කිරීම් == [[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] cv0fselw7gg93gc9bfsj3y9jloab6fm 0 165115 802448 800892 2026-10-25T06:33:49Z KSLwiki24 70498 /* */ 802448 wikitext text/x-wiki {{distinguish|වෙල්ගම්වෙහෙර විහාරය, ත්‍රිකුණාමලය|සෝමාවතිය විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය }} {{Infobox ancient site |name = {{larger|විල්ගම්වෙහෙර<br> සෝමාවතී රජ මහා විහාරය}}(විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය) |alternate_name = විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |image = [[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|thumb|විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්ථූපය]] |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief = yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|23|47.4|N|81|18|49.6|E|display=inline,title}} |map_dot_label = විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |location = තෝප්පූර්, සේරුවාවිල, [[ත්‍රිකුණාමල දිස්ත්‍රික්කය]], [[නැගෙනහිර පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = සේරුවාවිල |type = පධානඝර සහ මහා විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් පුරාණ බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |part_of = |length = |width = |area = |height = |builder = ගිරිඅභය නම් සෝමනුවර ප්‍රාදේශීය රජු |material = |built = ක්‍රිස්තු පූර්ව 2 වන සියවස |abandoned = |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගය]] |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event = බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධාපිත පැරණි සෝමනුවර ස්ථූපය පිහිටා ඇත |excavations = |archaeologists = |condition = සංරක්ෂණය කරමින් සහ ආගමික භාවිතයේ පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] |public_access = හැක |website = {{URL|https://mahamevnawa.lk}} |notes = මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවක් ලෙස වර්තමානයේ ක්‍රියාත්මක වේ. |designation1 = APMSL |designation1_offname = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]<br>විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |designation1_date = |designation1_number = |designation1_criteria = පධානඝර සහ මහා විහාර සම්ප්‍රදාය |designation1_type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |designation1_free1name = |designation1_free1value = |designation1_free2name = |designation1_free2value = }} '''සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය''' නැතහොත් '''විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය/විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව'''({{langx|en|Wilgamwehera Raja Maha Vihara/Wilgamwehera Somawathi Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|வில்கம்வெஹேர ராஜ மகா விகாரை}}) යනු මුල් අනුරාධපුර යුගයේදී ඉදිකළ ඉපැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.මෙම ආරාම සංකීර්ණය [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] පිහිටි සේරුවිල ප්‍රදේශයේ සිට 4km ක් පමණ දුරින් තෝප්පූර් ප්‍රදේශයට ආසන්නව නෙලුම්ගම පිහිටා තිබේ.[[පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම (පධානඝර)|පධානඝර]] හෙවත් [[බටහිරාරාම]] විහාර ආරාම සම්ප්‍රදායේත් [[මහා විහාර]] ආරාම සම්ප්‍රදායේත් සම්මිශ්‍රිත ආරාම සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලැබේ.වර්තමානයේ මෙම විහාරය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] තවත් එක් ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ. පාලි ධාතුවංශය,සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී යන පැරණි මුලාශ්‍ර වලට අනුව සේරු නම් විල කෙළවර ගිරිඅභය නම් ප්‍රාදේශීය රජෙක් තම බිසවගේ නමින් ගෞතම බුදුරදුන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කරවා කරවන ලද '''"සෝමවතී ස්තූපය"''' වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හදුන්වන මෙම ස්තූපය ලෙස පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් සලකනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල 2020 වර්ෂයේ අගෝස්තු මස ඒ බව මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මගින් ප්‍රකාශයට පත්කර තිබේ.<ref>https://www.lankadeepa.lk/sunday/rasawitha/57-577511</ref><ref>https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18</ref> == ඉතිහාසය == === සෝමාවතී ස්තූපයේ ආරම්භය === පැරණි බෞද්ධ වංශකතා හා ධාතු සාහිත්‍යයට අනුව, සෝමාවතී ස්තූපයේ ඉතිහාසය ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ සමඟ සම්බන්ධ වේ. පාලි ධාතුවංශය, සිංහල ධාතුවංශය සහ [[ජිනකාලමාලී]] වැනි මූලාශ්‍රවලට අනුව, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ බව අසා නාග ලෝකයේ ජයසේන නා රජු මහත් ශෝකයට පත්ව, අවසන් වරට බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක වන්දනා කිරීම සඳහා පැමිණියේය. ධාතු බෙදාදීමේ අවස්ථාවේදී ද්‍රෝණ බමුණා විසින් දකුණු දළදාව සඟවාගත් බව දැක, ජයසේන නා රජු එය ලබාගෙන නාග භවනට රැගෙන ගිය බවත්, එහි මැණික් ස්තූපයක් කර දකුණු දළදා වහන්සේ තැන්පත් කර මහත් පූජාවන් පැවැත්වූ බවත් එම වංශකතා සාහිත්‍යයේ සඳහන් වේ. පසුව ලක්දිව කාවන්තිස්ස රජුගේ කාලයේදී මහාදේව මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යයකු වූ මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ නාග භවනට ගොස් දකුණු දළදා වහන්සේ ලක්දිවට වැඩම කළ බවත්, එය සෝමනුවර පාලනය කළ ගිරිඅභය නම් ප්‍රාදේශීය රජු වෙත භාර දුන් බවත් වංශකතා මූලාශ්‍රවල දැක්වේ. ගිරිඅභය රජු විසින් සිය බිසව වූ සෝමාදේවියගේ නාමයෙන් දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ස්තූපයක් ඉදිකළ අතර, එය '''සෝමාවතී ස්තූපය''' ලෙස හැඳින්වූ බව සඳහන් වේ.<ref name="Dhatuvamsa">{{cite book |title=ධාතුවංශය |language=si }}</ref><ref name="Jinakalamali">{{cite book |last=බුද්ධදත්ත |first=පොල්වත්තේ |title=ජිනකාලමාලී |year=1962 |language=si }}</ref> [[ජිනකාලමාලී]] විස්තරයට අනුව, ගිරිඅභය රජු සේරුනුවරට පැමිණි පසු එහි රජු වූ සිව රජු විසින් විල් කෙළවර රමණීය භූමිභාගයක නුවරක් කරවා ඔහුට ලබා දුන් අතර, ගිරිඅභය රජු එම නුවර තම බිසව වූ සෝමාදේවියගේ නාමයෙන් '''සෝමනුවර''' ලෙස නම් කළේය. පසුව සෝමාදේවියගේ ඉල්ලීම මත එම නුවර ආසන්නයේ විහාරයක් හා චෛත්‍යයක් ඉදිකිරීමට කටයුතු කළ බවත්, එහි මහින්ද නම් මහරහතන් වහන්සේ භික්ෂූන් පිරිසක් සමඟ වැඩසිටි බවත්, මහින්ද තෙරුන් විසින් පුදනු ලැබූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදාව ගිරිඅභය රජු වෙත ලබාදුන් බවත් ජිනකාලමාලීයේ දැක්වේ. එම දළදාව චෛත්‍යයේ නිධන් කර ස්තූපය ඉදිකළ බවද එහි සඳහන් වේ.<ref name="Jinakalamali" /> === විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීම === සෝමාවතී ස්තූපය වර්තමාන විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමට ප්‍රධාන වශයෙන් උපකාර වී ඇත්තේ පැරණි වංශකතාවල සඳහන් භූගෝලීය විස්තර සහ වර්තමාන ස්ථානයේ පිහිටීම අතර ඇති සමානත්වයයි. ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී වැනි මූලාශ්‍රවල සෝමනුවර සේරුනුවරට අයත් ප්‍රදේශයේ, සේරු විලෙහි කෙළවරට ආසන්නව පිහිටි නුවරක් ලෙස විස්තර කරයි.<ref name="Dhatuvamsa" /><ref name="Jinakalamali" /><ref name="MahameghaWilgam">{{cite web |title=සේරුවිල නයින්ගේ විල්ගම් වෙහෙර |url=https://mahamegha.lk/2016/12/03/seruwila-nayinge-wilgamwehera/ |website=මහමෙව්නාව |date=2016-12-03 |language=si }}</ref> ජිනකාලමාලීයේ විස්තරයට අනුව සේරු රජු විසින් විල් කෙළවර රමණීය භූමිභාගයක නුවරක් කරවා ගිරිඅභය රජුට ලබා දී ඇති අතර, එය සෝමනුවර ලෙස නම් කරන ලදී. එම නිසා පැරණි සෝමනුවර සේරු විල ආශ්‍රිතව පිහිටිය යුතු බව එම වංශකතා විස්තරයෙන් පෙනී යයි.<ref name="Jinakalamali" /> විල්ගම්වෙහෙර පිහිටා ඇත්තේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයට උතුරු දෙසින්, සේරු විලෙහි උතුරු කෙළවරට ආසන්න ප්‍රදේශයකය. සේරුවිලට උතුරින් හඳුනාගෙන ඇති පැරණි විශාල බෞද්ධ ස්තූපය විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය වන අතර, එය සේරුවිල මංගල මහා සෑයට ආසන්නව පිහිටීම ද වංශකතා විස්තර සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි කරුණකි. මෙම භූගෝලීය සම්බන්ධතාවය හේතුවෙන් විල්ගම්වෙහෙර පැරණි සෝමනුවරේ පිහිටි සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට පුරාවිද්‍යා හා ඉතිහාස පර්යේෂණවලදී මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020">{{cite web |title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර? |url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80ෙහෙර/57-577511 |website=ලංකාදීප |date=2020-08-22 |language=si }}</ref> === සේරුවිල මහාසෑය හා සෝමනුවර අතර සම්බන්ධය === විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමට වැදගත් වන තවත් කරුණක් වන්නේ සෝමනුවර හා සේරුවිල මහාසෑය අතර පැවති බව වංශකතා මගින් දැක්වෙන සමීප සම්බන්ධතාවයයි. පාලි ධාතුවංශය, සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී පිළිබඳ කළ පර්යේෂණවලට අනුව, සෝමනුවරේ පිහිටි ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ සේරුවිල මංගල මහා සෑය ඉදිකිරීමේ හා එහි ධාතු නිධානයේ කටයුතු සමඟ සම්බන්ධ වූහ.<ref name="Jinakalamali" /><ref name="MahameghaWilgam" /> වංශකතා අනුව, සේරුවිල මංගල මහා සෑය සඳහා පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආගන්තුක වත් සිදුකර ඇත්තේත්, ලලාට ධාතුව උපස්ථානය සඳහා නිතර වැඩම කර ඇත්තේත් ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ බව සඳහන් වේ. එම මූලාශ්‍රය අනුව මෙය සෝමනුවර සේරුනුවරට ඉතා ආසන්නව පිහිටි බව පෙන්වන කරුණක් ලෙස විග්‍රහ කර ඇත.<ref name="MahameghaWilgam" /> මෙම සම්බන්ධතාවය [[ජිනකාලමාලී]]යේ දක්වන සෝමනුවර පිහිටීම පිළිබඳ විස්තර සමඟද ගැළපේ. එහි සෝමනුවර විල් කෙළවරක පිහිටි නුවරක් ලෙසත්, ගිරිඅභය රජු එහි රාජ්‍යය කළ බවත්, එහිදී මහින්ද මහරහතන් වහන්සේගේ සහාය ඇතිව දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ස්තූපයක් ඉදිකළ බවත් දැක්වේ.<ref name="Jinakalamali" /> === සෝමනුවරින් ආරම්භ වූ ධාතු පෙරහැර === සෝමනුවර හා සේරුවිල අතර භූගෝලීය සමීපත්වය පෙන්වන තවත් කරුණක් වන්නේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ධාතු නිධාන උත්සවයට සම්බන්ධ වූ මහා පෙරහැර පිළිබඳ වංශකතා විස්තරයයි.වංශකතා විග්‍රහයට අනුව, සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ලලාට ධාතු නිධාන උත්සවය සඳහා වූ මහා පෙරහැර '''සෝමනුවරින් ආරම්භ වී''' සේරුවිල මහා සෑය වෙත ගමන් කර තිබේ. එම විස්තරය අනුව වප් මස පසළොස්වක පොහෝ දිනයේ දහවල් ආරම්භ වූ පෙරහැර හිරු බැස යාමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට ඇතුළු වී ඇත.<ref name="MahameghaWilgam" /><ref name="BudusaranaWilgam">{{cite web |title=අසිරිමත් ධාතු පුරාණය 23 කොටස : අනුහස් පානා සර්වඥ ධාතුන් වහන්සේ වැඩ සිටිනා වෙල්ගම් වෙහෙර සෑ රජුන් |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2016/04/21/tmp.asp?ID=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2016-04-21 |language=si }}</ref> මෙම විස්තරය සෝමනුවර හා සේරුවිල මංගල මහා සෑය අතර තිබිය යුතු භූගෝලීය සමීපත්වය පිළිබඳ වැදගත් ඉඟියක් ලෙස සැලකිය හැකිය. එනම්, සෝමනුවර සේරුවිල මහාසෑයෙන් සැලකිය යුතු දුරකින් පිහිටි ස්ථානයක් වූයේ නම්, දහවල් ආරම්භ වූ මහා පෙරහැරක් හිරු බැසීමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට ළඟාවීම පිළිබඳ වංශකතා විස්තරය සමඟ එය ගැළපීම අපහසු වේ. මේ හේතුවෙන් මෙම පෙරහැර පිළිබඳ විස්තරයද විල්ගම්වෙහෙර හා පැරණි සෝමනුවර අතර පිහිටීම සම්බන්ධයෙන් ඉදිරිපත් කෙරෙන භූගෝලීය සාධක අතරට ඇතුළත් කර ඇත.<ref name="MahameghaWilgam" /><ref name="BudusaranaWilgam" /> === මහාචාර්ය විමල් විජේරත්නගේ පර්යේෂණ === විල්ගම්වෙහෙර ස්ථානය සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමේ පර්යේෂණ ඉතිහාසයේ මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතාට විශේෂ ස්ථානයක් හිමි වේ. ධාතුවංශය පදනම් කරගනිමින් සිය ආචාර්ය උපාධි පර්යේෂණ සිදුකළ ඔහු, 1970 දශකයේදී ධාතුවංශයේ සඳහන් ස්ථාන හඳුනාගැනීම සඳහා කළ ගවේෂණයකදී විල්ගම්වෙහෙර පිළිබඳ අවධානය යොමු කළේය. ගුවන් ඡායාරූප සහ 1923දී සකස් කරන ලද පැරණි සිතියම් පරීක්ෂා කිරීමේදී සේරුවිලේ උතුරු කෙළවරේ කඳුගැටයක් වැනි උස් ස්ථානයක් හඳුනාගත් බවත්, එම ස්ථානය බ්‍රිතාන්‍ය සිතියම්වල ඓතිහාසික ස්ථානයක් ලෙස සලකුණු කර තිබූ බවත් විජේරත්න මහතා සඳහන් කර ඇත. එම ස්ථානය පරීක්ෂා කිරීමේදී ගරා වැටුණු ස්තූපයක නටබුන්, යූප ස්ථම්භයක්, අනුරාධපුර මුල් යුගයට අයත් බවට හඳුනාගත් ගඩොල් සහ විශාල භූමි ප්‍රදේශයක විහාරාරාමයක නටබුන් හඳුනාගත් බව ඔහු පවසා ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /><ref name="BudusaranaWilgam" /> විජේරත්න මහතාගේ පර්යේෂණයට අනුව, ධාතුවංශය ඇතුළු වංශකතා මූලාශ්‍රවල සඳහන් සෝමනුවර පිළිබඳ තොරතුරු, විල්ගම්වෙහෙරේ භූගෝලීය පිහිටීම සහ තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමයේ භාෂාමය පරිණාමය යන කරුණු එකිනෙක සම්බන්ධ වේ. මෙම පර්යේෂණ මත පදනම්ව ඔහු විල්ගම්වෙහෙර සෝම විහාරය සහ සෝමාවතී ස්තූපය සමඟ හඳුනාගැනීමේ මතය ඉදිරිපත් කළේය.<ref name="Lankadeepa2020" /> === තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය === මෙම හඳුනාගැනීම සඳහා තවත් භාෂාමය සාධකයක් ලෙස තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය පිළිබඳ ඉදිරිපත් කර ඇති මතය සැලකේ. මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා ඉදිරිපත් කර ඇති මතයට අනුව, පැරණි '''සෝමපුර''' යන නාමය පසුව '''සෝම්පූර්''', '''තෝම්පූර්''' සහ අවසානයේ '''තෝප්පූර්''' ලෙස භාෂාමය වශයෙන් වෙනස් වී තිබිය හැකිය. එම නාම විකාශය පැරණි සෝමනුවරේ පිහිටීම හඳුනාගැනීම සඳහා භාෂාමය සාධකයක් ලෙස ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /><ref name="BudusaranaWilgam" /> === පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක === විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ සිදුකළ ගවේෂණ හා කැණීම් මගින් එහි ඉතිහාසය ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගය දක්වා දිවෙන බවට සාධක හමුවී ඇත. පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කළ පරිදි, ස්තූපය වටා තිබූ ඇත්පවුරක නටබුන් හමුවීම සහ ස්තූප මළුවෙන් ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ ස්තූපවල භාවිත වූ යූප ගල හා ඡත්‍ර කොටස් හමුවීම එහි මුල් ඓතිහාසිකත්වය පිළිබඳ වැදගත් සාධක වේ. පැරණි සිරිපතුල් ගලක් සහ වෙනත් ස්තූප අංගද එහිදී හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව හා මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව 2015දී ආරම්භ කළ කැණීම්වලදී ස්තූපය හා ඒ අවට පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වී ඇත. ස්තූපය අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇති අතර, ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පොළොන්නරු යුගය දක්වා විවිධ ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණ අවධි හඳුනාගත හැකි බව පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණිභාවය වංශකතාවල සෝමාවතී ස්තූපය සම්බන්ධයෙන් දක්වන මුල් ඓතිහාසික කාලපරාසය සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි කරුණක් වේ. කෙසේ වෙතත්, ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණිභාවය පමණක් මගින් එය ගිරිඅභය රජු විසින් ඉදිකළ සෝමාවතී ස්තූපය බව සෘජුව තහවුරු නොවන බැවින්, එය භූගෝලීය හා වංශකතා සාධක සමඟ එක්ව සලකා බැලිය යුතුය.<ref name="Lankadeepa2020" /> === හඳුනාගැනීම සඳහා ඇති ප්‍රධාන සාධක === විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීම සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇති ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් මෙසේ දැක්විය හැකිය: * පැරණි ධාතුවංශ හා ජිනකාලමාලී වැනි මූලාශ්‍රවල සෝමනුවර සේරුනුවරට අයත්, විල් කෙළවරක පිහිටි නුවරක් ලෙස විස්තර වීම. * සෝමනුවරේ ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ කටයුතු හා ලලාට ධාතු උපස්ථානය සමඟ සම්බන්ධ වී සිටීම. * සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ධාතු නිධාන මහා පෙරහැර සෝමනුවරින් ආරම්භ වී හිරු බැසීමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට පැමිණි බවට ඇති වංශකතා විස්තරය. * විල්ගම්වෙහෙර සේරුවිල මංගල මහා සෑයට උතුරින් සහ සේරු විලෙහි උතුරු කෙළවරට ආසන්නව පිහිටීම. * සේරුවිලට උතුරින් හඳුනාගෙන ඇති ප්‍රධාන පැරණි බෞද්ධ ස්තූපය විල්ගම්වෙහෙර වීම. * ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගය දක්වා දිවීම සහ ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පසුකාලීන යුග දක්වා ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණ අවධි හඳුනාගැනීම. * ස්තූපය ආශ්‍රිතව යූප ගල, ඡත්‍ර කොටස්, සිරිපතුල් ගල සහ පැරණි ඇත්පවුරක නටබුන් වැනි මුල් බෞද්ධ ස්තූප සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හමුවීම. * තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය පැරණි සෝමපුර යන නාමයෙන් පරිණාමය වූවා විය හැකි බවට ඉදිරිපත් කර ඇති භාෂාමය මතය. * 1970 දශකයේදී මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා විසින් ධාතුවංශය, පැරණි සිතියම් සහ ගුවන් ඡායාරූප ආශ්‍රයෙන් විල්ගම්වෙහෙර හඳුනාගැනීම සඳහා ඉදිරිපත් කළ කරුණු. * 2015 සිට පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල මගින් සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්වලින් ස්ථානයේ පැරණිභාවය හා වැදගත්කම පිළිබඳ නව සාධක අනාවරණය වීම.<ref name="Lankadeepa2020" /><ref name="MahameghaWilgam" /><ref name="BudusaranaWilgam" /> මෙම කරුණු සමස්තයක් ලෙස සලකා බැලීමේදී, වංශකතාවල සඳහන් '''සේරු විලෙහි කෙළවර පිහිටි සෝමනුවරේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ සෝමාවතී ස්තූපය''' වර්තමාන විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය සමඟ හඳුනාගැනීමට පදනමක් සැපයෙන බව පුරාවිද්‍යා හා ඉතිහාස පර්යේෂණවලදී ඉදිරිපත් කර ඇත. විශේෂයෙන් සෝමනුවර හා සේරුවිල අතර පැවති බව වංශකතා මගින් පෙනෙන ආසන්න සම්බන්ධතාවය, මහින්ද මහරහතන් වහන්සේගේ භූමිකාව සහ සෝමනුවරින් සේරුවිලට ගමන් කළ ධාතු පෙරහැර පිළිබඳ විස්තරය, මෙම හඳුනාගැනීමේ භූගෝලීය තර්කයට අමතර සාධක සපයයි.<ref name="MahameghaWilgam" /><ref name="Jinakalamali" /> ගිරිඅභය රජු විසින් දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ඉදිකළ ස්තූපය බවට සෘජුව සඳහන් වන සමකාලීන ශිලා ලේඛනයක් හෝ එම දළදා වහන්සේ සම්බන්ධ සෘජු පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් මෙතෙක් ප්‍රකාශිත කැණීම් මගින් හඳුනාගෙන නොමැති අතර විල්ගම්වෙහෙර සහ සෝමාවතී ස්තූපය අතර හඳුනාගැනීම වංශකතා, භූගෝලීය, භාෂාමය සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක එකිනෙක සම්බන්ධ කරමින් ඉදිරිපත් කරන ලද ඓතිහාසික හඳුනාගැනීමක් ලෙස සැලකේ.කෙසේ නමුත් 2020දී පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් විසින්ද පවතින භූගෝලීය හා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මත විල්ගම්වෙහෙර දාගැබ පැරණි සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බව ප්‍රකාශ කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> == ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් == === වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ === විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ප්‍රධාන ස්තූපයක් සහ එය ආශ්‍රිත විහාරාරාම සංකීර්ණයක නටබුන්වලින් සමන්විත වේ. පුරාවිද්‍යාත්මක භූමිය අක්කර 49ක් පමණ පුරා පැතිර ඇති අතර, ස්තූපයට අමතරව විවිධ ආගමික හා වාස්තු විද්‍යාත්මක ගොඩනැගිලිවල නටබුන් එහි හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="Lankadeepa2020">{{cite web |title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර? |url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80ෙහෙර/57-577511 |website=ලංකාදීප |date=2020-08-22 |language=si }}</ref> මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා 1970 දශකයේදී සිදුකළ ගවේෂණවලදී ස්තූප නටබුන්වලට අමතරව පංචාරාම සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරාරාමයක නටබුන්, ශිලා කණු, සඳකඩපහණ, කොරවක්ගල් සහ මුරගල් වැනි වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග හඳුනාගත් බව සඳහන් කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> === ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව === ස්ථානයේ ප්‍රධාන ස්මාරකය විශාල ගඩොල් ස්තූපයකි. එහි මුල් ව්‍යුහය පසුකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණ හේතුවෙන් වෙනස් වී ඇති අතර, පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව ස්තූපය විවිධ කාල අවධිවලදී ප්‍රතිසංස්කරණයට ලක්ව ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> ස්තූපය වටා පැවති ඇත්පවුරක නටබුන් හඳුනාගෙන ඇති අතර, එය ස්තූප මළුව වටා පැවති වාස්තු විද්‍යාත්මක අංගයක් ලෙස සැලකේ. ස්තූප මළුවෙන් හමුවූ යූප ගල, ඡත්‍ර කොටස් සහ අනෙකුත් ස්තූප අංග මුල් ඓතිහාසික යුගයේ ස්තූප වාස්තු විද්‍යාව පිළිබඳ සාධක සපයයි. ඡත්‍ර කොටස් හතරක් හඳුනාගෙන ඇති බවද වාර්තා වේ.<ref name="Lankadeepa2020" /> ස්තූපය ආශ්‍රිතව හමුවූ පැරණි සිරිපතුල් ගලක පූර්ණඝට හා ඡත්‍ර සලකුණු දක්නට ලැබෙන බව සඳහන් වේ. එමෙන්ම මුල් අනුරාධපුර යුගයට අයත් ගඩොල් හමුවීමද ස්ථානයේ පැරණි ඉදිකිරීම් අවධි හඳුනාගැනීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref name="Lankadeepa2020" /> ස්තූපයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක අවධි සම්බන්ධයෙන් පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කර ඇත්තේ එය ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පොළොන්නරු යුගය දක්වා විවිධ අවස්ථාවල ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණවලට ලක්ව ඇති බවයි.<ref name="Lankadeepa2020" /> === වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක === ස්තූපයට අමතරව විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක භූමියේ විශාල විහාරාරාම සංකීර්ණයක නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත. ගවේෂණවලදී විවිධ ගොඩනැගිලිවල අත්තිවාරම්, ශිලා කණු සහ අනෙකුත් වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග හමුවීම මගින් ස්ථානය විශාල ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පැවති බවට සාධක ලැබේ.<ref name="Lankadeepa2020" /> ස්ථානයේ සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක ගවේෂණ හා කැණීම් මගින් එහි භාවිතය දීර්ඝ කාලයක් පුරා පැවති බවට සාධක හඳුනාගෙන ඇත. ස්තූපයේ හා ආශ්‍රිත ගොඩනැගිලිවල විවිධ ඉදිකිරීම් අවධි හඳුනාගැනීම මගින් ස්ථානය එක් කාලයකට සීමා වූ ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් නොව, පසුකාලීනවද සංවර්ධනය වූ පුරාවිද්‍යාත්මක සංකීර්ණයක් බව පෙනී යයි.<ref name="Lankadeepa2020" />පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව 2015දී මෙම ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ආරම්භ කර ඇත. එම කැණීම්වල අරමුණ වූයේ ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්වභාවය, ඉදිකිරීම් අවධි සහ සංරක්ෂණයට අවශ්‍ය කරුණු හඳුනාගැනීමයි.<ref name="Lankadeepa2020" /> === අභිලේඛන === විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයෙන් ශිලා ලේඛනයක් හමුවී ඇති අතර, එහි අක්ෂර ගෙවී ඇති බැවින් මෙම ලේඛනය මෙතෙක් සාර්ථකව කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීමට නොහැකි වී ඇත. එම නිසා එහි අන්තර්ගතය, කාලනිර්ණය හෝ එය ඉදිකිරීම් හා සම්බන්ධ පුද්ගලයන් පිළිබඳ නිශ්චිත තොරතුරු දැනට තහවුරු කර නොමැත.<ref name="Lankadeepa2020" /> <!-- ==පූර්ව වාර්තා== මෙහි පූර්ව වාර්තා පිළිබඳ අන්තර්ගතය... --> == වර්තමාන සංරක්ෂණය == එවකට සේරුවිල රජ මහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි සේරුවිල සරණකිත්ති අනුනායක හිමියන්,කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහ සේරුවිල රජ මහා විහාරයේ පසුව විහාරාධිපති ධුරයට පත්වුණු අලුදෙණියේ සුබෝධි හිමියන් ප්‍රමුඛ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] විසින් 2015 වර්ෂයේදී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව මෙහි පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ආරම්භ කළ අතර එමගින් මෙම ස්ථානයේ අක්කර 49ක පමණ ප්‍රදේශයක පැරණි ස්තූපය ඇතුළු පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම පිළිබඳ විධිමත් අධ්‍යයනයක් සිදු විය.<ref>{{cite web |title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර? |url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B7%84%E0%B7%99%E0%B6%BB/57-577511 |website=Lankadeepa |date=2020-08-22}}</ref> 2016 වර්ෂයේදී විල්ගම්වෙහෙර මහා සෑයේ වර්තමාන ප්‍රතිසංස්කරණයේ දී ධාතූන් වහන්සේල නිධන් කල අතර එහිදී සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා සහ අංගුලිමාල මහරහතන් වහන්සේගේ අරහන්තක ධාතූන් වහන්සේලා පෙරහැරකින් සේරුවිල විහාරයේ සිට විල්ගම්වෙහෙරට වැඩමවා ධාතු නිධානය සිදු කර ඇත.2020 වසරේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් උච්චතම අවස්ථාවට ලඟා වූ අතර එහිදී පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන් මෙම කැණීම් කරන ස්ථානය පැරණි සෝමනුවර දකුණු දළදා ස්ථූපය යැයි අනුමාන කරන බවට කරුණු ප්‍රකාශ කළහ.2024 වසර වනවිට ස්ථූපය සහ ස්ථූප මලුවේ සංරක්ෂණය කටයුතු සම්පූර්ණයෙන් ම අවසන් විය.<ref>{{cite web |title=සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර ධාතු නිධාන පුණ්‍ය මහෝත්සවය සහ මහ පෙරහැර |url=https://mahamevnawa.lk/seruwila-dhathu-nidhanothsawaya/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය |date=2016-03-21}}</ref><ref>{{cite web |title=තාවතිංස යාත්‍රා – අභය දාන |url=https://mahamegha.lk/2017/04/07/thawathinsa-yathra/ |website=මහමෙඝ |date=2017-04-07}}</ref> ==වෙනත් ලිපි== * [[සෝමාවතිය විහාරය]] * [[ගෞතම බුදුන්ගේ ධාතූන්]] * [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] * [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] == මූලාශ්‍ර == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == වැඩිදුර කියවීම == * සේරුවාවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්.ඩබ්ලිව්.විමල් විජේරත්න * ශ්‍රී දකුණු දළදාවෙහි නිධන් කර ඇති ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී ස්තූපය හඳුනාගැනීම පිළිබඳ පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - මහාචාර්ය විමල් විජේරත්න == බාහිර සබැඳි == *[https://web.archive.org/web/20241007090818/https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502 බුදුහිමියන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ බවට සැලකෙන ස්ථූපයක්] *[https://www.hirunews.lk/245888/ සේරුවිලෙන් හමු වූ දළදා පුරණය ] *[https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 Sirasa News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124001531/https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 |date=2025-01-24 }} *[https://www.lankadeepa.lk/News/101-576610 බුදුන්ගේ දකුණු දළදාව ඇත්තේ විල්ගම්වෙහෙරේ]{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Buddhism in Sri Lanka}} [[ප්‍රවර්ගය:Coordinates not on Wikidata]] [[ප්‍රවර්ගය:Buddhist temples in trincomalee district]] [[ප්‍රවර්ගය:Tooth relics of buddha]] [[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]] j4kmzvkevpbnjoc9m2osvdujt2c4ua3 802451 802448 2026-10-25T06:38:42Z KSLwiki24 70498 /* */ 802451 wikitext text/x-wiki {{distinguish|වෙල්ගම්වෙහෙර විහාරය, ත්‍රිකුණාමලය|සෝමාවතිය විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය }} {{Infobox ancient site |name = {{larger|විල්ගම්වෙහෙර<br> සෝමාවතී රජ මහා විහාරය}}(විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය) |alternate_name = විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |image = [[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|thumb|විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්ථූපය]] |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief = yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|23|47.4|N|81|18|49.6|E|display=inline,title}} |map_dot_label = විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |location = තෝප්පූර්, සේරුවාවිල, [[ත්‍රිකුණාමල දිස්ත්‍රික්කය]], [[නැගෙනහිර පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = සේරුවාවිල |type = පධානඝර සහ මහා විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් පුරාණ බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |part_of = |length = |width = |area = |height = |builder = ගිරිඅභය නම් සෝමනුවර ප්‍රාදේශීය රජු |material = |built = ක්‍රිස්තු පූර්ව 2 වන සියවස |abandoned = |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගය]] |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event = බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධාපිත පැරණි සෝමනුවර ස්ථූපය පිහිටා ඇත |excavations = |archaeologists = |condition = සංරක්ෂණය කරමින් සහ ආගමික භාවිතයේ පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] |public_access = හැක |website = {{URL|https://mahamevnawa.lk}} |notes = මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවක් ලෙස වර්තමානයේ ක්‍රියාත්මක වේ. |designation1 = APMSL |designation1_offname = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]<br>විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |designation1_date = |designation1_number = |designation1_criteria = පධානඝර සහ පංචාරාම සම්ප්‍රදාය |designation1_type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |designation1_free1name = |designation1_free1value = |designation1_free2name = |designation1_free2value = }} '''සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය''' නැතහොත් '''විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය/විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව'''({{langx|en|Wilgamwehera Raja Maha Vihara/Wilgamwehera Somawathi Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|வில்கம்வெஹேர ராஜ மகா விகாரை}}) යනු මුල් අනුරාධපුර යුගයේදී ඉදිකළ ඉපැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.මෙම ආරාම සංකීර්ණය [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] පිහිටි සේරුවිල ප්‍රදේශයේ සිට 4km ක් පමණ දුරින් තෝප්පූර් ප්‍රදේශයට ආසන්නව නෙලුම්ගම පිහිටා තිබේ.[[පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම (පධානඝර)|පධානඝර]] හෙවත් [[බටහිරාරාම]] විහාර ආරාම සම්ප්‍රදායේත් [[පංචාරාම]] විහාර සම්ප්‍රදායේත් සම්මිශ්‍රිත ආරාම සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලැබේ.වර්තමානයේ මෙම විහාරය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] තවත් එක් ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ. පාලි ධාතුවංශය,සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී යන පැරණි මුලාශ්‍ර වලට අනුව සේරු නම් විල කෙළවර ගිරිඅභය නම් ප්‍රාදේශීය රජෙක් තම බිසවගේ නමින් ගෞතම බුදුරදුන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කරවා කරවන ලද '''"සෝමවතී ස්තූපය"''' වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හදුන්වන මෙම ස්තූපය ලෙස පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් සලකනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල 2020 වර්ෂයේ අගෝස්තු මස ඒ බව මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මගින් ප්‍රකාශයට පත්කර තිබේ.<ref>https://www.lankadeepa.lk/sunday/rasawitha/57-577511</ref><ref>https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18</ref> == ඉතිහාසය == === සෝමාවතී ස්තූපයේ ආරම්භය === පැරණි බෞද්ධ වංශකතා හා ධාතු සාහිත්‍යයට අනුව, සෝමාවතී ස්තූපයේ ඉතිහාසය ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ සමඟ සම්බන්ධ වේ. පාලි ධාතුවංශය, සිංහල ධාතුවංශය සහ [[ජිනකාලමාලී]] වැනි මූලාශ්‍රවලට අනුව, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ බව අසා නාග ලෝකයේ ජයසේන නා රජු මහත් ශෝකයට පත්ව, අවසන් වරට බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක වන්දනා කිරීම සඳහා පැමිණියේය. ධාතු බෙදාදීමේ අවස්ථාවේදී ද්‍රෝණ බමුණා විසින් දකුණු දළදාව සඟවාගත් බව දැක, ජයසේන නා රජු එය ලබාගෙන නාග භවනට රැගෙන ගිය බවත්, එහි මැණික් ස්තූපයක් කර දකුණු දළදා වහන්සේ තැන්පත් කර මහත් පූජාවන් පැවැත්වූ බවත් එම වංශකතා සාහිත්‍යයේ සඳහන් වේ. පසුව ලක්දිව කාවන්තිස්ස රජුගේ කාලයේදී මහාදේව මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යයකු වූ මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ නාග භවනට ගොස් දකුණු දළදා වහන්සේ ලක්දිවට වැඩම කළ බවත්, එය සෝමනුවර පාලනය කළ ගිරිඅභය නම් ප්‍රාදේශීය රජු වෙත භාර දුන් බවත් වංශකතා මූලාශ්‍රවල දැක්වේ. ගිරිඅභය රජු විසින් සිය බිසව වූ සෝමාදේවියගේ නාමයෙන් දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ස්තූපයක් ඉදිකළ අතර, එය '''සෝමාවතී ස්තූපය''' ලෙස හැඳින්වූ බව සඳහන් වේ.<ref name="Dhatuvamsa">{{cite book |title=ධාතුවංශය |language=si }}</ref><ref name="Jinakalamali">{{cite book |last=බුද්ධදත්ත |first=පොල්වත්තේ |title=ජිනකාලමාලී |year=1962 |language=si }}</ref> [[ජිනකාලමාලී]] විස්තරයට අනුව, ගිරිඅභය රජු සේරුනුවරට පැමිණි පසු එහි රජු වූ සිව රජු විසින් විල් කෙළවර රමණීය භූමිභාගයක නුවරක් කරවා ඔහුට ලබා දුන් අතර, ගිරිඅභය රජු එම නුවර තම බිසව වූ සෝමාදේවියගේ නාමයෙන් '''සෝමනුවර''' ලෙස නම් කළේය. පසුව සෝමාදේවියගේ ඉල්ලීම මත එම නුවර ආසන්නයේ විහාරයක් හා චෛත්‍යයක් ඉදිකිරීමට කටයුතු කළ බවත්, එහි මහින්ද නම් මහරහතන් වහන්සේ භික්ෂූන් පිරිසක් සමඟ වැඩසිටි බවත්, මහින්ද තෙරුන් විසින් පුදනු ලැබූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදාව ගිරිඅභය රජු වෙත ලබාදුන් බවත් ජිනකාලමාලීයේ දැක්වේ. එම දළදාව චෛත්‍යයේ නිධන් කර ස්තූපය ඉදිකළ බවද එහි සඳහන් වේ.<ref name="Jinakalamali" /> === විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීම === සෝමාවතී ස්තූපය වර්තමාන විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමට ප්‍රධාන වශයෙන් උපකාර වී ඇත්තේ පැරණි වංශකතාවල සඳහන් භූගෝලීය විස්තර සහ වර්තමාන ස්ථානයේ පිහිටීම අතර ඇති සමානත්වයයි. ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී වැනි මූලාශ්‍රවල සෝමනුවර සේරුනුවරට අයත් ප්‍රදේශයේ, සේරු විලෙහි කෙළවරට ආසන්නව පිහිටි නුවරක් ලෙස විස්තර කරයි.<ref name="Dhatuvamsa" /><ref name="Jinakalamali" /><ref name="MahameghaWilgam">{{cite web |title=සේරුවිල නයින්ගේ විල්ගම් වෙහෙර |url=https://mahamegha.lk/2016/12/03/seruwila-nayinge-wilgamwehera/ |website=මහමෙව්නාව |date=2016-12-03 |language=si }}</ref> ජිනකාලමාලීයේ විස්තරයට අනුව සේරු රජු විසින් විල් කෙළවර රමණීය භූමිභාගයක නුවරක් කරවා ගිරිඅභය රජුට ලබා දී ඇති අතර, එය සෝමනුවර ලෙස නම් කරන ලදී. එම නිසා පැරණි සෝමනුවර සේරු විල ආශ්‍රිතව පිහිටිය යුතු බව එම වංශකතා විස්තරයෙන් පෙනී යයි.<ref name="Jinakalamali" /> විල්ගම්වෙහෙර පිහිටා ඇත්තේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයට උතුරු දෙසින්, සේරු විලෙහි උතුරු කෙළවරට ආසන්න ප්‍රදේශයකය. සේරුවිලට උතුරින් හඳුනාගෙන ඇති පැරණි විශාල බෞද්ධ ස්තූපය විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය වන අතර, එය සේරුවිල මංගල මහා සෑයට ආසන්නව පිහිටීම ද වංශකතා විස්තර සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි කරුණකි. මෙම භූගෝලීය සම්බන්ධතාවය හේතුවෙන් විල්ගම්වෙහෙර පැරණි සෝමනුවරේ පිහිටි සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට පුරාවිද්‍යා හා ඉතිහාස පර්යේෂණවලදී මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020">{{cite web |title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර? |url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80ෙහෙර/57-577511 |website=ලංකාදීප |date=2020-08-22 |language=si }}</ref> === සේරුවිල මහාසෑය හා සෝමනුවර අතර සම්බන්ධය === විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමට වැදගත් වන තවත් කරුණක් වන්නේ සෝමනුවර හා සේරුවිල මහාසෑය අතර පැවති බව වංශකතා මගින් දැක්වෙන සමීප සම්බන්ධතාවයයි. පාලි ධාතුවංශය, සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී පිළිබඳ කළ පර්යේෂණවලට අනුව, සෝමනුවරේ පිහිටි ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ සේරුවිල මංගල මහා සෑය ඉදිකිරීමේ හා එහි ධාතු නිධානයේ කටයුතු සමඟ සම්බන්ධ වූහ.<ref name="Jinakalamali" /><ref name="MahameghaWilgam" /> වංශකතා අනුව, සේරුවිල මංගල මහා සෑය සඳහා පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආගන්තුක වත් සිදුකර ඇත්තේත්, ලලාට ධාතුව උපස්ථානය සඳහා නිතර වැඩම කර ඇත්තේත් ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ බව සඳහන් වේ. එම මූලාශ්‍රය අනුව මෙය සෝමනුවර සේරුනුවරට ඉතා ආසන්නව පිහිටි බව පෙන්වන කරුණක් ලෙස විග්‍රහ කර ඇත.<ref name="MahameghaWilgam" /> මෙම සම්බන්ධතාවය [[ජිනකාලමාලී]]යේ දක්වන සෝමනුවර පිහිටීම පිළිබඳ විස්තර සමඟද ගැළපේ. එහි සෝමනුවර විල් කෙළවරක පිහිටි නුවරක් ලෙසත්, ගිරිඅභය රජු එහි රාජ්‍යය කළ බවත්, එහිදී මහින්ද මහරහතන් වහන්සේගේ සහාය ඇතිව දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ස්තූපයක් ඉදිකළ බවත් දැක්වේ.<ref name="Jinakalamali" /> === සෝමනුවරින් ආරම්භ වූ ධාතු පෙරහැර === සෝමනුවර හා සේරුවිල අතර භූගෝලීය සමීපත්වය පෙන්වන තවත් කරුණක් වන්නේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ධාතු නිධාන උත්සවයට සම්බන්ධ වූ මහා පෙරහැර පිළිබඳ වංශකතා විස්තරයයි.වංශකතා විග්‍රහයට අනුව, සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ලලාට ධාතු නිධාන උත්සවය සඳහා වූ මහා පෙරහැර '''සෝමනුවරින් ආරම්භ වී''' සේරුවිල මහා සෑය වෙත ගමන් කර තිබේ. එම විස්තරය අනුව වප් මස පසළොස්වක පොහෝ දිනයේ දහවල් ආරම්භ වූ පෙරහැර හිරු බැස යාමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට ඇතුළු වී ඇත.<ref name="MahameghaWilgam" /><ref name="BudusaranaWilgam">{{cite web |title=අසිරිමත් ධාතු පුරාණය 23 කොටස : අනුහස් පානා සර්වඥ ධාතුන් වහන්සේ වැඩ සිටිනා වෙල්ගම් වෙහෙර සෑ රජුන් |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2016/04/21/tmp.asp?ID=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2016-04-21 |language=si }}</ref> මෙම විස්තරය සෝමනුවර හා සේරුවිල මංගල මහා සෑය අතර තිබිය යුතු භූගෝලීය සමීපත්වය පිළිබඳ වැදගත් ඉඟියක් ලෙස සැලකිය හැකිය. එනම්, සෝමනුවර සේරුවිල මහාසෑයෙන් සැලකිය යුතු දුරකින් පිහිටි ස්ථානයක් වූයේ නම්, දහවල් ආරම්භ වූ මහා පෙරහැරක් හිරු බැසීමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට ළඟාවීම පිළිබඳ වංශකතා විස්තරය සමඟ එය ගැළපීම අපහසු වේ. මේ හේතුවෙන් මෙම පෙරහැර පිළිබඳ විස්තරයද විල්ගම්වෙහෙර හා පැරණි සෝමනුවර අතර පිහිටීම සම්බන්ධයෙන් ඉදිරිපත් කෙරෙන භූගෝලීය සාධක අතරට ඇතුළත් කර ඇත.<ref name="MahameghaWilgam" /><ref name="BudusaranaWilgam" /> === මහාචාර්ය විමල් විජේරත්නගේ පර්යේෂණ === විල්ගම්වෙහෙර ස්ථානය සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමේ පර්යේෂණ ඉතිහාසයේ මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතාට විශේෂ ස්ථානයක් හිමි වේ. ධාතුවංශය පදනම් කරගනිමින් සිය ආචාර්ය උපාධි පර්යේෂණ සිදුකළ ඔහු, 1970 දශකයේදී ධාතුවංශයේ සඳහන් ස්ථාන හඳුනාගැනීම සඳහා කළ ගවේෂණයකදී විල්ගම්වෙහෙර පිළිබඳ අවධානය යොමු කළේය. ගුවන් ඡායාරූප සහ 1923දී සකස් කරන ලද පැරණි සිතියම් පරීක්ෂා කිරීමේදී සේරුවිලේ උතුරු කෙළවරේ කඳුගැටයක් වැනි උස් ස්ථානයක් හඳුනාගත් බවත්, එම ස්ථානය බ්‍රිතාන්‍ය සිතියම්වල ඓතිහාසික ස්ථානයක් ලෙස සලකුණු කර තිබූ බවත් විජේරත්න මහතා සඳහන් කර ඇත. එම ස්ථානය පරීක්ෂා කිරීමේදී ගරා වැටුණු ස්තූපයක නටබුන්, යූප ස්ථම්භයක්, අනුරාධපුර මුල් යුගයට අයත් බවට හඳුනාගත් ගඩොල් සහ විශාල භූමි ප්‍රදේශයක විහාරාරාමයක නටබුන් හඳුනාගත් බව ඔහු පවසා ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /><ref name="BudusaranaWilgam" /> විජේරත්න මහතාගේ පර්යේෂණයට අනුව, ධාතුවංශය ඇතුළු වංශකතා මූලාශ්‍රවල සඳහන් සෝමනුවර පිළිබඳ තොරතුරු, විල්ගම්වෙහෙරේ භූගෝලීය පිහිටීම සහ තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමයේ භාෂාමය පරිණාමය යන කරුණු එකිනෙක සම්බන්ධ වේ. මෙම පර්යේෂණ මත පදනම්ව ඔහු විල්ගම්වෙහෙර සෝම විහාරය සහ සෝමාවතී ස්තූපය සමඟ හඳුනාගැනීමේ මතය ඉදිරිපත් කළේය.<ref name="Lankadeepa2020" /> === තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය === මෙම හඳුනාගැනීම සඳහා තවත් භාෂාමය සාධකයක් ලෙස තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය පිළිබඳ ඉදිරිපත් කර ඇති මතය සැලකේ. මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා ඉදිරිපත් කර ඇති මතයට අනුව, පැරණි '''සෝමපුර''' යන නාමය පසුව '''සෝම්පූර්''', '''තෝම්පූර්''' සහ අවසානයේ '''තෝප්පූර්''' ලෙස භාෂාමය වශයෙන් වෙනස් වී තිබිය හැකිය. එම නාම විකාශය පැරණි සෝමනුවරේ පිහිටීම හඳුනාගැනීම සඳහා භාෂාමය සාධකයක් ලෙස ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /><ref name="BudusaranaWilgam" /> === පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක === විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ සිදුකළ ගවේෂණ හා කැණීම් මගින් එහි ඉතිහාසය ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගය දක්වා දිවෙන බවට සාධක හමුවී ඇත. පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කළ පරිදි, ස්තූපය වටා තිබූ ඇත්පවුරක නටබුන් හමුවීම සහ ස්තූප මළුවෙන් ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ ස්තූපවල භාවිත වූ යූප ගල හා ඡත්‍ර කොටස් හමුවීම එහි මුල් ඓතිහාසිකත්වය පිළිබඳ වැදගත් සාධක වේ. පැරණි සිරිපතුල් ගලක් සහ වෙනත් ස්තූප අංගද එහිදී හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව හා මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව 2015දී ආරම්භ කළ කැණීම්වලදී ස්තූපය හා ඒ අවට පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වී ඇත. ස්තූපය අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇති අතර, ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පොළොන්නරු යුගය දක්වා විවිධ ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණ අවධි හඳුනාගත හැකි බව පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණිභාවය වංශකතාවල සෝමාවතී ස්තූපය සම්බන්ධයෙන් දක්වන මුල් ඓතිහාසික කාලපරාසය සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි කරුණක් වේ. කෙසේ වෙතත්, ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණිභාවය පමණක් මගින් එය ගිරිඅභය රජු විසින් ඉදිකළ සෝමාවතී ස්තූපය බව සෘජුව තහවුරු නොවන බැවින්, එය භූගෝලීය හා වංශකතා සාධක සමඟ එක්ව සලකා බැලිය යුතුය.<ref name="Lankadeepa2020" /> === හඳුනාගැනීම සඳහා ඇති ප්‍රධාන සාධක === විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීම සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇති ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් මෙසේ දැක්විය හැකිය: * පැරණි ධාතුවංශ හා ජිනකාලමාලී වැනි මූලාශ්‍රවල සෝමනුවර සේරුනුවරට අයත්, විල් කෙළවරක පිහිටි නුවරක් ලෙස විස්තර වීම. * සෝමනුවරේ ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ කටයුතු හා ලලාට ධාතු උපස්ථානය සමඟ සම්බන්ධ වී සිටීම. * සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ධාතු නිධාන මහා පෙරහැර සෝමනුවරින් ආරම්භ වී හිරු බැසීමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට පැමිණි බවට ඇති වංශකතා විස්තරය. * විල්ගම්වෙහෙර සේරුවිල මංගල මහා සෑයට උතුරින් සහ සේරු විලෙහි උතුරු කෙළවරට ආසන්නව පිහිටීම. * සේරුවිලට උතුරින් හඳුනාගෙන ඇති ප්‍රධාන පැරණි බෞද්ධ ස්තූපය විල්ගම්වෙහෙර වීම. * ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගය දක්වා දිවීම සහ ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පසුකාලීන යුග දක්වා ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණ අවධි හඳුනාගැනීම. * ස්තූපය ආශ්‍රිතව යූප ගල, ඡත්‍ර කොටස්, සිරිපතුල් ගල සහ පැරණි ඇත්පවුරක නටබුන් වැනි මුල් බෞද්ධ ස්තූප සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හමුවීම. * තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය පැරණි සෝමපුර යන නාමයෙන් පරිණාමය වූවා විය හැකි බවට ඉදිරිපත් කර ඇති භාෂාමය මතය. * 1970 දශකයේදී මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා විසින් ධාතුවංශය, පැරණි සිතියම් සහ ගුවන් ඡායාරූප ආශ්‍රයෙන් විල්ගම්වෙහෙර හඳුනාගැනීම සඳහා ඉදිරිපත් කළ කරුණු. * 2015 සිට පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල මගින් සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්වලින් ස්ථානයේ පැරණිභාවය හා වැදගත්කම පිළිබඳ නව සාධක අනාවරණය වීම.<ref name="Lankadeepa2020" /><ref name="MahameghaWilgam" /><ref name="BudusaranaWilgam" /> මෙම කරුණු සමස්තයක් ලෙස සලකා බැලීමේදී, වංශකතාවල සඳහන් '''සේරු විලෙහි කෙළවර පිහිටි සෝමනුවරේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ සෝමාවතී ස්තූපය''' වර්තමාන විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය සමඟ හඳුනාගැනීමට පදනමක් සැපයෙන බව පුරාවිද්‍යා හා ඉතිහාස පර්යේෂණවලදී ඉදිරිපත් කර ඇත. විශේෂයෙන් සෝමනුවර හා සේරුවිල අතර පැවති බව වංශකතා මගින් පෙනෙන ආසන්න සම්බන්ධතාවය, මහින්ද මහරහතන් වහන්සේගේ භූමිකාව සහ සෝමනුවරින් සේරුවිලට ගමන් කළ ධාතු පෙරහැර පිළිබඳ විස්තරය, මෙම හඳුනාගැනීමේ භූගෝලීය තර්කයට අමතර සාධක සපයයි.<ref name="MahameghaWilgam" /><ref name="Jinakalamali" /> ගිරිඅභය රජු විසින් දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ඉදිකළ ස්තූපය බවට සෘජුව සඳහන් වන සමකාලීන ශිලා ලේඛනයක් හෝ එම දළදා වහන්සේ සම්බන්ධ සෘජු පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් මෙතෙක් ප්‍රකාශිත කැණීම් මගින් හඳුනාගෙන නොමැති අතර විල්ගම්වෙහෙර සහ සෝමාවතී ස්තූපය අතර හඳුනාගැනීම වංශකතා, භූගෝලීය, භාෂාමය සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක එකිනෙක සම්බන්ධ කරමින් ඉදිරිපත් කරන ලද ඓතිහාසික හඳුනාගැනීමක් ලෙස සැලකේ.කෙසේ නමුත් 2020දී පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් විසින්ද පවතින භූගෝලීය හා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මත විල්ගම්වෙහෙර දාගැබ පැරණි සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බව ප්‍රකාශ කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> == ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් == === වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ === විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ප්‍රධාන ස්තූපයක් සහ එය ආශ්‍රිත විහාරාරාම සංකීර්ණයක නටබුන්වලින් සමන්විත වේ. පුරාවිද්‍යාත්මක භූමිය අක්කර 49ක් පමණ පුරා පැතිර ඇති අතර, ස්තූපයට අමතරව විවිධ ආගමික හා වාස්තු විද්‍යාත්මක ගොඩනැගිලිවල නටබුන් එහි හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="Lankadeepa2020">{{cite web |title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර? |url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80ෙහෙර/57-577511 |website=ලංකාදීප |date=2020-08-22 |language=si }}</ref> මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා 1970 දශකයේදී සිදුකළ ගවේෂණවලදී ස්තූප නටබුන්වලට අමතරව පංචාරාම සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරාරාමයක නටබුන්, ශිලා කණු, සඳකඩපහණ, කොරවක්ගල් සහ මුරගල් වැනි වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග හඳුනාගත් බව සඳහන් කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> === ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව === ස්ථානයේ ප්‍රධාන ස්මාරකය විශාල ගඩොල් ස්තූපයකි. එහි මුල් ව්‍යුහය පසුකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණ හේතුවෙන් වෙනස් වී ඇති අතර, පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව ස්තූපය විවිධ කාල අවධිවලදී ප්‍රතිසංස්කරණයට ලක්ව ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> ස්තූපය වටා පැවති ඇත්පවුරක නටබුන් හඳුනාගෙන ඇති අතර, එය ස්තූප මළුව වටා පැවති වාස්තු විද්‍යාත්මක අංගයක් ලෙස සැලකේ. ස්තූප මළුවෙන් හමුවූ යූප ගල, ඡත්‍ර කොටස් සහ අනෙකුත් ස්තූප අංග මුල් ඓතිහාසික යුගයේ ස්තූප වාස්තු විද්‍යාව පිළිබඳ සාධක සපයයි. ඡත්‍ර කොටස් හතරක් හඳුනාගෙන ඇති බවද වාර්තා වේ.<ref name="Lankadeepa2020" /> ස්තූපය ආශ්‍රිතව හමුවූ පැරණි සිරිපතුල් ගලක පූර්ණඝට හා ඡත්‍ර සලකුණු දක්නට ලැබෙන බව සඳහන් වේ. එමෙන්ම මුල් අනුරාධපුර යුගයට අයත් ගඩොල් හමුවීමද ස්ථානයේ පැරණි ඉදිකිරීම් අවධි හඳුනාගැනීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref name="Lankadeepa2020" /> ස්තූපයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක අවධි සම්බන්ධයෙන් පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කර ඇත්තේ එය ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පොළොන්නරු යුගය දක්වා විවිධ අවස්ථාවල ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණවලට ලක්ව ඇති බවයි.<ref name="Lankadeepa2020" /> === වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක === ස්තූපයට අමතරව විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක භූමියේ විශාල විහාරාරාම සංකීර්ණයක නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත. ගවේෂණවලදී විවිධ ගොඩනැගිලිවල අත්තිවාරම්, ශිලා කණු සහ අනෙකුත් වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග හමුවීම මගින් ස්ථානය විශාල ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පැවති බවට සාධක ලැබේ.<ref name="Lankadeepa2020" /> ස්ථානයේ සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක ගවේෂණ හා කැණීම් මගින් එහි භාවිතය දීර්ඝ කාලයක් පුරා පැවති බවට සාධක හඳුනාගෙන ඇත. ස්තූපයේ හා ආශ්‍රිත ගොඩනැගිලිවල විවිධ ඉදිකිරීම් අවධි හඳුනාගැනීම මගින් ස්ථානය එක් කාලයකට සීමා වූ ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් නොව, පසුකාලීනවද සංවර්ධනය වූ පුරාවිද්‍යාත්මක සංකීර්ණයක් බව පෙනී යයි.<ref name="Lankadeepa2020" />පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව 2015දී මෙම ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ආරම්භ කර ඇත. එම කැණීම්වල අරමුණ වූයේ ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්වභාවය, ඉදිකිරීම් අවධි සහ සංරක්ෂණයට අවශ්‍ය කරුණු හඳුනාගැනීමයි.<ref name="Lankadeepa2020" /> === අභිලේඛන === විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයෙන් ශිලා ලේඛනයක් හමුවී ඇති අතර, එහි අක්ෂර ගෙවී ඇති බැවින් මෙම ලේඛනය මෙතෙක් සාර්ථකව කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීමට නොහැකි වී ඇත. එම නිසා එහි අන්තර්ගතය, කාලනිර්ණය හෝ එය ඉදිකිරීම් හා සම්බන්ධ පුද්ගලයන් පිළිබඳ නිශ්චිත තොරතුරු දැනට තහවුරු කර නොමැත.<ref name="Lankadeepa2020" /> <!-- ==පූර්ව වාර්තා== මෙහි පූර්ව වාර්තා පිළිබඳ අන්තර්ගතය... --> == වර්තමාන සංරක්ෂණය == එවකට සේරුවිල රජ මහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි සේරුවිල සරණකිත්ති අනුනායක හිමියන්,කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහ සේරුවිල රජ මහා විහාරයේ පසුව විහාරාධිපති ධුරයට පත්වුණු අලුදෙණියේ සුබෝධි හිමියන් ප්‍රමුඛ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] විසින් 2015 වර්ෂයේදී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව මෙහි පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ආරම්භ කළ අතර එමගින් මෙම ස්ථානයේ අක්කර 49ක පමණ ප්‍රදේශයක පැරණි ස්තූපය ඇතුළු පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම පිළිබඳ විධිමත් අධ්‍යයනයක් සිදු විය.<ref>{{cite web |title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර? |url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B7%84%E0%B7%99%E0%B6%BB/57-577511 |website=Lankadeepa |date=2020-08-22}}</ref> 2016 වර්ෂයේදී විල්ගම්වෙහෙර මහා සෑයේ වර්තමාන ප්‍රතිසංස්කරණයේ දී ධාතූන් වහන්සේල නිධන් කල අතර එහිදී සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා සහ අංගුලිමාල මහරහතන් වහන්සේගේ අරහන්තක ධාතූන් වහන්සේලා පෙරහැරකින් සේරුවිල විහාරයේ සිට විල්ගම්වෙහෙරට වැඩමවා ධාතු නිධානය සිදු කර ඇත.2020 වසරේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් උච්චතම අවස්ථාවට ලඟා වූ අතර එහිදී පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන් මෙම කැණීම් කරන ස්ථානය පැරණි සෝමනුවර දකුණු දළදා ස්ථූපය යැයි අනුමාන කරන බවට කරුණු ප්‍රකාශ කළහ.2024 වසර වනවිට ස්ථූපය සහ ස්ථූප මලුවේ සංරක්ෂණය කටයුතු සම්පූර්ණයෙන් ම අවසන් විය.<ref>{{cite web |title=සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර ධාතු නිධාන පුණ්‍ය මහෝත්සවය සහ මහ පෙරහැර |url=https://mahamevnawa.lk/seruwila-dhathu-nidhanothsawaya/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය |date=2016-03-21}}</ref><ref>{{cite web |title=තාවතිංස යාත්‍රා – අභය දාන |url=https://mahamegha.lk/2017/04/07/thawathinsa-yathra/ |website=මහමෙඝ |date=2017-04-07}}</ref> ==වෙනත් ලිපි== * [[සෝමාවතිය විහාරය]] * [[ගෞතම බුදුන්ගේ ධාතූන්]] * [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] * [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] == මූලාශ්‍ර == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == වැඩිදුර කියවීම == * සේරුවාවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්.ඩබ්ලිව්.විමල් විජේරත්න * ශ්‍රී දකුණු දළදාවෙහි නිධන් කර ඇති ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී ස්තූපය හඳුනාගැනීම පිළිබඳ පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - මහාචාර්ය විමල් විජේරත්න == බාහිර සබැඳි == *[https://web.archive.org/web/20241007090818/https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502 බුදුහිමියන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ බවට සැලකෙන ස්ථූපයක්] *[https://www.hirunews.lk/245888/ සේරුවිලෙන් හමු වූ දළදා පුරණය ] *[https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 Sirasa News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124001531/https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 |date=2025-01-24 }} *[https://www.lankadeepa.lk/News/101-576610 බුදුන්ගේ දකුණු දළදාව ඇත්තේ විල්ගම්වෙහෙරේ]{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Buddhism in Sri Lanka}} [[ප්‍රවර්ගය:Coordinates not on Wikidata]] [[ප්‍රවර්ගය:Buddhist temples in trincomalee district]] [[ප්‍රවර්ගය:Tooth relics of buddha]] [[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]] bzkvgwhw7wkos9lso21290fdqhrds5w 0 173841 802381 801292 2026-10-24T12:47:09Z KSLwiki24 70498 /* */ 802381 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = {{larger|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය}}(සේරුවිල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය) |alternate_name = තිස්ස මහා විහාරය<br>කුරු තිස් මහ වෙහෙර |image = |image_size = 275px |alt = සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය |caption = සේරුවිල මංගල මහා සෑය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief = yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|22|15|N|81|19|09.8|E|display=inline,title}} |map_dot_label = සේරුවිල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |location = සේරුවිල, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය]], [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = සේරුවාවිල |type = පුරාණ [[බෞද්ධ විහාර]] සංකීර්ණය |part_of = |length = |width = |area = |height = |builder = [[කාවන්තිස්ස රජු]] |material = |built = ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස |abandoned = |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගය]] |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event = |excavations = |archaeologists = |condition = ආගමික භාවිතයේ සහ සංරක්ෂණය යටතේ පවතී |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = ●පරිපාලනය: [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය]]<br>●අනුබද්ධිත: [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]<ref group="සවිස්තර">මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයට අයත් අසපු ශාඛාවක් නොවේ. අනුබද්ධිත විහාරයක් පමණි. සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේ සම්පූර්ණ පරිපාලනය අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය සතු වේ.</ref> |public_access = හැක |website = |notes = විහාරාධිපති පූජ්‍ය අලුදෙණියේ සුබෝධි ස්ථවිර<br>(මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයට අනුබද්ධිත) |designation1 = APMSL |designation1_offname = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]<br>සේරුවිල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |designation1_date = <ref name="Archaeological">{{cite web|url=http://www.archaeology.gov.lk/web/index.phpoption=com_content&view=article&id=104:seruwila&catid=51:sites&Itemid=99&lang=en|title=Seruwila|publisher=[[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]|access-date=29 March 2016}}</ref> |designation1_number = |designation1_criteria = මහා විහාර සම්ප්‍රදාය |designation1_type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම |designation1_free1name = |designation1_free1value = |designation1_free2name = |designation1_free2value = |designation2=ARSL |designation2_offname = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]<br>සේරුවිල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |designation1_date = <ref name="Archaeological">{{cite web|url=http://www.archaeology.gov.lk/web/index.phpoption=com_content&view=article&id=104:seruwila&catid=51:sites&Itemid=99&lang=en|title=Seruwila|publisher=[[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]|access-date=29 March 2016}}</ref> |designation2_number = |designation2_criteria = මහා විහාර සම්ප්‍රදාය |designation2_type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම |designation2_free1name = |designation2_free1value = |designation2_free2name = |designation2_free2value = {{designation list | embed=yes | designation1 = SBSS | designation1_offname =[[ගොනුව:Flag of Buddhism.svg|80px]]<br> සේරුවිල තිස්ස මහා විහාරය | designation1_date = | designation1_type = සොළොස්මස්ථාන පූජනීය ස්ථාන | designation1_criteria = තිස්ස මහා විහාර කාණ්ඩය | designation1_number = 9 | designation1_free1name = මූලාශ්‍රගත | designation1_free1value = බුදුරජාණන් වහන්සේගේ තෙවන ලංකාගමනයේදී පන්සියයක් අරහත් භික්ෂූන් සමඟ මෙම ස්ථානයට වැඩම කිරීම }} }} '''සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය''' යනු නැගෙනහිර පළාතේ [[ත්‍රිකුණාමලය]] දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි පුරාණ [[බෞද්ධ]] විහාරස්ථානයක් වන අතර එය ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති පාරිශුද්ධ වූ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන වන ([[සොළොස්මස්ථාන|සොලොස්මස්ථාන]]) 16 අතරින් 9 වන ස්ථානය වන '''තිස්සමහාවිහාරය''' ලෙස හදුන්වන විහාරය වේ. එය [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] ලලාට ධාතුන් වහන්සේ (පූජනීය නළල් ධාතුව) හා කේශ ධාතු තැන්පත් කර [[කාවන්තිස්ස රජ|කාවන්තිස්ස මහ රජු]] (ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස) විසින් ඉදිකරන ලද්දකි. ගොඩබිමෙන් සහ මුහුදෙන් විහාරය වෙත ළඟා විමට හැකි අතර මුහුදු මාර්ගය [[ත්‍රිකුණාමලය|ත්‍රිකුණාමලයේ]] සිට මුතූර් දක්වා බෝට්ටුවකින් ආරම්භ වන අතර තවත් කිලෝමීටර් 16 ක දුරක් අතුරු මාර්ග වලින් ගමන් කළ යුතුය.ගොඩබිම් මාර්ගය [[කන්තලේ]] හරහා අල්ලයි මාර්ගය ඔස්සේ වන අතර එහි ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර 45 ක් පමණ ගමන් කළ යුතුය.මීට අමතරව සෝමාවතියේ සිට ඝන වනාන්තරය හරහා වැටී ඇති සෝමාවතිය-සේරුවිල මාර්ගය ද සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය වෙත ළගා විය හැකි තවත් මාර්ගයකි.<ref name="UNESCO">{{cite web |title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/ |publisher=UNESCO |accessdate=2011-09-03}}</ref><ref name="WIJEYA">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ඓතිහාසික සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය |url=https://www.wijeya.lk/features/11302/210-11302 |last=සෙනෙවිරත්න |first=තිලක් |date=10 අගෝස්තු 2017 |access-date=3 අගෝස්තු 2025 |website=විජය}}</ref> ==සුවිශේෂත්වය== *බුදුරජාණන් වහන්සේ,උන්වහන්සේගේ තුන්වන ලංකාගමනයේදී පන්සියක් මහරහතන් වහන්සේල සමග මේ බිමට වැඩමකර නිරෝධසමාපත්තියට සුලු මොහොතක් සමවැදී සිටි පාරිශුද්ධ පින්බිමකි. *එසේම ඒ අවස්ථාවේ බුදුරජාණන් වහන්සේ සමග සේරුවාවිලට පැමිණ සිටි සමිද්ධිසුමන නා රජු විසින් බුදුරජුන් හට ලබා දුන් සපුමල් උන්වහන්සේ මේ භූමිය වෙත ඉස පූජා කල බව ධාතුවංශය තුල වේ.එවන් සිදුවීමක් පිලිබදව සදහන්ව ඇත්තේ මෙය පමණකි. *බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධාතුන් වහන්සේලා අතර විශාලතම ධාතූන් වහන්සේ වන ලලාට ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත්ව ඇති එකම ස්ථානයයි. *එසේම තපස්සු භල්ලුක වෙලද දෙබෑයන්ට බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජීවමාන සමයේ ලැබුණු කේශ ධාතු කොටසක් පසුව භූමින්දර නාගභවනේ ජයසේන නම් නාරජු වෙත හිමිවූ අතර සිව නම් මහරහතන් වහන්සේ භූමින්දර නාගභවනට වැඩම කොට නැවත මනුලොවට වැඩම කරවූ අතර එම කේෂ ධාතූන් වහන්සේල සේරුවාවිල ස්තූපය තුල නිධන්ව ඇති බවට සඳහන් වේ. *සේරුවාවිල පුදබිම අතීතයේ මහරහතන් වහන්සේල 500 ක් වාසය කල බවට මූලාශ්‍ර සාධක වේ.සමහර පුරාවිද්‍යාඥයන් 12000 ක් මහරහතන් වහන්සේල වැඩසිටි මූලාශ්‍ර තුල සදහන් තිස්සමහාරාමය මෙය බවටද පිලිගනී. ==භෞතික ලක්ෂණ== ==ඉතිහාසය== බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේල ද්‍රෝණ බමුණා විසින් ප්‍රදේශ 8 ක සිට පැමිණි රජවරු වෙත බෙදා දුන් අතර එසේ එක් ද්‍රෝණයක් ධාතූන් වහන්සේල කුසිනාරා නුවර මල්ල රජදරුවන්ට ලැබුණු බව සදහන්වේ. ඒ ධාතු කොටස තුල ලලාට ධාතූන් වහන්සේ වැඩසිටි අතර බුදුසසුනේ තෘතීය ශ්‍රාවක වූ ධුතාංගධාරී මහාකාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේ විසින් එම ධාතූන් වහන්සේ මල්ල රජදරුවන්ගෙන් ඉල්ලා ගනු ලැබීය.ඒ ලලාට ධාතූන් වහන්සේ පිළිබඳව බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් සිදුකල බුද්ධ අධිෂ්ඨානය දන්වා සිටීමෙනි. එම බුද්ධ අධිෂ්ඨානය තුල අනාගතයේ ලක්දිව මහාවාලුකා නදියේ දකුණුතෙර,සේරු නම් විල් කෙළවර, වරාහ සොණ්ඩ නම් ගල් කෙමිය සමීපයෙහි කාවන්තිස්ස නම් මහරජෙකු විසින් ලලාට ධාතුන් වහන්සේ නිධන් කර දාගැබයක් කරවන බව සදහන්ව තිබුණු බව මූලාශ්‍ර තුල දැක්වේ. ඒ අනුව මහාකාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේට ලලාට ධාතුව මල්ල රජදරුවන්ගෙන් ලබාගෙන අනාගත වාක්‍යය පවසා එය තම ශිෂ්‍ය නන්ද තෙරුන් වහන්සේට ලබාදුන් බවත් උන්වහන්සේ ලලාට ධාතුව විශාලා මහනුවර කූඨාගාර ශාලාවේ බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි ගන්ධකුටිය තුල තැන්පත් කර පුදසත්කාර පවත්වූ බවත් සදහන් වේ.කල්ගතවන විට නන්ද තෙරුන් අරහත්වය ලබා මහලු වියේදී පරිනිවීමට ආසන්න වූ විට උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය චන්ද්‍රගුප්ත මහරහතන් වහන්සේට ඉතිහාස කතාව පවසා ලලාට ධාතු බාරදුන් අතර උන්වහන්සේ එම ධාතූන් වහන්සේ සැවැත්නුවර ගන්ධකුටියේ තැන්පත් කර පුදසත්කාර පැවැත්වීය.පසුව පිලිවෙලින් භද්‍රසේන,ජයසේන,සංඝරක්ඛිත හා මහාදේව යන මහරහතන් වහන්සේලට ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවෙන් හිමි වූ අතර උන්වහන්සේල ද ලලාට ධාතුව දඹදිව පිහිටි බුදුරජුන්ගේ විවිධ ගන්ධකුටි තුල තැන්පත් කර පුදසත්කාර කල බව සදහන්වේ.<ref name= ඉතිහාසය>{{Cite news|title=ඓතිහාසික සේරුවාවිල රජමහා විහාරය|url=https://archive.roar.media/sinhala/main/history/historic-seruwawila|last=|first=|date=29 නොවැම්බර් 2017|work=Roar Media|access-date=3 අගෝස්තු 2025}}</ref> අවසාන වශයෙන් හිමි වූ මහාදේව මහරහතන් වහන්සේ ලක්දිව බුදුසසුන පිහිටි පසු සුදුසු කල රුහුණ පාලනය කල මහානාග රජ සමයේ (අනුරාධපුරය දේවානම්පියතිස්ස මහරජ පාලනය කල සමය) රුහුණේ හත්ථොට්ඨ ජනපදයේ වනය තුළට තම ශිෂ්‍යයන් සමග වැඩම කල බවත් සදහන්වේ.එහිදී ධාතූන් වහන්සේ තුලින් සතර පෝයට රාත්‍රී කාලයේ වනාන්තරය තුලින් ඉහලට සුදු රැස් විහිදුණු බවත් එය දුටු මහාකාල නම් උපාසකයෙකු ධාතූන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදි ධාතුගරයක් සදා දුන් බවත් පසුව එය රුහුණු රට පාලනය කල මහානාග යුවරජ වෙත දැන් වූ බවත් සදහන් වේ.පසුව මහානාග රජු විසින් ලලාට ධාතුන් වහන්සේ මාළිගය වෙත වඩමවා තම භාරකාරත්වය යටතේ තබාගත් බවත් එතුමාගෙන් පසුව යටාලතිස්ස, ගෝඨාභය රජුටත් පරපුරෙන් පරපුර හිමි වූ අතර ගෝඨාභය රජුගෙන් එය [[කාවන්තිස්ස රජු]] වෙත හිමි විය. ඉන්පසුව රජු අනාගත වාක්‍ය පරිදි විහාරමහාදේවියගේ සොහොයුරකු වූ චුල්ලපිණ්ඩපාතික තිස්ස මහරහතන් වහන්සේගේ සහ තිස්ස විහාරීය(වංශකතාවල සදහන් දකුණු පලාතේ ඇති දැනට නිවැරදිව හදුනාගෙන නොමැති තිස්ස විහාරය) සාගල මහරහතන් වහන්සේගේ උපදෙස් මත සේරුවාවිල ප්‍රදේශයේ වරාහසොණ්ඩ නම් ගල්කෙම අසබඩ ස්තූපය කරවූ බව සදහන් වේ.එසේම ස්තූපය ඉදිකිරීම උදෙසා ඊට ආසන්නව පිහිටි,දකුණු දළදා වහන්සේ නිධාපිත සේරුවිල සෝමනුවර සෝමාවතී විහාරයේ(වර්තමාන [[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]) මහා මහින්ද නම් මහරහතන් වහන්සේ සහ 50 නමක් වූ උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය පිරිසේත්,සේරුනුවර පාලනය කල ප්‍රාදේශීය රජකු වූ සිව රජුගේත්,සෝමනුවර ගිරිඅභා රජුගේත්,ලෝණ නුවර රජුගේත් නොමද සහය ලැබුණු බව සදහන් වේ.<ref>http://amazinglanka.com/wp/seruwila/</ref> පසුව,ස්ථූපයේ ධාතුගර්භය මනරම්ව නිර්මාණය කර එහි පිහිටි රන් බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ නළල් තලය මත ලලාට ධාතුව තැන්පත් කල අතර (රජුගේ අධිෂ්ඨානයක් මත වූ බව කියැවේ) රහතන් වහන්සේල විසින් නා ලොවින් ගෙනෙන ලද කේශ ධාතු ද එසේ ප්‍රතිමාවේ ශීර්ෂයේ පිහිටුවා වදාළ බව දැක්වේ. වැඩ නිමකරන ලද සේරුවාවිල ලලාට ධාතු ස්ථූපය චුල්ලපිණ්ඩපාතික තිස්ස මහරහතන් වහන්සේ හා සාගල මහරහතන් වහන්සේ ප්‍රධාන සඝ පිරිස වෙත පැවරූ බවද,රජු විසින් ස්ථූපයේ සිට තුන්යොදුනක් මානයේ ගම් බිම් විහාරයට පූජා කල බවත් වංශකතා තුල සදහන් වේ.<ref name="WIJEYA"/> <ref>{{Cite news|title=සේරුවාවිල මහසෑය ගැන ඉතිහාසයෙන් තොරතුරු බිඳක්|url=https://archive.roar.media/sinhala/main/history/seruwila-stupa|last=ලියනගෙදර|first=නදුන්|date=10 පෙබරවාරි 2021|work=Roar Media|access-date=3 අගෝස්තු 2025}}</ref> ==වර්තමාන ප්‍රතිසංස්කරණ== ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1215 දී පමණ සිදු වූ කාලිංග මාඝ ආක්‍රමණ සමග මේ පුදබිම් ගරා වැටුණු අතර 1921 දී පමණ කැලෑවෙන් වැසී තිබූ මේ පුදබිම නැවත සොයාගනු ලැබුවේ අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවයේ මහානායක ධුරන්ධරව වැඩවිසූ [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහානායක හිමි|දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහානායක හිමියන්]] විසිනි. ඒ ,ඒ වනවිටත් ලලාට ධාතු ස්ථූපය ලෙස දකුණු පලාතේ විහාරයක් තිස්සමහාරාමය ලෙස හදුන්වාගෙන තිබූ පසුබිමක සුමේධංකර හිමයන් ධාතුවංශය කියවා නිවැරදි ස්ථානය දැන ගාල්ල,දොඩන්දූව වරායෙන් දායකපරිසක් සමග නැව්නැග ත්‍රිකුණාමලයට පැමිණ ඝන කැලෑව තුල සේරුවාවිල පුදබිම සොයාගැනීමත් සමගිනි.සේරුවිල පුදබිම සොයාගන්නා විට උන්වහන්සේ යොවුන්ස්වා වියේ පසුවූ ලබාල ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් විය. සේරුවිල ස්ථූපය සොයාගෙන වර්ෂ දෙකකට පමණ පසු චෛත්‍යය වර්ධන සමිතිය නම් සමිතියක් පිහිටුවා ස්ථූපයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු ඇරඹුණු අතර වසර 6 කින් වැඩ නිම කරනු ලැබීය.උන්වහන්වසේ 1984 දී අපවත් වුණු අතර ඉන්පසුව උතුරු - නැගෙනහිර පැවති කොටි ත්‍රස්‌තවාදය හමුවේ විහාරය රැකගෙන විහාරාධිපතිත්වය දරන ලද්දේ සේරුවිල සරණකිත්ති අනුනාහිමියන් විසිනි.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2011/08/13/tmp.asp?ID=temp01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721181223/https://www.budusarana.lk/budusarana/2011/08/13/tmp.asp?ID=temp01 |access-date=2025-04-08 |archive-date=2025-07-21}}</ref><ref>https://mahamegha.lk/2015/08/02/seruwawila/</ref> ස්තූපය සොයාගෙන ප්‍රතිසංස්කරණයෙන් අනතුරුව බදාම තට්ටුව ඉරිතැලීම් ආදිය වැනි කරුණු මත 2012 දී [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්]] ඇතුලු [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව අසපුව සංචිතයේ]] දායකත්වයෙන් ස්ථූපයේ අවසන් වරට ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සිදුවිය. 2016 දී [[සේරුවිල සරණකිත්ති හිමි|සේරුවිල සරණකිත්ති අනුනාහිමියන්ගේ]] අපවත් වීමෙන් පසුව මුංහේනේ මෙත්තාරාම නා හිමි විහාරාධිපති ධූරයට පත් විය. 2021 දී මුංහේනේ මෙත්තාරාම නා හිමියන්ගේ අපවත්වීමෙන් පසුව උන්වහන්සේගේ හා [[සේරුවිල සරණකිත්ති හිමි|සේරුවිල සරණකිත්ති අනුනාහිමියන්ගේ]] ශිෂ්‍ය නමක් වන අලුදෙණියේ සුබෝධි නා හිමි විහාරාධිපති ධූරයට පත් විය. උන්වහන්සේගේ ධර්මාචාර්යයන් වහන්සේ වන්නේ [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්]] ය.මේ වන විට සේරුවාවිල මංගල රාජමහා විහාරය උන්වහන්සේගේ විහාරාධිපතිත්වය යටතේ[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවයේ]] ප්‍රධානතම විහාරස්ථානයක් ලෙස පවත්වාගෙන එනු ලබයි. ==පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක== අවධි කිහිපයක පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හමුවන අතර විහාරය මුල් අනුරාධපුර යුගයට අයත් වේ.සේරුවාවිල ගිරි ලිපිය තුල මෙම විහාරය '''තිස්සමහාවිහාරය''' ලෙස හදුන්වා තිබෙන අතර,ධාතුවංශය තුල ද මේ විහාරය තිස්සමහාවිහාරය ලෙස හදුන්වා තිබේ. නයිපෙන නවයකින් සහ හතකින් ආවරණය ලත් බුද්ධ ප්‍රතිමා 3 ක් හමුව තිබේ. මීට අමතරව කටාරම් කොටන ලද ගල් ගුහා කිහිපයක් ද,ඉපැරණි බෝධිඝරයක්,වරාහ සොණ්ඩ නම් ගල්කෙම,ආරාමික නටඹුන්,ශෛලමය මල් ආසන සහ ශෛලමය පොකුණු දැකගත හැකිවේ. ලංකාවේ කිසිදු විහාරයක දක්නට නොලැබෙන ගඩොල් වාහල්කඩ සතරක් ද ස්තූප මලුවේ වේ. ==වන්දනා ගාථාව== <blockquote>'''ලංකාවධූ පියපති සිරිකාකවණ්ණ<br>තිස්සව්හයේන මුණිරාජ ලලාට ධාතුං<br>ගබ්භේ නිධාපිය සුණිම්මිත ඡාරූරූපං<br>වන්දාමි මංගල මහං ථුල ථූපරාජං<br>සේරුනාම සරාසංන්නේ සාරථි සරඨානගං<br>වන්දේ කාරිතතිස්සේන ලලාට ධාතු චේතියං'''</blockquote> ==සේරු නම් විල== මෙම ප්‍රදේශයේ සේරුවිල නම් විලක් පිහිටා ඇති අතර එය අතීතයේ අක්කර 12000 කට වඩා විශාල විලක් වූ බවටත් එය ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම ස්වභාවික ජලාශය වූ බවටත් වාර්තා තිබේ.පසුව ඇතිවූ ස්වභාවික ව්‍යසන නිසා විලට හානි වූ අතර 1980 වැනි පසුකාලයේ සිට විලේ විල්ලු ප්‍රදේශ මිනිසුන් වගා කටයුතු සහ වෙනත් කටයුතු අත්පත් කරගනිමින් ගොඩ කිරීම වැනි කරුණු නිසා වර්තමානයේ අක්කර 1000 කටත් වඩා අඩු භූමි ප්‍රදේශයක් බවට පත් වී තිබේ.අද ද සේරු නැමැති පක්ෂීන් රංචු වශයෙන් දැකිය හැකි මෙහි, වර්තමානයේ සේරුවිල ජලාශය යන නම වෙනුවට අල්ලායි ජලාශය යන නම භාවිතා වේ. ==සේරුවාවිල ප්‍රදේශය== මූලාශ්‍ර ගත තොරතුරු අනුව මෙම ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති සේරුවිල නම් විල (වර්තමාන අල්ලායි ජලාශය ලෙස දැක්වේ) නිසා සේරුවාවිල නම ලැබී තිබේ.මෙම විලට නිතර සේරු නම් පක්ෂීන් විශාල ප්‍රමාණයක් පැමිණි බැවින් එසේ නිර්මාණය වූ බවට මතයක් පවතී. ඊට අමතරව සේරුවාවිල ආශ්‍රිතව විශාල විහාරය විහාර ගණනක් පවති අතර (කොට්ටියාරම් පත්තුවට අයත් ප්‍රදේශයකි-කොට්ටියාරම් යනු කෝටියක් ආරාම පැවති බවට අදහසක් දෙන වදනකි) ඈත අතීතයේ මේ ආශ්‍රිතව විශාල භික්ෂු පිරිසක් විසූ බවට තොරතුරු වේ.විශේෂයෙන්ම මේ ආශ්‍රිතව තිබෙන සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය(තිස්සමහාවිහාරය) සහ වර්තමානයේ [[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]<ref>https://amazinglanka.com/wp/nelumgama-wilgamvehera/</ref> ලෙස හදුන්වන පැරණි සෝමාවතී විහාරය නිසා ඒ ආශ්‍රිතවම විශාල සඝ පිරිසක් විසූ බවට තොරතුරු තිබේ.නිරන්තරයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා පැන් පහසු වීමට මෙම විලට පැමිණි බවත් ඒ අරුතින් "සිවුරු ආ විල" සේරුවාවිල වූ බවට මතයක් ද පවතී.අදට සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය මෙම විලට පසෙකින් පිහිටා තිබේ. [[රිචඩ් ලෙස්ලි බ්‍රෝහියර්|රිචඩ් ලෙස්ලි බ්‍රෝහියර්ට]] අනුව සේරුවිල ප්‍රදේශය මහවැලි ගඟේ ගංවතුර ජලය එක්රැස් වූ විශාල වගුරු බිමක් හෝ විල්ලුවක් විය. මෙම විල්ලුව සංක්‍රමණික කාලවලදී විශාල තේල් (සේරු) රැළගේ නිවහන විය. එම ස්ථානය සේරුවාවිල ලෙස හඳුන්වනු ලැබුවේ එසේ විය හැකි බව විද්වතෙක් ලෙස එතුමාගේ මතයකි.<ref>''Seeing Ceylon'' by R. L. Brohier</ref><ref name="UNESCO"/> මීට අමතරව සේරුවාවිල ආශ්‍රිතව තිබූ කිලවෙඩ්ඩි ශ්‍රී වර්ධන බෝධිය සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයට අයත් ව තිබූ දෙතිස්ඵලරැහ බෝධීන් වහන්සේ වූ බවට විද්වතුන් විශ්වාස කරයි.වර්තමානයේ ඒ බෝධීන් වහන්සේ දක්නට නොලැබෙන අතර 1970 දශකයේ හින්දු භක්තිකයන් විසින් බෝධීන් වහන්සේ අපවත්කර ඒ ස්ථානය මත කෝවිලක් ඉදිකර ඇත.<ref name="WIJEYA"/> ==යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම පොරොත්තු ලේඛනය== සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේ පවතින ඓතිහාසික හා පුරවිද්‍යාත්මක වටිනාකම සලකා එය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුලත් කිරීම උදෙසා වන ඉල්ලීම් සිදු කිරීමට ශ්‍රී ලංකා රජය කටයුතු සම්පාදනය කළ අතර වර්ෂ 2006 දී එය ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කිරීමේ බලාපොරොත්තු ඇතිව ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම පොරොත්තු ලේඛනය(tentative list) වෙත ඇතුලත් කරනු ලැබීය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref><ref group="සවිස්තර">සේරුවිල විහාරය තවමත් යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමයක් නොවේ.එය ඇතුලත් වී ඇත්තේ ලෝක උරුමයක් වීම සදහා අවශ්‍ය නිර්ණායක සලකා බලනු ලබන යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම පොරොත්තු ලේඛනය වෙත පමණකි.</ref> == සවිස්තරාත්මක සටහන් == <references group="සවිස්තර"/> ==වෙනත් ලිපි== *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය]] *[[වෙල්ගම් වෙහෙර]] *[[ගෞතම බුදුන්ගේ ධාතූන්]] *[[රුවන්වැලිසෑය]] *[[සොළොස්මස්ථාන]] * [[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist}} == වැඩිදුර කියවීම == * ''ඓතිහාසික සේරුවිල ({{Lang-en|Historic Seruwila}})'': ප්‍රකාශයට පත් නොකළ M.A. නිබන්ධනයක් P.D. රත්නසිරි කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුරාවිද්‍යා පශ්චාත් උපාධි විභාගයට ඉදිරිපත් කළේ ය. 2002 මැයි මාසයේ දී ඉදිරිපත් කරන ලදී. == බාහිර සබැඳි == *[http://www.cultural.gov.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය - සංස්කෘතික හා කලා අමාත්‍යාංශය, ශ්‍රී ලංකාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220622192630/https://www.cultural.gov.lk/ |date=2022-06-22 }} {{DEFAULTSORT:සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය}} [[ප්‍රවර්ගය:ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ විහාරස්ථාන]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ස්තූප]] [[ප්‍රවර්ගය:ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]] 94tt854hbzsitpr5alzxui8fv8m2uq9 0 174681 802388 734411 2026-10-24T15:16:21Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 802388 wikitext text/x-wiki {{Infobox former monarchy | royal_title = රජවරු | realm = [[සිංහල රාජධානිය|ලක්දිව]] | coatofarms = | coatofarmssize = | coatofarmscaption = මහනුවර රාජධානියේ රාජකීය ධජය | image = The Consecration Of King Sinhala-Prince Vijaya (Detail From The Ajanta Mural Of Cave No 17).jpg | caption = විජය කුමරු | first_monarch = [[විජය රජ]] | last_monarch = [[ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජ]] | style = | residence = <small>[[තම්බපණ්ණිය]], [[අනුරාධපුරය]], [[පොළොන්නරුව]], [[දඹදෙනිය]], [[යාපහුව]], [[කුරුණෑගල]], [[ගම්පොල]], [[කෝට්ටේ]], [[මහනුවර]]</small> | appointer = | began = ක්‍රි.පූ. 543 (වංශකථා වලට අනුව) | ended = 1815 මාර්තු 2 | pretender = |native_name= }} {{Sinhalese State Council}} '''සිංහල රාජාණ්ඩුවේ''' මූලාරම්භ වන්නේ උතුරු ඉන්දියානු ඉන්දු-ආර්ය සංක්‍රමණිකයන් ශ්‍රී ලංකා දූපතේ පදිංචියත් සමගය. දිවයිනේ සම්ප්‍රදායික වංශකතා වන දීපවංශය, මහාවංශය සහ චූලවංශය සහ පසුකාලීන වංශකතාවල විස්තර කර ඇති පරිදි විජය ගොඩබැසීම ක්‍රිස්තු පූර්ව 543 දී{{NoteTag|මෙය වඩාත් පොදු දිනය වේ.}} පළමු සිංහල රාජධානිය පිහිටුවීමේ දිනය විස්තර කරයි. ===ධජයන්=== <gallery class="center"> File:Flag of Dutthagamani.png|[[දඹුල්ල ලෙන් විහාරය|දඹුල්ල විහාරය]] ලෙන අංක 2 හි දැක්වෙන පරිදි දුටුගැමුණු රජුගේ ධජය<ref>{{cite book | last=Seneviratna | first=Anuradha | title=Golden Rock Temple of Dambulla: Caves of infinite Buddhas | publisher=Central Cultural Fund | year=1983 | page=9}}</ref> File:Flag of Kotte.svg|කෝට්ටේ ධජය (1412–1597) </gallery> ===කාලරේඛාව=== {{Timeline of the Sinhalese Monarchy}} {{stub}} == සටහන් == {{NoteFoot}} == යොමු කිරීම් == === උපුටා දැක්වීම් === {{Reflist}} === මූලාශ්‍ර === ; [[ ප්‍රාථමික මූලාශ්‍ර]] {{refbegin}} * {{cite book |author = [[Dhammakitti]] |translator1-last = Geiger |translator1-first = Wilhelm |translator2-last = Rickmers |translator2-first = C. Habel |title = Culavamsa: Being the More Recent part of the Mahavamsa |orig-year=1212 |publisher = Ceylon Govt. Information Dept. |location=Colombo |year=1929 |url = http://trove.nla.gov.au/work/8984544?selectedversion=NBD9900672 }} * {{cite book |translator1-last = Geiger |translator1-first = Wilhelm |translator2-last = Bode |translator2-first = Mabel Haynes |title = Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon |year=1912 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=London |url = https://archive.org/stream/mahavamsagreatch00geigrich#page/n5/mode/2up }} * {{cite book |editor-last = Gunasekara |editor-first = B. |title = The Rajavaliya : or, A historical narrative of Sinhalese kings from Vijaya to Vimala Dharma Surya II |year=1900 |publisher = Government Printer, Ceylon |location=Colombo |isbn=81-206-1029-6 |url = http://ebook.lib.hku.hk/CADAL/B3138965X/ }} * {{cite book |last=Knox |first=Robert |title = An Historical Relation of the Island Ceylon |year=1681 |publisher = Richard Chiswell |location=London |url = https://books.google.com/books?id=yFpTAAAAcAAJ&q=robert+knox }} * {{cite book |editor-last = Oldenberg |editor-first = Hermann |translator-last = Oldenberg |translator-first = Hermann |title = The Dîpavaṃsa, an Ancient Buddhist Historical Record |year = 1879 |publisher=[[Williams and Norgate]] |url = https://archive.org/stream/dpavasaanancien01oldegoog#page/n5/mode/2up }} {{refend}} ; [[Secondary sources]] {{refbegin}} * {{cite book |last = Blaze |first = L. E. |title = History of Ceylon |publisher=Asian Educational Services |year=1995 |isbn=978-81-206-1074-3 |url = https://books.google.com/books?id=RFxCJ9__KBMC&q=Upatissa+Nuwara }} * {{cite book |last = De Silva |first = K. M. |title = A History of Sri Lanka |year = 1981 |publisher = University of California Press |location=India |isbn=0-520-04320-0 |url = https://archive.org/details/bub_gb_dByI_qil26YC }} * {{cite book |last = De Silva |first = K. M. |title = A history of Sri Lanka |year=2014 |publisher=Vijitha Yapa Publications |location=Colombo |isbn=978-955-8095-92-8 |edition = Revised }} * {{cite book |last=Mendis |first=Ranjan Chinthaka |title = The Story of Anuradhapura |publisher=Lakshmi Mendis |year=1999 |isbn=978-955-96704-0-7}} * {{cite book |last=Mittal |first=J. P. |title = History of Ancient India: From 4250 BC to 637 AD |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2006 |volume = 2 of History of Ancient India: A New Version |chapter=Other dynasties |isbn=81-269-0616-2 |url = https://books.google.com/books?id=rrh4tY3v2A4C&q=Kingdom+of+Thambapanni }} * {{cite book |last1=Nicholas |first1 = C. W. |last2 = Paranavitana |first2 = S. |title = A Concise History of Ceylon |publisher=Colombo University Press |year=1961 }} * {{cite book |last=Perera|first=Lakshman S. |title = The Institutions of Ancient Ceylon from Inscriptions |publisher=International Centre for Ethnic Studies|year=2001|volume=1|isbn=978-955-580-055-6}} * {{cite book|last=Rambukwelle|first=P. B. |title = Commentary on Sinhala Kingship&nbsp;— Vijaya to Kalinga Magha |publisher=Sridevi Printers|year=1993|isbn=978-955-95565-0-3}} * {{cite book|last=Siriweera|first=W. I.|title=A Study of the Economic History of Pre Modern Sri Lanka|publisher=Vikas Publishing House|year=1994|isbn=978-0-7069-7621-2}} * {{cite book|last=Siriweera |first = W. I. |title = History of Sri Lanka |publisher=Dayawansa Jayakodi & Company |year=2004 |isbn=978-955-551-257-2}} * {{cite book |last=Tinker|first=Hugh|title=South Asia: A Short History |year = 1990|publisher=[[University of Hawaii Press]]|isbn=0824812875 |url = https://archive.org/details/southasiashorthi0000tink |url-access=registration|quote=Sinhalese Monarchy.}} * {{cite book |last=Wijesooriya|first=S.|title=A Concise Sinhala Mahavamsa|publisher=Participatory Development Forum|year=2006|isbn=978-955-9140-31-3}} * {{cite journal |last = Paranavithana |first = Senarath |title = Two Royal Titles of the Early Sinhalese, and the Origin of Kingship in Ancient Ceylon |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |date=July 1936 |volume=68 |issue=3 |pages=443–462 |doi=10.1017/S0035869X0007725X }} {{refend}} == බාහිර සබැඳි == * [http://lakdiva.org/codrington/sovereigns.html ලක්දිව, ලංකාවේ ස්වෛරීවරුන්ගේ ලැයිස්තුව] * [https://web.archive.org/web/20210125225457/http://www.mahavamsa.org/ ශ්‍රී ලංකාවේ මහාවංශ ඉතිහාසය] {{-}} {{Sinhalese Monarchy}} {{Epochs of Sri Lanka Monarchs}} {{Monarchs of Sri Lanka}} {{Anuradhapura period topics}} {{Polonnaruwa period topics}} {{Transitional period topics}} {{Kandyan period topics}} {{Sri Lanka topics}} {{Monarchies}} g6wqyqacu7ngex1j7ieu02ap3y0o5d3 0 190867 802386 782563 2026-10-24T13:27:33Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 802386 wikitext text/x-wiki '''ශ්‍රී ලංකාවේ පුද්ගලික අමතර පංති''' ([[:en:Private_tuition_in_Sri_Lanka|Private tuition in Sri Lanka]]) යනු පාසල් පද්ධතියෙන් පිටත ගාස්තුවක් ගෙවා ලබා ගන්නා අමතර අධ්‍යාපන උපදේශනයකි. මෙය බොහෝ විට “tuition industry” හෝ “shadow education” ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.<ref name=":0">{{cite journal|last=Pallegedara|first=Anuranga|year=2012|title=Demand for private tuition classes under the free education policy: Evidence from Sri Lanka|journal=Education Economics}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ සිසුන් අමතර පංතිවලට සහභාගී වීම ඉතා ව්‍යාප්තව පවතින අතර විශේෂයෙන් ජාතික විභාග සඳහා සූදානම් වීමේදී අමතර පංති ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කරයි.<ref name=":0" /> අමතර පංති ක්ෂේත්‍රය ශ්‍රී ලංකාවේ නිදහස් අධ්‍යාපන පද්ධතිය සමඟ සමාන්තරව ක්‍රියාත්මක වන අතර<ref name=":3">{{cite report|title=Shadow Education in Sri Lanka during COVID-19: Trends, Impacts and Role in Relation to Mainstream Education|publisher=Institute of Policy Studies of Sri Lanka|year=2023}}</ref>, විශේෂයෙන් පහත සඳහන් විභාග සඳහා සූදානම් වීමට ප්‍රධාන වෂයෙන් භාවිතා වේ: * ශිෂ්‍යත්ව විභාගය (Grade 5 Scholarship Examination) * සාමාන්‍ය පෙළ (GCE O/L) * උසස් පෙළ (GCE A/L) == ඉතිහාසය == ශ්‍රී ලංකාවේ වර්තමාන අධ්‍යාපන පද්ධතිය 1940 දශකයේ [[සී.ඩබ්.ඩබ්. කන්නන්ගර|කන්නන්ගර]] මහතා විසින් හඳුන්වා දුන් නිදහස් අධ්‍යාපන ප්‍රතිසංස්කරණවලින් පසු සුවිෂේශී ලෙස වර්ධනය විය.<ref name=":1">{{cite book |title=Education in Sri Lanka: Historical Development |publisher=Ministry of Education Sri Lanka |year=1991}}</ref> පාසල් අධ්‍යාපනය නොමිලේ ලබා දුන්නද, ජාතික විභාගවල ඇති අතිශය තරඟකාරී ස්වභාවය හේතුවෙන් සිසුන් අමතර අධ්‍යාපන උපකාර සඳහා පුද්ගලික පංති වලට යාම ආරම්භ විය.<ref name=":2">{{cite journal|last=Pallegedara|first=Anuranga|year=2012|title=Demand for private tuition classes under the free education policy: Evidence from Sri Lanka|journal=Education Economics}}</ref><ref name=":1" /> 20 වන සියවසේ අගභාගය වන විට පුද්ගලික අමතර පංති ශ්‍රී ලංකාවේ ද්විතීයික අධ්‍යාපනයේ සාමාන්‍ය අංගයක් බවට පත්විය.<ref name=":2" /> == ශ්‍රී ලංකාව තුළ අමතර පංති වර්ධනය සහ ආර්ථික බලපෑම == 1990 දශකයෙන් පසු පුද්ගලික පංති ශ්‍රී ලංකාව තුළ ඉතා වේගයෙන් වර්ධනය වී ඇත. 1995 සිට 2016 දක්වා කාලය තුළ ලාංකික පවුල්වල පුද්ගලික අමතර පංති සඳහා වියදම් කිරීම සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි වී ඇත.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.ips.lk/shadow-education-rat-race-human-capital/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251015150625/https://www.ips.lk/shadow-education-rat-race-human-capital/ |access-date=2026-03-06 |archive-date=2025-10-15}}</ref> එම කාලය තුළ: * නගර ප්‍රදේශවල පවුල් 41% සිට 65% දක්වා වැඩිවී ඇත * ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල 19% සිට 62% දක්වා වැඩිවී ඇත * වතු ප්‍රදේශවල 15% සිට 36% දක්වා වැඩිවී ඇත * 2016 වන විට අධ්‍යාපන සම්බන්ධ වියදම් අතරින් සම්පූර්ණ පවුල් වියදම්වලින් 43% ක් පමණ පුද්ගලික අමතර පංති සඳහා වැය වී තිබේ<ref name=":3" /> == අමතර පංති ක්ෂේත්‍රයේ ව්‍යුහය == ශ්‍රී ලංකාවේ පුද්ගලික පංති විවිධ ආකාර වලින් පැවැත්වේ.<ref name=":2" /> === විශාල කණ්ඩායම් පංති === මෙම පංති විශාල ශාලාවල පැවැත්වෙන මහා පරිමාණ පංති වේ. විශේෂයෙන් උසස් පෙළ විෂයයන් සඳහා මෙවැනි පංතිවලට සිය ගණන් හෝ දහස් ගණන් සිසුන් සහභාගී විය හැක.<ref name=":2" /> === කුඩා කණ්ඩායම් පංති === tuition ආයතනවල හෝ ගුරුවරයාගේ නිවසේ පැවැත්වෙන කුඩා කණ්ඩායම් පංති වේ. මෙහි සිසුන්ට වැඩි සෘජු අවධානයක් ලැබේ.<ref name=":2" /> === තනි පුද්ගල උපදේශනය === එක් සිසුවෙකු සඳහා පමණක් ලබා දෙන අධ්‍යාපන උපදේශනය වේ.<ref name=":2" /> === ඔන්ලයින් පංති (Online Classes) === COVID-19 වසංගතය බලපෑමෙන් පසු අන්තර්ජාලය හරහා සජීවි පංති සහ වීඩියෝ පාඩම් ලබාදීමේ ප්‍රවණතාවය වැඩි වී ඇත.<ref>{{cite news|url=https://www.dailymirror.lk/business/Pandemic-and-strikes-increased-demand-for-private-tutoring-in-SL-IPS-study/215-260004|title=Pandemic and strikes increased demand for private tutoring in Sri Lanka|work=Daily Mirror|year=2023}}</ref> == සංස්කෘතික බලපෑම == ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ සිසුන් ජාතික විභාග සඳහා සූදානම් වීමේදී පුද්ගලික අමතර පංතිවලට සහභාගී වේ. සමහර අධ්‍යයන අනුව සිසුන්ගෙන් 89% ක් පමණ අමතර පංතිවලට සහභාගී වන බව වාර්තා වී ඇත.<ref>{{cite web |last=Abayasekara |first=Ashani |date=17 August 2017 |title=Ending the Test Score Horse Race: Transforming Sri Lanka’s Education |url=https://www.ips.lk/talkingeconomics/2017/08/17/ending-the-test-score-horse-race-transforming-sri-lankas-education/ |access-date=5 March 2026 |website=Talking Economics (Institute of Policy Studies of Sri Lanka)}}</ref> === පවුලේ වියදම් === අමතර පංති ගාස්තු (Tution Fee) විෂයය, ශ්‍රේණිය සහ පංති වර්ගය අනුව වෙනස් වේ. බොහෝ පවුල් සඳහා අධ්‍යාපන වියදම් අතරින් විශාලතම කොටස tuition ගාස්තු වේ.<ref>{{cite web |last=Jayawardena |first=Priyanka |date=13 August 2018 |title=Education Matters: Addressing Inequities and Skills Development Gaps in Sri Lanka |url=https://www.ips.lk/talkingeconomics/2018/08/13/education-matters-addressing-inequities-and-skills-development-gaps-in-sri-lanka/ |access-date=5 March 2026 |website=Talking Economics (Institute of Policy Studies of Sri Lanka)}}</ref> == ආර්ථික බලපෑම == ශ්‍රී ලංකාවේ පුද්ගලික පංති ක්ෂේත්‍රය අධ්‍යාපනික සේවාවක් පමණක් නොව ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් ගොඩනඟන ව්‍යාපාරික ක්ෂේත්‍රයක් ලෙසද වර්ධනය වී ඇත. විශේෂයෙන්ම උසස් පෙළ සහ සාමාන්‍ය පෙළ විභාග සම්බන්ධයෙන් ඇති දැඩි තරඟකාරීත්වය හේතුවෙන් පුද්ගලික පංති සඳහා ඇති ඉල්ලුම වැඩි වී ඇති අතර එමඟින් ගුරු පුද්ගලයින්ට සහ අධ්‍යාපනික සේවා සපයන ආයතනවලට ව්‍යාපාරික අවස්ථා බිහිවී ඇත.<ref>{{cite book |last=Bray |first=Mark |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000181736 |title=The Shadow Education System: Private Tutoring and Its Implications for Planners |publisher=UNESCO International Institute for Educational Planning |year=2009 |location=Paris}}</ref> විශාල ප්‍රමාණයේ පංති පවත්වාගෙන යන පුද්ගලික උපදේශකයින් කිහිප දෙනෙකු ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රසිද්ධ ව්‍යවසායකයින් ලෙසද සැලකේ. ඔවුන් විසින් පවත්වාගෙන යන පංති, මුද්‍රිත අධ්‍යාපනික පොත්, වීඩියෝ පාඩම් සහ මාර්ගගත (online) ඉගෙනුම් වේදිකා වැනි සේවාවන් හරහා විශාල ආදායම් සහිත අධ්‍යාපනික ව්‍යාපාරික ජාලයන් බිහි වී ඇත.<ref>{{cite journal|last=Jayathilake|first=R.|year=2018|title=Private tutoring in Sri Lanka: policies and practices|journal=Sri Lanka Journal of Social Sciences}}</ref> == විවේචන සහ විවාද == === අධ්‍යාපන අසමානතාවය === ධනවත් පවුල්වල සිසුන්ට වැඩි වශයෙන් අමතර පංති ලබාගත හැකි බැවින් අධ්‍යාපන අවස්ථා අතර වෙනස වැඩිවිය හැකි බව විවේචකයන් පෙන්වා දෙයි.<ref name=":3" /> === සිසුන්ට ඇතිවන පීඩනය === පාසලෙන් පසු සහ සති අන්තවල අමතර පංතිවලට සහභාගී වීම නිසා සිසුන්ට දිගු අධ්‍යයන කාලයක් සහ මානසික පීඩනය ඇති විය හැක.<ref name=":3" /> === නිදහස් අධ්‍යාපනයට සිදුවන බලපෑම === පුද්ගලික අමතර පංතිවල වැඩි වර්ධනය නිසා නිදහස් අධ්‍යාපන පද්ධතියේ අරමුණු කප්පාදු හැකි බව විශ්ලේෂකයන් කියා සිටිති.<ref name=":3" /> == මූලාශ්‍ර == <references /> 74qw7g6nf9f2pfrteow03svqoxzrj6r 1 195881 802445 800895 2026-10-25T06:29:57Z KSLwiki24 70498 KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:සෝමාවතිය විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] සිට [[සාකච්ඡාව:සෝමාවතී විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 799959 wikitext text/x-wiki {{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}} == template එකක භාවිතය සම්බන්ධව == {{tl|Done}}/{{tl|completed}} යන template වල සැබෑ භාවිතය කුමක් සදහා ද?? @[[පරිශීලක:Lee|Lee]] [[User:KSLwiki24|<span style="font-family:monospace;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:1px;color:#ff0033">KSL</span><span style="color:#00ccff">wiki</span><span style="color:#ffcc00">24</span>]] [[User talk:KSLwiki24|💬]] 17:25, 20 සැප්තැම්බර් 2026 (යූටීසී) :@[[පරිශීලක:KSLwiki24|KSLwiki24]], [[:සැකිල්ල:Done#Example]] තුළ හොඳ උදාහරණයක් පවතිනවා නේද? -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 09:12, 21 සැප්තැම්බර් 2026 (යූටීසී) 53whvtglkbgxe944stixzm9xe0ef6qs 0 197049 802449 800894 2026-10-25T06:33:59Z Xqbot 1966 Fixing double redirect from [[සෝමාවතිය විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] to [[සෝමාවතී විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] 802449 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[සෝමාවතී විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] qsykotcqokhq1q222b4c93cp7rp4b4n 1 197050 802450 800896 2026-10-25T06:34:04Z Xqbot 1966 Fixing double redirect from [[සාකච්ඡාව:සෝමාවතිය විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] to [[සාකච්ඡාව:සෝමාවතී විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] 802450 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[සාකච්ඡාව:සෝමාවතී විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] foogv46bsrbskcckcof878x4jn2n37g 0 197318 802376 801912 2026-10-24T12:33:55Z KSLwiki24 70498 /* */ 802376 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | above = <big>'''ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක'''</big> | image = | caption = | header1 = මූලික තොරතුරු | label2 = ආගමික සම්ප්‍රදාය | data2 = ථෙරවාද බුදුදහම | label3 = රට | data3 = [[ශ්‍රී ලංකාව]] | label4 = දිනය | data4 = වප් මාසයේ පුර අටවක | label5 = වාර ගණන | data5 = 2286 | header6 = ඓතිහාසික පසුබිම | label7 = සම්බන්ධ පුද්ගලයා | data7 = [[මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]] | label8 = සම්බන්ධ ස්ථානය | data8 = [[මිහින්තලය]] | label9 = සිහිපත් කිරීම | data9 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය | label10 = ආරම්භ කළ පාලකයා | data10 = [[උත්තිය රජ]] | label11 = ආරම්භක වර්ෂය | data11 = උත්තිය රජුගේ අට වන රාජ්‍ය වර්ෂය; ක්‍රිස්තු පූර්ව 261 | header12 = ආගමික වැදගත්කම | label13 = ආගමික අරමුණ | data13 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ගුණ සිහිපත් කිරීම | label14 = ආගමික කටයුතු | data14 = බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, පිරිත් සජ්ඣායනා සහ පුණ්‍ය කටයුතු | header15 = වර්තමාන තොරතුරු | label16 = ප්‍රවර්ධන කාර්යභාරය | data16 = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] | label17 = වත්මන් මූලිකත්වය | data17 = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]] }} '''ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක''' යනු මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම සිහිපත් කිරීම හා සම්බන්ධ වප් මාසයේ පුර අටවක පොහොය දින සැමරෙන බෞද්ධ ආගමික උත්සවයකි.ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදාය තුළ මෙම දිනය මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ශාසනික මෙහෙවර සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුදහම ස්ථාපිත කිරීම සඳහා උන්වහන්සේ විසින් ඉටු කරන ලද කාර්යභාරය සිහිපත් කිරීම හා සම්බන්ධ වේ.<ref>{{cite web |title=මිහිඳු හිමියන් පිරිනිවන් පෑ දීපශාස්තෘ දිනය රජගල දී සැමරේ |url=https://www.lankadeepa.lk/sunday/provincial_news/මිහිඳු-හිමියන්-පිරිනිවන්-පෑ-දීපශාස්තෘ-දිනය-රජගල-දී-සැමරේ/59-558239 |website=ලංකාදීප |date=2019-10-05}}</ref> මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම, උන්වහන්සේට වයස අවුරුදු 80 ක් සහ පැවිදි-උපසම්පදාවෙන් වස් 60 ක් එළඹෙන ක්‍රි.පූ.261 [[උත්තිය රජ]]ගේ අටවන රාජ්‍ය වර්ෂයේ වප් මාසයේ පුර අටවක දිනයක සිදු වූ බවත්,එම දිනය ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක ලෙස හැඳින්වෙන බවත් මහාවංශයේ විසිවන පරිච්ඡේදය තුළ සඳහන් වේ.උන්වහන්සේගේ පිරිනිර්වාණ දිනය කෘතගුණ වශයෙන් සිහි කිරීම සඳහා [[උත්තිය රජ]] දවස ආරම්භ වූ මෙම උත්සවය, [[කිත්සිරිමෙවන් රජ]] දවස උච්චතම අවධියට ළඟා වී ඇති අතර දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ හමුවේ අනුරාධපුර රාජධානිය බිඳ වැටීමත් සමඟ නැවත මෙම උත්සවය සැමරීම පිළිබඳව තොරතුරු අවම වේ.<ref>{{cite web |title=ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවය |url=https://mahamevnawa.lk/mihindu-pura-atawaka/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව}}</ref> 2017 වර්ෂයේදී අතිපූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා මත [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයෙහි]] මෙහෙයවීමෙන් පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේදී ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවයක් පැවැත්වූ අතර,එය වර්තමාන මිහිඳු පුර අටවක උත්සවයේ මූලාරම්භය ලෙස සැලකේ.මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ වෙනුවෙන් වන්දනා ගාථාව නිර්මාණය වීම,වන්දනා කිරීම සඳහා ප්‍රතිමා සහ අරහ්නත මණ්ඩප ඉදිකීරීම් වලද ඒ සමඟම ප්‍රචලිත මූලාරම්භය වූ බවට විශ්වාස කෙරේ.ඊට පෙර උන්වහන්සේ විසින් සරල සිංහලයට අනුවාදනය කරන ලද [[මහාවංශය]] පළමු භාගයෙහි මෙම උත්සවය පිළිබඳ තොරතුරු තද කලු අකුරින් මුද්‍රණය කරමින් බෞද්ධයන්ට එම උත්සවය කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමට උත්සාහ කර තිබුණි.ඊට පසු 2017 වසරේ මිහිඳු පුර අටවක දින මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේට කෘතගුණ ලෙස මහින්ද යන නමින් කුලදරුවන් 50 දෙනෙකු පැවදි කිරීම ද,2019 වසරේ දී [[මිහින්තලය රජ මහා විහාරය]] හිදී ලක්ෂ 8 ක පමණ බෞද්ධයන්ගේ සහභාගීත්වයෙන් "අනුබුදු මිහිඳු මාහිමි කෘතගුණ පූජා" යන නමින් පින්කම් මාලාවක් මිහිඳු පුර අටවක දිනය කේන්ද්‍ර කරගනිමින් සිදු කරනු ලැබීය.එතැන් සිට 2023 වසරේ ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක දක්වා අඛණ්ඩව වසර 5 ක් මිහිඳු පුර අටවක උත්සවයේ ප්‍රධාන පුණ්‍යමහෝත්සවය [[මිහින්තලය රජ මහා විහාරය]] හිදී සංවිධානය කරන ලද්දේ [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා ඇතිව [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] විසිනි.<ref>{{cite web |title=ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවය |url=https://mahamevnawa.lk/page/33/?p=pjvnqmtp |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |date=2018-09-29}}</ref> gvjhskofkcg9nmk90symrsg8kbyeywg 0 197515 802367 2026-10-24T12:04:47Z KSLwiki24 70498 ''''ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ඓතිහාසික, තාක්ෂණික හා සමාජීය වශයෙන් වැදගත් වාර...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 802367 wikitext text/x-wiki '''ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ඓතිහාසික, තාක්ෂණික හා සමාජීය වශයෙන් වැදගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන වැඩසටහනකි. පුරාණ ජල කළමනාකරණ තාක්ෂණය, වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනය පිළිබඳ සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සැලකිල්ලට ගනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ රටකි. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසමේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇත. මෙම පිළිගැනීම් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු දැනුම, ජල සම්පත් කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ශිෂ්ටාචාරයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ඉස්මතු කරයි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම විසින් පිරිනමනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමකි.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට වාරි ව්‍යුහ 12 ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව වෙත ඇතුළත් කර තිබේ. pdf2p4wxye5zhxyksoahiwu47n3ybgs 802369 802367 2026-10-24T12:10:01Z KSLwiki24 70498 /* */ 802369 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:ICID Logo.png|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ඓතිහාසික, තාක්ෂණික හා සමාජීය වශයෙන් වැදගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන වැඩසටහනකි. පුරාණ ජල කළමනාකරණ තාක්ෂණය, වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනය පිළිබඳ සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සැලකිල්ලට ගනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ රටකි. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසමේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇත. මෙම පිළිගැනීම් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු දැනුම, ජල සම්පත් කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ශිෂ්ටාචාරයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ඉස්මතු කරයි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම විසින් පිරිනමනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමකි.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට වාරි ව්‍යුහ 12 ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව වෙත ඇතුළත් කර තිබේ. g84fgy0dhbtbvmg37c70wcdggcw3rbv 802370 802369 2026-10-24T12:14:00Z KSLwiki24 70498 /* */ 802370 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ඓතිහාසික, තාක්ෂණික හා සමාජීය වශයෙන් වැදගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන වැඩසටහනකි. පුරාණ ජල කළමනාකරණ තාක්ෂණය, වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනය පිළිබඳ සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සැලකිල්ලට ගනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ රටකි. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසමේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇත. මෙම පිළිගැනීම් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු දැනුම, ජල සම්පත් කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ශිෂ්ටාචාරයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ඉස්මතු කරයි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම විසින් පිරිනමනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමකි.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට වාරි ව්‍යුහ 12 ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව වෙත ඇතුළත් කර තිබේ. 7v6puwfymolnrovclwtty8rr3blbnor 802372 802370 2026-10-24T12:17:59Z KSLwiki24 70498 /* */ 802372 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ | image =[[File:Flag of Sri Lanka.svg|120px]] <br><br> <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ඓතිහාසික, තාක්ෂණික හා සමාජීය වශයෙන් වැදගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන වැඩසටහනකි. පුරාණ ජල කළමනාකරණ තාක්ෂණය, වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනය පිළිබඳ සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සැලකිල්ලට ගනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ රටකි. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසමේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇත. මෙම පිළිගැනීම් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු දැනුම, ජල සම්පත් කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ශිෂ්ටාචාරයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ඉස්මතු කරයි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම විසින් පිරිනමනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමකි.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට වාරි ව්‍යුහ 12 ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව වෙත ඇතුළත් කර තිබේ. 4mux4isjsyfz8rqiuyfjducjtqguabe 802373 802372 2026-10-24T12:18:58Z KSLwiki24 70498 /* */ 802373 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ඓතිහාසික, තාක්ෂණික හා සමාජීය වශයෙන් වැදගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන වැඩසටහනකි. පුරාණ ජල කළමනාකරණ තාක්ෂණය, වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනය පිළිබඳ සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සැලකිල්ලට ගනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ රටකි. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසමේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇත. මෙම පිළිගැනීම් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු දැනුම, ජල සම්පත් කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ශිෂ්ටාචාරයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ඉස්මතු කරයි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම විසින් පිරිනමනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමකි.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට වාරි ව්‍යුහ 12 ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව වෙත ඇතුළත් කර තිබේ. dek49fmmzr60lihdvu5a9dnzvphh62v 802393 802373 2026-10-25T03:14:25Z KSLwiki24 70498 KSLwiki24 විසින් [[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] සිට [[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ ලැයිස්තුව]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 802373 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ඓතිහාසික, තාක්ෂණික හා සමාජීය වශයෙන් වැදගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන වැඩසටහනකි. පුරාණ ජල කළමනාකරණ තාක්ෂණය, වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනය පිළිබඳ සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සැලකිල්ලට ගනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ රටකි. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසමේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇත. මෙම පිළිගැනීම් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු දැනුම, ජල සම්පත් කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ශිෂ්ටාචාරයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ඉස්මතු කරයි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම විසින් පිරිනමනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමකි.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට වාරි ව්‍යුහ 12 ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව වෙත ඇතුළත් කර තිබේ. dek49fmmzr60lihdvu5a9dnzvphh62v 802395 802393 2026-10-25T03:15:33Z KSLwiki24 70498 /* */ 802395 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ඓතිහාසික, තාක්ෂණික හා සමාජීය වශයෙන් වැදගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන වැඩසටහනකි. පුරාණ ජල කළමනාකරණ තාක්ෂණය, වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනය පිළිබඳ සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සැලකිල්ලට ගනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ රටකි. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසමේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇත. මෙම පිළිගැනීම් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු දැනුම, ජල සම්පත් කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ශිෂ්ටාචාරයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ඉස්මතු කරයි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම විසින් පිරිනමනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමකි.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට වාරි ව්‍යුහ 12 ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව වෙත ඇතුළත් කර තිබේ. c6s8n1432xvjyybcssu4ewb481iwk4b 802396 802395 2026-10-25T03:17:33Z KSLwiki24 70498 /* */ 802396 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ඓතිහාසික, තාක්ෂණික හා සමාජීය වශයෙන් වැදගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන වැඩසටහනකි. පුරාණ ජල කළමනාකරණ තාක්ෂණය, වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනය පිළිබඳ සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සැලකිල්ලට ගනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ රටකි. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසමේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇත. මෙම පිළිගැනීම් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු දැනුම, ජල සම්පත් කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ශිෂ්ටාචාරයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ඉස්මතු කරයි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම විසින් පිරිනමනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමකි.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට වාරි ව්‍යුහ 12 ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව වෙත ඇතුළත් කර තිබේ. 04ue2h4yboy66fzlr5qtda5wij4zwxs 802397 802396 2026-10-25T03:33:16Z KSLwiki24 70498 /* */ 802397 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ඓතිහාසික, තාක්ෂණික හා සමාජීය වශයෙන් වැදගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන වැඩසටහනකි. පුරාණ ජල කළමනාකරණ තාක්ෂණය, වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනය පිළිබඳ සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සැලකිල්ලට ගනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ රටකි. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසමේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇත. මෙම පිළිගැනීම් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු දැනුම, ජල සම්පත් කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ශිෂ්ටාචාරයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ඉස්මතු කරයි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම විසින් පිරිනමනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමකි.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට වාරි ව්‍යුහ 12 ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව වෙත ඇතුළත් කර තිබේ. == ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] | | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] | | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] | | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} 8vr26tcig1m8kbt1ogn8huxyuel725o 802398 802397 2026-10-25T03:35:59Z KSLwiki24 70498 /* */ 802398 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ. ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] | | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] | | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] | | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} 7vthimwa9w05ctq7iqeyb1b7qg0neia 802399 802398 2026-10-25T03:38:34Z KSLwiki24 70498 /* */ 802399 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ. ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] | | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] | | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] | | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} q0kxebgrj1runf4og5yv2fccfx7e1ni 802400 802399 2026-10-25T03:43:14Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ */ 802400 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ. ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] | | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] | | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] | | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID eq7y1tvpzwswhklvzvw959i3iz6578w 802401 802400 2026-10-25T03:46:31Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ */ 802401 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ. ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] | | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] | | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] | | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | [[File:Evening at parakrama samudraya.jpg|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID lxbp41l858w1pstcv0cdajdpekzccho 802402 802401 2026-10-25T03:47:45Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ */ 802402 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ. ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] | | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] | | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] | | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | [[File:Minneriya wewa.JPG|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | [[File:Evening at parakrama samudraya.jpg|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID 4wmjpm88fp0k0oo2yo0zkuyt97r9e89 802403 802402 2026-10-25T03:48:50Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ */ 802403 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ. ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] |[[File:Abhayavapi.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] | | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] | | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | [[File:Minneriya wewa.JPG|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | [[File:Evening at parakrama samudraya.jpg|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID 7lqv95w4cgkms4raxlayjh6kd2m81cf 802404 802403 2026-10-25T03:51:22Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ */ 802404 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ. ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] |[[File:Abhayavapi.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] |[[File:Kantalai Tank, Sri Lanka.jpg|150px]] | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] | | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | [[File:Minneriya wewa.JPG|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | [[File:Evening at parakrama samudraya.jpg|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID p0nwx3dssw5y3drdbf8wxknxvs71qql 802405 802404 2026-10-25T03:53:16Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ */ 802405 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ. ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] |[[File:Abhayavapi.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] |[[File:Kantalai Tank, Sri Lanka.jpg|150px]] | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] |[[File:Sorabora_1.jpg|150px]] | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | [[File:Minneriya wewa.JPG|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | [[File:Evening at parakrama samudraya.jpg|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID e0wc2i6ez3s9ee8ncvi6u8yimadhyot 802406 802405 2026-10-25T04:00:10Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ */ 802406 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ. ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] |[[File:Abhayavapi.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] |[[File:Kantalai Tank, Sri Lanka.jpg|150px]] | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] |[[File:Sorabora_1.jpg|150px]] | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | [[File:Minneriya wewa.JPG|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | [[File:Evening at parakrama samudraya.jpg|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | [[File:Kala Wewa.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID 6athc9pnymbjdoncug9izaww7odg3q3 802407 802406 2026-10-25T04:03:58Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ */ 802407 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පෙන්වන සිතියම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.00|long=80.52|label=[[කලා වැව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.05|long=81.10|label=[[මාදුරු ඔය]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.80|long=80.75|label=[[පදවිය වැව]]|position=right}} }} }} '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ. ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] |[[File:Abhayavapi.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] |[[File:Kantalai Tank, Sri Lanka.jpg|150px]] | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] |[[File:Sorabora_1.jpg|150px]] | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | [[File:Minneriya wewa.JPG|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | [[File:Evening at parakrama samudraya.jpg|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | [[File:Maduru oya 2.jpg|150px]] | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | [[File:Kala Wewa.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID 9zn7c25akaj7o4keyag59o3ubfvfpdi 802411 802407 2026-10-25T04:23:46Z KSLwiki24 70498 /* */ 802411 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ 12හි පිහිටීම් අංක මඟින් දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.233|long=80.467|label=1|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.350|long=80.383|label=2|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.734387|long=80.793480|label=3|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.371111|long=80.980833|label=4|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.550|long=81.000|label=5|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.036|long=80.900|label=6|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.950|long=81.350|label=7|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9075|long=80.978611|label=8|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.37029|long=80.027589|label=9|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.805|long=80.723|label=10|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.647|long=81.214|label=11|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.000|long=80.520|label=12|position=right|marksize=12}} }} }} <div style="font-size:90%; margin-top:0.5em; text-align:center;"> '''සිතියම් සලකුණු''' {| class="wikitable" style="width:90%; margin:0 auto; font-size:90%;" ! අංකය !! වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහය |- | 1 || [[නාච්චදූව වැව]] |- | 2 || [[අභය වැව]] |- | 3 || [[ඇළහැර අමුණ]] |- | 4 || [[කන්තලේ වැව]] |- | 5 || [[සොරබොර වැව]] |- | 6 || [[මින්නේරිය වැව]] |- | 7 || [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] |- | 8 || [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය]] |- | 9 || [[තෙක්කම් අමුණ]] |- | 10 || [[පදවිය වැව]] |- | 11 || [[මාදුරු ඔය පැරණි වේල්ල හා සොරොව්ව]] |- | 12 || [[කලා වැව|කලා වැව සහ බළලු වැව]] |} </div> '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ. ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] |[[File:Abhayavapi.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] |[[File:Kantalai Tank, Sri Lanka.jpg|150px]] | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] |[[File:Sorabora_1.jpg|150px]] | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | [[File:Minneriya wewa.JPG|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | [[File:Evening at parakrama samudraya.jpg|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | [[File:Maduru oya 2.jpg|150px]] | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | [[File:Kala Wewa.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID q8it3976mgv68lc2yfe0a44bdgjb9kk 802412 802411 2026-10-25T04:25:41Z KSLwiki24 70498 /* */ 802412 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ 12හි පිහිටීම් අංක මඟින් දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.233|long=80.467|label=1|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.350|long=80.383|label=2|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.734387|long=80.793480|label=3|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.371111|long=80.980833|label=4|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.550|long=81.000|label=5|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.036|long=80.900|label=6|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.950|long=81.350|label=7|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9075|long=80.978611|label=8|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.37029|long=80.027589|label=9|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.805|long=80.723|label=10|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.647|long=81.214|label=11|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.000|long=80.520|label=12|position=right|marksize=12}} }} }} <div style="font-size:90%; margin-top:0.5em; text-align:center;"> '''සිතියම් සලකුණු''' {| class="wikitable" style="width:90%; margin:0 auto; font-size:90%;" ! අංකය !! වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහය |- | 1 || [[නාච්චදූව වැව]] |- | 2 || [[අභය වැව]] |- | 3 || [[ඇළහැර අමුණ]] |- | 4 || [[කන්තලේ වැව]] |- | 5 || [[සොරබොර වැව]] |- | 6 || [[මින්නේරිය වැව]] |- | 7 || [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] |- | 8 || [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය]] |- | 9 || [[තෙක්කම් අමුණ]] |- | 10 || [[පදවිය වැව]] |- | 11 || [[මාදුරු ඔය පැරණි වේල්ල හා සොරොව්ව]] |- | 12 || [[කලා වැව|කලා වැව සහ බළලු වැව]] |} </div> '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ. ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] |[[File:Abhayavapi.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] |[[File:Kantalai Tank, Sri Lanka.jpg|150px]] | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] |[[File:Sorabora_1.jpg|150px]] | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | [[File:Minneriya wewa.JPG|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | [[File:Evening at parakrama samudraya.jpg|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | [[File:Maduru oya 2.jpg|150px]] | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | [[File:Kala Wewa.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID 9kt6v8t2h4qs9b0l40ikc4wkj6589sx 802413 802412 2026-10-25T04:29:49Z KSLwiki24 70498 /* */ 802413 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ 12හි පිහිටීම් අංක මඟින් දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.233|long=80.467|label=1|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.350|long=80.383|label=2|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.734387|long=80.793480|label=3|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.371111|long=80.980833|label=4|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.550|long=81.000|label=5|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.036|long=80.900|label=6|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.950|long=81.350|label=7|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9075|long=80.978611|label=8|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.37029|long=80.027589|label=9|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.805|long=80.723|label=10|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.647|long=81.214|label=11|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.000|long=80.520|label=12|position=right|marksize=12}} }} }} <div style="font-size:90%; margin-top:0.5em; text-align:center;"> '''සිතියම් සලකුණු''' {| class="wikitable" style="width:90%; margin:0 auto; font-size:90%;" ! අංකය !! වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහය |- | 1 || [[නාච්චදූව වැව]] |- | 2 || [[අභය වැව]] |- | 3 || [[ඇළහැර අමුණ]] |- | 4 || [[කන්තලේ වැව]] |- | 5 || [[සොරබොර වැව]] |- | 6 || [[මින්නේරිය වැව]] |- | 7 || [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] |- | 8 || [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය]] |- | 9 || [[තෙක්කම් අමුණ]] |- | 10 || [[පදවිය වැව]] |- | 11 || [[මාදුරු ඔය පැරණි වේල්ල හා සොරොව්ව]] |- | 12 || [[කලා වැව|කලා වැව සහ බළලු වැව]] |} </div> '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ. ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකාවට හිමි උරුම ව්‍යුහ සංඛ්‍යාව අනුව ලෝකයේ වැඩිම ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ සංඛ්‍යාවක් ඇති රටවල් අතරින් මෙම ලේඛනයේ 4 වන ස්ථානයේ රැදී සිටියි.ශ්‍රී ලංකාවට ඉහළින් ඇති රටවල් තුන වන්නේ [[ජපානය]],[[චීනය]] සහ [[ඉන්දියාව]] පමණි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ. එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] |[[File:Abhayavapi.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] |[[File:Kantalai Tank, Sri Lanka.jpg|150px]] | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] |[[File:Sorabora_1.jpg|150px]] | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | [[File:Minneriya wewa.JPG|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | [[File:Evening at parakrama samudraya.jpg|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | [[File:Maduru oya 2.jpg|150px]] | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | [[File:Kala Wewa.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID bdbljk44i5q7sbjsyilgaqjmzxihxzv 802414 802413 2026-10-25T04:31:41Z KSLwiki24 70498 /* */ 802414 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ 12හි පිහිටීම් අංක මඟින් දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.233|long=80.467|label=1|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.350|long=80.383|label=2|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.734387|long=80.793480|label=3|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.371111|long=80.980833|label=4|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.550|long=81.000|label=5|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.036|long=80.900|label=6|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.950|long=81.350|label=7|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9075|long=80.978611|label=8|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.37029|long=80.027589|label=9|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.805|long=80.723|label=10|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.647|long=81.214|label=11|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.000|long=80.520|label=12|position=right|marksize=12}} }} }} <div style="font-size:90%; margin-top:0.5em; text-align:center;"> '''සිතියම් සලකුණු''' {| class="wikitable" style="width:90%; margin:0 auto; font-size:90%;" ! අංකය !! වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහය |- | 1 || [[නාච්චදූව වැව]] |- | 2 || [[අභය වැව]] |- | 3 || [[ඇළහැර අමුණ]] |- | 4 || [[කන්තලේ වැව]] |- | 5 || [[සොරබොර වැව]] |- | 6 || [[මින්නේරිය වැව]] |- | 7 || [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] |- | 8 || [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය]] |- | 9 || [[තෙක්කම් අමුණ]] |- | 10 || [[පදවිය වැව]] |- | 11 || [[මාදුරු ඔය පැරණි වේල්ල හා සොරොව්ව]] |- | 12 || [[කලා වැව|කලා වැව සහ බළලු වැව]] |} </div> '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ.මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවන අතර එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි. <ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකාවට හිමි උරුම ව්‍යුහ සංඛ්‍යාව අනුව ලෝකයේ වැඩිම ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ සංඛ්‍යාවක් ඇති රටවල් අතරින් මෙම ලේඛනයේ 4 වන ස්ථානයේ රැදී සිටියි.ශ්‍රී ලංකාවට ඉහළින් ඇති රටවල් තුන වන්නේ [[ජපානය]],[[චීනය]] සහ [[ඉන්දියාව]] පමණි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] |[[File:Abhayavapi.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] |[[File:Kantalai Tank, Sri Lanka.jpg|150px]] | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] |[[File:Sorabora_1.jpg|150px]] | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | [[File:Minneriya wewa.JPG|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | [[File:Evening at parakrama samudraya.jpg|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | [[File:Maduru oya 2.jpg|150px]] | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | [[File:Kala Wewa.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID 3p27y5t3kfv09l0mpu1dk143f5wcuc4 802415 802414 2026-10-25T04:32:21Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ */ 802415 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ 12හි පිහිටීම් අංක මඟින් දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.233|long=80.467|label=1|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.350|long=80.383|label=2|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.734387|long=80.793480|label=3|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.371111|long=80.980833|label=4|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.550|long=81.000|label=5|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.036|long=80.900|label=6|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.950|long=81.350|label=7|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9075|long=80.978611|label=8|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.37029|long=80.027589|label=9|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.805|long=80.723|label=10|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.647|long=81.214|label=11|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.000|long=80.520|label=12|position=right|marksize=12}} }} }} <div style="font-size:90%; margin-top:0.5em; text-align:center;"> '''සිතියම් සලකුණු''' {| class="wikitable" style="width:90%; margin:0 auto; font-size:90%;" ! අංකය !! වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහය |- | 1 || [[නාච්චදූව වැව]] |- | 2 || [[අභය වැව]] |- | 3 || [[ඇළහැර අමුණ]] |- | 4 || [[කන්තලේ වැව]] |- | 5 || [[සොරබොර වැව]] |- | 6 || [[මින්නේරිය වැව]] |- | 7 || [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] |- | 8 || [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය]] |- | 9 || [[තෙක්කම් අමුණ]] |- | 10 || [[පදවිය වැව]] |- | 11 || [[මාදුරු ඔය පැරණි වේල්ල හා සොරොව්ව]] |- | 12 || [[කලා වැව|කලා වැව සහ බළලු වැව]] |} </div> '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ.මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවන අතර එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි. <ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකාවට හිමි උරුම ව්‍යුහ සංඛ්‍යාව අනුව ලෝකයේ වැඩිම ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ සංඛ්‍යාවක් ඇති රටවල් අතරින් මෙම ලේඛනයේ 4 වන ස්ථානයේ රැදී සිටියි.ශ්‍රී ලංකාවට ඉහළින් ඇති රටවල් තුන වන්නේ [[ජපානය]],[[චීනය]] සහ [[ඉන්දියාව]] පමණි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] |[[File:Abhayavapi.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] |[[File:Kantalai Tank, Sri Lanka.jpg|150px]] | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] |[[File:Sorabora_1.jpg|150px]] | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | [[File:Minneriya wewa.JPG|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | [[File:Evening at parakrama samudraya.jpg|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | [[File:Maduru oya 2.jpg|150px]] | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | [[File:Kala Wewa.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID 8bdgvfapzvzrbuirkpwr8ueqeq5vspa 802416 802415 2026-10-25T04:32:41Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ */ 802416 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ 12හි පිහිටීම් අංක මඟින් දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.233|long=80.467|label=1|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.350|long=80.383|label=2|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.734387|long=80.793480|label=3|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.371111|long=80.980833|label=4|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.550|long=81.000|label=5|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.036|long=80.900|label=6|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.950|long=81.350|label=7|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9075|long=80.978611|label=8|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.37029|long=80.027589|label=9|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.805|long=80.723|label=10|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.647|long=81.214|label=11|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.000|long=80.520|label=12|position=right|marksize=12}} }} }} <div style="font-size:90%; margin-top:0.5em; text-align:center;"> '''සිතියම් සලකුණු''' {| class="wikitable" style="width:90%; margin:0 auto; font-size:90%;" ! අංකය !! වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහය |- | 1 || [[නාච්චදූව වැව]] |- | 2 || [[අභය වැව]] |- | 3 || [[ඇළහැර අමුණ]] |- | 4 || [[කන්තලේ වැව]] |- | 5 || [[සොරබොර වැව]] |- | 6 || [[මින්නේරිය වැව]] |- | 7 || [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] |- | 8 || [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය]] |- | 9 || [[තෙක්කම් අමුණ]] |- | 10 || [[පදවිය වැව]] |- | 11 || [[මාදුරු ඔය පැරණි වේල්ල හා සොරොව්ව]] |- | 12 || [[කලා වැව|කලා වැව සහ බළලු වැව]] |} </div> '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ.මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවන අතර එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි. <ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකාවට හිමි උරුම ව්‍යුහ සංඛ්‍යාව අනුව ලෝකයේ වැඩිම ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ සංඛ්‍යාවක් ඇති රටවල් අතරින් මෙම ලේඛනයේ 4 වන ස්ථානයේ රැදී සිටියි.ශ්‍රී ලංකාවට ඉහළින් ඇති රටවල් තුන වන්නේ [[ජපානය]],[[චීනය]] සහ [[ඉන්දියාව]] පමණි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] |[[File:Abhayavapi.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] |[[File:Kantalai Tank, Sri Lanka.jpg|150px]] | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] |[[File:Sorabora_1.jpg|150px]] | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | [[File:Minneriya wewa.JPG|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | [[File:Evening at parakrama samudraya.jpg|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | [[File:Maduru oya 2.jpg|150px]] | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | [[File:Kala Wewa.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID konpyj1yersujmbr5l5fbse5e93k2gd 802439 802416 2026-10-25T06:20:48Z KSLwiki24 70498 802439 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ 12හි පිහිටීම් අංක මඟින් දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.233|long=80.467|label=1|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.350|long=80.383|label=2|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.734387|long=80.793480|label=3|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.371111|long=80.980833|label=4|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.550|long=81.000|label=5|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.036|long=80.900|label=6|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.950|long=81.350|label=7|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9075|long=80.978611|label=8|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.37029|long=80.027589|label=9|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.805|long=80.723|label=10|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.647|long=81.214|label=11|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.000|long=80.520|label=12|position=right|marksize=12}} }} }} <div style="font-size:90%; margin-top:0.5em; text-align:center;"> '''සිතියම් සලකුණු''' {| class="wikitable" style="width:90%; margin:0 auto; font-size:90%;" ! අංකය !! වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහය |- | 1 || [[නාච්චදූව වැව]] |- | 2 || [[අභය වැව]] |- | 3 || [[ඇළහැර අමුණ]] |- | 4 || [[කන්තලේ වැව]] |- | 5 || [[සොරබොර වැව]] |- | 6 || [[මින්නේරිය වැව]] |- | 7 || [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] |- | 8 || [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය]] |- | 9 || [[තෙක්කම් අමුණ]] |- | 10 || [[පදවිය වැව]] |- | 11 || [[මාදුරු ඔය පැරණි වේල්ල හා සොරොව්ව]] |- | 12 || [[කලා වැව|කලා වැව සහ බළලු වැව]] |} </div> '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ.මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවන අතර එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි. <ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකාවට හිමි උරුම ව්‍යුහ සංඛ්‍යාව අනුව ලෝකයේ වැඩිම ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ සංඛ්‍යාවක් ඇති රටවල් අතරින් මෙම ලේඛනයේ 4 වන ස්ථානයේ රැදී සිටියි.ශ්‍රී ලංකාවට ඉහළින් ඇති රටවල් තුන වන්නේ [[ජපානය]],[[චීනය]] සහ [[ඉන්දියාව]] පමණි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] |[[File:Abhayavapi.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] |[[File:Kantalai Tank, Sri Lanka.jpg|150px]] | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] |[[File:Sorabora_1.jpg|150px]] | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | [[File:Minneriya wewa.JPG|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | [[File:Evening at parakrama samudraya.jpg|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | [[File:Maduru oya 2.jpg|150px]] | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | [[File:Kala Wewa.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID kye1uwnc8gxsx5p9gys39o5c0u0md0j 802440 802439 2026-10-25T06:21:02Z KSLwiki24 70498 /* බාහිර සබැඳි */ 802440 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ 12හි පිහිටීම් අංක මඟින් දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.233|long=80.467|label=1|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.350|long=80.383|label=2|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.734387|long=80.793480|label=3|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.371111|long=80.980833|label=4|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.550|long=81.000|label=5|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.036|long=80.900|label=6|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.950|long=81.350|label=7|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9075|long=80.978611|label=8|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.37029|long=80.027589|label=9|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.805|long=80.723|label=10|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.647|long=81.214|label=11|position=right|marksize=12}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.000|long=80.520|label=12|position=right|marksize=12}} }} }} <div style="font-size:90%; margin-top:0.5em; text-align:center;"> '''සිතියම් සලකුණු''' {| class="wikitable" style="width:90%; margin:0 auto; font-size:90%;" ! අංකය !! වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහය |- | 1 || [[නාච්චදූව වැව]] |- | 2 || [[අභය වැව]] |- | 3 || [[ඇළහැර අමුණ]] |- | 4 || [[කන්තලේ වැව]] |- | 5 || [[සොරබොර වැව]] |- | 6 || [[මින්නේරිය වැව]] |- | 7 || [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] |- | 8 || [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය]] |- | 9 || [[තෙක්කම් අමුණ]] |- | 10 || [[පදවිය වැව]] |- | 11 || [[මාදුරු ඔය පැරණි වේල්ල හා සොරොව්ව]] |- | 12 || [[කලා වැව|කලා වැව සහ බළලු වැව]] |} </div> '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ.මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවන අතර එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි. <ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකාවට හිමි උරුම ව්‍යුහ සංඛ්‍යාව අනුව ලෝකයේ වැඩිම ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ සංඛ්‍යාවක් ඇති රටවල් අතරින් මෙම ලේඛනයේ 4 වන ස්ථානයේ රැදී සිටියි.ශ්‍රී ලංකාවට ඉහළින් ඇති රටවල් තුන වන්නේ [[ජපානය]],[[චීනය]] සහ [[ඉන්දියාව]] පමණි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] |[[File:Abhayavapi.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] |[[File:Kantalai Tank, Sri Lanka.jpg|150px]] | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] |[[File:Sorabora_1.jpg|150px]] | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | [[File:Minneriya wewa.JPG|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | [[File:Evening at parakrama samudraya.jpg|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | [[File:Maduru oya 2.jpg|150px]] | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | [[File:Kala Wewa.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} av4eafnj2w53tsosczls9yud20onz1u 802441 802440 2026-10-25T06:27:15Z KSLwiki24 70498 /* */ 802441 wikitext text/x-wiki {{For|මෙය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවක් නොවේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:21st ICID Congress.jpg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ 12හි පිහිටීම් අංක මඟින් දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.233|long=80.467|label=1|position=right|mark=blue pog.svg|marksize=11}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.350|long=80.383|label=2|position=right|mark=blue pog.svg|marksize=11}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.734387|long=80.793480|label=3|position=right|mark=blue pog.svg|marksize=11}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.371111|long=80.980833|label=4|position=right|mark=blue pog.svg|marksize=11}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.550|long=81.000|label=5|position=right|mark=blue pog.svg|marksize=11}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.036|long=80.900|label=6|position=right|mark=blue pog.svg|marksize=11}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.950|long=81.350|label=7|position=right|mark=blue pog.svg|marksize=11}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9075|long=80.978611|label=8|position=right|mark=blue pog.svg|marksize=11}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.37029|long=80.027589|label=9|position=right|mark=blue pog.svg|marksize=11}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.805|long=80.723|label=10|position=right|mark=blue pog.svg|marksize=11}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.647|long=81.214|label=11|position=right|mark=blue pog.svg|marksize=11}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.000|long=80.520|label=12|position=right|mark=blue pog.svg|marksize=11}} }} }} <div style="font-size:90%; margin-top:0.5em; text-align:center;"> '''සිතියම් සලකුණු''' {| class="wikitable" style="width:90%; margin:0 auto; font-size:90%;" ! අංකය !! වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහය |- | 1 || [[නාච්චදූව වැව]] |- | 2 || [[අභය වැව]] |- | 3 || [[ඇළහැර අමුණ]] |- | 4 || [[කන්තලේ වැව]] |- | 5 || [[සොරබොර වැව]] |- | 6 || [[මින්නේරිය වැව]] |- | 7 || [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] |- | 8 || [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය]] |- | 9 || [[තෙක්කම් අමුණ]] |- | 10 || [[පදවිය වැව]] |- | 11 || [[මාදුරු ඔය පැරණි වේල්ල හා සොරොව්ව]] |- | 12 || [[කලා වැව|කලා වැව සහ බළලු වැව]] |} </div> '''ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ''' (ඉංග්‍රීසි: ''World Heritage Irrigation Structures''; WHIS) යනු ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලොව පුරා ඓතිහාසික වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන ව්‍යුහවල ඉංජිනේරුමය, තාක්ෂණික, කෘෂිකාර්මික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම හඳුනාගෙන පිළිගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර 100කට වඩා පැරණි වන අතර, වාරිමාර්ග තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය, ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි සපයන ව්‍යුහ මෙහිදී සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි හා ඇළ මාර්ග ආශ්‍රිත සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙරට ඓතිහාසික වාරිමාර්ග උරුමය නියෝජනය කරන ව්‍යුහ කිහිපයක් ICID හි මෙම වැඩසටහන යටතේ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර, එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ජල කළමනාකරණ දැනුම හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු ශිල්පයේ වැදගත්කම ඉස්මතු වේ.මෙම වැඩසටහන යටතේ ලැබෙන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවන අතර එය ICID විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙනම පිළිගැනීමේ වැඩසටහනක් වන අතර, එහි අරමුණ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි. <ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID හි ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ.ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකාවට හිමි උරුම ව්‍යුහ සංඛ්‍යාව අනුව ලෝකයේ වැඩිම ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ සංඛ්‍යාවක් ඇති රටවල් අතරින් මෙම ලේඛනයේ 4 වන ස්ථානයේ රැදී සිටියි.ශ්‍රී ලංකාවට ඉහළින් ඇති රටවල් තුන වන්නේ [[ජපානය]],[[චීනය]] සහ [[ඉන්දියාව]] පමණි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ මෙරට ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ, කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනයේ සහ ජල සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාක්ෂි සපයයි. පුරාණයේ සිටම වැව්, අමුණු, වේලි සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම මඟින් වර්ෂා ජලය රැස් කිරීම, ගංඟා ජලය කෘෂිකාර්මික භූමි වෙත හැරවීම සහ වියළි කාලවලදී ජලය බෙදාහැරීම සිදු කර ඇත. විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වාරිමාර්ග පද්ධති සහ වැව් කේන්ද්‍ර කරගත් ග්‍රාමීය ජනාවාස කෘෂිකාර්මික ජනජීවිතයේ වර්ධනයට දායක වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/tanks-in-the-dryzone-of-sri-lanka/exploring-tank-systems/about_tank-systems/index.html|title=About Tank Systems|publisher=Freie Universität Berlin, Department of Earth Sciences|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙවැනි වාරිමාර්ග උරුමයන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ (World Heritage Irrigation Structures; WHIS) වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. 2012 ජූනි 28 දින ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ්හි පැවති ICID ජාත්‍යන්තර විධායක සභා රැස්වීමේදී ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම යෝජනා කරන ලදී. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරවල වාරිමාර්ග තාක්ෂණය වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම, ඓතිහාසික ව්‍යුහවල සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීම, තිරසාර ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්වලින් පාඩම් ලබාගැනීම සහ එම ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම හා සංරක්ෂණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ICID වැඩසටහන යටතේ සලකා බලනු ලබන ව්‍යුහවලට වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වන වේලි, ජලය ගබඩා කරන වැව්, අමුණු හා වෙනත් ජල හැරවුම් ව්‍යුහ, ඇළ මාර්ග පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ වෙනත් ඓතිහාසික ඉදිකිරීම් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් අදාළ ව්‍යුහය වසර 100කට වඩා පැරණි විය යුතුය. එමෙන්ම, වාරිමාර්ග කෘෂිකර්මාන්තයේ සංවර්ධනයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් නියෝජනය කිරීම, එම යුගයට සාපේක්ෂව දියුණු ඉංජිනේරු සැලසුමක් හෝ ඉදිකිරීම් තාක්ෂණයක් දැක්වීම, ආහාර නිෂ්පාදනය හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපාය වැඩිදියුණු කිරීමට දායක වීම, පරිසරය පිළිබඳ සැලකිල්ලෙන් නිර්මාණය කර තිබීම හෝ දිගුකාලීන නඩත්තු හා කළමනාකරණයේ සුවිශේෂී උදාහරණයක් වීම වැනි නිර්ණායක සලකා බැලේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Scope and Criteria|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම පිළිගැනීමේ ක්‍රියාවලිය යටතේ ICID ජාතික කමිටු විසින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, ඒවා වාර්ෂිකව පත්කරනු ලබන විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් අදාළ නිර්ණායක අනුව සලකා බලනු ලැබේ. තෝරාගනු ලබන ව්‍යුහ ICID ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලේඛනයට ඇතුළත් කර, ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ සඳහන් කරන පිළිගැනීමේ ඵලකයක් පිරිනමනු ලැබේ. මෙම පිළිගැනීම මඟින් ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම, ඒවායේ ඓතිහාසික හා තාක්ෂණික වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ ඒවා නඩත්තු කිරීම සඳහා අදාළ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. ICID වැඩසටහන යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පිළිගැනීම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමකට සමාන නොවේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Recognition Procedure and Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව ICID නිල ලේඛනයේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ පිළිගත් වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් සඳහන් වේ. ඒවා අතර 2014 දී පිළිගත් නච්චදූව වැව සහ අභය වැව, 2018 දී පිළිගත් ඇලහැර අමුණ, කන්තලේ වැව සහ සොරබොර වැව, 2019 දී පිළිගත් මින්නේරිය වැව, 2021 දී පිළිගත් ඇතිමලේ වැව් බැම්ම සහ පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්, 2022 දී පිළිගත් තෙක්කම් අමුණ, පදවිය වැව, මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව සහ කලා වැව ඇතුළත් වේ. මෙම ලැයිස්තුව ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි ජලාශ, අමුණු, වේලි සහ ජල පාලන ව්‍යුහවල විවිධත්වය නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> මෙම ව්‍යුහවල වැදගත්කම ඒවායේ ඉදිකිරීම් යුගයට පමණක් සීමා නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ICID විසින් කලා වැව ක්‍රි.ව. 453–477 කාලයටත්, මින්නේරිය වැව ක්‍රි.ව. 275–301 කාලයටත් අයත් ව්‍යුහ ලෙස ලේඛනගත කර ඇත. අභය වැව පණ්ඩුකාභය රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එය අනුරාධපුරයේ ජල සැපයුම සහ වාරිමාර්ග කටයුතු සඳහා දායක වී තිබේ. මේවා වැනි ව්‍යුහ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි සමාජයන් ජලය රැස් කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදාගත් ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග ව්‍යුහවල තවත් වැදගත්කමක් වන්නේ ඒවායේ ඉංජිනේරුමය සැලසුම් සහ දිගුකාලීන භාවිතයයි. වැව් බැම්ම, සොරොව්ව, පිටවාන සහ ජලය ගෙනයන ඇළ මාර්ග වැනි අංග එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීමෙන් ජලය ගබඩා කිරීම, ජල මට්ටම පාලනය කිරීම සහ වගාබිම් වෙත ජලය බෙදාහැරීම සිදු වේ. එම ව්‍යුහවල සැලසුම්, නඩත්තු ක්‍රම සහ ජල කළමනාකරණය පිළිබඳ අධ්‍යයන මඟින් වර්තමාන වාරිමාර්ග සැලසුම්කරණයට හා ජල සම්පත් කළමනාකරණයට අදාළ පාඩම් ලබාගත හැකිය. දිගුකාලීනව භාවිතයේ පවතින ව්‍යුහවලින් තිරසාර මෙහෙයුම් හා නඩත්තු ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් ද ලබාගත හැකිය.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> වාරිමාර්ග පද්ධතිවල වැදගත්කම තාක්ෂණික අංශයට පමණක් සීමා නොවී කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය ද ආවරණය කරයි. ජලය නියමිත කාලයට හා ප්‍රමාණයට වගාබිම් වෙත ලබාදීම වී වගාව ඇතුළු කෘෂිකාර්මික කටයුතු පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වේ. වැව් සහ ඒවා ආශ්‍රිත ඇළ මාර්ග නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතන හා ගොවි සංවිධාන දායක වීම ද ජල කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයකි. නච්චදූව වැව සම්බන්ධ ICID විස්තරය අනුව, එහි උප පද්ධතියේ බෙදාහැරීමේ ඇළ මාර්ග සහ කෙත් ඇළ මාර්ග කළමනාකරණය සඳහා ගොවි සංවිධාන දායක වේ. එමඟින් ඓතිහාසික ව්‍යුහයක වැදගත්කම එහි භෞතික ඉදිකිරීමට පමණක් නොව, එය වටා වර්ධනය වූ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමවේදවලට ද සම්බන්ධ වන බව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ වැඩසටහන ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය වැඩි කිරීමටත්, ඒවායේ ඉතිහාසය හා තාක්ෂණික ලක්ෂණ ලේඛනගත කිරීමටත් දායක වේ. එමෙන්ම, ව්‍යුහවල වටිනාකම හඳුනාගැනීම මඟින් ඒවායේ නඩත්තුව, සංරක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එබැවින් මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග උරුමය පිළිබඳ දැනුම සංරක්ෂණය කිරීම, අනාගත පරපුරට එම දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ අත්දැකීම් වර්තමානයේදී ද අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/whis|title=World Heritage Irrigation Structures: Objectives|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> == ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ == ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ 12ක් ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ ලෙස පිළිගෙන ඇත. ඒවා 2014 සිට 2022 දක්වා විවිධ වර්ෂවලදී මෙම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ}} ! scope="col" | ව්‍යුහය ! scope="col" class="unsortable" | පින්තූරය ! scope="col" | ස්ථානය ! scope="col" | ඉදිකළ වර්ෂය/කාලය ! scope="col" | ඉදිකළ රජු ! scope="col" | පිළිගත් වර්ෂය ! scope="col" | ව්‍යුහයේ වර්ගය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නාච්චදූව වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | 1906; 1917 දී වැඩිදියුණු කර 1958 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/35|title=Nachchaduwa Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | අදාළ නොවේ; ICID වාර්තාවේ සඳහන් ඉදිකිරීම් දිනය නූතන ව්‍යාපෘතියට අදාළ වේ. | 2014 | ජලාශය | මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට අයත් වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID විසින් 2014 දී පිළිගැනීමට ලක් කරන ලදී. |- ! scope="row" | [[අභය වැව]] |[[File:Abhayavapi.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුරය]] | ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවස; 1874 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/34|title=Abhaya Wewa Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[පණ්ඩුකාභය රජු]] | 2014 | ජලාශය | අනුරාධපුරයේ පිහිටි ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Abhaya Wewa Reservoir ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[ඇළහැර අමුණ]] | | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 65–109.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/107|title=Elahera Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[වසභ රජු]]; [[දෙවන අග්බෝ රජු]] විසින් වැඩිදියුණු කළ අතර [[විජයබාහු රජු]] විසින් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. | 2018 | අමුණ | අඹන් ගඟ ආශ්‍රිතව පිහිටි ඓතිහාසික ජල හැරවුම් ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කන්තලේ වැව]] |[[File:Kantalai Tank, Sri Lanka.jpg|150px]] | [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 608–618.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/108|title=Kantale Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[දෙවන අග්බෝ රජු]] | 2018 | ජලාශය | නැගෙනහිර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාල ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[සොරබොර වැව]] |[[File:Sorabora_1.jpg|150px]] | [[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A|title=Sri Lanka National Committee, ICID — Recognized World Heritage Irrigation Structures|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[බුලතා යෝධයා]] | 2018 | ජලාශය | මහවැලි ද්‍රෝණියට අයත් ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[මින්නේරිය වැව]] | [[File:Minneriya wewa.JPG|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 275–301.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/124|title=Minneriya Reservoir|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහසෙන් රජු]] | 2019 | ජලාශය | මහසෙන් රජුගේ සමයට අයත් බව සැලකෙන ඓතිහාසික ජලාශයකි. |- ! scope="row" | [[ඇතිමලේ වැව|ඇතිමලේ වැව් බැම්ම]] | | [[ඌව පළාත]] | ICID ලේඛනයේ ක්‍රි.ව. 161–137 ලෙස දක්වා ඇත; එම දින නිරූපණයේ යුගය පිළිබඳ වැඩිදුර තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/162|title=Ethimale (Reservoir) Tank Bund|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] | 2021 | වැව් බැම්ම | ICID ලේඛනයේ Ethimale (Reservoir) Tank Bund ලෙස සඳහන් වන වාරිමාර්ග ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[පරාක්‍රම සමුද්‍රය|පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල හා පැරණි සොරොව්]] | [[File:Evening at parakrama samudraya.jpg|150px]] | [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 1153–1186; පද්ධතියට ඇතුළත් තෝපා වැව ඊට පෙර ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/163|title=Dam and Old Sluices of Parakrama Samudraya|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[මහා පරාක්‍රමබාහු රජු]]; පද්ධතියේ පැරණි කොටස් වෙනත් රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වේ. | 2021 | වේල්ල සහ සොරොව් | පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ ඓතිහාසික වේල්ල සහ පැරණි සොරොව් ICID විසින් පිළිගැනීමට ලක් කර ඇත. |- ! scope="row" | [[තෙක්කම් අමුණ]] | | [[මල්වතු ඔය ද්‍රෝණිය]] | ක්‍රි.ව. 455–473.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/182|title=Thekkam Anicut|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[ධාතුසේන රජු]] | 2022 | අමුණ | ICID ලේඛනයේ Thekkam Anicut ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[පදවිය වැව]] | | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | ක්‍රි.ව. 3 වන සියවස ලෙස ICID ලේඛනයේ දැක්වේ; 1955 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/181|title=Padaviya Tank|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | [[සද්ධාතිස්ස රජු]] ඉදිකරන ලද බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර [[මහසෙන් රජු]] සහ [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු]] විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලදී. | 2022 | ජලාශය | පුරාණ වාරිමාර්ග ජලාශයකි. ICID ලේඛනයේ Padaviya Tank ලෙස සඳහන් වේ. |- ! scope="row" | [[මාදුරු ඔය ජලාශය|මාදුරු ඔය පුරාණ වේල්ල හා සොරොව්ව]] | [[File:Maduru oya 2.jpg|150px]] | [[මාදුරු ඔය]] | සොරොව්ව: ක්‍රි.පූ. 44–22; ICID ලේඛනයේ වේල්ල හා සොරොව්ව සඳහා ක්‍රි.ව. 273 ද දිනයක් සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/180|title=Maduru Oya Ancient Dam and the Sluice|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | සොරොව්ව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] | 2022 | වේල්ල සහ සොරොව්ව | පුරාණ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණය නිරූපණය කරන ව්‍යුහයකි. |- ! scope="row" | [[කලා වැව]] සහ [[බළලු වැව]] | [[File:Kala Wewa.jpg|150px]] | [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] | බළලු වැව: ක්‍රි.පූ. 44–22; කලා වැව: ක්‍රි.ව. 453–477.<ref>{{cite web|url=https://icid-ciid.org/award/his_details/179|title=Kala Wewa|publisher=International Commission on Irrigation and Drainage|access-date=25 October 2026}}</ref> | බළලු වැව [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජු]] සමයටත්, කලා වැව [[ධාතුසේන රජු]] සමයටත් සම්බන්ධ කර ඇත. | 2022 | ජලාශය සහ වැව් බැම්ම | කලා වැව සහ බළලු වැව ආශ්‍රිත ඓතිහාසික වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත් වේ. |} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://icid-ciid.org/award/whis ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ වැඩසටහන] — ජාත්‍යන්තර වාරිමාර්ග හා ජලාපවහන කොමිසම (ICID) * [https://icid-ciid.org/member/country_profile1/88_A ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ ලැයිස්තුව] — ICID ශ්‍රී ලංකා ජාතික කමිටුව * [https://icid-ciid.org/icid_data_web/WHISCompendium-ePublication.pdf ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ සංග්‍රහය (2014–2022)] — ICID * [https://www.icid.org/icid_his.html ඓතිහාසික වාරිමාර්ග ව්‍යුහ පිළිබඳ තොරතුරු] — ICID == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} a5nz609qe17pwiu9wh9veoo38b9h174 0 197516 802368 2026-10-24T12:05:57Z KSLwiki24 70498 ''''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත්බිම් පිළිබඳ රැම්සාර් සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාව තුළ නම් කර ඇති තෙත්බිම් පිළ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 802368 wikitext text/x-wiki '''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත්බිම් පිළිබඳ රැම්සාර් සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාව තුළ නම් කර ඇති තෙත්බිම් පිළිබඳ ලැයිස්තුවකි. රැම්සාර් සම්මුතිය යනු තෙත්බිම් සංරක්ෂණය සහ ඒවායේ සම්පත් තිරසාර ලෙස භාවිත කිරීම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර ගිවිසුමකි.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/ramsar-list</ref> ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියට එක් වූ අතර, දැනට රැම්සාර් තෙත්බිම් හයක් මෙරටින් නම් කර ඇත. ඒවායේ සමස්ත භූමි ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර 198,172 කි.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත්බිම් අතර බුන්දල, ආනවිලුන්දාව වැව් අභයභූමිය, මාදුගඟ, කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය, වන්කාලෙයි අභයභූමිය සහ විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය ඇතුළත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> මෙම තෙත්බිම් ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, ජලජ හා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ජීවීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ගේ පැවැත්ම තහවුරු කිරීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වශයෙන් වැදගත් වේ. 3t8ozs8wg4edr754spj9q8uaiin3tbe 802371 802368 2026-10-24T12:17:03Z KSLwiki24 70498 /* */ 802371 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් | image = [[File:Flag of Sri Lanka.svg|100px]] <br> <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Ramsar Convention logo.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.20|long=81.20|label=[[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.65|long=79.82|label=[[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.25|long=80.10|label=[[මාදු ගඟ]]|position=bottom}} }} }} '''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත්බිම් පිළිබඳ රැම්සාර් සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාව තුළ නම් කර ඇති තෙත්බිම් පිළිබඳ ලැයිස්තුවකි. රැම්සාර් සම්මුතිය යනු තෙත්බිම් සංරක්ෂණය සහ ඒවායේ සම්පත් තිරසාර ලෙස භාවිත කිරීම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර ගිවිසුමකි.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/ramsar-list</ref> ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියට එක් වූ අතර, දැනට රැම්සාර් තෙත්බිම් හයක් මෙරටින් නම් කර ඇත. ඒවායේ සමස්ත භූමි ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර 198,172 කි.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත්බිම් අතර බුන්දල, ආනවිලුන්දාව වැව් අභයභූමිය, මාදුගඟ, කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය, වන්කාලෙයි අභයභූමිය සහ විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය ඇතුළත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> මෙම තෙත්බිම් ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, ජලජ හා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ජීවීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ගේ පැවැත්ම තහවුරු කිරීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වශයෙන් වැදගත් වේ. nfts4sbgdfyq7wot8t3i5to9bsreovw 802374 802371 2026-10-24T12:20:46Z KSLwiki24 70498 /* */ 802374 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Ramsar logo.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම|places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.20|long=81.20|label=[[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.65|long=79.82|label=[[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.25|long=80.10|label=[[මාදු ගඟ]]|position=bottom}} }} }} '''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත්බිම් පිළිබඳ රැම්සාර් සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාව තුළ නම් කර ඇති තෙත්බිම් පිළිබඳ ලැයිස්තුවකි. රැම්සාර් සම්මුතිය යනු තෙත්බිම් සංරක්ෂණය සහ ඒවායේ සම්පත් තිරසාර ලෙස භාවිත කිරීම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර ගිවිසුමකි.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/ramsar-list</ref> ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියට එක් වූ අතර, දැනට රැම්සාර් තෙත්බිම් හයක් මෙරටින් නම් කර ඇත. ඒවායේ සමස්ත භූමි ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර 198,172 කි.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත්බිම් අතර බුන්දල, ආනවිලුන්දාව වැව් අභයභූමිය, මාදුගඟ, කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය, වන්කාලෙයි අභයභූමිය සහ විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය ඇතුළත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> මෙම තෙත්බිම් ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, ජලජ හා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ජීවීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ගේ පැවැත්ම තහවුරු කිරීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වශයෙන් වැදගත් වේ. 4rosj98n9hbu480s458wf5tn0keyaos 802422 802374 2026-10-25T05:40:20Z KSLwiki24 70498 /* */ 802422 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Ramsar logo.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් හයේ පිහිටීම දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.1667|long=81.2000|label=[[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.7000|long=79.8167|label=[[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.3000|long=80.0500|label=[[මාදු ගඟ]]|position=bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.6167|long=81.7333|label=[[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.9333|long=79.9167|label=[[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.5403|long=80.1669|label=[[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු]]|position=right}} }} }} '''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම්''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා වූ [[තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය]] (රැම්සාර් සම්මුතිය) යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇති තෙත් බිම් වේ. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් විය.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත් බිම් අතර කලපු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් පරිසර පද්ධති සහ අභ්‍යන්තර ජලජ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. ඒවා ජලජ හා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල චක්‍රය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/ramsar-list</ref> වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම් හයක් නම් කර ඇත. ඒවා අතර බූන්දල, ආනවිලුන්දාව වැව් අභයභූමිය, මාදු ගඟ, කුමන තෙත් බිම් සංකීර්ණය, වන්කාලෙයි අභයභූමිය සහ විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත් බිම් සංකීර්ණය වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> mzsm33vwzitx78lr9ub40nbovioa94b 802423 802422 2026-10-25T05:40:34Z KSLwiki24 70498 /* */ 802423 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Ramsar logo.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් හයේ පිහිටීම දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.1667|long=81.2000|label=[[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.7000|long=79.8167|label=[[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.3000|long=80.0500|label=[[මාදු ගඟ]]|position=bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.6167|long=81.7333|label=[[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.9333|long=79.9167|label=[[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.5403|long=80.1669|label=[[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු]]|position=right}} }} }} '''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම්''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා වූ [[තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය]] (රැම්සාර් සම්මුතිය) යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇති තෙත් බිම් වේ. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් විය.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත් බිම් අතර කලපු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් පරිසර පද්ධති සහ අභ්‍යන්තර ජලජ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. ඒවා ජලජ හා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල චක්‍රය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/ramsar-list</ref> වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම් හයක් නම් කර ඇත. ඒවා අතර බූන්දල, ආනවිලුන්දාව වැව් අභයභූමිය, මාදු ගඟ, කුමන තෙත් බිම් සංකීර්ණය, වන්කාලෙයි අභයභූමිය සහ විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත් බිම් සංකීර්ණය වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> dbgef64cev4ujpgttnr6zbc3xgeo86l 802424 802423 2026-10-25T05:42:40Z KSLwiki24 70498 /* */ 802424 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Ramsar logo.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් හයේ පිහිටීම දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.1667|long=81.2000|label=[[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.7000|long=79.8167|label=[[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.3000|long=80.0500|label=[[මාදු ගඟ]]|position=bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.6167|long=81.7333|label=[[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.9333|long=79.9167|label=[[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.5403|long=80.1669|label=[[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු]]|position=right}} }} }} '''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම්''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා වූ [[තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය]] (රැම්සාර් සම්මුතිය) යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇති තෙත් බිම් වේ. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් විය.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත් බිම් අතර කලපු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් පරිසර පද්ධති සහ අභ්‍යන්තර ජලජ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. ඒවා ජලජ හා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල චක්‍රය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/ramsar-list</ref> වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම් හයක් නම් කර ඇත. ඒවා අතර බූන්දල, ආනවිලුන්දාව වැව් අභයභූමිය, මාදු ගඟ, කුමන තෙත් බිම් සංකීර්ණය, වන්කාලෙයි අභයභූමිය සහ විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත් බිම් සංකීර්ණය වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් වැදගත් පාරිසරික පද්ධති වන අතර, ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, ජලජ ජීවීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ පරිසර පද්ධතිවල ස්වාභාවික ක්‍රියාකාරීත්වය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් වේ. 1971 දී සම්මත කරන ලද තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය යටතේ, තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය පවත්වාගෙන යාම සහ ඒවායේ සම්පත් තිරසාර ලෙස භාවිත කිරීම ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් දරයි. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් වූ අතර, රට තුළ පිහිටි තෙත්බිම් හයක් ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇත.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත්බිම්වල වැදගත්කම විශේෂයෙන්ම ඒවායේ පවතින වාසස්ථාන විවිධත්වය හා ජෛව විවිධත්වය තුළින් පැහැදිලි වේ. දකුණු පළාතේ පිහිටි [[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]] නොගැඹුරු කලපු, ලවණ වගුරු හා වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ වන අතර, සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් ශීතකාලීන වාසස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. වයඹ පළාතේ පිහිටි [[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] වැව් පද්ධතිය, ස්වාභාවික තෙත්බිම් හා කෘෂිකාර්මික භූමි අතර පවතින පාරිසරික සම්බන්ධතාව මෙන්ම ජලජ පක්ෂීන් සහ වෙනත් වනජීවීන් සඳහා ඇති වැදගත්කම නිසා කැපී පෙනේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> දකුණු පළාතේ පිහිටි [[මාදු ගඟ]] මැංග්‍රෝව් වනාන්තර, කලපු සහ දූපත් ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, මත්ස්‍යයන්ගේ අභිජනනය හා වර්ධනය සඳහා වැදගත් වාසස්ථාන සපයයි. එහි මැංග්‍රෝව් වෘක්ෂලතාදිය සහ ජලජ ජීවීන් පෝෂණය කරන පරිසරය වෙරළබඩ ජෛව විවිධත්වය පවත්වාගෙන යාමට දායක වේ. එසේම, මෝසම් සමයේදී ජලය රඳවා ගැනීම සහ අවට භූමිවලින් ගලා එන පෝෂක ද්‍රව්‍ය රඳවා ගැනීම වැනි පාරිසරික සේවා සැපයීම තුළින් මාදු ගඟ අවට ජනතාවගේ ජීවනෝපායන්ට ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> නැගෙනහිර පළාතේ පිහිටි [[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] ජලජ පක්ෂීන් සහ අනෙකුත් වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයක් වන අතර, එහි කලපු, වගුරු බිම් සහ ජලයෙන් පිරෙන පහත්බිම් පරිසර පද්ධති විවිධ ජීවී විශේෂවල පැවැත්මට දායක වේ. උතුරු පළාතේ මන්නාරම ආශ්‍රිතව පිහිටි [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය]] වෙරළබඩ තෙත්බිම්, මඩ තලා, කලපු සහ ලවණ වගුරු ආශ්‍රිත වාසස්ථානවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සපයන හා විවේක ගන්නා ප්‍රදේශයක් ලෙස වැදගත් වේ. එහි වෙරළබඩ හා සාගර ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධති මත්ස්‍යයන්, මුහුදු කැස්බෑවන් සහ වෙනත් තර්ජනයට ලක්ව ඇති ජීවී විශේෂ සඳහා ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> වයඹ සහ උතුරු මැද පළාත් ආශ්‍රිතව පැතිරී ඇති [[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] එහි ස්වාභාවික හා මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජලජ පද්ධති, විල්ලු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් සහ ගංවතුර තැන්න ආශ්‍රිත වනාන්තර නිසා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මෙම වාසස්ථාන ආසියානු අලියා, ශ්‍රී ලංකා දිවියා සහ තර්ජනයට ලක්ව ඇති පක්ෂීන් ඇතුළු විවිධ වනජීවීන්ගේ පැවැත්මට සහාය වේ. විල්ලු ආශ්‍රිත ජලජ පරිසරයන්හි ලවණතාව හා ජල මට්ටම් වෙනස් වීම ද විවිධ ජීවී විශේෂ සඳහා සුදුසු පාරිසරික තත්ත්ව ඇති කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/news/sri-lankas-wilpattu-ramsar-wetland-cluster</ref> මෙම තෙත්බිම් ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණයට පමණක් සීමා නොවී, ගංවතුර පාලනය, ජලය රඳවා ගැනීම, ජලයේ ගුණාත්මකභාවය පවත්වා ගැනීම, වෙරළ ඛාදනය අවම කිරීම සහ කාබන් ගබඩා කිරීම වැනි පාරිසරික සේවා සඳහා ද දායක වේ. ධීවර කර්මාන්තය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ තිරසාර පරිසර සංචාරක කර්මාන්තය මත යැපෙන ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ ජීවනෝපායන් සමඟ ද මෙම පද්ධති සමීපව බැඳී පවතී. එබැවින්, තෙත්බිම්වල ස්වාභාවික පාරිසරික ස්වභාවය ආරක්ෂා කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ පාරිසරික සුරක්ෂිතතාව හා තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>https://www.ramsar.org/describing-site</ref> කෙසේ වෙතත්, ජල දූෂණය, තෙත්බිම් ගොඩකිරීම, වෘක්ෂලතා ඉවත් කිරීම, අවසාදිත තැන්පත් වීම, ආක්‍රමණශීලී ආගන්තුක ජීවී විශේෂ පැතිරීම සහ සැලසුම් රහිත මානව ක්‍රියාකාරකම් මෙම පරිසර පද්ධතිවලට තර්ජන එල්ල කරයි. එබැවින්, රැම්සාර් තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීම, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ සහභාගීත්වය ඇතිව තිරසාර කළමනාකරණ ක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/managing-ramsar-sites</ref> r9dv7wd0334wjmahn2fnhhzeb1v2u71 802425 802424 2026-10-25T05:50:58Z KSLwiki24 70498 /* වැදගත්කම */ 802425 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Ramsar logo.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් හයේ පිහිටීම දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.1667|long=81.2000|label=[[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.7000|long=79.8167|label=[[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.3000|long=80.0500|label=[[මාදු ගඟ]]|position=bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.6167|long=81.7333|label=[[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.9333|long=79.9167|label=[[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.5403|long=80.1669|label=[[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු]]|position=right}} }} }} '''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම්''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා වූ [[තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය]] (රැම්සාර් සම්මුතිය) යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇති තෙත් බිම් වේ. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් විය.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත් බිම් අතර කලපු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් පරිසර පද්ධති සහ අභ්‍යන්තර ජලජ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. ඒවා ජලජ හා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල චක්‍රය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/ramsar-list</ref> වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම් හයක් නම් කර ඇත. ඒවා අතර බූන්දල, ආනවිලුන්දාව වැව් අභයභූමිය, මාදු ගඟ, කුමන තෙත් බිම් සංකීර්ණය, වන්කාලෙයි අභයභූමිය සහ විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත් බිම් සංකීර්ණය වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් වැදගත් පාරිසරික පද්ධති වන අතර, ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, ජලජ ජීවීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ පරිසර පද්ධතිවල ස්වාභාවික ක්‍රියාකාරීත්වය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් වේ. 1971 දී සම්මත කරන ලද තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය යටතේ, තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය පවත්වාගෙන යාම සහ ඒවායේ සම්පත් තිරසාර ලෙස භාවිත කිරීම ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් දරයි. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් වූ අතර, රට තුළ පිහිටි තෙත්බිම් හයක් ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇත.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත්බිම්වල වැදගත්කම විශේෂයෙන්ම ඒවායේ පවතින වාසස්ථාන විවිධත්වය හා ජෛව විවිධත්වය තුළින් පැහැදිලි වේ. දකුණු පළාතේ පිහිටි [[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]] නොගැඹුරු කලපු, ලවණ වගුරු හා වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ වන අතර, සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් ශීතකාලීන වාසස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. වයඹ පළාතේ පිහිටි [[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] වැව් පද්ධතිය, ස්වාභාවික තෙත්බිම් හා කෘෂිකාර්මික භූමි අතර පවතින පාරිසරික සම්බන්ධතාව මෙන්ම ජලජ පක්ෂීන් සහ වෙනත් වනජීවීන් සඳහා ඇති වැදගත්කම නිසා කැපී පෙනේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> දකුණු පළාතේ පිහිටි [[මාදු ගඟ]] මැංග්‍රෝව් වනාන්තර, කලපු සහ දූපත් ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, මත්ස්‍යයන්ගේ අභිජනනය හා වර්ධනය සඳහා වැදගත් වාසස්ථාන සපයයි. එහි මැංග්‍රෝව් වෘක්ෂලතාදිය සහ ජලජ ජීවීන් පෝෂණය කරන පරිසරය වෙරළබඩ ජෛව විවිධත්වය පවත්වාගෙන යාමට දායක වේ. එසේම, මෝසම් සමයේදී ජලය රඳවා ගැනීම සහ අවට භූමිවලින් ගලා එන පෝෂක ද්‍රව්‍ය රඳවා ගැනීම වැනි පාරිසරික සේවා සැපයීම තුළින් මාදු ගඟ අවට ජනතාවගේ ජීවනෝපායන්ට ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> නැගෙනහිර පළාතේ පිහිටි [[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] ජලජ පක්ෂීන් සහ අනෙකුත් වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයක් වන අතර, එහි කලපු, වගුරු බිම් සහ ජලයෙන් පිරෙන පහත්බිම් පරිසර පද්ධති විවිධ ජීවී විශේෂවල පැවැත්මට දායක වේ. උතුරු පළාතේ මන්නාරම ආශ්‍රිතව පිහිටි [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය]] වෙරළබඩ තෙත්බිම්, මඩ තලා, කලපු සහ ලවණ වගුරු ආශ්‍රිත වාසස්ථානවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සපයන හා විවේක ගන්නා ප්‍රදේශයක් ලෙස වැදගත් වේ. එහි වෙරළබඩ හා සාගර ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධති මත්ස්‍යයන්, මුහුදු කැස්බෑවන් සහ වෙනත් තර්ජනයට ලක්ව ඇති ජීවී විශේෂ සඳහා ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> වයඹ සහ උතුරු මැද පළාත් ආශ්‍රිතව පැතිරී ඇති [[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] එහි ස්වාභාවික හා මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජලජ පද්ධති, විල්ලු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් සහ ගංවතුර තැන්න ආශ්‍රිත වනාන්තර නිසා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මෙම වාසස්ථාන ආසියානු අලියා, ශ්‍රී ලංකා දිවියා සහ තර්ජනයට ලක්ව ඇති පක්ෂීන් ඇතුළු විවිධ වනජීවීන්ගේ පැවැත්මට සහාය වේ. විල්ලු ආශ්‍රිත ජලජ පරිසරයන්හි ලවණතාව හා ජල මට්ටම් වෙනස් වීම ද විවිධ ජීවී විශේෂ සඳහා සුදුසු පාරිසරික තත්ත්ව ඇති කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/news/sri-lankas-wilpattu-ramsar-wetland-cluster</ref> මෙම තෙත්බිම් ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණයට පමණක් සීමා නොවී, ගංවතුර පාලනය, ජලය රඳවා ගැනීම, ජලයේ ගුණාත්මකභාවය පවත්වා ගැනීම, වෙරළ ඛාදනය අවම කිරීම සහ කාබන් ගබඩා කිරීම වැනි පාරිසරික සේවා සඳහා ද දායක වේ. ධීවර කර්මාන්තය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ තිරසාර පරිසර සංචාරක කර්මාන්තය මත යැපෙන ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ ජීවනෝපායන් සමඟ ද මෙම පද්ධති සමීපව බැඳී පවතී. එබැවින්, තෙත්බිම්වල ස්වාභාවික පාරිසරික ස්වභාවය ආරක්ෂා කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ පාරිසරික සුරක්ෂිතතාව හා තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>https://www.ramsar.org/describing-site</ref> කෙසේ වෙතත්, ජල දූෂණය, තෙත්බිම් ගොඩකිරීම, වෘක්ෂලතා ඉවත් කිරීම, අවසාදිත තැන්පත් වීම, ආක්‍රමණශීලී ආගන්තුක ජීවී විශේෂ පැතිරීම සහ සැලසුම් රහිත මානව ක්‍රියාකාරකම් මෙම පරිසර පද්ධතිවලට තර්ජන එල්ල කරයි. එබැවින්, රැම්සාර් තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීම, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ සහභාගීත්වය ඇතිව තිරසාර කළමනාකරණ ක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/managing-ramsar-sites</ref> == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව == <ref>{{Cite web|url=https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka|title=Sri Lanka: Country Profile|publisher=The Convention on Wetlands|access-date=25 October 2026}}</ref> ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් සංරක්ෂණය හා තිරසාර භාවිතය අරමුණු කරගත් රැම්සාර් සම්මුතියට ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින පාර්ශ්වයක් බවට පත් විය. එම සම්මුතිය යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇති ශ්‍රී ලංකාවේ අඩවි අතර කලපු, වගුරුබිම්, කඩොලාන පරිසර පද්ධති සහ ජලජ පක්ෂීන්ගේ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. මෙම අඩවි ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf|title=Annotated List of Wetlands of International Importance: Sri Lanka|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම්}} ! style="width:180px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:130px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:80px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" data-sort-type="number" | රැම්සාර් අඩවි අංකය ! style="width:90px;" scope="col" data-sort-type="number" | වර්ගඵලය (හෙක්ටයාර) ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බුන්දල]] | | [[දකුණු පළාත]], හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කය | 1990 | 487 | 6,210 | කලපු, ලවණ තැටි, වගුරුබිම් සහ වැලි කඳු ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත තෙත්බිමකි. සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් ඇතුළු ජලජ පක්ෂීන් රැසකට වැදගත් වාසස්ථානයක් සපයයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/487|title=Bundala|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[ආනවිලුන්දාව අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] | | [[වයඹ පළාත]], පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කය | 2001 | 1078 | 1,397 | පැරණි වාරිමාර්ග පද්ධති, වැව් සහ ස්වාභාවික තෙත්බිම් එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ පරිසර පද්ධතියකි. ජලජ පක්ෂීන්ට සහ වෙනත් සත්ත්ව විශේෂවලට වාසස්ථාන සපයන අතර මිරිදිය හා කරදිය පරිසරයන් අතර සම්බන්ධතාව පවත්වා ගැනීමට ද දායක වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1078|title=Annaiwilundawa Tanks Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[මාදු ගඟ]] | | [[දකුණු පළාත]], ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය | 2003 | 1372 | 915 | මුහුදට පටු ජල මාර්ගයකින් සම්බන්ධ වන කලපු පද්ධතියක් වන මෙය කඩොලාන වනාන්තර, දූපත් සහ විවිධ ජලජ වාසස්ථානවලින් සමන්විත වේ. ජලජ ජීවීන්ගේ අභිජනනය, මත්ස්‍ය සම්පත් සහ කඩොලාන ජෛව විවිධත්වය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1372|title=Maduganga|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]] | | [[උතුරු පළාත]], මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1910 | 4,839.5 | වෙරළබඩ කලපු, මඩ තැටි, ලවණ වගුරුබිම් සහ තවත් තෙත්බිම් වාසස්ථාන ඇතුළත් ප්‍රදේශයකි. සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සහ විවේක ස්ථාන සපයන අතර වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සංරක්ෂණය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1910|title=Vankalai Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[කුමන ජාතික වනෝද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | | [[නැගෙනහිර පළාත]], අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1931 | 19,011 | වෙරළබඩ කලපු, වගුරුබිම් සහ ජලයෙන් යටවන පහත්බිම් ඇතුළත් තෙත්බිම් සංකීර්ණයකි. විශේෂයෙන් ජලජ පක්ෂීන්ගේ අභිජනන හා සංක්‍රමණික වාසස්ථාන ලෙස ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1931|title=Kumana Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[විල්පත්තුව ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | | වයඹ, උතුරුමැද සහ උතුරු පළාත්වලට අයත් ප්‍රදේශ | 2013 | 2095 | 165,800 | ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම රැම්සාර් අඩවිය වන මෙම තෙත්බිම් සංකීර්ණයට ස්වාභාවික විල්, වනාන්තර ආශ්‍රිත තෙත්බිම් සහ ජලයෙන් යටවන ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ. ජලජ හා භෞමික ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් පරිසර පද්ධතියකි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/2095|title=Wilpattu Ramsar Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |} hc2ku9jwbcumes0g7cp7rq4zlrxuqgi 802426 802425 2026-10-25T05:51:32Z KSLwiki24 70498 /* ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව */ 802426 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Ramsar logo.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් හයේ පිහිටීම දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.1667|long=81.2000|label=[[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.7000|long=79.8167|label=[[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.3000|long=80.0500|label=[[මාදු ගඟ]]|position=bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.6167|long=81.7333|label=[[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.9333|long=79.9167|label=[[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.5403|long=80.1669|label=[[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු]]|position=right}} }} }} '''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම්''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා වූ [[තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය]] (රැම්සාර් සම්මුතිය) යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇති තෙත් බිම් වේ. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් විය.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත් බිම් අතර කලපු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් පරිසර පද්ධති සහ අභ්‍යන්තර ජලජ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. ඒවා ජලජ හා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල චක්‍රය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/ramsar-list</ref> වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම් හයක් නම් කර ඇත. ඒවා අතර බූන්දල, ආනවිලුන්දාව වැව් අභයභූමිය, මාදු ගඟ, කුමන තෙත් බිම් සංකීර්ණය, වන්කාලෙයි අභයභූමිය සහ විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත් බිම් සංකීර්ණය වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් වැදගත් පාරිසරික පද්ධති වන අතර, ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, ජලජ ජීවීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ පරිසර පද්ධතිවල ස්වාභාවික ක්‍රියාකාරීත්වය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් වේ. 1971 දී සම්මත කරන ලද තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය යටතේ, තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය පවත්වාගෙන යාම සහ ඒවායේ සම්පත් තිරසාර ලෙස භාවිත කිරීම ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් දරයි. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් වූ අතර, රට තුළ පිහිටි තෙත්බිම් හයක් ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇත.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත්බිම්වල වැදගත්කම විශේෂයෙන්ම ඒවායේ පවතින වාසස්ථාන විවිධත්වය හා ජෛව විවිධත්වය තුළින් පැහැදිලි වේ. දකුණු පළාතේ පිහිටි [[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]] නොගැඹුරු කලපු, ලවණ වගුරු හා වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ වන අතර, සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් ශීතකාලීන වාසස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. වයඹ පළාතේ පිහිටි [[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] වැව් පද්ධතිය, ස්වාභාවික තෙත්බිම් හා කෘෂිකාර්මික භූමි අතර පවතින පාරිසරික සම්බන්ධතාව මෙන්ම ජලජ පක්ෂීන් සහ වෙනත් වනජීවීන් සඳහා ඇති වැදගත්කම නිසා කැපී පෙනේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> දකුණු පළාතේ පිහිටි [[මාදු ගඟ]] මැංග්‍රෝව් වනාන්තර, කලපු සහ දූපත් ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, මත්ස්‍යයන්ගේ අභිජනනය හා වර්ධනය සඳහා වැදගත් වාසස්ථාන සපයයි. එහි මැංග්‍රෝව් වෘක්ෂලතාදිය සහ ජලජ ජීවීන් පෝෂණය කරන පරිසරය වෙරළබඩ ජෛව විවිධත්වය පවත්වාගෙන යාමට දායක වේ. එසේම, මෝසම් සමයේදී ජලය රඳවා ගැනීම සහ අවට භූමිවලින් ගලා එන පෝෂක ද්‍රව්‍ය රඳවා ගැනීම වැනි පාරිසරික සේවා සැපයීම තුළින් මාදු ගඟ අවට ජනතාවගේ ජීවනෝපායන්ට ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> නැගෙනහිර පළාතේ පිහිටි [[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] ජලජ පක්ෂීන් සහ අනෙකුත් වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයක් වන අතර, එහි කලපු, වගුරු බිම් සහ ජලයෙන් පිරෙන පහත්බිම් පරිසර පද්ධති විවිධ ජීවී විශේෂවල පැවැත්මට දායක වේ. උතුරු පළාතේ මන්නාරම ආශ්‍රිතව පිහිටි [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය]] වෙරළබඩ තෙත්බිම්, මඩ තලා, කලපු සහ ලවණ වගුරු ආශ්‍රිත වාසස්ථානවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සපයන හා විවේක ගන්නා ප්‍රදේශයක් ලෙස වැදගත් වේ. එහි වෙරළබඩ හා සාගර ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධති මත්ස්‍යයන්, මුහුදු කැස්බෑවන් සහ වෙනත් තර්ජනයට ලක්ව ඇති ජීවී විශේෂ සඳහා ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> වයඹ සහ උතුරු මැද පළාත් ආශ්‍රිතව පැතිරී ඇති [[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] එහි ස්වාභාවික හා මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජලජ පද්ධති, විල්ලු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් සහ ගංවතුර තැන්න ආශ්‍රිත වනාන්තර නිසා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මෙම වාසස්ථාන ආසියානු අලියා, ශ්‍රී ලංකා දිවියා සහ තර්ජනයට ලක්ව ඇති පක්ෂීන් ඇතුළු විවිධ වනජීවීන්ගේ පැවැත්මට සහාය වේ. විල්ලු ආශ්‍රිත ජලජ පරිසරයන්හි ලවණතාව හා ජල මට්ටම් වෙනස් වීම ද විවිධ ජීවී විශේෂ සඳහා සුදුසු පාරිසරික තත්ත්ව ඇති කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/news/sri-lankas-wilpattu-ramsar-wetland-cluster</ref> මෙම තෙත්බිම් ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණයට පමණක් සීමා නොවී, ගංවතුර පාලනය, ජලය රඳවා ගැනීම, ජලයේ ගුණාත්මකභාවය පවත්වා ගැනීම, වෙරළ ඛාදනය අවම කිරීම සහ කාබන් ගබඩා කිරීම වැනි පාරිසරික සේවා සඳහා ද දායක වේ. ධීවර කර්මාන්තය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ තිරසාර පරිසර සංචාරක කර්මාන්තය මත යැපෙන ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ ජීවනෝපායන් සමඟ ද මෙම පද්ධති සමීපව බැඳී පවතී. එබැවින්, තෙත්බිම්වල ස්වාභාවික පාරිසරික ස්වභාවය ආරක්ෂා කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ පාරිසරික සුරක්ෂිතතාව හා තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>https://www.ramsar.org/describing-site</ref> කෙසේ වෙතත්, ජල දූෂණය, තෙත්බිම් ගොඩකිරීම, වෘක්ෂලතා ඉවත් කිරීම, අවසාදිත තැන්පත් වීම, ආක්‍රමණශීලී ආගන්තුක ජීවී විශේෂ පැතිරීම සහ සැලසුම් රහිත මානව ක්‍රියාකාරකම් මෙම පරිසර පද්ධතිවලට තර්ජන එල්ල කරයි. එබැවින්, රැම්සාර් තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීම, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ සහභාගීත්වය ඇතිව තිරසාර කළමනාකරණ ක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/managing-ramsar-sites</ref> == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව == <ref>{{Cite web|url=https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka|title=Sri Lanka: Country Profile|publisher=The Convention on Wetlands|access-date=25 October 2026}}</ref> ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් සංරක්ෂණය හා තිරසාර භාවිතය අරමුණු කරගත් රැම්සාර් සම්මුතියට ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින පාර්ශ්වයක් බවට පත් විය. එම සම්මුතිය යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇති ශ්‍රී ලංකාවේ අඩවි අතර කලපු, වගුරුබිම්, කඩොලාන පරිසර පද්ධති සහ ජලජ පක්ෂීන්ගේ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. මෙම අඩවි ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf|title=Annotated List of Wetlands of International Importance: Sri Lanka|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම්}} ! style="width:180px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:130px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:80px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" data-sort-type="number" | රැම්සාර් අඩවි අංකය ! style="width:90px;" scope="col" data-sort-type="number" | වර්ගඵලය (හෙක්ටයාර) ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බුන්දල]] | | [[දකුණු පළාත]], හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කය | 1990 | 487 | 6,210 | කලපු, ලවණ තැටි, වගුරුබිම් සහ වැලි කඳු ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත තෙත්බිමකි. සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් ඇතුළු ජලජ පක්ෂීන් රැසකට වැදගත් වාසස්ථානයක් සපයයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/487|title=Bundala|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[ආනවිලුන්දාව අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] | | [[වයඹ පළාත]], පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කය | 2001 | 1078 | 1,397 | පැරණි වාරිමාර්ග පද්ධති, වැව් සහ ස්වාභාවික තෙත්බිම් එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ පරිසර පද්ධතියකි. ජලජ පක්ෂීන්ට සහ වෙනත් සත්ත්ව විශේෂවලට වාසස්ථාන සපයන අතර මිරිදිය හා කරදිය පරිසරයන් අතර සම්බන්ධතාව පවත්වා ගැනීමට ද දායක වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1078|title=Annaiwilundawa Tanks Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[මාදු ගඟ]] | | [[දකුණු පළාත]], ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය | 2003 | 1372 | 915 | මුහුදට පටු ජල මාර්ගයකින් සම්බන්ධ වන කලපු පද්ධතියක් වන මෙය කඩොලාන වනාන්තර, දූපත් සහ විවිධ ජලජ වාසස්ථානවලින් සමන්විත වේ. ජලජ ජීවීන්ගේ අභිජනනය, මත්ස්‍ය සම්පත් සහ කඩොලාන ජෛව විවිධත්වය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1372|title=Maduganga|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]] | | [[උතුරු පළාත]], මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1910 | 4,839.5 | වෙරළබඩ කලපු, මඩ තැටි, ලවණ වගුරුබිම් සහ තවත් තෙත්බිම් වාසස්ථාන ඇතුළත් ප්‍රදේශයකි. සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සහ විවේක ස්ථාන සපයන අතර වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සංරක්ෂණය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1910|title=Vankalai Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[කුමන ජාතික වනෝද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | | [[නැගෙනහිර පළාත]], අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1931 | 19,011 | වෙරළබඩ කලපු, වගුරුබිම් සහ ජලයෙන් යටවන පහත්බිම් ඇතුළත් තෙත්බිම් සංකීර්ණයකි. විශේෂයෙන් ජලජ පක්ෂීන්ගේ අභිජනන හා සංක්‍රමණික වාසස්ථාන ලෙස ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1931|title=Kumana Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[විල්පත්තු ජාතික වන උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | | වයඹ, උතුරුමැද සහ උතුරු පළාත්වලට අයත් ප්‍රදේශ | 2013 | 2095 | 165,800 | ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම රැම්සාර් අඩවිය වන මෙම තෙත්බිම් සංකීර්ණයට ස්වාභාවික විල්, වනාන්තර ආශ්‍රිත තෙත්බිම් සහ ජලයෙන් යටවන ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ. ජලජ හා භෞමික ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් පරිසර පද්ධතියකි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/2095|title=Wilpattu Ramsar Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |} heb2qi6h6x4lqigiqzdhs739et7p2vr 802427 802426 2026-10-25T05:55:02Z KSLwiki24 70498 /* ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව */ 802427 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Ramsar logo.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් හයේ පිහිටීම දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.1667|long=81.2000|label=[[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.7000|long=79.8167|label=[[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.3000|long=80.0500|label=[[මාදු ගඟ]]|position=bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.6167|long=81.7333|label=[[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.9333|long=79.9167|label=[[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.5403|long=80.1669|label=[[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු]]|position=right}} }} }} '''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම්''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා වූ [[තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය]] (රැම්සාර් සම්මුතිය) යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇති තෙත් බිම් වේ. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් විය.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත් බිම් අතර කලපු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් පරිසර පද්ධති සහ අභ්‍යන්තර ජලජ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. ඒවා ජලජ හා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල චක්‍රය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/ramsar-list</ref> වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම් හයක් නම් කර ඇත. ඒවා අතර බූන්දල, ආනවිලුන්දාව වැව් අභයභූමිය, මාදු ගඟ, කුමන තෙත් බිම් සංකීර්ණය, වන්කාලෙයි අභයභූමිය සහ විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත් බිම් සංකීර්ණය වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් වැදගත් පාරිසරික පද්ධති වන අතර, ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, ජලජ ජීවීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ පරිසර පද්ධතිවල ස්වාභාවික ක්‍රියාකාරීත්වය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් වේ. 1971 දී සම්මත කරන ලද තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය යටතේ, තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය පවත්වාගෙන යාම සහ ඒවායේ සම්පත් තිරසාර ලෙස භාවිත කිරීම ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් දරයි. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් වූ අතර, රට තුළ පිහිටි තෙත්බිම් හයක් ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇත.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත්බිම්වල වැදගත්කම විශේෂයෙන්ම ඒවායේ පවතින වාසස්ථාන විවිධත්වය හා ජෛව විවිධත්වය තුළින් පැහැදිලි වේ. දකුණු පළාතේ පිහිටි [[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]] නොගැඹුරු කලපු, ලවණ වගුරු හා වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ වන අතර, සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් ශීතකාලීන වාසස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. වයඹ පළාතේ පිහිටි [[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] වැව් පද්ධතිය, ස්වාභාවික තෙත්බිම් හා කෘෂිකාර්මික භූමි අතර පවතින පාරිසරික සම්බන්ධතාව මෙන්ම ජලජ පක්ෂීන් සහ වෙනත් වනජීවීන් සඳහා ඇති වැදගත්කම නිසා කැපී පෙනේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> දකුණු පළාතේ පිහිටි [[මාදු ගඟ]] මැංග්‍රෝව් වනාන්තර, කලපු සහ දූපත් ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, මත්ස්‍යයන්ගේ අභිජනනය හා වර්ධනය සඳහා වැදගත් වාසස්ථාන සපයයි. එහි මැංග්‍රෝව් වෘක්ෂලතාදිය සහ ජලජ ජීවීන් පෝෂණය කරන පරිසරය වෙරළබඩ ජෛව විවිධත්වය පවත්වාගෙන යාමට දායක වේ. එසේම, මෝසම් සමයේදී ජලය රඳවා ගැනීම සහ අවට භූමිවලින් ගලා එන පෝෂක ද්‍රව්‍ය රඳවා ගැනීම වැනි පාරිසරික සේවා සැපයීම තුළින් මාදු ගඟ අවට ජනතාවගේ ජීවනෝපායන්ට ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> නැගෙනහිර පළාතේ පිහිටි [[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] ජලජ පක්ෂීන් සහ අනෙකුත් වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයක් වන අතර, එහි කලපු, වගුරු බිම් සහ ජලයෙන් පිරෙන පහත්බිම් පරිසර පද්ධති විවිධ ජීවී විශේෂවල පැවැත්මට දායක වේ. උතුරු පළාතේ මන්නාරම ආශ්‍රිතව පිහිටි [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය]] වෙරළබඩ තෙත්බිම්, මඩ තලා, කලපු සහ ලවණ වගුරු ආශ්‍රිත වාසස්ථානවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සපයන හා විවේක ගන්නා ප්‍රදේශයක් ලෙස වැදගත් වේ. එහි වෙරළබඩ හා සාගර ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධති මත්ස්‍යයන්, මුහුදු කැස්බෑවන් සහ වෙනත් තර්ජනයට ලක්ව ඇති ජීවී විශේෂ සඳහා ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> වයඹ සහ උතුරු මැද පළාත් ආශ්‍රිතව පැතිරී ඇති [[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] එහි ස්වාභාවික හා මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජලජ පද්ධති, විල්ලු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් සහ ගංවතුර තැන්න ආශ්‍රිත වනාන්තර නිසා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මෙම වාසස්ථාන ආසියානු අලියා, ශ්‍රී ලංකා දිවියා සහ තර්ජනයට ලක්ව ඇති පක්ෂීන් ඇතුළු විවිධ වනජීවීන්ගේ පැවැත්මට සහාය වේ. විල්ලු ආශ්‍රිත ජලජ පරිසරයන්හි ලවණතාව හා ජල මට්ටම් වෙනස් වීම ද විවිධ ජීවී විශේෂ සඳහා සුදුසු පාරිසරික තත්ත්ව ඇති කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/news/sri-lankas-wilpattu-ramsar-wetland-cluster</ref> මෙම තෙත්බිම් ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණයට පමණක් සීමා නොවී, ගංවතුර පාලනය, ජලය රඳවා ගැනීම, ජලයේ ගුණාත්මකභාවය පවත්වා ගැනීම, වෙරළ ඛාදනය අවම කිරීම සහ කාබන් ගබඩා කිරීම වැනි පාරිසරික සේවා සඳහා ද දායක වේ. ධීවර කර්මාන්තය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ තිරසාර පරිසර සංචාරක කර්මාන්තය මත යැපෙන ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ ජීවනෝපායන් සමඟ ද මෙම පද්ධති සමීපව බැඳී පවතී. එබැවින්, තෙත්බිම්වල ස්වාභාවික පාරිසරික ස්වභාවය ආරක්ෂා කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ පාරිසරික සුරක්ෂිතතාව හා තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>https://www.ramsar.org/describing-site</ref> කෙසේ වෙතත්, ජල දූෂණය, තෙත්බිම් ගොඩකිරීම, වෘක්ෂලතා ඉවත් කිරීම, අවසාදිත තැන්පත් වීම, ආක්‍රමණශීලී ආගන්තුක ජීවී විශේෂ පැතිරීම සහ සැලසුම් රහිත මානව ක්‍රියාකාරකම් මෙම පරිසර පද්ධතිවලට තර්ජන එල්ල කරයි. එබැවින්, රැම්සාර් තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීම, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ සහභාගීත්වය ඇතිව තිරසාර කළමනාකරණ ක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/managing-ramsar-sites</ref> == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව == <ref>{{Cite web|url=https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka|title=Sri Lanka: Country Profile|publisher=The Convention on Wetlands|access-date=25 October 2026}}</ref> ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් සංරක්ෂණය හා තිරසාර භාවිතය අරමුණු කරගත් රැම්සාර් සම්මුතියට ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින පාර්ශ්වයක් බවට පත් විය. එම සම්මුතිය යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇති ශ්‍රී ලංකාවේ අඩවි අතර කලපු, වගුරුබිම්, කඩොලාන පරිසර පද්ධති සහ ජලජ පක්ෂීන්ගේ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. මෙම අඩවි ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf|title=Annotated List of Wetlands of International Importance: Sri Lanka|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම්}} ! style="width:180px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:130px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:80px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" data-sort-type="number" | රැම්සාර් අඩවි අංකය ! style="width:90px;" scope="col" data-sort-type="number" | වර්ගඵලය (හෙක්ටයාර) ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බුන්දල]] | | [[දකුණු පළාත]], හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කය | 1990 | 487 | 6,210 | කලපු, ලවණ තැටි, වගුරුබිම් සහ වැලි කඳු ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත තෙත්බිමකි. සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් ඇතුළු ජලජ පක්ෂීන් රැසකට වැදගත් වාසස්ථානයක් සපයයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/487|title=Bundala|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[ආනවිලුන්දාව අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] | | [[වයඹ පළාත]], පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කය | 2001 | 1078 | 1,397 | පැරණි වාරිමාර්ග පද්ධති, වැව් සහ ස්වාභාවික තෙත්බිම් එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ පරිසර පද්ධතියකි. ජලජ පක්ෂීන්ට සහ වෙනත් සත්ත්ව විශේෂවලට වාසස්ථාන සපයන අතර මිරිදිය හා කරදිය පරිසරයන් අතර සම්බන්ධතාව පවත්වා ගැනීමට ද දායක වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1078|title=Annaiwilundawa Tanks Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[මාදු ගඟ]] | | [[දකුණු පළාත]], ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය | 2003 | 1372 | 915 | මුහුදට පටු ජල මාර්ගයකින් සම්බන්ධ වන කලපු පද්ධතියක් වන මෙය කඩොලාන වනාන්තර, දූපත් සහ විවිධ ජලජ වාසස්ථානවලින් සමන්විත වේ. ජලජ ජීවීන්ගේ අභිජනනය, මත්ස්‍ය සම්පත් සහ කඩොලාන ජෛව විවිධත්වය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1372|title=Maduganga|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]] | | [[උතුරු පළාත]], මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1910 | 4,839.5 | වෙරළබඩ කලපු, මඩ තැටි, ලවණ වගුරුබිම් සහ තවත් තෙත්බිම් වාසස්ථාන ඇතුළත් ප්‍රදේශයකි. සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සහ විවේක ස්ථාන සපයන අතර වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සංරක්ෂණය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1910|title=Vankalai Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[කුමන ජාතික වනෝද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | | [[නැගෙනහිර පළාත]], අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1931 | 19,011 | වෙරළබඩ කලපු, වගුරුබිම් සහ ජලයෙන් යටවන පහත්බිම් ඇතුළත් තෙත්බිම් සංකීර්ණයකි. විශේෂයෙන් ජලජ පක්ෂීන්ගේ අභිජනන හා සංක්‍රමණික වාසස්ථාන ලෙස ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1931|title=Kumana Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[විල්පත්තු ජාතික වන උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | [[File:WilpattuNationalPark - February 2018 (3).jpg|150px]] | වයඹ, උතුරුමැද සහ උතුරු පළාත්වලට අයත් ප්‍රදේශ | 2013 | 2095 | 165,800 | ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම රැම්සාර් අඩවිය වන මෙම තෙත්බිම් සංකීර්ණයට ස්වාභාවික විල්, වනාන්තර ආශ්‍රිත තෙත්බිම් සහ ජලයෙන් යටවන ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ. ජලජ හා භෞමික ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් පරිසර පද්ධතියකි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/2095|title=Wilpattu Ramsar Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |} peozb83p1vaszm6lt2ri1o6sbx7rwzx 802429 802427 2026-10-25T05:58:15Z KSLwiki24 70498 /* ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව */ 802429 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Ramsar logo.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් හයේ පිහිටීම දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.1667|long=81.2000|label=[[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.7000|long=79.8167|label=[[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.3000|long=80.0500|label=[[මාදු ගඟ]]|position=bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.6167|long=81.7333|label=[[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.9333|long=79.9167|label=[[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.5403|long=80.1669|label=[[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු]]|position=right}} }} }} '''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම්''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා වූ [[තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය]] (රැම්සාර් සම්මුතිය) යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇති තෙත් බිම් වේ. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් විය.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත් බිම් අතර කලපු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් පරිසර පද්ධති සහ අභ්‍යන්තර ජලජ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. ඒවා ජලජ හා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල චක්‍රය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/ramsar-list</ref> වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම් හයක් නම් කර ඇත. ඒවා අතර බූන්දල, ආනවිලුන්දාව වැව් අභයභූමිය, මාදු ගඟ, කුමන තෙත් බිම් සංකීර්ණය, වන්කාලෙයි අභයභූමිය සහ විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත් බිම් සංකීර්ණය වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් වැදගත් පාරිසරික පද්ධති වන අතර, ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, ජලජ ජීවීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ පරිසර පද්ධතිවල ස්වාභාවික ක්‍රියාකාරීත්වය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් වේ. 1971 දී සම්මත කරන ලද තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය යටතේ, තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය පවත්වාගෙන යාම සහ ඒවායේ සම්පත් තිරසාර ලෙස භාවිත කිරීම ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් දරයි. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් වූ අතර, රට තුළ පිහිටි තෙත්බිම් හයක් ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇත.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත්බිම්වල වැදගත්කම විශේෂයෙන්ම ඒවායේ පවතින වාසස්ථාන විවිධත්වය හා ජෛව විවිධත්වය තුළින් පැහැදිලි වේ. දකුණු පළාතේ පිහිටි [[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]] නොගැඹුරු කලපු, ලවණ වගුරු හා වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ වන අතර, සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් ශීතකාලීන වාසස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. වයඹ පළාතේ පිහිටි [[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] වැව් පද්ධතිය, ස්වාභාවික තෙත්බිම් හා කෘෂිකාර්මික භූමි අතර පවතින පාරිසරික සම්බන්ධතාව මෙන්ම ජලජ පක්ෂීන් සහ වෙනත් වනජීවීන් සඳහා ඇති වැදගත්කම නිසා කැපී පෙනේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> දකුණු පළාතේ පිහිටි [[මාදු ගඟ]] මැංග්‍රෝව් වනාන්තර, කලපු සහ දූපත් ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, මත්ස්‍යයන්ගේ අභිජනනය හා වර්ධනය සඳහා වැදගත් වාසස්ථාන සපයයි. එහි මැංග්‍රෝව් වෘක්ෂලතාදිය සහ ජලජ ජීවීන් පෝෂණය කරන පරිසරය වෙරළබඩ ජෛව විවිධත්වය පවත්වාගෙන යාමට දායක වේ. එසේම, මෝසම් සමයේදී ජලය රඳවා ගැනීම සහ අවට භූමිවලින් ගලා එන පෝෂක ද්‍රව්‍ය රඳවා ගැනීම වැනි පාරිසරික සේවා සැපයීම තුළින් මාදු ගඟ අවට ජනතාවගේ ජීවනෝපායන්ට ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> නැගෙනහිර පළාතේ පිහිටි [[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] ජලජ පක්ෂීන් සහ අනෙකුත් වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයක් වන අතර, එහි කලපු, වගුරු බිම් සහ ජලයෙන් පිරෙන පහත්බිම් පරිසර පද්ධති විවිධ ජීවී විශේෂවල පැවැත්මට දායක වේ. උතුරු පළාතේ මන්නාරම ආශ්‍රිතව පිහිටි [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය]] වෙරළබඩ තෙත්බිම්, මඩ තලා, කලපු සහ ලවණ වගුරු ආශ්‍රිත වාසස්ථානවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සපයන හා විවේක ගන්නා ප්‍රදේශයක් ලෙස වැදගත් වේ. එහි වෙරළබඩ හා සාගර ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධති මත්ස්‍යයන්, මුහුදු කැස්බෑවන් සහ වෙනත් තර්ජනයට ලක්ව ඇති ජීවී විශේෂ සඳහා ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> වයඹ සහ උතුරු මැද පළාත් ආශ්‍රිතව පැතිරී ඇති [[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] එහි ස්වාභාවික හා මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජලජ පද්ධති, විල්ලු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් සහ ගංවතුර තැන්න ආශ්‍රිත වනාන්තර නිසා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මෙම වාසස්ථාන ආසියානු අලියා, ශ්‍රී ලංකා දිවියා සහ තර්ජනයට ලක්ව ඇති පක්ෂීන් ඇතුළු විවිධ වනජීවීන්ගේ පැවැත්මට සහාය වේ. විල්ලු ආශ්‍රිත ජලජ පරිසරයන්හි ලවණතාව හා ජල මට්ටම් වෙනස් වීම ද විවිධ ජීවී විශේෂ සඳහා සුදුසු පාරිසරික තත්ත්ව ඇති කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/news/sri-lankas-wilpattu-ramsar-wetland-cluster</ref> මෙම තෙත්බිම් ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණයට පමණක් සීමා නොවී, ගංවතුර පාලනය, ජලය රඳවා ගැනීම, ජලයේ ගුණාත්මකභාවය පවත්වා ගැනීම, වෙරළ ඛාදනය අවම කිරීම සහ කාබන් ගබඩා කිරීම වැනි පාරිසරික සේවා සඳහා ද දායක වේ. ධීවර කර්මාන්තය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ තිරසාර පරිසර සංචාරක කර්මාන්තය මත යැපෙන ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ ජීවනෝපායන් සමඟ ද මෙම පද්ධති සමීපව බැඳී පවතී. එබැවින්, තෙත්බිම්වල ස්වාභාවික පාරිසරික ස්වභාවය ආරක්ෂා කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ පාරිසරික සුරක්ෂිතතාව හා තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>https://www.ramsar.org/describing-site</ref> කෙසේ වෙතත්, ජල දූෂණය, තෙත්බිම් ගොඩකිරීම, වෘක්ෂලතා ඉවත් කිරීම, අවසාදිත තැන්පත් වීම, ආක්‍රමණශීලී ආගන්තුක ජීවී විශේෂ පැතිරීම සහ සැලසුම් රහිත මානව ක්‍රියාකාරකම් මෙම පරිසර පද්ධතිවලට තර්ජන එල්ල කරයි. එබැවින්, රැම්සාර් තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීම, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ සහභාගීත්වය ඇතිව තිරසාර කළමනාකරණ ක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/managing-ramsar-sites</ref> == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව == <ref>{{Cite web|url=https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka|title=Sri Lanka: Country Profile|publisher=The Convention on Wetlands|access-date=25 October 2026}}</ref> ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් සංරක්ෂණය හා තිරසාර භාවිතය අරමුණු කරගත් රැම්සාර් සම්මුතියට ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින පාර්ශ්වයක් බවට පත් විය. එම සම්මුතිය යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇති ශ්‍රී ලංකාවේ අඩවි අතර කලපු, වගුරුබිම්, කඩොලාන පරිසර පද්ධති සහ ජලජ පක්ෂීන්ගේ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. මෙම අඩවි ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf|title=Annotated List of Wetlands of International Importance: Sri Lanka|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම්}} ! style="width:180px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:130px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:80px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" data-sort-type="number" | රැම්සාර් අඩවි අංකය ! style="width:90px;" scope="col" data-sort-type="number" | වර්ගඵලය (හෙක්ටයාර) ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බුන්දල]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px]] | [[දකුණු පළාත]], හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කය | 1990 | 487 | 6,210 | කලපු, ලවණ තැටි, වගුරුබිම් සහ වැලි කඳු ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත තෙත්බිමකි. සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් ඇතුළු ජලජ පක්ෂීන් රැසකට වැදගත් වාසස්ථානයක් සපයයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/487|title=Bundala|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[ආනවිලුන්දාව අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] | | [[වයඹ පළාත]], පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කය | 2001 | 1078 | 1,397 | පැරණි වාරිමාර්ග පද්ධති, වැව් සහ ස්වාභාවික තෙත්බිම් එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ පරිසර පද්ධතියකි. ජලජ පක්ෂීන්ට සහ වෙනත් සත්ත්ව විශේෂවලට වාසස්ථාන සපයන අතර මිරිදිය හා කරදිය පරිසරයන් අතර සම්බන්ධතාව පවත්වා ගැනීමට ද දායක වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1078|title=Annaiwilundawa Tanks Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[මාදු ගඟ]] | | [[දකුණු පළාත]], ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය | 2003 | 1372 | 915 | මුහුදට පටු ජල මාර්ගයකින් සම්බන්ධ වන කලපු පද්ධතියක් වන මෙය කඩොලාන වනාන්තර, දූපත් සහ විවිධ ජලජ වාසස්ථානවලින් සමන්විත වේ. ජලජ ජීවීන්ගේ අභිජනනය, මත්ස්‍ය සම්පත් සහ කඩොලාන ජෛව විවිධත්වය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1372|title=Maduganga|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]] | | [[උතුරු පළාත]], මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1910 | 4,839.5 | වෙරළබඩ කලපු, මඩ තැටි, ලවණ වගුරුබිම් සහ තවත් තෙත්බිම් වාසස්ථාන ඇතුළත් ප්‍රදේශයකි. සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සහ විවේක ස්ථාන සපයන අතර වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සංරක්ෂණය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1910|title=Vankalai Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[කුමන ජාතික වනෝද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | | [[නැගෙනහිර පළාත]], අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1931 | 19,011 | වෙරළබඩ කලපු, වගුරුබිම් සහ ජලයෙන් යටවන පහත්බිම් ඇතුළත් තෙත්බිම් සංකීර්ණයකි. විශේෂයෙන් ජලජ පක්ෂීන්ගේ අභිජනන හා සංක්‍රමණික වාසස්ථාන ලෙස ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1931|title=Kumana Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[විල්පත්තු ජාතික වන උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | [[File:WilpattuNationalPark - February 2018 (3).jpg|150px]] | වයඹ, උතුරුමැද සහ උතුරු පළාත්වලට අයත් ප්‍රදේශ | 2013 | 2095 | 165,800 | ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම රැම්සාර් අඩවිය වන මෙම තෙත්බිම් සංකීර්ණයට ස්වාභාවික විල්, වනාන්තර ආශ්‍රිත තෙත්බිම් සහ ජලයෙන් යටවන ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ. ජලජ හා භෞමික ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් පරිසර පද්ධතියකි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/2095|title=Wilpattu Ramsar Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |} 8mo78sx9wsubg9rc104lx1fz1jsvej1 802430 802429 2026-10-25T06:00:52Z KSLwiki24 70498 /* ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව */ 802430 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Ramsar logo.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් හයේ පිහිටීම දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.1667|long=81.2000|label=[[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.7000|long=79.8167|label=[[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.3000|long=80.0500|label=[[මාදු ගඟ]]|position=bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.6167|long=81.7333|label=[[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.9333|long=79.9167|label=[[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.5403|long=80.1669|label=[[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු]]|position=right}} }} }} '''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම්''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා වූ [[තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය]] (රැම්සාර් සම්මුතිය) යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇති තෙත් බිම් වේ. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් විය.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත් බිම් අතර කලපු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් පරිසර පද්ධති සහ අභ්‍යන්තර ජලජ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. ඒවා ජලජ හා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල චක්‍රය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/ramsar-list</ref> වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම් හයක් නම් කර ඇත. ඒවා අතර බූන්දල, ආනවිලුන්දාව වැව් අභයභූමිය, මාදු ගඟ, කුමන තෙත් බිම් සංකීර්ණය, වන්කාලෙයි අභයභූමිය සහ විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත් බිම් සංකීර්ණය වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් වැදගත් පාරිසරික පද්ධති වන අතර, ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, ජලජ ජීවීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ පරිසර පද්ධතිවල ස්වාභාවික ක්‍රියාකාරීත්වය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් වේ. 1971 දී සම්මත කරන ලද තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය යටතේ, තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය පවත්වාගෙන යාම සහ ඒවායේ සම්පත් තිරසාර ලෙස භාවිත කිරීම ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් දරයි. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් වූ අතර, රට තුළ පිහිටි තෙත්බිම් හයක් ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇත.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත්බිම්වල වැදගත්කම විශේෂයෙන්ම ඒවායේ පවතින වාසස්ථාන විවිධත්වය හා ජෛව විවිධත්වය තුළින් පැහැදිලි වේ. දකුණු පළාතේ පිහිටි [[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]] නොගැඹුරු කලපු, ලවණ වගුරු හා වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ වන අතර, සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් ශීතකාලීන වාසස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. වයඹ පළාතේ පිහිටි [[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] වැව් පද්ධතිය, ස්වාභාවික තෙත්බිම් හා කෘෂිකාර්මික භූමි අතර පවතින පාරිසරික සම්බන්ධතාව මෙන්ම ජලජ පක්ෂීන් සහ වෙනත් වනජීවීන් සඳහා ඇති වැදගත්කම නිසා කැපී පෙනේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> දකුණු පළාතේ පිහිටි [[මාදු ගඟ]] මැංග්‍රෝව් වනාන්තර, කලපු සහ දූපත් ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, මත්ස්‍යයන්ගේ අභිජනනය හා වර්ධනය සඳහා වැදගත් වාසස්ථාන සපයයි. එහි මැංග්‍රෝව් වෘක්ෂලතාදිය සහ ජලජ ජීවීන් පෝෂණය කරන පරිසරය වෙරළබඩ ජෛව විවිධත්වය පවත්වාගෙන යාමට දායක වේ. එසේම, මෝසම් සමයේදී ජලය රඳවා ගැනීම සහ අවට භූමිවලින් ගලා එන පෝෂක ද්‍රව්‍ය රඳවා ගැනීම වැනි පාරිසරික සේවා සැපයීම තුළින් මාදු ගඟ අවට ජනතාවගේ ජීවනෝපායන්ට ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> නැගෙනහිර පළාතේ පිහිටි [[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] ජලජ පක්ෂීන් සහ අනෙකුත් වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයක් වන අතර, එහි කලපු, වගුරු බිම් සහ ජලයෙන් පිරෙන පහත්බිම් පරිසර පද්ධති විවිධ ජීවී විශේෂවල පැවැත්මට දායක වේ. උතුරු පළාතේ මන්නාරම ආශ්‍රිතව පිහිටි [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය]] වෙරළබඩ තෙත්බිම්, මඩ තලා, කලපු සහ ලවණ වගුරු ආශ්‍රිත වාසස්ථානවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සපයන හා විවේක ගන්නා ප්‍රදේශයක් ලෙස වැදගත් වේ. එහි වෙරළබඩ හා සාගර ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධති මත්ස්‍යයන්, මුහුදු කැස්බෑවන් සහ වෙනත් තර්ජනයට ලක්ව ඇති ජීවී විශේෂ සඳහා ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> වයඹ සහ උතුරු මැද පළාත් ආශ්‍රිතව පැතිරී ඇති [[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] එහි ස්වාභාවික හා මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජලජ පද්ධති, විල්ලු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් සහ ගංවතුර තැන්න ආශ්‍රිත වනාන්තර නිසා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මෙම වාසස්ථාන ආසියානු අලියා, ශ්‍රී ලංකා දිවියා සහ තර්ජනයට ලක්ව ඇති පක්ෂීන් ඇතුළු විවිධ වනජීවීන්ගේ පැවැත්මට සහාය වේ. විල්ලු ආශ්‍රිත ජලජ පරිසරයන්හි ලවණතාව හා ජල මට්ටම් වෙනස් වීම ද විවිධ ජීවී විශේෂ සඳහා සුදුසු පාරිසරික තත්ත්ව ඇති කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/news/sri-lankas-wilpattu-ramsar-wetland-cluster</ref> මෙම තෙත්බිම් ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණයට පමණක් සීමා නොවී, ගංවතුර පාලනය, ජලය රඳවා ගැනීම, ජලයේ ගුණාත්මකභාවය පවත්වා ගැනීම, වෙරළ ඛාදනය අවම කිරීම සහ කාබන් ගබඩා කිරීම වැනි පාරිසරික සේවා සඳහා ද දායක වේ. ධීවර කර්මාන්තය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ තිරසාර පරිසර සංචාරක කර්මාන්තය මත යැපෙන ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ ජීවනෝපායන් සමඟ ද මෙම පද්ධති සමීපව බැඳී පවතී. එබැවින්, තෙත්බිම්වල ස්වාභාවික පාරිසරික ස්වභාවය ආරක්ෂා කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ පාරිසරික සුරක්ෂිතතාව හා තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>https://www.ramsar.org/describing-site</ref> කෙසේ වෙතත්, ජල දූෂණය, තෙත්බිම් ගොඩකිරීම, වෘක්ෂලතා ඉවත් කිරීම, අවසාදිත තැන්පත් වීම, ආක්‍රමණශීලී ආගන්තුක ජීවී විශේෂ පැතිරීම සහ සැලසුම් රහිත මානව ක්‍රියාකාරකම් මෙම පරිසර පද්ධතිවලට තර්ජන එල්ල කරයි. එබැවින්, රැම්සාර් තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීම, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ සහභාගීත්වය ඇතිව තිරසාර කළමනාකරණ ක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/managing-ramsar-sites</ref> == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව == <ref>{{Cite web|url=https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka|title=Sri Lanka: Country Profile|publisher=The Convention on Wetlands|access-date=25 October 2026}}</ref> ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් සංරක්ෂණය හා තිරසාර භාවිතය අරමුණු කරගත් රැම්සාර් සම්මුතියට ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින පාර්ශ්වයක් බවට පත් විය. එම සම්මුතිය යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇති ශ්‍රී ලංකාවේ අඩවි අතර කලපු, වගුරුබිම්, කඩොලාන පරිසර පද්ධති සහ ජලජ පක්ෂීන්ගේ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. මෙම අඩවි ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf|title=Annotated List of Wetlands of International Importance: Sri Lanka|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම්}} ! style="width:180px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:130px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:80px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" data-sort-type="number" | රැම්සාර් අඩවි අංකය ! style="width:90px;" scope="col" data-sort-type="number" | වර්ගඵලය (හෙක්ටයාර) ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බුන්දල]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px]] | [[දකුණු පළාත]], හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කය | 1990 | 487 | 6,210 | කලපු, ලවණ තැටි, වගුරුබිම් සහ වැලි කඳු ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත තෙත්බිමකි. සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් ඇතුළු ජලජ පක්ෂීන් රැසකට වැදගත් වාසස්ථානයක් සපයයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/487|title=Bundala|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[ආනවිලුන්දාව අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] | | [[වයඹ පළාත]], පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කය | 2001 | 1078 | 1,397 | පැරණි වාරිමාර්ග පද්ධති, වැව් සහ ස්වාභාවික තෙත්බිම් එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ පරිසර පද්ධතියකි. ජලජ පක්ෂීන්ට සහ වෙනත් සත්ත්ව විශේෂවලට වාසස්ථාන සපයන අතර මිරිදිය හා කරදිය පරිසරයන් අතර සම්බන්ධතාව පවත්වා ගැනීමට ද දායක වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1078|title=Annaiwilundawa Tanks Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[මාදු ගඟ]] | [[File:Madu Ganga.jpg|150px]] | [[දකුණු පළාත]], ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය | 2003 | 1372 | 915 | මුහුදට පටු ජල මාර්ගයකින් සම්බන්ධ වන කලපු පද්ධතියක් වන මෙය කඩොලාන වනාන්තර, දූපත් සහ විවිධ ජලජ වාසස්ථානවලින් සමන්විත වේ. ජලජ ජීවීන්ගේ අභිජනනය, මත්ස්‍ය සම්පත් සහ කඩොලාන ජෛව විවිධත්වය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1372|title=Maduganga|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]] | | [[උතුරු පළාත]], මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1910 | 4,839.5 | වෙරළබඩ කලපු, මඩ තැටි, ලවණ වගුරුබිම් සහ තවත් තෙත්බිම් වාසස්ථාන ඇතුළත් ප්‍රදේශයකි. සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සහ විවේක ස්ථාන සපයන අතර වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සංරක්ෂණය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1910|title=Vankalai Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[කුමන ජාතික වනෝද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | | [[නැගෙනහිර පළාත]], අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1931 | 19,011 | වෙරළබඩ කලපු, වගුරුබිම් සහ ජලයෙන් යටවන පහත්බිම් ඇතුළත් තෙත්බිම් සංකීර්ණයකි. විශේෂයෙන් ජලජ පක්ෂීන්ගේ අභිජනන හා සංක්‍රමණික වාසස්ථාන ලෙස ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1931|title=Kumana Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[විල්පත්තු ජාතික වන උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | [[File:WilpattuNationalPark - February 2018 (3).jpg|150px]] | වයඹ, උතුරුමැද සහ උතුරු පළාත්වලට අයත් ප්‍රදේශ | 2013 | 2095 | 165,800 | ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම රැම්සාර් අඩවිය වන මෙම තෙත්බිම් සංකීර්ණයට ස්වාභාවික විල්, වනාන්තර ආශ්‍රිත තෙත්බිම් සහ ජලයෙන් යටවන ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ. ජලජ හා භෞමික ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් පරිසර පද්ධතියකි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/2095|title=Wilpattu Ramsar Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |} 6o508gug0bd7s61qc5sjzd9pcqoyce0 802431 802430 2026-10-25T06:03:44Z KSLwiki24 70498 /* ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව */ 802431 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Ramsar logo.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් හයේ පිහිටීම දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.1667|long=81.2000|label=[[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.7000|long=79.8167|label=[[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.3000|long=80.0500|label=[[මාදු ගඟ]]|position=bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.6167|long=81.7333|label=[[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.9333|long=79.9167|label=[[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.5403|long=80.1669|label=[[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු]]|position=right}} }} }} '''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම්''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා වූ [[තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය]] (රැම්සාර් සම්මුතිය) යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇති තෙත් බිම් වේ. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් විය.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත් බිම් අතර කලපු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් පරිසර පද්ධති සහ අභ්‍යන්තර ජලජ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. ඒවා ජලජ හා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල චක්‍රය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/ramsar-list</ref> වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම් හයක් නම් කර ඇත. ඒවා අතර බූන්දල, ආනවිලුන්දාව වැව් අභයභූමිය, මාදු ගඟ, කුමන තෙත් බිම් සංකීර්ණය, වන්කාලෙයි අභයභූමිය සහ විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත් බිම් සංකීර්ණය වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් වැදගත් පාරිසරික පද්ධති වන අතර, ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, ජලජ ජීවීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ පරිසර පද්ධතිවල ස්වාභාවික ක්‍රියාකාරීත්වය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් වේ. 1971 දී සම්මත කරන ලද තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය යටතේ, තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය පවත්වාගෙන යාම සහ ඒවායේ සම්පත් තිරසාර ලෙස භාවිත කිරීම ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් දරයි. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් වූ අතර, රට තුළ පිහිටි තෙත්බිම් හයක් ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇත.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත්බිම්වල වැදගත්කම විශේෂයෙන්ම ඒවායේ පවතින වාසස්ථාන විවිධත්වය හා ජෛව විවිධත්වය තුළින් පැහැදිලි වේ. දකුණු පළාතේ පිහිටි [[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]] නොගැඹුරු කලපු, ලවණ වගුරු හා වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ වන අතර, සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් ශීතකාලීන වාසස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. වයඹ පළාතේ පිහිටි [[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] වැව් පද්ධතිය, ස්වාභාවික තෙත්බිම් හා කෘෂිකාර්මික භූමි අතර පවතින පාරිසරික සම්බන්ධතාව මෙන්ම ජලජ පක්ෂීන් සහ වෙනත් වනජීවීන් සඳහා ඇති වැදගත්කම නිසා කැපී පෙනේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> දකුණු පළාතේ පිහිටි [[මාදු ගඟ]] මැංග්‍රෝව් වනාන්තර, කලපු සහ දූපත් ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, මත්ස්‍යයන්ගේ අභිජනනය හා වර්ධනය සඳහා වැදගත් වාසස්ථාන සපයයි. එහි මැංග්‍රෝව් වෘක්ෂලතාදිය සහ ජලජ ජීවීන් පෝෂණය කරන පරිසරය වෙරළබඩ ජෛව විවිධත්වය පවත්වාගෙන යාමට දායක වේ. එසේම, මෝසම් සමයේදී ජලය රඳවා ගැනීම සහ අවට භූමිවලින් ගලා එන පෝෂක ද්‍රව්‍ය රඳවා ගැනීම වැනි පාරිසරික සේවා සැපයීම තුළින් මාදු ගඟ අවට ජනතාවගේ ජීවනෝපායන්ට ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> නැගෙනහිර පළාතේ පිහිටි [[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] ජලජ පක්ෂීන් සහ අනෙකුත් වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයක් වන අතර, එහි කලපු, වගුරු බිම් සහ ජලයෙන් පිරෙන පහත්බිම් පරිසර පද්ධති විවිධ ජීවී විශේෂවල පැවැත්මට දායක වේ. උතුරු පළාතේ මන්නාරම ආශ්‍රිතව පිහිටි [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය]] වෙරළබඩ තෙත්බිම්, මඩ තලා, කලපු සහ ලවණ වගුරු ආශ්‍රිත වාසස්ථානවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සපයන හා විවේක ගන්නා ප්‍රදේශයක් ලෙස වැදගත් වේ. එහි වෙරළබඩ හා සාගර ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධති මත්ස්‍යයන්, මුහුදු කැස්බෑවන් සහ වෙනත් තර්ජනයට ලක්ව ඇති ජීවී විශේෂ සඳහා ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> වයඹ සහ උතුරු මැද පළාත් ආශ්‍රිතව පැතිරී ඇති [[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] එහි ස්වාභාවික හා මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජලජ පද්ධති, විල්ලු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් සහ ගංවතුර තැන්න ආශ්‍රිත වනාන්තර නිසා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මෙම වාසස්ථාන ආසියානු අලියා, ශ්‍රී ලංකා දිවියා සහ තර්ජනයට ලක්ව ඇති පක්ෂීන් ඇතුළු විවිධ වනජීවීන්ගේ පැවැත්මට සහාය වේ. විල්ලු ආශ්‍රිත ජලජ පරිසරයන්හි ලවණතාව හා ජල මට්ටම් වෙනස් වීම ද විවිධ ජීවී විශේෂ සඳහා සුදුසු පාරිසරික තත්ත්ව ඇති කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/news/sri-lankas-wilpattu-ramsar-wetland-cluster</ref> මෙම තෙත්බිම් ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණයට පමණක් සීමා නොවී, ගංවතුර පාලනය, ජලය රඳවා ගැනීම, ජලයේ ගුණාත්මකභාවය පවත්වා ගැනීම, වෙරළ ඛාදනය අවම කිරීම සහ කාබන් ගබඩා කිරීම වැනි පාරිසරික සේවා සඳහා ද දායක වේ. ධීවර කර්මාන්තය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ තිරසාර පරිසර සංචාරක කර්මාන්තය මත යැපෙන ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ ජීවනෝපායන් සමඟ ද මෙම පද්ධති සමීපව බැඳී පවතී. එබැවින්, තෙත්බිම්වල ස්වාභාවික පාරිසරික ස්වභාවය ආරක්ෂා කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ පාරිසරික සුරක්ෂිතතාව හා තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>https://www.ramsar.org/describing-site</ref> කෙසේ වෙතත්, ජල දූෂණය, තෙත්බිම් ගොඩකිරීම, වෘක්ෂලතා ඉවත් කිරීම, අවසාදිත තැන්පත් වීම, ආක්‍රමණශීලී ආගන්තුක ජීවී විශේෂ පැතිරීම සහ සැලසුම් රහිත මානව ක්‍රියාකාරකම් මෙම පරිසර පද්ධතිවලට තර්ජන එල්ල කරයි. එබැවින්, රැම්සාර් තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීම, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ සහභාගීත්වය ඇතිව තිරසාර කළමනාකරණ ක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/managing-ramsar-sites</ref> == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව == <ref>{{Cite web|url=https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka|title=Sri Lanka: Country Profile|publisher=The Convention on Wetlands|access-date=25 October 2026}}</ref> ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් සංරක්ෂණය හා තිරසාර භාවිතය අරමුණු කරගත් රැම්සාර් සම්මුතියට ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින පාර්ශ්වයක් බවට පත් විය. එම සම්මුතිය යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇති ශ්‍රී ලංකාවේ අඩවි අතර කලපු, වගුරුබිම්, කඩොලාන පරිසර පද්ධති සහ ජලජ පක්ෂීන්ගේ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. මෙම අඩවි ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf|title=Annotated List of Wetlands of International Importance: Sri Lanka|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම්}} ! style="width:180px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:130px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:80px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" data-sort-type="number" | රැම්සාර් අඩවි අංකය ! style="width:90px;" scope="col" data-sort-type="number" | වර්ගඵලය (හෙක්ටයාර) ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බුන්දල]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px]] | [[දකුණු පළාත]], හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කය | 1990 | 487 | 6,210 | කලපු, ලවණ තැටි, වගුරුබිම් සහ වැලි කඳු ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත තෙත්බිමකි. සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් ඇතුළු ජලජ පක්ෂීන් රැසකට වැදගත් වාසස්ථානයක් සපයයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/487|title=Bundala|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[ආනවිලුන්දාව අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] | | [[වයඹ පළාත]], පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කය | 2001 | 1078 | 1,397 | පැරණි වාරිමාර්ග පද්ධති, වැව් සහ ස්වාභාවික තෙත්බිම් එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ පරිසර පද්ධතියකි. ජලජ පක්ෂීන්ට සහ වෙනත් සත්ත්ව විශේෂවලට වාසස්ථාන සපයන අතර මිරිදිය හා කරදිය පරිසරයන් අතර සම්බන්ධතාව පවත්වා ගැනීමට ද දායක වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1078|title=Annaiwilundawa Tanks Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[මාදු ගඟ]] | [[File:Madu Ganga.jpg|150px]] | [[දකුණු පළාත]], ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය | 2003 | 1372 | 915 | මුහුදට පටු ජල මාර්ගයකින් සම්බන්ධ වන කලපු පද්ධතියක් වන මෙය කඩොලාන වනාන්තර, දූපත් සහ විවිධ ජලජ වාසස්ථානවලින් සමන්විත වේ. ජලජ ජීවීන්ගේ අභිජනනය, මත්ස්‍ය සම්පත් සහ කඩොලාන ජෛව විවිධත්වය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1372|title=Maduganga|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]] | | [[උතුරු පළාත]], මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1910 | 4,839.5 | වෙරළබඩ කලපු, මඩ තැටි, ලවණ වගුරුබිම් සහ තවත් තෙත්බිම් වාසස්ථාන ඇතුළත් ප්‍රදේශයකි. සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සහ විවේක ස්ථාන සපයන අතර වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සංරක්ෂණය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1910|title=Vankalai Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[කුමන ජාතික වනෝද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | [[File:Wet Lands of Kumana National Park.jpg|150px]] | [[නැගෙනහිර පළාත]], අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1931 | 19,011 | වෙරළබඩ කලපු, වගුරුබිම් සහ ජලයෙන් යටවන පහත්බිම් ඇතුළත් තෙත්බිම් සංකීර්ණයකි. විශේෂයෙන් ජලජ පක්ෂීන්ගේ අභිජනන හා සංක්‍රමණික වාසස්ථාන ලෙස ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1931|title=Kumana Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[විල්පත්තු ජාතික වන උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | [[File:WilpattuNationalPark - February 2018 (3).jpg|150px]] | වයඹ, උතුරුමැද සහ උතුරු පළාත්වලට අයත් ප්‍රදේශ | 2013 | 2095 | 165,800 | ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම රැම්සාර් අඩවිය වන මෙම තෙත්බිම් සංකීර්ණයට ස්වාභාවික විල්, වනාන්තර ආශ්‍රිත තෙත්බිම් සහ ජලයෙන් යටවන ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ. ජලජ හා භෞමික ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් පරිසර පද්ධතියකි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/2095|title=Wilpattu Ramsar Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |} 0rm11phfbfwk5yh6sr7dv4acm0ld5kf 802432 802431 2026-10-25T06:05:03Z KSLwiki24 70498 /* ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව */ 802432 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Ramsar logo.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් හයේ පිහිටීම දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.1667|long=81.2000|label=[[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.7000|long=79.8167|label=[[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.3000|long=80.0500|label=[[මාදු ගඟ]]|position=bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.6167|long=81.7333|label=[[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.9333|long=79.9167|label=[[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.5403|long=80.1669|label=[[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු]]|position=right}} }} }} '''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම්''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා වූ [[තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය]] (රැම්සාර් සම්මුතිය) යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇති තෙත් බිම් වේ. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් විය.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත් බිම් අතර කලපු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් පරිසර පද්ධති සහ අභ්‍යන්තර ජලජ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. ඒවා ජලජ හා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල චක්‍රය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/ramsar-list</ref> වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම් හයක් නම් කර ඇත. ඒවා අතර බූන්දල, ආනවිලුන්දාව වැව් අභයභූමිය, මාදු ගඟ, කුමන තෙත් බිම් සංකීර්ණය, වන්කාලෙයි අභයභූමිය සහ විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත් බිම් සංකීර්ණය වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් වැදගත් පාරිසරික පද්ධති වන අතර, ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, ජලජ ජීවීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ පරිසර පද්ධතිවල ස්වාභාවික ක්‍රියාකාරීත්වය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් වේ. 1971 දී සම්මත කරන ලද තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය යටතේ, තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය පවත්වාගෙන යාම සහ ඒවායේ සම්පත් තිරසාර ලෙස භාවිත කිරීම ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් දරයි. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් වූ අතර, රට තුළ පිහිටි තෙත්බිම් හයක් ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇත.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත්බිම්වල වැදගත්කම විශේෂයෙන්ම ඒවායේ පවතින වාසස්ථාන විවිධත්වය හා ජෛව විවිධත්වය තුළින් පැහැදිලි වේ. දකුණු පළාතේ පිහිටි [[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]] නොගැඹුරු කලපු, ලවණ වගුරු හා වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ වන අතර, සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් ශීතකාලීන වාසස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. වයඹ පළාතේ පිහිටි [[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] වැව් පද්ධතිය, ස්වාභාවික තෙත්බිම් හා කෘෂිකාර්මික භූමි අතර පවතින පාරිසරික සම්බන්ධතාව මෙන්ම ජලජ පක්ෂීන් සහ වෙනත් වනජීවීන් සඳහා ඇති වැදගත්කම නිසා කැපී පෙනේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> දකුණු පළාතේ පිහිටි [[මාදු ගඟ]] මැංග්‍රෝව් වනාන්තර, කලපු සහ දූපත් ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, මත්ස්‍යයන්ගේ අභිජනනය හා වර්ධනය සඳහා වැදගත් වාසස්ථාන සපයයි. එහි මැංග්‍රෝව් වෘක්ෂලතාදිය සහ ජලජ ජීවීන් පෝෂණය කරන පරිසරය වෙරළබඩ ජෛව විවිධත්වය පවත්වාගෙන යාමට දායක වේ. එසේම, මෝසම් සමයේදී ජලය රඳවා ගැනීම සහ අවට භූමිවලින් ගලා එන පෝෂක ද්‍රව්‍ය රඳවා ගැනීම වැනි පාරිසරික සේවා සැපයීම තුළින් මාදු ගඟ අවට ජනතාවගේ ජීවනෝපායන්ට ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> නැගෙනහිර පළාතේ පිහිටි [[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] ජලජ පක්ෂීන් සහ අනෙකුත් වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයක් වන අතර, එහි කලපු, වගුරු බිම් සහ ජලයෙන් පිරෙන පහත්බිම් පරිසර පද්ධති විවිධ ජීවී විශේෂවල පැවැත්මට දායක වේ. උතුරු පළාතේ මන්නාරම ආශ්‍රිතව පිහිටි [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය]] වෙරළබඩ තෙත්බිම්, මඩ තලා, කලපු සහ ලවණ වගුරු ආශ්‍රිත වාසස්ථානවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සපයන හා විවේක ගන්නා ප්‍රදේශයක් ලෙස වැදගත් වේ. එහි වෙරළබඩ හා සාගර ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධති මත්ස්‍යයන්, මුහුදු කැස්බෑවන් සහ වෙනත් තර්ජනයට ලක්ව ඇති ජීවී විශේෂ සඳහා ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> වයඹ සහ උතුරු මැද පළාත් ආශ්‍රිතව පැතිරී ඇති [[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] එහි ස්වාභාවික හා මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජලජ පද්ධති, විල්ලු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් සහ ගංවතුර තැන්න ආශ්‍රිත වනාන්තර නිසා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මෙම වාසස්ථාන ආසියානු අලියා, ශ්‍රී ලංකා දිවියා සහ තර්ජනයට ලක්ව ඇති පක්ෂීන් ඇතුළු විවිධ වනජීවීන්ගේ පැවැත්මට සහාය වේ. විල්ලු ආශ්‍රිත ජලජ පරිසරයන්හි ලවණතාව හා ජල මට්ටම් වෙනස් වීම ද විවිධ ජීවී විශේෂ සඳහා සුදුසු පාරිසරික තත්ත්ව ඇති කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/news/sri-lankas-wilpattu-ramsar-wetland-cluster</ref> මෙම තෙත්බිම් ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණයට පමණක් සීමා නොවී, ගංවතුර පාලනය, ජලය රඳවා ගැනීම, ජලයේ ගුණාත්මකභාවය පවත්වා ගැනීම, වෙරළ ඛාදනය අවම කිරීම සහ කාබන් ගබඩා කිරීම වැනි පාරිසරික සේවා සඳහා ද දායක වේ. ධීවර කර්මාන්තය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ තිරසාර පරිසර සංචාරක කර්මාන්තය මත යැපෙන ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ ජීවනෝපායන් සමඟ ද මෙම පද්ධති සමීපව බැඳී පවතී. එබැවින්, තෙත්බිම්වල ස්වාභාවික පාරිසරික ස්වභාවය ආරක්ෂා කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ පාරිසරික සුරක්ෂිතතාව හා තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>https://www.ramsar.org/describing-site</ref> කෙසේ වෙතත්, ජල දූෂණය, තෙත්බිම් ගොඩකිරීම, වෘක්ෂලතා ඉවත් කිරීම, අවසාදිත තැන්පත් වීම, ආක්‍රමණශීලී ආගන්තුක ජීවී විශේෂ පැතිරීම සහ සැලසුම් රහිත මානව ක්‍රියාකාරකම් මෙම පරිසර පද්ධතිවලට තර්ජන එල්ල කරයි. එබැවින්, රැම්සාර් තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීම, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ සහභාගීත්වය ඇතිව තිරසාර කළමනාකරණ ක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/managing-ramsar-sites</ref> == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව == <ref>{{Cite web|url=https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka|title=Sri Lanka: Country Profile|publisher=The Convention on Wetlands|access-date=25 October 2026}}</ref> ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් සංරක්ෂණය හා තිරසාර භාවිතය අරමුණු කරගත් රැම්සාර් සම්මුතියට ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින පාර්ශ්වයක් බවට පත් විය. එම සම්මුතිය යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇති ශ්‍රී ලංකාවේ අඩවි අතර කලපු, වගුරුබිම්, කඩොලාන පරිසර පද්ධති සහ ජලජ පක්ෂීන්ගේ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. මෙම අඩවි ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf|title=Annotated List of Wetlands of International Importance: Sri Lanka|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම්}} ! style="width:180px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:130px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:80px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" data-sort-type="number" | රැම්සාර් අඩවි අංකය ! style="width:90px;" scope="col" data-sort-type="number" | වර්ගඵලය (හෙක්ටයාර) ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බුන්දල]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px]] | [[දකුණු පළාත]], හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කය | 1990 | 487 | 6,210 | කලපු, ලවණ තැටි, වගුරුබිම් සහ වැලි කඳු ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත තෙත්බිමකි. සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් ඇතුළු ජලජ පක්ෂීන් රැසකට වැදගත් වාසස්ථානයක් සපයයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/487|title=Bundala|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[ආනවිලුන්දාව අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] | [[File:Spot-billed Pelican - Anawilundawa Wetland Sanctuary.jpg|150px]] | [[වයඹ පළාත]], පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කය | 2001 | 1078 | 1,397 | පැරණි වාරිමාර්ග පද්ධති, වැව් සහ ස්වාභාවික තෙත්බිම් එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ පරිසර පද්ධතියකි. ජලජ පක්ෂීන්ට සහ වෙනත් සත්ත්ව විශේෂවලට වාසස්ථාන සපයන අතර මිරිදිය හා කරදිය පරිසරයන් අතර සම්බන්ධතාව පවත්වා ගැනීමට ද දායක වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1078|title=Annaiwilundawa Tanks Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[මාදු ගඟ]] | [[File:Madu Ganga.jpg|150px]] | [[දකුණු පළාත]], ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය | 2003 | 1372 | 915 | මුහුදට පටු ජල මාර්ගයකින් සම්බන්ධ වන කලපු පද්ධතියක් වන මෙය කඩොලාන වනාන්තර, දූපත් සහ විවිධ ජලජ වාසස්ථානවලින් සමන්විත වේ. ජලජ ජීවීන්ගේ අභිජනනය, මත්ස්‍ය සම්පත් සහ කඩොලාන ජෛව විවිධත්වය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1372|title=Maduganga|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]] | | [[උතුරු පළාත]], මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1910 | 4,839.5 | වෙරළබඩ කලපු, මඩ තැටි, ලවණ වගුරුබිම් සහ තවත් තෙත්බිම් වාසස්ථාන ඇතුළත් ප්‍රදේශයකි. සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සහ විවේක ස්ථාන සපයන අතර වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සංරක්ෂණය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1910|title=Vankalai Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[කුමන ජාතික වනෝද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | [[File:Wet Lands of Kumana National Park.jpg|150px]] | [[නැගෙනහිර පළාත]], අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1931 | 19,011 | වෙරළබඩ කලපු, වගුරුබිම් සහ ජලයෙන් යටවන පහත්බිම් ඇතුළත් තෙත්බිම් සංකීර්ණයකි. විශේෂයෙන් ජලජ පක්ෂීන්ගේ අභිජනන හා සංක්‍රමණික වාසස්ථාන ලෙස ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1931|title=Kumana Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[විල්පත්තු ජාතික වන උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | [[File:WilpattuNationalPark - February 2018 (3).jpg|150px]] | වයඹ, උතුරුමැද සහ උතුරු පළාත්වලට අයත් ප්‍රදේශ | 2013 | 2095 | 165,800 | ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම රැම්සාර් අඩවිය වන මෙම තෙත්බිම් සංකීර්ණයට ස්වාභාවික විල්, වනාන්තර ආශ්‍රිත තෙත්බිම් සහ ජලයෙන් යටවන ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ. ජලජ හා භෞමික ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් පරිසර පද්ධතියකි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/2095|title=Wilpattu Ramsar Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |} e7fg1wm8vx9g65jrh62lgcvfr86a5fw 802437 802432 2026-10-25T06:16:41Z KSLwiki24 70498 /* */ 802437 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Ramsar logo.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් හයේ පිහිටීම දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.1667|long=81.2000|label=[[බූන්දල ජාතික උද්‍යානය|බූන්දල]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.7000|long=79.8167|label=[[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.3000|long=80.0500|label=[[මාදු ගඟ]]|position=bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.6167|long=81.7333|label=[[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.9333|long=79.9167|label=[[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.5403|long=80.1669|label=[[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු]]|position=right}} }} }} '''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම්''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා වූ [[රැම්සාර් සම්මුතිය|තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය (රැම්සාර් සම්මුතිය)]] යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇති තෙත් බිම් වේ. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් විය.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත් බිම් අතර කලපු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් පරිසර පද්ධති සහ අභ්‍යන්තර ජලජ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. ඒවා ජලජ හා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල චක්‍රය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/ramsar-list</ref> වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම් හයක් නම් කර ඇත. ඒවා අතර බූන්දල, ආනවිලුන්දාව වැව් අභයභූමිය, මාදු ගඟ, කුමන තෙත් බිම් සංකීර්ණය, වන්කාලෙයි අභයභූමිය සහ විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත් බිම් සංකීර්ණය වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් වැදගත් පාරිසරික පද්ධති වන අතර, ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, ජලජ ජීවීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ පරිසර පද්ධතිවල ස්වාභාවික ක්‍රියාකාරීත්වය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් වේ. 1971 දී සම්මත කරන ලද තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය යටතේ, තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය පවත්වාගෙන යාම සහ ඒවායේ සම්පත් තිරසාර ලෙස භාවිත කිරීම ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් දරයි. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් වූ අතර, රට තුළ පිහිටි තෙත්බිම් හයක් ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇත.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත්බිම්වල වැදගත්කම විශේෂයෙන්ම ඒවායේ පවතින වාසස්ථාන විවිධත්වය හා ජෛව විවිධත්වය තුළින් පැහැදිලි වේ. දකුණු පළාතේ පිහිටි [[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]] නොගැඹුරු කලපු, ලවණ වගුරු හා වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ වන අතර, සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් ශීතකාලීන වාසස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. වයඹ පළාතේ පිහිටි [[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] වැව් පද්ධතිය, ස්වාභාවික තෙත්බිම් හා කෘෂිකාර්මික භූමි අතර පවතින පාරිසරික සම්බන්ධතාව මෙන්ම ජලජ පක්ෂීන් සහ වෙනත් වනජීවීන් සඳහා ඇති වැදගත්කම නිසා කැපී පෙනේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> දකුණු පළාතේ පිහිටි [[මාදු ගඟ]] මැංග්‍රෝව් වනාන්තර, කලපු සහ දූපත් ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, මත්ස්‍යයන්ගේ අභිජනනය හා වර්ධනය සඳහා වැදගත් වාසස්ථාන සපයයි. එහි මැංග්‍රෝව් වෘක්ෂලතාදිය සහ ජලජ ජීවීන් පෝෂණය කරන පරිසරය වෙරළබඩ ජෛව විවිධත්වය පවත්වාගෙන යාමට දායක වේ. එසේම, මෝසම් සමයේදී ජලය රඳවා ගැනීම සහ අවට භූමිවලින් ගලා එන පෝෂක ද්‍රව්‍ය රඳවා ගැනීම වැනි පාරිසරික සේවා සැපයීම තුළින් මාදු ගඟ අවට ජනතාවගේ ජීවනෝපායන්ට ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> නැගෙනහිර පළාතේ පිහිටි [[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] ජලජ පක්ෂීන් සහ අනෙකුත් වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයක් වන අතර, එහි කලපු, වගුරු බිම් සහ ජලයෙන් පිරෙන පහත්බිම් පරිසර පද්ධති විවිධ ජීවී විශේෂවල පැවැත්මට දායක වේ. උතුරු පළාතේ මන්නාරම ආශ්‍රිතව පිහිටි [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය]] වෙරළබඩ තෙත්බිම්, මඩ තලා, කලපු සහ ලවණ වගුරු ආශ්‍රිත වාසස්ථානවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සපයන හා විවේක ගන්නා ප්‍රදේශයක් ලෙස වැදගත් වේ. එහි වෙරළබඩ හා සාගර ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධති මත්ස්‍යයන්, මුහුදු කැස්බෑවන් සහ වෙනත් තර්ජනයට ලක්ව ඇති ජීවී විශේෂ සඳහා ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> වයඹ සහ උතුරු මැද පළාත් ආශ්‍රිතව පැතිරී ඇති [[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] එහි ස්වාභාවික හා මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජලජ පද්ධති, විල්ලු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් සහ ගංවතුර තැන්න ආශ්‍රිත වනාන්තර නිසා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මෙම වාසස්ථාන ආසියානු අලියා, ශ්‍රී ලංකා දිවියා සහ තර්ජනයට ලක්ව ඇති පක්ෂීන් ඇතුළු විවිධ වනජීවීන්ගේ පැවැත්මට සහාය වේ. විල්ලු ආශ්‍රිත ජලජ පරිසරයන්හි ලවණතාව හා ජල මට්ටම් වෙනස් වීම ද විවිධ ජීවී විශේෂ සඳහා සුදුසු පාරිසරික තත්ත්ව ඇති කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/news/sri-lankas-wilpattu-ramsar-wetland-cluster</ref> මෙම තෙත්බිම් ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණයට පමණක් සීමා නොවී, ගංවතුර පාලනය, ජලය රඳවා ගැනීම, ජලයේ ගුණාත්මකභාවය පවත්වා ගැනීම, වෙරළ ඛාදනය අවම කිරීම සහ කාබන් ගබඩා කිරීම වැනි පාරිසරික සේවා සඳහා ද දායක වේ. ධීවර කර්මාන්තය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ තිරසාර පරිසර සංචාරක කර්මාන්තය මත යැපෙන ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ ජීවනෝපායන් සමඟ ද මෙම පද්ධති සමීපව බැඳී පවතී. එබැවින්, තෙත්බිම්වල ස්වාභාවික පාරිසරික ස්වභාවය ආරක්ෂා කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ පාරිසරික සුරක්ෂිතතාව හා තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>https://www.ramsar.org/describing-site</ref> කෙසේ වෙතත්, ජල දූෂණය, තෙත්බිම් ගොඩකිරීම, වෘක්ෂලතා ඉවත් කිරීම, අවසාදිත තැන්පත් වීම, ආක්‍රමණශීලී ආගන්තුක ජීවී විශේෂ පැතිරීම සහ සැලසුම් රහිත මානව ක්‍රියාකාරකම් මෙම පරිසර පද්ධතිවලට තර්ජන එල්ල කරයි. එබැවින්, රැම්සාර් තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීම, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ සහභාගීත්වය ඇතිව තිරසාර කළමනාකරණ ක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/managing-ramsar-sites</ref> == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව == <ref>{{Cite web|url=https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka|title=Sri Lanka: Country Profile|publisher=The Convention on Wetlands|access-date=25 October 2026}}</ref> ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් සංරක්ෂණය හා තිරසාර භාවිතය අරමුණු කරගත් රැම්සාර් සම්මුතියට ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින පාර්ශ්වයක් බවට පත් විය. එම සම්මුතිය යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇති ශ්‍රී ලංකාවේ අඩවි අතර කලපු, වගුරුබිම්, කඩොලාන පරිසර පද්ධති සහ ජලජ පක්ෂීන්ගේ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. මෙම අඩවි ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf|title=Annotated List of Wetlands of International Importance: Sri Lanka|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම්}} ! style="width:180px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:130px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:80px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" data-sort-type="number" | රැම්සාර් අඩවි අංකය ! style="width:90px;" scope="col" data-sort-type="number" | වර්ගඵලය (හෙක්ටයාර) ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බුන්දල]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px]] | [[දකුණු පළාත]], හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කය | 1990 | 487 | 6,210 | කලපු, ලවණ තැටි, වගුරුබිම් සහ වැලි කඳු ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත තෙත්බිමකි. සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් ඇතුළු ජලජ පක්ෂීන් රැසකට වැදගත් වාසස්ථානයක් සපයයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/487|title=Bundala|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[ආනවිලුන්දාව අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] | [[File:Spot-billed Pelican - Anawilundawa Wetland Sanctuary.jpg|150px]] | [[වයඹ පළාත]], පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කය | 2001 | 1078 | 1,397 | පැරණි වාරිමාර්ග පද්ධති, වැව් සහ ස්වාභාවික තෙත්බිම් එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ පරිසර පද්ධතියකි. ජලජ පක්ෂීන්ට සහ වෙනත් සත්ත්ව විශේෂවලට වාසස්ථාන සපයන අතර මිරිදිය හා කරදිය පරිසරයන් අතර සම්බන්ධතාව පවත්වා ගැනීමට ද දායක වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1078|title=Annaiwilundawa Tanks Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[මාදු ගඟ]] | [[File:Madu Ganga.jpg|150px]] | [[දකුණු පළාත]], ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය | 2003 | 1372 | 915 | මුහුදට පටු ජල මාර්ගයකින් සම්බන්ධ වන කලපු පද්ධතියක් වන මෙය කඩොලාන වනාන්තර, දූපත් සහ විවිධ ජලජ වාසස්ථානවලින් සමන්විත වේ. ජලජ ජීවීන්ගේ අභිජනනය, මත්ස්‍ය සම්පත් සහ කඩොලාන ජෛව විවිධත්වය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1372|title=Maduganga|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]] | | [[උතුරු පළාත]], මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1910 | 4,839.5 | වෙරළබඩ කලපු, මඩ තැටි, ලවණ වගුරුබිම් සහ තවත් තෙත්බිම් වාසස්ථාන ඇතුළත් ප්‍රදේශයකි. සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සහ විවේක ස්ථාන සපයන අතර වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සංරක්ෂණය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1910|title=Vankalai Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[කුමන ජාතික වනෝද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | [[File:Wet Lands of Kumana National Park.jpg|150px]] | [[නැගෙනහිර පළාත]], අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1931 | 19,011 | වෙරළබඩ කලපු, වගුරුබිම් සහ ජලයෙන් යටවන පහත්බිම් ඇතුළත් තෙත්බිම් සංකීර්ණයකි. විශේෂයෙන් ජලජ පක්ෂීන්ගේ අභිජනන හා සංක්‍රමණික වාසස්ථාන ලෙස ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1931|title=Kumana Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[විල්පත්තු ජාතික වන උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | [[File:WilpattuNationalPark - February 2018 (3).jpg|150px]] | වයඹ, උතුරුමැද සහ උතුරු පළාත්වලට අයත් ප්‍රදේශ | 2013 | 2095 | 165,800 | ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම රැම්සාර් අඩවිය වන මෙම තෙත්බිම් සංකීර්ණයට ස්වාභාවික විල්, වනාන්තර ආශ්‍රිත තෙත්බිම් සහ ජලයෙන් යටවන ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ. ජලජ හා භෞමික ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් පරිසර පද්ධතියකි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/2095|title=Wilpattu Ramsar Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |} oov9wa5qnm33172bssejns4zdlk083a 802438 802437 2026-10-25T06:19:09Z KSLwiki24 70498 /* ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව */ 802438 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Ramsar logo.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් හයේ පිහිටීම දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.1667|long=81.2000|label=[[බූන්දල ජාතික උද්‍යානය|බූන්දල]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.7000|long=79.8167|label=[[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.3000|long=80.0500|label=[[මාදු ගඟ]]|position=bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.6167|long=81.7333|label=[[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන]]|position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.9333|long=79.9167|label=[[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]]|position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.5403|long=80.1669|label=[[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු]]|position=right}} }} }} '''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම්''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා වූ [[රැම්සාර් සම්මුතිය|තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය (රැම්සාර් සම්මුතිය)]] යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇති තෙත් බිම් වේ. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් විය.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත් බිම් අතර කලපු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් පරිසර පද්ධති සහ අභ්‍යන්තර ජලජ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. ඒවා ජලජ හා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල චක්‍රය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/ramsar-list</ref> වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම් හයක් නම් කර ඇත. ඒවා අතර බූන්දල, ආනවිලුන්දාව වැව් අභයභූමිය, මාදු ගඟ, කුමන තෙත් බිම් සංකීර්ණය, වන්කාලෙයි අභයභූමිය සහ විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත් බිම් සංකීර්ණය වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් වැදගත් පාරිසරික පද්ධති වන අතර, ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, ජලජ ජීවීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ පරිසර පද්ධතිවල ස්වාභාවික ක්‍රියාකාරීත්වය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් වේ. 1971 දී සම්මත කරන ලද තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය යටතේ, තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය පවත්වාගෙන යාම සහ ඒවායේ සම්පත් තිරසාර ලෙස භාවිත කිරීම ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් දරයි. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් වූ අතර, රට තුළ පිහිටි තෙත්බිම් හයක් ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇත.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත්බිම්වල වැදගත්කම විශේෂයෙන්ම ඒවායේ පවතින වාසස්ථාන විවිධත්වය හා ජෛව විවිධත්වය තුළින් පැහැදිලි වේ. දකුණු පළාතේ පිහිටි [[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]] නොගැඹුරු කලපු, ලවණ වගුරු හා වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ වන අතර, සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් ශීතකාලීන වාසස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. වයඹ පළාතේ පිහිටි [[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] වැව් පද්ධතිය, ස්වාභාවික තෙත්බිම් හා කෘෂිකාර්මික භූමි අතර පවතින පාරිසරික සම්බන්ධතාව මෙන්ම ජලජ පක්ෂීන් සහ වෙනත් වනජීවීන් සඳහා ඇති වැදගත්කම නිසා කැපී පෙනේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> දකුණු පළාතේ පිහිටි [[මාදු ගඟ]] මැංග්‍රෝව් වනාන්තර, කලපු සහ දූපත් ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, මත්ස්‍යයන්ගේ අභිජනනය හා වර්ධනය සඳහා වැදගත් වාසස්ථාන සපයයි. එහි මැංග්‍රෝව් වෘක්ෂලතාදිය සහ ජලජ ජීවීන් පෝෂණය කරන පරිසරය වෙරළබඩ ජෛව විවිධත්වය පවත්වාගෙන යාමට දායක වේ. එසේම, මෝසම් සමයේදී ජලය රඳවා ගැනීම සහ අවට භූමිවලින් ගලා එන පෝෂක ද්‍රව්‍ය රඳවා ගැනීම වැනි පාරිසරික සේවා සැපයීම තුළින් මාදු ගඟ අවට ජනතාවගේ ජීවනෝපායන්ට ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> නැගෙනහිර පළාතේ පිහිටි [[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] ජලජ පක්ෂීන් සහ අනෙකුත් වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයක් වන අතර, එහි කලපු, වගුරු බිම් සහ ජලයෙන් පිරෙන පහත්බිම් පරිසර පද්ධති විවිධ ජීවී විශේෂවල පැවැත්මට දායක වේ. උතුරු පළාතේ මන්නාරම ආශ්‍රිතව පිහිටි [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය]] වෙරළබඩ තෙත්බිම්, මඩ තලා, කලපු සහ ලවණ වගුරු ආශ්‍රිත වාසස්ථානවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සපයන හා විවේක ගන්නා ප්‍රදේශයක් ලෙස වැදගත් වේ. එහි වෙරළබඩ හා සාගර ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධති මත්ස්‍යයන්, මුහුදු කැස්බෑවන් සහ වෙනත් තර්ජනයට ලක්ව ඇති ජීවී විශේෂ සඳහා ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> වයඹ සහ උතුරු මැද පළාත් ආශ්‍රිතව පැතිරී ඇති [[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] එහි ස්වාභාවික හා මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජලජ පද්ධති, විල්ලු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් සහ ගංවතුර තැන්න ආශ්‍රිත වනාන්තර නිසා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මෙම වාසස්ථාන ආසියානු අලියා, ශ්‍රී ලංකා දිවියා සහ තර්ජනයට ලක්ව ඇති පක්ෂීන් ඇතුළු විවිධ වනජීවීන්ගේ පැවැත්මට සහාය වේ. විල්ලු ආශ්‍රිත ජලජ පරිසරයන්හි ලවණතාව හා ජල මට්ටම් වෙනස් වීම ද විවිධ ජීවී විශේෂ සඳහා සුදුසු පාරිසරික තත්ත්ව ඇති කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/news/sri-lankas-wilpattu-ramsar-wetland-cluster</ref> මෙම තෙත්බිම් ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණයට පමණක් සීමා නොවී, ගංවතුර පාලනය, ජලය රඳවා ගැනීම, ජලයේ ගුණාත්මකභාවය පවත්වා ගැනීම, වෙරළ ඛාදනය අවම කිරීම සහ කාබන් ගබඩා කිරීම වැනි පාරිසරික සේවා සඳහා ද දායක වේ. ධීවර කර්මාන්තය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ තිරසාර පරිසර සංචාරක කර්මාන්තය මත යැපෙන ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ ජීවනෝපායන් සමඟ ද මෙම පද්ධති සමීපව බැඳී පවතී. එබැවින්, තෙත්බිම්වල ස්වාභාවික පාරිසරික ස්වභාවය ආරක්ෂා කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ පාරිසරික සුරක්ෂිතතාව හා තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>https://www.ramsar.org/describing-site</ref> කෙසේ වෙතත්, ජල දූෂණය, තෙත්බිම් ගොඩකිරීම, වෘක්ෂලතා ඉවත් කිරීම, අවසාදිත තැන්පත් වීම, ආක්‍රමණශීලී ආගන්තුක ජීවී විශේෂ පැතිරීම සහ සැලසුම් රහිත මානව ක්‍රියාකාරකම් මෙම පරිසර පද්ධතිවලට තර්ජන එල්ල කරයි. එබැවින්, රැම්සාර් තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීම, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ සහභාගීත්වය ඇතිව තිරසාර කළමනාකරණ ක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/managing-ramsar-sites</ref> == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව == <ref>{{Cite web|url=https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka|title=Sri Lanka: Country Profile|publisher=The Convention on Wetlands|access-date=25 October 2026}}</ref> ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් සංරක්ෂණය හා තිරසාර භාවිතය අරමුණු කරගත් රැම්සාර් සම්මුතියට ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින පාර්ශ්වයක් බවට පත් විය. එම සම්මුතිය යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇති ශ්‍රී ලංකාවේ අඩවි අතර කලපු, වගුරුබිම්, කඩොලාන පරිසර පද්ධති සහ ජලජ පක්ෂීන්ගේ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. මෙම අඩවි ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf|title=Annotated List of Wetlands of International Importance: Sri Lanka|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම්}} ! style="width:180px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:130px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:80px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" data-sort-type="number" | රැම්සාර් අඩවි අංකය ! style="width:90px;" scope="col" data-sort-type="number" | වර්ගඵලය (හෙක්ටයාර) ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බුන්දල]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px]] | [[දකුණු පළාත]], හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කය | 1990 | 487 | 6,210 | කලපු, ලවණ තැටි, වගුරුබිම් සහ වැලි කඳු ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත තෙත්බිමකි. සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් ඇතුළු ජලජ පක්ෂීන් රැසකට වැදගත් වාසස්ථානයක් සපයයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/487|title=Bundala|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[ආනවිලුන්දාව අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] | [[File:Spot-billed Pelican - Anawilundawa Wetland Sanctuary.jpg|150px]] | [[වයඹ පළාත]], පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කය | 2001 | 1078 | 1,397 | පැරණි වාරිමාර්ග පද්ධති, වැව් සහ ස්වාභාවික තෙත්බිම් එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ පරිසර පද්ධතියකි. ජලජ පක්ෂීන්ට සහ වෙනත් සත්ත්ව විශේෂවලට වාසස්ථාන සපයන අතර මිරිදිය හා කරදිය පරිසරයන් අතර සම්බන්ධතාව පවත්වා ගැනීමට ද දායක වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1078|title=Annaiwilundawa Tanks Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[මාදු ගඟ]] | [[File:Madu Ganga.jpg|150px]] | [[දකුණු පළාත]], ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය | 2003 | 1372 | 915 | මුහුදට පටු ජල මාර්ගයකින් සම්බන්ධ වන කලපු පද්ධතියක් වන මෙය කඩොලාන වනාන්තර, දූපත් සහ විවිධ ජලජ වාසස්ථානවලින් සමන්විත වේ. ජලජ ජීවීන්ගේ අභිජනනය, මත්ස්‍ය සම්පත් සහ කඩොලාන ජෛව විවිධත්වය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1372|title=Maduganga|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]] | | [[උතුරු පළාත]], මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1910 | 4,839.5 | වෙරළබඩ කලපු, මඩ තැටි, ලවණ වගුරුබිම් සහ තවත් තෙත්බිම් වාසස්ථාන ඇතුළත් ප්‍රදේශයකි. සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සහ විවේක ස්ථාන සපයන අතර වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සංරක්ෂණය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1910|title=Vankalai Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[කුමන ජාතික වනෝද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | [[File:Wet Lands of Kumana National Park.jpg|150px]] | [[නැගෙනහිර පළාත]], අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1931 | 19,011 | වෙරළබඩ කලපු, වගුරුබිම් සහ ජලයෙන් යටවන පහත්බිම් ඇතුළත් තෙත්බිම් සංකීර්ණයකි. විශේෂයෙන් ජලජ පක්ෂීන්ගේ අභිජනන හා සංක්‍රමණික වාසස්ථාන ලෙස ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1931|title=Kumana Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[විල්පත්තු ජාතික වන උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | [[File:WilpattuNationalPark - February 2018 (3).jpg|150px]] | වයඹ, උතුරුමැද සහ උතුරු පළාත්වලට අයත් ප්‍රදේශ | 2013 | 2095 | 165,800 | ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම රැම්සාර් අඩවිය වන මෙම තෙත්බිම් සංකීර්ණයට ස්වාභාවික විල්, වනාන්තර ආශ්‍රිත තෙත්බිම් සහ ජලයෙන් යටවන ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ. ජලජ හා භෞමික ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් පරිසර පද්ධතියකි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/2095|title=Wilpattu Ramsar Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka ශ්‍රී ලංකාව — රැම්සාර් සම්මුතියේ නිල රටේ පැතිකඩ] * [https://rsis.ramsar.org/ රැම්සාර් අඩවි තොරතුරු සේවාව (Ramsar Sites Information Service)] * [https://www.ramsar.org/ රැම්සාර් සම්මුතියේ නිල වෙබ් අඩවිය] ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist}} 83vup1r4kh8h7ghomr2lj36c9qxzooc 802442 802438 2026-10-25T06:28:37Z KSLwiki24 70498 /* */ 802442 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් | image = <div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Ramsar logo.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka |float=right |width=300 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් රැම්සාර් තෙත්බිම් පිහිටීම |alt=ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් හයේ පිහිටීම දැක්වෙන සිතියම |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.1667|long=81.2000|label=[[බූන්දල ජාතික උද්‍යානය|බූන්දල]]|position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.7000|long=79.8167|label=[[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]]|position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.3000|long=80.0500|label=[[මාදු ගඟ]]|position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.6167|long=81.7333|label=[[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන]]|position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.9333|long=79.9167|label=[[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]]|position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.5403|long=80.1669|label=[[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු]]|position=right|mark=Green pog.svg}} }} }} '''ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම්''' යනු ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා වූ [[රැම්සාර් සම්මුතිය|තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය (රැම්සාර් සම්මුතිය)]] යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත් බිම් ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇති තෙත් බිම් වේ. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් විය.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත් බිම් අතර කලපු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් පරිසර පද්ධති සහ අභ්‍යන්තර ජලජ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. ඒවා ජලජ හා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල චක්‍රය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/ramsar-list</ref> වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත් බිම් හයක් නම් කර ඇත. ඒවා අතර බූන්දල, ආනවිලුන්දාව වැව් අභයභූමිය, මාදු ගඟ, කුමන තෙත් බිම් සංකීර්ණය, වන්කාලෙයි අභයභූමිය සහ විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත් බිම් සංකීර්ණය වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> == වැදගත්කම == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් වැදගත් පාරිසරික පද්ධති වන අතර, ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, ජලජ ජීවීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ පරිසර පද්ධතිවල ස්වාභාවික ක්‍රියාකාරීත්වය පවත්වාගෙන යාම සඳහා වැදගත් වේ. 1971 දී සම්මත කරන ලද තෙත් බිම් පිළිබඳ සම්මුතිය යටතේ, තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය පවත්වාගෙන යාම සහ ඒවායේ සම්පත් තිරසාර ලෙස භාවිත කිරීම ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් දරයි. ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින මෙම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවකු බවට පත් වූ අතර, රට තුළ පිහිටි තෙත්බිම් හයක් ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමකින් යුත් තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇත.<ref>https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka</ref> මෙම තෙත්බිම්වල වැදගත්කම විශේෂයෙන්ම ඒවායේ පවතින වාසස්ථාන විවිධත්වය හා ජෛව විවිධත්වය තුළින් පැහැදිලි වේ. දකුණු පළාතේ පිහිටි [[බුන්දල ජාතික උද්‍යානය|බුන්දල]] නොගැඹුරු කලපු, ලවණ වගුරු හා වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සඳහා ප්‍රසිද්ධ වන අතර, සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් ශීතකාලීන වාසස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. වයඹ පළාතේ පිහිටි [[ආනවිලුන්දාව තෙත්බිම් අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] වැව් පද්ධතිය, ස්වාභාවික තෙත්බිම් හා කෘෂිකාර්මික භූමි අතර පවතින පාරිසරික සම්බන්ධතාව මෙන්ම ජලජ පක්ෂීන් සහ වෙනත් වනජීවීන් සඳහා ඇති වැදගත්කම නිසා කැපී පෙනේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> දකුණු පළාතේ පිහිටි [[මාදු ගඟ]] මැංග්‍රෝව් වනාන්තර, කලපු සහ දූපත් ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, මත්ස්‍යයන්ගේ අභිජනනය හා වර්ධනය සඳහා වැදගත් වාසස්ථාන සපයයි. එහි මැංග්‍රෝව් වෘක්ෂලතාදිය සහ ජලජ ජීවීන් පෝෂණය කරන පරිසරය වෙරළබඩ ජෛව විවිධත්වය පවත්වාගෙන යාමට දායක වේ. එසේම, මෝසම් සමයේදී ජලය රඳවා ගැනීම සහ අවට භූමිවලින් ගලා එන පෝෂක ද්‍රව්‍ය රඳවා ගැනීම වැනි පාරිසරික සේවා සැපයීම තුළින් මාදු ගඟ අවට ජනතාවගේ ජීවනෝපායන්ට ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> නැගෙනහිර පළාතේ පිහිටි [[කුමන ජාතික උද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] ජලජ පක්ෂීන් සහ අනෙකුත් වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයක් වන අතර, එහි කලපු, වගුරු බිම් සහ ජලයෙන් පිරෙන පහත්බිම් පරිසර පද්ධති විවිධ ජීවී විශේෂවල පැවැත්මට දායක වේ. උතුරු පළාතේ මන්නාරම ආශ්‍රිතව පිහිටි [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය]] වෙරළබඩ තෙත්බිම්, මඩ තලා, කලපු සහ ලවණ වගුරු ආශ්‍රිත වාසස්ථානවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සපයන හා විවේක ගන්නා ප්‍රදේශයක් ලෙස වැදගත් වේ. එහි වෙරළබඩ හා සාගර ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධති මත්ස්‍යයන්, මුහුදු කැස්බෑවන් සහ වෙනත් තර්ජනයට ලක්ව ඇති ජීවී විශේෂ සඳහා ද වැදගත් වේ.<ref>https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf</ref> වයඹ සහ උතුරු මැද පළාත් ආශ්‍රිතව පැතිරී ඇති [[විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] එහි ස්වාභාවික හා මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජලජ පද්ධති, විල්ලු, වගුරු බිම්, මැංග්‍රෝව් සහ ගංවතුර තැන්න ආශ්‍රිත වනාන්තර නිසා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මෙම වාසස්ථාන ආසියානු අලියා, ශ්‍රී ලංකා දිවියා සහ තර්ජනයට ලක්ව ඇති පක්ෂීන් ඇතුළු විවිධ වනජීවීන්ගේ පැවැත්මට සහාය වේ. විල්ලු ආශ්‍රිත ජලජ පරිසරයන්හි ලවණතාව හා ජල මට්ටම් වෙනස් වීම ද විවිධ ජීවී විශේෂ සඳහා සුදුසු පාරිසරික තත්ත්ව ඇති කරයි.<ref>https://www.ramsar.org/news/sri-lankas-wilpattu-ramsar-wetland-cluster</ref> මෙම තෙත්බිම් ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණයට පමණක් සීමා නොවී, ගංවතුර පාලනය, ජලය රඳවා ගැනීම, ජලයේ ගුණාත්මකභාවය පවත්වා ගැනීම, වෙරළ ඛාදනය අවම කිරීම සහ කාබන් ගබඩා කිරීම වැනි පාරිසරික සේවා සඳහා ද දායක වේ. ධීවර කර්මාන්තය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ තිරසාර පරිසර සංචාරක කර්මාන්තය මත යැපෙන ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ ජීවනෝපායන් සමඟ ද මෙම පද්ධති සමීපව බැඳී පවතී. එබැවින්, තෙත්බිම්වල ස්වාභාවික පාරිසරික ස්වභාවය ආරක්ෂා කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ පාරිසරික සුරක්ෂිතතාව හා තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>https://www.ramsar.org/describing-site</ref> කෙසේ වෙතත්, ජල දූෂණය, තෙත්බිම් ගොඩකිරීම, වෘක්ෂලතා ඉවත් කිරීම, අවසාදිත තැන්පත් වීම, ආක්‍රමණශීලී ආගන්තුක ජීවී විශේෂ පැතිරීම සහ සැලසුම් රහිත මානව ක්‍රියාකාරකම් මෙම පරිසර පද්ධතිවලට තර්ජන එල්ල කරයි. එබැවින්, රැම්සාර් තෙත්බිම්වල පාරිසරික ස්වභාවය නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීම, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ සහභාගීත්වය ඇතිව තිරසාර කළමනාකරණ ක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.<ref>https://www.ramsar.org/our-work/wetlands-international-importance/managing-ramsar-sites</ref> == ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම් ලැයිස්තුව == <ref>{{Cite web|url=https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka|title=Sri Lanka: Country Profile|publisher=The Convention on Wetlands|access-date=25 October 2026}}</ref> ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් සංරක්ෂණය හා තිරසාර භාවිතය අරමුණු කරගත් රැම්සාර් සම්මුතියට ශ්‍රී ලංකාව 1990 ඔක්තෝබර් 15 දින පාර්ශ්වයක් බවට පත් විය. එම සම්මුතිය යටතේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත තෙත්බිම් ලෙස නම් කර ඇති ශ්‍රී ලංකාවේ අඩවි අතර කලපු, වගුරුබිම්, කඩොලාන පරිසර පද්ධති සහ ජලජ පක්ෂීන්ගේ වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ. මෙම අඩවි ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට වාසස්ථාන සැපයීම සහ ජල සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Sri-Lanka.pdf|title=Annotated List of Wetlands of International Importance: Sri Lanka|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් තෙත්බිම්}} ! style="width:180px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:130px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:80px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" data-sort-type="number" | රැම්සාර් අඩවි අංකය ! style="width:90px;" scope="col" data-sort-type="number" | වර්ගඵලය (හෙක්ටයාර) ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බුන්දල]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px]] | [[දකුණු පළාත]], හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කය | 1990 | 487 | 6,210 | කලපු, ලවණ තැටි, වගුරුබිම් සහ වැලි කඳු ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත තෙත්බිමකි. සංක්‍රමණික වෙරළබඩ පක්ෂීන් ඇතුළු ජලජ පක්ෂීන් රැසකට වැදගත් වාසස්ථානයක් සපයයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/487|title=Bundala|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[ආනවිලුන්දාව අභයභූමිය|ආනවිලුන්දාව]] | [[File:Spot-billed Pelican - Anawilundawa Wetland Sanctuary.jpg|150px]] | [[වයඹ පළාත]], පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කය | 2001 | 1078 | 1,397 | පැරණි වාරිමාර්ග පද්ධති, වැව් සහ ස්වාභාවික තෙත්බිම් එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ පරිසර පද්ධතියකි. ජලජ පක්ෂීන්ට සහ වෙනත් සත්ත්ව විශේෂවලට වාසස්ථාන සපයන අතර මිරිදිය හා කරදිය පරිසරයන් අතර සම්බන්ධතාව පවත්වා ගැනීමට ද දායක වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1078|title=Annaiwilundawa Tanks Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[මාදු ගඟ]] | [[File:Madu Ganga.jpg|150px]] | [[දකුණු පළාත]], ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය | 2003 | 1372 | 915 | මුහුදට පටු ජල මාර්ගයකින් සම්බන්ධ වන කලපු පද්ධතියක් වන මෙය කඩොලාන වනාන්තර, දූපත් සහ විවිධ ජලජ වාසස්ථානවලින් සමන්විත වේ. ජලජ ජීවීන්ගේ අභිජනනය, මත්ස්‍ය සම්පත් සහ කඩොලාන ජෛව විවිධත්වය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1372|title=Maduganga|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[වන්කාලෙයි අභයභූමිය|වන්කාලෙයි]] | | [[උතුරු පළාත]], මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1910 | 4,839.5 | වෙරළබඩ කලපු, මඩ තැටි, ලවණ වගුරුබිම් සහ තවත් තෙත්බිම් වාසස්ථාන ඇතුළත් ප්‍රදේශයකි. සංක්‍රමණික ජලජ පක්ෂීන්ට ආහාර සහ විවේක ස්ථාන සපයන අතර වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සංරක්ෂණය සඳහා වැදගත් වේ.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1910|title=Vankalai Sanctuary|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[කුමන ජාතික වනෝද්‍යානය|කුමන තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | [[File:Wet Lands of Kumana National Park.jpg|150px]] | [[නැගෙනහිර පළාත]], අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය | 2010 | 1931 | 19,011 | වෙරළබඩ කලපු, වගුරුබිම් සහ ජලයෙන් යටවන පහත්බිම් ඇතුළත් තෙත්බිම් සංකීර්ණයකි. විශේෂයෙන් ජලජ පක්ෂීන්ගේ අභිජනන හා සංක්‍රමණික වාසස්ථාන ලෙස ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1931|title=Kumana Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[විල්පත්තු ජාතික වන උද්‍යානය|විල්පත්තු රැම්සාර් තෙත්බිම් සංකීර්ණය]] | [[File:WilpattuNationalPark - February 2018 (3).jpg|150px]] | වයඹ, උතුරුමැද සහ උතුරු පළාත්වලට අයත් ප්‍රදේශ | 2013 | 2095 | 165,800 | ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම රැම්සාර් අඩවිය වන මෙම තෙත්බිම් සංකීර්ණයට ස්වාභාවික විල්, වනාන්තර ආශ්‍රිත තෙත්බිම් සහ ජලයෙන් යටවන ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ. ජලජ හා භෞමික ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැදගත් පරිසර පද්ධතියකි.<ref>{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/2095|title=Wilpattu Ramsar Wetland Cluster|publisher=Ramsar Sites Information Service|access-date=25 October 2026}}</ref> |} ==අමතර ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://www.ramsar.org/country-profile/sri-lanka ශ්‍රී ලංකාව — රැම්සාර් සම්මුතියේ නිල රටේ පැතිකඩ] * [https://rsis.ramsar.org/ රැම්සාර් අඩවි තොරතුරු සේවාව (Ramsar Sites Information Service)] * [https://www.ramsar.org/ රැම්සාර් සම්මුතියේ නිල වෙබ් අඩවිය] ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist}} j980lo3czqyzj6sexqf7vh887zs67wo 0 197517 802379 2026-10-24T12:42:53Z KSLwiki24 70498 'ලොක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 802379 wikitext text/x-wiki ලොක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ asok82z800y4u7ond0hkb54h8nb5en1 802409 802379 2026-10-25T04:07:26Z KSLwiki24 70498 KSLwiki24 විසින් [[ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ]] සිට [[ICID ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 802379 wikitext text/x-wiki ලොක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ asok82z800y4u7ond0hkb54h8nb5en1 14 197518 802391 2024-05-16T16:11:01Z en>Tafogabr 0 802391 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia category |hidden=yes |tracking=yes |description=Pages are added to this category by '''[[Template:Infobox body of water]]'''. }} {{Empty category}} {{Polluted category}} This category is assigned by {{tl|Infobox body of water}}. Pages are categorized here any of the non-automatically converted dimension parameters are in use, and the values passed through those parameters do not include the {{tlx|convert|VALUE|UNITS}} template {{ubl| | {{para|length}} | {{para|width}} | {{para|area}} | {{para|depth}} | {{para|max-depth}} | {{para|volume}} | {{para|shore}} | {{para|elevation}} | {{para|catchment}} | {{para|temperature_low}} | {{para|temperature_high}} }} {{CatAutoTOC}} [[Category:Wikipedia infobox body of water articles needing maintenance]] sb1mq5bgs0ccw32rsu04ucjwlutdb06 802392 802391 2026-10-25T02:46:08Z Lee 85 [[:en:Category:Pages_using_infobox_body_of_water_with_a_non-automatically_converted_dimension]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 802391 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia category |hidden=yes |tracking=yes |description=Pages are added to this category by '''[[Template:Infobox body of water]]'''. }} {{Empty category}} {{Polluted category}} This category is assigned by {{tl|Infobox body of water}}. Pages are categorized here any of the non-automatically converted dimension parameters are in use, and the values passed through those parameters do not include the {{tlx|convert|VALUE|UNITS}} template {{ubl| | {{para|length}} | {{para|width}} | {{para|area}} | {{para|depth}} | {{para|max-depth}} | {{para|volume}} | {{para|shore}} | {{para|elevation}} | {{para|catchment}} | {{para|temperature_low}} | {{para|temperature_high}} }} {{CatAutoTOC}} [[Category:Wikipedia infobox body of water articles needing maintenance]] sb1mq5bgs0ccw32rsu04ucjwlutdb06 0 197519 802394 2026-10-25T03:14:25Z KSLwiki24 70498 KSLwiki24 විසින් [[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ලැයිස්තුව]] සිට [[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ ලැයිස්තුව]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 802394 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ ලැයිස්තුව]] 8nwfqk9vhei090nalq9735d1rd11cg2 0 197520 802410 2026-10-25T04:07:26Z KSLwiki24 70498 KSLwiki24 විසින් [[ලෝක වාරිමාර්ග උරුම ව්‍යුහ]] සිට [[ICID ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 802410 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ICID ලෝක උරුම වාරිමාර්ග ව්‍යුහ]] 93f9s8xzlx3v0axex8250lyc431zclu 0 197521 802444 2026-10-25T06:29:57Z KSLwiki24 70498 KSLwiki24 විසින් [[සෝමාවතිය විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] සිට [[සෝමාවතී විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 802444 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[සෝමාවතී විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] qsykotcqokhq1q222b4c93cp7rp4b4n 1 197522 802446 2026-10-25T06:29:57Z KSLwiki24 70498 KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:සෝමාවතිය විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] සිට [[සාකච්ඡාව:සෝමාවතී විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 802446 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[සාකච්ඡාව:සෝමාවතී විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] foogv46bsrbskcckcof878x4jn2n37g 2 197523 802454 2026-10-25T09:00:45Z තුෂාර ජාගොඩ 81771 /* */ 802454 wikitext text/x-wiki තුෂාර ජාගොඩ '''තුෂාර ජාගොඩ''' සම්පූර්ණ නම : තුෂාර සම්පත් ජනක කුමාර ජාගොඩ උපන්දිනය : 1982.05.13 උපන් ගම : ගාල්ල,වඳුරඹ, තලාව මව ගේ නම : නාගොඩ විතානගේ කරුණාවති පියාගේ නම : විමලසිරි ජාගොඩ මූලික අධ්‍යාපනය : ගාල්ල යටලමත්ත මහා විද්‍යාලය උසස් පෙළ අධ්‍යාපනය : හොරණ ශ්‍රීපාලි මහා විද්‍යාලය වෘත්තීය අධ්‍යාපනය : වයඹ ජාතික අධ්‍යාපන විද්‍යා පීඨය වෘත්තීය : ගුරු වෘත්තිය(නාට්‍ය හා රංග කලාව) nbvy8lec3of2mh6l19e5gqkynin6p5w 802455 802454 2026-10-25T10:09:31Z තුෂාර ජාගොඩ 81771 /* */ 802455 wikitext text/x-wiki තුෂාර ජාගොඩ '''තුෂාර ජාගොඩ''' සම්පූර්ණ නම : තුෂාර සම්පත් ජනක කුමාර ජාගොඩ උපන්දිනය : 1982.05.13 උපන් ගම : ගාල්ල,වඳුරඹ, තලාව මව ගේ නම : නාගොඩ විතානගේ කරුණාවති පියාගේ නම : විමලසිරි ජාගොඩ මූලික අධ්‍යාපනය : ගාල්ල යටලමත්ත මහා විද්‍යාලය උසස් පෙළ අධ්‍යාපනය : හොරණ ශ්‍රීපාලි මහා විද්‍යාලය වෘත්තීය අධ්‍යාපනය : වයඹ ජාතික අධ්‍යාපන විද්‍යා පීඨය වෘත්තිය : ගුරු වෘත්තිය(නාට්‍ය හා රංග කලාව) කලා ක්ෂේත්‍රයේ තොරතුරු : ළමා නාට්‍ය නිර්මාණකරුවෙකි ආචාර්ය ගාමිණී හහත්තොටුවේගම ප්‍රමුඛ ශ්‍රී ලංකා විවෘත වීදි නාට්‍ය කණ්ඩායමේ සාමාජිකයෙකි. ටවර් හෝල් රඟහල පදනමේ නාට්‍ය පාසලෙහි උසස් ඩිප්ලෝමාධාරියෙකි. අභිරූපණ ශිල්පියකි. සම්මානනීය අංගරචනා ශිල්පියෙකි රංගන ශිල්පියෙකි නාට්‍ය වැඩ පළ උපදේශකයෙකි. රන්වල පදනමේ නාට්‍ය හා රංග කලාව පිළිබඳ උපදේශකයෙකි. 5e3rnnu3lwpkj4a3kurxxte0pr2rvpn