විශ්වය

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>විශ්වය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9609</id>
    <revision>
      <id>803275</id>
      <parentid>798121</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46363" sha1="nyvlhdiridnzhabr9d5snabjd7pdqcn" xml:space="preserve">{{Infobox
| title            = විශ්වය
| image            = [[File:Hubble ultra deep field.jpg|300px]]
| caption          = The [[Hubble Ultra-Deep Field]] image shows some of the most remote [[Galaxy|galaxies]] visible to present technology (diagonal is ~1/10 apparent Moon diameter)&lt;ref name=&quot;spacetelescope.org&quot;&gt;{{cite web |url=http://spacetelescope.org/images/heic0406a/ |title=Hubble sees galaxies galore |work=spacetelescope.org |access-date=April 30, 2017 |archive-date=May 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504043058/http://www.spacetelescope.org/images/heic0406a/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| label1           = [[Age of the universe|වයස]] (within [[Lambda-CDM model|ΛCDM model]])
| data1            = 13.787 ± 0.020 billion years&lt;ref name=&quot;Planck 2015&quot; /&gt;
| label2           = විෂ්කම්භය
| data2            = නොදනී.&lt;ref name=&quot;Brian Greene 2011&quot; /&gt; [[Observable universe]]: {{val|8.8|e=26|u=m}} {{nowrap|(28.5 G[[parsec|pc]] or 93 G[[light-year|ly]])}}&lt;ref&gt;{{cite book |first1=Itzhak|last1=Bars|first2=John|last2=Terning|title=Extra Dimensions in Space and Time |url=https://books.google.com/books?id=fFSMatekilIC&amp;pg=PA27|access-date=May 1, 2011|date= 2009 |publisher=Springer|isbn=978-0-387-77637-8|pages=27–}}&lt;/ref&gt;
| label3           = ස්කන්ධය (ordinary matter)
| data3            = අවම වශයෙන් {{val|e=53|u=kg}}&lt;ref name=&quot;Paul Davies 2006 43&quot;&gt;{{cite book|first=Paul|last=Davies|date=2006|title=The Goldilocks Enigma|pages=43ff|publisher=First Mariner Books|isbn=978-0-618-59226-5|url=https://archive.org/details/cosmicjackpotwhy0000davi|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;
| label4           = Average density (with [[energy]])
| data4            = {{val|9.9|e=-27|u=kg/m3}}&lt;ref name=&quot;wmap_universe_made_of&quot;&gt;{{cite web|author=NASA/WMAP Science Team|date=January 24, 2014|title=Universe 101: What is the Universe Made Of?|url=http://map.gsfc.nasa.gov/universe/uni_matter.html|publisher=NASA|access-date=February 17, 2015|archive-date=March 10, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080310235855/http://map.gsfc.nasa.gov/universe/uni_matter.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| label5           = Average temperature
| data5            = {{val|2.72548|ul=K}} ({{val|-270.4|ul=°C}}, {{val|-454.8|ul=°F}})&lt;ref name=Fixsen&gt;{{Cite journal |last1=Fixsen |first1=D.J. |date=2009 |title=The Temperature of the Cosmic Microwave Background |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2009-12-20_707_2/page/916 |journal=[[The Astrophysical Journal]]|volume=707 |issue=2|pages=916–920 |arxiv=0911.1955 |bibcode=2009ApJ...707..916F |doi=10.1088/0004-637X/707/2/916|s2cid=119217397 }}&lt;/ref&gt;
| label6           = Main contents
| data6            = [[Baryon#Baryonic matter|Ordinary (baryonic)]] [[matter]] (4.9%)&lt;br /&gt;[[Dark matter]] (26.8%)&lt;br /&gt;[[Dark energy]] (68.3%)&lt;ref name=&quot;planck2013parameters&quot; /&gt;
| label7           = හැඩය
| data7            = [[Shape of the universe|Flat]] with 4‰ error margin&lt;ref&gt;{{cite web|author=NASA/WMAP Science Team|date=January 24, 2014|url=http://map.gsfc.nasa.gov/universe/uni_shape.html|title=Universe 101: Will the Universe expand forever?|publisher=NASA|access-date=April 16, 2015|archive-date=March 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309164248/http://map.gsfc.nasa.gov/universe/uni_shape.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}
{{cosmology}}
[[ගොනුව:The Hubble eXtreme Deep Field.jpg|300px|දකුණ]]
[[ගොනුව:Milky Way IR Spitzer.jpg|300px|දකුණ]]
&lt;big&gt;[[විශ්වය]]&lt;/big&gt; යන වදන අසන බොහෝ දෙනෙකු සිතන්නේ එය ඈත අභ්‍යවකාශයේ ඇති දෙයක් ලෙසිනි. එය එසේ නොවේ. [[විශ්වය|&lt;span lang=&quot;si&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;විශ්වය&lt;/span&gt;]] යයි කී විට ඔබට පෙනෙන, නොපෙනෙන, ඇසෙන, නොඇසෙන ආදී වූ සියල්ල අයත්ය. ඔබේ ගෙය, ගම, නගරය හා රට [[විශ්වය]]ට අයත්ය.

විද්‍යාඥයෝ මේ විශ්වයේ ස්වභාවය හා එය ආරම්භ වූ ආකාරය ගැන ගවේෂණ රැසක් සිදු කොට ඇත. ඔවුන් ඒ ගැන යම් යම් කරුණු දැනගෙන අැතත් බොහෝ දේ දැනගෙන නැත. ඔවුන්ට [[විශ්වය]] ගැන සියලු දේ දැනගන්නට හැකි වේද?, එය කළ හැකිද? කියා කිසිවකුට කීමට නුපුළුවන.

[[විශ්වය]] නිර්මාණය වී අති ප්‍රධාන කොටස් ලෙස විද්‍යාඥයින් සලකන්නේ [[චක්‍රාවාට]]යි. අප වෙසෙන [[පෘථිවිය]] අයත් වන්නේද එවන් [[චක්‍රාවාට]]යකටය. [[චක්‍රාවාට]]යකට තාරකා බිලියන ගණනක් ඇතුලත්ය. අප වෙසෙන [[පෘථිවිය]] අයත් චක්‍රාවාටයේ තරු බිලියන සියයක් පමණ ඇතයි පැවසේ. ඊට [[ක්ෂීරපථය]] යන නම භාවිතා කරයි.

විද්‍යාඥයන් පවසන පරිදී [[චක්‍රාවාට]] කිහිපයක් එක්ව තැනුණු [[චක්‍රාවාට]] පොකුරු ඇත. ගෝලාකාර, විවෘත, ඉලිප්සාකාර, සර්පිලාකාර, ලිහිල්, සලාවැටුම් ආකාර වැනි විවිධ කාණ්ඩ වලට අයත් [[චක්‍රාවාට]] පොකුරු අතැයි විද්‍යාඥයින් පවසයි.

අප අයත් චක්‍රාවාටය ඇති ප්‍රදේශයේ මැගලයින් ක්ලවුඩ්, මහා වලසා, ස්කල්ප්ටර් ඩ්‍රැකෝ, ඇන්ඩ්‍රොමීඩා හා ලියෝ ආදී චක්‍රාවාට සමූහයක් ඇතැයි පැවසේ. ඒ හැම &quot;ස්ථානීය&quot; කණ්ඩායම යන නමින් &quot;පොකුරක්&quot; සේ හැඳින්වේ. එවන් පොකුරු රැසක් එක්වීමෙන් සුපිරි පොකුරක් සෑදේ.

1917 දී [[ඇල්බට් අයින්ස්ටයින්]] ඉදිරිපත් කළ [[සාපේක්ෂතා වාදය]] ඔස්සේ සිත මෙහෙය වූ රුසියානු යුදෙව් ජාතික ඇලෙක්සැන්ඩර් ෆ්‍රීඩ්මාන් විශ්වයේ ඇති [[චක්‍රාවාට]] එකිනෙකින් ඈත් වෙමින් පවතින බව ප්‍රකාශ කළේය. [[එඩ්වින් පි. හබල්]] හා [[මිල්ටන් හියුමේසන්]] යන තාරකා විද්‍යාඥයින් දෙදෙනා 1929 දී ඒ අදහස වඩාත් පැහැදිලි කොට තහවුරු කොට තිබේ.

==විශ්වය යනු කුමක්ද?==

[[විශ්වය]] යනු ඉමක් කොනක්, කෙලවරක් දැකගත නොහැකි [[මන්දාකිනි]] හෙවත් [[චක්‍රාවාට]] සමූහයකි. විශ්වයට [[නිහාරිකා]], [[චක්‍රාවාට]], [[තරු|තාරකා]], [[ග්‍රහලෝක]], [[ධූමකේතු]], [[ග්‍රාහක]], වායු, දූවිලි ආදී අද පවත්නා සියලු දේ අයත්ය. මෙතෙක් පැවති සහ අනාගතයේ පවත්නා දෙවල්ද ඊට අයත්ය.

මීට සියවසකට පෙර විද්‍යාඥයන් විශ්වාස කළේ සම්පූර්ණ විශ්වය යනු ක්ෂීර පථ මන්දාකිනිය පමණක් බවයි. කෙසේවෙතත් 20වන සියවසේදී තාරකා විද්‍යාවේ භෞතික විද්‍යාවේ හා තාක්ෂණයේ දියුණුවත් සමඟම විශ්වය කොතරම් විශාලද කියා තේරුම්ගන්න පටන්ගත්තා. නමුත් විශ්වය පිළිබඳ සියලුම කාරණා අවබෝධ කරගැනීමට ඔවුන්ට හැකි වී නැති බව ඔවුන් පිළිගන්නවා. උදාහරණයකට මෑත දශක කිහිපය ඇතුළත ඔවුන් වටහාගෙන තිබෙන දෙයක් නම් විශ්වය පිළිබඳ නොදන්නා කාරණා සියයට 90කට වඩා තිබෙන බවයි. මේ නිසා මෙතෙක් පිළිගෙන තිබූ භෞතික න්‍යායන්වල නිරවද්‍යතාව පිළිබඳවද ඔවුන් තුළ සැක මතු වී තිබෙනවා.

භෞතික විද්‍යාඥයන් විසින් 19වන සියවස අග භාගයේදී ආලෝකයේ වේගය පිළිබඳ නව සොයාගැනීම් අනාවරණය කළා. මේ පිළිබඳව මනුෂ්‍යයන්ට නොයෙකුත් දේ පැහැදිලි කළේ ප්‍රසිද්ධ විද්‍යාඥයෙක් වන ඇල්බට් අයින්ස්ටයින් විසිනුයි. ඔහු සොයාගත්තේ සියලුම චලිත සාපේක්ෂ බවයි. මෙය හැඳින්වූයේ සාපේක්ෂතා වාදය ලෙසයි. මෙම සාපේක්ෂතා වාදය ගොඩනැඟීම සඳහා අයිසැක් නිව්ටන් විසින් භෞතික විද්‍යාව පිළිබඳව ප්‍රකාශයට පත් කළ නීති රීති අයින්ස්ටයින් නැවත සංශෝදනය කර යොදාගත්තා.

===චක්‍රාවාට===
{{Main|චක්‍රාවාට}}
[[ගොනුව: Milky_Way_2010.jpg|right|thumb|200px|ක්ෂීර පථය]]

අවුරුදු බිලියන ගණනකට පෙර ඇති විශාල පිපිරීමකින් [[චක්‍රාවාට]] නිර්මාණය වූ බව විශ්වාස කෙරේ. මේවා අතිවිශාල ගුරුත්වය මගින් එකිනෙක බැඳී ඇති මිලියන බිලියන ගණනක් වූ [[තාරකා]], වායූන් සහ දූවිලි අංශුන් ගෙන් සැදුම්ලත් අන්තර්තාරකා මාද්‍ය (''interstellar medium'') සහ අඳුරු පදාර්ථයෙන් සමන්විත පද්ධති විශේෂයකි. සාමාන්‍යයෙන් ගත් කල [[චක්‍රාවාට]] පොදු  [[ගුරුත්වකේන්ද්‍රය]]ක් වටා භ්‍රමණයවන තාරකා මිලියන දහයකින් (10&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;) පමණ සැදුම්ලත් [[වාමණයින්]]ගේ සිට ට්‍රිලියනයක් (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;) පමණ [[තාරකා]] ගහනයකින් යුතු යෝධ චක්‍රාවාට දක්වා පරාසයක පැතිර පවතී.

පැහැදිලි අහස ඇති රාත්‍රියක අහස දෙස බැලූ විට අපට අනන්ත අප්‍රමණ තාරකා පෙනේ. ඒවා බොහොමයක් [[සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය]]ට සහ එය අයත් [[ක්ෂීරපථය]]ට අයත්ය.

===තාරකා===
{{Main|තරු}}
[[ගොනුව:Starsinthesky.jpg|right|300px|thumb|[[විශාල මැගලනික් වලාවෙහි]] තාරකා ඇතිවන කලාපය . [[NASA]]/[[ESA]] රූප සටහන]]
තාරකාවක් යනු ඉතා විශාල, දීප්තිමත්,[[ගුරුත්වාකර්ශණ බලයෙන්]] [[ප්ලස්මා(භෞතික විද්‍යාව)|ප්ලස්මා]] එකට එකතු වී සෑදුනු ‍ගෝලයකි.තරුවක ආයු කාලය අවසානයේ එය තුල [[පිරිහුණු පදාර්ථ]] ප්‍රමාණයක්ද අඩංගු වේ. [[පෘථිවිය]]ට ළඟම තාරකාව [[සූර්යයා]] වන අතර පෘථිවිය මත ඇති [[ශක්තිය|ශක්තියෙන්]] බොහෝ ප්‍රමාණයක මූලාශ්‍රය වනුයේ සූර්යයාය. අනෙකුත් තාරකා රාත්‍රි කාලයේදී පෘථිවියට දර්ශනය වන අතර සූර්යයා වඩා දීප්තියෙන් නොබබළන අවස්ථාවන්හිදී හෝ වායුගෝලීය සංසිද්ධි වලින් අවහිර නොවූ අවස්ථාවන්හිදී අචල දීප්තිමත් ලක්ෂ්‍ය සමූහයක් ලෙස බොහෝ විට දැක ගත හැක. ඉතිහාසයෙහි [[අහස|අහසේ]] වඩා හොඳින් මතු වී පෙනුනු තාරකා එකට එකතු කොට [[තාරකා රාශි(තාරකා විද්‍යාව)|තාරකා රාශි]] සහ [[තාරකා මණ්ඩල]] වශයෙන් හඳුනාගත් අතර වඩාත්ම දීප්තිමත් තාරකා සුදුසු ලෙස නම් කරනු ලැබීය. තාරකා විද්‍යාඥයින් විසින් සකස් කරන ලද සවිස්තර [[තාරකාවන්ගේ නාමාවලියෙහි|තාරකාවන්ගේ නාමාවලිය]] සම්මත වූ [[තාරකාවන්ගේ තත්වයන්]] පිළිබඳ විස්තර අඩංගු වේ.

=== සුපර්නෝවා ===
{{ප්‍රධාන|සුපර්නෝවා}}
සියලූම ආකාරයේ තාරකා කිසියම් දිනක මිය යායුතුයි. එයින් ඇතැම් තාරකාවක් ඉතාසන්සුන්ව මිලින වී මිය යන අතර ඇතැම් තාරකා මියයන්නේ සුපර්නෝවා නමින් හැඳින්වෙන ඉතාමත් ප‍්‍රචණ්ඩවූ අතිශයින් දැවැන්ත පිපිරීමක් සමගයි. සුපර්නෝවා අවස්ථාවකට පත්වී මිය යාමට නම් තාරකාවක ස්කන්ධය අපේ සූර්යාගේ ස්කන්ධය මෙන් අට ගුණයක්වත් විය යුතුයි. සුපර්නෝවා පිපිරීමක් ඇතිවන්නේ තාරකාව සතු හයිඩ‍්‍රජන් ඉන්ධන ප‍්‍රමාණය දැවී යාමෙන් පසු තාරකාව රතු දැවැන්තයෙකු (''Red giant'') බවට ප‍්‍රසාරණය වීම නිසයි. මෙසේ ප‍්‍රසාරාණයවන තාරාකාවේ මදය වඩවඩා ගිනියම් වීම නිසා හයිඩ‍්‍රජන් සහ හීලියම් සංඝටනය වීමෙන් වඩා සංකීර්ණ වු ඔක්සිජන්, කාබන් සහ කැල්සියම් ද අනෙකුත් මූල ද්‍රව්‍ය 86 ද බිහිවෙනවා. ඊළඟට සිදුවන්නේ තාරකාවේ මදය කඩාවැටී සුපර්නෝවා පිපිරීම සිදුවීමයි . එසේ තාරාකාව පුපුරායාමේදී තාරකාව තුළ බිහිවූ සියළු මූලද්‍රව්‍ය අවකාශයේ විසිරි ගොස් නව තාරකා බිහිකිරීමට දායක වෙනවා. එය හරියට මිය ගිය සත්ව ශාකාදී ජීවීන් පසට ජීර්ණය වී යලි අළුත් ජීවීන් බිහිකිරීමට දායක වෙනවා වගෙයි.

==විශ්වයේ උපත පිළිබඳ මත==

===මහා පිපිරුම් වාදය===
මුලින්ම අනන්තයට ලංවී තිබුණු විශ්වයේ උෂ්ණත්වය මේ වෙනකොට අංශක 1.0&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt; දක්වා අඩුවෙලා (ඉතා කුඩා සංඛ්‍යා දහයේ ඍණ බලය යොදා දක්වනවා වගේම ඉතා විශාල සංඛ්‍යා ලියන්නේ ඍණ ලකුණ නොදා අවශ්‍ය කරන බලයේ අගය පමණක් දහයට මඳක් ඉහළින් ලිවීමෙන්. මෙහිදී 1.0&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt; කියන්නේ දශමස්තානයට වමෙන් 1 හා සමග බිංදුවේ ඒවා 28ක් තිබීමයි. වෙනත් විදියකින් කිව්වොත් මේ කියන්නේ අංශක ටි‍්‍රලියන 10,000 ඒවා ටි‍්‍රලියනයක්), එය හිතාගැනීමටත් නොහැකි අධික උෂ්ණත්වයක්. මේ වෙන කොට විශ්වයේ ඝණත්වය ජලයේ ඝණත්වය වගේ 1.0&lt;sup&gt;78&lt;/sup&gt; ගුණයක්. ඊළඟට තත්පරයකින් අංශූමාත‍්‍රයකදී විශ්වයේ ප‍්‍රමාණය 10&lt;sup&gt;50&lt;/sup&gt; ගුණයකින් පමණ, එනම් විශ්වය ගැලැක්සියක් තරමට ප‍්‍රමාණයෙන් වැඩිවුණා. සාමාන්‍යයෙන් මේ ප‍්‍රසාරණය තමයි බිග් බෑන්ග් නොහොත් මහා පිපිරීම යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ.

[[මහා පිපිරුම් වාදය]] මුලින්ම ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ [[ජෝර්ජ් ගැමොව්]] නම් රුසියනු ජාතික විද්‍යාඥයාය. පසුව [[ඇබේ ලමේත්‍ර]] නම් ප්‍රංශ විද්‍යඥයෙක් එම මතය විස්ථාරණය කළේය. මොවුන් [[විශ්වය]] පිළිබඳ ප්‍රකාශ කළේ මෙවන් අදහසකි.

ඈත අතීතයේ විශ්වයේ සියලු කොටස් එක්තැන්ව තිබිණි. එම කුඩා එකතුව තුල සිදූවූ මහා පිපිරුමකින් විශ්වයේ සියලු කොටස් විසිරී ගියේය. ඒ විසිරී ගිය කොටස් වලින් [[චක්‍රාවාට]] නිර්මාණය වූ [[මූලද්‍රවය]] පහළ විය.

CERN ආයතනයේ ALICE උපකරණය භාවිතා කරන පර්යේෂක කණ්ඩායමක් පෙන්වා දෙන්නේ විශ්වයේ මුල් අවධියේදී එය ඝනත්වයෙන් සහ උෂ්ණත්වයෙන් ඉතා වැඩි ද්‍රවයක් ලෙස පැවතුන බවයි.

හැකි උපරිම ශක්තියෙන් ඊයම් න්‍යෂ්ටි ත්වරණයට ලක්කර එකිනෙක ගැටීමට සැලැස්වීමෙන් ALICE උපකරණය තුල දැඩි උෂ්නත්වයෙන් සහ ඝනත්වයෙන් යුත් උප-පරමාණුක අංශු සෑදීමට හැකි විය. මෙම අවස්ථාව [[විශ්වය]] බිහිවීමෙන් පසුව ප්‍රථම මයික්‍රෝ තප්පර කිහිපයට සමාන ය. මෙම පුංචි &quot;මහා පිපිරුම&quot; සිදුවීමේදී අංශක ට්‍රිලියන 10කට අධික උෂ්නත්වයක් ජනනය වූ බවද විද්‍යාඥයින් පවස යි.

මෙවන් උෂ්නත්වයකදී සමාන්‍ය පදාර්ථ නම් උණු වී &quot;සූපයක්&quot; ([[:en:soup|''soup'']]) නිර්මාණය වේ. මෙය ක්වාක්-ග්ලූවෝන් ප්ලාස්මා (''equark-gluon plasma'') නම් වේ. මීට පෙර ඇමරිකාවේදී මීට අඩු ශක්ති යටතේ කල පර්යේෂණ වලදී පෙන්වා දුන්නේ මෙවන් අවස්ථාවලදී නිර්මාණය වන අංශු ද්‍රව ලෙස ක්‍රියා කරන බවයි. නමුත්  බොහෝ දෙනා අපේක්ෂා කලේ ක්වාක් ග්ලූවෝන් ප්ලාස්මාව වායුවක් ලෙස ක්‍රියා කරනු ඇතැයි කියා ය.

මේ අනුව බලන කල මහා පිපිරුමෙන් පසුව [[විශ්වය]] ද්‍රවයක් ලෙස පැවතුන බව පැහැදිලි ය. මේ අතර විද්‍යාඥයින් නිරීක්ෂණය කල අනෙක් දේ නම් ‍මීට පෙර ‍භෞතික විද්‍යා ආකෘති වල පෙන්වා දුන්නාට වඩා වැඩි උපපමාණුක අංශු ප්‍රමාණයක් නිෂ්පාදනය වීම යි.

[[පෘථිවිය]], මෙසේ පහල වූ අපේ [[චක්‍රාවාට|චක්‍රාවාටයට]] අයත් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ එක් සාමාජිකයෙක් වේ.

==== අමතර අංශුව ====
මහාපිපිරීම සිදුවී ගතවූ පළමු තත්පරය තුළදී ශක්තිය මගින් අංශු (''particles'') මෙන්ම ප‍්‍රතිඅංශු (''anti-particles'') ද බිහිවුණා. එහෙත් එසේ බිහිවූ අංශු ප‍්‍රතිඅංශු සමග එකිනෙක හා ගැටුනු සැනින් ඒ දෙවර්ගයම එකිනෙකා විනාශ කළා. එහෙත් මෙහිදී අංශුවලට තරමක වාසියක් සැළසුණේ සෑම අංශු හා ප‍්‍රති අංශු කුට්ටම් බිලියනයකටම එක් අමතර අංශුවක් බිහිවූ නිසයි. මෙසේ බිහිවූ අමතර අංශු නොනැසී බේරුණා. ඒ අන්දමින් අමතර අංශුවක් බිහිවුනේ ඇයිදැයි විද්‍යාඥයන් හරියටම දන්නේ නැහැ. මෙසේ නොනැසී බේරුණු අංශු නොවන්නට බිහිවී තත්පරයක්වත් ගතවෙන්නටත් පෙරාතුව පදාර්ථ විශ්වය (''material universe'') නිමාවට පත්ව යාමට ඉඩ තිබුණා. අප අද දක්නා සමස්ත පදාර්ථ විශ්වයම ඇති වුණේ එසේ නොනැසී බේරුණු අංශු වලිනුයි. මේ අංශූ විශ්වය පවතිනතුරු පවතීවි. ඒ අනුව විශ්වයේ ඇති පදාර්ථ ප‍්‍රමාණය සදාකාලිකවම එක සමානයි.

====මහා පිපිරුම් වාදයෙන් ප්‍රකට වන කරුණු====

#විශ්වයේ අද පවත්නා [[මූලද්‍රව්‍ය]]යන්ගේ උපත සිදුවූ අයුරු.
#[[විශ්වය]] පුරා පැතිර ඇති [[ක්ෂුද්‍ර තරංග]] වල පසුබිම් [[විකිරණ|විකිරණය]] සිදුවන ආකාරය.

===ස්ථාවර තත්ත්ව වාදය===

මෙම මතය මුලින්ම ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ ඔස්ට්‍රියානු ජාතිකයන් වූ [[හර්මන් බොන්ඩ්]] හා [[තෝමස් ගෝල්ග්]] යන විද්‍යාඥයින් දෙදෙනාය. පසුව [[බ්‍රිතාන්‍ය]] ජාතික [[ෆ්‍රෙඩ් හොයිල්]] එය තවත් පැහැදිලි කළේය.

මේ මතයෙන් ප්‍රකාශ වන්නේ ඈත අතීතයේ සිට මේ දක්වා [[විශ්වය]] එකම ස්වරූපයෙන් පැවති බවත්, අනාගතයේ ද එම ස්වරෑපයෙන් ම පවත්නා බවත්ය.

====මෙම මතයෙන් ප්‍රකට වන මූලික අදහස====

#විශ්වයේ අැති [[චක්‍රාවාට]] නිරන්තරයෙන්ම ප්‍රසාරනය වෙයි.
#[[චක්‍රාවාට]] කලින් කලට අතුරුදහන් වෙයි.
#ඒ වෙනුවට නව [[චක්‍රාවාට]] පහල වෙයි.

===නව ස්ථාවර තත්ත්ව වාදය ===

[[නව ස්ථාවර තත්ත්ව වාදය]] ඉදිරිපත් කිරීමට මුල් වූයේ [[බ්‍රිතාන්‍ය]] ජාතික [[ෆ්‍රෙඩ් හොයිල්]], ශ්‍රී ලාංකික විද්‍යාඥ [[චන්ද්‍රා වික්‍රමසිංහ]], හා ඉන්දියානු [[ජයන්ත් නාලිකර්]] යන විද්වතුන්ය.

මේ මතයෙන් ප්‍රකාශ වූයේ [[විශ්වය]] ආරම්භයක් නැති අසීමිත වයසක් ඇති දෙයක් බවයි. එහි අගක් මුලක් නැත. කාලය අතින් අසීමිතය. අපරිමිතය. එහි තැන් තැන්හි සිදුවන කුඩා පිපුරුම් නිසා එසේ සිදුවන ප්‍රදේශ ප්‍රසාරණය වේ.

[[බ්‍රිතාන්‍ය]] ජාතික [[ස්ටීවන් හෝකින්ස්]] නම් විද්‍යාඥයා [[විශ්වය]] පිළිබඳව විස්තර කිරීමට [[ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාව]] උපයෝගී කරගෙන ඇත.

===ස්පන්දමාන විශ්ව වාදය===

මෙම නවතම මතය ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ [[විලියම් බොනර්]] නම් බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික තාරකා විද්‍යාඥයා විසිනි.

මේ මතයෙන් ප්‍රකශ වන්නේ විශ්වයේ මුල මැද හෝ අග නැති බව නොවේ. එය අනන්ත කාලයක් පවත්නා බවයි. එය අවස්ථාවක ඝන වස්තුවක් සේ එකට පැවතුණි. දැන් එය විසිරෙමින් පවතී. එසේ විසිර ගිය එය යළි එක්‍ රැස් වේ. යළිත් විසිරේ. යළි එක් රැස් වේ. මෙම ක්‍රියාවලිය නොකඩවාම සිදුවේ.

මේ මතය භෞතික විද්‍යවේ නියමයන්ටත්, අයින්ස්ටයින් හෙළි කළ [[සාපේක්ෂතා වාදය]]ටත් බෙහෙවින් එකඟ බැව් පැවසේ. එහෙත් මෙය විශ්වයේ සම්භවය ගැන විස්තර නොකරයි.
[[ගොනුව:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|650px|මධ්‍යය]]

== විශ්වය බිහිවූ ආකාරය  ==
=== හීලියම් හා හයිඩ්‍ර‍ජන් න්‍යෂ්ටි ඇතිවීම ===
ආරම්භයේදී ළදරු විශ්වයේ උෂ්ණත්වය ඉතාමත් ඉහළ මට්ටමකයි පැවතුණේ. ඒ උෂ්ණත්වය අංශක ටි‍්‍රලියනයේ ඒවා ටි‍්‍රලියන 10,000 ට වැඩියි. පදාර්ථ ඇතිකරගැනීමට නොහැකිව ‘ක්වාර්ක්’ (''quarks'') යනුවෙන් හැඳින්වෙන මූලික අංශු ඒ වෙන විට ඉතා උකු අංශු සූපයක තදින් කැළතෙමින් තිබුණා. ඉන්පසු විශ්වයේ වයස තත්පරයකින් අංශුමාත‍්‍රයක් වූ විට විශ්වයේ උණුසුම අංශක ටි‍්‍රලියන 10 දක්වා අඩුවුණා. එසේ උෂ්ණත්වය අඩුවූ විට ක්වාර්ක් නමැති මූලික අංශු එකතුවීමෙන් ප්‍රෝටෝන් සහ නියුට්‍රෝන බිහිවුණා. ඉන්පසු විශ්වය බිහිවී විනාඩි තුනක් ගතවෙන විට විශ්වයේ උෂ්ණත්වය අංශක බිලියන 10ක් දක්වා අඩුවුණා. මේ උෂ්ණත්වයේදී ප්‍රෝටෝන් සහ නියුට්‍රෝන එකතුවීමෙන් හීලියම් න්‍යෂ්ටිත්, ඉතුරුවුණ ප්‍රෝටෝන් වලින් හයිඩ‍්‍රජන් න්‍යෂ්ටිත් හැදුනා.

=== ප්‍රථම පරමාණු ඇතිවීම ===
විශ්වයේ වයස අවුරුදු 300,000ක් වූ විට විශ්වයේ උෂ්ණත්වය අංශක 3,000 කට පමණ අඩු වුණා. එවිට ප්‍රෝටෝන් තවත් අංශු වර්ගයක් වන ඉලෙක්ට්‍රොන සමග එක්වී ප‍්‍රථම පරමාණු, එනම් හීලියම් සහ හයිඩ‍්‍රජන් පරමාණු සැදුවා. එක ප්‍රෝටෝනයක් සහ එක නියුට්‍රොනයක් සහිත වූ හයිඩ‍්‍රජන් තමයි ඉතාමත් සරලම පරමාණුව. හීලියම් පරමාණුවට ප්‍රෝටෝන දෙකකුත්, නියුට්‍රෝන දෙකකුත්, ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකකුත් තියෙනවා. (විශ්වයේ ඇති සමස්ත පරමාණු සංඛ්‍යාවෙන් 60% ක්ම හයිඩ‍්‍රජන් පරමාණු වන අතර 8%ක් පමණ හීලියම් පරමාණුයි. ජීවය සඳහා අතිශයින් වැදගත්වන මූලද්‍රව්‍යද ඇතුළුව අනෙකුත් සියළු මූලද්‍රව්‍ය 89 ම ඇතිවූයේ ඉනික්බිතිව බිහිවූ තාරකා තුළයි; ඒ මූලද්‍රව්‍ය 89 ම සතු මුළු පරමාණු ප‍්‍රමාණය විශ්වයේ ඇති මුළු පරමාණු ප‍්‍රාමාණයෙන් 1% කට වඩා වැඩි නැහැ).

=== තාරකා බිහිවීම ===
විශවයේ ඇතිවුණු හයිඩ‍්‍රජන් මුලින්ම මීදුමක් වගේ වෙලා ඊට පස්සේ කැළැති කැළති දරණු ගැහෙන්නට පටන් ගත්තා. එසේ දරණු ගැහුණු හයිඩ‍්‍රජන් ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය නිසා ගෝල බවට පත් වෙන්න පටන් ගත්තා. ලොකු වෙන්න ලොකු වෙන්න මේ ගෝලවල ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය තව තවත් වැඩි වුණා. ගුරුත්වාකර්ෂණය වැඩිවෙන පමණට තවතවත් හයිඩ‍්‍රජන් ඒ ගෝල කරා ආකර්ෂණය වුණා. එතකොට ඒ ගෝල තව තවත් ලොකු වුණා. එහෙම ලොකුවෙන්න ලොකු වෙන්න ගෝලවල සම්පීඩනයත් ඒ අනුව රත්වීමත් තව තව වැඩි වුණා. රත්වීම අතිශයින් ඉහළ මට්ට්මට පැමිණි විට ඒ දැවැන්ත හයිඩ‍්‍රජන් ගෝල ගිනිගෙන මව් තාරකා බවට පත්වුණා. අවකාශය පුරා හැම තැනකම ඒ විදියට දැවැන්ත මව් තාරකා ඇති වුණා.

=== ගැලැක්සි හෙවත් මන්දාකිණි බිහිවීම ===
විශ්වයේ වයස අවුරුදු බිලියනයයි: ගැලැක්සි නොහොත් බිලියන ගණන් තරු සමූහගත වූ මන්දාකිණි බිහිවීමට පටන් ගත්තා. එතැන් සිට දිගින් දිගටම විවිධ ස්වරූපයේ සහ ප‍්‍රමාණයේ ගැලැක්සි බිහිවුණා. මේ විදියට අප වෙසෙන ක්ෂීරපථ (''Milky way'') ගැලැක්සියද ඇතුළුව ගැලැක්සි බිලියන ගණනාවක් ඇති වුණා. කලුවර රැයක දිලි දිලී මැණික් වගේ දිදුලන තාරකා බිලියන ගණනාවක් ඒ හැම ගැලැක්සියකම එක්ව තිබුණා. අපේ ක්ෂීරපත ගැලැක්සිය වැනි ඇතැම් ගැලැක්සි මැද ගුරුත්වාකර්ෂණය කොයිතරම් වැඩි වුණාද කිව්වොත් ඒ නිසා බ්ලැක් හෝල් එකක් ඒ කියන්නේ ඉමක් කොණක් නැති කලුකුහරයක් ඇතිවුණා. ළඟපාත තිබුණු තාරාකා, ධූලි වලාකුළු පමණක් නොවෙයි ආලෝකය පවා මේ කුහරය ඇතුළට ඇදලා ගත්තා. හරියට දිය සුළියකට අසුවුණ සුන්බුන් වගේ ඒ හැම දෙයක්ම කුහරයේ අන්ධකාර අගාධය තුළ නොපෙනී ගියා. කලුකුහරයේ ගුරුත්වාකර්ෂණයට අසුවෙන මානයේ තිබුනු සියලූම තාරකා, ධුලි වළාකුලූ ඇද ගෙන ඉවර වු විට සියල්ල සන්සුන් වුණා. දැන් ක්ෂීරපථ ගැලැක්සියත් බිලියන ගණනාවක් වූ අනෙක් ගැලැක්සි සියල්ලත් හොඳට ලොකු මහත් වෙළා.

=== සූර්යයා සහ ග්‍ර‍හයෝ බිහිවීම ===
විශ්වයේ වයස අවුරුදු බිලියන හතයි: විද්‍යාඥයන්ට නිශ්චිතවම දින වකවානු කීමට නොහැකි වුවද අපේ මව්තාරකාව සුපර්නෝවා පිපිරීමට ලක්වන්නට ඇත්තේ මේ අවධියේදී විය යුතුයි. ඇතැම් විට එවැනි මව්තාරකා එකකට වැඩිගණනක් පිපිරීම නිසා ඇති වූ ධූලි වලාවෝ පසු කලෙක අපේ සෞරග‍්‍රහ මණ්ඩලය ඇති කිරීමට දායක වෙන්නට ඇතිඒ ගැන තවම අප හරියට දන්නේ නැහැ.

විශ්වයේ වයස අවුරුදු බිලියන අටයි: මුලින්ම ධුලි සහ වායු මහා වලාවක් ලෙස ඇරඹී කෙමෙන් කෙමෙන් සෞර ග‍්‍රහ මණ්ඩලය බිහිවීමට සැරසෙයි. අති දැවැන්ත ධූලි වලාව සෙමින් සෙමින් දිගටි කවපෙත්තක ස්වරූපය ගනී. ගුරුත්වාකර්ෂණයෙන් එකිනෙකා වෙත ඇදී යන ධූලි පිණ්ඩ ග‍්‍රහවස්තුවල මුල් හැඩය ගනී. අධික ගුරුත්වාකර්ෂණයෙන් ගිනියම් ව ඇතිවන න්‍යෂ්ථික විලයනය (''nuclear fusion'') සමග කවපෙත්ත මැද සූර්යා බිහිවෙයි. හයිඩ‍්‍රජන් හීලියම් බවට හරවමින් සිදුවන න්‍යෂ්ථික විලයනය නිසා සූර්යයා දීප්තියෙන් දිදුලයි.

=== පෘථිවිය බිහිවීම ===
විශ්වයේ වයස අවුරුදු බිලියන අටහමාරයි: සූර්යයාගේ න්‍යෂ්ටික විලයනය ඇතිවීමෙන් අවුරුදු මිලියන 500ක් ගතවූ පසු දිගටි කවපෙත්තක හැඩයගෙන තිබූ ග්‍ර‍හ පිණ්ඩ එකතුවේ පිට පැත්තේ සිට ග‍්‍රහ ලෝක හැඩගැසීම ඇරඹෙයි. මෙසේ සැදුනු ග‍්‍රහ වස්තුන් අතරින් තුන් වැනි ග‍්‍රහ වස්තුව වන පෘථිවිය ජීවය ඇතිවීම සඳහා සුදුසු තරම් දුරකින් සූර්යයා වටා කක්ෂ ගතවී පරිභ‍්‍රමණය වෙයි.

== විශ්වයේ වයස ==
විශ්වයේ ඇති ගැලැක්සි අතර ඇති පරතරය කෙමෙන් කෙමෙන් වැඩිවෙමින් යනවා යන්නෙන් තේරුම් ගත හැක්කේ මුල සිටම විශ්වය ප‍්‍රසාරණය වෙමින් පවතින බවයි- කාලය ඔස්සේ ආපස්සට ගමන් කිරීමට හැකි නම් මේ ගැලැක්සි සියල්ලම කෙමෙන් කෙමෙන් එකිනෙකට ලංවී හෙවත් සංකෝචනය වී අවසානයේ වැලි කැටයකටත් වඩා කුඩාවට හැකිළී එක්වෙන හැටි දැන ගන්නට ලැබේවි. ගැලැක්සි එකිනෙකින් ඈත්වන වේගය අනුව ඒවා එකට එක්ව පැවතුණේ කෙතරම් කලකට ඉහතදී දැයි ගණනය කළ හැකියි. ඒ අනුවයි විශ්වයේ වයස අවුරුදු බිලියන 13.7ක් පමණ වන බව දැනගත්තේ.

== ආශ්‍රිත ==
{{Div col|colwidth=20em}}
* [[Cosmic Calendar]] (scaled down timeline)
* [[Cosmic latte]]
* [[Detailed logarithmic timeline]]
* [[Earth's location in the universe]]
* [[False vacuum]]
* [[Future of an expanding universe]]
* [[Galaxy And Mass Assembly survey]]
* [[Heat death of the universe]]
* [[History of the center of the Universe]]
* [[Illustris project]]
* [[Non-standard cosmology]]
* [[Nucleocosmochronology]]
* [[Parallel universe (fiction)]]
* [[Rare Earth hypothesis]]
* [[Space and survival]]
* [[Terasecond and longer]]
* [[Timeline of the early universe]]
* [[Timeline of the far future]]
* [[Timeline of the near future]]
* [[Zero-energy universe]]
{{div col end}}

== මූලාශ්‍ර ==
'''පාද සටහන්'''
{{notelist}}

'''උපහරණ'''
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Planck 2015&quot;&gt;{{cite journal|author=Planck Collaboration|year=2016|title=Planck 2015 results. XIII. Cosmological parameters|journal=Astronomy &amp; Astrophysics|volume=594|page=A13, Table 4|arxiv=1502.01589|bibcode=2016A&amp;A...594A..13P|doi=10.1051/0004-6361/201525830|s2cid=119262962}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;planck2013parameters&quot;&gt;{{cite web|title=First Planck results: the universe is still weird and interesting|url=https://arstechnica.com/science/2013/03/first-planck-results-the-universe-is-still-weird-and-interesting/|work=Matthew Francis|publisher=Ars technica|date=March 21, 2013|access-date=August 21, 2015|archive-date=May 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502143413/https://arstechnica.com/science/2013/03/first-planck-results-the-universe-is-still-weird-and-interesting/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Brian Greene 2011&quot;&gt;{{cite book |first=Brian |last=Greene |author-link=Brian Greene |title=The Hidden Reality |publisher=[[Alfred A. Knopf]] |date=2011|title-link=The Hidden Reality }}&lt;/ref&gt;
}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Sister project links |wikt=Universe |commonscat=yes |q=Universe |b=no |v=no |n=no |s=no}}
{{Spoken Wikipedia|date=June 13, 2012|WIKIPEDIA SPOKEN ARTICLE - Universe (Part 1).oga|WIKIPEDIA SPOKEN ARTICLE - Universe (Part 2).oga|WIKPEDIA SPOKEN ARTICLE - Universe (Part 3).ogg|WIKIPEDIA SPOKEN ARTICLE - Universe (Part 4).oga}}
* [http://ned.ipac.caltech.edu/ NASA/IPAC Extragalactic Database (NED)] / ([http://ned.ipac.caltech.edu/Library/Distances/ NED-Distances]).
* [https://www.livescience.com/how-many-atoms-in-universe.html There are about 10&lt;sup&gt;82&lt;/sup&gt; atoms in the observable universe] – ''[[LiveScience]]'', July 2021.
* [https://www.forbes.com/sites/startswithabang/2019/05/21/this-is-why-we-will-never-know-everything-about-our-universe/ ''This is why we will never know everything about our universe''] – ''[[Forbes]]'', May 2019.

=== වීඩියෝ පට ===
* [https://web.archive.org/web/20150520111239/http://irfu.cea.fr/cosmography Cosmography of the Local Universe] at irfu.cea.fr (17:35) ([http://arxiv.org/abs/1306.0091 arXiv])
* [http://www.youtube.com/embed/17jymDn0W6U The Known Universe] 
* [http://www.youtube.com/embed/0fKBhvDjuy0 Understand The Size Of The Universe]
* [http://www.youtube.com/watch?v=08LBltePDZw 3-D Video (01:46)&amp;nbsp;– Over a Million Galaxies of Billions of Stars each&amp;nbsp;– BerkeleyLab/animated]

{{Cosmology topics}}
{{Earth's location}}
{{Fundamental interactions}}
{{Nature nav}}
{{Portal bar|තාරකා|අභ්‍යවකාශ පියසැරි|සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය|නවීන විද්‍යාව}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:විශ්වය| ]]
[[Category:Astronomical dynamical systems]]
[[ප්‍රවර්ගය:තාරකා විද්‍යාව තුළ සංකල්ප]]
[[Category:Environments]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රධාන මාතෘකා ලිපි]]
[[Category:Physical cosmology]]
[[ප්‍රවර්ගය:තාරකා විද්‍යාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:විද්‍යාව]]</text>
      <sha1>nyvlhdiridnzhabr9d5snabjd7pdqcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>යාපනය පුස්තකාලය ගිනි තැබීම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15077</id>
    <revision>
      <id>803250</id>
      <parentid>452940</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:45:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58186-52</username>
        <id>81918</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>803250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4902" sha1="ew47vst0jfify500bfj3meyzln840as" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සිවිල්වැසියනට ප්‍රහාර
| title      = යාපනය පුස්තකාලයට ගිනි තැබීම
| image      = 
| caption    = 
| location   = [[යාපනය]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates = 
| target     = 
| date       = 1981 මැයි 31-ජුනි 1
| time       = 
| timezone   = 
| type       = ගිනි තැබීම, වෙඩි තැබීම
| fatalities = 26
| injuries   = නොදනී
| susperp      = ජාතිවාදීන් පිරිසක් යැයි සැක කෙරේ.[http://pact.lk/31-may-1981][http://www.lakbimanews.lk/archvi/lakbimanews_10_11_07/special/spe3.htm][http://www.economist.com/node/11436934][http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12004081] 
|susperps   = 
| weapons    =
}}

ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධයේදී [[යාපනය මහජන පුස්තකාලය]]ට ගිනි තැබීමේ සිද්ධිය වැදගත් ස්ථානයක් ගනී. සංවිධානාත්මක කලහකාරී පිරිසක් 1981 මැයි 31  සිට ජුනි 2 දක්වා කලබල ඇති කරමින් මහජන පුස්තකාලයද ගිනි තැබුහ. මෙය විසිවන ශත වර්ෂයේ මානව ඉතිහාසයේ පොත් පත් සම්බන්ධයෙන් ගත් කළ ඉතා සාහාසික සිද්ධියකි. ගිනි තැබීමේ අවස්ථාව වන විට 97000 කට වඩා වටිනා ‍පොත් සහ විරල අත් පිටපත් තිබුණු එම පුස්තකාලය ආසියාවේ තිබුණු විශාලතම පුස්තකාලයන්ගෙන් එකක් විය.

==පසුබිම==
පුස්තකාලය පියවර කීපයකින් ගොඩ නංවා තිබිණි. පුස්තකාලය 1933 දී ආරම්භ වුයේ ප්‍රමාණවත් පොත් සංඛ්‍යාවක් තිබුණු පෞද්ගලික පොත් එකතුවක් වශයෙනි. ප්‍රදේශවාසීන්ගේ මුලික සහයෝගයෙන් ඉතා ඉක්මනට එය අංග සම්පුර්ණ පුස්තකාලයක් බවට පත්විය. මෙම පුස්තකාලය, පුස්කොළ පොත්වලින්ද ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලන ඉතිහාස‍යේ ප්‍රාදේශීය වශයෙන් වැදගත් ඓතිහාසික  ලියවලි වල මුල් පිටපත් වලින්ද, යාපනය අර්ධද්වීපයේ අවුරුදු සියයකට කලින් මුද්‍රිත වු පුවත්පත් වලින්ද යුත් අගනා ලේඛන අඩංගු වු ලේඛනාගාරයක් බවට පත්විය. ශ්‍රී ලංකාවේ සුළු ජනගහණයක් වු දෙමළ ජනයා අතර මෙම පුස්තකාලයට ඓතිහාසික මෙන්ම ඉතා වටිනාකමක් හිමිවිය.

1959 දී යාපනය නගරාධිපති [[ඇල්ෆ‍්‍රඩ් දොරේඅප්පා|ඇල්ප්‍රඩ් දොරෙයප්පා]] විසින් මෙම පුස්තකාලයේ ප්‍රථම ප්‍රධාන අංශය විවෘත ‍කළේය. ඉන්දු  අරාබි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා වුයේ ඉන්දියාවේ, මදුරාසියේ, නරසිංගම් නැමැත්තෙකි. ඉන්දියාවේ ප්‍රසිද්ධ පුස්තකාලාධිපතිවරයෙකු වු එස්.ආර්. රංගනාදන් එම පුස්තකාලය ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන්ට අනුව තැනෙන්නේදැයි පරීක්ෂා කිරීමේ කටයුතු කළේය. යාපනයේ ජනයා අතර එම පුස්තකාලය ප්‍රෞඪත්වයේ සංකේතයක් විය. ඉන්දියාවෙන් සහ වෙන රටවල් වලින් පවා ඔවුන්ගේ ප‍ර්යේෂකගෙන් මෙම පුස්තකාලය පරිහරණය කිරීමට පටන් ගත්හ.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව</text>
      <sha1>ew47vst0jfify500bfj3meyzln840as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තෙවන ඊළාම් යුද්ධය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15148</id>
    <revision>
      <id>803251</id>
      <parentid>363268</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58186-52</username>
        <id>81918</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>803251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1421" sha1="2c4o612us2p22031k6yxxa5mucv2267" xml:space="preserve">{{මූලික|ශ්‍රී ලංකාවේ ත්‍රස්තවාදය}}
{{තොරතුරුකොටුව හමුදාමය ගැටුම
| conflict          = තෙවන ඊළාම් යුද්ධය
| partof            = [[ශ්‍රී ලංකාවේ ත්‍රස්තවාදය|ශ්‍රී ලංකාවේ ත්‍රස්තවාදයේ]]
| image             = 
| caption           = 
| date              = 1995–2002
| place             = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| casus             = 
| result            = LTTE Victory
| combatant1        = [[File:Coat of arms of Sri Lanka.svg|18px]] [[ශ්‍රී ලංකාවේ හමුදාව]]
| combatant2        = [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානය]]
| commander1        = [[චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග]] (1994–2005)
| commander2        = [[වේළුපිල්ලේ ප‍්‍රභාකරන්]]
| strength1         = 247,000
| strength2         = 18,000-24,000
| casualties1       = 7,838
| casualties2       = 2,876
| campaignbox       = 
}}
{{මෙහෙයුම්කොටුව ශ්‍රී ලංකාවේ සිවිල් යුද්ධය}}
{{ශ්‍රී ලාංකික ගැටුම}}
==සිවිල් වැසියන් ඝාතනය වීම==</text>
      <sha1>2c4o612us2p22031k6yxxa5mucv2267</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803252</id>
      <parentid>803251</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58186-52</username>
        <id>81918</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>803252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1461" sha1="3bcztr0e4f5ihp9z1tdslsay8aqhq7e" xml:space="preserve">{{මූලික|ශ්‍රී ලංකාවේ ත්‍රස්තවාදය}}
{{තොරතුරුකොටුව හමුදාමය ගැටුම
| conflict          = තෙවන ඊළාම් යුද්ධය
| partof            = [[ශ්‍රී ලංකාවේ ත්‍රස්තවාදය|ශ්‍රී ලංකාවේ ත්‍රස්තවාදයේ]]
| image             = 
| caption           = 
| date              = 1995–2002
| place             = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| casus             = 
| result            = එල්ටීටීඊ ජයග්‍රහණය
| combatant1        = [[File:Coat of arms of Sri Lanka.svg|18px]] [[ශ්‍රී ලංකාවේ හමුදාව]]
| combatant2        = [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානය]]
| commander1        = [[චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග]] (1994–2005)
| commander2        = [[වේළුපිල්ලේ ප‍්‍රභාකරන්]]
| strength1         = 247,000
| strength2         = 18,000-24,000
| casualties1       = 7,838
| casualties2       = 2,876
| campaignbox       = 
}}
{{මෙහෙයුම්කොටුව ශ්‍රී ලංකාවේ සිවිල් යුද්ධය}}
{{ශ්‍රී ලාංකික ගැටුම}}
==සිවිල් වැසියන් ඝාතනය වීම==</text>
      <sha1>3bcztr0e4f5ihp9z1tdslsay8aqhq7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මාරි කියුරි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15255</id>
    <revision>
      <id>803266</id>
      <parentid>719865</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T01:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46344" sha1="dsoihjcwap22beyhxsx6yio16wkcnk9" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව විද්‍යාඥ
| name               = මරියා ස්කොඩොල්ස්කා කියුරි
| image              = Marie Curie c1920.jpg
| caption            = {{පමණ|1920}}
| birth_name         = මරියා සලොමෙයා ස්කොඩොල්ස්කා
| birth_date         = {{උපන් දින|1867|11|7|df=y}}
| birth_place        = [[වෝර්සෝ]], [[කොංග්‍රස් පෝලන්තය |පෝලන්ත රාජධානිය]], එකල [[රුසියානු අධිරාජ්‍යය|රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ]] කොටසක් විය&lt;ref name=&quot;nobelprize&quot; /&gt;
| death_date         = {{මරණ දින හා වයස|df=yes|1934|7|4|1867|11|7}}
| death_place        = [[පස්සී, හුට්-සව්වා]], ප්‍රංශය
| death_cause       = [[නිෂ්කල්ප්‍ය නීරක්තිය]]
| residence = පෝලන්තය, ප්‍රංශය
| citizenship        = {{සරලලැයිස්තුව|
* පෝලන්තය (උපතින්)
* ප්‍රංශය (විවාහය නිසා)
}}
| alma_mater        = {{සරලලැයිස්තුව|
* පැරිස් විශ්වවිද්‍යාලය
* [[ඊඑස්පීසීඅයි]]
}}
 | thesis_title = රොෂෙස් සූව ලෙස ෂුබ්ස්ටාන් රාඩියොආක්ටීව් (විකිරණශීලි ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ පර්යේෂණ) 
 | doctoral_advisor  = [[ගැබිරියෙල් ලිප්මාන්]]
 | doctoral_students = {{සරලලැයිස්තුව|[[André-Louis Debierne]]|[[Óscar Moreno]]|[[Marguerite Perey]]|[[Émile Henriot (chemist)|Émile Henriot]]}}
 | known_for         = {{සරලලැයිස්තුව|
* [[විකිරණශිලීතාව]]
* [[පොලෝනියම්]]
* [[රේඩියම්]]}}
 | awards            =  {{සරලලැයිස්තුව|
* [[Nobel Prize in Physics]] (1903)
* [[Davy Medal]] (1903)
* [[Matteucci Medal]] (1904)
* [[Elliott Cresson Medal]] (1909)
* [[Albert Medal (Royal Society of Arts)|Albert Medal]] (1910)
* [[Nobel Prize in Chemistry]] (1911)
* [[Willard Gibbs Award]] (1921)
  }}
| signature          = Marie Curie Skłodowska Signature Polish.svg
| footnotes          = [[නොබෙල් ත්‍යාගය]] විභින්න විද්‍යාවන් දෙකකින් දිනූ එකම පුද්ගලයා ඇය විය.
| spouse             = [[පියරේ කියුරි]] (1859{{ndash}}1906) වි. 1895
| children           = {{සරලලැයිස්තුව|
* [[Irène Joliot-Curie]] (1897{{ndash}}1956)
* [[ඊව් කියුරි]] (1904{{ndash}}2007)
}}
| field             = [[භෞතික විද්‍යාව]], [[රසායන විද්‍යාව]]
 | work_institutions = * [[පැරිස් විශ්වවිද්‍යාලය]]
* [[École Normale Supérieure]]
* [[Curie Institute (Paris)]] (originally Radium Institute)
* [[French Academy of Medicine]]
* [[International Committee on Intellectual Cooperation]]
 }}

මරියා ස්ක්ලොඩොස්කා කියුරි හෙවත් මාරි කියුරි  ජීවත් වූ කාලය  1867 නොවැ. 07 සිට 1934 ජුලි 04 දක්වාය. ඇය පෝලන්තයේ හැදී වැඩුනු අතර පසු කාලයක දී ප්‍රංශ පුරවැසිභාවය ලබා ගත්තාය. ඇය භෞතික විද්‍යාඥවරියක් මෙන්ම රසායනික විද්‍යාඥවරියක් ද විය. විකිරණශීලතාවය නැමැති ක්ෂේත්‍රයේ පුරෝගාමී මෙහෙවරක් ඉටු කළ ඇය නොබෙල් ත්‍යාගය දෙවරක් දිනා ගැනීමට හැකියාව ලබා ගත්තාය. (වර්තමානය වනතුරු  [[විද්‍යා]] ක්ෂේත්‍රයන් දෙකක [[නොබෙල් ත්‍යාගය]]  දිනාගත් එකම පුද්ගලයා ඇයවේ.)  එමෙන්ම පැරිස් විශ්වවිද්‍යාලයේ ප්‍රථම කාන්තා මහාචාර්යවරිය ද ඇය වේ. 
==කුඩා කාලය==
ඇය උපත ලැබුවේ රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ පෝලන්ත කොංග්‍රසයේ වර්සව් නැමැති ගමේ වන අතර වයස අවු 24 වන තෙක් එහි ජීවත් වුවාය.1891 දී  ඇගේ වැඩිමහල් සොහොයුරිය මෙන් ඇය අධ්‍යාපන කටයුතු සදහා පැරීසියට ආගමනය වු අතර එහිදී තම ඉහල උපාධිය ලබා ගෙන විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේ නියැලුනේය. වරිසව් වල සහ පැරීසියේ කියුරි නැමැති ආයතනය ඇය විසින් ආරම්භ කරන ලදී. ඇගේ සමකාලීන නොබෙල් ත්‍යාගලාභී [[පියරි කියුරි ]]ඇගේ  සහකරු විය. එමෙන්ම  තෙවන නොබෙල් ත්‍යාගලාභී  [[ඉරේන් ජෝලියට් කියුරි]] ඔහුගේ මව විය.  
ඇය[[ ප්‍රංශ]] ජාතිකත්වයට ගරු කළ ද තම [[පෝලන්ත]] අනන්‍යතාවය කිසිදිනක අමතක නොකළාය.  කියුරි මහත්මිය  තමා ප්‍රථමයෙන්ම සොයාගත් නව රසායනික මුලද්‍රව්‍යය ‘[[පොලෝනියම්]]’ (1898) ලෙස නම් කරන ලද්දේ  ඇය උපන් දේශය වෙනුවෙන්ය. එමෙන්ම 1932 දී  [[විකිරණ]]ශීලි ආයතනයක් ඇය පිහිට වූ අතර ( දැනට මරියා ස්ටොඩොව්ස්කා කියුරි නැමැති[[ පිළිකා]] පිළිබද හදාරන ආයතනය) එය පිහිටවන ලද්දේ ඇගේ උපන් නගරය වන වර්සාව් හිදී වේ.  භෞතික විද්‍යාඥවරියක් වන ඇය මෙන්ම පැරිසියේ අධ්‍යාපනය හැදෑරූ  ඇයගේ සොහොයුරිය  මෙම ආයතනයේ මුලිකත්වය ලබා ගත්තාය. 

මරියා ස්ටොඩොව්ස්කා ගේ උපන් දේශය වර්සාව් වන අතර උපත ලැබුවේ පෝලන්ත ජාතික දෙමාපියන්ට දාවයි. දෙමව්පියන්ගේ නම් වූයේ බ්‍රොනිස්ලාවා සහ බ්ලඩිස්ලෝ ස්ටොඩොව්ස්කි වන අතර ඔවුන් දෙදෙනාම ගුරුවරුන් වූ බැවින් ඉගෙනීමේ අගය කුඩා කළ සිටම  තම දරුවන්ට  දැනීමට සැලැස්වීය. බ්ලඩිස්ලෝ ස්ටොඩොව්ස්කි  [[භෞතික විද්‍යාව]] සහ [[අංක ගණිතය]] පිළිබද ගුරුවරයෙක් විය.

ළමුන් පස් දෙනෙකුගෙන් මරියා බාලම දරුවා  විය.ඇගේ සහෝදර සහෝදරියන් නම් සොෆියා (1862) , ජුසෆ් (1863), බ්‍රොනිස්ලාවා (1865)හා හෙලේනාය. (1866)මරියා ලාබාලම දරුවා වන අතර ඇය උපන්නේ 1867 දීය 

මරියා කුඩා කාලයේදී ම ඇයගේ සොහොයුරිය වූ සොෆියා මිය ගිය අතර (ටයිපොයිඩ්  උණ රෝගයෙන් ) වසර දෙකකට පසු  ඇගේ මව මරණයට පත්විය.( ක්ෂය රෝගයෙන්) මෙම සිදුවීම්  හේතුවෙන්  ඇය[[ රෝමානු කතෝලික]] ආගම අතහැර  අදේවවාදියෙකු බවට පත්විය.  

කුඩා කළ සිටම ස්ටොඩොව්ස්කාට ඉතා හොඳ මතකයක් තිබුණු අතර වැඩ කිරීමට ආශාවක් ද විය. එබැවින්  අධ්‍යාපනය හැදෑරීම සදහා [[ආහාර]] සහ[[ නින්ද]]  අතහැර දැමූ පුද්ගලයෙක් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත්විය. වයස අවු 16 දී  ඇයගේ වයසේ සියළුම ළමුන් අභිබවමින් ලුසියානු ලයිසියම් නැමැති ආයතනයෙන්  ඇය උපාධියක් ලබාගත් අතර  එහි මුලික අධ්‍යාපනය අවසන් කිරීම වෙනුවෙන් රන් පදක්කමක් ද හිමි කර ගත්තාය.  
==ප්‍රථම විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණය==
කැරැකොස්කි ප්‍රෙස්ඩෙමෙසි 66, වර්සාව් පැරණි නගරය අසල විද්‍යාගාරයක දී  මරියා ස්ටොඩොව්ස්කා ඇයගේ ප්‍රථම විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණය සිදු කරන ලදී.  (1890 – 91) 

ඇය ගැහැණියක් වූ බැවින්ද  [[රුසියාව]]ට එරෙහිව 1863 පෝලන්තයේ පැවැති ගැටුම් හේතුවෙන්ද ස්ටොඩොව්ස්කාට  සාමාන්‍ය විශ්ව විද්‍යාලයකට ඇතුළත් වීමට නොහැකි විය.  එමෙන්ම ඇගේ පියා මුදල් වැරදි ලෙස ආයෝජනය කිරීම හේතුවෙන් ඇයට  වර්සව්හි  නීතියෙන් පරිබාහිරව පිහිට වූ පෝලන්ත විශ්ව විද්‍යාලයක ද අධ්‍යාපන කටයුතු හැදෑරීමට යන අතරතුර දී  ගුරුවරියක් ලෙසද වැඩකටයුතු සිදු කිරීමට සිදු විය. වයස අවු 18 දී   ඇය ළමුන් බලා ගන්නා  පුද්ගලයෙක් ලෙස කටයුතු කළ අතර එහි දී ඇයට අසතුටු දායක ප්‍රේම සම්බන්ධයකට මැදි වීමට  සිදුවිය.  බ්‍රොනිස්ලාවා හි පැරිස් වෛද්‍ය විශ්ව විද්‍යාලයක සිටින ඇගේ වැඩිමහල් සහෝදරියට උදව් කිරීමට ඇය උපයා ගත් දේ යොදා ගත්තාය.එසේ සිදු කළේ මරියා යම් කිසි දිනයක  අධ්‍යාපනය ලබන විට ඇය උදව් කරාවි යයි ඇති බලාපොරොත්තුව මතය.
==විශ්ව විද්‍යාල ජීවිතය==
පැරිස් විශ්ව විද්‍යාලයේදී ස්ටොඩොව්ස්කා [[ගණිතය]], [[භෞතික විද්‍යාව]] සහ [[රසායන විද්‍යාව]] උගත්තාය. (පසු කාලයක දී එනම් 1909 දී  ඇය විශ්ව විද්‍යාලයේ ප්‍රථම කාන්තා මහාචාර්යවරිය ලෙස පත්වන විට ඇගේ නැසීගිය සැමියාගේ රැකියාව වන භෞතික විද්‍යාව ඉගැන්වීමේ අවස්ථාව ඇයට හිමිවිය. ඔහුගේ ඛේදාන්ත මරණයට පෙර මෙම තනතුර ඔහු විසින් දරන ලද්දේ  වසර දෙකහමාරක් පමණි)1893 මුල් භාගයේදී ඇගේ විශ්ව විද්‍යාලයේ ප්‍රථම ස්ථානය ඇය විසින් ලබා ගත්තාය . ඉන් වසරකට පසු  එම පැරිස් විශ්ව විද්‍යාලයෙන්ම අංක ගණිතය පිළිබද  ඉහල උපාධිය ද ඇය ලබාගත්තාය. 1903 දී  [[හෙන්රි බෙකරල්]]ගේ අධීක්ෂණය යටතේ පැරිස් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් ආචාර්ය උපාධියක් ලබා ගත් පැරීසියේ පළමු  කාන්තාව බවට පත්විය. 
==විවාහ ජීවිතය==
පැරිස් විශ්ව විද්‍යාලයේදී ඇය පියරි කියුරි හමු වූ අතර  ඇය ඔහු සමග විවාහ ගිවිස ගත්තාය.    එම කාලයේ දී පියරි කියුරි භෞතික විද්‍යාව හා රසායනික විද්‍යාව පිළිබද පාසලේ ගුරුවරයෙක් වු අතර (École Supériure de Physique et de Chimie Indrustrielles de la ville de Paris (ESPCI)  ස්ටොඩොවිස්කා පැරිස් විශ්ව විද්‍යාලයේ ශිෂ්‍යාවක් වූ අතර නොයෙකුත් ලෝහවල චුම්භක  ද්‍රව්‍ය පිළිබද අධ්‍යයනය කරමින් ඇය  විද්‍යාඥවරියක් ලෙස  තම රැකියාව ආරම්භ කළාය.  චුම්භකත්වය පිළිබද ස්ලොඩොස්කාගේ සහ කියුරිගේ කැමැත්ත ඔවුන් දෙදෙනා එක් කිරීමට සමත් විය. 
==පර්යේෂන==
[[Image:Pierre_and_Marie_Curie.jpg|thumb|1906 අප්‍රේල් 19 දිනට පෙර  ( පියරි මිය ගිය දිනය )  මාරි සහ පියරි කියුරි ඔවුන්ගේ විද්‍යාගාරයේදී]]
ක්‍රමයෙන් විකිරණශීලී ද්‍රව්‍ය පිළිබද අධ්‍යයනය ආරම්භ කළ අතර විශේෂයෙන් ම [[යුරේනියම්]] ලබාගන්නා  ලෝහය එනම් පිච් බෙලෙන්ඩ්  පිළිබද වැඩි අවධානයක් යොමු කරන ලදී.  1898 වන විට   ස්ටොඩොවිස්කා කියුරි  පැමිණි නිගමනය වන්නේ පිච් බෙලෙන්ඩ් නොදන්නා  සංයෝගවලින් සමන්විත වන අතර  යුරේනියම් වලට වඩා ඒවා  විකිරණශීලී බවින් වැඩි බවයි. 1898 ජුලි මාසයේදී මාරි සහ පියරි කියුරි එකතුව පොලෝනියම් නමින් ඔවුන් හදුනාගන්නා ලද මුලද්‍රව්‍යයක් පිළිබදව ලිපියක් සකස් කරන ලදී.  මෙම මුලද්‍රව්‍ය නම් කරන ලද්දේ ඇගේ උපන් පෝලන්තයට ගෞරවයක් වශයෙනි. 1898 දෙසැ . 26 වන දින  දෙවන මුලද්‍රව්‍යයක පිහිටීම පිළිබද ඇය දැනුම් දුන් අතර  එම මුලද්‍රව්‍ය පවතින විකිරණශීලී තාවය නිසා එය[[ රේඩියම් ]]ලෙස නම් කරන ලදී.  රේඩියම් යන වචනය ඇය වචන දෙකක් එක් කොට සකස් කරන ලද්දකි.  

ඉතාම අපහසු තත්වයන්  මධ්‍යයේ  වසර කිහිපයක්ම  නොනවත්වා වැඩ කරමින්  ඔවුන් පිච් බෙලෙන්ඩ්  ටොන් ගණනාවක් සකස් කරන ලදී. එසේ සිදු කරන ලද්දේ  විකිරණශීලතා සංයෝග  ද්‍රාවණයක් සකස් කිරීමෙන්[[ ක්ලෝරයිඩ් ][[]ලුණු ]]වෙන්කිරීමෙනි.  (මෙහිදී  එනම් 1902 අප්‍රේල් 20 දින විකිරණශීලී ක්ලෝරයිඩ්  සකස් කරන ලදී.)  මෙකල දී  පොලෝනියම් තවදුරටත් කොටස් වලට වෙන් කර නොතිබුණි. 

1903 දී  විද්‍යාව පිළිබදව රාජකීය ස්වීඩන් ආයතනයෙන් පියරි කියුරි , මාරි කියුරි සහ හෙන්රි බෙකරල් යන අයට භෞතික විද්‍යාව පිළිබද නොබෙල් ත්‍යාගය ලබා දෙන ලද්දේ  ‘මහාචාර්ය හෙන්රි බෙකරල් විසින් හදුන්වාදෙන ලද විකිරණශීලීතාවය නැමැති සංකල්පය  මත  සිදුකරන ලද සමුහ පර්යේෂණ වලට පිළිගැනීමක් ලබා දීමේ අරමුණිනි.’

නොබෙල් ත්‍යාගයක් ලබා ගත් ප්‍රථම කාන්තාව කියුරි වේ. වසර අටකට පසුව එනම් 1911 දී ඇය රසායන විද්‍යාව නොබෙල් ත්‍යාගය දිනා ගත්තේ රේඩියම් වෙන්කිරීම මගින් රේඩියම්  සහ පොලෝනියම් නැමැති මුලද්‍රව්‍ය දෙක හදුන්වාදීම සහ  මෙම මුලද්‍රව්‍ය දෙකේ ස්වභාවය සහ සංයුතිය පිළිබද අධ්‍යයනය කිරීම මගින් රසායන විද්‍යාවේ දියුණුවට සිදු කරන ලද  සේවය ඇගයීමක් ලෙසයි.

ඉතාම පුදුම සහගත තීරණයක් ලෙස   ස්ටොඩොවිස්කා කියුරි  රේඩියම් වෙන් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය සදහා [[පේටන්ට් බලපත්‍රය]]ක් ලබා ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර එබැවින්  විද්‍යාත්මක ප්‍රජාවට මෙම ක්ෂේත්‍රය පිළිබදව  තවදුරටත් අධ්‍යයනය කිරීම සදහා  කිසිදු බාධාවක් නොවීය. 


ස්ටොඩොවිස්කා කියුරි  නොබෙල් ත්‍යාග දෙකක් දිනා ගැනීමට හෝ ඒවාට හිමිකම් පෑමට හැකි වූ ප්‍රථම පුද්ගලයා විය. වෙනස් වූ ක්ෂේත්‍රයන් දෙකක දී නොබෙල් ත්‍යාග ලබා ගැනීමට හැකි වූ දෙදෙනාගෙන් එක් අයෙක් ඇය වූ අතර අනෙක් පුද්ගලයා වූයේ ලීමස් පෝලිංක් (රසායන විද්‍යාව , සාමය ) නොබෙල්  ත්‍යාග දෙකක් දිනා ගැනීමට හැකි වූ එකම කාන්තාව ලෙස ඇය තවමත් ප්‍රසිද්ධව සිටින අතර වෙනස් වූ විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයන් දෙකක් නොබෙල් ත්‍යාගය දිනාගත් එකම පුද්ගලයා ද ඇය විය. කෙසේ වුව ද විද්‍යාව පිළිබදව ප්‍රංශ ඇකඩමිය කාන්තාවන්ට එරෙහිව  ඔවුනගේ පැවති දුර්මතය ඉවත දැමීමට අකමැති වූ අතර  එහි සාමාජිකත්වය ලබා ගැනීම සදහා එක් ඡන්දයකින් ඇය පරාජයට පත්විය.  ඇයගෙන් උගත් ශිෂ්‍යාවක් වන මාගරිට් පෙරී  1962 දී  එනම් පියරි කියුරි 1905 දී සාමාජිකත්වය ලබා ගැනීමෙන් වසර 50කට පසුව , ප්‍රථම කාන්තාව ලෙස මෙම ඇකඩමියට තේරී පත්විය.

==පියරි කියුරිගේ මරණය==
1906 අප්‍රේල් 19 වන දින  පියරි කියුරි ඔහුගේ ප්‍රකාශකයාගේ කාර්යාලයෙන් නික්මෙන අතරතුර අනතුරකට මුහුණ පෑමෙන් ජීවිතක්ෂයට පත්විය.  ඔහු එම කාර්යාලයට ගමන් කළේ ඔහු විසින් සපයන ලද ලිපියක  වැරදි අඩුපාඩු බැලීම සදහා වන අතර වැඩ වර්ජනයක් හේතුවෙන් එම කාර්යාලය වසා දමා ඇති බව සොයා ගන්නා ලදී. ඉතා තද [[වර්ෂාව]] මධ්‍යයේ පාරෙන් අනික් පැත්තට මාරු වන අවස්ථාවේදී අශ්වයන් විසින් පදවන ලද වාහනයක ඔහු ගැටුණු අතර එහි රෝද අතරට හිරවී ඔහුගේ [[හිස්කබල ]]කුඩු පට්ටම් විය. බොහෝ වේලාවක් විකිරණශීලතාවයට නිරාවරණය වීම නිසා මීට පෙරද ඔහු දුර්වල වී සිටි බව බොහෝ දෙනා පැවසූව ද මෙම අනතුරට හේතු වන්නේ එය බවට ඔප්පු වූ සාධක නොමැත. 

ටික කලකට පසුව ඇය භෞතික විද්‍යාඥ පෝල් ලැන්ගවින් (තම බිරිද අතහැර ගොස් සිටි විවාහක පුද්ගලයෙක්) සමග  සබදතාවයක් ආරම්භ කළ අතර අවසානයේ දී එය ඇගේ විරුද්ධවාදී සගයන් විසින් මාධ්‍යයට ද ගෙනයන ලදී. ඇගේ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ නිසා ලබා ගත් ප්‍රසිද්ධිය ද අභිබවා ප්‍රංශ ජාතිකයන් විදේශිකයන් නුරුස්සන බව මතුවිය.   

ලැන්ගවින්ගේ මුනුපුරා වන මයිකල් ලැන්ගවින්  පසු කාලයක දී  ස්ටොඩොවිස්කා කියුරි  ගේ මිනිපිරිය වන හෙලන් ජෝලියට් නැමැත්තිය විවාහ කරගත්තේය.  

පළවන ලෝක යුද්ධ කාලයේ දී  ස්ටොඩොවිස්කා කියුරි  ජංගම විකිරණශීලි අංශ පවත්වාගෙන ගිය අතර එය පසු කාලයක දී ජනප්‍රිය වුයේ  Petites Curies ( කුඩා කියුරි) ලෙසයි. මෙය පවත්වා ගෙන යන ලද්දේ  තුවාල වූ සොල්දාදුවන් ට ප්‍රතිකාර කිරීමටය. රේඩියම් මගින් ලබා දෙන ලද අවර්ණ  විකිරණශීලි වායු  එනම් පසු කලෙක දී රේඩයම් ලෙස හදුන්වාගත් වායු  යොදා ගෙන සකස් කරන ලද විකිරණශීලී නල මගින් මෙම අංශවලට විදුලිය ලබා දෙන ලදී.   ඇය විසින් ලබා ගන්නා ලද රේඩියම් මගින් ඇය මෙම නලවලට රේඩියම් සපයන ලදී. එමෙන්ම  යුද්ධය පටන් ගැනීමෙන් පසුව ඇයගේ සහ ඇයගේ සැමියාගේ නොබෙල් ත්‍යාග යුද්ධය වෙනුවෙන් ඇය පරිත්‍යාග කරන ලදී. 

[[පළවන ලෝක යුද්ධය]] අවසානයේ දී එනම්, 1921 සහ නැවත 1929 දී  ස්ටොඩොවිස්කා කියුරි  [[ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] තුල සංචාරයක නිරත වූ අතර එහි දී ඇය ඉතාම ජයග්‍රාහී ලෙස පිළිගෙන රේඩියම් පිළිබද පර්යේෂණවලට මුදල් එකතු කිරීම සදහා  ඇයගේ උදව් ලබාගන්නා ලදී.   තම විද්‍යාත්මක කාර්යයන් සදහා සහ ඇයට ලැබෙන ප්‍රසිද්ධිය හේතුවෙන් සිදු වූ අවහිරතා ඇය අපහසුතාවයට පත් කළ ද  ඉන් ඇයට තම කාර්යයන් සදහා සම්පත් එක් රැස් කිරීමට හැකියාව ලැබුණි.   ඇගේ දෙවැනි ඇමරිකානු ගමනේ දී, 1925 ඇගේ සොහොයුරිය වන බ්‍රොනිස්ලාවා   සමග  පිහිටුවා ගත් වර්සව් රේඩියම් ආයතනයට උපකරණ ලබා ගැනීමට ඇයට හැකියාව ලැබුණි. 

පසු කලෙක දී ස්ටොඩොවිස්කා කියුරි පැස්චර් ආයතනයෙහි මුලිකත්වය ගත් අතර පැරිස් විශ්ව  විද්‍යාලය මගින් ඇය වෙනුවෙන් සකස් කරන ලද විකිරණශීලී විද්‍යාගාරයේ ද ප්‍රධානියා බවට පත්විය.  


පෝලන්තයේ 20000 වන පැරණි බැංකු නෝට්ටුවේ මරියා ස්ටොඩොවිස්කා කියුරිගේ ප්‍රතිරූපය අඩංගුවේ.

ප්‍රංශයේ 500 වන බැංකු නෝට්ටුවේ මාරි කියුරි සමග පසුබිමේ ඇගේ සැමියා සහ ඇය සමගම නොබෙල් ත්‍යාගය හිමිකරගත් පුද්ගලයා වන පියරි කියුරි ද වේ.  

මාරියා ස්ටොඩොවිස්කා කියුරිගේ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ (1890 – 91)  සිහි කිරීම සදහා වර්සව්හි  ක්රැකොව්ස්කි ප්‍රෙස්ඩෙමිසි නැමැති ග්‍රාමයේ ඇති විද්‍යාගාරයේ පලකයක් ඉදි කොට ඇත.

== ඇගේ මරණය==
1934  දී සැලැන්ෂස් සැවෝයිහි ඇගේ මරණය සිදුවූයේ (ඇට මිදුලු වර්ධනය නොවීම නිසා )සියලුම රුධිර සෛලවල ඇති ඌනතාවය හේතුවෙනි.මෙය ඇත්ත වශයෙන්ම සිදුවූයේ විකිරණශීලීතාවයට බොහෝ වේලාවක් නිරවරණය වීමෙන් වන අතර විකිරණශීලී ද්‍රව්‍ය වලින් සිදුවන හානිය එකල සොයා ගෙන නොතිබුණු  නිසාවෙනි. එමෙන්ම ඇයගේ බොහෝ කාර්යයන් සිදු කරන ලද්දේ  කිසිදු ආරක්ෂිත පියවරක් අනුගමනය නොකරමින් වන අතර විකිරණශීලී සමස්ථානික රැගත් නළ ඇය විසින් නිතරම තම පොකැට්ටුවේ දමා ගෙන යාම ද තම මේසයේ ලාච්චුවක දමා තිබීමද පුරුද්දක් කරගෙන සිටියාය. එසේ සිදුකළේ මෙම මුලද්‍රව්‍ය අදුරේ දී ලබාදෙන කොළ පැහැයට හුරු නිල් පැහැති ආලෝකය නිසාය. 

 
ඇය මිහිදන් කරන ලද්දේ  සෝ  (Sceaux)හි ඇගේ සැමියා මිහිදන් කළ සුසාන භූමියේදීම ය. නමුත් වසර 60 කට පසුව එනම් 1995 දී  ඔවුන් සිදු කළ සේවයට ගෞරව කිරීමක් වශයෙන් ඔවුන් දෙදෙනාගේ භෂ්මාවශේෂ පැරීසියේ පැන්තන් නැමැති ස්ථානයට ගෙන යන ලදී.  
     
කියුරි යුවලගේ වැඩිමහල් දියණිය වන ඉරේන් ජෝලියට් කියුරි රසායන විද්‍යාව සදහා 1935 දී  නොබෙ‍ල් ත්‍යාගය දිනා ගත්තේ ඇලුමිනියම් විකිරණශීලී බවත් ඒවා ඇල්ෆා කිරණ සමග  විචර්ෂණය කිරීමෙන් නියුට්‍රෝන පිටකරන බවත් සොයා ගැනීම හේතුවෙනි. ඔවුන්ගේ බාලම දියණිය එනම් ඊවා කියුරි , කියුරි මහත්මිය පිළිබද චරිතාපදානයක් සකස් කරන ලදී.  


== මාරි කියුරි හිමිකරගත් ත්‍යාග ==
 
{|
|භෞතික විද්‍යාව පිළිබද නොබෙල් ත්‍යාගය (1903) 
|-
|ඩේවි ත්‍යාගය (1903)
|-
|මැටුසි ත්‍යාගය (1904) 
|-
|රසායන විද්‍යාව පිළිබද නොබෙල් ත්‍යාගය (1911)
|-
|}


== මාරි  කියුරි ලබාගත් ගෞරව සම්මාන ==


වර්තමානයේදී ඉතාම ජනප්‍රිය කාන්තා විද්‍යාඥවරියක් වන මාරි කියුරි විද්‍යා ලෝකයේ බොහෝ ත්‍යාග සහ ගෞරව සම්මාන ලබා ගන්නා ලදී.   1995 දී  පැරීසියේ ඉතා ප්‍රසිද්ධ පැන්තන්  නැමැති  කොතයට , තම සැමියා සමග මිහිදන් වීමට අවස්ථාව ලබා ගත් ප්‍රථම සහ එකම කාන්තාව ඇය වේ. පියරි සහ ඇගේ ගෞරවය වෙනුවෙන්  කියුරි (සංකේතය Ci ) නැමැති විකිරණශීලීතාවයේ ඒකකය හදුන්වාදෙනු ලැබු අතර [[පරමාණු]]ක අංක 96 සදහන් වන මුලද්‍රව්‍ය කියුරියම් ලෙස නම් කරන ලදී.

ස්ටොඩොවිස්කා කියුරි  ගේ රූපය  1980 දී පෝලන්ත බැංකු නෝට්ටුවක සදහන් වූ අතර බොහෝ මුද්දර සහ කාසි වල ද ඇගේ රූපය අඩංගු විය. ප්‍රංශ ෆ්රෑන්ක් නෝට්ටුව යූරෝ බවට පත් කිරීමට පෙර අවසාන ෆ්රෑන්ක් 500 නෝට්ටුවේ ද ඇය සමග ඇගේ සැමියාගේ  රූපය අඩංගු විය. 

1943 දී[[ ඔස්කා සම්මානය]]ට නාමයෝජනා ඉදිරිපත් වූ කියුරිගේ ජීවන කතාව පදනම් කරගත් [[මදාම් කියුරි]] (Madame Curie) නැමැති චිත්‍රපටියේ ග්‍රී ගාසන් සහ වෝලටර් පිජන් රංගනයෙන් දායක  විය.1988 යාහු ආයතනය විසින්  නිෂ්පාදනය කරන ලද තරුණ [[අයින්ස්ටයින්]] (Young Einstein) නැමැති හාස්‍ය උත්පාදක කෘතියේ මාරි කියුරි නැමැති නම එක් චරිතයකට යොදා ගෙන තිබුණි. 

විකිරණශීලී ලෝහ තුනක් ඇයගේ නමින් නම් කරන ලදී.
[[කියුරයිට්]] (Curite) , [[ස්ටොලොවිස්කයිට්]](Sklodowskite) සහ  [[කියුප්රෝ  ස්ටොලොවිස්කයට්]]  (Cuprosklodowskite)  

පියරි සහ මාරි කියුරි විශ්ව විද්‍යාලය එනම් ප්‍රංශයේ පවතින විශාලතම විද්‍යා තාක්ෂණ සහ වෛද්‍ය විද්‍යාලය , පැරිසීයේ විශ්ව විද්‍යාලයෙන් පසුව බිහි වූ ආයතනයකි.  ඇය මෙම ආයතනයේ ඉගැන්වීම් කටයුතු කළ අතර ඇයගේ සහ සැමියාගේ නම මෙම ආයතනයට යොදා ගන්නා ලද්දේ ඔවුනට කරන ගෞරවයක් වශයෙනි.  ඔවුන් විසින් රේඩියම් හදුන්වාදෙන ලද විද්‍යාගාරයට මෙම විශ්ව විද්‍යාලය නිවසක් බදුය. 

ඇයගේ නමින් නම් කරන ලද තවත් ආයතනයක් නම් විද්‍යාව තාක්ෂණය පිළිබද විශේෂයෙන්ම අධ්‍යාපන කටයුතු කෙරෙන නිව්යෝර්ක් නගරයේ මාරි කියුරි යන ආයතනයයි. (Marie Curie M.S. 158 )  එමෙන්ම  කියුරි උසස් අධ්‍යාපන ආයතනය (Curie Metropolitan high school) පිහිටා ඇත්තේ චිකාගෝ හි ඊසාන දිගිනි.  එහිදී  තාක්ෂණය නාට්‍ය හා රංග කලාව සහ වෙනත් විෂයන් ඉගැන්වීම් කරනු ලබයි. 

2007 වර්ෂයේ දී පැරීසියේ පියරි කියුරි උමං දුම්රිය ස්ථානය නැවත වරක් පියරි සහ මාරි කියුරි දුම්රිය ස්ථානය ලෙස නම් කරන ලදී.  ජෝසප් සී . මසුර් විසින් සකස් කරන ලද මාරි ස්ටොලොවිස්කා කියුරි මුද්‍රාව විශ්ව විද්‍යාලයේ පෝලන්ත දේශන ශාලාවේ දී දැකගැනීමේ හැකියාව ඇත.  

ඇයට ගෞරවයක් වශයෙන්  KLM McDonnell Douglas MD –11 නැමැති නම් වෙනස් කරන ලදී. 

        
== සටහන ==

මාරි කියුරි 1867 නොවැම්බර් 07 -  1934 ජූලි 04 මාරි ස්ටොලොඩොවස්කා කියුරි හෙවත් මාරි ස්කෝලොඩොස්කා කියුරි පෝලන් යන ජාතියෙන් ශික්ෂණය ලද භෞතික විද්‍යාඥවරියක් සහ රසායන විද්‍යාඥවරියක් විය. ඇය විකිරණශීලිතාව පිළිබද අංශයේ පුරෝගාමියා වු අතර, දෙවරක් නොබෙල් සම්මානයෙන් පිදුම් ලද ඇය මෙම කාලයේ වෙනස් විද්‍යා අංශ දෙකකින් නොබෙල් ත්‍යාගය දෙවරක් දිනා ගත් එකම තැනැත්තිය වුවාය. එමෙන්ම පැරිස් විශ්වවිද්‍යාලයේ ප්‍රථම කථිකාචාර්යය වරිය වුයේ ද ඇයය.

ඇය උපත ලැබුවේ රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ පෝලන්ත කොංග්‍රසයේ පිහිටා ඇති වර්සාවෝ හිදි වන අතර ඇයගේ පවුලේ පිරිස ඇයට වයස අවුරුදු 24 ක් වන තුරු එහි වාසය කළාය. 1891 දී ඇය සිය වැඩිමහල් සොහොයුරිය අනුගමනය කරමින් ඉගෙනීම් කටයුතු සදහා පැරීසියට ගිය අතර එහිදි ඇය ඇයගේ උසස් උපාධිය ලබාගත්තාය. ඇය පැරීසියේ හා වර්සාවොහි කියුරි ආයතන පිහිටුවනු ලැබීය. ඇය අයිරින් ජුලියම් කියුරි යන තෙවන නොබෙල් ත්‍යාගලාභි තැනැත්තියගේ පුතු වන පියරේ කියුරි සමග විවාහ විය. ඔහු ඇය හා සමකාලීනව නොබෙල් ත්‍යාගයෙන් පිදුම් ලද්දියක වුවාය. 
 
දේශා ප්‍රේමී ඇය ප්‍රංශයේ කාර්යක්ෂමව සිටින අතරතුර ඇය කිසිදිනෙකවත් ඇයගේ ජාතිය වන පොලිෂ් අනන්‍යතාව නැති කරගත්තේ නැත. කියුරි ඇය ගවේෂණය කළ (1898) පළමු වන නව රසායනික මූලද්‍රව්‍ය පොලෝනියම් ලෙස තමා උපන් රට වෙනුවෙන් නම් කළ අතර 1932 දී ඇය රේඩියම් ආයතනයක් (දැන් එය ස්කොලොඩෙවෙස්කා - කියුරි ආයතනය) තම උපන් ගම වන වර්සාවෝහි පිහිටු වනු ලැබුවාය. එය ඇයගේ වෛද්‍ය ශිෂ්‍ය සහෝදරිය වන ඇය සේම පැරිසියේ අධ්‍යාපනය ලබා තිබුණු බ්රොනිස්ලා වේ නැමැත්තියගේ ප්‍රධානත්වය යටතේ පවත්වාගෙන යනු ලැබුවාය. 

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist
 | refs = 
  &lt;ref name=&quot;nobelprize&quot;&gt;
   {{cite web
    |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1903/marie-curie.html 
    |title=Marie Curie – Biography 
    |publisher=Nobelprize.org 
    |date=4 July 1934 
    |accessdate=1 August 2012
   }}
   &lt;/ref&gt;
}}

== බාහිර සබැඳි ==
{{commons}}
{{wikiquote}}
*[http://www.cambridge.org/us/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521821971 Out of the Shadows]- භෞතික විද්‍යාඥවරිය
* [http://cyberquebec.ca/_layout/?uri=http://cyberquebec.ca/curie/ Pierre Curie and Marie Sklodowska : සියවසක මිනිස් දැනුමට ]
* [http://www.umcs.lublin.pl/articles.php?aid=1113 The official web page of Maria Curie Skłodowska University in Lublin, Poland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217025156/http://www.umcs.lublin.pl/articles.php?aid=1113 |date=2008-12-17 }} in English.
* [https://web.archive.org/web/20120911201944/http://www.staff.amu.edu.pl/~zbzw/ph/sci/msc.htm Detailed Biography at Science in Poland website]; with quotes, photographs, links etc.
* [http://cordis.europa.eu/fp7/mariecurieactions/home_en.html European Marie Curie Fellowships]
* [http://www.mariecurie.org/ Marie Curie Fellowship Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717020059/http://www.mariecurie.org/ |date=2011-07-17 }}
* [http://www.mariecurie.org.uk/ Marie Curie Cancer Care], UK
* [http://www.woodrow.org/teachers/chemistry/institutes/1992/MarieCurie.html ''Marie Sklodowska Curie: Her Life as a Media Compendium'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050830013010/http://www.woodrow.org/teachers/chemistry/institutes/1992/MarieCurie.html |date=2005-08-30 }}
* [http://www.nobelprize.org/physics/articles/curie/index.html Marie and Pierre Curie and the Discovery of Polonium and Radium] Chronology from nobelprize.org
* [http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people/Curie,+Marie Annotated bibliography of Marie Curie from the Alsos Digital Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051125111819/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people%2FCurie%2C+Marie |date=2005-11-25 }}
* [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/1107.html Obituary, New York Times, 5 July 1934 ''Mme. Curie Is Dead; Martyr to Science'']
* [http://himetop.wikidot.com/marie-curie Some places and memories related to Marie Curie]
* [http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money1.htm Marie Curie on the 500 French Franc and 20000 old Polish zloty banknotes.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111213071452/http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money1.htm |date=2011-12-13 }}
*{{Imdb title|id=0956189|title=Marie Curie}} – Animated biography of Marie Curie on DVD from an animated series of world and American history – [[Animated Hero Classics]] distributed by Nest Learning.
*{{Imdb title|id=0281993|title=Marie Curie – More than Meets the Eye}} – Live Action portrayal of Marie Curie on DVD from the Inventors Series produced by Devine Entertainment.
*{{Imdb title|id=0075534|title=Marie Curie}} – Portrayal of Marie Curie in a television mini series produced by the [[BBC]]
* [http://www.nobelprize.org/physics/laureates/1903 1903 Nobel Prize in Physics] and [http://www.nobelprize.org/chemistry/laureates/1911 1911 Nobel Prize in Chemistry] – Nobel committee page; presentation speech, her award lecture etc.
*[http://www.aip.org/history/curie/contents.htm &quot;Marie Curie and the Study of Radioactivity&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031052900/http://www.aip.org/history/curie/contents.htm |date=2013-10-31 }} at [[American Institute of Physics]] website.'' (Site also has a short version for kids entitled [http://www.aip.org/history/curie/brief/index.html &quot;Her story in brief!&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150909131154/https://www.aip.org/history/curie/brief/index.html |date=2015-09-09 }}.)''
*{{cite web| url=http://www.hypatiamaze.org/m_curie/curie_walk.html | title=Marie Curie Walking Tour of Paris| publisher=Hypatia| accessdate=November 7, 2011}}

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]

[[Category:පෝලන්ත විද්‍යාඥයෝ]]
[[Category:ප්‍රංශ විද්‍යාඥයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:විද්‍යාඥයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාඥයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1867 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:1934 මරණ]]</text>
      <sha1>dsoihjcwap22beyhxsx6yio16wkcnk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලීනියන් වර්ගීකරණය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15346</id>
    <revision>
      <id>803271</id>
      <parentid>751352</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9057" sha1="h52tse3yvoe87mnrneso21y1mbl6sl9" xml:space="preserve">{{wikify|date=දෙසැම්බර් 2011}}
[[File:Linné-Systema Naturae 1735.jpg|thumb|right|300px|The title page of ''Systema Naturae'', Leiden (1735)]]
[[File:Linné-Systema Naturae 1735.jpg|thumb|right|300px|The title page of ''Systema Naturae'', Leiden (1735)]]
[[File:Kalmia latifolia Great Smoky.jpg|thumb|right|''[[Kalmia]]'' is classified according to  Linnaeus' sexual system in class Decandria, order Monogyna, because it has 10 [[stamen]]s and one [[pistil]]]]
[[File:Linnaeus - Regnum Animale (1735).png|thumb|400px|The 1735 classification of animals]]

ශාක හා සතුන් වර්ග කිරීමේ ලීනියන් ක්‍රමයට සම්බන්ධ, වර්ගීකරණ විද්‍යාව සහ වර්ගීකරණ ධූරාවලිය

මෙම සටහනෙහි වඩාත් විශේෂ නොවූ තැන සිට වඩාත් විශේෂ තැන දක්වා සාරාංශයක් ගත් විට,
විශාල කුරුමිණි එකතුවක්


·	පාලන ප්‍රදේශ‍ය හෝ රාජධානිය 
·	උපරි රාජධානිය
{|
|o	රාජධානිය
|-
|o	උප රාජධානිය 
|-
|o	ශාඛාව
|-
|o	පහත් රාජධානිය
|}
·	උපරි වංශය (හෝ උපරිකාණ්ඩය, උද්භිද විද්‍යාවේ දී)
{|
|o	වංශය (හෝ කාණ්ඩය, උද්භිද විද්‍යාවේදී)
|-
|o	උපවංශය
|-
|o	ක්ෂුද්‍රවංශය
|}
·	උපරිඛාණ්ඩය
{|
|o	ඛාණ්ඩය
|-
|o	උපඛාණ්ඩය			උද්භිද විද්‍යාවේදී භාවිතා කරයි.
|-
|o	පහන් ඛාණ්ඩය
|}
·	උපරිවර්ගය
{|
|o	වර්ගය
|-
|o	උපවර්ගය
|-
|o	පහතවර්ගය
|}
·	උපරි කාණ්ඩය (උද්භිද විද්‍යාව)
{|
|o	කාණ්ඩය (උද්භිද විද්‍යාව)
|-
|o	උප කාණ්ඩය (උද්භිද විද්‍යාව)
|-
|o	පහත් කාණ්ඩය (උද්භිද විද්‍යාව)
|}
·	මහා ගෝත්‍රය (උද්භිද විද්‍යාව)
{|
|o	මහා‍ගෝත්‍රය හෝ මෙගා ගෝත්‍රය (උද්භිද විද්‍යාව)
|-
|o	මහා ගෝත්‍රය (උද්භිද විද්‍යාව)
|-
|o	අධි/ඉහල ගෝත්‍රය (උද්භිද විද්‍යාව)
|-
|o	උපරි ‍ගෝත්‍රය
|-
|o	ශ්‍රේණිය (මත්සයින් සඳහා)
|}

-	ගෝත්‍රය
{|
|o	පාව් ගෝත්‍රය (සමහර සත්ව විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණයක දී හමුවන මට්ටමකි)
|-
|o	නැනෝ ගෝත්‍රය
|-
|අධි ගෝත්‍රය (සත්ව විද්‍යාව)
|-
|o	උපගෝත්‍රය
|-
|o	පහත් ගෝත්‍රය
|-
|o	ක්ෂුද්‍ර ගෝත්‍රය (සත්ත්ව විද්‍යාව)
|}
·	කොට්ඨාශය (සත්ව විද්‍යාව)
{|
|o	උප කොට්ඨාශය (සත්ව විද්‍යාව)
|}
·	ගිගා කුලය (සත්ව විද්‍යාව)
{|
|o	මෙගා කුලය (සත්ව විද්‍යාව)
|-
|o	මහා කුලය (සත්ව විද්‍යාව)
|-
|o	උපරිකුලය
|-
|o	අපිකුලය (සත්ව විද්‍යාව)
|}
-	ශ්‍රේණිය (ලෙපිඩොප්ටෙරාවන් සඳහා)

-	කාණ්ඩය (ලෙපිඩොප්ටෙරාවන් සඳහා)

-    කුලය 
{|
|o	උප කුලය 
|-
|o	පහත් කුලය 
|}
·	උපරි ගෝත්‍රය
{|
|o	ගෝත්‍රය
|-
|o	උප ගෝත්‍රය
|-
|o	පහත් ගෝත්‍රය
|}

·	ගණය
{|
|o	උප ගණය
|-
|o	කොට්ඨාශය (උද්භිද විද්‍යාව)
|-
|o	ශ්‍රේණිය/ගණය
|-
|o	උප ශ්‍රේණිය/ උපගණය (උද්භිද විද්‍යාව)
|}
·	උපරි විශේෂය හෝ විශේෂක කණ්ඩායම්
{|
|o	විශේෂය 
|-
|o	උප විශේෂය (දිලීර - රූපකාරය, බැක්ටීරියා - විවිධත්වය විශේෂ වේ)
|-
|o	විවිධත්වය (උද්භිද විද්‍යාව) හෝ 
|-
|o	උප විවිධත්වය (උද්භිද විද්‍යාව)
|-
|o	රූපාකාරය
|-
|o	උපරූපාකාරය
|}
මෙම වර්ගීකරණ මට්ටම් රාශිය අතුරින් ස්වභාවයේ පවතින සත්‍ය ජීව විද්‍යාත්මක නිර්වචනය වනුයේ විශේෂයයි. අනෙකුත් මට්ටම්, සාකච්ඡාවට බඳුන් වන ජීවීන්ගේ වංශ ජනනය ඉදිරිපත් කිරීමටත් සහ නොදන්නා ‍දේහි ප්‍රමාණය විනිශ්චය කිරීමටත් මිනිසා විසින් සාදන ලද ඒවා වේ. බොහෝ ජීවී කණ්ඩායම් සඳහා මේ සියළු මට්ටම් සත්‍ය වශයෙන්ම භාවිතා  නොකරයි. එම මට්ට‍ම්, කෘමීන් සහ කශේරුකයින් වැනි සංකීර්ණ ජීවී කණ්ඩායම් විස්තර කිරීමට යොදා ගනී.
කාලයත් සමග සියඵ ජීවීන් සමග ඇති සබැඳියාව තේරුම් ගැනීම වෙනස් [[වී]] ඇත. ලිනස් වර්ගීකරණයෙන් ජීවියාගේ ව්‍යුහාත්මක සමානත්වයන් හඳුනා ගැනේ. ජීව විද්‍යාත්මකව විශාලතම වෙනසක් සහ වර්ගීකණයන් සිදු වූයේ පරිණාමය තුලින්ය. 
මුල් වශයෙන් ලිනස් වර්ගීකරණයේදී කොටස් තුනක් පෙන්නුම් කෙරුනි. ඒ සත්ව, පැලෑටි සහ ඛනිජ වන්නේය. 
මෙම වර්ගීකරණයන් නොයෙකුත් අවස්ථාවන්හීදී ගැටලු මතුකර තීබූවෙන් ෆයිලකෝඩ් නමැති වර්ගීකරණය හඳුන්වා දී ඇත.

== අමතර අවධානයට ==
* [[History of plant systematics]]
* [[Phylogenetic tree]]&amp;nbsp;– a way to express insights into evolutionary relationships
* [[Zoology mnemonic]] for a list of mnemonic sentences used to help people remember the list of Linnaean ranks.

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist|30em}}

== භාහිර සබැඳි ==
* [http://www.bgbm.org/iapt/nomenclature/code/SaintLouis/0000St.Luistitle.htm International Code of Botanical Nomenclature] (Saint Louis Code), Electronic version
* [https://web.archive.org/web/20151115102503/http://www.iapt-taxon.org/nomen/main.php International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants] (Melbourne Code, 2011), Electronic version
* [https://web.archive.org/web/20150801154338/http://iczn.org/ ICZN website], for zoological nomenclature
* [https://web.archive.org/web/20090524144249/http://www.iczn.org/iczn/index.jsp Text of the ICZN], Electronic version
* [http://www.zoobank.org ZooBank: The World Register of Animal Names] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115174328/http://www.zoobank.org/ |date=2021-01-15 }}
* [http://www.the-icsp.org/ International Committee on Systematics of Prokaryotes] for bacteria
* [https://web.archive.org/web/20090524144249/http://www.iczn.org/iczn/index.jsp International Code of Zoological Nomenclature. 4th Edition. By the International Union of Biological Sciences]
* [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/ ICTVdB website], for virus nomenclature by the International Union of Microbiological Societies
* [http://tolweb.org Tree of Life]
* [https://web.archive.org/web/20061211145046/http://www.finitesite.com/dandelion/Linnaeus.HTML European Species Names in Linnaean, Czech, English, German and French]

{{List of systems of plant taxonomy}}
{{Carl Linnaeus}}

[[Category:Carl Linnaeus|Taxonomy]]
[[Category:Taxonomy (biology)]]
[[Category:Biological nomenclature]]
[[Category:Botanical nomenclature]]
[[Category:Zoological nomenclature]]
[[Category:Swedish inventions]]</text>
      <sha1>h52tse3yvoe87mnrneso21y1mbl6sl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඊශ්‍රායෙල–පලස්තීන ගැටුම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20065</id>
    <revision>
      <id>803253</id>
      <parentid>789197</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93263" sha1="jewtt1wf2tt67rlu7wjamdckk04bj36" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ඊශ්‍රායෙල - පලස්තීන ගැටුම|දකුණ}}
[[File:Map of Israel, neighbours and occupied territories-V3-en.png|thumb|alt=tiny globe|ඊශ්‍රායල, ගාසා තීරය හා බටහිර ඉවුර සහ ගෝලන් හයිට්ස් ]]
'''ඊශ්‍රායල - පලස්තීන ගැටුම''' යනු ඊශ්‍රායලය හා පලස්තීන රාජ්‍යයන් අතර දිගු කලක පටන් අඛණ්ඩ පැවත එන ආරවුලකි. එය පැතුරුණු අරාබි-ඊශ්‍රායල අර්බුදයේ කොටසක්ද වේ. ප්‍රධාන වශයෙන්ම මෙම අර්බුදයට හේතුව වී තිබෙන්නේ එකම ප්‍රදේශයක අයිතිය පිළිබඳව දෙරට අතර ඇතිව තිබෙන මතභේදයයි. ඊට&quot;ද්වි-රාජ්‍යය විසඳීමක්&quot; ඇතිකර ගැනීමට නොයෙක්වර උත්සාහගෙන ඇත. එනමුත් &quot;ද්වි-රාජ්‍යය විසඳීමක් මඟින් සටන් ඇතිවී ඇති භූමියේ නිදහස් ඊශ්‍රායල ජනපදයක් හා පලස්තීන ජනපදයක්  ඇතිකෙරේ. අද වන විට එවැනි විසදුමකට බොහෝ පලස්තීනුවන් හා ඊශ්‍රායෙල ජාතිකයන් එකඟ වී තිබෙන අතර ගාසා තීරයේ හා බටහිර ඉවුරේ අයිතිය පිළිබඳව ඇති ගැටළුව විසඳා ගැනීමට තිබෙන හොඳම විසඳුමද &quot;ද්වි-රාජ්‍යය විසඳීම&quot;  බව ඔවුන් පවසයි.බොහෝ ඊශ්‍රායෙල ජාතිකයන්ද පිළිගන්නා පරිදි, බොහෝ පලස්තීනුවන්ගේද අදහස ගාසා තීරය හා බටහිර ඉවුර තම රාජ්‍යයට ඈඳා ගතයුතු බවයි. උගත් සුළු පිරිසක් පමණක් ගාසා තීරය හා බටහිර ඉවුර ඊශ්‍රායෙල හා පලස්තීන ජාතිකයින්ට සම අයිතිවාසිකම් ලැබෙන &quot;තනි රාජ්‍යය විසඳුමක්&quot; සුදුසු යැයි යෝජනා කර තිබේ. එනමුත් අවසාන එකඟවීම කෙසේ සිදුවිය යුතුද යන්න හා අන්‍යෝන්‍යය දායකත්වය පිළිබඳ විශ්වාසනීයත්වය පිළිබඳව තවමත් මතභේද පවතී.

අභ්‍යන්තර හා අන්තර්ජාතික බොහෝ පිරිස් මෙම අර්බුදයට සම්බන්ධ වී තිබේ. සෘජුව මැදිහත්ව ඇති කණ්ඩායම් දෙක වන්නේ, එහුද් ඔල්මට් ගේ නායකත්වයෙන් යුක්ත ඊශ්‍රායෙල රජය හා මොහොමඩ් අබ්බාස් ගේ නායකත්වයෙන් යුක්ත පලස්තීන විමුක්ති සංවිධානයයි. නීත්‍යානුකූල සාකච්ඡා හසුරුවනු ලබන්නේ මැදපෙරදිග චතුරංගිය සේනා(Quartet on the Middle East) ලෙස හඳුන්වන ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, රුසියාව, යුරෝපා සංවිධානය හා එක්සත් ජාතීන්ගෙන් සමන්විත බල ඇණියක් මඟිනි.

බ්‍රිතාන්‍යයේ ටෝනි බ්ලෙයාර්ද විශේෂ නියෝජිතයෙක් ලෙස පෙනී සිටියි. ඔහු විසින් විකල්ප සාම ක්‍රියාදාමයක් යෝජනා කරනු ලැබ ඇත. අරාබි ලීගයද වැදගත් මැදිහත් කරුවෙකි. අරාබි ලීගයේ ආරම්භක සාමාජිකයකු වන ඊජිප්තුවද මෙම අර්බුදයට ‍ ඓතිහාසිකව සම්බන්ධ වුනු හවුල්කරුවෙකි.

වසර 2006 සිට පලස්තීන ප්‍රදේශ ප්‍රධාන පාර්ශව දෙක අතර ඇතිවුණු සටන් නිසා බිඳී ගොස් ඇත. මෙම පාර්ශව දෙක වන්නේ ‍‍ෆටාහ් (Fatah) හා හමාස් (Hamas) නම් ඉස්ලාමික සටන් කණ්ඩායම් නිසාවෙනි. මෙම හේතුව නිසා පලස්තීන ජාතික අධිකාරිය පාලනය යටතේ තිබු ප්‍රදේශය බටහිර ඉවුර ‍ෆටාහ් සංවිධානය යටතද, ගාසා තීරය හමාස් සංවිධානය යටතටද බෙදී තිබේ. හමාස් සංවිධානය, පලස්තීන 2006 ඡන්දය ජයග්‍රහණය කලද, ඔවුන් ත්‍රස්තවාදී සංවිධානයක් ලෙස ඊශ්‍රායෙලය හා අනිකුත් රටවල් විසින් සලකනු ලබන නිසා මෙම බෙදීම ප්‍රශ්නකාරී තත්වයක් නිර්මාණය කර තිබේ. එම නිසා නීත්‍යානුකූල සාකච්ඡා වලට සහභාගී වීමටද ඔවුන්ට ඉඩ දෙනු නොලැබේ.

මෑතකදී ඇතිවූ සාම සාකච්ඡා වටය 2007 නොවැම්බර් මාසයේ ඇමරිකාවේ අන්නපොලිස් (Annapolis) හීදි ආරම්භ විය. 2008 වසර අවසානය වනවිට මෙම අර්බුදය  සමථයකට පත්කිරීම මෙම සාකච්ඡා වටයේදී අරමුණු කර ඇත. සාකච්ඡාවලට සම්බන්ධ පාර්ශව මඟින් අර්බුදයට සම්බන්ධ ප්‍රධාන ප්‍රශ්න 6ක් හඳුනාගෙන ඒවා &quot;අවසාන තත්වය&quot; විසඳීම සිදුකළ යුතු බවට එකඟ වී ඇත. හඳුනාගත් ගැටළු වන්නේ ජෙරුසලම, අනාථයන්, පදිංචිකිරීම්, ආරක්ෂාව, දේශසීමාවන් හා ජලය යන කාරණායි. සාකච්ඡා වටයේදී මෙම කාරණා පිළිබඳව ගැඹුරට සාකච්ඡා කරනු ලබයි.

ඊශ්‍රායෙල හා පලස්තීන ජන සමාජයන් තුළ මෙම අර්බුදය පිළිබඳව බොහෝ මතවාද හා අදහස් ගොඩනැගී ඇත. (&quot;සාම ක්‍රියාදාමය පිළිබඳව වූ ඊශ්‍රායල - පලස්තීන මත&quot; යන ලිපිය ද කියවා බලන්න). මෙම මතභේදයට ගොදුරුව සිටින ජනකොටස් ඊශ්‍රායෙල හා පලස්තීනුවන් ලෙස පමණක් නොව ඔවුනොවුන් අතර වෙනත් බෙදීම්ද ඇතිකර ගෙන තිබේ. මෙම අර්බුදයේ වඩා සැලකිය යුතු කරුණක් වන්නේ මේ ජන කොටස් තුළ ඇතිව තිබෙන අධික ප්‍රචණ්ඩත්වයයි. දෙරටේ හමුදා හමුදා අතර ඇතිවන සටන් මඟින්ද, නිල නොලත් සටන්කරුවන්ද, ත්‍රස්තවාදීන් විසින්ද මෙහෙයවනු ලබයි. තුවාලකරුවන් හෝ මරණයට පත්වන්නන් හමුදාවට පමණක් නොව දෙපාර්ශවයේ අහිංසක ජනතාවට අයත් වේ.

==ඉතිහාසය==
ඊශ්‍රායල පලස්තීන ගැටුමට හේතුවන්නේ යුදෙව්වන් හා අරාබි ජාතිකයන් පලස්තීන උරුමකම් කීමයි. බ්‍රිතාන්‍ය මැදිහත් වීමෙන් හුසේන් - මැක්මෝහන් එකගතා ඇති කර ගත්තත් පලස්තීන සඳහා යුදෙව් - අරාබි ගැටුම අවස්න වුයේ නැත. 
ගැටුමේ මුල් 19වන සියවසේ අගභාගය දක්වා දිවෙයි. එහිදි ජාතික ව්‍යාපාර වල පිබිදීමක් ඇති වුන අතර පලස්තීණය තුළ යුදෙව් ජනාවාසයක් සදහා වන අරගලය හා ජාතිවාදය ඉන් ප්‍රධාන වේ. ස්යෝන්වාදය හෙවත් යුදෙව් ජාතික ව්‍යාපාරය  1897 දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් ලෙස ස්ථාපනය වු අතර එය විශේෂයෙන් රැසියනු හි යුරෝපානු විරෝධි ( aniti – Semitisan) බවට එරෙහිව ඊට ප්‍රතිචාර දක්වනු වස් බිහිවු බවක් ප්‍රකාශණ වේ. මෙමගින් බලාපොරොත්තු වුයේ පලස්තීනය තුල යුදෙව් - ජාතික රාජ්‍යයක් බිහි කිරිමයි. ( මෙම යුදෙව් ප්‍රදේශය පැරණි යුදෙව් මවුබිමේ නමින් හෙවත් ˝ ඉරෙට්ස් ඊශ්‍රාලය ˝ ) එම ප්‍රයත්නය තුළින් ආරක්ෂිත ස්ථානයක් ලෙස හා ස්වයං පාලනය එහිදි ලබා ගත හැකියාව ඇත. එම අරමුණ මුදුන් පත් කරවා ගැනීමට ලෝක සියෝනියානු (යුදෙව්) සංවිධානය හා යුදෙව් ජාතික අරමුදල විසින් සංක්‍රමණ දිරි ගන්වන අතරම ඔටෝමන් පාලනයේ හා බ්‍රිතානයේ පාලනයේ ඇති පලස්තීන ප්‍රදේශය තුළ මිලට ගැනීමට අනුග්‍රහ දක්වන ලෙසට ඉල්ලීමක් කරන ලදී. ‍

දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව හා ඔටෝමන් අධිරාජ්‍යය බිද වැටිමෙන් අනතුරැව සයිකස් - පිකට් ගිවිසුමට අනුව හා ජාතීන්ගේ සංගමයේ බලතල වලට අනුව පලස්තීනය මහ බ්‍රිතාන්‍යය බලය යටතට පත් කෙරැණි. එම භාරකාර කාලය තුළදී බ්‍රිතාන්‍ය විසින් ගැටුම් සදහා සම්බන්ධ කණ්ඩායම් 02ක සදහා ගැටුම් කාරි එකගතා කිහිපයක් සදහා එකගත්වය පළ කරන ලද අතර ඒ අතරින් යුසේන් මැක්මොහන් එකගතා හා බැල්ෆර් සම්මුතිය - 1917 විශේෂ වේ. අරාබි හා යුදෙව් පිරිස් අතර වු පීඩනය පුපුරා ගියේ භෞතික ප්‍රචණ්ඩත්වය ප්‍රථිපලයක් ලෙස උරැම කරමින්ය. 1920 පලස්තීන ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා, 1921 පලස්තීන ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා, 1929 පලස්තීනයේ අරාබි කැරැල්ල ඊට උදාහරණ කිහිපයකි.

==සාම ක්‍රියාවලිය==
=== 2000 ඩේවිඩ් කඳවුරු සමුළුව ===  
2000 වසරේ බිල් ක්ලින්ටන් ජනාධිපතිවරයා විසින් පලස්තීන ජනාධිපති යසර් අර්ෆත් හා ඊශ්‍රායෙල අගමැති ඊහුඩ් බැරක් අතර සාම සාකච්ඡා කැඳවීය. වාර්තාවන අන්දමට එහිදී බැරක් විසින් පලස්තීන නායකයාට කරන ලද යෝජනාව මෙසේය. එනම් බටහිර ඉවුරෙන් හා ගාසා තීරයෙන් දළ වශයෙන් 95% ක් නැගෙනහිර ජෙරුසලමේ පලස්තීන ස්වෛරීත්වය යටතේ පැවැත්වීමටද යුදෙව් ජනාවාස 69 ක් (එය බටහිර ඉවුරේ යුදෙව් ජනාවාසවලින් 85 % ක් අයත් කර ගනී) ඊශ්‍රායෙලයට පවරා ගැනීම ද යෝජනා කළේය. මේ අතර මොහු බටහිර ඉවුරේ ප්‍රදේශවල 10% ක ප්‍රදේශයක තාවකාලික ඊශ්‍රායෙල පාලනයක් යෝජනා කළ අතර එම ප්‍රදේශයේ යුදෙව් ජනාවාස රැසක් පැවතිණි. පලස්තීන මූලාශ්‍රයන්ට අනුව ඉතිරි ප්‍රදේශය පලස්තීන පාලනය යටතේ පවතිනු ඇත. තවදුරටත් ඇතැම් ප්‍රදේශ ඊශ්‍රායෙල කෙටි මාර්ග හා මුර කුටිවලින් භේදනයට ලක්විය හැකිය. ආරක්ෂක මාර්ග ඇති වන්නේ කෙසේද යන්න මත පදනම්ව මෙම ඊශ්‍රායෙල මාර්ග ඔවුන්ගේ යෝජිත රාජ්‍යය පුරා නිදහසේ සැරිසැරීම අවහිර කරන අතර පලස්තීන සරණාගතයන් අවශෝෂණයට ඇති හැකියාව අවම කරනු ඇත.

ජනාධිපති අර්ෆත් මෙම පිළිගැන්වීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. වාර්තාවන අන්දමට ජනාධිපති ක්ලින්ටන් විසින් අර්ෆත්ට සාධාරණ ප්‍රදානයක් යෝජනා කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියද ඔහු කිසිවක් යෝජනා කර නැත. ඊශ්‍රායෙලය හා පලස්තීන ඉල්ලීම් සංසිදුවන ස්ථාවර විසඳුමක් එක්සත් ජනපද පීඩනයේ තීව්‍රතාව වැඩිවන ආකාරයෙන් යෝජනා නොවීය. ඩේවිඩ් කඳවුරු සමුළුවේ අසාර්ථකත්වය සම්බන්ධයෙන් ක්ලින්ටන් ජනාධිපතිවරයා පලස්තීන නායක අර්ෆත්ට බැන වැදිණි. සමුළුවෙන් පසු ගෙවීගිය මාසවලදී ක්ලින්ටන් හිටපු සෙනෙට් සභික ජෝජ් මිචෙල්ව කරුණූ සොයාබැලීමේ කමිටුවක නායකත්වයට පත්කළහ. ඔවුන් විසින් පසුව මිචෙල් වාර්තාව ඉදිරිපත් කරන ලදී. පසුව තාබා සමුළුවේදී 2001 ජනවාරි මාසයේදී ඊශ්‍රායෙල සාකච්ඡා කණ්ඩායම නව සිතියමක් ඉදිරිපත් කරන ලදී. මෙම යෝජනාවේදී තාවකාලික ඊශ්‍රායෙල පාලන ප්‍රදේශ ඉවත් කළ අතර පලස්තීන පාර්ශවය මෙම යෝජනාව තව දුරටත් සලකා බැලිය හැකි එකක් බව පිළිගත්තේය. මේ වකවානුවේදී අගමැති බැරක් තව දුරටත් සලකා බැලීම සිදු නොකළ අතර එම සාකච්ඡා එකඟතාවයකින් තොරව අවසන් විය. ඊළඟ මාසයේදී එනම් 2001 පෙබරවාරිවලදී දක්ෂිණාංශික ලිකුඩ් පක්ෂයේ අපේක්ෂක ඒරියල් ෂැරොන්ව ඊශ්‍රායෙල අගමැතිවරයා ලෙස තෝරා ගන්නා ලදී.

===සාමය සදහා වන මාර්ග සිතියම===
යුරෝපා සංගම් සාමාජිකත්වයෙන් චතුරංග සාමාජිකයන් වන රැසියාව, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, හා ඇ.එ.ජ. විසින් 2002 සැප්තැම්බර් 17 වන දා ඉදිරිපත්කරන ලද එක් සාම යෝජනාවකි. මෙම යෝජනාව ඉතා දුෂ්කර ගැටළු වන  ජේරැසලම හෝ ඊශ්‍රායල ගැටුම් වල විසදුම ඉරණම වැනි පිළිබද වැඩි අවධානයක් යොමු කොට නැති නමුත් එවන් ගැටළු  සාම ක්‍රියාවලියේ දී පසුව සාකච්ඡා කිරිම සදහා යෝජනා කොට ඇත. ඊශ්‍රායලය විසින් ලිඛිතව මෙම යෝජනාව පිළිගත්තේ නැති වුවත් එම යෝජනාවලියට ˝ එක් විය යුතු කරැණු˝ හෝ වෙනස් විය යුතු කොන්දේසි 14ක් ඉදිරිපත් කර ඇත. එහෙත් මෙම වෙනස්කම් පලස්තීන රජය විසින් අනුමත කරනු ලැබුවේ නැත. සම්මුතිය එහි පළමු පියවරෙන්ම අසාර්ථක විය. ඊශ්‍රායල විසදුම් මෙන්ම ඊශ්‍රායල පලස්තීන රජය විසින් අනුමත කරණු ලැබුවේ නැත. සම්මුතිය එහි පළමු පියවරෙන්ම අසාර්ථක විය. ඊශ්‍රායල විසදුම් මෙන්ම ඊශ්‍රායල පලස්තීන ප්‍රචණ්ඩත්වය නවත්වා දැමීම යන කාරණා 02කම මේ නිසා ඉටු නොවීය. 

2007 අවසාන භාගයේ සිට නැවතත් නැණපොලිස් සමුළුව හරහා ˝ සාමය සදහා මාර්ග සිතියම˝ පිළීබද සාකච්ඡා ආරම්භ වු අතර 2008  මුල් භාගය වනවිටත් යම් ප්‍රගතියක් ලබා ගනිමින් පසු විය.  

===අරාබි සාම ප්‍රයත්නය=== 
˝ අරාබි සාම ප්‍රයත්නය ˝ යනු බේරූට්  සමුළුවේ දී ( Beirut Summit) සවුදි අරාබියේ ඔටුන්න හිමි කුමාරයා වන අබ්දුල්ලා විසින් යෝජනා කරන ලද්දකි. අරාබි - ඊශ්‍රායල ගැටුමට පොදුවේ විසදුම් සෙවීමත් විශේෂයෙන් ඊශ්‍රායල - පලස්තීන ගැටුමට ප්‍රතිකර්ම සෙවීමත් මෙම යෝජනාවල අරමුණයි.
මෙම යෝජනා 2002 මාර්තු 28 වන දින  බේරැට්  සමුළුවේ දී ප්‍රකාශයට පත් විය. නැවතත් 2007 දී පැවැති රියාද් සමුළුවේදී (Riyadh Summit) ඊට අනුමැතිය ලැබුණි. හමාස් හා ෆාටා පලස්තීන  සංවිධාන ය දෙකේම මෙන්ම අරාබි ලීගයේ සියළු සමාජිකයන් ගේ අනුමැතිය මීට පළ විය. ‍

1967 දින හයේ යුද්ධයට පෙර එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය මගින් අනුමත කල දේශ සීමා තරණය අවසන් විසදුම ලෙස ඉදිරිපත් කළ මෙම යෝජනාව ඊට පෙර ක්‍රියාත්මක වීමට නියමිත ˝ සාමය සදහා වන මාර්ග සිතියම ˝ යෝජනාවලියට වඩා වෙනස් වේ. ඊශ්‍රාලයේ සමග සබදතා සාමාන්‍යය පත් කිරිම සදහා බලෙන් අත්පත් කර ගත් ප්‍රදේශ වල හමුදා ඉවත් කර දැමීමටත් බටහිර ඉවුර හා ගාසා තීරය නැගෙන ජේරැසලම ප්‍රධාන අග නගරය කරගත් නිදහස් පලස්තීනය තුළ පිළිගැනීඹටත් පලස්තීන සරණාගතයන්ට ˝ සාධාරන විසදුමක් ලබා දීමටත් මෙම ගිවිසුම යෝජනා ඉදිරිපත් කරන ලදී. 

2002 දී ‍මෙම යෝජනාවලිය ඉදිරිපත්කරන විටම ඊශ්‍රායලය විසින් එය ප්‍රතික්ෂේප කරන ලැබුවත්, අරාබිලීගය විසින් මෙම යෝජනාව  නැවත නැවතත් ගෙන එමින්  එය ක්‍රියාත්මක කළ හැකි යෝජනාවක් බවට, විශේෂයෙන්ම 2007 දී ඒත්තු ගැන්වීමේ උත්සහයක නිරතව සිටි. එමෙන්ම ඉතා මැතකදි ඊශ්‍රායලය හා අරාබි ලීගය අතර සාකච්ඡා වට කිහිපයක්ද පැවැත්වුණි. අරාබි නායක හාරෙට්ස් විසින් 2008 පෙබරවාරියේ දී මෙම ගිවිසුම හකුලා ගන්නා ලෙසත් එසේ නොමැති නම් ඊශ්‍රායලය ප්‍රකාශණාත්මකව මෙම යෝජනාව පිලිගැනීමට හැකි බව පවසයි.

== වර්තමානයේ මතභේදයට ලක්ව ඇති කරුණු==    
===මූලික කාරණා=== 
දෙපාර්ශවය අතර සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් විසදුමක් කරා ඒම මුලික කොට ගෙන විවිධ යෝජනා ඉදිරිපත් විය. ඔස්ලෝ සම්මුති 1993 දී කෙටුම්පත් කලාට පසුව ඊශ්‍රායල රජය හා පලස්තීන ජාතික අධිකාරිය (PNA)විසින් රාජ්‍ය දෙකක විසදුමක් සදහා නිල වශයෙන් කැප විය. ප්‍රධාන හෝ අවසන් තත්වය පිළිබඳ ගැටළු හයක් සදහා විසදුම් සොයා ගත යුතුව ඇත. 

====ජෙරුසලම====
ජෙරුසලමේ මායිම පිළිබදව වන ගැටළුව නිතර විවාදයට තුඩු දෙන අතර රටවල් 02කට මෙම ප්‍රදේශයේ අයිතිය උරුම කියි පායි. ඒබ්‍රහම් ය ආගම් වන යුදෙව් ආගම, ක්‍රිස්තියානි ධර්මය, හා ඉස්ලාම් ආගම, එම ආගම් වල ඓතිහාසික ඉගැන්වීම වල දී ජෙරුසලම පිළිබද  සුවිශේෂි කඩ ඉමක් ලබා දී ඇත. ඊශ්‍රාලය අනුව නගරය දෙකඩ නොකිරිමත් එය ඊශ්‍රාලයේ දේශපාලන පාලනයට යටත්ව තිබිය යුතු බවත් විශ්වාස කරයි. පලස්තීනය ප්‍රකාශ කරන්නේ 1967 ජුනි වලට ප්‍රථම ඊශ්‍රායලය සතු නොවු ජෙරුසලමේ ප්‍රදේශ පලස්තිනුවන් වෙත ලබා දිය යුතු බවයි. 2005 වනවිට, ජේරුසලමේ ජනගහනය 719,000 වැඩිහිටියන් විය; ඉන් 465,000 ක් යුදෙව්වන් විය. (බොහෝ පිරිස බටහිර ජේරුසලමේ පදිංචිව සිටි) ; 232,000 ප්‍රමාණයක් මුස්ලිම්වරුන්ය (නැගෙන ජේරුසලම තුළ වැඩි ප්‍රමාණයක් ජිවත් වේ.)

ඊශ්‍රායලය විසින් ක්නෙසට් මා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය බ‍ටහිර ජෙරුසලමේ ˝නව නගරය මධ්‍යයේ පිහිටා ඇත˝ඒවා ඊශ්‍රාලය බිහිවු 1948 සිට ස්ථාපනය වී පැවතුනි. දින හයේ යුද්ධයේන පසුව ජෝර්දානය පාලනය කළ නැගෙනහිර ජේරුසලම තම යටතට ගත් ඊශ්‍රායලය නිල වශයෙන් එය ඊශ්‍රායලයට ඇදා ගන්නා ලදී. ඊශ්‍රායලය විසින් ˝ නව නිතියක් පනවමින් ප්‍රකාශ කලේ සම්පුර්ණ වු හා එක්සත් වු ජෙරුසලම ඊශ්‍රායලය  අගනුවරයි˝. 

2002 – 2001 දි පැවැත්වු කෑම්ප් ඩේවිඩ් හා ටබා සමුළුවල දී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංගමය යෝජනා කරන ලද්දක් වුයේ ජෙරුසලමේ අරාබි කොටස් / ප්‍රදේශ යෝජනා කරන ලද පලස්තින රාජ්‍යයකට ලබා දිය යුතු බවත් ජෙරුසලමේ යුදෙව් ප්‍රදේශ ඊශ්‍රායල විසින් තබා ගත යුතු බවත් ය. ˝Temple mount˝ ආශ්‍රිත සියළු පුරා විදයාත්මක කැනීම් ඊශ්‍රායල පලස්තීන රජයන් සාමුහිකව පාලනය කළ යුතු වේ. දෙපාර්ශවයම එම යෝජිත මුලධර්මයට එකග වුවත් මෙම සමුළුවාර අවසානයේ අසාර්ථක විය. 

ඊශ්‍රායලය විසින් යුසෙව් පුජනීය ස්ථාන වල සුභ සාධනය පිළිබදව පලස්තීන පැවරිම පිළිබදව සළකා බලන ලදී. ජෙරුසලම ජෝර්දානය යටතේ පවතින විට බටහිර ප්‍රාකාරය ට කිසිම යුදෙව්වෙකුට ඇතුල් වීඹට අයිතියක් තිබුනේ නැත. 2000 දී යුදෙව් හා මුස්ලිම් වරුන් පුජනීයැයි සළකන ජෝසප්ගේ සොහොන පිළිබද පලස්තීනුවන් ගේ මතභේදයක් ඇති විය. දෙපාර්ශවයේ දී බුහුමට පාත්‍ර වු සොහොන කොල්ලකා එහි තිබු ගොඩනැගිලි විනාශ කර එය පල්ලියක් බවට පරිවර්තනය කරන ලදී, බටහිර ප්‍රාකාරයට තර්ජනයක් වන පරිදි අනවසර පලස්තීන කැනීම් ජේරුසලමේ  භුමිය තුළ සිදු වුයේ තවත් ගොඩනැගීම් කිහිපයක් සදහාය. 

මෙම ක්‍රියාමාර්ගය බටහිර ප්‍රාකාරය ශක්තිමත් බවට තර්ජනයක් ඇති කරන ලද්දක් සේ  සැළකේ. ඊශ්‍රාලය අනෙක් පසෙන් බැලු විට පුජනීය ස්ථානවලට ලගා වීම සදහා බාධා කරනු ලැබ ඇත්තේ ඉතා කලාතුරකින්ය. එය කිසි දිනෙක නිත්‍ය බාධා කිරිමක් නොවීය. ඊශ්‍රායලය ආරක්ෂක ආයතන විසින් පසුගිය වසර 20 පුරාම  කරන ලද සෝදිසි කිරිම් වල දී යම් යම් සැළසුම් වලට සම්බන්ධ යුදෙව් අන්තවාදීන්  විශාල ප්‍රමාණයක් පිළිබදව අවධානයෙන් සිටි අතර ඔවුන් අත්තඩංගුවට ද පත්ව තිබේ. එහෙත් එම අන්තවාදීන්ගෙන් සැළකිය යුතු මට්ටමේ අනතුරක් සිදුවී නොමැත. ඊට අමතරව, ඊශ්‍රායලය  විසින් ˝Temple mount˝ සම්බන්ධ පුර්ණ අයිතිය මුස්ලිම් භාරකාරත්වය (වක්ෆ් - Waqf) වෙත හිමි කර දුන්නේය.

====පලස්තීන සරණාගතයින්====
[[Image:Sumayya_and_her_cat_in_front_of_her_demolished_home_2002,_2nd_Intifada.jpg|thumb|2002 පැවති දෙවැනි ඉන්ටිෆාඩා සමයේදී කඩා දමන ලද  බලාටා සරණාගත කඳවුර ]] 
ඊශ්‍රායෙල රාජ්‍යය නිර්මාණය කිරීමෙන් පසු නෙරපා දැමුණු හෝ පළා ගිය පලස්තීනුවන් සංඛ්‍යාව සහ ඔවුන්ගෙන් පැවත එන්නන්ගේ සංඛ්‍යාව මේ වන විට මිලියන 4 ක් පමණ වේ. 

මානව හිමිකම් පිළිබඳ විශ්ව ප්‍රකාශනය සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ සමුළුවේදී යෝජනා කර සම්මත කරගන්නා ලද කරුණු සාක්ෂි වශයෙන් පෙන්වා දෙමින් 1948 සහ 1967 යුද්ධය නිසා අනාථ වූ පිරිසට සහ ඔවුන්ගේ දරුවන් හට එම යුද්ධවලට කලින් ඔවුන් සිටි ප්‍රදේශවලට යාමට ඔවුන්ට අයිතියක් තිබෙන බව පලස්තීනය වෙනුවෙන් කථා කළ මැදිහත්කරුවෝ අවධාරණය කර සිටියහ. මෙම අනාථ පිරිසට 1949 සටන් විරාම සමයේ තාවකාලික වාසස්ථානවල සිටි අයද ඇතුළත් වෙයි.

2002 අරාබි සාම ඇරඹුම, අනාථ ගැටළුවට සාධාරණ විසඳුමක් අපේක්ෂාවෙන් සමතය වීමට යෝජනා කළ බව ප්‍රකාශ කරන ලදී. පලස්තීන ජාතිකයින් සහ අන්තර්ජාතික ප්‍රධානින් කාරණා කීපයක් මත පලස්තීන අනාථයින්ට ආපසු පැමිණීමට තිබෙන අයිතිය සාධාරණීකරණය කළහ.

*මූලික වශයෙන් කීප දෙනෙක් හැගන්, ලෙගි සහ ඉර්ගුන් ක්‍රියා හේතුවෙන් පලස්තීනුවන්ට පිටමං වීමට සිදු වුණු බව ප්‍රකාශ කළහ. “1947/12/1 - 1948/6/1 කාලය තුළ පලස්තීන අරාබිවරුන්ගේ විගමනය” නමැති හැගනොන් බුද්ධි තොරතුරු වාර්තාවකින් පහත කරුණු තහවුරු කරයි.
පිටමං වූවන්ගෙන් අඩු ගණනේ 55% ක ප්‍රමාණයකට එසේ පිටමං වීමට සිදු වූයේ අපගේ (හැගනාහ්/DF) ක්‍රියා කාරකම් හේතුවෙනි. ලෙහි සහ ඉර්ගුන් ක්‍රියාකාරකම් මෙම විගමනයන්ගෙන් 15% කට සෘජු ලෙසම බලපෑ බව. සම්පාදකවරු කියා සිටියහ. තවත් 2% ක් ඊශ්‍රායෙල හමුදා විසින් නිකුත් කරන ලද නෙරපීම් නියෝග නිසාද 1% ක් පැවති තත්ත්වය ඔවුන්ගේ මානසික වශයෙන් ඇඳ වැටීම නිසාද සිදු විය. මෙම සංඛ්‍යා ලේඛනවලින් පෙනී යන්නේ මෙම විගමනයන්ගෙන් 73% ක් කෙලින්ම ඊශ්‍රායෙලවරුන්ගේ ක්‍රියාවන් නිසා සිදු වූ බවකි. මෙයට අමතරව 22% ක ප්‍රමාණයක් වෙන්වීමට හේතු වූයේ පලස්තීන ජනතාව පෙළුණු බිය සහ අවිශ්වාසය නිසා බැව් එම වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.
*අරාබි නායකයන් පලස්තීන අරාබීන්ට පළා යාමට උදව් කළා යැයි කියන ඊශ්‍රායෙල මතය අලුත් ඉතිහාසඥයින් (New Historians) විසින් විවාදයට ලක් කරන ලදී.                       
*ලෝකයේ ඕනෑම ප්‍රදේශයක ඕනෑම යුදෙව්වෙකුට ආපසු පැමිණීමට හැකි වූ ඊශ්‍රායෙල නීතිය යුදෙව් නොවන අයට වෙනස් ලෙස සැලකීමක් යැයි ඇතැම් අයට පෙනී ගියේය. එය යුදෙව් නොවන අය මෙන්ම තමන් කලින් සිටි ප්‍රදේශයට ආපසු ඒමට නොහැකි වූද ඉහත කී පරිදි පුරවැසි භාවය සඳහා ඉල්ලීම් කිරීමට නොහැකි වූද පලස්තීනූවන්ට විශේෂයෙන් බලපෑවේය.
*ප්‍රශ්නයට අදාළ ශක්තිමත් නීතිමය පදනම වන්නේ 1948 දී ක්‍රියාත්මක කළ එක්සත් ජාතීන්ගේ 194 වැනි යෝජනාවයි. එහි මෙසේ විස්තර කර ඇත. ආපසු පැමිණ තම අසල්වාසීන් සමග වාසය කිරීමට කැමති අනාථයින් එසේ කිරීමට ප්‍රථම අවසර ලැබිය යුතුය. එසේ නොපැමිණෙන අයට ඔවුන්ගේ දේපල සඳහා වන්දි ගෙවිය යුතුය. මේ සඳහා අන්තර් ජාතික නීති හෝ ඊට සමාන ක්‍රමයක් අනුගමනය කළ යුතුය. රජය හෝ බලයලත් ආයතන විසින් මෙම කාර්යයන් ඉටු කළ යුතුය.එක්සත් ජාතීන්ගේ 3236 වැනි යෝජනාවෙන් පලස්තීනූවන්ට ඔවුන්ගේ අයිතීන් අහිමි කරමින් නිවාස හා දේපලවල පරම අයිතිය ලබා ගැනීමට තිබෙන හිමිකම තහවුරු කරයි.  එක්සත් ජාතීන්ගේ 242 වැනි යෝජනාව මගින් අනාථ ප්‍රශ්නයට සාධාරණ විසඳුමක් ලබා ගැනීමේ වැදගත්කම තහවුරු කරයි. 

2000 වර්ෂයේ පැවති කෑම්ප් ඩේවිඩ් සමුළුවේදී එහුඩ් බරක් විසින් දෙන ලද අවස්ථාවෙන්, පවුල් නැවත එක් කිරීමට ගත්  උත්සාහය සහ මූල්‍යමය වන්දි ගෙවා ප්‍රශ්නය බේරුම් කර ගැනීමට බොහෝ ඊශ්‍රායෙල වරුනට ඉඩකඩ විවෘත විය. අනිත් කරුණු විරෝධතාවන්ට භාජනය විය. මෙම විරුද්ධතාවයන් සඳහා ඉදිරිපත් කළ පොදු තර්ක වූයේ,
                    
*ජෝර්දානය හැර සියලු අරාබි රටවල් ඔවුන්ගේ රට තුළ සිටින පලස්තීන අරාබි ජාතිකයින්ට පුරවැසි භාවය ප්‍රදානය කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම නිසා අරාබි අනාථ ප්‍රශ්නය වැඩි වුණු බව ඊශ්‍රායෙලය කියා සිටීම. මෙම තත්ත්වය නිසා දුගී භාවය සහ ආර්ථික ගැටලු පැන නැගී ඇති බව MFA ලේඛන පෙන්වා දෙයි. පසුව විසඳන ලද නමුත් ලෝක යුද්ධයෙන් පසු අනාථයින් සම්බන්ධ විශාල ගැටලු මතු වී තිබුණි. මෙම ප්‍රශ්නය තවමත් ඒ අයුරින්ම පවතින්නේය.
*1948 යුද්ධය සමයේ අරාබි ඉහළ පෙළේ කමිටුව සහ අරාබි රාජ්‍යයක් පලස්තීනුවන්ට පලා යාමට උදව් කළේය. එසේ කරන ලද්දේ යුදෙව් රාජ්‍යය පරාජය කිරීම පහසු වීම සඳහා බවත් පලස්තීන අනාථ ප්‍රශ්නයේ මුල පිළිබඳ සැලකිල්ල දැක්වූ ඊශ්‍රායෙලය ප්‍රකාශ කළේය. යුද්ධයට පෙර තිබූ සැලැස්මක් ක්‍රියාත්මක කරමින් ඊශ්‍රායෙල සටන් කණ්ඩායම් සහ ඊශ්‍රායෙල හමුදාව විසින් පලස්තීනුවන්ගේ දේපල අහිමි කොට ඔවුන් බලහත්කාරයෙන් අනාථයන් ලෙස පිටමං කළ බව පලස්තීනයේ ප්‍රකාශය විය. එහෙත් මේ දක්වා එම ගැටළුව ඉතිහාසඥයින් විසඳා නැත. තවමත් 1948 දී පලස්තීනුවන් පිටමං කිරීමේ කාරණය විවාදයට බඳුන් වෙමින් පවතී.
*අරාබි ලෝකය තුළ යුදෙව් විරෝධී ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවලින් ගැලවීම පිණිස පලා ගිය යුදෙව් අනාථයින් 900,000 න් කිසිවෙකුට ඔවුන් කලින් සිටි රටවල්වලින් කිසිදු වන්දියක්  ලබාදීමක් හෝ ඔවුන්ගේ රටවල්වලට ආපසු කැඳවීමක් කර නැත. 
*දසලක්ෂ ගණනක් අසරණ දුප්පත් අනාථයින් රට තුළට පැමිණීමෙන් කලාපයේ සිමීත සම්පත් අවසානවේය යන මතයේ බොහෝ ඊශ්‍රායෙලවරු එල්බ සිටිති. (මෙම අනාථයින්ගෙන් එක් අයෙකුවත් නැවත අවට පිහිටි අරාබි රටවල් විසින් ඔවුන්ගේ රටවල්වලට කැඳවා නැත)
*ඊශ්‍රායෙලය විසින් පලස්තීනුවන් නව පලස්තීන රාජ්‍යයකට පිවිසීමේ අයිතිය පිළිගත් නමුත් ඔවුන් ඊශ්‍රායෙලයට පැමිණීම යුදෙව් රාජ්‍යයේ යහපත් පැවැත්මට බලවත් අනතුරක් විය හැකියයිද, පලස්තීන අනාථයින් රට තුළට ගලා ඒම ඊශ්‍රායෙල රාජ්‍යයේ විනාශයට මුල පිරිමක් විය හැකියයි ද ඔව්හු කල්පනා කළහ. මන්ද කියතොත් එම කාරණය නිසා ඊශ්‍රායෙලය තුළ අරාබි ජාතිය මහජාතිය බවට පත් වන හෙයිනි. මෙය අනිවාර්‍යයෙන්ම යුදෙව් රාජ්‍යයේ ඉරණම තීන්දු කරන්නක් වනු ඇත.

====බටහිර ඉවුරේ ඊශ්‍රායල ජනාවාස====
දින හයේ යුද්ධයෙන් පසු අවුරැද්දේ දී හා විශේෂයෙන් සාම ක්‍රියාවලිය පැවතෙමින් තිබු 1990 ගණන් වල දී ඊශ්‍රායලය විසින් 1929 හා 1948 දි විනාශ කළ ජනාවාස නැවත ප්‍රතිස්ථාපනයටත් බටහිර ඉවුරේ නව පදිංචි කිරිම් විශාල ප්‍රමාණයක් ද සිදු කළහ. මෙම ජනාවාස අද වන විට 350,000 ක පිරිසක් වාසය කරන වාස භුම් බවට පත්ව ඇත. බොහෝ ජනාවාස බටහිර ඉවුරේ බටහිර කොටස් වන අතර අනෙක් ඒවා පලස්තීනුවන්ගේ භුමි වල ස්ථාපනය කරන ලද්දේ පලස්තීන නගර ගැන නොතකමින්ය. මෙම පදිංචි කිරිම ගැටුම්කාරි තත්වයන්ට සෑහෙන බලපෑමක් සිදු කලේය. 

සමහර පලස්තීනුවන්ගේ දැඩි ඉල්ලීම වුයේ, පලස්තීනය තුළ ආරම්භවන යුදෙව් ජනාවාස ඉවත් කර ගන්නා ලෙසයි. මේ අතරට අතීත ජනාවාස (හේබ්‍රෝන්) 1948  විනාශ වු හා නැවත පදිංචි  කිරිම් අතරතුර ජනාවාස (Gush Etzion) 1967 සිට ක්‍රියාත්මක වන  ජනාවාස පිහිටුවීම් ඇතුළත් වේ. ඉපැරණි ජෙරැසලම් ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් පිළිබද  පලස්තීන ස්ථාවරය අපැහැදිලිය. 

බටහිර ඉවුරේ ඊශ්‍රායල පදිංචි වීම් හා ගාසා තීරය ගැටුමට සාමකාමී විසදුමක් ලබා දීමේ දී කිබෙන ප්‍රධාන බාධක බව ජ්‍යාතන්තර මාධය හා ජ්‍යාතන්තර දේශපාලන සංගම් විසින් ද පෙන්වා දී තිබේ. (මේ අතරට ඇ.එ.ජ, බ්‍රිතාන්‍යය, යුරෝපා හවුල ) මෙම පදිංචි කිරිම් ජ්‍යාතන්තර නිතියට අනුව නිත්‍යානුකුල නොවන අතර ඊට අමතරව ජ්‍යාතන්තර යුක්ති අධිකරණය, ජ්‍යාතන්තර මෙන්ම ඊශ්‍රායල මානව අයිතිවාසිකම් සංවිධානද මෙහි අනීතික බව සපථ කොට ඇත. කෙසේ වෙතත් ඊශ්‍රායලය මෙය පිළිබදව තර්ක කරයි. සමහර විද්වතුන් හ ප්‍රකාශකයන් මීට විරුද්ධත්වය පළකරන්නේ හෙවත් මෙම අනිතික යැයි නොසලකන්නේ ඓතිහාසික කරුණු ද මුලික කරගෙනයි. එහෙත් එමගින් ජ්‍යාතන්තර හෝ මානව අයිතිවාසිකම් සංවිධාන වල ස්ථාවරය වෙනසකට ලක් වී නොමැත. 
2006 වන විටබටහිර ඉවුර හා නැගෙනහිර ජෙරුසලමේ ඊශ්‍රායල් ජාතිකයන් 267,163 ක් ජිවත් විය. ජනාවාස පිහිටු වීම හා ඒවායේ වර්ධනය විවිධ යෝජනා තුළීන් එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය මගින් ජිනිවා සම්මුති උල්ලංඝණයක් එමගින් වන බව සදහන් කරමින්ය.  යුරෝපා සංගමය මෙන්ම එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ මණ්ඩලය මෙම ඊශ්‍රායලය ජනාවාස නිතියට පටහැණි බවට ප්‍රකාශ කරන ලදී. යෝජනාව ඉදිරිපත් කරන පුද්ගලයන්  තම යෝජනා සාධාරණ බවට හතරවන ජිනිවා සම්මුතියේ දෙවන හා හතලිස් නම වන වගන්ති සහ එක්සත් ජාතින්ගේ 242 වන ආරක්ෂක මණ්ඩල යෝජනාව ගෙන හැර පාමින් තර්ක කරති. ප්‍රායෝගික මට්ටමේදී පලස්තීනුවන් විසින් ඉදිරිපත් කරන ඇතැම් තර්ක වනුනේ පලස්තීන නගර සදහා අවශය වන සම්පත් භෝග වගාවට සුදුසු ඉඩම්, ජලය හා වෙනත් සම්පත් ජනාවාස හේතුවෙන් තමන්ට නොලැබී යන බවත් මෙම පදිංචි කිරිම් නිසා පලස්තීනුවන්ට නිදහසේ මාර්ගවල ගම්නකිරිමමේ හැකියාව සීමා කරන බවත් ඔව්න විසින් ඉන් ආරක්ෂක ගැටළු ඇති වන බවටත් ඔවුන් විසින් නගන ප්‍රායෝගික තර්ක අතර වේ. 

2005 දි ඊශ්‍රායල අගමැති වු ඒරියල් ෂැරොන් විසින් ඒකපාර්ශවීය ඉවත්ව යැමේ සැලැස්ම ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. එහිදි සියළුම යුදෙව් ජනාවාස ගාසා තීරයෙන් ඉවත් කිරිමටත් සියළු නිවාස ගොබනැගිලි විනාශ කර දැමීමටත් නියෝග කරන ලදී. 

විවිධ මැදිහත් කරවන හා විවිධ යෝජනා කල එකගතාවන් විසින් ඊශ්‍රායල විසින් බටහිර ඉවුරේ සමහර ජනාවාස ඉවත් නොකිරිම පිලිබද යම් පමණක් විවෘත භාවයක් දැක්වීය. මෙම විවෘත භාවය යම් යම් සළකා බැලීම් කිහිපයක් මත පදනම්ව පැවතුනි.

====ඊශ්‍රායලයේ ආරක්ෂාව සම්බන්ධ කරුණු====
[[ගොනුව: West_Bank_%26_Gaza_Map_2007_(Settlements).png|thumb|ගාසා තීරය සහ බටහිර ඉවුරේ සිතියමක්. මෙහි නිල් පලස්තීන අධිකාරී ප්‍රදේශ තද කොළ පැහැයෙන් ද ඊශ්‍රායල් අධිකාරී ප්‍රදේශ ළා කොළ පැ‍හැයෙන් ද දක්වා ඇත. ]]
බටහිර ඉවුර හැරුණු විට ඊශ්‍රායලය සතු වන්නේ ඉතා කුඩා භුමි ප්‍රමාණයකි. එහි පළලම ස්ථානය ගතහොත් බටහිර ඉවුර හැරුණු කොට හැතැප්ම නවයකි. බොහෝ පිරිස් බිය වන්නේ මේ නිසා අරාබි රටවල් වල එකතුවෙන් යම් දිනෙක ප්‍රහාරයක් එල්ල ‍වේ යැයි යන්නයි. ඊට අමතරව බටහිර තීරයේ ඉහළ ප්‍රදේශවල සිට සටන් වදින හමුදාවන්ට තම ආක්‍රමණය ලෙහෙසියෙන් සිදු කළ හැකිඅතර එසේ වීමට ප්‍රධානතම හේතුව  වන්නේ ජෝර්දාන ගංගාව හරහා යාමට ඔවුන්ට සිදු නොවීමයි. 

පලස්තීන භුමියේ සිට ඊශ්‍රායලයට විරුද්ධව භාවිතා කළ ˝කසම් රොකට්ටුව˝ ( Qassam Rocket) පිලිබදව දැඩි අවධානයක් යොමු කර ඇත.  ගාඩා තීරයෙන් ඊශ්‍රාලය ඉවත් වීමට පසු එළඹි අවුරැද්දේදි හෙවත් 2006 දි ඊශ්‍රායලයට අනුව එවන් ප්‍රහාර 1726 ක් වාර්තා වී ඇති අතර 2005 ට වඩා එය හතර ගුණයක වැඩි වීමකි.  බොහෝ ඊශ්‍රායල්වරු මෙය දකින්නේ පලස්තීන ස්වයං පාලනය පිලිබද අවශ්‍යතාවය වැඩි වන විට පලස්තීන භුමියෙන් ඊශ්‍රායලයට එරෙහිව සිදුවන තර්ජන වලට එරෙහිව ඊශ්‍රායලය තම ආරත්ෂාව සපයා ගත යුතු තත්වයක් බවයි. මීට ප්‍රතිවිරැද්ධව, එමගින් ප්‍රචණ්ඩ අවම කළ හැකි වන්නේ ය.

==== දේශ සීමා සහ අන්තර්ජාතික තත්ත්වය ====
අතීතයේදි පලස්තීන භූමි ප්‍රදේශය, ජෝර්දානය සහ ඊජීප්තුව අතරේ දේශසීමා පාලනයද ආනයන හා අපනයන පාලන අයිතියද ඊශ්‍රායෙලය විසින් ඉල්ලා තිබුණි.ඒ ඊශ්‍රායෙලය සහ පලස්තීනය එකම ආර්ථික ප්‍රදේශයක් බව ස්ථිර ලෙස ප්‍රකාශ කරමිනි. ඊශ්‍රායෙල භූමියෙන් වෙන් වන යාබද භූමි ප්‍රදේශයක අවශ්‍යතාවය පලස්තීනුවන් විසින් අවධාරණය කර සිටියහ. ඔස්ලෝ සම්මුතියට අනුව ළඟා වුණු තාවකාලික එකඟතාවය තුළ පලස්තීන අධිකාරියට ඒ (Area A) ප්‍රදේශයේ නගරවල පාලනය ලැබුණි. ඊශ්‍රායෙලය ආරක්ෂාව යටතේ පලස්තීන සිවිල් පාලනයට බී පෙදෙස(Area B) යටත් කෙරිණි. සී (Area C) ප්‍රදේශය සම්පූර්ණයෙන්ම ඊශ්‍රායෙල පරිපාලනයට යටත් කරන ලදී. පලස්තීන නගරවලට ඇතුළු නොවී ඒවා මග හැර යාමට හැකි වන අයුරින් ඊශ්‍රායෙලය අතිරේක මහා මාර්ග (High Way) තැනුවේය. පලස්තීන අධිකාරියේ පාලනය යටතේ තිබුණු මුල් ප්‍රදේශ නොයෙක් නොයෙක් ආකාරයන් ගෙන් යුත් නොවූවා සේම යාබදවද පිහිටි ඒවාද නොවීය. ඔස්ලො ii සම්මුතියද වයි රිවර් සහ ෂාර්ම් එල් - ෂෙයික් සහ ඊට පසුව කෙරුණු නොයෙකුත් සාකච්ඡාද හේතුවෙන් කාලය ගත වන විට එම ප්‍රදේශ වෙනස් වීම්වලට භාජනය විය. පලස්තීනුවන්ගේ මතයට අනුව වෙන් කරන ලද ප්‍රදේශ ජීවත් වීමට හැකි ජාතියක් නිර්මාණය කිරීමට සුදුසු නොවීය. එමෙන්ම පලස්තීන ආරක්ෂක අවශ්‍යතා පිරිමැසීමට ප්‍රමාණවත් නොවීය. ඊශ්‍රායෙලය ඇතැම් බී පෙදෙස්වලින් ඉවත් වීම ගැන එකඟතාවයක් ප්‍රකාශ නොකළහ. පලස්තීන ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා උග්‍රවීම හේතුවෙන් මෙම සැලසුම අයත්කර ගැනීමත් අත් හැර දැමුණි. මුර පොළවල් සංඛ්‍යාව වැඩි කෙරිණි. එහි ප්‍රථිපලය වූයේ 2003 ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ පටන් මිනිස් බෝම්බ වැඩි වශයෙන් එල්ල වීමයි. අවසාන සිතියම සඳහා එකද පාර්ශවයක් හෝ යෝජනාවක් ප්‍රකාශ කළේ නැත. (ඇතැම් සිතියම් රහසෙන් එළි දැක්විණි)

==== සම්පත් සහ ජලය බෙදීම ====
තමන්ගේ ප්‍රධාන අවශ්‍යතාවයන්ගෙන් එකක් ලෙස පලස්තීනුවන් සැලකුවේ යහපත් පරිසරයක ජීවත් වීමට තරම් අවශ්‍ය ඉඩම් හා වෙනත් සම්පත්ය. එබැවින් ඊශ්‍රායෙලය වෙනුවෙන් බොහෝ සම්පත් අත හැරීමට ඔවුනට බල නොකළ යුතු යයි ඔවුන් අදහස් කළේ ඒ මගින් ඔවුන්ගේ ආර්ථිකය කඩා වැටීමට ලක් විය හැකි හෙයිනි. 

මැද පෙර දිග කලාපයේ ජලය යනු දේශපාලනික වශයෙන් ඉතා වැදගත් සාධකයකි. ඊශ්‍රායෙලය ඔවුන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා ග්‍රීන් ලයින් නම් ප්‍රදේශය පුරා විහිදී තිබුණු විශාල ජල නිධිවලින් ජලය ලබා ගැනීම, ඊශ්‍රායෙලය- පලස්තීන ගැටුම්වලට හේතුවක් වී පැවතුණි. පලස්තීන බල ප්‍රදේශයට අයත් බිමෙහි තැන්පත් වී තිබෙන ජලය ළිං කිහිපයක් ඔස්සේ ඊශ්‍රායෙල්වරුන්ගේ ප්‍රයෝජනය පිණිසලබා ගැනිණි. මේ ගැන බොහෝ දෙනෙකු ප්‍රශ්න කළේ “ඊශ්‍රායෙලයේ ප්‍රයෝජනය පිණිස ඔවුන්ගේ ජලය පාවිච්චි කිරීමේ නීත්‍යානූකූල භාවය කුමක්දැ?&quot;යි අසමිනි.

ඊශ්‍රායෙලය මෙම ප්‍රදේශයෙන් ලබාගත් ජලයෙන් 77% ක්ම බටහිර ඉවුර ප්‍රදේශයට සපයන බවද, මෙම තර්ක ඉදිරිපත් කළ විවේචකයින් විසින්ම පෙන්වා දෙන ලදී. ඊශ්‍රායෙලය බටහිර ඉවුරේ අයිතිය ලබා ගත් කළ එම පෙදෙස්වල ජලය ප්‍රයෝජනයට ගනු ලැබුවේ අඩු ප්‍රමාණයකි. එහෙත් ඒ වන විටත් පලස්තීනයට වඩා වැඩි ජල ප්‍රමාණයක් ඊශ්‍රායෙලය පරිභෝජනය කරනු ලැබිණි. 1950 දී ඊශ්‍රායෙලය බටහිර ජල නිධියේ නිෂ්පාදනවලින් 95% ක ජල පරිභෝජනයක්ද ඊසාන ජල නිධියෙන් 82% ක ප්‍රමාණයක්ද ප්‍රයෝජනයට ගත්තේය. මෙම ප්‍රමාණය සම්පූර්ණයෙන්ම ගන්නා ලද්දේ 1967 ට පෙර තිබු දේශ සීමාවන්ට අනුව ඊශ්‍රායෙලය පැත්තෙනි. 1999 වන විට මෙම සංඛ්‍යාවන් පිළිවෙලින් 82% සහ 80% ප්‍රමාණයක් දක්වා පහත වැටුණි. 

අවසානයේ ඊශ්‍රායෙලය 11 වැනි ඔස්ලෝ සම්මුතිය ගෙන හැර දක්වයි. මෙම සම්මුතියට අනුව දැනට පවත්නා සම්පත් සීමිතව ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් පාලනයක් සහිතව පරිභෝජනයට දෙපාර්ශවයම එකඟ වූහ. මෙහිදි බටහිර ඉවුරේ ඊශ්‍රායෙල ජල නිෂ්පාදනයේ නීත්‍යානූකූල භාවය පලස්තීන අධිකාරිය විසින් පැහැදිලිව තහවුරු කරන ලදී. පලස්තීනයට අවශ්‍ය ජල ප්‍රමාණයේ යම් අඩුවක් වුවහොත් එම ප්‍රමාණය සැපයීමට නැගෙනහිර ජල නිධි (ජලය නිෂ්පාදනය සඳහා) කැණීමට පලස්තීනයට ඉඩ දීමටත් ඊශ්‍රායෙලය එකඟ විය. ඔස්ලෝ සම්මුතියේ අරමුණ තාවකාලික විසඳුමක් බවත් දශකයට වඩා කාලයක් එය සාර්ථකව නොපවතින බවත් කියමින් බොහෝ පලස්තීනුවන් විරෝධය පෑහ. එම ගිවිසුමේ නම වූයේ “ඊශ්‍රායෙල - පලස්තීන අන්තර්වාර් ගිවිසුම” යන්නයි.

මෙම ගිවිසුමෙන් රට තුළ හා මුහුදු සීමාවේ ස්වභාවික වායු ඉන්ධන සහ ඛනිජ තෙල් සඳහා කැනීම් කිරීමට හා පරීක්ෂණ පැවැත්වීමට පලස්තීන බලාධිකාරියට ඇති අයිතිය තහවුරු කරන ලදී.

===අනෙකුත් කාරණා===
==== ඊශ්‍රායල හමුදා බටහිර ඉවුර අත්පත්කරගැනීම ====
“අත්පත් කර ගත් පලස්තීන් භූමිය” යනු බටහිර ඉවුර සහ ගාසා තීරය හැඳින්වීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් පාවිච්චි කරන ලද යෙදුමකි. මෙම ප්‍රදේශය 1967 දී පැවති සය දින යුද්ධයේදී ඊශ්‍රායෙලය විසින් ඊජීප්තුවෙන් සහ ජෝර්දානයෙන් අත්පත් කර ගත් කොටසකි. ඊශ්‍රායෙල රජය මෙහි තත්ත්වය දැක්වීම පිණිස යොදන්නේ “අර්බුද සහිත ප්‍රදේශය” (Disputed Territories) යන්නයි. ඇතැම් ප්‍රදේශ අත්පත් කර ගත්තා යයි හැඳින්විය නොහැක්කේ කිසිදු ජාතියකට ඒවාට පැහැදිලි අයිතියක් නොමැති බැවිනි. එසේම 1967 දී ඊශ්‍රායෙලය එම ප්‍රදේශ අල්ලා ගන්නා විට ක්‍රියාකාරී රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ක්‍රියාදාමයක් නොතිබුණි. මෙම ප්‍රදේශ තවමත් “ජුදෙයා සහ සමාරියා” යනුවෙන් ඇතැම් ඊශ්‍රායෙල කණ්ඩායම් විසින් හඳුන්වනු ලබන්නේ පුරාණ කාලයේ සිට පැවත එන ඓතිහාසික ප්‍රාදේශික නාම පදනම් කර ගනිමිනි. 

1980 දී ඊශ්‍රායෙලය නැගෙනහිර ජෙරුසලම අත්පත් කර ගත්තේය. එම වසරේම අගෝස්තුවේදී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය එම ඈඳා ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. ඊශ්‍රායෙලය කෙදිනක හෝ බටහිර ඉවුර හෝ ගාසා තීරය යා කර නොගත්තේය. කලාපය තුළ පිහිටි සියලුම රාජ්‍යයන්හි දේශපාලන නිදහස, භූමියේ අයිතිය, ස්වාධීනත්වය පිළිගැනීම සියලු ප්‍රශ්න නැතහොත් ආරවුල් ඇති විය හැකි අවස්ථා ඉවත් කිරීම සියලු රාජ්‍යයන්හි ජනතාවට බියෙන් හා සැකෙන් තොරව සාමකාමීව ජීවත් වීමට ඇති අවස්ථාව සහ මෑත දී ඊශ්‍රායෙලය අල්ලා ගත් ප්‍රදේශ වලින් ඊශ්‍රායෙල හමුදා ඉවත් වීම ආදි කාරණා ඉටු විය යුතු බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය අවධාරනය කර ගෙන සිටියේය.අවසානයට එහි සඳහන් සියලු ඉල්ලීම්, අදහස් මෙන්ම අභිප්‍රායන්ද අවුල් සහිත විය. 

ඊශ්‍රායෙලයේ අදහස වී තිබුණේ බටහිර ඉවුරේ අරාබි ජාතීන් බොහෝමයක් සිටි ප්‍රදේශ (ප්‍රධාන යුදෙව් ජනාවාස හැර) සහ සම්පූර්ණ ගාසා තීරය පසු කලෙක ස්වාධීන පලස්තීන රජයක කොටසක් විය යුතුය යන්නයි. කෙසේ වුවද මෙම රාජ්‍යයයේ නිෂ්චිත මායිම් ප්‍රශ්නකාරී විය. උදාහරණයක් වශයෙන් 2000 වර්ෂයේදී බටහිර ඉවුරේ 92% ක ප්‍රමාණයක් ද සම්පූර්ණ ගාසා තීරයද ඇතුළත් නිදහස් පලස්තීන රාජ්‍යයක් ස්ථාපිත කිරීමට අවස්ථාවක් එහුඩ් බරක් විසින් යසර් අර්ෆත්ට ප්‍රදානය කරන ලදී. එහෙත් ආරක්ෂක වැඩ පිළිවෙලෙහි බලපෑමත්, වෙනත් හේතුන්ද නිසා අර්ෆත් එම යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කළේය. 

ඇතැම් පලස්තීනුවෝ ඔවුනට සම්පූර්ණ බටහිර ඉවුරද, ගාසා තීරයද, නැගෙනහිර ජෙරුසලමද අයිති යයි කියති. මෙම ප්‍රමාණය අඩු කිරීමට කෙරෙන ඕනෑම ක්‍රියාවක් ඔවුන්ගේ අයිතීන් තදබල ලෙස අහිමි කිරීමක් යැයි පලස්තීනුවෝ කියති. මේ සම්බන්ධව අදහස් හුවමාරු කර ගැනීමේදී ඔවුන් කියා සිටියේ මෙම භූමි ප්‍රදේශයේ සීමාවන් අඩු කිරීමට ගන්නා ඕනෑම ක්‍රියා මාර්ගයක් තමන්ගේ මූලික අවශ්‍යතාවයන් අහිමි කිරීමේ සතුරු ක්‍රියාවක් වන බවයි.

‘හමාස්’ වැනි වෙනත් පලස්තීන කණ්ඩායම් අවධාරණය කර කියා සිටියේ බටහිර ඉවුරේ, ගාසා තීරය, නැගෙනහිර ජෙරුසලම පමණක් නොව මුළු ඊශ්‍රායෙලයම පලස්තීනය විසින් පාලනය කළ යුතු යයි යනුවෙනි. මෙම කාරණය නිසා හමාස් සංවිධානයට සාම ක්‍රියාවලිය පෙනුණේ “ආගමික වශයෙන් තහනම් සහ දේශපාලනික වශයෙන් සිදු විය නොහැකි එකක්” ලෙසිනි.

==== පලස්තීන ආණ්ඩුව ====
පලස්තීන අධිකාරිය (Palastinian Authority) විවිධාකාර වූ අංශයන් මෙන්ම ඇතැම් විට පලස්තීනුවන්ද හවුල් වීමෙන් දූෂිත වන්නට ඇතැයි සැලකේ. හමාස් සහ වෙනත් ඉස්ලාමීය ත්‍රස්තවාදී සංවිධාන සමග පවත්වාගෙන යනු ලබන සම්බන්ධතා උපයෝගී කර ගෙන පලස්තීනුවන් අන්තවාදීන්ට රහසෙන් උදව් කරයි. ඊශ්‍රායෙලය පැත්තෙන් බැලූ කල (විශේෂයෙන් ඊශ්‍රායෙලයේ දක්ෂිණාංශික කණ්ඩායමට අනුව) මෙම තත්ත්වය එතරම් සුදුසු තත්ත්වයක් නොවීය. මේ නිසා කලින් ඊශ්‍රායෙලය පාලනය කළ ලිකුද් පක්ෂය ඇතුළු බොහෝ සංවිධාන ගණනාවක් වර්තමාන පලස්තීන අධිකාරිය පදනම් කර ගත් පලස්තීන රාජ්‍යයක් පිළිනොගන්නා බව ප්‍රකාශ කළහ. කලින් ලිකුද් පක්ෂයේ නායකයෙකුව සිටි ඒරියල් ෂැරෝන්ද ප්‍රද්ධියේ ප්‍රකාශ කරමින් මෙම තත්ත්වය වඩාත් විප්ලවවාදී බව කියමින් ප්‍රතික්ෂේප කළේය. 

පලස්තීන අධිකාරියේ කැබිනට් ඇමතිවරයෙකු වූ සඑබ් එරෙකට් කීවේ ඊශ්‍රායෙලය බටහිර ඉවුරේ සහ ගාසා තීරයේ තම බලය පවත්වාගෙන යාමට බලාපොරොත්තුවෙන් සිටින බවයි. ඊශ්‍රායෙලය පලස්තීන රාජ්‍යයක් ලෙස පිළිගෙන නැත. එසේම ගාසා තීරය සහ බටහිර ඉවුරේ නඩු විමසීමකින් තොරව සැකකරුවන් ඝාතනය කෙරිණි. ඇතැම් අන්තර්ජාතික නිරීක්ෂකයින් උපදෙස් දුන්නේ සාකච්ඡාවල ප්‍රගතියක් පෙන්වන්නේ නම් අභ්‍යන්තර පලස්තීන ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කළ හැකිය යනුවෙනි. 
     
==== ගාසා තීරයට අවහිරතා යෙදීම====
ඊශ්‍රායෙල රජය විසින් ගාසා තීරයට ඉන්ධන සහ විදුලිය සැපයීම කපා හැරීමද සිවිල් ජනතාව සඳහා පැනවූ සමූහ දඬුවමක් ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය. යුද නීතිය යටතේ මෙය ඊශ්‍රායෙල වගකීම පැහැර හැරීමක් විය. 2008 පෙබරවාරි 7 දා සිට ඊශ්‍රායෙල රජය ගාසා තීරයට කෙලින්ම විකුණමින් සිටි විදුලිය අඩු කළේය. මෙයින් පසු ඊශ්‍රායෙල මහාධිකරණයේ නියෝගයක් නිකුත් විය. එයින් ගාසා තීරයට සපයන තෙල් ප්‍රමාණය තහුවරු කළේය. එම නියෝගයෙන් “ගාසා තීරයට සපයන ලද තෙල් ප්‍රමාණය සම්බන්ධයෙන් අපගේ පැහැදිලි කිරීම වන්නේ පසුගිය වසරේ ශීත ඍතුවේදී එම පෙදෙසට සපයන ලද ඩීසල් ඉන්ධන ප්‍රමාණය හා සමාන ඉන්ධන ප්‍රමාණයක් මේ වසරේදී ගාසා තීරයට සැපයීමට ඊශ්‍රායෙලය භාරගෙන සිටින බවයි. මෙම කාරණයේදී පෙන්නුම් කරන ලද්දේ ගාසා තීරයට අවශ්‍ය ඉන්ධන ප්‍රමාණය ලැබෙන බවත් එය සාධාරණ ප්‍රමාණයක් බවත්ය. මෙම තෙල් බෙදා හැරීමේ ක්‍රියාවලියේදි පලස්තීනුවන් විසින් ඊශ්‍රායෙල ජාතිකයින් දෙදෙනෙකු මරු මුවට පත් කළ බවත් ජෙරුසලම් පෝස්ට් පුවත්පත ප්‍රකාශ කළේය. 

ඊශ්‍රායෙල ආරක්ෂක හමුදාව විසින් ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව සඳහා ඉදිරිපත් කළ ඇතැම් ඉල්ලීම් සත්‍ය වශයෙන්ම අයුතු සමූහ දඬුවම් නියම කිරීමක් බව මානව හිමිකම් සංවිධාන සහ පලස්තීනුවෝ කියා සිටියහ. මේවාට ආක්‍රමණික යුද ක්‍රියා මාර්ග ද ඇතුළත් විය. ඊශ්‍රායෙලය  තරයේ කියා සිටියේ මෙම යුද මෙහෙයුම්වල සහ ගාසා තීරයට විදුලිය කපාහැරීමේ ඉලක්කයන් වන්නේ ත්‍රස්තවාදීන්ට සැපයෙන පහසුකම් නවතා දැමීම බවයි. 

මෑත ඉතිහාසයේ පලස්තීනයේ ආධාරකරුවෝ මෙම යෙදුම පාවිච්චි කළේ ගාසා තීරයේ සහ බටහිර ඉවුරේ ඇතැම් ඊශ්‍රායෙල හමුදා ක්‍රියාකාරකම් හැඳින්වීමට සහ ඊශ්‍රායෙල මරණවලට වගකිව යුතු මිනිස් බෝම්බකරුවන් විනාශ කිරීම සඳහා වූ ඊශ්‍රායෙල ප්‍රතිපත්තිය හැඳින්වීමටයි. බ්‍රිතාන්‍ය ආඥා පත්‍රය (British Mandate) නිකුත් කළ කාලයේ පටන් සිදුවෙමින් පැවති මෙම ක්‍රියාව 2005 පෙබරවාරි මස ඊශ්‍රායෙලය විසින් නතර කරන ලදී. සමූහ දඬුවම් (Collective punishment) සඳහා වූ මෙම ඉල්ලීම තව දුරටත් දිගු කරනු ලැබුවේ ඊශ්‍රායෙලයේ අභ්‍යන්තර මාර්ග බාධක හා මුර පොළවල් පලස්තීනය තුළ පිහිටුවීම සඳහාය. ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියාකාරකම් නතර කිරීමට මෙම ක්‍රියාමාර්ග ගතයුතු බවට ඊශ්‍රායෙලය තරයේ කියා සිටියේය. 

බොහෝ මානව හිතවාදී සංවිධාන විසින් ගාසා තීරයට බාධා හා අවහිර කිරීම් විවේචනයට ලක් කරන ලදී. 2008 වසරේදී සමූහ දඬුවම් ස්වරූපයෙන් කරන ලද මෙම බාධා කිරීම් ජීනිවා සම්මුතියට අනුව නීත්‍යානුකූල නොවීය. ඊශ්‍රායෙලයද ජිනීව සම්මුතියේ සාමාජිකයකු විය. මෙම සංවිධානවලට ඇම්නෙස්ට් ජාත්‍යන්තරය ද, සේව් ද චිල්ඩ්රන්, කැෆොඩ්, කෙයා ඉන්ටර් නැෂනල් සහ ක්‍රිස්ටියන් ඒඩ් ද ඇතුළත් විය. කෙසේ වෙතත් ඇතැමෙක් තර්ක කරන්නේ සමූහ දඬුවම් යන වචනය අන්තර් ජාතික නීතියේ භාෂාව මෙහෙයවීමක් පමණක් බවයි. එහෙත් මෙය නීති විශාරදයින් විසින් සහ විචාරකයින් ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබ ඇත.

==== සමාජයීය ආකල්ප ====
ඊශ්‍රායෙල ජාතිකයින්ට තිබුණු ප්‍රධාන ගැටළුව නම් ප්‍රධාන පලස්තීන නායකයින් විසින් ඊශ්‍රායෙල පාලනය පිළිගැනීමට එරෙහිව ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි. ඊශ්‍රායෙලය නොපිළිගන්නා ලෙසට පලස්තීනුවන් සහ ප්‍රජා සංවිධාන විසින් මාධ්‍යයන් වෙත කරන ලද ප්‍රකාශ මෙහිදී ඊශ්‍රායෙලවරුන් විසින් පෙන්වා දෙන ලදී.

==== ගුවන් කලාපය ====
බටහිර ඉවුරේ සහ ඊශ්‍රායෙලයේ කි.මි.80 ක් පළලට පමණක් ගුවන් කලාපයක් පිහිටුවීම සිදුවිය. ඊශ්‍රායෙලය බටහිර ඉවුර සහ ගාසා තීරයට ඉහළ අහසේ මෙන්ම ඊශ්‍රායෙලයේද ගුවන් සීමාවන් පාලනය කිරීමේ අයිතිය ඉල්ලා සිටියේය. මෙම ඒකාබද්ධ ගුවන් කලාපයේ පාලනය දෙපාර්ශවය විසින්ම හවුලේ පාලනය කිරීම පිළිබඳව වූ පලස්තීන යෝජනාව ඊශ්‍රායෙලය විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබිණි.

==== පලස්තීන හමුදාව ====
යුද්ධයක් කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් හමුදාවක් පලස්තීනයට නොසිටිය යුතු යයිද එවැනි හමුදාවක් සිටිය යුත්තේ ඊශ්‍රායෙලයට පමණක් යැයිද ඊශ්‍රායෙල කැබිනට්ටුව ප්‍රකාශයක් කළේය. එහෙත් පලස්තීනයේ පොලිස් හමුදාවක් පිහිටුවීම සම්බන්ධයෙන් ඊශ්‍රායෙලය එකඟතාවය පළ කළේය. එවැනි පොලිස් හමුදාවක් සාමාන්‍ය පොලිස් රාජකාරිවලට අමතරව සීමාසහිත ප්‍රමාණයක යුද කටයුතු කිරීමේ හැකියාව තිබීම ගැනද ඊශ්‍රායෙලයේ එකඟත්වය පළ විණි. IDF හමුදා ඉදිරියේදී බිහිවන පලස්තීන රාජ්‍යයකට තර්ජනයක් මෙන්ම ස්වාධීනත්වයට බාධාවක් බව පලස්තීනුවෝ තර්ක කරමින් කියා සිටියහ. පලස්තීන රාජ්‍යයකට තමන්ගේම ආරක්ෂක හමුදාවක් අවශ්‍ය බව ඔවුන් තහවුරු කරන ලදි.මෙයට ඊශ්‍රායෙලයේ ප්‍රතිචාරය වූයේ හමුදාවක් ගොඩනංවමින් තිබියදී ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීම යනු අයහපත් අදහස් විදහා පෑමක් බවයි.

== අමතර අවධානයට ==
{{div col|colwidth=25em}}
* [[Palestinian genocide accusation]]
* [[Timeline of the Israeli–Palestinian conflict]]
* [[Outline of the 2023 Israel–Hamas war]]
* [[Bibliography of the Arab–Israeli conflict]]
* [[Israeli–Palestinian conflict in video games]]
* [[2021 Israel–Palestine crisis]]
* [[Allon Plan]], post-1967 peace plan
* [[Children in the Israeli–Palestinian conflict]]
* [[Allegations of war crimes against Israel]]
* [[Gaza–Israel conflict]]
* [[History of the State of Palestine]]
* [[International law and the Arab–Israeli conflict]]
* [[Israel–Palestine relations]]
* [[Israeli Committee Against House Demolitions]]
* [[Israeli–Lebanese conflict]]
* [[Israeli–Palestinian conflict in Hebron]]
* [[List of Middle East peace proposals]]
* [[List of modern conflicts in the Middle East]]
* [[OneVoice Movement]]
* [[Palestinian rocket attacks on Israel]]
* [[Pan-Arabism]]
* [[Peace Now]]
* [[Seeds of Peace]]
{{div col end}}

== සටහන් ==
{{notelist-ua}}

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist|30em|refs=
}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Sister project links|wikt=no|b=no|q=yes|s=no|commons=Category:Israeli-Palestinian conflict|n=Category:Israel/Palestine Conflict|v=no|species=no|d=Q151622}}

'''එක්සත් ජාතීන්'''
* [http://www.ochaopt.org/ Office for the Coordination of Humanitarian Affairs – occupied Palestinian territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206043850/http://www.ochaopt.org/ |date=2012-02-06 }}
* [http://www.unrwa.org/ United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East]

'''Academic, news, and similar sites (ඊශ්‍රායෙල හෝ පලස්තීන මූලාශ්‍ර අතහැර)'''
* [https://web.archive.org/web/20121125032137/http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552681 U.S. Attempts at Peace between Israel and Palestine] from the [https://web.archive.org/web/20120312181034/http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552494/browse?type=title Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives]
* [http://gaza-sderot.arte.tv/ Gaza\Sderot : Life in spite of everything] – a web documentary produced by arte.tv, in which daily video-chronicles (2 min. each) show the life of 5 people (men, women, children) in [[Gaza City|Gaza]] and [[Sderot]], on both sides of the border.
* [https://web.archive.org/web/20060614173018/http://globalpolitician.com/subarticle.asp?SID=1&amp;cid=2 Global Politician – Middle-East Section]
* [https://web.archive.org/web/20060906062956/http://www.mepc.org/main/main.asp Middle East Policy Council] &lt;!-- Couldn't get a quick handle on this, hope I've classified it correctly - [[User:Jmabel]] --&gt;
* [https://web.archive.org/web/20111108123824/http://www.aixgroup.org/ Aix Group – Joint Palestinian-Israeli-international economic working group].
* [https://www.youtube.com/watch?v=1wo2TLlMhiw&amp;index=3&amp;list=TLUcBVuDplYUY Crash Course World History 223: Conflict in Israel and Palestine] – Renowned author and YouTube educator John Green gives a brief history lesson (13 minutes) on the conflict.
* [http://www.historyguy.com/israeli-palestinian_conflict.html The Israeli–Palestinian Conflict]—An overview of the conflict between Israel and the Palestinians from 1948 through the present day. From the History Guy Website.
* [http://www.themedialine.org/ The Media Line] – A non-profit news agency which provides credible, unbiased content, background and context from across the Middle East.

'''ගැටුම් සංසිඳුවීමේ කණ්ඩායම්'''
* [https://web.archive.org/web/20071005181944/http://www.onemillionvoices.org/ OneVoice Movement – One Million Voices to End the Conflict]
* [http://www.s-c-g.org/ Seeking Common Ground]

'''මානව හිමිකම් කණ්ඩායම්'''
* [https://web.archive.org/web/20200717153136/https://www.hrw.org/doc/?t=mideast&amp;c=isrlpa Human Rights Watch: Israel/Palestine]
* [http://www.btselem.org/ B'Tselem – The Israeli Information Center for Human Rights in the Occupied Territories]
* [http://www.alhaq.org/ Al-Haq: Palestinian Human Rights Group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061015184336/http://www.alhaq.org/ |date=15 October 2006 }}: West Bank affiliate of the [[International Commission of Jurists]]
* [http://www.pchrgaza.org/ Palestinian Centre for Human Rights PCHR]: Gaza affiliate of the International Commission of Jurists
* [http://gush-shalom.org/ Gush-Shalom]: Gush-Shalom Israeli Peace Movement

'''Jewish and Israeli academic, news, and similar sites'''
* [http://www.mideastweb.org/briefhistory.htm A history of Israel, Palestine and the Arab-Israeli Conflict] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141115100454/http://www.mideastweb.org/briefhistory.htm |date=2014-11-15 }}
* [http://www.jcpa.org/ Jerusalem Center for Public Affairs]
* [http://www.honestreporting.com/ Honest Reporting] monitoring mideast media
* [http://www.truepeace.org/index.asp True Peace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317082931/http://www.truepeace.org/index.asp |date=17 March 2019 }} – [[Chabad-Lubavitch]] site
* [http://www.simpletoremember.com/articles/a/what-the-fight-in-israel-is-all-about/ What the Fight in Israel Is All About] – The Media Line

'''Jewish and Israeli &quot;peace movement&quot; news and advocacy sites'''
* [https://web.archive.org/web/20050312031209/http://www.cactus48.com/truth.html The Origin of the Palestine – Israel Conflict], Published by Jews for Justice in the Middle East

'''වෙනත් අඩවි'''
* [https://web.archive.org/web/20070926232805/http://www.diabolicdigest.net/Middle%20East/Salom4a.htm Arabs and Israelis held hostage by a common enemy] Salom Now! and METalks are two experimental initiatives which sought to rewrite the script of the Israeli–Palestinian conflict. However, such popular, grassroots action is held hostage by some common enemies: despair, hatred, antipathy and distrust. (Jan 2007)
* [https://web.archive.org/web/20070705211309/http://www.diabolicdigest.net/Guest%20pens/Anat.htm Exchange of friendly fire] Anat el-Hashahar, an Israeli and founder of METalks, debates the Arab–Israeli conflict – from Oslo to Lebanon – with Khaled Diab, an Egyptian journalist and writer.
* [https://www.israel-palaestina.de/ Website with information (articles, reports, maps, books, links, etc.) on the Israeli-Palestinian conflict]
* [http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/p_refugee_camps.jpg Map of Palestinian Refugee Camps 1993 (UNRWA/C.I.A./Univ. of Texas, Austin)]
* [http://www.lib.utexas.edu/maps/cia08/israel_sm_2008.gif Map of Israel 2008 (C.I.A./Univ. of Texas, Austin)]
* [http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/isettlementswb93.jpg Map of Israeli Settlements in the West Bank Dec. 1993 (C.I.A./Univ. of Texas, Austin)]
* [http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/gazastrip.jpg Map of Israeli Settlements in the Gaza Strip Dec. 1993 (C.I.A./Univ. of Texas, Austin)]
* [http://www.lib.utexas.edu/maps/world_cities/jerusalem_93.jpg Map of Jerusalem Mar. 1993 (C.I.A./Univ. of Texas, Austin)]
* [http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/jericho.gif Map of Jericho and Vicinity Jan. 1994 (C.I.A./Univ. of Texas, Austin)]
* [https://www.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/2/pdf/256topline.pdf Pew Global Research – worldwide public opinion]
* [http://www.bjpa.org/Publications/results.cfm?TopicID=153 Policy publications on the Israeli-Palestinian conflict at the Berman Jewish Policy Archive]

{{Israeli-Palestinian Conflict}}
{{Navboxes|list=
{{Ongoing military conflicts}}
{{Arab-Israeli Conflict}}
{{Jewish nationalism and the region of Palestine}}
{{Palestinian nationalism}}
{{Foreign relations of Israel}}
{{Foreign relations of Palestine}}
{{Iran–Israel proxy conflict}}
{{Israel–Hamas war}}
{{Arab nationalism}}
}}
{{Portal bar|Israel|Palestine}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ඊශ්‍රායෙල–පලස්තීන ගැටුම| ]]
[[Category:Anti-Israeli sentiment]]
[[Category:Arab–Israeli conflict]]
[[Category:20th-century conflicts]]
[[Category:21st-century conflicts]]
[[Category:Islam-related controversies]]
[[Category:Israeli irredentism]]
[[Category:Jewish nationalism]]
[[Category:Palestinian nationalism]]
[[Category:Conflicts in the Middle East]]
[[Category:Guerrilla wars]]
[[Category:Insurgencies in Asia]]
[[Category:Ethnicity-based civil wars]]
[[Category:Religion-based civil wars]]
[[Category:Wars involving Israel|-]]
[[Category:Wars involving Palestinians|-]]
[[Category:Zionism]]
[[Category:Anti-Zionism]]</text>
      <sha1>jewtt1wf2tt67rlu7wjamdckk04bj36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20080</id>
    <revision>
      <id>803315</id>
      <parentid>802281</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T05:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eggsplorer245</username>
        <id>80405</id>
      </contributor>
      <origin>803315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23648" sha1="312ec31xvb8g0r9rkjfr9rh8pxhe9z7" xml:space="preserve">{{Infobox School
 | name                    = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය
 | native_name             = &lt;small&gt;{{nobold|Vidyartha College}} &lt;br /&gt;{{nobold|வித்தியார்த்த கல்லூரி}}&lt;/small&gt;
 | logo                    = ගොනුව:විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය නිල ලාංඡනය.png
 | logo_size               = 100px
 | image                   = File:Vidyartha College Flag.png
 | image_size              = 150
 | caption                 = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය ධජය
 | motto                   = {{lang|sa|විද්‍යා සර්වස්‍ය භුෂණම්}}
 | head_label              = විදුහල්පති
 | head                    = සුගත් ශ්‍රීලාල්
 | chaplain                = නුගගොල්ලේ උපරතන හිමි
 | type                    = රජයේ ජාතික පාසල - 1AB
 | religious_affiliation   = [[බුදු දහම]]
 | teaching_staff          = 180+
 | grades                  = 1–13
 | gender                  = බාලක
 | lower_age               = 5
 | upper_age               = 19
 | students                = 2900
 | established             = {{Start date and age|1942|05|18|df=y|p=yes}}
 | educational_authority   = අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය
 | school_code             = 03381
 | motto_translation       = අධ්‍යාපනය උතුම්ම ආභරණයයි
 | address                 = කටුගස්තොට පාර
 | city                    = [[මහනුවර]]
 | province                = [[මධ්‍යම පළාත]]
 | country                 = {{flag|ශ්‍රී ලංකාව}}
 | coordinates             = {{coord|7.30583|80.63572|format=dms|display=title,inline}}
 | language                = [[සිංහල බස|සිංහල]] සහ [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]
 | hours_in_day            = 07:30–13:30 [[ශ්‍රී ලංකාවේ සම්මත වේලාව]]
 | colors                  = තද නිල්, දිය නිල් සහ රත්තරන්&lt;br/&gt;{{color box|#002DAC}}{{Color box|#0088FF|border=darkgray}}{{Color box|#FFD700|border=darkgray}}
 | song                    = &quot;දේශප්‍රේමී අභිමාන සුපූජිත වීර සිසුන් බිහිවේවා&quot;
 | athletics               = ඔව්
 | nickname                = ව්‍යාඝ්‍රයින්
 | website                 = [https://www.vidyartha.lk vidyartha.lk]
 | picture                 = Vidyartha college.jpg
 | former Name             = රජ විද්‍යාලය/ කිංග්ස් කොලීජිය
 | pupils                  = විද්‍යාර්ථ වීර පුතුන්
}}

'''විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය''' ({{Langx|en|Vidyartha College}}; {{Langx|ta|வித்தியார்த்த கல்லூரி}}) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ [[මහනුවර]] දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි රජයේ බාලක ජාතික පාසලකි&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://vidyartha.lk/&lt;/ref&gt;.විද්‍යාලයට අංශ දෙකක් ඇත: 1-5 ශ්‍රේණි ඇතුළත් ප්‍රාථමික අංශය; සහ 6-13 ශ්‍රේණිවල සිසුන් ඇතුළත් ද්විතීයික අංශය එම අංශ වේ.

== විද්‍යාලයීය ඉතිහාසය ==
1900 දශකයේ මුල් භාගයේදී මධ්‍යම පළාතේ බෞද්ධ දරුවන් සඳහා අධ්‍යාපන අවස්ථා බොහෝමයක් පැවතියද, ඉංග්‍රීසි මාධ්‍යයෙන් අධ්‍යාපනය ලැබීමේ පහසුකම්වල හිඟයක් විය&lt;ref&gt;https://rccs.hgnu.edu.cn/_upload/article/files/ac/38/ad3e99884686928f4e358b72263c/ded92b17-bb67-4139-9c48-4ad96d89ae24.pdf&lt;/ref&gt;. මෙම අඩුපාඩුව මඟහරවා ගැනීම සඳහා ශ්‍රී ටිකිරි බණ්ඩාර පනාබොක්කේ මහතා 1939 වසරේදී 'විද්‍යාර්ථ සංගමය'  පිහිටුවන ලදී. මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා දායක වූ අනෙක් පුද්ගලයින් අතර [[:en:Tikiri_Bandara_Panabokke_II|ටී. බී.]] [[:en:Tikiri_Bandara_Panabokke_II|පානබොක්කේ]], එම්. බී. පානබොක්කේ, එස්. එල්. රත්වත්තේ, ඒ. සී. එල්. රත්වත්තේ, [[විලියම් ගොපල්ලව|විලියම් ගොපල්ලව (ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[විලියම් ගොපල්ලව|ප්‍රථම ජනාධිපති)]]&lt;ref&gt;https://www.sundaytimes.lk/970914/plus12.html&lt;/ref&gt;, ටී. බී. රණරාජ, ඒ. බී. පින්නවල, කේ. බී. විජේකෝන්, ආර්. දිවිතොටවෙල, ඒ. රත්නායක, ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න (විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පති), වෛද්‍ය එල්. බී. සෙනෙවිරත්න, එල්. එම්. කොස්වත්ත, එම්. බී. ඊ. සෙනෙවිරත්න සහ එම්. බී. කුළුගම්මන යන මහත්වරුන් විය. මෙම සංගමය විසින් පසුව කටුගස්තොට පාරේ උස් බිමක පිහිටා තිබූ 'රජ විද්‍යාලය/ කිංග්ස් කොලීජිය'  නම් පෞද්ගලික පාසලක් මිලදී ගන්නා ලදී. පසුව එහි නම 'විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය'  ලෙස වෙනස් කරන ලදී. සිසුන් හතළිහක් සහ ගුරුවරුන් හය දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වූ මෙම නව විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පතිවරයා වූයේ ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න මහතායි. 1961 අගෝස්තු 1 වන දින රජය විසින් මෙම විද්‍යාලය තම පාලනය යටතට ගත් අතර, අද වන විටත් එය රජයේ පාලනය යටතේ පවතී.

== විද්‍යාලයීය සංවර්ධනය ==
විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය ඉතා වේගයෙන් ජනප්‍රියත්වයට පත් වූ අතර, තවත් සිසුන් පිරිසකට ඇතුළත් වීමේ අවස්ථාව ලබා දීම සඳහා නේවාසිකාගාරයක් සහ ප්‍රධාන ශාලාවක් විද්‍යාලයට එක් කරන ලදී. මේ හේතුවෙන් [[අනුරාධපුරය]], [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව]], [[අම්පාර]] සහ [[මොණරාගල]] වැනි දුර බැහැර ප්‍රදේශවල සිසුන්ට ද විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලැබීමට අවස්ථාව උදාවිය.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1954 වසරේදී විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ ප්‍රථම වරට [[අ.පො.ස. උසස්පෙළ, ශ්‍රී ලංකා|උසස් පෙළ]] විභාගය පවත්වන ලදී. ඉන් අනතුරුව විද්‍යාලය තුළ නව අධ්‍යයන අංශ කිහිපයක් ආරම්භ කෙරුණු අතර, ඒ අනුව 1958 දී [[විද්‍යාව|විද්‍යා අංශය]] ද, 1972 දී [[වානිජ විෂය අදාල වි්යාපාර වල විස්තර|වාණිජ අංශය]] ද, 1994 දී [[තොරතුරු තාක්‍ෂණය|තොරතුරු තාක්ෂණ අංශය]] ද ස්ථාපිත කරන ලදී. හිටපු විදුහල්පති එම්. ආර්. පී. මායාදුන්නේ මහතා විසින් ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය උසස් පෙළ අංශයක් ගොඩනැගීම සඳහා අවශ්‍ය පියවර ගන්නා ලදී. වර්තමාන විදුහල්පති සුගත් ශ්‍රීලාල් මහතාගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ, 2026 වසරේදී ගණිත අංශය සඳහා ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය උසස් පෙළ පන්ති ආරම්භ කිරීම විශේෂ ජයග්‍රහණයක් විය.

1987 වසරේදී සී. කේ. ගජනායක මහතාගේ මූලිකත්වයෙන් විද්‍යාලයේ [[කොළඹ]] ශාඛාව පිහිටුවන ලද අතර, ඔහු එහි ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළේය. මේ වන විට විශ්‍රාමික මේජර් ජෙනරාල් එච්. එම්. එන්. ක්‍රිෂ්ණරත්න (RSP, USP) මහතා කොළඹ ශාඛාවේ කටයුතු මෙහෙයවන අතර, රංජිත් වීරසිංහ මහතා එහි ගෞරවනීය ලේකම්වරයා ලෙස කටයුතු කරයි.

විද්‍යාලය ආරම්භ කරන අවධියේදී එහි තිබුණේ ගොඩනැගිලි කිහිපයක් මෙන් ම විදුහල්පතිවරයෙකු සහ ගුරුවරුන් 8 දෙනෙකු පමණි. අද වන විට සිසුන් 2,900 කට අධික පිරිසක් මෙම විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලබන අතර, ගුරු මණ්ඩලය 180 කට වඩා වැඩි සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත වේ.

== විදුහල්පතිවරුන් ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+1942 සිට වර්තමානය දක්වා විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ විදුහල්පතිවරුන්
!ආලේඛ්‍යය
!නම
!ධුර කාලය
!සටහන්
|-
|[[ගොනුව:Mr. G.D.A. abeyrathne.jpg|thumb]]
|ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1942
|1948
|}
|විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පති
|-
|[[ගොනුව:M.B.W. Madiwake.jpg|thumb]]
|එම්.බී.ඩබ්ලිව්. මැදිවක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1948
|1955
|}
|ලංකාවේ පළාත් පාලන හා නිවාස අමාත්‍යවරයා ලෙසත්, [[පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී|පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු]] සහ [[සෙනෙට් සභාව|සෙනෙට් සභිකයෙකු]] ලෙසත් කටයුතු කළේය.
|-
|[[ගොනුව:Athauda.jpg|thumb]]
|ඒ. අතාවුද
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1955
|1967
|}
|
|-
|[[ගොනුව:D.B. Dissanayake.jpg|thumb]]
|ඩී.බී.දිසානායක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1967
|1968
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Rasingolla.jpg|thumb]]
|පී.බී.රාසිංගොල්ල
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1968
|1971
|}
|
|-
|
|ටී.බී.කරුණාරත්න
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1971
|1974
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Pethiyagoda.jpg|thumb]]
|එම්.බී.පෙතියාගොඩ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1974
|1977
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Image of Mr. P.M.L Banda.jpg|thumb]]
|පී.එම්.එල්.බණ්ඩා
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1983
|1986
|}
|
|-
|
|ටී.බී.දමුණුපොල
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1987
|1991
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Wijesingha.jpg|thumb]]
|එස්.එස්.සී.විජේසිංහ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1991
|1992
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Mr. bandaranayake.jpg|thumb]]
|ඩබ්ලිව්.එම්.බණ්ඩාරනායක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1992
|1995
|}
|
|-
|
|ඩබ්ලිව්.බී.ගුන්නෑපාන
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1995
|2006
|}
|විද්‍යාව පිළිබඳ විශේෂ පුහුණුවක් ලැබූ විශේෂඥයෙකි.
|-
|
|පී.ඒ.එස්.අල්විස්
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2006
|2013
|}
|
|-
|
|ඩී.එම්.ඒ.දිසානායක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2013
|2015
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Mr. Ranjith Rajapakshe.jpg|thumb]]
|ලුතිනන් කර්නල් ආර්.යූ.කේ.රාජපක්ෂ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2015
|2018
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Mr. M.R.P. Mayadunne.jpg|thumb]]
|මේජර් එම්.ආර්.පී.මායාදුන්නේ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2018
|2025
|}
|
|-
|
|ඩී.එම්.සේනාරත්න
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2025
|2026
|}
|
|-
|
|සුගත් ශ්‍රීලාල්
|2026 සිට වර්තමානය දක්වා
|
|}

== විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය ==
විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය යනු විද්‍යාලයට සහාය වන ආයතනයකි; එහි සාමාජිකයෝ විද්‍යාලයේ ගුණාත්මකභාවය, ප්‍රමිතීන් සහ කීර්තිනාමය ඉහළ නැංවීම වෙනුවෙන් කටයුතු කරති. විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයේ පළමු සභාපති ලොකු බණ්ඩා අලුවිහාරේ මැතිතුමා වේ.

== සංගම් සහ සමාජ ==

=== විද්‍යා සංගමය ===
විද්‍යා සංගමය යනු පාසලේ ඇති ප්‍රමුඛතම අධ්‍යයන සංවිධානවලින් එකකි. විද්‍යාත්මක කුතුහලය, විචාරාත්මක චින්තනය සහ නවෝත්පාදනය පෝෂණය කිරීම අරමුණු කරගත් මෙම සංගමය, සිසුන්ට තම පෙළපොත් දැනුම ප්‍රායෝගික යෙදවුම් සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට කදිම වේදිකාවක් සපයයි.

විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය සතු අධ්‍යයන විශිෂ්ටත්වයේ සම්ප්‍රදාය ඉදිරියට ගෙන යමින්, උසස් පෙළ විභාග සඳහා සිසුන් සූදානම් කිරීමටත්, වෛද්‍ය, ඉංජිනේරු, පර්යේෂණ සහ තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රවල අනාගත වෘත්තීන් සඳහා ඔවුන්ව සූදානම් කිරීමටත් මෙම සංගමය දායක වේ.&lt;ref&gt;https://www.schoolandcollegelistings.com/LK/Kandy/276251939213614/Vidyartha-College-Science-Society&lt;/ref&gt;

=== තාක්ෂණ සංගමය ===
තාක්ෂණ සංගමය කැපවී සිටින්නේ උද්‍යෝගිමත් ඉගෙනුම්කරුවන්, නිර්මාණකරුවන් සහ නවෝත්පාදකයින්ගෙන් සමන්විත ප්‍රජාවක් ගොඩනැගීම සඳහා ය. සැබෑ ලෝකයේ ගැටලු විසඳීම සඳහා තාක්ෂණය ප්‍රබලම මෙවලම බව ඔවුන් විශ්වාස කරයි.

ප්‍රායෝගික වැඩමුළු, සාමූහික ව්‍යාපෘති සහ ආකර්ෂණීය තරඟ හරහා, න්‍යායික දැනුම සහ ප්‍රායෝගික යෙදවුම් අතර පරතරය පියවීමටත්, සාමාජිකයින් ඩිජිටල් අනාගතය සඳහා සූදානම් කිරීමටත් මෙහිදී අරමුණු කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vidyartha College Technology Society {{!}} Official Website |url=https://technology-society-vidyartha-college.netlify.app/ |access-date=2026-09-06 |website=technology-society-vidyartha-college.netlify.app}}&lt;/ref&gt;

== කැපී පෙනෙන ආදි සිසුන් ==

* [[:en:Jason_Dissanayake|ජේසන් දිසානායක]] – ශ්‍රී ලංකා රග්බි සෙවන්ස් (rugby sevens) ක්‍රීඩක; 2018 ආසියානු ක්‍රීඩා උළෙලේදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Vidyartha_College&amp;wvprov=sticky-header#cite_note-7&lt;/ref&gt;

* [[:en:Kosala_Kulasekara|කෝසල කුලසේකර]] – ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩක සහ තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩක; මොහු ටෙස්ට් සහ එක්දින (ODI) ක්‍රිකට් තරඟවලදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය (2011–2012)&lt;ref&gt;https://www.cricbuzz.com/profiles/7823/kosala-kulasekara&lt;/ref&gt;

* රවි සෙනෙවිරත්න – මහජන ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්, හිටපු ජ්‍යෙෂ්ඨ නියෝජ්‍ය පොලිස්පති &lt;ref&gt;https://pubsec.gov.lk/minister-and-secretary/&lt;/ref&gt;

* [[රොෂාන් රණසිංහ]] – දේශපාලනඥ; හිටපු ක්‍රීඩා හා යෞවන කටයුතු අමාත්‍ය සහ වාරිමාර්ග අමාත්‍ය; පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (2010–2024)&lt;ref&gt;https://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/mp-profile/3156&lt;/ref&gt;

* තිවංක රණසිංහ – 'ලයිට් ෆ්ලයිවෙයිට්'  බර පන්තියේ බොක්සිං ක්‍රීඩක, 2018 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ ලෝකඩ පදක්කම්ලාභී&lt;ref&gt;https://www.newsfirst.lk/2018/04/13/commonwealth-games-2018-thiwanka-ranasinghe-wins-bronze-medal&lt;/ref&gt;

* [[සී. බී. රත්නායක]] – නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (1994–2000, 2001–2024)&lt;ref&gt;https://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/mp-profile/299&lt;/ref&gt;

* ලොකු බණ්ඩාර අලුවිහාරේ – මහනුවර නගරාධිපති (2006–2010), විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයේ  පළමු සභාපති&lt;ref&gt;https://kandy.mc.gov.lk/History&lt;/ref&gt;

* [[මංජු වන්නිආරච්චි]] –  2010 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ 'බැන්ටම්වෙයිට්' බර පන්තියේ රන් පදක්කම්ලාභී ශ්‍රී ලංකා බොක්සිං ක්‍රීඩකයෙකි. (පසුව එම පදක්කම අහිමි විය)&lt;ref&gt;https://www.dawn.com/news/571400/sri-lanka-gets-first-boxing-gold-since-1938&lt;/ref&gt;

* [[:en:Susith_Weerasekara|සුසිත් වීරසේකර]] – රියර් අද්මිරාල්, ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාවේ නියෝජ්‍ය මාණ්ඩලික ප්‍රධානී (2009–2011)[https://en.wikipedia.org/wiki/Deputy_Chief_of_Staff_of_the_Sri_Lanka_Navy]

* [[:en:Nalin_Wijesinghe|නලින් විජේසිංහ]] – ශ්‍රී ලංකා රග්බි ක්‍රීඩක සහ පුහුණුකරු; විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ හිටපු නායක සහ පුහුණුකරු&lt;ref&gt;https://www.thepapare.com/know-your-schools-rugby-coaches-2022p2/&lt;/ref&gt;

== විද්‍යාලයීය නිවාස ==
විද්‍යාලීය නිවාස වන්නේ:

පරාක්‍රම : නිල් {{color box|#1000A6}}

වික්‍රම : තද රතු {{color box|#EF0000}}

මහින්ද : කහ {{color box|#FAFF6E}}

නරේන්ද්‍ර : ලා නිල්  {{color box|#00FFFF}}

== සුරතලුන්ගේ සටන ==
[[:en:Battle_of_the_Babes|සුරතලුන්ගේ සටන]] වසර 3ක් හැර 1958 වසරේ සිට ශාන්ත සිල්වෙස්ටර් විද්‍යාලය සහ විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය අතර වාර්ෂිකව පවත්වාගෙන එනු ලැබේ. 2025 වසර වන විට තරඟ 65ක් පවත්වා ඇති අතර, ඉන් තරඟ 3ක් විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය ජයග්‍රහණය කර ඇති අතර තරඟ 46ක් ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් වී ඇත.&lt;ref&gt;https://archives.sundayobserver.lk/2008/03/23/spo07.asp&lt;/ref&gt; විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය අවසන් වරට ජයග්‍රහණය කළේ 1967 වසරේදීය.&lt;ref&gt;https://dailynews.lk/2025/05/12/sports/776011/battle-of-the-babes-ends-in-a-tame-draw/&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}{{SriLanka-school-stub}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ආයතන]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජාතික පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බෞද්ධ පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]]</text>
      <sha1>312ec31xvb8g0r9rkjfr9rh8pxhe9z7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803317</id>
      <parentid>803315</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T05:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eggsplorer245</username>
        <id>80405</id>
      </contributor>
      <comment>/* තාක්ෂණ සංගමය */</comment>
      <origin>803317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23413" sha1="n9xq3qoebk1gm5dbeorqwezwfayh5cc" xml:space="preserve">{{Infobox School
 | name                    = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය
 | native_name             = &lt;small&gt;{{nobold|Vidyartha College}} &lt;br /&gt;{{nobold|வித்தியார்த்த கல்லூரி}}&lt;/small&gt;
 | logo                    = ගොනුව:විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය නිල ලාංඡනය.png
 | logo_size               = 100px
 | image                   = File:Vidyartha College Flag.png
 | image_size              = 150
 | caption                 = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය ධජය
 | motto                   = {{lang|sa|විද්‍යා සර්වස්‍ය භුෂණම්}}
 | head_label              = විදුහල්පති
 | head                    = සුගත් ශ්‍රීලාල්
 | chaplain                = නුගගොල්ලේ උපරතන හිමි
 | type                    = රජයේ ජාතික පාසල - 1AB
 | religious_affiliation   = [[බුදු දහම]]
 | teaching_staff          = 180+
 | grades                  = 1–13
 | gender                  = බාලක
 | lower_age               = 5
 | upper_age               = 19
 | students                = 2900
 | established             = {{Start date and age|1942|05|18|df=y|p=yes}}
 | educational_authority   = අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය
 | school_code             = 03381
 | motto_translation       = අධ්‍යාපනය උතුම්ම ආභරණයයි
 | address                 = කටුගස්තොට පාර
 | city                    = [[මහනුවර]]
 | province                = [[මධ්‍යම පළාත]]
 | country                 = {{flag|ශ්‍රී ලංකාව}}
 | coordinates             = {{coord|7.30583|80.63572|format=dms|display=title,inline}}
 | language                = [[සිංහල බස|සිංහල]] සහ [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]
 | hours_in_day            = 07:30–13:30 [[ශ්‍රී ලංකාවේ සම්මත වේලාව]]
 | colors                  = තද නිල්, දිය නිල් සහ රත්තරන්&lt;br/&gt;{{color box|#002DAC}}{{Color box|#0088FF|border=darkgray}}{{Color box|#FFD700|border=darkgray}}
 | song                    = &quot;දේශප්‍රේමී අභිමාන සුපූජිත වීර සිසුන් බිහිවේවා&quot;
 | athletics               = ඔව්
 | nickname                = ව්‍යාඝ්‍රයින්
 | website                 = [https://www.vidyartha.lk vidyartha.lk]
 | picture                 = Vidyartha college.jpg
 | former Name             = රජ විද්‍යාලය/ කිංග්ස් කොලීජිය
 | pupils                  = විද්‍යාර්ථ වීර පුතුන්
}}

'''විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය''' ({{Langx|en|Vidyartha College}}; {{Langx|ta|வித்தியார்த்த கல்லூரி}}) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ [[මහනුවර]] දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි රජයේ බාලක ජාතික පාසලකි&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://vidyartha.lk/&lt;/ref&gt;.විද්‍යාලයට අංශ දෙකක් ඇත: 1-5 ශ්‍රේණි ඇතුළත් ප්‍රාථමික අංශය; සහ 6-13 ශ්‍රේණිවල සිසුන් ඇතුළත් ද්විතීයික අංශය එම අංශ වේ.

== විද්‍යාලයීය ඉතිහාසය ==
1900 දශකයේ මුල් භාගයේදී මධ්‍යම පළාතේ බෞද්ධ දරුවන් සඳහා අධ්‍යාපන අවස්ථා බොහෝමයක් පැවතියද, ඉංග්‍රීසි මාධ්‍යයෙන් අධ්‍යාපනය ලැබීමේ පහසුකම්වල හිඟයක් විය&lt;ref&gt;https://rccs.hgnu.edu.cn/_upload/article/files/ac/38/ad3e99884686928f4e358b72263c/ded92b17-bb67-4139-9c48-4ad96d89ae24.pdf&lt;/ref&gt;. මෙම අඩුපාඩුව මඟහරවා ගැනීම සඳහා ශ්‍රී ටිකිරි බණ්ඩාර පනාබොක්කේ මහතා 1939 වසරේදී 'විද්‍යාර්ථ සංගමය'  පිහිටුවන ලදී. මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා දායක වූ අනෙක් පුද්ගලයින් අතර [[:en:Tikiri_Bandara_Panabokke_II|ටී. බී.]] [[:en:Tikiri_Bandara_Panabokke_II|පානබොක්කේ]], එම්. බී. පානබොක්කේ, එස්. එල්. රත්වත්තේ, ඒ. සී. එල්. රත්වත්තේ, [[විලියම් ගොපල්ලව|විලියම් ගොපල්ලව (ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[විලියම් ගොපල්ලව|ප්‍රථම ජනාධිපති)]]&lt;ref&gt;https://www.sundaytimes.lk/970914/plus12.html&lt;/ref&gt;, ටී. බී. රණරාජ, ඒ. බී. පින්නවල, කේ. බී. විජේකෝන්, ආර්. දිවිතොටවෙල, ඒ. රත්නායක, ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න (විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පති), වෛද්‍ය එල්. බී. සෙනෙවිරත්න, එල්. එම්. කොස්වත්ත, එම්. බී. ඊ. සෙනෙවිරත්න සහ එම්. බී. කුළුගම්මන යන මහත්වරුන් විය. මෙම සංගමය විසින් පසුව කටුගස්තොට පාරේ උස් බිමක පිහිටා තිබූ 'රජ විද්‍යාලය/ කිංග්ස් කොලීජිය'  නම් පෞද්ගලික පාසලක් මිලදී ගන්නා ලදී. පසුව එහි නම 'විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය'  ලෙස වෙනස් කරන ලදී. සිසුන් හතළිහක් සහ ගුරුවරුන් හය දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වූ මෙම නව විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පතිවරයා වූයේ ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න මහතායි. 1961 අගෝස්තු 1 වන දින රජය විසින් මෙම විද්‍යාලය තම පාලනය යටතට ගත් අතර, අද වන විටත් එය රජයේ පාලනය යටතේ පවතී.

== විද්‍යාලයීය සංවර්ධනය ==
විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය ඉතා වේගයෙන් ජනප්‍රියත්වයට පත් වූ අතර, තවත් සිසුන් පිරිසකට ඇතුළත් වීමේ අවස්ථාව ලබා දීම සඳහා නේවාසිකාගාරයක් සහ ප්‍රධාන ශාලාවක් විද්‍යාලයට එක් කරන ලදී. මේ හේතුවෙන් [[අනුරාධපුරය]], [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව]], [[අම්පාර]] සහ [[මොණරාගල]] වැනි දුර බැහැර ප්‍රදේශවල සිසුන්ට ද විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලැබීමට අවස්ථාව උදාවිය.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1954 වසරේදී විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ ප්‍රථම වරට [[අ.පො.ස. උසස්පෙළ, ශ්‍රී ලංකා|උසස් පෙළ]] විභාගය පවත්වන ලදී. ඉන් අනතුරුව විද්‍යාලය තුළ නව අධ්‍යයන අංශ කිහිපයක් ආරම්භ කෙරුණු අතර, ඒ අනුව 1958 දී [[විද්‍යාව|විද්‍යා අංශය]] ද, 1972 දී [[වානිජ විෂය අදාල වි්යාපාර වල විස්තර|වාණිජ අංශය]] ද, 1994 දී [[තොරතුරු තාක්‍ෂණය|තොරතුරු තාක්ෂණ අංශය]] ද ස්ථාපිත කරන ලදී. හිටපු විදුහල්පති එම්. ආර්. පී. මායාදුන්නේ මහතා විසින් ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය උසස් පෙළ අංශයක් ගොඩනැගීම සඳහා අවශ්‍ය පියවර ගන්නා ලදී. වර්තමාන විදුහල්පති සුගත් ශ්‍රීලාල් මහතාගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ, 2026 වසරේදී ගණිත අංශය සඳහා ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය උසස් පෙළ පන්ති ආරම්භ කිරීම විශේෂ ජයග්‍රහණයක් විය.

1987 වසරේදී සී. කේ. ගජනායක මහතාගේ මූලිකත්වයෙන් විද්‍යාලයේ [[කොළඹ]] ශාඛාව පිහිටුවන ලද අතර, ඔහු එහි ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළේය. මේ වන විට විශ්‍රාමික මේජර් ජෙනරාල් එච්. එම්. එන්. ක්‍රිෂ්ණරත්න (RSP, USP) මහතා කොළඹ ශාඛාවේ කටයුතු මෙහෙයවන අතර, රංජිත් වීරසිංහ මහතා එහි ගෞරවනීය ලේකම්වරයා ලෙස කටයුතු කරයි.

විද්‍යාලය ආරම්භ කරන අවධියේදී එහි තිබුණේ ගොඩනැගිලි කිහිපයක් මෙන් ම විදුහල්පතිවරයෙකු සහ ගුරුවරුන් 8 දෙනෙකු පමණි. අද වන විට සිසුන් 2,900 කට අධික පිරිසක් මෙම විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලබන අතර, ගුරු මණ්ඩලය 180 කට වඩා වැඩි සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත වේ.

== විදුහල්පතිවරුන් ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+1942 සිට වර්තමානය දක්වා විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ විදුහල්පතිවරුන්
!ආලේඛ්‍යය
!නම
!ධුර කාලය
!සටහන්
|-
|[[ගොනුව:Mr. G.D.A. abeyrathne.jpg|thumb]]
|ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1942
|1948
|}
|විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පති
|-
|[[ගොනුව:M.B.W. Madiwake.jpg|thumb]]
|එම්.බී.ඩබ්ලිව්. මැදිවක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1948
|1955
|}
|ලංකාවේ පළාත් පාලන හා නිවාස අමාත්‍යවරයා ලෙසත්, [[පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී|පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු]] සහ [[සෙනෙට් සභාව|සෙනෙට් සභිකයෙකු]] ලෙසත් කටයුතු කළේය.
|-
|[[ගොනුව:Athauda.jpg|thumb]]
|ඒ. අතාවුද
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1955
|1967
|}
|
|-
|[[ගොනුව:D.B. Dissanayake.jpg|thumb]]
|ඩී.බී.දිසානායක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1967
|1968
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Rasingolla.jpg|thumb]]
|පී.බී.රාසිංගොල්ල
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1968
|1971
|}
|
|-
|
|ටී.බී.කරුණාරත්න
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1971
|1974
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Pethiyagoda.jpg|thumb]]
|එම්.බී.පෙතියාගොඩ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1974
|1977
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Image of Mr. P.M.L Banda.jpg|thumb]]
|පී.එම්.එල්.බණ්ඩා
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1983
|1986
|}
|
|-
|
|ටී.බී.දමුණුපොල
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1987
|1991
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Wijesingha.jpg|thumb]]
|එස්.එස්.සී.විජේසිංහ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1991
|1992
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Mr. bandaranayake.jpg|thumb]]
|ඩබ්ලිව්.එම්.බණ්ඩාරනායක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1992
|1995
|}
|
|-
|
|ඩබ්ලිව්.බී.ගුන්නෑපාන
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1995
|2006
|}
|විද්‍යාව පිළිබඳ විශේෂ පුහුණුවක් ලැබූ විශේෂඥයෙකි.
|-
|
|පී.ඒ.එස්.අල්විස්
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2006
|2013
|}
|
|-
|
|ඩී.එම්.ඒ.දිසානායක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2013
|2015
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Mr. Ranjith Rajapakshe.jpg|thumb]]
|ලුතිනන් කර්නල් ආර්.යූ.කේ.රාජපක්ෂ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2015
|2018
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Mr. M.R.P. Mayadunne.jpg|thumb]]
|මේජර් එම්.ආර්.පී.මායාදුන්නේ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2018
|2025
|}
|
|-
|
|ඩී.එම්.සේනාරත්න
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2025
|2026
|}
|
|-
|
|සුගත් ශ්‍රීලාල්
|2026 සිට වර්තමානය දක්වා
|
|}

== විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය ==
විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය යනු විද්‍යාලයට සහාය වන ආයතනයකි; එහි සාමාජිකයෝ විද්‍යාලයේ ගුණාත්මකභාවය, ප්‍රමිතීන් සහ කීර්තිනාමය ඉහළ නැංවීම වෙනුවෙන් කටයුතු කරති. විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයේ පළමු සභාපති ලොකු බණ්ඩා අලුවිහාරේ මැතිතුමා වේ.

== සංගම් සහ සමාජ ==

=== විද්‍යා සංගමය ===
විද්‍යා සංගමය යනු පාසලේ ඇති ප්‍රමුඛතම අධ්‍යයන සංවිධානවලින් එකකි. විද්‍යාත්මක කුතුහලය, විචාරාත්මක චින්තනය සහ නවෝත්පාදනය පෝෂණය කිරීම අරමුණු කරගත් මෙම සංගමය, සිසුන්ට තම පෙළපොත් දැනුම ප්‍රායෝගික යෙදවුම් සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට කදිම වේදිකාවක් සපයයි.

විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය සතු අධ්‍යයන විශිෂ්ටත්වයේ සම්ප්‍රදාය ඉදිරියට ගෙන යමින්, උසස් පෙළ විභාග සඳහා සිසුන් සූදානම් කිරීමටත්, වෛද්‍ය, ඉංජිනේරු, පර්යේෂණ සහ තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රවල අනාගත වෘත්තීන් සඳහා ඔවුන්ව සූදානම් කිරීමටත් මෙම සංගමය දායක වේ.&lt;ref&gt;https://www.schoolandcollegelistings.com/LK/Kandy/276251939213614/Vidyartha-College-Science-Society&lt;/ref&gt;

=== තාක්ෂණ සංගමය ===
තාක්ෂණ සංගමය කැපවී සිටින්නේ උද්‍යෝගිමත් ඉගෙනුම්කරුවන්, නිර්මාණකරුවන් සහ නවෝත්පාදකයින්ගෙන් සමන්විත ප්‍රජාවක් ගොඩනැගීම සඳහා ය. සැබෑ ලෝකයේ ගැටලු විසඳීම සඳහා තාක්ෂණය ප්‍රබලම මෙවලම බව ඔවුන් විශ්වාස කරයි.

ප්‍රායෝගික වැඩමුළු, සාමූහික ව්‍යාපෘති සහ ආකර්ෂණීය තරඟ හරහා, න්‍යායික දැනුම සහ ප්‍රායෝගික යෙදවුම් අතර පරතරය පියවීමටත්, සාමාජිකයින් ඩිජිටල් අනාගතය සඳහා සූදානම් කිරීමටත් මෙහිදී අරමුණු කෙරේ.

== කැපී පෙනෙන ආදි සිසුන් ==

* [[:en:Jason_Dissanayake|ජේසන් දිසානායක]] – ශ්‍රී ලංකා රග්බි සෙවන්ස් (rugby sevens) ක්‍රීඩක; 2018 ආසියානු ක්‍රීඩා උළෙලේදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Vidyartha_College&amp;wvprov=sticky-header#cite_note-7&lt;/ref&gt;

* [[:en:Kosala_Kulasekara|කෝසල කුලසේකර]] – ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩක සහ තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩක; මොහු ටෙස්ට් සහ එක්දින (ODI) ක්‍රිකට් තරඟවලදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය (2011–2012)&lt;ref&gt;https://www.cricbuzz.com/profiles/7823/kosala-kulasekara&lt;/ref&gt;

* රවි සෙනෙවිරත්න – මහජන ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්, හිටපු ජ්‍යෙෂ්ඨ නියෝජ්‍ය පොලිස්පති &lt;ref&gt;https://pubsec.gov.lk/minister-and-secretary/&lt;/ref&gt;

* [[රොෂාන් රණසිංහ]] – දේශපාලනඥ; හිටපු ක්‍රීඩා හා යෞවන කටයුතු අමාත්‍ය සහ වාරිමාර්ග අමාත්‍ය; පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (2010–2024)&lt;ref&gt;https://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/mp-profile/3156&lt;/ref&gt;

* තිවංක රණසිංහ – 'ලයිට් ෆ්ලයිවෙයිට්'  බර පන්තියේ බොක්සිං ක්‍රීඩක, 2018 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ ලෝකඩ පදක්කම්ලාභී&lt;ref&gt;https://www.newsfirst.lk/2018/04/13/commonwealth-games-2018-thiwanka-ranasinghe-wins-bronze-medal&lt;/ref&gt;

* [[සී. බී. රත්නායක]] – නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (1994–2000, 2001–2024)&lt;ref&gt;https://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/mp-profile/299&lt;/ref&gt;

* ලොකු බණ්ඩාර අලුවිහාරේ – මහනුවර නගරාධිපති (2006–2010), විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයේ  පළමු සභාපති&lt;ref&gt;https://kandy.mc.gov.lk/History&lt;/ref&gt;

* [[මංජු වන්නිආරච්චි]] –  2010 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ 'බැන්ටම්වෙයිට්' බර පන්තියේ රන් පදක්කම්ලාභී ශ්‍රී ලංකා බොක්සිං ක්‍රීඩකයෙකි. (පසුව එම පදක්කම අහිමි විය)&lt;ref&gt;https://www.dawn.com/news/571400/sri-lanka-gets-first-boxing-gold-since-1938&lt;/ref&gt;

* [[:en:Susith_Weerasekara|සුසිත් වීරසේකර]] – රියර් අද්මිරාල්, ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාවේ නියෝජ්‍ය මාණ්ඩලික ප්‍රධානී (2009–2011)[https://en.wikipedia.org/wiki/Deputy_Chief_of_Staff_of_the_Sri_Lanka_Navy]

* [[:en:Nalin_Wijesinghe|නලින් විජේසිංහ]] – ශ්‍රී ලංකා රග්බි ක්‍රීඩක සහ පුහුණුකරු; විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ හිටපු නායක සහ පුහුණුකරු&lt;ref&gt;https://www.thepapare.com/know-your-schools-rugby-coaches-2022p2/&lt;/ref&gt;

== විද්‍යාලයීය නිවාස ==
විද්‍යාලීය නිවාස වන්නේ:

පරාක්‍රම : නිල් {{color box|#1000A6}}

වික්‍රම : තද රතු {{color box|#EF0000}}

මහින්ද : කහ {{color box|#FAFF6E}}

නරේන්ද්‍ර : ලා නිල්  {{color box|#00FFFF}}

== සුරතලුන්ගේ සටන ==
[[:en:Battle_of_the_Babes|සුරතලුන්ගේ සටන]] වසර 3ක් හැර 1958 වසරේ සිට ශාන්ත සිල්වෙස්ටර් විද්‍යාලය සහ විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය අතර වාර්ෂිකව පවත්වාගෙන එනු ලැබේ. 2025 වසර වන විට තරඟ 65ක් පවත්වා ඇති අතර, ඉන් තරඟ 3ක් විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය ජයග්‍රහණය කර ඇති අතර තරඟ 46ක් ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් වී ඇත.&lt;ref&gt;https://archives.sundayobserver.lk/2008/03/23/spo07.asp&lt;/ref&gt; විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය අවසන් වරට ජයග්‍රහණය කළේ 1967 වසරේදීය.&lt;ref&gt;https://dailynews.lk/2025/05/12/sports/776011/battle-of-the-babes-ends-in-a-tame-draw/&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}{{SriLanka-school-stub}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ආයතන]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජාතික පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බෞද්ධ පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]]</text>
      <sha1>n9xq3qoebk1gm5dbeorqwezwfayh5cc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803319</id>
      <parentid>803317</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T05:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eggsplorer245</username>
        <id>80405</id>
      </contributor>
      <comment>/* කැපී පෙනෙන ආදි සිසුන් */</comment>
      <origin>803319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23413" sha1="3sw3853x9fkz7y703xz9qi3xdq2xmbk" xml:space="preserve">{{Infobox School
 | name                    = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය
 | native_name             = &lt;small&gt;{{nobold|Vidyartha College}} &lt;br /&gt;{{nobold|வித்தியார்த்த கல்லூரி}}&lt;/small&gt;
 | logo                    = ගොනුව:විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය නිල ලාංඡනය.png
 | logo_size               = 100px
 | image                   = File:Vidyartha College Flag.png
 | image_size              = 150
 | caption                 = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය ධජය
 | motto                   = {{lang|sa|විද්‍යා සර්වස්‍ය භුෂණම්}}
 | head_label              = විදුහල්පති
 | head                    = සුගත් ශ්‍රීලාල්
 | chaplain                = නුගගොල්ලේ උපරතන හිමි
 | type                    = රජයේ ජාතික පාසල - 1AB
 | religious_affiliation   = [[බුදු දහම]]
 | teaching_staff          = 180+
 | grades                  = 1–13
 | gender                  = බාලක
 | lower_age               = 5
 | upper_age               = 19
 | students                = 2900
 | established             = {{Start date and age|1942|05|18|df=y|p=yes}}
 | educational_authority   = අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය
 | school_code             = 03381
 | motto_translation       = අධ්‍යාපනය උතුම්ම ආභරණයයි
 | address                 = කටුගස්තොට පාර
 | city                    = [[මහනුවර]]
 | province                = [[මධ්‍යම පළාත]]
 | country                 = {{flag|ශ්‍රී ලංකාව}}
 | coordinates             = {{coord|7.30583|80.63572|format=dms|display=title,inline}}
 | language                = [[සිංහල බස|සිංහල]] සහ [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]
 | hours_in_day            = 07:30–13:30 [[ශ්‍රී ලංකාවේ සම්මත වේලාව]]
 | colors                  = තද නිල්, දිය නිල් සහ රත්තරන්&lt;br/&gt;{{color box|#002DAC}}{{Color box|#0088FF|border=darkgray}}{{Color box|#FFD700|border=darkgray}}
 | song                    = &quot;දේශප්‍රේමී අභිමාන සුපූජිත වීර සිසුන් බිහිවේවා&quot;
 | athletics               = ඔව්
 | nickname                = ව්‍යාඝ්‍රයින්
 | website                 = [https://www.vidyartha.lk vidyartha.lk]
 | picture                 = Vidyartha college.jpg
 | former Name             = රජ විද්‍යාලය/ කිංග්ස් කොලීජිය
 | pupils                  = විද්‍යාර්ථ වීර පුතුන්
}}

'''විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය''' ({{Langx|en|Vidyartha College}}; {{Langx|ta|வித்தியார்த்த கல்லூரி}}) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ [[මහනුවර]] දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි රජයේ බාලක ජාතික පාසලකි&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://vidyartha.lk/&lt;/ref&gt;.විද්‍යාලයට අංශ දෙකක් ඇත: 1-5 ශ්‍රේණි ඇතුළත් ප්‍රාථමික අංශය; සහ 6-13 ශ්‍රේණිවල සිසුන් ඇතුළත් ද්විතීයික අංශය එම අංශ වේ.

== විද්‍යාලයීය ඉතිහාසය ==
1900 දශකයේ මුල් භාගයේදී මධ්‍යම පළාතේ බෞද්ධ දරුවන් සඳහා අධ්‍යාපන අවස්ථා බොහෝමයක් පැවතියද, ඉංග්‍රීසි මාධ්‍යයෙන් අධ්‍යාපනය ලැබීමේ පහසුකම්වල හිඟයක් විය&lt;ref&gt;https://rccs.hgnu.edu.cn/_upload/article/files/ac/38/ad3e99884686928f4e358b72263c/ded92b17-bb67-4139-9c48-4ad96d89ae24.pdf&lt;/ref&gt;. මෙම අඩුපාඩුව මඟහරවා ගැනීම සඳහා ශ්‍රී ටිකිරි බණ්ඩාර පනාබොක්කේ මහතා 1939 වසරේදී 'විද්‍යාර්ථ සංගමය'  පිහිටුවන ලදී. මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා දායක වූ අනෙක් පුද්ගලයින් අතර [[:en:Tikiri_Bandara_Panabokke_II|ටී. බී.]] [[:en:Tikiri_Bandara_Panabokke_II|පානබොක්කේ]], එම්. බී. පානබොක්කේ, එස්. එල්. රත්වත්තේ, ඒ. සී. එල්. රත්වත්තේ, [[විලියම් ගොපල්ලව|විලියම් ගොපල්ලව (ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[විලියම් ගොපල්ලව|ප්‍රථම ජනාධිපති)]]&lt;ref&gt;https://www.sundaytimes.lk/970914/plus12.html&lt;/ref&gt;, ටී. බී. රණරාජ, ඒ. බී. පින්නවල, කේ. බී. විජේකෝන්, ආර්. දිවිතොටවෙල, ඒ. රත්නායක, ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න (විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පති), වෛද්‍ය එල්. බී. සෙනෙවිරත්න, එල්. එම්. කොස්වත්ත, එම්. බී. ඊ. සෙනෙවිරත්න සහ එම්. බී. කුළුගම්මන යන මහත්වරුන් විය. මෙම සංගමය විසින් පසුව කටුගස්තොට පාරේ උස් බිමක පිහිටා තිබූ 'රජ විද්‍යාලය/ කිංග්ස් කොලීජිය'  නම් පෞද්ගලික පාසලක් මිලදී ගන්නා ලදී. පසුව එහි නම 'විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය'  ලෙස වෙනස් කරන ලදී. සිසුන් හතළිහක් සහ ගුරුවරුන් හය දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වූ මෙම නව විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පතිවරයා වූයේ ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න මහතායි. 1961 අගෝස්තු 1 වන දින රජය විසින් මෙම විද්‍යාලය තම පාලනය යටතට ගත් අතර, අද වන විටත් එය රජයේ පාලනය යටතේ පවතී.

== විද්‍යාලයීය සංවර්ධනය ==
විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය ඉතා වේගයෙන් ජනප්‍රියත්වයට පත් වූ අතර, තවත් සිසුන් පිරිසකට ඇතුළත් වීමේ අවස්ථාව ලබා දීම සඳහා නේවාසිකාගාරයක් සහ ප්‍රධාන ශාලාවක් විද්‍යාලයට එක් කරන ලදී. මේ හේතුවෙන් [[අනුරාධපුරය]], [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව]], [[අම්පාර]] සහ [[මොණරාගල]] වැනි දුර බැහැර ප්‍රදේශවල සිසුන්ට ද විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලැබීමට අවස්ථාව උදාවිය.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1954 වසරේදී විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ ප්‍රථම වරට [[අ.පො.ස. උසස්පෙළ, ශ්‍රී ලංකා|උසස් පෙළ]] විභාගය පවත්වන ලදී. ඉන් අනතුරුව විද්‍යාලය තුළ නව අධ්‍යයන අංශ කිහිපයක් ආරම්භ කෙරුණු අතර, ඒ අනුව 1958 දී [[විද්‍යාව|විද්‍යා අංශය]] ද, 1972 දී [[වානිජ විෂය අදාල වි්යාපාර වල විස්තර|වාණිජ අංශය]] ද, 1994 දී [[තොරතුරු තාක්‍ෂණය|තොරතුරු තාක්ෂණ අංශය]] ද ස්ථාපිත කරන ලදී. හිටපු විදුහල්පති එම්. ආර්. පී. මායාදුන්නේ මහතා විසින් ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය උසස් පෙළ අංශයක් ගොඩනැගීම සඳහා අවශ්‍ය පියවර ගන්නා ලදී. වර්තමාන විදුහල්පති සුගත් ශ්‍රීලාල් මහතාගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ, 2026 වසරේදී ගණිත අංශය සඳහා ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය උසස් පෙළ පන්ති ආරම්භ කිරීම විශේෂ ජයග්‍රහණයක් විය.

1987 වසරේදී සී. කේ. ගජනායක මහතාගේ මූලිකත්වයෙන් විද්‍යාලයේ [[කොළඹ]] ශාඛාව පිහිටුවන ලද අතර, ඔහු එහි ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළේය. මේ වන විට විශ්‍රාමික මේජර් ජෙනරාල් එච්. එම්. එන්. ක්‍රිෂ්ණරත්න (RSP, USP) මහතා කොළඹ ශාඛාවේ කටයුතු මෙහෙයවන අතර, රංජිත් වීරසිංහ මහතා එහි ගෞරවනීය ලේකම්වරයා ලෙස කටයුතු කරයි.

විද්‍යාලය ආරම්භ කරන අවධියේදී එහි තිබුණේ ගොඩනැගිලි කිහිපයක් මෙන් ම විදුහල්පතිවරයෙකු සහ ගුරුවරුන් 8 දෙනෙකු පමණි. අද වන විට සිසුන් 2,900 කට අධික පිරිසක් මෙම විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලබන අතර, ගුරු මණ්ඩලය 180 කට වඩා වැඩි සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත වේ.

== විදුහල්පතිවරුන් ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+1942 සිට වර්තමානය දක්වා විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ විදුහල්පතිවරුන්
!ආලේඛ්‍යය
!නම
!ධුර කාලය
!සටහන්
|-
|[[ගොනුව:Mr. G.D.A. abeyrathne.jpg|thumb]]
|ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1942
|1948
|}
|විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පති
|-
|[[ගොනුව:M.B.W. Madiwake.jpg|thumb]]
|එම්.බී.ඩබ්ලිව්. මැදිවක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1948
|1955
|}
|ලංකාවේ පළාත් පාලන හා නිවාස අමාත්‍යවරයා ලෙසත්, [[පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී|පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු]] සහ [[සෙනෙට් සභාව|සෙනෙට් සභිකයෙකු]] ලෙසත් කටයුතු කළේය.
|-
|[[ගොනුව:Athauda.jpg|thumb]]
|ඒ. අතාවුද
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1955
|1967
|}
|
|-
|[[ගොනුව:D.B. Dissanayake.jpg|thumb]]
|ඩී.බී.දිසානායක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1967
|1968
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Rasingolla.jpg|thumb]]
|පී.බී.රාසිංගොල්ල
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1968
|1971
|}
|
|-
|
|ටී.බී.කරුණාරත්න
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1971
|1974
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Pethiyagoda.jpg|thumb]]
|එම්.බී.පෙතියාගොඩ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1974
|1977
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Image of Mr. P.M.L Banda.jpg|thumb]]
|පී.එම්.එල්.බණ්ඩා
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1983
|1986
|}
|
|-
|
|ටී.බී.දමුණුපොල
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1987
|1991
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Wijesingha.jpg|thumb]]
|එස්.එස්.සී.විජේසිංහ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1991
|1992
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Mr. bandaranayake.jpg|thumb]]
|ඩබ්ලිව්.එම්.බණ්ඩාරනායක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1992
|1995
|}
|
|-
|
|ඩබ්ලිව්.බී.ගුන්නෑපාන
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1995
|2006
|}
|විද්‍යාව පිළිබඳ විශේෂ පුහුණුවක් ලැබූ විශේෂඥයෙකි.
|-
|
|පී.ඒ.එස්.අල්විස්
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2006
|2013
|}
|
|-
|
|ඩී.එම්.ඒ.දිසානායක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2013
|2015
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Mr. Ranjith Rajapakshe.jpg|thumb]]
|ලුතිනන් කර්නල් ආර්.යූ.කේ.රාජපක්ෂ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2015
|2018
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Mr. M.R.P. Mayadunne.jpg|thumb]]
|මේජර් එම්.ආර්.පී.මායාදුන්නේ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2018
|2025
|}
|
|-
|
|ඩී.එම්.සේනාරත්න
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2025
|2026
|}
|
|-
|
|සුගත් ශ්‍රීලාල්
|2026 සිට වර්තමානය දක්වා
|
|}

== විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය ==
විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය යනු විද්‍යාලයට සහාය වන ආයතනයකි; එහි සාමාජිකයෝ විද්‍යාලයේ ගුණාත්මකභාවය, ප්‍රමිතීන් සහ කීර්තිනාමය ඉහළ නැංවීම වෙනුවෙන් කටයුතු කරති. විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයේ පළමු සභාපති ලොකු බණ්ඩා අලුවිහාරේ මැතිතුමා වේ.

== සංගම් සහ සමාජ ==

=== විද්‍යා සංගමය ===
විද්‍යා සංගමය යනු පාසලේ ඇති ප්‍රමුඛතම අධ්‍යයන සංවිධානවලින් එකකි. විද්‍යාත්මක කුතුහලය, විචාරාත්මක චින්තනය සහ නවෝත්පාදනය පෝෂණය කිරීම අරමුණු කරගත් මෙම සංගමය, සිසුන්ට තම පෙළපොත් දැනුම ප්‍රායෝගික යෙදවුම් සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට කදිම වේදිකාවක් සපයයි.

විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය සතු අධ්‍යයන විශිෂ්ටත්වයේ සම්ප්‍රදාය ඉදිරියට ගෙන යමින්, උසස් පෙළ විභාග සඳහා සිසුන් සූදානම් කිරීමටත්, වෛද්‍ය, ඉංජිනේරු, පර්යේෂණ සහ තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රවල අනාගත වෘත්තීන් සඳහා ඔවුන්ව සූදානම් කිරීමටත් මෙම සංගමය දායක වේ.&lt;ref&gt;https://www.schoolandcollegelistings.com/LK/Kandy/276251939213614/Vidyartha-College-Science-Society&lt;/ref&gt;

=== තාක්ෂණ සංගමය ===
තාක්ෂණ සංගමය කැපවී සිටින්නේ උද්‍යෝගිමත් ඉගෙනුම්කරුවන්, නිර්මාණකරුවන් සහ නවෝත්පාදකයින්ගෙන් සමන්විත ප්‍රජාවක් ගොඩනැගීම සඳහා ය. සැබෑ ලෝකයේ ගැටලු විසඳීම සඳහා තාක්ෂණය ප්‍රබලම මෙවලම බව ඔවුන් විශ්වාස කරයි.

ප්‍රායෝගික වැඩමුළු, සාමූහික ව්‍යාපෘති සහ ආකර්ෂණීය තරඟ හරහා, න්‍යායික දැනුම සහ ප්‍රායෝගික යෙදවුම් අතර පරතරය පියවීමටත්, සාමාජිකයින් ඩිජිටල් අනාගතය සඳහා සූදානම් කිරීමටත් මෙහිදී අරමුණු කෙරේ.

== කැපී පෙනෙන ආදි සිසුන් ==

* [[:en:Jason_Dissanayake|ජේසන් දිසානායක]] – ශ්‍රී ලංකා රග්බි සෙවන්ස් (rugby sevens) ක්‍රීඩක; 2018 ආසියානු ක්‍රීඩා උළෙලේදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Vidyartha_College&amp;wvprov=sticky-header#cite_note-7&lt;/ref&gt;

* [[:en:Kosala_Kulasekara|කෝසල කුලසේකර]] – ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩක සහ තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩක; මොහු ටෙස්ට් සහ එක්දින (ODI) ක්‍රිකට් තරඟවලදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය (2011–2012)&lt;ref&gt;https://www.cricbuzz.com/profiles/7823/kosala-kulasekara&lt;/ref&gt;

* රවී සෙනෙවිරත්න – මහජන ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්, හිටපු ජ්‍යෙෂ්ඨ නියෝජ්‍ය පොලිස්පති &lt;ref&gt;https://pubsec.gov.lk/minister-and-secretary/&lt;/ref&gt;

* [[රොෂාන් රණසිංහ]] – දේශපාලනඥ; හිටපු ක්‍රීඩා හා යෞවන කටයුතු අමාත්‍ය සහ වාරිමාර්ග අමාත්‍ය; පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (2010–2024)&lt;ref&gt;https://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/mp-profile/3156&lt;/ref&gt;

* තිවංක රණසිංහ – 'ලයිට් ෆ්ලයිවෙයිට්'  බර පන්තියේ බොක්සිං ක්‍රීඩක, 2018 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ ලෝකඩ පදක්කම්ලාභී&lt;ref&gt;https://www.newsfirst.lk/2018/04/13/commonwealth-games-2018-thiwanka-ranasinghe-wins-bronze-medal&lt;/ref&gt;

* [[සී. බී. රත්නායක]] – නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (1994–2000, 2001–2024)&lt;ref&gt;https://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/mp-profile/299&lt;/ref&gt;

* ලොකු බණ්ඩාර අලුවිහාරේ – මහනුවර නගරාධිපති (2006–2010), විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයේ  පළමු සභාපති&lt;ref&gt;https://kandy.mc.gov.lk/History&lt;/ref&gt;

* [[මංජු වන්නිආරච්චි]] –  2010 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ 'බැන්ටම්වෙයිට්' බර පන්තියේ රන් පදක්කම්ලාභී ශ්‍රී ලංකා බොක්සිං ක්‍රීඩකයෙකි. (පසුව එම පදක්කම අහිමි විය)&lt;ref&gt;https://www.dawn.com/news/571400/sri-lanka-gets-first-boxing-gold-since-1938&lt;/ref&gt;

* [[:en:Susith_Weerasekara|සුසිත් වීරසේකර]] – රියර් අද්මිරාල්, ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාවේ නියෝජ්‍ය මාණ්ඩලික ප්‍රධානී (2009–2011)[https://en.wikipedia.org/wiki/Deputy_Chief_of_Staff_of_the_Sri_Lanka_Navy]

* [[:en:Nalin_Wijesinghe|නලින් විජේසිංහ]] – ශ්‍රී ලංකා රග්බි ක්‍රීඩක සහ පුහුණුකරු; විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ හිටපු නායක සහ පුහුණුකරු&lt;ref&gt;https://www.thepapare.com/know-your-schools-rugby-coaches-2022p2/&lt;/ref&gt;

== විද්‍යාලයීය නිවාස ==
විද්‍යාලීය නිවාස වන්නේ:

පරාක්‍රම : නිල් {{color box|#1000A6}}

වික්‍රම : තද රතු {{color box|#EF0000}}

මහින්ද : කහ {{color box|#FAFF6E}}

නරේන්ද්‍ර : ලා නිල්  {{color box|#00FFFF}}

== සුරතලුන්ගේ සටන ==
[[:en:Battle_of_the_Babes|සුරතලුන්ගේ සටන]] වසර 3ක් හැර 1958 වසරේ සිට ශාන්ත සිල්වෙස්ටර් විද්‍යාලය සහ විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය අතර වාර්ෂිකව පවත්වාගෙන එනු ලැබේ. 2025 වසර වන විට තරඟ 65ක් පවත්වා ඇති අතර, ඉන් තරඟ 3ක් විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය ජයග්‍රහණය කර ඇති අතර තරඟ 46ක් ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් වී ඇත.&lt;ref&gt;https://archives.sundayobserver.lk/2008/03/23/spo07.asp&lt;/ref&gt; විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය අවසන් වරට ජයග්‍රහණය කළේ 1967 වසරේදීය.&lt;ref&gt;https://dailynews.lk/2025/05/12/sports/776011/battle-of-the-babes-ends-in-a-tame-draw/&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}{{SriLanka-school-stub}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ආයතන]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජාතික පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බෞද්ධ පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]]</text>
      <sha1>3sw3853x9fkz7y703xz9qi3xdq2xmbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුමාර් සංගක්කාර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24091</id>
    <revision>
      <id>803255</id>
      <parentid>802893</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T20:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66947" sha1="ob77n5vbzwawdngxzdw4dsyzzet37h5" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා චරිතාපදානය
|          playername = කුමාර් සංගක්කාර
|             country = ශ්‍රී ලංකාව
|             country_adj = ශ්‍රී ලංකා
|            fullname = කුමාර් චොක්ශානද සංගක්කාර
|               image = Kumar Sangakkara bat in hand.JPG
|             caption =

|            nickname = සංගා {{!}} GOAT of Cricket (GOAT යනු Greatest Of All Time එනම් සදාකාලිකවම ශ්‍රේෂ්ඨ)
|              living = true
|          dayofbirth = 27
|        monthofbirth = 10
|         yearofbirth = 1977
|        placeofbirth = [[මාතලේ]]
|      countryofbirth = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|               height= මීටර් 1.78    
|             batting = වමත්
|             bowling = දකුණත් [[පිට දඟ|පා දඟ]]
|                role = [[කඩුළු රකින්නා]], පිතිකරු
|       international = true
|       testdebutdate =ජූලි 20 
|       testdebutyear = 2000
|    testdebutagainst = දකුණු අප්‍රිකාව
|             testcap = 84
|        lasttestdate = ජනවාරි 3-7

|        lasttestyear = 2015
|     lasttestagainst = නවසීලන්තය
|        odidebutdate = ජූලි 5
|        odidebutyear = 2000
|     odidebutagainst = පකිස්ථානය
|              odicap = 93
|         lastodidate = මාර්තු 18
|         lastodiyear = 2015
|      lastodiagainst = දකුණු අප්‍රිකාව 
|            odishirt = 11
|               club1 = [[නොන්ඩෙස්ක්‍රිප්ට්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|එන්සීසී]]
|               year1 = 1997–වර්තමානය
|               club2 = [[කිංග්ස් XI පංජාබ්]]
|               year2 = 2008–2010
|               club3 = [[වොර්වික්ෂයර් ප්‍රාන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|වෝර්වික්ෂයර්]]
|               year3 = 2007
|               club4 = [[ඩෙකෑන් චාර්ජර්ස්]]
|               year4 = 2011
|               club5 = [[සරේ ප්‍රාන්ත පිළ]]
|               year5 = 2015–වර්තමානය
|             columns = 4
|             column1 = [[ටෙස්ට් ක්‍රිකට්|ටෙස්ට්]] තරග
|            matches1 = 130
|               runs1 = 12,203
|            bat avg1 = 58.66
|           100s/50s1 = 38/51
|          top score1 = 319
|         deliveries1 = 84
|            wickets1 = 0
|           bowl avg1 = –
|            fivefor1 = –
|             tenfor1 = –
|       best bowling1 = –
|  catches/stumpings1 = 178/20
|             column2 = [[එක් දින ජාත්‍යන්තරය|එදිජා]]
|            matches2 = 404
|               runs2 = 14,234
|            bat avg2 = 41.98
|           100s/50s2 = 25/93
|          top score2 = 169
|         deliveries2 = –
|            wickets2 = –
|           bowl avg2 = –
|            fivefor2 = –
|             tenfor2 = –
|       best bowling2 = –
|  catches/stumpings2 = 402/99
|             column3 = [[පළමු-පෙල ක්‍රිකට්|පපෙ]]
|            matches3 = 230
|               runs3 = 17,829
|            bat avg3 = 51.07
|           100s/50s3 = 52/76
|          top score3 = 319
|         deliveries3 = 246
|            wickets3 = 1
|           bowl avg3 = 150.00
|            fivefor3 = 0
|             tenfor3 = 0
|       best bowling3 = 1/13
|  catches/stumpings3 = 347/33
|             column4 = [[ලැයිස්තු ඒ ක්‍රිකට්|ලැඒ]]
|            matches4 = 504
|               runs4 = 18,141
|            bat avg4 = 42.68
|           100s/50s4 = 34/114
|          top score4 = 169
|         deliveries4 = –
|            wickets4 = –
|           bowl avg4 = –
|            fivefor4 = –
|             tenfor4 = –
|       best bowling4 = –
|  catches/stumpings4 = 506/124
|                date = 11 ජුනි
|                year = 2015
|              source = http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/50710.html ඊඑස්පීඑන්ක්‍රික්ඉන්ෆෝ
|Caption=කුමාර් සංගක්කාර වර්ෂ 2012දී ICC සම්මාන උළෙලේදී  වසරේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා, වසරේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා සහ ලොව ජනප්‍රියම ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා යන සම්මාන ත්‍රිත්වයෙන් පිදුම් ලැබූ අවස්තාව.}}

'''[[කුමාර්]] සංගක්කාර''' (උපත 27 ඔක්තෝම්බර් 1977, [[මාතලේ]], ශ්‍රී ලංකාව) යනු [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]]හි සාමාජිකයෙක් මෙන්ම හිටපු නායකයාද වේ. ඔහු මුල් පෙළ වමත් පිතිකරුවෙකි. ඔහු කඩුළු රකින්නා හා මුල් පෙළ පිතිකරුවෙක් ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට පුරුදුව සිටියත්, ටෙස්ට් ක්‍රීඩාවේ කඩුළු රැකීමෙන් ඉවත්වීමත් සමගම ඔහුගේ පිතිකරණයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විය. ඔහුගේ ක්‍රීඩා දිවියේ අවස්ථා කීපයකදිම ලොව අංක 1 ටෙස්ට් පිතිකරු බවට පත් වීමට ඔහුට හැකි විය.&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/489668.html&lt;/ref&gt; ලෝක කුසලානයේදි ඉන්දියාවට එරෙහිව ලද පරාජයත් සමගම ඔහු නායකත්වයෙන් ඉවත් විය. ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන් ට(12)  පසුව ලොව වැඩිම ටෙස්ට් ද්විතව ශතක ගණනක් රැස්කර ඇත්තේ සංගක්කාර (11) වේ. ඔහු සිය 11වන ටෙස්ට් ද්විත්ව ශතකය 2015 ජනවාරි  4 දින නවසීලන්තයෙ වෙලින්ටන් හිදී [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්තයට]] ඒරෙහිව ලබාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;http://uk.eurosport.yahoo.com/22102011/63/sangakkara-hits-double-century.html&lt;/ref&gt;

==මුල් කාලය==
කුමාරි වෙදආරච්චි චොක්ශන්ද්‍රා මුදලිගේ සහ චොක්ශාන්ද වෙදාඅරච්චි සංගක්කාරට දාව 1977දී [[මාතලේ]] දී කුමාර සංගක්කාර උපත ලබන ලදි. සංගක්කාර ඔහුගේ මූලික හා ද්වීතීක අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[නුවර]] නගරයේ තිබෙන ප්‍රමුඛතම පාසලක් මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනයක් (අස්ගිරිය ක්‍රීඩාංගණය) හිමි ලෝකයේ එකම පාසල වන ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙනි. වරක් ඔහු වසරේ විශිෂ්ඨම ශිෂ්‍යයාට පිරිනමන The Ryde Gold Medal සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබීය.&lt;ref name=teacher/&gt; 1996 වසරේ පාසලේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය නායක දූරය දැරීමටද ඔහුට හැකි විය. සංගක්කාර පාසල් සමයේදී ක්‍රිකට් හා ටෙනිස් ක්‍රීඩා සඳහා විශේෂ දක්ෂතාවක් පෙන්වූ අතර ඒ හේතුවෙන් වරක් පාසලේ එවකට විදුහල්පතිව සිටි ලෙනාඩ් ද අල්විස් මහතා විසින් සංගක්කාරගේ මවට ඔහුව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන්ම ඉහලට යවන ලෙසද ඉල්ලීමක්ද කොට ඇත.&lt;ref name=teacher&gt;[http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 Cricket world.com | ''Principal Delighted With Former Student Sangakkara''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} retrieved 3 March 2008 {{Wayback | url=http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; | date=20071202092104}&lt;/ref&gt; මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන සිටී.2015 ලෝක කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .
== ආශ්‍රිත==	
මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .</text>
      <sha1>ob77n5vbzwawdngxzdw4dsyzzet37h5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගූගල්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31722</id>
    <revision>
      <id>803258</id>
      <parentid>786488</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:29:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6828" sha1="jxgtr3e3awx1y5ymsahicqs3egnb2u2" xml:space="preserve">{{short description|බහු ජාතික සමාගම}}
{{Infobox company
| name = Google LLC
| logo = Google 2015 logo.svg
| logo_size = 250px
| logo_alt = Each letter of &quot;Google&quot; is colored (from left to right) in blue, red, yellow, blue, green, and red.
| logo_caption = Google's logo {{as of|2015|lc=y|since=y}}
| image = Googleplex HQ (cropped).jpg
| image_size = 250px
| image_caption = Google's headquarters, the [[Googleplex]]
| former_name = Google Inc. (1998–2017)
| company_name     = Google Inc.
| company_type     = [[පොදු සමාගම|පොදු]]
| traded_as        = {{nasdaq|GOOG}}&lt;br&gt;{{nyse|GOOG}}&lt;br&gt;{{FWB|GGQ1}}
| foundation       = [[Menlo Park, California]] {{nowrap|({{Start date|1998|09|04}})}}
| founder          = [[සර්ජි බ්‍රින්]]&lt;br /&gt;[[ලැරී පේජ්]]
| location_city    = [[Googleplex|1600 Amphitheatre Parkway]], [[Mountain View, California|Mountain View]], California
| location_country = {{nowrap|එක්සත් ජනපදය}}
| area_served      = ලෝක ව්‍යාප්ත
| key_people       = [[ලැරී පේජ්]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Co-Founder and [[Chief executive officer|CEO]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Eric Schmidt]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Chairman|Executive Chairman]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[සර්ජි බ්‍රින්]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Co-Founder)&lt;/small&gt;
| industry         = [[අන්තර්ජාලය]]&lt;br&gt;පරිගනක මෘදුකාංග
| products         = [[ගූගල් නිෂ්පාදන]].
| revenue          = {{increase}} US$ 29.321&amp;nbsp;billion &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;
| operating_income = {{increase}} US$ 10.381&amp;nbsp;billion &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;
| net_income       = {{increase}} US$ 8.505&amp;nbsp;billion &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;
| assets           = {{increase}} US$ 57.851&amp;nbsp;billion &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;
| equity           = {{increase}} US$ 46.241&amp;nbsp;billion &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;
| num_employees    = 26,316 &lt;small&gt;(March 31, 2011)&lt;/small&gt;
| subsid           = [[යූ ටියුබ්]], [[DoubleClick]], [[On2 Technologies]], [[Google Voice]], [[Picnik]], [[Aardvark (search engine)|Aardvark]], [[AdMob]]
| homepage         = {{URL|www.google.com}}
| intl = yes
}}

'''ගූගල් සංස්ථාපිත සමාගම''' යනු [[අන්තර්ජාලය]] හා සම්බන්ධ නිපැයුම් හා සේවාවන් හී විශේෂිකරණය වු ඇමරිකානු බහුජාතික සමාගමක් වන අතර අන්තර්ජාල සෙවුම්,ක්ලවුඩ් කම්පියුටින්,මාර්ගගත(online) වෙළෙඳ දැන්වීම් වැනි දෑ එහි සේවා කිහිපයකි.සමාගම වැඩි ලාභ ප්‍රමාණයක් උපයන්නේ දැන්වීම් මඟිනි.

ගූගල් සමාගම ආරම්භ කරනු ලැබුවේ සර්ජි බ්‍රින් සහ ලැරී පේජ් විසින්  ස්ටැංෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ පරිගණක විද්‍යාව පිළිබඳ අචාර්ය උපාධ්ය හදාරමින් සිටින අතරතුරදී ය.

==ඉතිහාසය==
ලැරී පේජ් සහ සර්ජි බ්‍රින් විසින් පර්යේෂණ ව්‍යාපෘතියක් ලෙස 1996 ජනවාරි මාසයේදී ගූගල් සමාගම අරඹන ලදී . ඔවුන්  කැලිෆෝනියාවේ &quot;ස්ටැන්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ&quot; ආචාර්ය උපාධිධාරීන් ය.
සාම්ප්‍රදායික [[සෙවුම් යන්ත්‍ර]] සෙවුම් කොන්දේසි මෙම වෙබ් පිටුවේ පෙනී කොපමණ වතාවක් ගණන් විසින් ප්රතිඵල ස්ථානය අතර, එම වෙබ් අඩවි දෙක අතර සබඳතා විශ්ලේෂණය බව වඩාත් හොඳ ක්රමයක් ගැන ලෝඩ්. ඔවුන් මෙම නව තාක්ෂණය නම් පිටු ශ්රේණි ; එය වෙබ් අඩවියේ තීරණය අදාළ මුල් අඩවිය නැවත සම්බන්ධ පිටු සංඛ්යාව සහ එම පිටු හා එහි වැදගත්කම, විසින්.
===ප්‍රථම වසර කිහිපය===
===වර්ධනය===
===මූලික මහජන ඉදිරිපත් කිරීම===
===2012 වර්ෂයේ සිට===

==නිෂ්පාදන සහ සේවා==
===සෙවුම් යන්ත්‍රය===
===ප්‍රචාරණය===
===පාරිභෝගික සේවා===
&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Brin|first=Sergey|author-link=Sergey Brin|last2=Page|first2=Lawrence|author-link2=Larry Page|year=1998|title=The anatomy of a large-scale hypertextual Web search engine|url=http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf|journal=Computer Networks and ISDN Systems|volume=30|issue=1–7|pages=107–117|citeseerx=10.1.1.115.5930|doi=10.1016/S0169-7552(98)00110-X|issn=0169-7552|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927004511/http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf|archive-date=2015-09-27|access-date=2019-12-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Barroso |first=L.A. |last2=Dean |first2=J. |last3=Holzle |first3=U. |date=April 29, 2003 |title=Web search for a planet: the google cluster architecture |journal=IEEE Micro |volume=23 |issue=2 |pages=22–28 |doi=10.1109/mm.2003.1196112 |quote=We believe that the best price/performance tradeoff for our applications comes from fashioning a reliable computing infrastructure from clusters of unreliable commodity PCs.|url=https://semanticscholar.org/paper/8db8e53c92af2f97974707119525aa089f6ed53a}}&lt;/ref&gt;

==බාහිර සැබැදි==
&lt;!-- DO ''not'' add links --&gt;
{{sisterlinks|Google}}
* {{official website|www.google.com}}
* [http://www.google.com/corporate Corporate homepage]
* [http://googleblog.blogspot.com/ Official blog]
* {{YouTube channel|Google}}
* {{crunchbase}}
* [http://research.google.com/ Google Research]
* [https://web.archive.org/web/19981111183552/http://google.stanford.edu/ Google website from November 11, 1998] at the [[Internet Archive]]
* [http://www.google-ping.com/ '''Google Ping Service''']

{{Company-stub}}

==ආශ්‍රිත==
{{Reflist}}

[[Category:අන්තර්ජාලය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ගූගල්]]</text>
      <sha1>jxgtr3e3awx1y5ymsahicqs3egnb2u2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මයිටොකොන්ඩ්‍රියා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33816</id>
    <revision>
      <id>803265</id>
      <parentid>615528</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T00:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4927" sha1="3j66dgnz8kx35yssz3hdf3pkgwdim12" xml:space="preserve">{{Cell biology|animalcell=yes|mitochondrion=yes}}
'''මයිටොකොන්ඩ්‍රියා''' වනාහි [[සෛලීය ස්‍වසනය|සෛලීය ශ්වසනයෙන්]] සෛලයට අවැසි ශක්තිය හෙවත් ATP නිපදවන [[ඉන්ද්‍රිකාව| ඉන්ද්‍රිකාවකි]]. සෛල තුළ '''ජව පොළවල්''' සේ ද මෙය හැඳින්වේ.
[[File:Animal mitochondrion diagram en (edit).svg|thumb|400px|]]

== ව්‍යුහය ==
[[සෛල ප්ලාස්ම|සෛල ප්ලාස්මය]] පූරකයේ විසිරී ඇති මෙය පටල දෙකකින් වටවූ කුඩා ඉන්‍ද්‍රියිකාවකි. හැඩය ගෝලාකර හෝ දණ්ඩාකාර හෝ ඕවලාකාර වේ. පිටත හා ඇතුලත  ලෙස වූ පටල දෙක අතර අන්තර්පටල අවකාශයක් ඇත.  අභ්‍යන්තර පටලයෙන් වට වූ අවකාශය පූරකය යි. අභ්‍යන්තර පටලය පූරකය දෙසට නෙරීම් ඇති කරයි. ඒවා ‘මියර‘ නම් වේ.  එතුල 70s වර්ගයේ [[රයිබසෝම]], න්‍යෂ්ටික අම්ල හා [[සෛලීය ස්‍වසනය|සෛලීය ශ්වසනයේ]] [[කෙබ් චක්‍රය]]ට අවැසි එන්සයිම ඇත. මයිටොකොන්ඩ්‍රියා [[ස්‍වයං ප්‍රතිවලිත]] ඉන්ද්‍රිකාවකි.

== කෘත්‍යය ==
[[සෛලීය ස්‍වසනය|සෛලීය ශ්වසනයේ]] කෙබ් චත්‍රය හා ඉලෙක්ට්‍රෝන පරිවහනය සිදුවන ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කරයි. ATP නිපැයීම හා ගබඩා කිරීම සිදු කරයි. රයිබසෝම පිහිටි බැවින් ප්‍රෝටීන සංස්ලේෂණය කරයි.ප්‍රභා ස්වසනයට දායක වේ.

== බාහිර සබැඳි ==
*  [[මේන්ස් සරසවිය|මේන්ස් සරසවියෙ]]හි [http://www.uni-mainz.de/FB/Medizin/Anatomie/workshop/EM/EMMitoE.html මයිටොකොන්ඩ්‍රියා සිතියම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120629101035/http://www.uni-mainz.de/FB/Medizin/Anatomie/workshop/EM/EMMitoE.html |date=2012-06-29 }}
* mitochondrial.netහි [http://www.mitochondrial.net මයිටොකොන්ඩ්‍රියා පර්යේෂණ ද්වාරය]
* cytochemistry.netහි [http://www.cytochemistry.net/Cell-biology/mitoch1.htm මයිටොකොන්ඩ්‍රියා වාස්තු ආඥාවන්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100125062948/http://www.cytochemistry.net/Cell-biology/mitoch1.htm |date=2010-01-25 }}
* [[ඇලබාමා සරසවිය|ඇලබාමා සරසවියෙ]]හි [http://bama.ua.edu/~hsmithso/class/bsc_495/mito-plastids/mito_web.html මයිටොකොන්ඩ්‍රියා සබැඳුම්]
* [http://www.mitophysiology.org/ MIP] මයිටොකොන්ඩ්‍රියාමය භෞතික සමාජය
* [http://opm.phar.umich.edu/localization.php?localization=Mitochondrial%20inner%20membrane 3D structures of proteins from inner mitochondrial membrane] at [[University of Michigan]]
* [http://opm.phar.umich.edu/localization.php?localization=Mitochondrial%20outer%20membrane 3D structures of proteins associated with outer mitochondrial membrane] at [[University of Michigan]]
* [[විස්කන්සින් සරසවිය|විස්කන්සින් සරසවියෙ]]හි [http://www.mitoproteins.org මයිටොකොන්ඩ්‍රියාමය ප්‍රෝටීන එකමුතුව]
* [https://web.archive.org/web/20111007111911/http://ccdb.ucsd.edu/sand/main?stype=lite&amp;keyword=mitochondrion&amp;Submit=Go&amp;event=display&amp;start=1 Mitochondrion - Cell Centered Database]
* [http://www.sci.sdsu.edu/TFrey/MitoMovie.htm Mitochondrion Reconstructed by Electron Tomography] at [[San Diego State University]]
* [http://www.wadsworth.org/databank/electron/cryomito_dis2.html Video Clip of Rat-liver Mitochondrion from Cryo-electron Tomography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031211051649/http://www.wadsworth.org/databank/electron/cryomito_dis2.html |date=2003-12-11 }}

[[Category:සෛල ජීව විද්‍යාව]]
[[Category:සෛලීය ස්‍වසනය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්ද්‍රිකා]]</text>
      <sha1>3j66dgnz8kx35yssz3hdf3pkgwdim12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රජරට රාජධානියේ අනුරාධපුර යුගය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39344</id>
    <revision>
      <id>803235</id>
      <parentid>797171</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T14:52:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58151-42</username>
        <id>81914</id>
      </contributor>
      <comment>/* ලක්දිව සමකාලීන රාජධානි */</comment>
      <origin>803235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35571" sha1="rq9fgt99aqlg6mzixgkugw87bcjyprp" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පූර්ව රට
|native_name            = [[රජරට රාජධානිය]] ([[අනුරාධපුර යුගය]])
|common_name            = අනුරාධපුර රාජධානිය
|continent              = ආසියාව
|region                 = දකුණු ආසියාව
|country                = ශ්‍රී ලංකාව
|government_type        = රාජාණ්ඩුව
|
|&lt;!--- Rise and fall, events, years and dates ---&gt;
|&lt;!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say &quot;abolition&quot; or &quot;declaration&quot;--&gt;
|
|year_start             = ක්‍රිපූ 377 
|year_end               = 1017
|
|&lt;!--- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 ---&gt;
|p1                     = උපතිස්ස නුවර රාජධානිය
|flag_p1                = &lt;!--- Default: &quot;Flag of {{{p1}}}.svg&quot; (size 30) ---&gt;
|image_p1               = &lt;!--- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] ---&gt;
|s1                     = පොළොන්නරුව රාජධානිය
|flag_s1                = &lt;!--- Default: &quot;Flag of {{{s1}}}.svg&quot; (size 30) ---&gt;
|image_s1               = &lt;!--- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] ---&gt;
|
|image_flag             = Flag of Dutthagamani.png
|image_coat             = 
|flag_type              = දුට්ඨගාමිණි සහ ඉන්පසු පාලකයන් විසින් භාවිතා කරන ලද ධජය.{{#tag:ref|චන්ද්‍රයා, සූර්යයා සහ කඩුවක් දරණ සිංහයා දක්වන මෙම ධජය, දුට්ඨගාමිණීගේ සහ ඉන්පසු පාලකයන්ගේ රාජකීය ලාංඡනය ලෙසින් සැලකෙයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://sundaytimes.lk/080203/FunDay/fd2.html|title=ශ්‍රී ලංකාස් නැෂනල් ෆ්ලෑග් |date=2008-02-03|work=ද සන්ඩේ ටයිම්ස් |accessdate=2009-07-04}}&lt;/ref&gt;|group=&quot;N&quot;}}
|image_map              = Ancient trisinhalaya-locator-map.png
|image_map_caption      = අනුරාධපුර යුගයෙහිදී [[ලක්දිව]] ප්‍රධාන වරාය සහ නගර. දිවයින බෙදා [[තුන්සිංහලේ]] (''රජරට'', ''මලය රට'' සහ  ''රුහුණ'') ද දැක්වෙයි.
|
|capital                = [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර]], [[සීගිරිය]]
|latd=8 |latm=21 |latNS=N |longd=80 |longm=23 |longEW=E
|
|common_languages       = සිංහල
|religion               = බුද්ධාගම
|currency               = 
|
|&lt;!--- Titles and names of the first and last leaders and their deputies ---&gt;
|leader1                = පණ්ඩුකාභය රජ
|leader2                = පස්වන මහින්ද රජ
|year_leader1           = ක්‍රිපූ 377 -ක්‍රිපූ 367 
|year_leader2           = 982–1017
|
|&lt;!--- Area and population of a given year ---&gt;
|stat_year1             = &lt;!--- year of the statistic, specify either area, population or both ---&gt;
|stat_area1             = 65610
|stat_pop1              = &lt;!--- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given ---&gt;
}}

{{Infobox Former Country
|native_name            = රජරට රාජධානිය
|conventional_long_name =
|common_name            = රජරට
|
|continent              = ආසියාව
|region                 = දකුණු ආසියාව
|country                = ශ්‍රී ලංකාව
|government_type        = රාජධානිය
|
|&lt;!--- Rise and fall, events, years and dates ---&gt;
|&lt;!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say &quot;abolition&quot; or &quot;declaration&quot;--&gt;
|
|year_start             = ක්‍රි.පූ. 544
|year_end               = ක්‍රි.ව. 1236
|
|&lt;!--- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 ---&gt;
|p1                     = 
|flag_p1                = &lt;!--- Default: &quot;Flag of {{{p1}}}.svg&quot; (size 30) ---&gt;
|image_p1               = &lt;!--- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] ---&gt;
|s1                     = 
|flag_s1                = &lt;!--- Default: &quot;Flag of {{{s1}}}.svg&quot; (size 30) ---&gt;
|image_s1               = &lt;!--- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] ---&gt;
|
|image_flag             = Flag of Dutthagamani.png
|image_coat             = 
|flag_type              = දුටුගැමුණු රජතුමා සහ ඉන් පසුව සිටි (සමහර) රජවරු භාවිතාකල කොඩිය{{#tag:ref|This flag, depicting the moon, sun and a lion bearing a sword, is believed to have been used as the royal standard of Dutthagamani, and subsequent rulers.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sundaytimes.lk/080203/FunDay/fd2.html|title=Sri Lanka’s National Flag|date=2008-02-03|work=The Sunday Times|accessdate=2009-07-04}}&lt;/ref&gt;|group=&quot;N&quot;}}
|image_map              = Ancient trisinhalaya-locator-map.png
|image_map_caption      = තුන් සිංහලේ
|
|capital                = උපතිස්සනුවර&lt;br /&gt;අනුරාධපුර&lt;br /&gt;සීගිරිය&lt;br /&gt;පොළාන්නරුව
|latd=8 |latm=21 |latNS=N |longd=80 |longm=23 |longEW=E
|
|common_languages       = සිංහල
|religion               = සිංහල පැරණි ඇදහිලි &gt; බුද්ධාගම
|currency               = 
|
|&lt;!--- Titles and names of the first and last leaders and their deputies ---&gt;
|leader1                = [[විජය රජ]]
|leader2                = [[කාලිංග මාඝ රජ]]
|year_leader1           = ක්‍රි.පූ. 543-505
|year_leader2           = 1215-1236
|
|&lt;!--- Area and population of a given year ---&gt;
|stat_year1             = &lt;!--- year of the statistic, specify either area, population or both ---&gt;
|stat_area1             = 65610
|stat_pop1              = &lt;!--- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given ---&gt;
}}
{{ලක්දිව අතීත රාජ්‍යයන්}}
{{ඉන්දික භාෂා අක්ෂර අඩංගුයි}}

[[රජරට රාජධානිය|රජරට රාජධානියේ]] අගනුවර ලෙස අනුරාධපුර හෝ සීගිරිය පැවති යුගය '''රජරට රාජධානියේ [[අනුරාධපුර යුගය]]''' ලෙස සැලකේ.අනුරාධපුර රාජධානිය අනුරාධපුර නගරයේ නමින් නම් කරන ලදී. වර්ථමාන ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධන ගොඩබිම වන [[ලංකා දූපත]] හෙවත් ලක්දිව බිහිවූ ප්‍රථම සංවිධානාත්මක රාජධානිය වුයේ රජරට රාජධානියයි.

මුල් යුගයේ උපතිස්සනුවර අගනුවර වූ අතර පණ්ඩුකාභය රජ විසින් අනුරාධගම අගනුවර කරගෙන එය පුරවරයක් දකිවා සංවර්ධනය කරන ලදී. රාජධානියේ ආර්ථිකය පදනම් වූයේ කෘෂිකර්මාන්තය මත බැවින් වැව් සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම රජුගේ ප්රධාන කාර්යයක් විය. බොහෝමයක් රජවරුන් විශාල වැව් සහ ඇළ මාර්ග ඉදි කළ අතර, ඒ අතරින් වැඩිමනක් මතකයේ රැඳෙන්නේ වසභ සහ මහාසේන රජවරුන්ය. මෙම ඉදිකිරීම් නිසා අනුරාධපුර යුගය මුළුල්ලේම රජරට ප්රදේශය තුළ විශාල, එමෙන්ම සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධතියක් බිහි විය.

රාජධානියේ ආර්ථිකය පදනම් වූයේ කෘෂිකර්මාන්තය මත බැවින් වැව් සහ ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීම රජුගේ ප්රධාන කාර්යයක් විය. බොහෝමයක් රජවරුන් විශාල වැව් සහ ඇළ මාර්ග ඉදි කළ අතර, ඒ අතරින් වැඩිමනක් මතකයේ රැඳෙන්නේ වසභ සහ මහාසේන රජවරුන්ය. මෙම ඉදිකිරීම් නිසා අනුරාධපුර යුගය මුළුල්ලේම රජරට ප්රදේශය තුළ විශාල, එමෙන්ම සංකීර්ණ වාරිමාර්ග පද්ධතියක් බිහි විය. එකල ඉදි කරන ලද මහා ස්ථුපයන් වූ රුවන්වැලිසෑය, ජේතවණාරාමය මෙන්ම ලෝවාමහාපාය වැනි විශාල ගොඩනැගිලි මඟින් අනුරාධපුර යුගයේ තිබූ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ දියුණුව මනාව පෙන්නුම් කරයි.

==අගනුවර==
===අනුරාධපුර===
{{main|අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය}}
ඓතිහාසික මූලාශ්රයන්හි සඳහන් වන පරිදි අනුරාධපුර නගරය ආරම්භ වී ඇත්තේ ක්රි.පූ.5 සියවෙසහි වුවත් පුරාවිද්යාත්මක තොරතුරු අනුව එහි ඉතිහාසය ක්රි.පූ 10 වැනි සියවස තරම් ඈතට දිව යයි. කරන ලද පුරා විද්යා කැණීම් වලදී වඩා පූර්ව කාලයන්හි විසූ ජනයා සම්බන්ධ සාක්ෂි ලැබී ඇතත් ක්රි.පූ 5 සියවසට එපිට කාලය පිළිබද තොරතුරු අත්ෙත් මද වශෙයනි..

අනුරාධපුරෙය් වැඩිදුර සිදු කරන ලද කැණීම් වලදී මෙම පුරවරෙය් පැවති ප්රාග් ඓතිහාසික ජනාවාසයන් පිළිබද තොරතුරු ලැබී ඇත. ක්රි.පූ 900 - 600 දක්වා විහිදුණ ප්රාග් ඓතිහාසික ලෝහ යුගෙය්දී ලෝහ තාක්ෂණය, කුඹල් කර්මාන්තය, අහ්වයන් භාවිතය, ගවයන් ඇති කිරීම සහ වී වගාවද පැවතුණ බව පෙනී යයි. ක්රි.පූ 700-600 අතර කාලයේදී අනුරාධපුරයේ ජනාවාසය හෙක්ටයාර් 50 ඉක්මවා වර්ධනය විය. නගරය ඊසාන දිගින් සහ වයඹ දිගින් පිහිටි ප්රධාන වරායයන් අතර උපායමාර්ගිකව වැදගත් වන පරිදි පිහිටියේය. වගා කළ හැකි සරු බිම් එය වටෙකාට පිහිටා තිබුණි. ආක්රමණිකයන්ගෙන් නගරය ආරක්ෂා කළ ස්වභාවික පවුරක් වූ ඝන වනාන්තරය නගරය හාත්පස අවුරා විය.

ක්රි.පූ 4 සියවසෙහිදී පණ්ඩුකාභය රජතුමන් විසින් අනුරාධපුරය අගනගරය බවට පත් කරන ලද බවත්, මනා සංවිධිත සැලසුමක් අනුව නගරය සහ එහි උප නගරයන්ද පිහිටුවන ලද බවත් කියැවේ. &quot;අභය වාපි&quot; හෙවත් අභය වැවද එතුමන් විසින් කරවන ලදී. කාලවේල සහ චිත්තරාජ නමැති යක්ෂයන් උදෙසා දෙවොල්ද කරවනු ලැබීය. චේතියා නමැති යක්ෂණිය උදෙසා වෙළඹකගේ ස්වරූපයෙන් වූ පිළිරුවක් රාජ මාළිග පරිශ්රයේම ඉදි කරවන ලද අතර මේ සියළු යක්ෂ-දේවතාවන් උදෙසා වාර්ෂිකව පුද පූජා පැවැත්වීමද සිදු විය. නගරයේ සුසාන භූමිය, වදක භූමිය, පශ්චිම රාජිණියගේ දෙවොල, වෙස්සවණ උදෙසා වූ නුග රුක, ව්යාධදේව උදෙසා වූ තල් රුක, යෝනයන් සඳහා වාස භූමිය, ආත්ම පූජා මන්දිරය ආදිය පිහිටැවිය යුතු තැන්ද මෙතුමන් විසින් නියම කරන ලදී. වහලුන් නොහොත් චණ්ඩාලයන් විසින් කළ යුතු කාර්යයන් නියම කෙරුණු අතර ඔවුන් උදෙසා ග්රාමයක් වෙන් කරන ලදී. නිඝණ්ටයන්, තැන තැන සරන තවුසන්, ආජීවකයන් සහ බ්රාහ්මණයන් උදෙසා වාසස්ථාන ගොඩ නඟන ලදී. ග්රාම සීමාද නීර්ණය කරනු ලැබීය. අනුරාධපුරය අග නගරය බවට පත් කරමින් ක්රි.පූ 4 සියවස තරම් ඈත යුගයකදී පණ්ඩුකාභය රජතුමන් විසින් බිහි කරනු ලැබූ සම්ප්රදාය ඉතා වැදගත් වේ.

නගරයට සහ පූජනීය ස්ථානයන්ට කරනු ලැබූ සනීපාරක්ෂක සහ පරිපාලනමය සම්පාදනයන් විසින් පෙන්නුම් කෙරෙනුයේ කාලාන්තරයක් තිසිසේ නගරය කිසියම් මධ්යගත සැලැස්මකට අනුව සංවර්ධනය කෙරුණු බවය. පණ්ඩුකාභය රජතුමන්ගේ ඇවෑමෙන් එතුමන්ගේ පුත් මුටසීව රාජපදප්රාප්ත විය. හැට වසරක් වූ එතුමන්ගේ රාජ්ය පාලන කාලය තුළ අනුරාධපුර නගරය තවදුරටත් අගනුවර වශයෙන් පවත්වා ගත් අතර, බුදු සමය දිවයිනට හඳුන්වා දෙනු ලැබූ මුල් අවදියේදී වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරනු ලැබූ &quot;මහාමේඝවන උද්යානය&quot; (හෙවත් මහමෙවුනා උයන) පිහිටුවාලීමද එසමයෙහි සිදුවිය. බුදු රජාණන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑමෙන් වසර 236 කට පසු ශ්රී ලංකාවට බුදු සමය හඳුන්වාදෙන ලද්දේ මුටසීව රජතුමන්ගේ ඇවැමෙන් රාජ්යත්වයට පත් එතුමන් පුත් දේවානම්පියතිස්ස රාජ්ය සමයෙහිදීය. ඉන්දියාවෙහි විසූ අශෝක අධිරාජයා දේවානම්පියතිස්ස රජතුමන්ගේ සමකාලීනයෙක් විය. මෙම කාලය ක්රි.පූ 250 - 210 අතර කාලයයි. ලංකාවෙහි රාජ්යත්වයෙහි ආරම්භය සහ ආසියාවෙහි විශිෂ්ඨතම ආගමක් වූ බුද්ධ ධර්මය මත පදනම් වූ ශිෂ්ඨාචාරයක ආරම්භයද සනිටුහන් කෙරෙන්නේ මෙසමයෙහිය.

===සීගිරිය===
{{main|සීගිරිය}}

සීගිරිය - ප්රෞඪ ඉතිහාසයකට නෑකම් කියන සිංහල දේශයේ තවත් අභිමානනීය නගරයක් වූ සිගිරිය අයත් වන්නේද රජරට රාජධානියටයි.මෙහි පාලකයා වනුයේ කාශ්‍යප රජුයි.කාශ්‍යප රජු මෙම ස්ථානය තෝරා ගැනීමට හේතුව වුයේ තම සොහොයුරු මුගලන් කුමරු කෙදිනක හෝ පැමිණ රාජ්‍ය පැහැරගනීයැයි තිබූ බියයි.කලාගාරයක් බඳු මෙහි සීගිරි චිත්‍ර ඉන්දියාවේ අඡන්තා චිත්‍ර කලාවට සමාන කමක් දක්වයි.මෙම චිත්‍ර පිලිබඳව අදහස් දක්වන පරණවිතානයන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙම චිත්‍ර වලින් නිරූපණය වන්නේ මෙඝලතා හා චිජ්ජුලතා යන්න ය.එනම් විදුලිය හා මේඝගර්ජනය යන ස්වභාවික සිදුවීම්ය.
මෙහි තවත් සුවිශේෂී අවධානයක් යොමුවන ස්ථානයක් ලෙස සීගිරි කැටපත් පවුර හඳුන්වාදිය හැකිය.එහි ලියැවුණු කුරුටු ගී තුළින් හෙළ ගැමියාග‍ේ අදහස් මෙන් ම හෙළ සංස්කෘතිය පිළිබඳවද තොරතුරු හෙළිවෙබුදල්මි

==ආක්රමණයන් පැමිණි වරාය
න් ==

රජරට රාජධානියට අඛණ්ඩව පැවතුණු තර්ජනයක් වූයේ දකුණු ඉන්දීය ආක්රමණයන්ය. එලෙස සිදු වූ ආක්රමණයන්ගෙන් සතුරන් පරදවා රජධානියේ පාලනය නැවත ලබාගත් දුටුගමුණු, වළගම්භා, ධාතුසේන, Iවන විජයබාහු, ලීලාවතී වැනි පාලකයන් කාගේත් අවධානයට ලක්විය. අනෙකුත් පාලකයන් මතකයේ රැඳුනේ ඔවුන් විසින් සිදු කරන ලද හමුදා ජයග්රහණ නිසාය. දකුණු ඉන්දියාවට එරෙහිව ආක්රමණයන් දියත් කළ පළවන ගජභාහු, පන්ධ්යන් දේවියට පිහිට වීමට තම හමුදාවන් යැවූ දෙවන සේන, එවැනි පාලකයන්ය. රජරට රාජධානියට එරෙහිව ආක්රමණයන් කිහිපයක් සිදුවූ අතර ඒවා සියල්ලක්ම දියත් කරන ලද්දේ දකුණු ඉන්දියාණුවන් විසිණි. ශ්රී ලංකා ඉතිහාසයේ පළමු වාර්තාගත ආක්රමණය සිදුවූයේ සූරතිස්ස(ක්රි.පූ 247-237) රජු සමයේදීය. එය සිදු කරන ලද්දේ සේන හා ගුත්තික යන දකුණු ඉන්දීය අශ්ව වෙළෙන්දන් දෙදෙනෙකු විසිනි. අවුරුදු විසිදෙකක පාලන කාලයෙන් අනතුරුව අසේල(ක්රි.පූ 215-205) විසින් ඔවුන් පරජය කරන ලදී. ඉන් අනතුරුව පැවති තවත් ආක්රමණයක් හේතුවෙන් චෝළ රජකු වූ එලාර(ක්රි.පූ 205-161) අසේල රජු පරදවා රටෙහි පාලකයා බවට පත් විය. එලාර අවුරුදු 44ක් රට පාලනය කළ අතර ඔහුව පරජයට පත් කරන ලද්දේ දුටුගැමුණු විසිනි. කෙසේ නමුත් මහාවංශ වාර්තා වලට අනුවඑළාර විසින් රට යුක්තිගරුක ලෙස සහ සධාරණ ලෙස පාලනය කළ බව කියැවේ.

ක්රි.පූ 103 දී ද්රවිඪ නායකයන් පස් දෙනෙකු වූ
පූලහත්ත,
2 බාහිය, 3 පනයාමර, 4 පිලියාමර 5 දතික

විසින් රට නැවතත් ආක්රමණය කරන ලදී. ඔවුන් ක්රි.පූ 89 දක්වා රට පාලනය කළ අතර වළගම්භා හට පරාජයට පත් විය. පසුව ඇති වූ තවත් ආක්රමණයක් නිසා රටෙහි පාලනය දකුණු ඉන්දීය පාලකයන් සය දෙනෙකු වූ පණ්ඩු, පාරින්ද, තිරිතර, දාතිය සහ පීතිය යටතට පත් විය. ධාතුසේන විසින් ඔවුන් පරදවා නැවත බලය ලබා ගන්නා ලදී. I වන සේන(833–853) සහ III වන උදය(935–938) රජ සමය තුළ දකුණු ඉන්දියාවෙන් බොහෝ ආක්රමණ සහ කොල්ලකෑම් එල්ල විය.

කෙසේ නමුත් මෙම ආක්රමණිකයන්ගෙන් කිසිවෙකු ඔවුන්ගේ පාලනය රටෙහි දකුණු ප්රදේශය වූ රුහුණ දක්වා දීර්ඝ කර නොගත්හ. එබැවින් ශ්රී ලාංකීය පාලකයන් සහ උරුමක්කාරයන් ඔවුන්ගේ හමුදාවන් මෙම ප්රදේශය තුළ සංවිධානය කොට ගෙන ඔටුන්න නැවත ලබා ගැනීමට සමත් වූහ. ශ්රී ලාංකීය ඉතිහාසය මුළුල්ලේම සතුරු ආක්රමණ වලින් රට බේරා ගත් අවස්තාවලදී රුහුණ මුල් වී ඉමහත් සේවයක් කරන ලදී.

කිත්සිරිමෙවන් රජ සමයේදී හේමමාලා කුමරිය සහ දන්ත කුමරු විසින් බුදුන් වහන්සේගේ දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ලංකාවට වැඩම කරවන ලදී. එම රජු විසින් දන්ත ධාතූන් වහන්සේ පෙරහැරකින් වැඩමවා මන්දිරයක තැන්පත් කරන ලදී. මෙම පෙරහැර වාර්ශිකව පවත්වන ලෙස රජු අණ කල අතර අදටත් එය චාරිත්රයක් ලෙස රටෙහි පවතී. බුදුන් වහන්සේගේ දන්ත ධාතුව ඉතා ඉක්මනින්ම රටෙහි පූජනීය වස්තුවක් මෙන්ම රජ්ය භාවය තහවුරු කරන සංකේතයක් බවට පත් විය. දන්ත ධාතුව ළඟ තබා ගන්නා පුද්ගලයා රටෙහි නියම පාලකයා විය. එමනිසා බොහෝ විට එය රජ මාළිගාවෙහිම නිදන් කොට තබන ලදී.

වැසි ජල කලමණාකරන තාක්ෂණය

රජරට රාජධානියේ ප්රධානතම ජයග්රහණය වූයේ වැසි ජලය මනාව කලමණාකරන කලහැකි වාරිමාර්ග බිහිවීමයි. ඒ හේතුවෙන් වියළි කලාපයේ කෘෂිකාර්මික අවශ්යතාවන් සඳහා ජලය සැපයීම සිදු විය. මෙම වාරිමාර්ග ඉදිකිරීම් මඟින් එම යුගයේ මිනිසුන් තුළ තිබූ උසස් තාක්ෂණික හා ඉංජිනේරු හැකියාවන් මනාව පිළිඹිබු කරයි

==ලක්දිව සමකාලීන [[රාජධානි]]==

===රුහුණු රාජධානිය===
{{main|රුහුණු රාජධානිය}}
තිස්ස රජ මෞර්ය අධිරාජ්යයට අවනතව දේවානම් පියතිස්ස නමින් මෞර්ය සම්ප්රදායනුකූලව නැවත ඔටුනු පැළඳීමත් සමගම රජ සොහොයුරු මහානාග කුමරු රුහුණට පලාගොස් මෞර්ය අධිරාජ්යයට අවනත නොවූ රුහුණු රාජධානිය පිහිටුවාගන්නා ලදී. රජරට රාජධානිය ආක්රමණියන් අතට පත් බෝහෝ අවස්ථාවලදී රුහුණු රාජධානිය බලය රැකගැනීමට ස්වදේශික සිංහලයන් සමත්විය.රුහුණු රාජධානියේ සංවර්ධිත යුගය කාවන්තිස්ස රාජ්‍ය සමය වන අතර මෙහිදී මොහුta සමකාලීනව රජරට රජ කෙරූ අසේල රජුව සිහසුනෙන් නෙරපා දමා බලයට පත් වූ චෝල පාලකයකු වන එළාරට විරුද්දව දූරදර්ෂී විමුක්ති සටන් ව්‍යාපාරයක් දියත් කලහ.දුටුගැමුණු රජු හට එලාර ඝාතනය කොට මෙරට එක්සත් කිරීමට කාවන්තිස්ස රජුගේ මෙම ව්‍යාපාරය උපයෝගී විය


==අනුරාධපුර අතහැරීම==

ගින් දිගටම වූ දකුණු ඉන්දීය ආක්රමණ වලින් තැවුණු නගරය අවසානයේදී ක්රි.ව. 1017 දී අතහැර දැමිණ. මෙම මහා නගරය ක්රි.පූ. 5 වන සියවසයෙහි සිට ක්රි.ව. 1017 දක්වා ලංකාවේ අඟනගරය ලෙස පැවතුනි. එහි පසුබැස්ම ඇරඹියේ දකුණි ඉන්දීය ආක්රමණයන්ට එරෙහිව දිගින් දිගටම වූ යුද වැදීම නිසා රාජධානිය ආර්ථිකමය අතින් දුප්පත් වීමය. ක්රි.ව. 1017 දී චෝල අක්රමණික හමුදාව අනුරාධපුරය අතහැර ඊට සාපේක්ෂව ආරක්ෂිත පොළොන්නරුවට පරිපාලන නගරය ගෙන ගියේය.

==නටබුන් ගවේෂණය සහ සංරක්‍ෂණය==
 නගරයට සහ එහි වූ වාරී සංකීරණයට වූ අති මහත් විනාශය හේතුවෙන් එය සම්පූර්ණයෙන්ම අතහැර අවුරුදු දහසකට ආසන්න කාලයක් ජරාවාස වන්නට හැරුණි. පසුව 19 වන සතවසරේදී බ්රිතාන්ය පරිපාලනය විසින් කැළෑ හෙළි කර නැවත ජනාවාස ඇති කෙරිණි.

======'''පරිපාලනය'''======

රාජධානිය රජුගේ පාලනයට යටත් විය. රාජ්යත්වයට සම්බන්ධ වූ කැප කිරීමේ උත්සව සහ පිළිවෙත් ක්රමයන් ආරම්භ වූයේ දේවානම්පිය තිස්ස රජු සමයේදීය. එය එලෙස සිදු වූයේ ඉන්දියාවේ අශෝක රජුගෙන් ලැබූ ආභාශය හේතු කොට ගෙනය. දුටුගැමුණු රජු විසින් ප්රථම වරට මුළු රටම තමන් යටතට පත් කොටගෙන රට එක්සේසත් කරන ලදී. ඔටුන්නේ හිමිකාරිත්වයෙහි අනුපිළිවෙල සිදුවූයේ පිය පරම්පරාවට අනුකූලවය. එය සිදු කළ නොහැකි අවස්තාවකදී පෙර රජුගේ වැඩිමහල් සහෝදරයාට ඔටුන්නේ හිමිකාරිත්වය උරුමයෙන් ලැබුණි. සහෝදරයන් නොසිටියේ නම් වැඩිමහල් පුත්රයා හට ඔටුන්න උරුම විය.

අනුරාධපුර රාජධානියේ ආරම්භයේ සිට පාලකයෝ සතර දෙනෙකු රාජ්යය පලනය කරන ලදහ. විජයගෙන් ආරම්භ කොට සුභරාජ(60-67) දක්වා සිටි පාලකයන් සාමාන්යයෙන් හැඳින්වූයේ විජයන් රජ පෙළපතට අයත් අය ලෙසයි. මෙම රජ පෙළපතට අයත් වූ පණ්ඩුකාභය අනුරාධපුර රාජධානියේ ප්රථම පාලකයා විය. ළඹකන්න වංශයට අයත් වසභ විසින් බලය පැහැර ගන්නා තුරු විජයන් පෙළපත පැවතුණි. වසභ විසින් ඔටුන්න හිමි කර ගැනීමත් සමඟ ළඹකන්න රජ පෙළපත ආරම්භ වූ අතර එම පෙලපතට අයත් පාලකයන් සියවස් තුනකට වඩා වැඩි කාලයක් රට පාලනය කරන ලදහ. නව රජ පෙළපතක් ආරම්භ වූයේ 455දී ධාතුසේන කාලයේදීය. එය මූරිය රජ පෙළපත විය. ඇතැම් ඉතිහාසඥයන් විසින් මෙම රජ පෙළපතෙහි ආරම්භය ශාඛ්ය රජු ලෙස හැඳින්වූවත් ආරම්භක රජු තවමත් අවිනිශ්චිතය. අනුරාධපුර යුගයේ පැවති අවසාන රජ පෙළපත වූයේ දෙවන ළඹකන්න රජ පෙළපතයි. එය මානවම්මගෙන්(684-718) ආරම්භ වූ අතර අනුරාධපුර රාජධානියේ අවසාන පාලකයා වූ V වන මහින්ද දක්වා පැවතුණි.

==ආර්ථීකය==

==සංස්කෘතිය==
රජ රට රාජධානියේ සංස්කෘතිය පිළිබද ගත් කල්හි

==සටහන්==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|group=N}}

==උපහරණ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|3}}

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රඇරඹුම|2}}
*{{උපන්‍යාස පොත |last=බණ්ඩාරනායක|first=සේනක|title=සීගිරිය|url=https://archive.org/details/sigiriyacitypala0000band|publisher=මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල |year=2007|isbn=978-955-613-111-6}}
*{{උපන්‍යාස පොත|last=බස්නායක|first=එච්. ටී. |title=ශ්‍රී ලංකන් මොනාස්ටික් ආකිටෙක්චර් |publisher=ශ්‍රී සත්ගුරු ප්‍රකාශන |year=1986|isbn=978-81-7030-009-0}}
*{{උපන්‍යාස පොත|last=බ්ලේස්|first=එල්. ඊ|title=ද ස්ටෝරි ඔෆ් ලංකා |url=https://archive.org/details/storyoflanka00lebl|publisher=ඒෂියන් එඩියුකේෂනල් සර්විසර්ස් |year=1995|isbn=978-81-206-1074-3}}
*{{උපන්‍යාස පොත|last=කොඩ්රිංටන්|first=එච්. ඩබ්.|title=සිලෝන් කොයින්ස් ඇන්ඩ් කරන්සි |publisher=ඒෂියන්  එඩියුකේෂනල් සර්විසර්ස් |year=1994|isbn=978-81-206-0913-6}}


{{ආශ්‍රඅග}}


[[ප්‍රවර්ගය:වසර 1017 දී විසංස්ථාපිත රාජ්‍යයන් හා බල ප්‍රදේශ]]
[[ප්‍රවර්ගය:රජරට රාජධානිය|*]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය: ක්‍රිපූ 377 දී සංස්ථාපිත රාජ්‍යයන් හා බල ප්‍රදේශ]]
[[ප්‍රවර්ගය:අනුරාධපුර යුග‍ය]]
[[ප්‍රවර්ගය:අනුරාධපුර]]</text>
      <sha1>rq9fgt99aqlg6mzixgkugw87bcjyprp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ව්‍යාපාරික ක්‍රියාවලි බාහිරකරණය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57594</id>
    <revision>
      <id>803241</id>
      <parentid>765925</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T17:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>අමිෂ්</username>
        <id>74698</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Added structured content.</comment>
      <origin>803241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7522" sha1="kwlcgqbqcv9922rauvenq681cd8pr4j" xml:space="preserve">''ව්‍යාපාරික ක්‍රියාවලි බාහිරකරණය''' (ඉංග්‍රීසි: Business Process Outsourcing; '''BPO''') යනු ආයතනයක ව්‍යාපාරික ක්‍රියාවලියක් හෝ එහි කොටසක් ඉටු කිරීම සඳහා බාහිර සේවා සපයන ආයතනයක් සමඟ ගිවිසුම්ගත වීමයි. සාමාන්‍යයෙන් මෙයට ආයතනයේ ප්‍රධාන ව්‍යාපාරික කාර්යයට සහාය වන පාරිභෝගික සේවා, ගිණුම්කරණය, වැටුප් සැකසීම සහ මානව සම්පත් පරිපාලනය වැනි කාර්යයන් අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;ADP&quot;&gt;[https://www.adp.com/resources/articles-and-insights/articles/w/what-is-bpo.aspx Business process outsourcing (BPO)]. ADP. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

බාහිරකරණය මගින් සම්පූර්ණ අංශයක් හෝ එහි නිශ්චිත ක්‍රියාවලියක් බාහිර ආයතනයකට පැවරිය හැකිය. නිදසුනක් ලෙස, ආයතනයකට මානව සම්පත් අංශය අභ්‍යන්තරව පවත්වාගෙන යන අතර වැටුප් සැකසීම පමණක් බාහිර සේවා සපයන්නකුට පැවරිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;Canon&quot;&gt;[https://cbps.canon.com/what-is-bpo What is BPO? A Comprehensive Guide to Business Process Outsourcing]. Canon Business Process Services. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

==වර්ගීකරණය==

=== කාර්යයේ ස්වභාවය අනුව ===
'''පසුපස කාර්යාල බාහිරකරණය''' (Back-office outsourcing) යනු ආයතනයේ අභ්‍යන්තර පරිපාලන හා සහායක ක්‍රියාවලි බාහිර පාර්ශ්වයකට පැවරීමයි. ගිණුම්කරණය, වැටුප් සැකසීම, සේවක ප්‍රතිලාභ පරිපාලනය සහ මානව සම්පත් කාර්යයන් මෙයට උදාහරණ වේ.

'''ඉදිරි කාර්යාල බාහිරකරණය''' (Front-office outsourcing) යනු පාරිභෝගිකයන් සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වන කාර්යයන් බාහිර පාර්ශ්වයකට පැවරීමයි. පාරිභෝගික සේවා, අලෙවිය, අලෙවිකරණය සහ තාක්ෂණික සහාය මෙයට අයත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;ADP2&quot; /&gt;

=== භූගෝලීය පිහිටීම අනුව ===
සේවා ලබාගන්නා ආයතනය සහ සේවා සපයන්නා පිහිටා ඇති ස්ථාන අනුව බාහිරකරණය පහත ආකාරවලට වර්ග කළ හැකිය:

•⁠  ⁠'''දේශීය බාහිරකරණය''' (Onshore outsourcing): දෙපාර්ශ්වයම එකම රට තුළ පිහිටා තිබීම. 

•⁠  ⁠'''ආසන්න රටකට බාහිරකරණය''' (Nearshore outsourcing): ආසන්න හෝ අසල්වැසි රටක සේවා සපයන්නකු වෙත කාර්යයන් පැවරීම. 

•⁠  ⁠'''එතෙර බාහිරකරණය''' (Offshore outsourcing): වෙනත්, සාමාන්‍යයෙන් භූගෝලීය වශයෙන් දුරස්ථ රටක සේවා සපයන්නකු වෙත කාර්යයන් පැවරීම.&lt;ref name=&quot;IBM&quot;&gt;[https://www.ibm.com/think/topics/business-process-outsourcing What is business process outsourcing (BPO)?]. IBM Think. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

== ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය ==
බාහිරකරණ ක්‍රියාවලියට සාමාන්‍යයෙන් පැවරිය යුතු කාර්යයන් හඳුනාගැනීම, සේවා සපයන්නකු තෝරාගැනීම, වගකීම් හා අපේක්ෂිත ප්‍රතිඵල නිර්ණය කිරීම සහ ගිවිසුම්ගත වීම ඇතුළත් වේ. අනතුරුව අදාළ ක්‍රියාවලි, දැනුම හා පද්ධති පිළිබඳ තොරතුරු සේවා සපයන්නා වෙත හුවමාරු කරනු ලැබේ.

සේවාවේ ගුණාත්මකභාවය ඇගයීම සඳහා '''සේවා මට්ටම් ගිවිසුම්''' (Service-level agreements; SLA) යොදාගත හැකිය. කාර්යයක් අවසන් කිරීමට ගතවන කාලය, නිරවද්‍යතාව සහ ඵලදායිතාව වැනි දර්ශක අනුව කාර්යසාධනය නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.

== අපේක්ෂිත ප්‍රතිලාභ ==
බාහිරකරණය තෝරාගැනීමට හේතු අතර මෙහෙයුම් වියදම් අඩුකරගැනීම, විශේෂඥ දැනුම හා තාක්ෂණයට ප්‍රවේශය ලබාගැනීම සහ ප්‍රධාන ව්‍යාපාරික කාර්යයන් සඳහා අභ්‍යන්තර සම්පත් යෙදවීම ඇතුළත් වේ. කාර්යයන්ගේ ස්වභාවය හා සේවා සැලැස්ම අනුව මෙහෙයුම් ධාරිතාව වෙනස් කරගැනීමටද එය උපකාරී විය හැකිය.

== අවදානම් හා සීමා ==
බාහිර සේවා සපයන්නකු සමඟ සංවේදී තොරතුරු හුවමාරු කිරීමේදී දත්ත ආරක්ෂාව සහ පෞද්ගලිකත්වය පිළිබඳ අවදානම් ඇතිවිය හැකිය. භාෂා හා සන්නිවේදන බාධා, සේවාවේ ගුණාත්මකභාවය පාලනය කිරීමේ අපහසුතා, සේවා සපයන්නකු මත අධික ලෙස රඳා පැවතීම සහ අපේක්ෂා නොකළ වියදම්ද ඇතිවිය හැකිය.

විදේශීය සේවා සපයන්නන් සම්බන්ධ ගිවිසුම්වලදී රටවල් අතර නියාමන හා දත්ත ආරක්ෂණ අවශ්‍යතා වෙනස් වීමද සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණකි.

== ආශ්‍රිත ==
&lt;references /&gt;
[[ප්‍රවර්ගය:බාහිරකරණය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ව්‍යාපාරික ක්‍රියාවලි]]</text>
      <sha1>kwlcgqbqcv9922rauvenq681cd8pr4j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803242</id>
      <parentid>803241</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T17:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>අමිෂ්</username>
        <id>74698</id>
      </contributor>
      <origin>803242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7503" sha1="7x2ncj4sbu3tksz5enijmfwrucgqocj" xml:space="preserve">''ව්‍යාපාරික ක්‍රියාවලි බාහිරකරණය''' (ඉංග්‍රීසි: Business Process Outsourcing; '''BPO''') යනු ආයතනයක ව්‍යාපාරික ක්‍රියාවලියක් හෝ එහි කොටසක් ඉටු කිරීම සඳහා බාහිර සේවා සපයන ආයතනයක් සමඟ ගිවිසුම්ගත වීමයි. සාමාන්‍යයෙන් මෙයට ආයතනයේ ප්‍රධාන ව්‍යාපාරික කාර්යයට සහාය වන පාරිභෝගික සේවා, ගිණුම්කරණය, වැටුප් සැකසීම සහ මානව සම්පත් පරිපාලනය වැනි කාර්යයන් අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;ADP&quot;&gt;[https://www.adp.com/resources/articles-and-insights/articles/w/what-is-bpo.aspx Business process outsourcing (BPO)]. ADP. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

බාහිරකරණය මගින් සම්පූර්ණ අංශයක් හෝ එහි නිශ්චිත ක්‍රියාවලියක් බාහිර ආයතනයකට පැවරිය හැකිය. නිදසුනක් ලෙස, ආයතනයකට මානව සම්පත් අංශය අභ්‍යන්තරව පවත්වාගෙන යන අතර වැටුප් සැකසීම පමණක් බාහිර සේවා සපයන්නකුට පැවරිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;Canon&quot;&gt;[https://cbps.canon.com/what-is-bpo What is BPO? A Comprehensive Guide to Business Process Outsourcing]. Canon Business Process Services. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

==වර්ගීකරණය==

=== කාර්යයේ ස්වභාවය අනුව ===
'''පසුපස කාර්යාල බාහිරකරණය''' (Back-office outsourcing) යනු ආයතනයේ අභ්‍යන්තර පරිපාලන හා සහායක ක්‍රියාවලි බාහිර පාර්ශ්වයකට පැවරීමයි. ගිණුම්කරණය, වැටුප් සැකසීම, සේවක ප්‍රතිලාභ පරිපාලනය සහ මානව සම්පත් කාර්යයන් මෙයට උදාහරණ වේ.

'''ඉදිරි කාර්යාල බාහිරකරණය''' (Front-office outsourcing) යනු පාරිභෝගිකයන් සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වන කාර්යයන් බාහිර පාර්ශ්වයකට පැවරීමයි. පාරිභෝගික සේවා, අලෙවිය, අලෙවිකරණය සහ තාක්ෂණික සහාය මෙයට අයත් විය හැකිය.

=== භූගෝලීය පිහිටීම අනුව ===
සේවා ලබාගන්නා ආයතනය සහ සේවා සපයන්නා පිහිටා ඇති ස්ථාන අනුව බාහිරකරණය පහත ආකාරවලට වර්ග කළ හැකිය:

•⁠  ⁠'''දේශීය බාහිරකරණය''' (Onshore outsourcing): දෙපාර්ශ්වයම එකම රට තුළ පිහිටා තිබීම. 

•⁠  ⁠'''ආසන්න රටකට බාහිරකරණය''' (Nearshore outsourcing): ආසන්න හෝ අසල්වැසි රටක සේවා සපයන්නකු වෙත කාර්යයන් පැවරීම. 

•⁠  ⁠'''එතෙර බාහිරකරණය''' (Offshore outsourcing): වෙනත්, සාමාන්‍යයෙන් භූගෝලීය වශයෙන් දුරස්ථ රටක සේවා සපයන්නකු වෙත කාර්යයන් පැවරීම.&lt;ref name=&quot;IBM&quot;&gt;[https://www.ibm.com/think/topics/business-process-outsourcing What is business process outsourcing (BPO)?]. IBM Think. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

== ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය ==
බාහිරකරණ ක්‍රියාවලියට සාමාන්‍යයෙන් පැවරිය යුතු කාර්යයන් හඳුනාගැනීම, සේවා සපයන්නකු තෝරාගැනීම, වගකීම් හා අපේක්ෂිත ප්‍රතිඵල නිර්ණය කිරීම සහ ගිවිසුම්ගත වීම ඇතුළත් වේ. අනතුරුව අදාළ ක්‍රියාවලි, දැනුම හා පද්ධති පිළිබඳ තොරතුරු සේවා සපයන්නා වෙත හුවමාරු කරනු ලැබේ.

සේවාවේ ගුණාත්මකභාවය ඇගයීම සඳහා '''සේවා මට්ටම් ගිවිසුම්''' (Service-level agreements; SLA) යොදාගත හැකිය. කාර්යයක් අවසන් කිරීමට ගතවන කාලය, නිරවද්‍යතාව සහ ඵලදායිතාව වැනි දර්ශක අනුව කාර්යසාධනය නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.

== අපේක්ෂිත ප්‍රතිලාභ ==
බාහිරකරණය තෝරාගැනීමට හේතු අතර මෙහෙයුම් වියදම් අඩුකරගැනීම, විශේෂඥ දැනුම හා තාක්ෂණයට ප්‍රවේශය ලබාගැනීම සහ ප්‍රධාන ව්‍යාපාරික කාර්යයන් සඳහා අභ්‍යන්තර සම්පත් යෙදවීම ඇතුළත් වේ. කාර්යයන්ගේ ස්වභාවය හා සේවා සැලැස්ම අනුව මෙහෙයුම් ධාරිතාව වෙනස් කරගැනීමටද එය උපකාරී විය හැකිය.

== අවදානම් හා සීමා ==
බාහිර සේවා සපයන්නකු සමඟ සංවේදී තොරතුරු හුවමාරු කිරීමේදී දත්ත ආරක්ෂාව සහ පෞද්ගලිකත්වය පිළිබඳ අවදානම් ඇතිවිය හැකිය. භාෂා හා සන්නිවේදන බාධා, සේවාවේ ගුණාත්මකභාවය පාලනය කිරීමේ අපහසුතා, සේවා සපයන්නකු මත අධික ලෙස රඳා පැවතීම සහ අපේක්ෂා නොකළ වියදම්ද ඇතිවිය හැකිය.

විදේශීය සේවා සපයන්නන් සම්බන්ධ ගිවිසුම්වලදී රටවල් අතර නියාමන හා දත්ත ආරක්ෂණ අවශ්‍යතා වෙනස් වීමද සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණකි.

== ආශ්‍රිත ==
&lt;references /&gt;
[[ප්‍රවර්ගය:බාහිරකරණය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ව්‍යාපාරික ක්‍රියාවලි]]</text>
      <sha1>7x2ncj4sbu3tksz5enijmfwrucgqocj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803243</id>
      <parentid>803242</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T17:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>අමිෂ්</username>
        <id>74698</id>
      </contributor>
      <origin>803243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7504" sha1="ivm4cup0lcjuipzce6rwc2zad9eqzih" xml:space="preserve">''ව්‍යාපාරික ක්‍රියාවලි බාහිරකරණය''' (ඉංග්‍රීසි: Business Process Outsourcing; '''BPO''') යනු ආයතනයක ව්‍යාපාරික ක්‍රියාවලියක් හෝ එහි කොටසක් ඉටු කිරීම සඳහා බාහිර සේවා සපයන ආයතනයක් සමඟ ගිවිසුම්ගත වීමයි. සාමාන්‍යයෙන් මෙයට ආයතනයේ ප්‍රධාන ව්‍යාපාරික කාර්යයට සහාය වන පාරිභෝගික සේවා, ගිණුම්කරණය, වැටුප් සැකසීම සහ මානව සම්පත් පරිපාලනය වැනි කාර්යයන් අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;ADP&quot;&gt;[https://www.adp.com/resources/articles-and-insights/articles/w/what-is-bpo.aspx Business process outsourcing (BPO)]. ADP. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

බාහිරකරණය මගින් සම්පූර්ණ අංශයක් හෝ එහි නිශ්චිත ක්‍රියාවලියක් බාහිර ආයතනයකට පැවරිය හැකිය. නිදසුනක් ලෙස, ආයතනයකට මානව සම්පත් අංශය අභ්‍යන්තරව පවත්වාගෙන යන අතර වැටුප් සැකසීම පමණක් බාහිර සේවා සපයන්නකුට පැවරිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;Canon&quot;&gt;[https://cbps.canon.com/what-is-bpo What is BPO? A Comprehensive Guide to Business Process Outsourcing] Rankflow Services. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-07-06.&lt;/ref&gt;

==වර්ගීකරණය==

=== කාර්යයේ ස්වභාවය අනුව ===
'''පසුපස කාර්යාල බාහිරකරණය''' (Back-office outsourcing) යනු ආයතනයේ අභ්‍යන්තර පරිපාලන හා සහායක ක්‍රියාවලි බාහිර පාර්ශ්වයකට පැවරීමයි. ගිණුම්කරණය, වැටුප් සැකසීම, සේවක ප්‍රතිලාභ පරිපාලනය සහ මානව සම්පත් කාර්යයන් මෙයට උදාහරණ වේ.

'''ඉදිරි කාර්යාල බාහිරකරණය''' (Front-office outsourcing) යනු පාරිභෝගිකයන් සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වන කාර්යයන් බාහිර පාර්ශ්වයකට පැවරීමයි. පාරිභෝගික සේවා, අලෙවිය, අලෙවිකරණය සහ තාක්ෂණික සහාය මෙයට අයත් විය හැකිය.

=== භූගෝලීය පිහිටීම අනුව ===
සේවා ලබාගන්නා ආයතනය සහ සේවා සපයන්නා පිහිටා ඇති ස්ථාන අනුව බාහිරකරණය පහත ආකාරවලට වර්ග කළ හැකිය:

•⁠  ⁠'''දේශීය බාහිරකරණය''' (Onshore outsourcing): දෙපාර්ශ්වයම එකම රට තුළ පිහිටා තිබීම. 

•⁠  ⁠'''ආසන්න රටකට බාහිරකරණය''' (Nearshore outsourcing): ආසන්න හෝ අසල්වැසි රටක සේවා සපයන්නකු වෙත කාර්යයන් පැවරීම. 

•⁠  ⁠'''එතෙර බාහිරකරණය''' (Offshore outsourcing): වෙනත්, සාමාන්‍යයෙන් භූගෝලීය වශයෙන් දුරස්ථ රටක සේවා සපයන්නකු වෙත කාර්යයන් පැවරීම.&lt;ref name=&quot;IBM&quot;&gt;[https://rankflowservices.com/your-complete-guide-to-bpo-services-in-sri-lanka What is business process outsourcing (BPO)?]. IBM Think. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

== ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය ==
බාහිරකරණ ක්‍රියාවලියට සාමාන්‍යයෙන් පැවරිය යුතු කාර්යයන් හඳුනාගැනීම, සේවා සපයන්නකු තෝරාගැනීම, වගකීම් හා අපේක්ෂිත ප්‍රතිඵල නිර්ණය කිරීම සහ ගිවිසුම්ගත වීම ඇතුළත් වේ. අනතුරුව අදාළ ක්‍රියාවලි, දැනුම හා පද්ධති පිළිබඳ තොරතුරු සේවා සපයන්නා වෙත හුවමාරු කරනු ලැබේ.

සේවාවේ ගුණාත්මකභාවය ඇගයීම සඳහා '''සේවා මට්ටම් ගිවිසුම්''' (Service-level agreements; SLA) යොදාගත හැකිය. කාර්යයක් අවසන් කිරීමට ගතවන කාලය, නිරවද්‍යතාව සහ ඵලදායිතාව වැනි දර්ශක අනුව කාර්යසාධනය නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.

== අපේක්ෂිත ප්‍රතිලාභ ==
බාහිරකරණය තෝරාගැනීමට හේතු අතර මෙහෙයුම් වියදම් අඩුකරගැනීම, විශේෂඥ දැනුම හා තාක්ෂණයට ප්‍රවේශය ලබාගැනීම සහ ප්‍රධාන ව්‍යාපාරික කාර්යයන් සඳහා අභ්‍යන්තර සම්පත් යෙදවීම ඇතුළත් වේ. කාර්යයන්ගේ ස්වභාවය හා සේවා සැලැස්ම අනුව මෙහෙයුම් ධාරිතාව වෙනස් කරගැනීමටද එය උපකාරී විය හැකිය.

== අවදානම් හා සීමා ==
බාහිර සේවා සපයන්නකු සමඟ සංවේදී තොරතුරු හුවමාරු කිරීමේදී දත්ත ආරක්ෂාව සහ පෞද්ගලිකත්වය පිළිබඳ අවදානම් ඇතිවිය හැකිය. භාෂා හා සන්නිවේදන බාධා, සේවාවේ ගුණාත්මකභාවය පාලනය කිරීමේ අපහසුතා, සේවා සපයන්නකු මත අධික ලෙස රඳා පැවතීම සහ අපේක්ෂා නොකළ වියදම්ද ඇතිවිය හැකිය.

විදේශීය සේවා සපයන්නන් සම්බන්ධ ගිවිසුම්වලදී රටවල් අතර නියාමන හා දත්ත ආරක්ෂණ අවශ්‍යතා වෙනස් වීමද සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණකි.

== ආශ්‍රිත ==
&lt;references /&gt;
[[ප්‍රවර්ගය:බාහිරකරණය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ව්‍යාපාරික ක්‍රියාවලි]]</text>
      <sha1>ivm4cup0lcjuipzce6rwc2zad9eqzih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803244</id>
      <parentid>803243</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T17:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58444-42</username>
        <id>81916</id>
      </contributor>
      <origin>803244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7573" sha1="kt4czsch0r1l9in19021a8y1r41za82" xml:space="preserve">''ව්‍යාපාරික ක්‍රියාවලි බාහිරකරණය''' (ඉංග්‍රීසි: [[:en:Business_process_outsourcing|Business Process Outsourcing]]; '''BPO''') යනු ආයතනයක ව්‍යාපාරික ක්‍රියාවලියක් හෝ එහි කොටසක් ඉටු කිරීම සඳහා බාහිර සේවා සපයන ආයතනයක් සමඟ ගිවිසුම්ගත වීමයි. සාමාන්‍යයෙන් මෙයට ආයතනයේ ප්‍රධාන ව්‍යාපාරික කාර්යයට සහාය වන පාරිභෝගික සේවා, ගිණුම්කරණය, වැටුප් සැකසීම සහ මානව සම්පත් පරිපාලනය වැනි කාර්යයන් අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;ADP&quot;&gt;[https://www.adp.com/resources/articles-and-insights/articles/w/what-is-bpo.aspx Business process outsourcing (BPO)]. ADP. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

බාහිරකරණය මගින් සම්පූර්ණ අංශයක් හෝ එහි නිශ්චිත ක්‍රියාවලියක් බාහිර ආයතනයකට පැවරිය හැකිය. නිදසුනක් ලෙස, ගෝලීය ආයතනයක මානව සම්පත් අංශය අභ්‍යන්තරව පවත්වාගෙන යන අතර වැටුප් සැකසීම පමණක් ලංකාවේ බාහිර සේවා සපයන්නකුට පැවරිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;Canon&quot;&gt;[https://cbps.canon.com/what-is-bpo What is BPO? A Comprehensive Guide to Business Process Outsourcing] Rankflow Services. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-07-06.&lt;/ref&gt;

==වර්ගීකරණය==

=== කාර්යයේ ස්වභාවය අනුව ===
'''පසුපස කාර්යාල බාහිරකරණය''' (Back-office outsourcing) යනු ආයතනයේ අභ්‍යන්තර පරිපාලන හා සහායක ක්‍රියාවලි බාහිර පාර්ශ්වයකට පැවරීමයි. ගිණුම්කරණය, වැටුප් සැකසීම, සේවක ප්‍රතිලාභ පරිපාලනය සහ මානව සම්පත් කාර්යයන් මෙයට උදාහරණ වේ.

'''ඉදිරි කාර්යාල බාහිරකරණය''' (Front-office outsourcing) යනු පාරිභෝගිකයන් සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වන කාර්යයන් බාහිර පාර්ශ්වයකට පැවරීමයි. පාරිභෝගික සේවා, අලෙවිය, අලෙවිකරණය සහ තාක්ෂණික සහාය මෙයට අයත් විය හැකිය.

=== භූගෝලීය පිහිටීම අනුව ===
සේවා ලබාගන්නා ආයතනය සහ සේවා සපයන්නා පිහිටා ඇති ස්ථාන අනුව බාහිරකරණය පහත ආකාරවලට වර්ග කළ හැකිය:

•⁠  ⁠'''දේශීය බාහිරකරණය''' (Onshore outsourcing): දෙපාර්ශ්වයම එකම රට තුළ පිහිටා තිබීම. 

•⁠  ⁠'''ආසන්න රටකට බාහිරකරණය''' (Nearshore outsourcing): ආසන්න හෝ අසල්වැසි රටක සේවා සපයන්නකු වෙත කාර්යයන් පැවරීම. 

•⁠  ⁠'''එතෙර බාහිරකරණය''' (Offshore outsourcing): වෙනත්, සාමාන්‍යයෙන් භූගෝලීය වශයෙන් දුරස්ථ රටක සේවා සපයන්නකු වෙත කාර්යයන් පැවරීම.&lt;ref name=&quot;IBM&quot;&gt;[https://rankflowservices.com/your-complete-guide-to-bpo-services-in-sri-lanka What is business process outsourcing (BPO)?]. IBM Think. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

== ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය ==
බාහිරකරණ ක්‍රියාවලියට සාමාන්‍යයෙන් පැවරිය යුතු කාර්යයන් හඳුනාගැනීම, සේවා සපයන්නකු තෝරාගැනීම, වගකීම් හා අපේක්ෂිත ප්‍රතිඵල නිර්ණය කිරීම සහ ගිවිසුම්ගත වීම ඇතුළත් වේ. අනතුරුව අදාළ ක්‍රියාවලි, දැනුම හා පද්ධති පිළිබඳ තොරතුරු සේවා සපයන්නා වෙත හුවමාරු කරනු ලැබේ.

සේවාවේ ගුණාත්මකභාවය ඇගයීම සඳහා '''සේවා මට්ටම් ගිවිසුම්''' (Service-level agreements; SLA) යොදාගත හැකිය. කාර්යයක් අවසන් කිරීමට ගතවන කාලය, නිරවද්‍යතාව සහ ඵලදායිතාව වැනි දර්ශක අනුව කාර්යසාධනය නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.

== අපේක්ෂිත ප්‍රතිලාභ ==
බාහිරකරණය තෝරාගැනීමට හේතු අතර මෙහෙයුම් වියදම් අඩුකරගැනීම, විශේෂඥ දැනුම හා තාක්ෂණයට ප්‍රවේශය ලබාගැනීම සහ ප්‍රධාන ව්‍යාපාරික කාර්යයන් සඳහා අභ්‍යන්තර සම්පත් යෙදවීම ඇතුළත් වේ. කාර්යයන්ගේ ස්වභාවය හා සේවා සැලැස්ම අනුව මෙහෙයුම් ධාරිතාව වෙනස් කරගැනීමටද එය උපකාරී විය හැකිය.

== අවදානම් හා සීමා ==
බාහිර සේවා සපයන්නකු සමඟ සංවේදී තොරතුරු හුවමාරු කිරීමේදී දත්ත ආරක්ෂාව සහ පෞද්ගලිකත්වය පිළිබඳ අවදානම් ඇතිවිය හැකිය. භාෂා හා සන්නිවේදන බාධා, සේවාවේ ගුණාත්මකභාවය පාලනය කිරීමේ අපහසුතා, සේවා සපයන්නකු මත අධික ලෙස රඳා පැවතීම සහ අපේක්ෂා නොකළ වියදම්ද ඇතිවිය හැකිය.

විදේශීය සේවා සපයන්නන් සම්බන්ධ ගිවිසුම්වලදී රටවල් අතර නියාමන හා දත්ත ආරක්ෂණ අවශ්‍යතා වෙනස් වීමද සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණකි.

== ආශ්‍රිත ==
&lt;references /&gt;
[[ප්‍රවර්ගය:බාහිරකරණය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ව්‍යාපාරික ක්‍රියාවලි]]</text>
      <sha1>kt4czsch0r1l9in19021a8y1r41za82</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803245</id>
      <parentid>803244</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T17:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58444-42</username>
        <id>81916</id>
      </contributor>
      <comment>ව්‍යුහගත අන්තර්ගතය සංස්කරණය</comment>
      <origin>803245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7561" sha1="dghn0ytldv9xbcq1m10lykppp500bxf" xml:space="preserve">''ව්‍යාපාරික ක්‍රියාවලි බාහිරකරණය''' (ඉංග්‍රීසි: [[:en:Business_process_outsourcing|Business Process Outsourcing]]; '''BPO''') යනු ආයතනයක ව්‍යාපාරික ක්‍රියාවලියක් හෝ එහි කොටසක් ඉටු කිරීම සඳහා බාහිර සේවා සපයන ආයතනයක් සමඟ ගිවිසුම්ගත වීමයි. සාමාන්‍යයෙන් මෙයට ආයතනයේ ප්‍රධාන ව්‍යාපාරික කාර්යයට සහාය වන පාරිභෝගික සේවා, ගිණුම්කරණය, වැටුප් සැකසීම සහ මානව සම්පත් පරිපාලනය වැනි කාර්යයන් අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;ADP&quot;&gt;[https://www.adp.com/resources/articles-and-insights/articles/w/what-is-bpo.aspx Business process outsourcing (BPO)]. ADP. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

බාහිරකරණය මගින් සම්පූර්ණ අංශයක් හෝ එහි නිශ්චිත ක්‍රියාවලියක් බාහිර ආයතනයකට පැවරිය හැකිය. නිදසුනක් ලෙස, ගෝලීය ආයතනයක මානව සම්පත් අංශය අභ්‍යන්තරව පවත්වාගෙන යන අතර වැටුප් සැකසීම පමණක් ලංකාවේ බාහිර සේවා සපයන්නකුට පැවරිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;Canon&quot;&gt;[https://rankflowservices.com/your-complete-guide-to-bpo-services-in-sri-lanka What is BPO] Rankflow Services. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-07-06.&lt;/ref&gt;

==වර්ගීකරණය==

=== කාර්යයේ ස්වභාවය අනුව ===
'''පසුපස කාර්යාල බාහිරකරණය''' (Back-office outsourcing) යනු ආයතනයේ අභ්‍යන්තර පරිපාලන හා සහායක ක්‍රියාවලි බාහිර පාර්ශ්වයකට පැවරීමයි. ගිණුම්කරණය, වැටුප් සැකසීම, සේවක ප්‍රතිලාභ පරිපාලනය සහ මානව සම්පත් කාර්යයන් මෙයට උදාහරණ වේ.

'''ඉදිරි කාර්යාල බාහිරකරණය''' (Front-office outsourcing) යනු පාරිභෝගිකයන් සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වන කාර්යයන් බාහිර පාර්ශ්වයකට පැවරීමයි. පාරිභෝගික සේවා, අලෙවිය, අලෙවිකරණය සහ තාක්ෂණික සහාය මෙයට අයත් විය හැකිය.

=== භූගෝලීය පිහිටීම අනුව ===
සේවා ලබාගන්නා ආයතනය සහ සේවා සපයන්නා පිහිටා ඇති ස්ථාන අනුව බාහිරකරණය පහත ආකාරවලට වර්ග කළ හැකිය:

•⁠  ⁠'''දේශීය බාහිරකරණය''' (Onshore outsourcing): දෙපාර්ශ්වයම එකම රට තුළ පිහිටා තිබීම. 

•⁠  ⁠'''ආසන්න රටකට බාහිරකරණය''' (Nearshore outsourcing): ආසන්න හෝ අසල්වැසි රටක සේවා සපයන්නකු වෙත කාර්යයන් පැවරීම. 

•⁠  ⁠'''එතෙර බාහිරකරණය''' (Offshore outsourcing): වෙනත්, සාමාන්‍යයෙන් භූගෝලීය වශයෙන් දුරස්ථ රටක සේවා සපයන්නකු වෙත කාර්යයන් පැවරීම.&lt;ref name=&quot;IBM&quot;&gt;[https://rankflowservices.com/your-complete-guide-to-bpo-services-in-sri-lanka What is business process outsourcing (BPO)?]. IBM Think. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

== ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය ==
බාහිරකරණ ක්‍රියාවලියට සාමාන්‍යයෙන් පැවරිය යුතු කාර්යයන් හඳුනාගැනීම, සේවා සපයන්නකු තෝරාගැනීම, වගකීම් හා අපේක්ෂිත ප්‍රතිඵල නිර්ණය කිරීම සහ ගිවිසුම්ගත වීම ඇතුළත් වේ. අනතුරුව අදාළ ක්‍රියාවලි, දැනුම හා පද්ධති පිළිබඳ තොරතුරු සේවා සපයන්නා වෙත හුවමාරු කරනු ලැබේ.

සේවාවේ ගුණාත්මකභාවය ඇගයීම සඳහා '''සේවා මට්ටම් ගිවිසුම්''' (Service-level agreements; SLA) යොදාගත හැකිය. කාර්යයක් අවසන් කිරීමට ගතවන කාලය, නිරවද්‍යතාව සහ ඵලදායිතාව වැනි දර්ශක අනුව කාර්යසාධනය නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.

== අපේක්ෂිත ප්‍රතිලාභ ==
බාහිරකරණය තෝරාගැනීමට හේතු අතර මෙහෙයුම් වියදම් අඩුකරගැනීම, විශේෂඥ දැනුම හා තාක්ෂණයට ප්‍රවේශය ලබාගැනීම සහ ප්‍රධාන ව්‍යාපාරික කාර්යයන් සඳහා අභ්‍යන්තර සම්පත් යෙදවීම ඇතුළත් වේ. කාර්යයන්ගේ ස්වභාවය හා සේවා සැලැස්ම අනුව මෙහෙයුම් ධාරිතාව වෙනස් කරගැනීමටද එය උපකාරී විය හැකිය.

== අවදානම් හා සීමා ==
බාහිර සේවා සපයන්නකු සමඟ සංවේදී තොරතුරු හුවමාරු කිරීමේදී දත්ත ආරක්ෂාව සහ පෞද්ගලිකත්වය පිළිබඳ අවදානම් ඇතිවිය හැකිය. භාෂා හා සන්නිවේදන බාධා, සේවාවේ ගුණාත්මකභාවය පාලනය කිරීමේ අපහසුතා, සේවා සපයන්නකු මත අධික ලෙස රඳා පැවතීම සහ අපේක්ෂා නොකළ වියදම්ද ඇතිවිය හැකිය.

විදේශීය සේවා සපයන්නන් සම්බන්ධ ගිවිසුම්වලදී රටවල් අතර නියාමන හා දත්ත ආරක්ෂණ අවශ්‍යතා වෙනස් වීමද සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණකි.

== ආශ්‍රිත ==
&lt;references /&gt;
[[ප්‍රවර්ගය:බාහිරකරණය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ව්‍යාපාරික ක්‍රියාවලි]]</text>
      <sha1>dghn0ytldv9xbcq1m10lykppp500bxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තුරඟ තරග</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59470</id>
    <revision>
      <id>803284</id>
      <parentid>628705</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>803284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4700" sha1="8um1ycb09vtmotbp5dt84k7niyctnx7" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ක්‍රීඩාව
| name       = තුරඟ තරග
| image      = Horse race, Arlington International.jpg
| alt        = 
| imagesize  = 
| caption    = [[ආලිංටන් පාක්]] හී තුරඟ තරග, 2007
| union      = සාමාන්‍ය වශයෙන් තෝරාගත් ජාතික හෝ ප්‍රාදේශීය පාලක මණ්ඩල විසින් නියාමනය කෙරෙයි
| nickname   =
| first      = 
| firstlabel = 
| region     = ලෝක ව්‍යාප්ත
| registered = 
| clubs      = 
| contact    = නැත
| team       =
| mgender    = ඔව්
| type       = එළිමහන්
| equipment  = [[අශ්වයා]], සුදුසු [[අශ්ව මං පෙත]]
| venue      = අශ්වයන්ට සුදුසු තණ, ධූලි හෝ කෘත්‍රිම තරග මං තීරු පෘෂ්ඨ  
| olympic    = 
| paralympic =

}}

[[ගොනුව:Deauville-Clairefontaine obstacle 2.jpg|right|thumb| [[ඩූවිල්]] හීදී [[බාධක අශ්ව දිවුම]] තරග]]
[[ගොනුව:Harness Racing (Pacers).jpg|thumb|right| [[ඇඩිලේඩ්]] හිදී [[සන්නාහ අසුන් දිවවීම]]]]

'''තුරඟ තරග''' යනු,  [[තුරඟවේදය |අශ්වයන් සම්බන්ධ]] [[ක්‍රීඩාව|ක්‍රීඩාවක්]] වන අතර, එහිදී [[වේදුරුවන්]] දෙදෙනෙකු හෝ වැඩි දෙනෙක්, නියමිත දුරක් තුල තරගයට අසුන් දුවවති. සමස්ත ක්‍රීඩා අතුරින් වඩාත් පුරාතන ඒවා අතුරින් එකක් වන එහි, මූලික සාධ්‍යය - නියමිත ගමන් මගෙහි හෝ දුරෙහි හෝ වේගවත්ම වන්නේ කුමන අසුන් දෙදෙනා හෝ කිහිප දෙනාද යන බව හඳුනාගැනීම සඳහා - , ආදිතම කාලයන්හී පටන් නොවෙනස්ව පවතයි.&lt;ref name=&quot;Encyclopædia Britannica&quot;/&gt;

පවත්වන ආකෘතිය අනුව තුරඟ තරග  විවිධ ස්වරූප ගනියි. බොහෝවිට, ඔවුන්ගේම සුවිශේෂ තුරඟ තරග [[සම්ප්‍රදාය| සම්ප්‍රදායන්]], රටවල් විසින් විකාස කර ගෙන ඇත. ප්‍රභේදනයන්ට අයත් වන්නේ, තරග සඳහා විශේෂිත  [[අභිජාති|අභිජාතීන්]] පමණක් යොදා ගැනීම, බාධක මතින් අසුන් දිවවීම, විවිධ දුර ප්‍රමාණයන් ඔස්සේ අසුන් දිවවීම, විවිධ [[මං තීරු පෘෂ්ඨය|මං තීරු පෘෂ්ඨයන්]] ඔස්සේ අසුන් දිවවීම සහ විවිධ [[අසුන්ගේ ගමන් ලීලාව |ගමන් ලීලා]]  සමගින් අසුන් දිවවීම වෙති.

සමහරවිට අසුන් තරගයෙහි යොදවන්නේ හුදෙක් ක්‍රීඩාවක් වශයෙන් පමණක් වුවද, තුරඟ තරගයන්හී ප්‍රධාන උනන්දුව සහ ආර්ථික වැදගත්කම රඳා පවතින්නේ එය හා බැඳි   [[සූදුව#පරින්‍යෝන්‍ය ඔට්ටු ඇල්ලීම|සූදුව]] මත වන අතර, &lt;ref name=GamblingImpactStudy/&gt; මෙම ක්‍රියාකාරිත්වය විසින්  2008 වසරෙහිදී  US$115 බිලියන පමණ ලෝක-ව්‍යාප්ත වෙළෙඳ පොළක් ජනිත කරලීය.&lt;ref name=Intfed/&gt;

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|colwidth=30em|

&lt;ref name=&quot;Encyclopædia Britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Horse racing |publisher= Encyclopedia Britannica |url = https://www.britannica.com/EBchecked/topic/272329/horse-racing |access-date=6 May 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131221033444/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/272329/horse-racing |archive-date= 21 December 2013 }}&lt;/ref&gt;

}}</text>
      <sha1>8um1ycb09vtmotbp5dt84k7niyctnx7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803285</id>
      <parentid>803284</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>803285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5195" sha1="bb0k084p3e4h4iw5g8dec06hsmh0mr1" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ක්‍රීඩාව
| name       = තුරඟ තරග
| image      = Horse race, Arlington International.jpg
| alt        = 
| imagesize  = 
| caption    = [[ආලිංටන් පාක්]] හී තුරඟ තරග, 2007
| union      = සාමාන්‍ය වශයෙන් තෝරාගත් ජාතික හෝ ප්‍රාදේශීය පාලක මණ්ඩල විසින් නියාමනය කෙරෙයි
| nickname   =
| first      = 
| firstlabel = 
| region     = ලෝක ව්‍යාප්ත
| registered = 
| clubs      = 
| contact    = නැත
| team       =
| mgender    = ඔව්
| type       = එළිමහන්
| equipment  = [[අශ්වයා]], සුදුසු [[අශ්ව මං පෙත]]
| venue      = අශ්වයන්ට සුදුසු තණ, ධූලි හෝ කෘත්‍රිම තරග මං තීරු පෘෂ්ඨ  
| olympic    = 
| paralympic =

}}

[[ගොනුව:Deauville-Clairefontaine obstacle 2.jpg|right|thumb| [[ඩූවිල්]] හීදී [[බාධක අශ්ව දිවුම]] තරග]]
[[ගොනුව:Harness Racing (Pacers).jpg|thumb|right| [[ඇඩිලේඩ්]] හිදී [[සන්නාහ අසුන් දිවවීම]]]]

'''තුරඟ තරග''' යනු,  [[තුරඟවේදය |අශ්වයන් සම්බන්ධ]] [[ක්‍රීඩාව|ක්‍රීඩාවක්]] වන අතර, එහිදී [[වේදුරුවන්]] දෙදෙනෙකු හෝ වැඩි දෙනෙක්, නියමිත දුරක් තුල තරගයට අසුන් දුවවති. සමස්ත ක්‍රීඩා අතුරින් වඩාත් පුරාතන ඒවා අතුරින් එකක් වන එහි, මූලික සාධ්‍යය - නියමිත ගමන් මගෙහි හෝ දුරෙහි හෝ වේගවත්ම වන්නේ කුමන අසුන් දෙදෙනා හෝ කිහිප දෙනාද යන බව හඳුනාගැනීම සඳහා - , ආදිතම කාලයන්හී පටන් නොවෙනස්ව පවතයි.&lt;ref name=&quot;Encyclopædia Britannica&quot;/&gt;

පවත්වන ආකෘතිය අනුව තුරඟ තරග  විවිධ ස්වරූප ගනියි. බොහෝවිට, ඔවුන්ගේම සුවිශේෂ තුරඟ තරග [[සම්ප්‍රදාය| සම්ප්‍රදායන්]], රටවල් විසින් විකාස කර ගෙන ඇත. ප්‍රභේදනයන්ට අයත් වන්නේ, තරග සඳහා විශේෂිත  [[අභිජාති|අභිජාතීන්]] පමණක් යොදා ගැනීම, බාධක මතින් අසුන් දිවවීම, විවිධ දුර ප්‍රමාණයන් ඔස්සේ අසුන් දිවවීම, විවිධ [[මං තීරු පෘෂ්ඨය|මං තීරු පෘෂ්ඨයන්]] ඔස්සේ අසුන් දිවවීම සහ විවිධ [[අසුන්ගේ ගමන් ලීලාව |ගමන් ලීලා]]  සමගින් අසුන් දිවවීම වෙති.

සමහරවිට අසුන් තරගයෙහි යොදවන්නේ හුදෙක් ක්‍රීඩාවක් වශයෙන් පමණක් වුවද, තුරඟ තරගයන්හී ප්‍රධාන උනන්දුව සහ ආර්ථික වැදගත්කම රඳා පවතින්නේ එය හා බැඳි   [[සූදුව#පරින්‍යෝන්‍ය ඔට්ටු ඇල්ලීම|සූදුව]] මත වන අතර, &lt;ref name=GamblingImpactStudy/&gt; මෙම ක්‍රියාකාරිත්වය විසින්  2008 වසරෙහිදී  US$115 බිලියන පමණ ලෝක-ව්‍යාප්ත වෙළෙඳ පොළක් ජනිත කරලීය.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|colwidth=30em|

&lt;ref name=&quot;Encyclopædia Britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Horse racing |publisher= Encyclopedia Britannica |url = https://www.britannica.com/EBchecked/topic/272329/horse-racing |access-date=6 May 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131221033444/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/272329/horse-racing |archive-date= 21 December 2013 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=GamblingImpactStudy&gt;Campbell, ''National Gambling Impact Study Commission Final Report'', p. 111&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2019 |title=Annual Report 2019 |url=https://www.ifhaonline.org/resources/Annual_Report_2019.pdf |access-date=2022-05-11 |publisher=International Federation of Horseracing Authorities |archive-date=2022-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209182537/https://www.ifhaonline.org/resources/Annual_Report_2019.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

}}</text>
      <sha1>bb0k084p3e4h4iw5g8dec06hsmh0mr1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803286</id>
      <parentid>803285</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:59:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>803286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5304" sha1="g4jrwwvjbee6c972ifmczz38jbmh85x" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ක්‍රීඩාව
| name       = තුරඟ තරග
| image      = Horse race, Arlington International.jpg
| alt        = 
| imagesize  = 
| caption    = [[ආලිංටන් පාක්]] හී තුරඟ තරග, 2007
| union      = සාමාන්‍ය වශයෙන් තෝරාගත් ජාතික හෝ ප්‍රාදේශීය පාලක මණ්ඩල විසින් නියාමනය කෙරෙයි
| nickname   =
| first      = 
| firstlabel = 
| region     = ලෝක ව්‍යාප්ත
| registered = 
| clubs      = 
| contact    = නැත
| team       =
| mgender    = ඔව්
| type       = එළිමහන්
| equipment  = [[අශ්වයා]], සුදුසු [[අශ්ව මං පෙත]]
| venue      = අශ්වයන්ට සුදුසු තණ, ධූලි හෝ කෘත්‍රිම තරග මං තීරු පෘෂ්ඨ  
| olympic    = 
| paralympic =

}}

[[ගොනුව:Deauville-Clairefontaine obstacle 2.jpg|right|thumb| [[ඩූවිල්]] හීදී [[බාධක අශ්ව දිවුම]] තරග]]
[[ගොනුව:Harness Racing (Pacers).jpg|thumb|right| [[ඇඩිලේඩ්]] හිදී [[සන්නාහ අසුන් දිවවීම]]]]

'''තුරඟ තරග''' යනු,  [[තුරඟවේදය |අශ්වයන් සම්බන්ධ]] [[ක්‍රීඩාව|ක්‍රීඩාවක්]] වන අතර, එහිදී [[වේදුරුවන්]] දෙදෙනෙකු හෝ වැඩි දෙනෙක්, නියමිත දුරක් තුල තරගයට අසුන් දුවවති. සමස්ත ක්‍රීඩා අතුරින් වඩාත් පුරාතන ඒවා අතුරින් එකක් වන එහි, මූලික සාධ්‍යය - නියමිත ගමන් මගෙහි හෝ දුරෙහි හෝ වේගවත්ම වන්නේ කුමන අසුන් දෙදෙනා හෝ කිහිප දෙනාද යන බව හඳුනාගැනීම සඳහා - , ආදිතම කාලයන්හී පටන් නොවෙනස්ව පවතයි.&lt;ref name=&quot;Encyclopædia Britannica&quot;/&gt;

පවත්වන ආකෘතිය අනුව තුරඟ තරග  විවිධ ස්වරූප ගනියි. බොහෝවිට, ඔවුන්ගේම සුවිශේෂ තුරඟ තරග [[සම්ප්‍රදාය| සම්ප්‍රදායන්]], රටවල් විසින් විකාස කර ගෙන ඇත. ප්‍රභේදනයන්ට අයත් වන්නේ, තරග සඳහා විශේෂිත  [[අභිජාති|අභිජාතීන්]] පමණක් යොදා ගැනීම, බාධක මතින් අසුන් දිවවීම, විවිධ දුර ප්‍රමාණයන් ඔස්සේ අසුන් දිවවීම, විවිධ [[මං තීරු පෘෂ්ඨය|මං තීරු පෘෂ්ඨයන්]] ඔස්සේ අසුන් දිවවීම සහ විවිධ [[අසුන්ගේ ගමන් ලීලාව |ගමන් ලීලා]]  සමගින් අසුන් දිවවීම වෙති.

සමහරවිට අසුන් තරගයෙහි යොදවන්නේ හුදෙක් ක්‍රීඩාවක් වශයෙන් පමණක් වුවද, තුරඟ තරගයන්හී ප්‍රධාන උනන්දුව සහ ආර්ථික වැදගත්කම රඳා පවතින්නේ එය හා බැඳි   [[සූදුව#පරින්‍යෝන්‍ය ඔට්ටු ඇල්ලීම|සූදුව]] මත වන අතර, &lt;ref name=GamblingImpactStudy/&gt; මෙම ක්‍රියාකාරිත්වය විසින්  2008 වසරෙහිදී  US$115 බිලියන පමණ ලෝක-ව්‍යාප්ත වෙළෙඳ පොළක් ජනිත කරලීය.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|colwidth=30em|

&lt;ref name=&quot;Encyclopædia Britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Horse racing |publisher= Encyclopedia Britannica |url = https://www.britannica.com/EBchecked/topic/272329/horse-racing |access-date=6 May 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131221033444/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/272329/horse-racing |archive-date= 21 December 2013 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=GamblingImpactStudy&gt;Campbell, ''National Gambling Impact Study Commission Final Report'', p. 111&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2019 |title=Annual Report 2019 |url=https://www.ifhaonline.org/resources/Annual_Report_2019.pdf |access-date=2022-05-11 |publisher=International Federation of Horseracing Authorities |archive-date=2022-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209182537/https://www.ifhaonline.org/resources/Annual_Report_2019.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

}}

{{ප්‍රවර්ගකරණය අවැසි පිටු|date=නොවැම්බර් 2026}}</text>
      <sha1>g4jrwwvjbee6c972ifmczz38jbmh85x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගවුම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69768</id>
    <revision>
      <id>803335</id>
      <parentid>758364</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T10:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hajiani, Dr.Seyed Firdawoosbee Hanifdeen</username>
        <id>81768</id>
      </contributor>
      <origin>803335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11887" sha1="l5l5llvesgxciv27j1vkjl54e5b7lvp" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
[[ගොනුව:C-Zone_20100702_Japan_Expo_6.jpg|thumb|ගවුමක් ඇදි ජපන් ජාතික ගායිකාවක්(2010)]]
'''''ගවුම (Frock''''')මධ්‍යතන යුගයේ සිට යුරෝපීය රටවල භාවිතවූ ඇඳුමකි මෙය ස්ත්‍රීන් මෙන්ම පුරුෂයන්ද භාවිතකර ඇත.මෙය ප්‍රධාන වශයෙන් ස්ත්‍රීන්ගේ හා ගැහැණු ළමුන්ගේ ඇඳුමක් ලෙස භාවිතාවේ.යුරෝපයේ සමභවය වූ ගවුම පසුව සංස්කෘතික විසරණය මගින් වෙනත් මහද්වීප කරාද සංසරණය විය. 

== ඉතිහාසය ==
ගවුම සැහැල්ලු දිග හා පළලකින් යුත්ත ඇඳුමක් විය.කතොලික පූජකයන්  මෙය මුලින්ම භාවිතා කර ඇත.

වර්තමානයේ ගවුම විවිධ විලාසිතා අනුව සකස්කර භාවිතවෙයි.
* 16 වන සියවසයේ සිට 20 වන සියවස දක්වා යුරෝපා සමාජයේ ප්‍රධාන කාන්තා ඇඳුම ලෙස ගවුම සැළකින.එකල ගවුම පා ඇඟිලි ස්පර්ශ වනසේ දික්වූ අඳුමක් ලෙස පැවතින.පසුව වික්ටොරියානු සංස්කෘතිය අභාවයට යාමත් සමග විවිධ විලාසිතා අනුව ගවුම් නිමැවිනි.වර්තමානයේ වික්ටොරියානු සංස්කෘතියේ මෙන් දෙපා ඇඟිලි දක්වා දික්වූ දිග ගවුම් වෙනුවට කොටට පහසුවට නිමවූ ගවුම් දක්නට ඇත.
* 17 වන සියවසයේ දී ගවුම එඩේරුන් කම්කරුවන් ගොවිපල් හිමියන් ගොවියන් වැනි වැඩකරන ජනයාගේ ඇඳුමක් ලෙස බ්‍රිතාන්‍යයේ භාවිත විය.සාමාන්‍යයෙන් මෙම වැඩකරන ජනයා හැදි ගවුමේ තරමක් විශාල කොලරයක් දක්නට ලැබුනි.
* 18 වන සියවසයේදී බ්‍රිතාන්‍ය හා ඇමරිකා ජාතික පුරුෂයන් දඩයම් කිරීමට යාමේදී හා එවැනි දුහුබැඳයාම් වලදී ගවුමක් හැඳ සිටියක. එයට හේතව වන්නට ඇත්තේ වනාන්තරයක ආදී බාධක සහිත මගක යාමේදී මෙය පහසු අඳුමක් නිසාය.18 වන සියවසයේ දී කම්කරුවන් ඇඳි ගවුම ඉදිරි පසින් පැලු ඇඳුමක් ලෙස සකස්විය.19 වන සියවසයේ දී මෙය කබායක් ලෙස සකස්විය.ඉහළ රැකියා කල පුද්ගලයන්ගේ කබායට පසුව පළල් කොළරයක් සාක්කු සහිත ඇඳුමක් ලෙස පරිණාමය විය. .
කම්කරුවන් ඇඳි ගවුම 18 වන සියවසයෙන් පසු කබාය දක්වා පරිණාමය වෙද්දී කාන්තාවන් ඇඳි ගවුම 20 වන සියවස දක්වා වික්ටොරියානු සංස්කෘතියතුල කාන්තාවන්ගේ සහ ගැහැණු ළමුන්ගේ ඇඳුමක් ලෙස යුරෝපා සමාජයේ පැවතින.ගවුමේ භාවිතයන් කිහිපයක් මෙසේය
* ''කාන්තාවන්ගේ් හා ගැහැණු ළමුන්ගේ ඇඳුමක් ලෙස''.&lt;ref&gt;[https://books.google.co.in/books/about/Carefree_Clothes_for_Girls.html?id=aBOuvrYcX1AC Carefree Clothes for Girls: 20 Patterns for Outdoor Frocks, Playdate Dresses, and More -book by Junko Okawa (Shambhala Publications, 2009)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Oxford Dictionary meaning of Frock |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/frock |access-date=2016-11-07 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811074828/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/frock }}&lt;/ref&gt;
* ''කුඩා දරුවන්ගේ සැහැල්ලු ඇඳුමක් ලෙස''.
* නැවියන් හා ධිවරයන් ගේ ඇඳුමක් ලෙස.
*[[ගොනුව:Stanislaw Antoni Szczuka (1652 1654-1710).jpg|thumb|පුරුෂයන් විසින් භාවිත කළ ගවුමක්]]නැවියන්ගේ විශේෂ ඇඳුමක් ලෙස.
== වර්තමාන භාවිතයන් ==
යුරෝපයේ සම්භවය වූ ගවුම ක්‍රමයෙන් ලෝකයේ සෑම මහද්වීපයකටම විසරණය විය.විශේෂයෙන් යුරෝපා යටත්විජිතකරණයත් සමග යටත් විජිතවලට ලැබිණි.වර්තමානයේ පවතින ගෝලීයකරණයේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස විශේෂයෙන් බලවත් ජාතීන්ගේ සංස්කෘතික අංග වේගයෙන් විසරණය වීම සිදුවේ.අද වනවිට විශේෂයෙන් කාන්තාවන් හා ගැහැණු ළමුන්ගේ ඇඳුමක් ලෙස විවිධ විලාසිතා අනුව හැඩගැන්වූ ගවුම් දැකිය හැකිය.මුල් යුගයේ කාන්තාවන් ඇදි ගවුම පළල් කරක් සහිත බිම ගෑවෙන පමණ දික්වූ ඇඳුමකි.එහි ඉණෙන් පහළ කොටස රැළි ගන්වා තිබිණ.අත් දිගට හෝ කොටට හැඩගන්වා තිබිණ.එහෙත් වර්තමානයේ ඉතා කෙටි ගවුම් දැකිය හැකිය.දණින් මදක් උස් වනසේ හැඩ ගැන්වූ ගවුම් වර්තමානයේ දක්නට ලැබේ.පෙර පැවති පළල් කොළරය වෙනුවට පටු කොළරයක් හෝ කොළරයක් කොහෙත්ම නැති ගවුම් ඇත.අත් පිහිටා නැති ගවුම්ද ආදී වශයෙන් විවිධ නවීකරණයන්ට අදවනවිට ගවුම භාජනය වී ඇත.
== පිංතූර ගැලරිය ==
&lt;gallery&gt;
ගොනුව:Man's silk and wool twill frock coat c. 1820.jpg|පුරුෂයින් භාවිත කළ ගවුමක්
ගොනුව:Boy's frock broderie anglaise.png|කුඩා පිරිමි ළමයින් සදහා නිර්මිත ගවුමක්
ගොනුව:(Unidentified soldier in Union frock coat with hat in front of painted backdrop showing military camp scene) (LOC) (5228566831).jpg|යුධ සෙබළුන් සදහා භාවිතකළ ගවුම
ගොනුව:(Unidentified soldier in Union sergeant's frock coat and forage cap with unidentified woman in dress and hat with veil) (LOC) (5229188498).jpg|වික්ටොරියානු යුගයේ ප්‍රකට දිග ගවුම හා පුරුෂයන් ඇදි ගවුම් කබාය නම් ඇදුමෙන් සැරසුන යුවලක්
&lt;/gallery&gt;

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

== යොමුව ==
* ''Oxford English Dictionary''
* Picken, Mary Brooks: ''The Fashion Dictionary'', Funk and Wagnalls, 1957.
* Walker, George: ''The Tailor's Masterpiece: All Kinds of Coats'', 1838 revised edition, reprinted by R.L. Shep, 2001. ISBN 0-914046-28-4.
* Waugh, Norah: ''The Cut of Men's Clothes 1600–1900'', Routledge, 1964. ISBN 0-87830-025-2.

== බාහිර යොමු ==
* {{Cite EB1911|wstitle=Frock|volume=11|page=238}}
* [http://www.apparelsearch.com/glossary.htm ApparelSearch glossary of textile and apparel terms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170102014107/http://www.apparelsearch.com/glossary.htm |date=2017-01-02 }}

=== කාන්තා ගවුම්වල ඉතිහාසය ===

18 වන සියවසේ යුරෝපයේ, කාන්තාවන් විසින් පළඳින ලද දිගු ඇඳුම් හැඳින්වීම සඳහා &quot;ගවුම&quot; (gown) යන පදය භාවිතා කරන ලදී. එම යුගයේ ගවුම්වල සාමාන්‍යයෙන් ශරීරයට හොඳින් සරිලන උඩු කොටසක් (bodice) සහ දිගු, පුළුල් සායක් දක්නට ලැබුණි. සියවසේ අගභාගය වන විට, ඉණෙහි පිහිටීම ඉහළට මාරු වූ අතර, සායේ හැඩය (silhouette) වඩාත් පටු විය. 19 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී, පුළුල් සායවල් සහිත ගවුම් නැවතත් ජනප්‍රිය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Historic Threads: Three Centuries of Clothing – Women's Gowns |url=https://museuminteractives.colonialwilliamsburg.org/history/museums/clothingexhibit/museum_learn.cfm |website=Colonial Williamsburg}}&lt;/ref&gt;

19 වන සියවස තුළ, මුද්‍රිත ප්‍රකාශන සහ විලාසිතා සඟරා බහුල වීමත් සමඟ, ඇඳුම් විලාසිතා පිළිබඳ තොරතුරු වේගයෙන් ව්‍යාප්ත විය. එම කාල පරිච්ඡේදය තුළ, ඇඳුම් සඳහා භාවිතා කළ රෙදි වර්ග, අලංකරණ සහ ඇඳුම්වල හැඩතල, පුද්ගලයාගේ සමාජ තත්ත්වය සහ එකල පැවති විලාසිතා ප්‍රවණතා අනුව වෙනස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Shopping for the dress |url=https://www.vam.ac.uk/articles/shopping-for-the-dress |website=Victoria and Albert Museum |date=17 April 2024}}&lt;/ref&gt;

20 වන සියවසේදී, කල්තියා නිමවා විකිණීමට තබා ඇති ඇඳුම් (ready-to-wear clothing) නිෂ්පාදනය ඉහළ යාමත්, සිල්ලර වෙළඳසැල් පුළුල් වීමත් සමඟ, විවිධ විලාසිතාවලින් සහ මිල ගණන්වලින් යුත් ඇඳුම් පුළුල් පරාසයක ජනතාවට ලබා ගැනීමට හැකි විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Shopping for the dress |url=https://www.vam.ac.uk/articles/shopping-for-the-dress |website=Victoria and Albert Museum |date=17 April 2024}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>l5l5llvesgxciv27j1vkjl54e5b7lvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තෙල්දෙණිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84709</id>
    <revision>
      <id>803262</id>
      <parentid>801411</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T22:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49215" sha1="tmeh3i4w650vp4gzd0pugobfanvc4hj" xml:space="preserve">{{Short description|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ මැදදුම්බර ප්‍රදේශයේ කඳුකර නගරයක්}}

{{Infobox settlement
| name = තෙල්දෙණිය
| official_name = තෙල්දෙණිය
| native_name = තෙල්දෙණිය
| native_name_lang = si
| other_name = Teldeniya; Theldeniya; Teldiniya
| type = නගරය
| image = Old submerged bridge.jpg
| caption = පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ ජලාශයට යට වූ පාලම් අවශේෂ
| pushpin_map = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම
| coordinates = {{coord|7|18|00|N|80|45|50|E|display=title,inline|region:LK_type:city}}
| subdivision_type = රට
| subdivision_name = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1 = [[මධ්‍යම පළාත]]
| subdivision_type2 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2 = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3 = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| subdivision_name3 = [[මැදදුම්බර]]
| postal_code_type = තැපැල් කේතය
| postal_code = 20900
| timezone = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව]]
| utc_offset = +5:30
}}

'''තෙල්දෙණිය''' (ඉංග්‍රීසි: '''Teldeniya'''; වෙනත් ඉංග්‍රීසි ආකාර: '''Theldeniya''', '''Teldiniya''') යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පළාත|මධ්‍යම පළාතේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් කඳුකර නගරයකි.

තෙල්දෙණිය [[මහනුවර]] සහ මධ්‍යම කඳුකරයේ නැගෙනහිර හා දකුණු-නැගෙනහිර ප්‍රදේශ අතර වැදගත් ප්‍රවාහන හා සේවා මධ්‍යස්ථානයකි. [[රංගල]], [[බොබෙබිල]], [[මකුල්දෙණිය]], [[හීල්ඔය]], [[උඩිස්පත්තුව]], [[තංගප්පුව]], [[කොටගඟ]], [[මීමුරේ]] සහ දුම්බර කඳුකරයේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ සමඟ මාර්ග හා බස් සේවා මගින් සම්බන්ධ වේ.

වර්තමාන තෙල්දෙණිය නගරය පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය පිහිටි ස්ථානයට වඩා උස භූමි ප්‍රදේශයක වර්ධනය වූ නගරයකි. පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය [[මහවැලි ගඟ]] හරහා [[වික්ටෝරියා වේල්ල]] ඉදිකර [[වික්ටෝරියා ජලාශය]] නිර්මාණය කිරීමේදී ජලාශයට යට විය.&lt;ref name=&quot;Mahaweli&quot;&gt;[https://mahaweli.gov.lk/PDF/Statistical%20Book%20-%202020.pdf ශ්‍රී ලංකා මහවැලි අධිකාරිය — Statistical Book]&lt;/ref&gt;

වියළි කාලවලදී වික්ටෝරියා ජලාශයේ ජල මට්ටම පහළ යන විට පැරණි නගරයේ මාර්ග, ගොඩනැගිලි සහ විශේෂයෙන් පැරණි පාලමේ කොටස් නැවත මතු විය හැක.&lt;ref name=&quot;OldTeldeniya&quot;&gt;[https://www.newsfirst.lk/2022/02/08/old-theldeniya-town-resurfaces-unknown-group-digging-at-ancient-sites/ News 1st — Old Teldeniya town resurfaces]&lt;/ref&gt;

== නාමය ==

ශ්‍රී ලංකා භාවිතයේ '''තෙල්දෙණිය''' යන නාමය භාවිත වේ.

ඉංග්‍රීසි භාෂා මූලාශ්‍රවල '''Teldeniya''', '''Theldeniya''' සහ '''Teldiniya''' යන අක්ෂර වින්‍යාස දක්නට ලැබේ.

ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල Post Code Book හි Teldeniya සඳහා '''20900''' තැපැල් කේතය දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Post&quot;&gt;[https://slpost.gov.lk/wp-content/uploads/2022/11/POST-CODE-BOOK-.pdf ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව — Post Code Book]&lt;/ref&gt;

== භූගෝලීය පිහිටීම ==

තෙල්දෙණිය [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]] තුළ [[මැදදුම්බර]] කඳුකර පරිසරයේ පිහිටා ඇත.

තෙල්දෙණිය නගරය සඳහා භූගෝලීය දත්ත අනුව ආසන්න ස්ථානය අක්ෂාංශ 7°18′00″N සහ දේශාංශ 80°45′50″E ලෙස දක්වා ඇත.

නගරය අවට භූමිය කඳු, ගෙවතු, කුඩා වගාබිම්, ජලධාරා, තේ වතු සහ දුම්බර කඳුකරයේ වනාන්තර ආශ්‍රිත භූදර්ශනයකින් සමන්විත වේ.

== පරිපාලන තත්ත්වය ==

තෙල්දෙණිය [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ ප්‍රධාන නගර මධ්‍යස්ථානයකි.

මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]] තුළ පිහිටි කඳුකර පරිපාලන කලාපයකි.

තෙල්දෙණිය යන නාමය නගරය, තැපැල් ප්‍රදේශය, ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානය, අධ්‍යාපන කලාපය සහ අවට පරිපාලන සේවා ප්‍රදේශ සඳහා විවිධ සන්දර්භවල භාවිත වන බැවින් ඒවායේ ජනගහන හා භූගෝලීය සීමා එකිනෙක සමඟ මිශ්‍ර නොකළ යුතුය.

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය [[මහවැලි ගඟ]] ආශ්‍රිත දුම්බර නිම්න භූමි ප්‍රදේශයක පිහිටි ප්‍රාදේශීය වෙළඳ හා සේවා නගරයක් විය.

පැරණි නගරය [[මහනුවර]] සහ මහියංගනය දෙසට යන පැරණි මාර්ග ජාලයට සම්බන්ධ වූ අතර අවට කඳුකර ගම්මාන සහ වතු ප්‍රදේශ සඳහා වෙළඳ හා පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කළේය.

පැරණි තෙල්දෙණිය පිළිබඳ ජන මතක සටහන් අනුව නගරයේ පාසල්, රෝහල, තැපැල් කාර්යාලය, පොලිස් ස්ථානය, වෙළඳසැල්, බැංකු, සමුපකාර ආයතන, බස් සේවා, පුස්තකාලය සහ වෙනත් පොදු ආයතන පැවතිණි.&lt;ref&gt;[https://www.sundaytimes.lk/230101/plus/letters-to-the-editor-10-506875.html Sunday Times — Memories of Teldeniya]&lt;/ref&gt;

පැරණි නගරය බෞද්ධ, හින්දු, මුස්ලිම් සහ ක්‍රිස්තියානි ආගමික ප්‍රජාවන්ගෙන් සමන්විත බහු ආගමික සමාජයක් වූ බව දේශීය මතක සටහන්වල සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://newceylonwriting.com/wp-content/uploads/2021/05/new-ceylon-writing-7-26oct-2017-final-draft-2-1-6-2.pdf Memories of Teldeniya]&lt;/ref&gt;

== දුම්බර කඳුකරය සහ මහනුවර රාජධානිය ==

තෙල්දෙණිය පිහිටා ඇති ප්‍රදේශය ඓතිහාසික [[දුම්බර කඳුකරය|දුම්බර කඳුකරයේ]] කොටසකි.

දුම්බර කඳුකරය [[මහනුවර රාජධානිය]] හෙවත් උඩරට රාජධානියේ කඳුකර භූදර්ශනයේ වැදගත් ප්‍රදේශයක් විය.

තෙල්දෙණිය අවට [[බඹරගල රජමහා විහාරය]] වැනි පුරාණ බෞද්ධ ස්ථාන තිබීම ප්‍රදේශයේ ඉතිහාසය මහනුවර යුගයට වඩා පැරණි බව පෙන්වයි.

බඹරගල ගල් ලෙන්වල Early Brahmi ලිපි පිළිබඳ පර්යේෂණ මූලාශ්‍ර පවතින අතර ඒවා පූර්ව මහනුවර යුගයේ බෞද්ධ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සාක්ෂි වේ.&lt;ref&gt;[https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/teldiniya-bambaragala-monastery Bambaragala Monastery — Unique Sri Lanka]&lt;/ref&gt;

මහනුවර යුගයේදී බඹරගල විහාරය හා ඒ අවට කෘෂිකාර්මික ඉඩම් රාජකීය හා ආගමික අනුග්‍රහය සමඟ සම්බන්ධ වූ බව ප්‍රාදේශීය සංචාරක මූලාශ්‍ර සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka Central Province Tourism Department — Heeloya and Bambaragala]&lt;/ref&gt;

== වික්ටෝරියා ව්‍යාපෘතිය ==

වික්ටෝරියා ව්‍යාපෘතිය [[මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහන|මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහනේ]] ප්‍රධාන ව්‍යාපෘතියකි.

ශ්‍රී ලංකා මහවැලි අධිකාරියේ ව්‍යාපෘති කාලසටහන අනුව වික්ටෝරියා ව්‍යාපෘතියේ ඉදිකිරීම් 1980 මාර්තු 23 දින ආරම්භ වූ අතර වික්ටෝරියා වේල්ල සහ උමං කටයුතු 1980 අප්‍රේල් 10 දින ආරම්භ විය. වික්ටෝරියා ව්‍යාපෘතිය 1985 අප්‍රේල් 12 දින commission කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Mahaweli&quot;/&gt;

වික්ටෝරියා වේල්ල ඉදිකිරීමත් සමඟ [[මහවැලි ගඟ]] හරහා ජලාශයක් නිර්මාණය වූ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය සහ අවට ජනාවාස විශාල ප්‍රමාණයක් ජලයට යට විය.

== පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය ජලාශයට යටවීම ==

පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය වර්තමාන [[වික්ටෝරියා ජලාශය]] යට පවතින ඓතිහාසික නගර නටබුන් ප්‍රදේශයකි.

වික්ටෝරියා වේල්ල හා ජලාශය ඉදිකිරීමේදී පැරණි නගරයේ,

* මාර්ග
* පාලම්
* වෙළඳසැල්
* ආගමික ස්ථාන
* පොදු ගොඩනැගිලි
* නිවාස
* ව්‍යාපාරික ස්ථාන

ඇතුළු නගර ව්‍යුහයන් ජලාශයට යට විය.&lt;ref name=&quot;OldTeldeniya&quot;/&gt;

පැරණි නගරයේ ජනතාව විශාල පිරිසක් නව ජනාවාස සහ මහවැලි ජනාවාස ප්‍රදේශ වෙත නැවත පදිංචි කරන ලදී.

වික්ටෝරියා ජලාශය හා ඒ ආශ්‍රිත සංස්කෘතික භූදර්ශනය පිළිබඳ පර්යේෂණවලදී දිගන, කුණ්ඩසාලේ, කරල්ලියද්ද සහ උඩිස්පත්තුව, උඩවෙල හා අධිකාරිගම වැනි ප්‍රදේශ නැවත පදිංචි කිරීම් සමඟ සම්බන්ධ බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/publication/242020738_Construction_of_Large_Dams_and_their_Impact_on_Cultural_Landscape_A_Study_in_Victoria_Reservoir_and_the_Surrounding_Area Construction of Large Dams and their Impact on Cultural Landscape — Victoria Reservoir]&lt;/ref&gt;

== නැවත පදිංචි කිරීම සහ නව තෙල්දෙණිය ==

පැරණි නගරය ජලයට යට වීමෙන් පසු නව තෙල්දෙණිය නගරය ඉහළ භූමි ප්‍රදේශයක, කරල්ලියද්ද හා ඒ ආශ්‍රිත ජනාවාස සමඟ වර්ධනය විය.

නැවත පදිංචි කිරීමේ ක්‍රියාවලිය තෙල්දෙණිය පමණක් නොව අවට ගම්මාන හා කෘෂිකාර්මික භූමිවලටද බලපාන ලදී.

නව නගරය අද මැදදුම්බර කලාපයේ වෙළඳ, ප්‍රවාහන, අධ්‍යාපන, සෞඛ්‍ය සහ රාජ්‍ය සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

== නව තෙල්දෙණිය සහ කරල්ලියද්ද ==

වර්තමාන තෙල්දෙණිය නගරය කරල්ලියද්ද ආශ්‍රිත උස් භූමියේ සංවර්ධනය වූ නව නගර පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

කරල්ලියද්ද අදද තෙල්දෙණිය නගරයට ආසන්න වැදගත් ප්‍රදේශයකි.

නව තෙල්දෙණිය මැදදුම්බර කලාපයේ වෙළඳ, ප්‍රවාහන, අධ්‍යාපන, සෞඛ්‍ය සහ රාජ්‍ය සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

== පැරණි තෙල්දෙණියේ නටබුන් ==

වික්ටෝරියා ජලාශයේ ජල මට්ටම දැඩි ලෙස පහළ යන වියළි කාලවලදී පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ නටබුන් නැවත මතු විය හැක.

විශේෂයෙන් පැරණි යකඩ පාලම, මාර්ග, ගල් බිත්ති සහ ගොඩනැගිලිවල කොටස් ජලයෙන් නිරාවරණය වන බව වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;OldTeldeniya&quot;/&gt;

2012 වසරේ දැඩි වියළි සමයකදී පැරණි නගරයේ විශාල කොටසක් නිරාවරණය වූ අතර එම අවස්ථාවේ ඡායාරූප ගණනාවක් Wikimedia Commons වෙත එක් කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_reservoir_sri_lanka_sunken_city_of_Teldeniya_(2).JPG Wikimedia Commons — Old Teldeniya during the 2012 drought]&lt;/ref&gt;

ජලාශ පතුලට පිවිසීමේදී මඩ, අස්ථාවර නටබුන් සහ හදිසි ජල මට්ටම් වෙනස්වීම් හේතුවෙන් ආරක්ෂිත අවදානම් පවතින බැවින් නිල අවසර හෝ උපදෙස් නොමැතිව නටබුන් වෙත ඇතුළු නොවිය යුතුය.&lt;ref&gt;[https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/submerged-city-of-teldeniya Submerged City of Teldeniya — Unique Sri Lanka]&lt;/ref&gt;

== පැරණි තෙල්දෙණියේ පාලම ==

පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ ඉතිරිව ඇති යකඩ පාලම නගරයේ වඩාත් ප්‍රකට නටබුන් අතරින් එකකි.

එය සාමාන්‍ය ජල මට්ටමේදී ජලාශයට යට වී ඇති අතර වියළි කාලවලදී නැවත දිස් වේ.

Wikimedia Commons හි මෙම පාලම පිළිබඳ Creative Commons බලපත්‍ර සහිත ඡායාරූප පවතී.&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Old_submerged_bridge.jpg Wikimedia Commons — Old submerged bridge]&lt;/ref&gt;

== වික්ටෝරියා ජලාශය ==

[[වික්ටෝරියා ජලාශය]] තෙල්දෙණිය කලාපයේ භූගෝලීය හා ඓතිහාසික භූදර්ශනයේ මූලික අංගයකි.

වික්ටෝරියා වේල්ල [[මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහන]] යටතේ ඉදිකරන ලද අතර වාරිමාර්ග සහ ජලවිදුලි බල උත්පාදනය සඳහා වැදගත් ව්‍යාපෘතියකි.&lt;ref name=&quot;Mahaweli&quot;/&gt;

මහවැලි අධිකාරියේ ඉහළ මහවැලි ජල පෝෂක ලේඛනය අනුව Victoria catchment එක වර්ග කිලෝමීටර් 1,869ක් පමණ වන අතර Victoria Dam තෙල්දෙණියෙන් කිලෝමීටර් 6ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;VictoriaCatchment&quot;&gt;[https://mahaweli.gov.lk/PDF/iwwrmp/REVISED%20FINAL%20ESMF%20for%20IWWRMP%2020th%20April%202020.pdf Mahaweli Authority — Upper Mahaweli Catchment Area]&lt;/ref&gt;

== වික්ටෝරියා වේල්ල ==

[[වික්ටෝරියා වේල්ල]] තෙල්දෙණියට ආසන්න ප්‍රධාන ජලවිදුලි හා වාරිමාර්ග ව්‍යාපෘතියකි.

මහවැලි අධිකාරියේ ලේඛන අනුව එහි ප්‍රධාන අරමුණු වාරිමාර්ග සහ ජලවිදුලි බල උත්පාදනය වේ.&lt;ref name=&quot;VictoriaCatchment&quot;/&gt;

== මහනුවර සමඟ සම්බන්ධතාව ==

තෙල්දෙණිය [[මහනුවර]] නගරය සමඟ ප්‍රධාන බස් හා මාර්ග සම්බන්ධතාවක් පවත්වාගෙන යයි.

මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුවේ,

* '''613 — Kandy–Theldeniya'''
* '''654 — Kandy–Theldeniya (Karaliyadda)'''
* '''617 — Kandy–Poddalgoda'''
* '''617/3 — Kandy–Rangala'''
* '''617/2 — Kandy–Thangappuwa'''

යන මාර්ග හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — Bus Routes |url=https://www.tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928142830/https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

CPTSA දත්ත අනුව 613 Kandy–Theldeniya මාර්ගය කිලෝමීටර් 28.5ක් පමණ වන අතර ගමන් කාලය පැය 1 විනාඩි 15ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

== රංගල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

'''[[රංගල]] තෙල්දෙණියට සම්බන්ධ ප්‍රධාන කඳුකර ගම්මානයක් සහ දුම්බර කඳුකරයට ප්‍රවේශ කලාපයකි.'''

CPTSA වර්තමාන බස් මාර්ග ලැයිස්තුවේ,

* '''617/3 — Kandy–Rangala'''
* '''0617/10/1 — Theldeniya–Rangala'''

යන මාර්ග දෙකම දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

තෙල්දෙණියෙන් රංගල දෙසට ගමන් කිරීමෙන් [[බොබෙබිල]], [[මකුල්දෙණිය]], [[හීල්ඔය]] සහ [[තංගප්පුව]] ආශ්‍රිත කඳුකර ප්‍රදේශ වෙතද සම්බන්ධ විය හැක.

රංගල ආශ්‍රිත සංචාරක භූදර්ශනයට තේ වතු, Rangala Tea Factory, Rangala Natural Pool, හීල්ඔය, තංගප්පුව සහ දුම්බර කඳුකරයේ පාගමන් මාර්ග ඇතුළත් වේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[රංගල]]'''

== බොබෙබිල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[බොබෙබිල]] තෙල්දෙණිය–රංගල කඳුකර මාර්ග ජාලයට සම්බන්ධ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයකි.

Bobebila GN Division 781 සහ Makuldeniya GN Division 782 ලෙස වර්තමාන පරිපාලන දත්තවල වෙන වෙනම හඳුනාගෙන ඇති අතර ඒවා තෙල්දෙණිය කලාපය සමඟ මාර්ග මගින් සම්බන්ධ වේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[බොබෙබිල]]'''

== මකුල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[මකුල්දෙණිය]] තෙල්දෙණිය සහ රංගල අතර කඳුකර ප්‍රදේශයේ වැදගත් ගම්මානයකි.

මකුල්දෙණිය සහ බොබෙබිල තෙල්දෙණියෙන් රංගල දෙසට ගමන් කරන ප්‍රාදේශීය මාර්ග ජාලයට සම්බන්ධ වේ.

== හීල්ඔය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[හීල්ඔය]] තෙල්දෙණියට සෘජු පොදු බස් සම්බන්ධතාවක් ඇති කඳුකර ගම්මානයකි.

CPTSA වර්තමාන දත්ත අනුව:

'''618/4 — Theldeniya (Karaliyadda)–Heeloya'''

යන මාර්ගය කිලෝමීටර් 8.9ක් පමණ වන අතර ගමන් කාලය විනාඩි 45ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

හීල්ඔය ගම්මානය රංගල හා දුම්බර කඳුකරයේ ග්‍රාමීය හා සංචාරක භූදර්ශනයේ කොටසකි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[හීල්ඔය]]'''

== උඩිස්පත්තුව සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[උඩිස්පත්තුව]] තෙල්දෙණියෙන් රංගල හා දුම්බර කඳුකරය දෙසට යන කඳුකර මාර්ග ජාලයේ වැදගත් ප්‍රදේශයකි.

තෙල්දෙණිය අධ්‍යාපන කලාපය තුළ උඩිස්පත්තුව ප්‍රදේශයේ පාසල්ද පවතින අතර තෙල්දෙණිය හා උඩිස්පත්තුව අතර මාර්ග හා බස් සම්බන්ධතා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.cptel.edu.lk/schools.html Teldeniya Zonal Education Office — Schools]&lt;/ref&gt;

== තංගප්පුව සහ දුම්බර කඳුකරය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[තංගප්පුව]] තෙල්දෙණිය සිට රංගල හරහා දුම්බර කඳුකරයේ ඉහළ ප්‍රදේශ වෙත යන වැදගත් මාර්ග ගමනාන්තයකි.

CPTSA වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුවේ,

'''617/1 — Theldeniya (Karaliyadda)–Thangappuwa'''

යන මාර්ගය කිලෝමීටර් 22.4ක් පමණ සහ ගමන් කාලය පැය 1 විනාඩි 30ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

Kandy–Thangappuwa '''617/2''' සේවාවද ලැයිස්තුගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

තංගප්පුවෙන් [[Corbett's Gap]], [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සහ අනෙකුත් දුම්බර කඳුකර පාගමන් මාර්ග වෙත පිවිසිය හැක.

== කොටගඟ සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[කොටගඟ]] තෙල්දෙණිය හා රංගල කලාපය අතර කඳුකර ජල හා ග්‍රාමීය පරිසරයට සම්බන්ධ ප්‍රදේශයකි.

CPTSA මාර්ග ලැයිස්තුවේ '''617/11 — Theldeniya (Karaliyadda)–Kotagaga''' යන මාර්ගය කිලෝමීටර් 24ක් පමණ සහ ගමන් කාලය පැය 1 විනාඩි 12ක් පමණ ලෙස දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

== පොදු ප්‍රවාහනය ==

තෙල්දෙණිය මැදදුම්බර කලාපයේ ප්‍රධාන බස් සම්බන්ධක නගරයකි.

වර්තමාන CPTSA දත්ත අනුව තෙල්දෙණියට සම්බන්ධ ප්‍රධාන මාර්ග අතර,

{| class=&quot;wikitable&quot;
! මාර්ගය
! සම්බන්ධතාව
! CPTSA අනුව දුර
! ගමන් කාලය
|-
| 613
| Kandy – Theldeniya
| 28.5 km
| පැය 1 විනාඩි 15
|-
| 617
| Kandy – Poddalgoda
| 33.1 km
| පැය 1 විනාඩි 35
|-
| 617/3
| Kandy – Rangala
| 41.4 km
| පැය 2
|-
| 617/1
| Theldeniya – Thangappuwa
| 22.4 km
| පැය 1 විනාඩි 30
|-
| 618/4
| Theldeniya – Heeloya
| 8.9 km
| විනාඩි 45
|-
| 0617/10/1
| Theldeniya – Rangala
| 15.9 km
| විනාඩි 47
|-
| 617/11
| Theldeniya – Kotagaga
| 24 km
| පැය 1 විනාඩි 12
|-
| 618
| Theldeniya – Retiyagama
| 9.8 km
| විනාඩි 40
|-
| 617/17
| Theldeniya – Godamunna
| 9.4 km
| විනාඩි 28
|}

&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

බස් කාලසටහන් වෙනස් විය හැකි බැවින් ගමන් කිරීමට පෙර මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ වර්තමාන කාලසටහන් පරීක්ෂා කිරීම සුදුසුය.&lt;ref&gt;[https://tsa.cp.gov.lk/timetables.php CPTSA — Bus Timetables]&lt;/ref&gt;

== සෞඛ්‍ය සේවා ==

'''District Base Hospital, Teldeniya''' තෙල්දෙණිය හා අවට මැදදුම්බර කඳුකර ජනතාවට ප්‍රධාන රජයේ සෞඛ්‍ය සේවා මධ්‍යස්ථානයකි.

මධ්‍යම පළාත් සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ ආයතන ලැයිස්තුවේ District Base Hospital, Teldeniya කඳුකර ප්‍රදේශයේ දෙවන මට්ටමේ රජයේ රෝහල් සේවාවක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Health&quot;&gt;[https://www.healthdept.cp.gov.lk/component/content/article/55.html මධ්‍යම පළාත් සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව — Curative Care Institutions] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2013 දී ආරම්භ කරන ලද Teldeniya Hospital Development Project එකට ශල්‍ය සංකීර්ණය, දැඩි සත්කාර ඒකකය, රුධිර බැංකුව, විකිරණ ඒකකය සහ රසායනාගාර පහසුකම් සංවර්ධනය ඇතුළත් වූ බව මධ්‍යම පළාත් සෞඛ්‍ය වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Central Province Department of Health — Annual Health Bulletin 2014 |url=https://www.healthdept.cp.gov.lk/downloads/annual_health_bulletin_2014.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240617085755/https://www.healthdept.cp.gov.lk/downloads/annual_health_bulletin_2014.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2024-06-17}}&lt;/ref&gt;

== පොලිස් සේවා ==

'''Theldeniya Police Station''' තෙල්දෙණිය හා අවට ප්‍රදේශ සඳහා නීතිය හා මහජන ආරක්ෂාව සපයන ප්‍රධාන පොලිස් ස්ථානයකි.

ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ නිල Telephone Index හි Theldeniya Police Station සඳහා නිල සම්බන්ධතා දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Police&quot;&gt;[https://www.police.lk/?page_id=1301 ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය — Telephone Index]&lt;/ref&gt;

== තැපැල් සේවා ==

තෙල්දෙණිය නගරයට '''Teldeniya Post Office''' මගින් තැපැල් සේවා සපයනු ලැබේ.

තෙල්දෙණිය සඳහා නිල තැපැල් කේතය '''20900''' වේ.&lt;ref name=&quot;Post&quot;/&gt;

== අධ්‍යාපනය ==

තෙල්දෙණිය '''කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය''' මගින් පාලනය වන විශාල අධ්‍යාපන සේවා කලාපයකි.

Teldeniya Zonal Education Office අනුව එහි සේවා කලාපයට [[මැදදුම්බර]], උඩදුම්බර සහ මිනිපේ ප්‍රදේශ ඇතුළත් වන අතර ජාතික සහ පළාත් පාසල් විශාල සංඛ්‍යාවක් පවතී.&lt;ref name=&quot;TeldeniyaZone&quot;&gt;[https://www.cptel.edu.lk/ Zonal Education Office — Teldeniya]&lt;/ref&gt;

තෙල්දෙණිය හා අවට අධ්‍යාපන ප්‍රදේශයේ,

* තෙල්දෙණිය ජාතික පාසල
* දුන්හින්න ද්විතියික පාසල
* මැදමහනුවර ද්විතියික පාසල
* උඩිස්පත්තුව මහා විද්‍යාලය
* වරදියෙල මහා විද්‍යාලය
* ගොඩමුන්න ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ ප්‍රාථමික පාසල

වැනි පාසල් පවතී.&lt;ref&gt;[https://www.cptel.edu.lk/schools.html Teldeniya Zonal Education Office — Schools]&lt;/ref&gt;

මෙම සියලු පාසල් නගර මධ්‍යයේම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර, ඒවා තෙල්දෙණිය අධ්‍යාපන කලාපයට අයත් පුළුල් ප්‍රදේශයේ පාසල් වේ.

== වෙළඳ හා ආර්ථික කටයුතු ==

තෙල්දෙණිය මැදදුම්බර කඳුකර කලාපයේ ප්‍රධාන වෙළඳ හා සේවා මධ්‍යස්ථානයකි.

වර්තමාන නගරයට,

* වෙළඳපොළ
* බැංකු
* ආහාර සහ සිල්ලර වෙළඳසැල්
* ප්‍රවාහන සේවා
* කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන වෙළඳාම
* කුඩා ව්‍යාපාර
* රාජ්‍ය සේවා
* අධ්‍යාපන සේවා
* සෞඛ්‍ය සේවා

වැනි කටයුතු සම්බන්ධ වේ.

පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයද අවට ගම්මාන සඳහා වෙළඳ හා සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කළ බව ජන මතක සටහන් සඳහන් කරයි.

== ආගමික හා සංස්කෘතික විවිධත්වය ==

පැරණි තෙල්දෙණිය බහු ආගමික සමාජයක් සහිත නගරයක් ලෙස මතක සටහන්වල විස්තර වේ.

පැරණි නගරයේ බෞද්ධ විහාරයක්, හින්දු කෝවිලක්, මුස්ලිම් පල්ලියක් සහ ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථානයක් පැවති බව ප්‍රාදේශීය ලේඛන සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;[https://newceylonwriting.com/wp-content/uploads/2021/05/new-ceylon-writing-7-26oct-2017-final-draft-2-1-6-2.pdf Memories of Teldeniya]&lt;/ref&gt;

=== බඹරගල රජමහා විහාරය ===

[[බඹරගල රජමහා විහාරය]] තෙල්දෙණිය ආශ්‍රිත ඓතිහාසික බෞද්ධ ස්ථානයකි.

බඹරගල ගල් ලෙන්වල Early Brahmi ලිපි දක්නට ලැබෙන අතර එය ප්‍රදේශයේ ඉතිහාසය මහනුවර යුගයට වඩා බොහෝ පැරණි බව පෙන්වයි.&lt;ref&gt;[https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/teldiniya-bambaragala-monastery Bambaragala Monastery]&lt;/ref&gt;

Wikimedia Commons හි බඹරගල විහාරයේ Creative Commons ඡායාරූපද පවතී.&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bambaragala_Temple_Teldeniya_sri_lanka.JPG Wikimedia Commons — Bambaragala Temple]&lt;/ref&gt;

== කෘෂිකර්මාන්තය සහ වැවිලි ==

තෙල්දෙණිය නගරයට ආසන්න කඳුකර ප්‍රදේශවල තේ වතු, ගෙවතු වගාව, කුඩා ගොවිබිම් සහ කුළුබඩු වගා පද්ධති පවතී.

[[රංගල]] දෙසට ගමන් කරන විට Rangala, Cottaganga සහ Goomera වැනි තේ වතු සහ ඒවාට සම්බන්ධ තේ කර්මාන්තශාලා හමුවේ.

[[හීල්ඔය]] කලාපයේ හෙල්මළු කුඹුරු, ගෙවතු සහ ජල පෝෂක පද්ධති තෙල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

== දුම්බර කඳුකරය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

තෙල්දෙණිය දුම්බර කඳුකරයේ පහළ හා මධ්‍යම උස ප්‍රදේශවලට පිවිසෙන වැදගත් ප්‍රාදේශීය නගරයකි.

තෙල්දෙණිය → රංගල → තංගප්පුව → Corbett's Gap → [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] යන මාර්ග සම්බන්ධතාවය දුම්බර කඳුකරයේ සංචාරක හා පාගමන් භූදර්ශනයේ වැදගත් කොටසකි.

තෙල්දෙණියෙන් [[හීල්ඔය]], [[බොබෙබිල]], [[මකුල්දෙණිය]], [[උඩිස්පත්තුව]], [[කොටගඟ]] සහ [[මීමුරේ]] දෙසට දේශීය මාර්ග මගින් සම්බන්ධ විය හැක.

== අවට ප්‍රදේශ සහ ගම්මාන ==

තෙල්දෙණිය සමඟ මාර්ග, සේවා හෝ සංචාරක වශයෙන් සම්බන්ධ වැදගත් ප්‍රදේශ අතර,

* [[රංගල]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[කොටගඟ]]
* [[මීමුරේ]]
* [[ගොඩමුන්න]]
* [[රෙටියාගම]]
* [[බර්න්සයිඩ්]]
* [[තවලන්තැන්න]]
* [[වික්ටෝරියා ජලාශය]]
* [[බඹරගල]]

ඇතුළත් වේ.

== සංචාරක කර්මාන්තය ==

තෙල්දෙණියේ සංචාරක වැදගත්කම ප්‍රධාන වශයෙන් පැරණි නගරයේ ජලාශයට යට වූ නටබුන්, වික්ටෝරියා වේල්ල හා ජලාශය, බඹරගල පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය සහ රංගල–දුම්බර කඳුකරයට ඇති ප්‍රවේශය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

=== රංගල කලාපය ===

* [[රංගල]]
* Rangala Natural Pool
* Rangala Viewpoint
* Rangala Tea Factory
* Rangala State Plantation
* Cottaganga State Plantation
* Goomera State Plantation
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]

=== හීල්ඔය කලාපය ===

* [[හීල්ඔය]]
* Wariga Sabhawa
* Bambaragala Raja Maha Vihara
* Perumal Wetuna Ella
* Ran Ella
* Kaludiya Pokuna
* Heel Oya
* Poddalgoda Oya
* Galmal Oya

=== දුම්බර කඳුකර ප්‍රවේශ කලාපය ===

* [[තංගප්පුව]]
* [[Corbett's Gap]]
* Augallena
* [[Dothalugala]]
* [[Mini World's End]]
* [[මීමුරේ]]
* Lakegala
* Pitawala Pathana

මෙම සියලු ස්ථාන තෙල්දෙණිය නගර සීමාව තුළම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර, ඒවා වෙත ගමන් කිරීමට තෙල්දෙණිය ප්‍රාදේශීය ප්‍රවාහන හා සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

== වික්ටෝරියා ජලාශය සහ සංචාරක උරුමය ==

පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ ජලාශයට යට වූ නටබුන් වර්තමානයේ විශේෂිත ඓතිහාසික භූදර්ශනයක් බවට පත්ව ඇත.

ජල මට්ටම පහළ යන විට,

* පැරණි මාර්ග
* යකඩ පාලම
* ගල් බිත්ති
* ගොඩනැගිලි පදනම්
* වෙනත් නගර ව්‍යුහ

දක්නට ලැබිය හැක.&lt;ref name=&quot;OldTeldeniya&quot;/&gt;

වර්තමාන සංචාරකයන් සඳහා නටබුන් දර්ශනය වීම ජලාශයේ ජල මට්ටම මත රඳා පවතී.

== පරිසරය සහ ජල පෝෂකය ==

තෙල්දෙණිය [[වික්ටෝරියා ජලාශය|වික්ටෝරියා ජලාශයේ]] ජල පෝෂක පද්ධතියේ වැදගත් නගරයකි.

[[රංගල]] සහ [[දුම්බර කඳුකරය]] ආශ්‍රිත කඳුකර වනාන්තර සහ ජලධාරා වික්ටෝරියා ජලාශයට සම්බන්ධ ජල පෝෂක පද්ධතියේ කොටස් වේ.

[[හීල්ඔය]] ජල පද්ධතියද රංගල ආශ්‍රිත කඳුකරයෙන් ආරම්භ වී පහළ වික්ටෝරියා ජල පද්ධතිය වෙත සම්බන්ධ වන ජල ජාලයේ කොටසකි.

මහවැලි අධිකාරියේ ඉහළ මහවැලි ජල පෝෂක ලේඛනය අනුව Victoria catchment එක වර්ග කිලෝමීටර් 1,869ක් පමණ වන අතර Victoria Dam තෙල්දෙණියෙන් කිලෝමීටර් 6ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;VictoriaCatchment&quot;/&gt;

== දේශගුණය ==

තෙල්දෙණිය මධ්‍යම කඳුකරයේ පහළ–මධ්‍යම උස ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇති බැවින් රංගල සහ ඉහළ දුම්බර කඳුකර ප්‍රදේශවලට වඩා උණුසුම් නමුත් පහත් වියළි කලාපයට සාපේක්ෂව කඳුකර දේශගුණික බලපෑම් ලබයි.

මෝසම් වර්ෂාපතනය සහ කඳුකර ජල පෝෂක ප්‍රදේශය නගරය අවට ගොවිබිම් හා ජල පද්ධති කෙරෙහි බලපායි.

== රජයේ හා මහජන සේවා ==

තෙල්දෙණිය අවට ප්‍රධාන මහජන සේවා අතර,

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ආයතනය
! සේවාව
|-
| District Base Hospital – Teldeniya
| රජයේ සෞඛ්‍ය සේවාව
|-
| Theldeniya Police Station
| නීතිය හා මහජන ආරක්ෂාව
|-
| Teldeniya Post Office
| තැපැල් සේවාව
|-
| Zonal Education Office – Teldeniya
| අධ්‍යාපන පරිපාලනය
|-
| Teldeniya Central Market
| වෙළඳ සේවා
|-
| Teldeniya CTB Bus Stand
| පොදු ප්‍රවාහනය
|}

&lt;ref name=&quot;Health&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Police&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TeldeniyaZone&quot;/&gt;

== ගැලරිය ==

=== පැරණි තෙල්දෙණිය සහ වික්ටෝරියා ජලාශය ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;260&quot;&gt;
Old submerged bridge.jpg|වියළි කාලයේ මතු වන පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ යකඩ පාලම
Teldeniya.png|පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය
Victoria reservoir sri lanka sunken city of Teldeniya.JPG|වික්ටෝරියා ජලාශය පහළ යාමේදී මතු වූ පැරණි තෙල්දෙණිය
Victoria reservoir sri lanka sunken city of Teldeniya (2).JPG|2012 වියළි සමයේ පැරණි තෙල්දෙණිය
Victoria reservoir sri lanka sunken city of Teldeniya (3).JPG|පැරණි නගරයේ පාලම් අවශේෂ
VictoriaDam-SriLanka-April2011-4.jpg|වික්ටෝරියා වේල්ල සහ ජලාශය
&lt;/gallery&gt;

=== බඹරගල ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
Bambaragala Temple Teldeniya sri lanka.JPG|බඹරගල රජමහා විහාරය
&lt;/gallery&gt;

=== ඔබගේම ඡායාරූප පසුව එක් කිරීමට ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--
--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රංගල]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[කොටගඟ]]
* [[මීමුරේ]]
* [[දුම්බර කඳුකරය]]
* [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
* [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[වික්ටෝරියා වේල්ල]]
* [[වික්ටෝරියා ජලාශය]]
* [[මහවැලි ගඟ]]
* [[මහනුවර රාජධානිය]]
* [[බඹරගල රජමහා විහාරය]]
* [[මැදදුම්බර]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Teldeniya|Teldeniya — English Wikipedia]]
* [[:si:රංගල|රංගල — සිංහල විකිපීඩියා]]
* [[:si:බොබෙබිල|බොබෙබිල — සිංහල විකිපීඩියා]]
* [[:si:හීල්ඔය|හීල්ඔය — සිංහල විකිපීඩියා]]
* [[:en:Rangala|Rangala — English Wikipedia]]
* [[:en:Bobebila|Bobebila — English Wikipedia]]
* [[:en:Heeloya|Heeloya — English Wikipedia]]
* [https://web.archive.org/web/20260928142830/https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — බස් මාර්ග]
* [https://tsa.cp.gov.lk/timetables.php මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — කාලසටහන්]
* [https://slpost.gov.lk/wp-content/uploads/2022/11/POST-CODE-BOOK-.pdf ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව — Post Code Book]
* [https://www.healthdept.cp.gov.lk/component/content/article/55.html මධ්‍යම පළාත් සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව — සෞඛ්‍ය ආයතන] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.police.lk/?page_id=1301 ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය — Telephone Index]
* [https://www.cptel.edu.lk/ තෙල්දෙණිය කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය]
* [https://www.cptel.edu.lk/schools.html තෙල්දෙණිය කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය — පාසල්]
* [https://mahaweli.gov.lk/PDF/Statistical%20Book%20-%202020.pdf මහවැලි අධිකාරිය — Statistical Book]
* [https://mahaweli.gov.lk/PDF/iwwrmp/REVISED%20FINAL%20ESMF%20for%20IWWRMP%2020th%20April%202020.pdf මහවැලි අධිකාරිය — Upper Mahaweli Catchment]
* [https://www.newsfirst.lk/2022/02/08/old-theldeniya-town-resurfaces-unknown-group-digging-at-ancient-sites/ News 1st — Old Teldeniya]
* [https://www.sundaytimes.lk/230101/plus/letters-to-the-editor-10-506875.html Sunday Times — Memories of Teldeniya]
* [https://newceylonwriting.com/wp-content/uploads/2021/05/new-ceylon-writing-7-26oct-2017-final-draft-2-1-6-2.pdf Memories of Teldeniya]
* [https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/submerged-city-of-teldeniya Submerged City of Teldeniya]
* [https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/teldiniya-bambaragala-monastery Bambaragala Monastery]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Old_submerged_bridge.jpg Wikimedia Commons — Old submerged bridge]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Teldeniya.png Wikimedia Commons — Teldeniya]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_reservoir_sri_lanka_sunken_city_of_Teldeniya.JPG Wikimedia Commons — Sunken Teldeniya]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_reservoir_sri_lanka_sunken_city_of_Teldeniya_(2).JPG Wikimedia Commons — Old Teldeniya]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_reservoir_sri_lanka_sunken_city_of_Teldeniya_(3).JPG Wikimedia Commons — Old Teldeniya bridge]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:VictoriaDam-SriLanka-April2011-4.jpg Wikimedia Commons — Victoria Dam]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bambaragala_Temple_Teldeniya_sri_lanka.JPG Wikimedia Commons — Bambaragala Temple]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර]]
[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:මහවැලි ගඟ]]
[[Category:වික්ටෝරියා ජලාශය]]
[[Category:ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ස්ථාන]]</text>
      <sha1>tmeh3i4w650vp4gzd0pugobfanvc4hj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජපානයේ නගර ලැයිස්තුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89475</id>
    <revision>
      <id>803259</id>
      <parentid>802598</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213326" sha1="dxsrb69fshq4g16xh2etu1s73rkm89l" xml:space="preserve">[[File:Cities in Japan.png|thumb|{{legend|#008000|Cities designated by government ordinance}}{{legend|#FFD350|Core cities}}{{legend|#00A0E8|විශේෂ නගර}}{{legend|#FE80C0|Cities}}{{legend|#5BE95B|Special wards}}]]
{{TopicTOC-Country-Japan}}
'''ජපානයේ නගර ලැයිස්තුව''' මෙහි දැක්වේ.

==නගර (Cities)==
{|class=wikitable
!colspan=2|වර්ගය!!ජපන් යෙදුම!!ගණන
|-
|bgcolor=&quot;Moccasin&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Cities designated by government ordinance of Japan|City designated by government ordinance]]||{{large|{{lang|ja|政令指定都市}}}}&lt;/span&gt;||20
|-
|bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Core cities of Japan|Core city]]||{{large|{{lang|ja|中核市}}}}&lt;/span&gt;||58
|-
|bgcolor=&quot;MistyRose&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Special cities of Japan|විශේෂ නගර]]||{{large|{{lang|ja|特例市}}}}&lt;/span&gt;||27
|-
|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Cities of Japan|නගර (City)]]||{{large|{{lang|ja|市}}}}||684
|-
|bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Special wards of Tokyo|Special ward]]||{{large|{{lang|ja|特別区}}}}&lt;/span&gt;||23
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;text-align:right;&quot;
! City (Special Ward) !! Japanese !! ප්‍රාන්තය !! ජනගහනය !! භූමි ප්‍රමාණය (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) !! Density (per km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) !! Founded
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | වෙබ් අඩවිය
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[නගෝයා]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名古屋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||2,283,289||326.45||6,860||1889-10-01||[http://www.city.nagoya.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Toyohashi, Aichi|Toyohashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊橋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||377,045||261.35||1,443||1906-08-01||[https://web.archive.org/web/20100309065441/http://www.city.toyohashi.aichi.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Okazaki, Aichi|Okazaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岡崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||371,380||387.24||959||1916-07-01||[http://www.city.okazaki.aichi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107142409/http://www.city.okazaki.aichi.jp/tagengo/pgide/guide_en/index_e.html |date=2010-01-07 }}
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|一宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||375,939||113.91||3,300||1921-09-01||[http://www.city.ichinomiya.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Seto, Aichi|Seto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|瀬戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||132,311||111.61||1,185||1929-10-01||[http://www.city.seto.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Handa, Aichi|Handa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|半田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||117,927||47.24||2,496||1937-10-01||[http://www.city.handa.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151116164547/http://www.city.handa.lg.jp/ |date=2015-11-16 }}
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kasugai, Aichi|Kasugai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|春日井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||300,713||92.71||3,244||1943-06-01||[http://www.city.kasugai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||161,595||150.71||1,072||1943-06-01||[http://www.city.toyokawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|津島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||65,646||25.08||2,617||1947-03-01||[http://www.city.tsushima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hekinan, Aichi|Hekinan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|碧南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||73,024||35.86||2,036||1948-04-05||[http://www.city.hekinan.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kariya, Aichi|Kariya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|刈谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||145,117||50.45||2,876||1950-04-01||[http://www.city.kariya.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Toyota, Aichi|Toyota]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||420,286||918.47||458||1951-03-01||[http://www.city.toyota.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Anjo&lt;/span&gt;[[Anjō, Aichi|Anjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||176,046||86.01||2,047||1952-05-05||[http://www.city.anjo.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nishio, Aichi|Nishio]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||106,643||75.78||1,407||1953-12-15||[http://www.city.nishio.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gamagori&lt;/span&gt;[[Gamagōri, Aichi|Gamagōri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|蒲郡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||82,264||56.81||1,448||1954-04-01||[http://www.city.gamagori.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|犬山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||75,304||74.97||1,004||1954-04-01||[http://www.city.inuyama.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tokoname, Aichi|Tokoname]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|常滑市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||52,837||55.63||950||1954-04-01||[http://www.city.tokoname.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Konan&lt;/span&gt;[[Kōnan, Aichi|Kōnan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||100,064||30.17||3,317||1954-06-01||[http://www.city.konan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komaki, Aichi|Komaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小牧市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||149,060||62.82||2,373||1955-01-01||[http://www.city.komaki.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inazawa, Aichi|Inazawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|稲沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||137,475||79.30||1,734||1958-11-01||[http://www.city.inazawa.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokai&lt;/span&gt;[[Tōkai, Aichi|Tōkai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東海市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||106,708||43.36||2,461||1969-04-01||[http://www.city.tokai.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Obu&lt;/span&gt;[[Ōbu, Aichi|Ōbu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大府市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||83,097||33.68||2,467||1970-09-01||[http://www.city.obu.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chita, Aichi|Chita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|知多市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||84,782||45.43||1,866||1970-09-01||[http://www.city.chita.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chiryu&lt;/span&gt;[[Chiryū, Aichi|Chiryū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|知立市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||68,216||16.34||4,175||1970-12-01||[http://www.city.chiryu.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Owariasahi, Aichi|Owariasahi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尾張旭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||79,197||21.03||3,766||1970-12-01||[http://www.city.owariasahi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takahama, Aichi|Takahama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||43,467||13.00||3,344||1970-12-01||[http://www.city.takahama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwakura, Aichi|Iwakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩倉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||48,042||10.49||4,580||1971-12-01||[http://www.city.iwakura.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toyoake, Aichi|Toyoake]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊明市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||69,124||23.18||2,982||1972-08-01||[https://web.archive.org/web/20031010071331/http://www.city.toyoake.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nisshin, Aichi|Nisshin]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日進市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||80,921||34.90||2,319||1994-10-01||[http://www.city.nisshin.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tahara, Aichi|Tahara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|田原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||66,698||188.81||353||2003-08-20||[http://www.city.tahara.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aisai, Aichi|Aisai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|愛西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||65,481||66.63||983||2005-04-01||[http://www.city.aisai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kiyosu, Aichi|Kiyosu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|清須市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||56,635||13.31||4,255||2005-07-07||[https://web.archive.org/web/20100118022240/http://www.city.kiyosu.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shinshiro, Aichi|Shinshiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||51,326||499.00||103||2005-10-01||[http://www.city.shinshiro.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024121645/http://www.city.shinshiro.lg.jp/ |date=2007-10-24 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitanagoya, Aichi|Kitanagoya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北名古屋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||80,112||18.37||4,361||2006-03-20||[http://www.city.kitanagoya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yatomi, Aichi|Yatomi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|弥富市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||43,145||48.92||882||2006-04-01||[https://web.archive.org/web/20060509222602/http://city.yatomi.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|みよし市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||62,001||32.11||1,930||2010-01-04||[http://www.city.aichi-miyoshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ama, Aichi|Ama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|あま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||86,876||27.59||3,160||2010-03-22||[http://www.city.ama.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagakute, Aichi|Nagakute]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長久手市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||57,764||21.55||2,680||2012-01-04||[https://www.city.nagakute.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Akita, Akita|Akita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|秋田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||329,287||905.67||364||1889-04-01||[http://www.city.akita.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Odate&lt;/span&gt;[[Ōdate, Akita|Ōdate]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大館市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||80,587||913.70||88.2||1951-04-01||[http://www.city.odate.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kazuno, Akita|Kazuno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿角市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||35,543||707.34||50.2||1972-04-01||[http://www.city.kazuno.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Daisen, Akita|Daisen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大仙市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||91,143||866.67||105||2005-03-22||[http://www.city.daisen.akita.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126235821/http://www.city.daisen.akita.jp/ |date=2021-01-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katagami, Akita|Katagami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|潟上市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||35,460||97.96||362||2005-03-22||[http://www.city.katagami.akita.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326092156/http://www.city.katagami.akita.jp/ |date=2010-03-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitaakita, Akita|Kitaakita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北秋田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||38,543||1,152.57||33.4||2005-03-22||[http://www.city.kitaakita.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Oga, Akita|Oga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|男鹿市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||34,194||240.80||142||2005-03-22||[https://web.archive.org/web/20071210214619/http://www2.city.oga.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yurihonjo&lt;/span&gt;[[Yurihonjō, Akita|Yurihonjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|由利本荘市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||87,525||1,209.04||72.4||2005-03-22||[http://www.city.yurihonjo.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yuzawa, Akita|Yuzawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|湯沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||53,588||790.72||67.8||2005-03-22||[http://www.city-yuzawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Semboku, Akita|Semboku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|仙北市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||30,885||1,093.64||28.2||2005-09-20||[http://www.city.semboku.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yokote, Akita|Yokote]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|横手市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||101,234||693.60||146||2005-10-01||[http://www.city.yokote.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nikaho, Akita|Nikaho]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|にかほ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||28,422||240.61||118||2005-10-01||[http://www.city.nikaho.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Noshiro, Akita|Noshiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|能代市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||61,295||426.74||144||2006-03-21||[http://www.city.noshiro.akita.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191230153645/http://www.city.noshiro.akita.jp/ |date=2019-12-30 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hachinohe, Aomori|Hachinohe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||241,613||305.17||792||1929-05-01||[http://www.city.hachinohe.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kuroishi, Aomori|Kuroishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|黒石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||37,585||216.96||173||1954-07-01||[http://www.city.kuroishi.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Misawa, Aomori|Misawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||42,535||119.97||355||1958-09-01||[http://www.city.misawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mutsu, Aomori|Mutsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|むつ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||62,220||863.79||72.0||1959-09-01||[http://www.city.mutsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Towada, Aomori|Towada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|十和田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||66,834||688.60||97.1||2005-01-01||[http://www.city.towada.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsugaru, Aomori|Tsugaru]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|つがる市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||38,919||253.85||153||2005-02-11||[http://www.city.tsugaru.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Goshogawara, Aomori|Goshogawara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|五所川原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||60,788||404.58||150||2005-03-28||[http://www.city.goshogawara.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Aomori, Aomori|Aomori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|青森市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||305,884||824.52||371||2005-04-01||[http://www.city.aomori.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hirakawa, Aomori|Hirakawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|平川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||34,638||345.81||100||2006-01-01||[http://www.city.hirakawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hirosaki, Aomori|Hirosaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|弘前市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||185,865||523.60||355||2006-02-27||[http://www.city.hirosaki.aomori.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Chiba, Chiba|Chiba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|千葉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||938,695||272.08||3,450||1921-01-01||[http://www.city.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Choshi&lt;/span&gt;[[Chōshi, Chiba|Chōshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|銚子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||72,348||83.91||862||1933-02-11||[http://www.city.choshi.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ichikawa, Chiba|Ichikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|市川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||470,149||57.40||8,191||1934-11-03||[http://www.city.ichikawa.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200425105135/http://www.city.ichikawa.chiba.jp/ |date=2020-04-25 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Funabashi, Chiba|Funabashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|船橋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||586,762||85.64||6,851||1937-04-01||[http://www.city.funabashi.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061214030110/http://www.city.funabashi.chiba.jp/koho/eng/index.htm |date=2006-12-14 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tateyama, Chiba|Tateyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|館山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||49,987||110.21||454||1939-11-03||[http://www.city.tateyama.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kisarazu, Chiba|Kisarazu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|木更津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||123,743||138.73||892||1942-11-03||[http://www.city.kisarazu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Matsudo, Chiba|Matsudo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||477,603||61.33||7,787||1943-04-01||[http://www.city.matsudo.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Noda, Chiba|Noda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|野田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||153,422||103.54||1,482||1950-05-03||[http://www.city.noda.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mobara, Chiba|Mobara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|茂原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||93,032||100.01||930||1952-04-01||[http://www.city.mobara.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Narita, Chiba|Narita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|成田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||124,773||213.84||583||1954-03-31||[http://www.city.narita.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakura, Chiba|Sakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐倉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||171,472||103.59||1,655||1954-03-31||[http://www.city.sakura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Togane&lt;/span&gt;[[Tōgane, Chiba|Tōgane]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東金市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||61,591||89.34||689||1954-04-01||[http://www.city.togane.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Narashino, Chiba|Narashino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|習志野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||159,758||20.99||7,611||1954-08-01||[https://web.archive.org/web/20030322104057/http://www.city.narashino.chiba.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kashiwa, Chiba|Kashiwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柏市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||389,036||114.90||3,386||1954-09-01||[http://www.city.kashiwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katsuura, Chiba|Katsuura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|勝浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||21,413||94.20||227||1958-10-01||[http://www.city.katsuura.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031011174244/http://www.city.katsuura.chiba.jp/ |date=2003-10-11 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ichihara, Chiba|Ichihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|市原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||279,591||368.20||759||1963-05-01||[http://www.city.ichihara.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagareyama, Chiba|Nagareyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|流山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||156,686||35.28||4,441||1967-01-01||[http://www.city.nagareyama.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yachiyo, Chiba|Yachiyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八千代市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||184,655||51.27||3,602||1967-01-01||[http://www.city.yachiyo.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023065947/http://www.city.yachiyo.chiba.jp/ |date=2007-10-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Abiko, Chiba|Abiko]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|我孫子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||133,533||43.19||3,092||1970-07-01||[http://www.city.abiko.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamagaya, Chiba|Kamagaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鎌ヶ谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||104,564||21.11||4,953||1971-09-01||[http://www.city.kamagaya.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kimitsu, Chiba|Kimitsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|君津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||89,350||318.83||280||1971-09-01||[http://www.city.kimitsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Futtsu, Chiba|Futtsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||48,973||205.35||238||1971-09-01||[http://www.city.futtsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Urayasu, Chiba|Urayasu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浦安市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||159,312||17.29||9,214||1981-04-01||[http://www.city.urayasu.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121214957/http://www.city.urayasu.chiba.jp/ |date=2013-01-21 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yotsukaido&lt;/span&gt;[[Yotsukaidō, Chiba|Yotsukaidō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四街道市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||85,738||34.70||2,471||1981-04-01||[http://www.city.yotsukaido.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sodegaura, Chiba|Sodegaura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|袖ヶ浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||59,443||94.92||626||1991-04-01||[https://web.archive.org/web/20030806000844/http://www.city.sodegaura.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yachimata, Chiba|Yachimata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八街市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||75,369||74.87||1,007||1992-04-01||[http://www.city.yachimata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inzai, Chiba|Inzai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|印西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||60,280||53.51||1,127||1996-04-01||[https://web.archive.org/web/20030920011457/http://www.city.inzai.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiroi, Chiba|Shiroi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||57,151||35.41||1,614||2001-04-01||[https://web.archive.org/web/20030927182101/http://city.shiroi.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tomisato, Chiba|Tomisato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富里市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||51,590||53.91||957||2002-04-01||[https://web.archive.org/web/20050822172721/http://www.city.tomisato.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamogawa, Chiba|Kamogawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鴨川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||35,792||191.30||187||2005-02-11||[http://www.city.kamogawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asahi, Chiba|Asahi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|旭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||69,971||129.91||539||2005-07-01||[http://www.city.asahi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Isumi, Chiba|Isumi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|いすみ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||41,605||157.50||264||2005-12-05||[http://www.city.isumi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Sosa&lt;/span&gt;[[Sōsa, Chiba|Sōsa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|匝瑳市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||41,361||101.78||406||2006-01-23||[http://www.city.sosa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Minamiboso&lt;/span&gt;[[Minamibōsō, Chiba|Minamibōsō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南房総市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||43,553||230.22||189||2006-03-20||[http://www.city.minamiboso.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katori, Chiba|Katori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|香取市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||85,193||262.31||325||2006-03-27||[http://www.city.katori.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sanmu, Chiba|Sanmu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山武市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||57,806||146.38||395||2006-03-27||[http://www.city.sammu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ōamishirasato, Chiba|Oamishirasato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大網白里市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||51,176||58.06||881||2013-01-01||[http://www.city.oamishirasato.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Matsuyama, Ehime|Matsuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||515,068||429.03||1,201||1889-12-15||[http://www.city.matsuyama.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Niihama, Ehime|Niihama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新居浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||123,329||234.30||526||1937-11-03||[http://www.city.niihama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shikokuchuo&lt;/span&gt;[[Shikokuchūō, Ehime|Shikokuchūō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四国中央市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||91,688||420.10||218||2004-04-01||[http://www.city.shikokuchuo.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Seiyo, Ehime|Seiyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西予市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||43,476||514.79||84.5||2004-04-01||[http://www.city.seiyo.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Toon&lt;/span&gt;[[Tōon, Ehime|Tōon]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東温市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||35,517||211.45||168||2004-09-21||[http://www.city.toon.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Saijo&lt;/span&gt;[[Saijō, Ehime|Saijō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西条市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||112,543||509.05||221||2004-11-01||[http://www.city.saijo.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ozu&lt;/span&gt;[[Ōzu, Ehime|Ōzu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大洲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||49,543||432.20||115||2005-01-11||[http://www.city.ozu.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Imabari, Ehime|Imabari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|今治市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||170,986||419.85||407||2005-01-16||[http://www.city.imabari.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yawatahama, Ehime|Yawatahama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八幡浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||40,010||132.98||301||2005-03-28||[http://www.city.yawatahama.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iyo, Ehime|Iyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊予市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||38,890||194.47||200||2005-04-01||[http://www.city.iyo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uwajima, Ehime|Uwajima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇和島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||86,819||469.52||185||2005-08-01||[http://www.city.uwajima.ehime.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fukui, Fukui|Fukui]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||268,574||536.17||501||1889-04-01||[/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuruga, Fukui|Tsuruga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|敦賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||68,188||250.75||272||1937-04-01||[http://www.ton21.ne.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220201023841/https://www.ton21.ne.jp/ |date=2022-02-01 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Obama, Fukui|Obama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||31,486||232.86||135||1951-03-30||[https://web.archive.org/web/20051013061933/http://www.city.obama.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ono&lt;/span&gt;[[Ōno, Fukui|Ōno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||36,763||872.30||42.1||1954-07-01||[http://www.city.ono.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katsuyama, Fukui|Katsuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|勝山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||26,333||253.68||104||1954-09-01||[http://www.city.katsuyama.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sabae, Fukui|Sabae]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鯖江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||67,430||84.75||796||1955-01-15||[http://www.city.sabae.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Awara, Fukui|Awara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|あわら市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||30,765||116.99||263||2004-03-01||[http://www.city.awara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Echizen, Fukui|Echizen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|越前市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||87,116||230.75||378||2005-10-01||[http://www.city.echizen.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakai, Fukui|Sakai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|坂井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||92,420||209.91||440||2006-03-20||[http://www.city.fukui-sakai.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fukuoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||1,581,527||340.96||4,515||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20020120213547/http://www.city.fukuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kurume, Fukuoka|Kurume]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|久留米市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||305,147||229.84||1,328||1889-04-01||[http://www.city.kurume.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omuta&lt;/span&gt;[[Ōmuta, Fukuoka|Ōmuta]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大牟田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||127,474||81.55||1,563||1917-03-01||[http://www.city.omuta.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nogata&lt;/span&gt;[[Nōgata, Fukuoka|Nōgata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|直方市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||57,319||61.78||928||1931-01-01||[https://web.archive.org/web/20120716234634/http://www.city.nogata.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tagawa, Fukuoka|Tagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|田川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||50,484||54.52||926||1943-11-03||[http://www.joho.tagawa.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yanagawa, Fukuoka|Yanagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柳川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||72,798||76.90||947||1952-04-01||[http://www.city.yanagawa.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yame, Fukuoka|Yame]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八女市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||42,241||98.66||428||1954-04-01||[http://www.city.yame.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chikugo, Fukuoka|Chikugo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|筑後市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||48,281||41.85||1,154||1954-04-01||[https://web.archive.org/web/20050911043927/http://www.city.chikugo.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Okawa&lt;/span&gt;[[Ōkawa, Fukuoka|Ōkawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||38,266||33.61||1,139||1954-04-01||[http://www.city.okawa.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yukuhashi, Fukuoka|Yukuhashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|行橋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||70,064||69.83||1,003||1954-10-10||[http://www.city.yukuhashi.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Buzen, Fukuoka|Buzen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊前市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||27,578||111.17||248||1955-04-10||[http://www.city.buzen.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakagawa, Fukuoka|Nakagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那珂川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||50,004||74.95||667||2018-10-01||[https://www.city.nakagawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakama, Fukuoka|Nakama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||45,549||15.98||2,850||1958-11-01||[https://web.archive.org/web/20000422061603/http://www.city.nakama.fukuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kitakyushu&lt;/span&gt;[[Kitakyushu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北九州市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||986,998||487.71||2,024||1963-02-10||[http://www.city.kitakyushu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ogori&lt;/span&gt;[[Ogōri, Fukuoka|Ogōri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小郡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||58,460||45.50||1,285||1972-04-01||[http://www.city.ogori.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chikushino, Fukuoka|Chikushino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|筑紫野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||98,914||87.78||1,127||1972-04-01||[http://www.city.chikushino.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasuga, Fukuoka|Kasuga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|春日市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||107,845||14.15||7,622||1972-04-01||[http://www.city.kasuga.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Onojo&lt;/span&gt;[[Ōnojō, Fukuoka|Ōnojō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大野城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||94,037||26.88||3,498||1972-04-01||[http://www.city.onojo.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Munakata, Fukuoka|Munakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宗像市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||94,877||119.66||793||1981-04-01||[http://www.city.munakata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Dazaifu, Fukuoka|Dazaifu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|太宰府市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||68,561||29.58||2,318||1982-04-01||[https://web.archive.org/web/20030919150110/http://www2.city.dazaifu.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Koga, Fukuoka|Koga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|古賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||57,084||42.11||1,356||1997-10-01||[http://www.city.koga.fukuoka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070104031644/http://www.city.koga.fukuoka.jp/eng/ |date=2007-01-04 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukutsu, Fukuoka|Fukutsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||55,123||52.70||1,046||2005-01-24||[http://www.city.fukutsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ukiha, Fukuoka|Ukiha]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|うきは市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||32,277||117.55||275||2005-03-20||[http://www.city.ukiha.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyawaka, Fukuoka|Miyawaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮若市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||30,793||139.99||220||2006-02-11||[http://www.city.miyawaka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asakura, Fukuoka|Asakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|朝倉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||57,881||246.73||235||2006-03-20||[http://www.city.asakura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iizuka, Fukuoka|Iizuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飯塚市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||132,208||214.13||617||2006-03-26||[http://www.city.iizuka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kama, Fukuoka|Kama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|嘉麻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||44,431||135.18||329||2006-03-27||[http://www.city.kama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyama, Fukuoka|Miyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|みやま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||42,219||105.12||402||2007-01-29||[http://www.city.miyama.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090428064138/http://www.city.miyama.lg.jp/ |date=2009-04-28 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itoshima, Fukuoka|Itoshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|糸島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||100,304||216.12||464.11||2010-01-01||[http://www.city.itoshima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aizuwakamatsu, Fukushima|Aizuwakamatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|会津若松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||129,388||383.03||338||1899-04-01||[http://www.city.aizuwakamatsu.fukushima.jp/.]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fukushima, Fukushima|Fukushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||289,355||746.43||388||1907-04-01||[http://www.city.fukushima.fukushima.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koriyama&lt;/span&gt;[[Kōriyama, Fukushima|Kōriyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|郡山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||339,395||757.06||448||1924-09-01||[http://www.city.koriyama.fukushima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516201456/http://www.city.koriyama.fukushima.jp/063000/koho/yoran.html |date=2017-05-16 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sukagawa, Fukushima|Sukagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|須賀川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||80,336||279.55||287||1954-03-31||[http://www.city.sukagawa.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Soma&lt;/span&gt;[[Sōma, Fukushima|Sōma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|相馬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||38,543||197.67||195||1954-03-31||[https://web.archive.org/web/20100210185958/http://www.city.soma.fukushima.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Iwaki, Fukushima|Iwaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|いわき市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||349,947||1,231.34||284||1966-10-01||[http://www.city.iwaki.fukushima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411210504/http://www.city.iwaki.fukushima.jp/gaikokugo/english/ |date=2010-04-11 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tamura, Fukushima|Tamura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|田村市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||42,221||458.30||92.1||2005-03-01||[http://www.city.tamura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shirakawa, Fukushima|Shirakawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白河市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||65,665||305.30||215||2005-11-07||[http://www.city.shirakawa.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nihonmatsu, Fukushima|Nihonmatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|二本松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||61,698||344.65||179||2005-12-01||[http://www.city.nihonmatsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Minamisoma&lt;/span&gt;[[Minamisōma, Fukushima|Minamisōma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南相馬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||71,761||398.50||180||2006-01-01||[http://www.city.minamisoma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Date, Fukushima|Date]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊達市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||67,487||265.10||255||2006-01-01||[https://web.archive.org/web/20060110075417/http://www.city.date.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitakata, Fukushima|Kitakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|喜多方市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||54,684||554.67||98.6||2006-01-04||[http://www.city.kitakata.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Motomiya, Fukushima|Motomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|本宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||31,737||87.94||361||2007-01-01||[http://www.city.motomiya.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Gifu, Gifu|Gifu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岐阜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||412,779||202.89||2,034||1889-07-01||[http://www.city.gifu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ogaki&lt;/span&gt;[[Ōgaki, Gifu|Ōgaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大垣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||163,047||206.52||789||1918-04-01||[http://www.city.ogaki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takayama, Gifu|Takayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||94,879||2,177.67||43.6||1936-11-01||[http://www.city.takayama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tajimi, Gifu|Tajimi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|多治見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||114,866||91.24||1,259||1940-08-01||[https://web.archive.org/web/20030927115157/http://www2.city.tajimi.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Seki, Gifu|Seki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|関市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||92,896||472.84||196||1950-10-15||[http://www.city.seki.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakatsugawa, Gifu|Nakatsugawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中津川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||83,116||676.38||123||1952-04-01||[http://www.city.nakatsugawa.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mino, Gifu|Mino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美濃市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||22,912||117.05||196||1954-04-01||[http://www.city.mino.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mizunami, Gifu|Mizunami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|瑞浪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||41,556||175.00||237||1954-04-01||[https://web.archive.org/web/20031005144837/http://www.city.mizunami.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hashima, Gifu|Hashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||67,167||53.64||1,252||1954-04-01||[http://www.city.hashima.gifu.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914053231/http://www.city.hashima.gifu.jp/ |date=2008-09-14 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minokamo, Gifu|Minokamo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美濃加茂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||53,988||74.81||722||1954-04-01||[http://www.city.minokamo.gifu.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070204112654/http://www.city.minokamo.gifu.jp/home/ENGLISH/e_top.html |date=2007-02-04 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toki, Gifu|Toki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|土岐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||61,393||116.01||529||1955-02-01||[http://www.city.toki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kakamigahara, Gifu|Kakamigahara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|各務原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||145,126||87.77||1,653||1963-04-01||[http://www.city.kakamigahara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kani, Gifu|Kani]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|可児市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||99,318||87.60||1,134||1982-04-01||[https://web.archive.org/web/20110820225543/http://www.city.kani.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yamagata, Gifu|Yamagata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山県市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||29,857||222.04||134||2003-04-01||[http://www.city.yamagata.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mizuho, Gifu|Mizuho]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|瑞穂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||51,230||28.18||1,818||2003-05-01||[http://www.city.mizuho.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hida, Gifu|Hida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飛騨市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||28,112||792.31||35.5||2004-02-01||[http://www.city.hida.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Motosu, Gifu|Motosu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|本巣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||34,729||374.57||92.7||2004-02-01||[http://www.city.motosu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gujo&lt;/span&gt;[[Gujō, Gifu|Gujō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|郡上市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||46,338||1,030.79||45.0||2004-03-01||[http://www.city.gujo.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Gero, Gifu|Gero]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下呂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||37,455||851.06||44.0||2004-03-01||[http://www.city.gero.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ena, Gifu|Ena]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|恵那市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||54,844||504.19||109||2004-10-25||[http://www.city.ena.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kaizu, Gifu|Kaizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|海津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||38,532||112.31||343||2005-03-28||[http://www.city.kaizu.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Maebashi, Gunma|Maebashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|前橋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||318,058||241.22||1,319||1892-04-01||[http://www.city.maebashi.gunma.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Takasaki, Gunma|Takasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||341,838||401.01||852||1900-04-01||[http://www.city.takasaki.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kiryu&lt;/span&gt;[[Kiryū, Gunma|Kiryū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桐生市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||124,892||274.57||455||1921-03-01||[https://web.archive.org/web/20030919163928/http://www.city.kiryu.gunma.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Isesaki, Gunma|Isesaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊勢崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||204,240||139.33||1,466||1940-09-13||[http://www.city.isesaki.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ota&lt;/span&gt;[[Ōta, Gunma|Ōta]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|太田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||214,049||176.49||1,213||1948-05-03||[http://www.city.ota.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Numata, Gunma|Numata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|沼田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||52,319||443.37||118||1954-04-01||[http://www.city.numata.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tatebayashi, Gunma|Tatebayashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|館林市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||79,023||60.98||1,296||1954-04-01||[http://www.city.tatebayashi.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujioka, Gunma|Fujioka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|藤岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||68,710||180.09||382||1954-04-01||[http://www.city.fujioka.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shibukawa, Gunma|Shibukawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|渋川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||86,134||240.42||358||2006-02-20||[https://web.archive.org/web/20080604061226/http://www.city.shibukawa.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Annaka, Gunma|Annaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安中市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||62,270||276.34||225||2006-03-18||[http://www.city.annaka.gunma.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704214107/http://www.city.annaka.gunma.jp/ |date=2007-07-04 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tomioka, Gunma|Tomioka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||53,332||122.90||434||2006-03-27||[http://www.city.tomioka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Midori, Gunma|Midori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|みどり市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||51,964||208.23||250||2006-03-27||[http://www.city.midori.gunma.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hiroshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|広島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||1,163,806||905.13||1,286||1889-04-01||[http://www.city.hiroshima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Onomichi, Hiroshima|Onomichi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尾道市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||148,085||284.85||520||1898-04-01||[http://www.city.onomichi.hiroshima.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kure, Hiroshima|Kure]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|呉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||246,118||353.74||696||1902-10-01||[http://www.city.kure.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fukuyama, Hiroshima|Fukuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||461,368||518.07||891||1916-07-01||[http://www.city.fukuyama.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mihara, Hiroshima|Mihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||103,209||471.03||219||1936-11-15||[http://www.city.mihara.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Fuchu&lt;/span&gt;[[Fuchū, Hiroshima|Fuchū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|府中市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||44,212||195.71||226||1954-03-31||[http://www.city.fuchu.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyoshi, Hiroshima|Miyoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三次市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||58,264||778.19||74.9||1954-03-31||[http://www.city.miyoshi.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shobara&lt;/span&gt;[[Shōbara, Hiroshima|Shōbara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|庄原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||41,747||1,246.60||33.5||1954-03-31||[http://www.city.shobara.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otake&lt;/span&gt;[[Ōtake, Hiroshima|Ōtake]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大竹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||29,665||78.55||378||1954-09-01||[http://www.city.otake.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takehara, Hiroshima|Takehara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|竹原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||29,803||118.30||252||1958-11-03||[http://www.city.takehara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashihiroshima, Hiroshima|Higashihiroshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東広島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||187,711||635.32||295||1974-04-20||[http://www.city.higashihiroshima.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hatsukaichi, Hiroshima|Hatsukaichi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|廿日市市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||115,184||489.36||235||1988-04-01||[http://www.city.hatsukaichi.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akitakata, Hiroshima|Akitakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安芸高田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||32,323||537.79||60.1||2004-03-01||[http://www.akitakata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Etajima, Hiroshima|Etajima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江田島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||28,601||100.97||283||2004-11-01||[https://web.archive.org/web/20050308025520/http://www.city.etajima.hiroshima.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sapporo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|札幌市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||1,918,096||1,710.00||1,699||1922-08-01||[http://www.city.sapporo.jp/city/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915231600/http://www.city.sapporo.jp/city/ |date=2019-09-15 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hakodate, Hokkaidō|Hakodate]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|函館市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||277,056||677.89||409||1922-08-01||[http://www.city.hakodate.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Otaru, Hokkaidō|Otaru]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小樽市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||130,255||243.30||535||1922-08-01||[https://web.archive.org/web/20030920134255/http://www.city.otaru.hokkaido.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Asahikawa, Hokkaidō|Asahikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|旭川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||350,511||747.60||469||1922-08-01||[http://www.city.asahikawa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Muroran, Hokkaidō|Muroran]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|室蘭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||93,078||80.65||1,154||1922-08-01||[http://www.city.muroran.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Obihiro, Hokkaidō|Obihiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|帯広市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||168,188||618.94||272||1933-04-01||[http://www.city.obihiro.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yubari&lt;/span&gt;[[Yūbari, Hokkaidō|Yūbari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|夕張市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||10,471||763.20||13.7||1943-04-01||[http://www.city.yubari.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwamizawa, Hokkaidō|Iwamizawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩見沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||89,023||481.10||185||1943-04-01||[http://www.city.iwamizawa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Abashiri, Hokkaidō|Abashiri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|網走市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||38,548||471.00||81.8||1947-02-11||[http://www.city.abashiri.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Rumoi, Hokkaidō|Rumoi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|留萌市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||24,036||297.44||80.8||1947-10-01||[http://www.e-rumoi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tomakomai, Hokkaidō|Tomakomai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|苫小牧市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||173,761||561.49||309||1948-04-01||[http://www.city.tomakomai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Wakkanai, Hokkaidō|Wakkanai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|稚内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||37,911||760.83||49.8||1949-04-01||[http://www.city.wakkanai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Bibai, Hokkaidō|Bibai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美唄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||25,312||277.61||91.2||1950-04-01||[http://www.city.bibai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ashibetsu, Hokkaidō|Ashibetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|芦別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||16,465||865.02||19.0||1953-04-01||[http://www.city.ashibetsu.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ebetsu, Hokkaidō|Ebetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||120,940||187.57||645||1954-07-01||[http://www.city.ebetsu.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akabira, Hokkaidō|Akabira]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|赤平市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||12,234||129.88||94.2||1954-07-01||[http://www.city.akabira.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Monbetsu, Hokkaidō|Monbetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|紋別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||24,293||830.70||29.2||1954-07-01||[https://web.archive.org/web/20110515041805/http://mombetsu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mikasa, Hokkaidō|Mikasa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三笠市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||10,070||302.64||33.3||1957-04-01||[http://www.city.mikasa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nemuro, Hokkaidō|Nemuro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|根室市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||28,923||512.63||56.4||1957-08-01||[http://www.city.nemuro.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chitose, Hokkaidō|Chitose]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|千歳市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||94,124||594.95||158||1958-07-01||[http://www.city.chitose.hokkaido.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160905165529/http://www.city.chitose.hokkaido.jp/ |date=2016-09-05 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takikawa, Hokkaidō|Takikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|滝川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||42,815||115.82||370||1958-07-01||[http://www.city.takikawa.hokkaido.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309110101/http://www.city.takikawa.hokkaido.jp/soumubu/kikaku/kouryu/englishindex.jsp |date=2010-03-09 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sunagawa, Hokkaidō|Sunagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|砂川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||18,740||78.69||238||1958-07-01||[http://www.city.sunagawa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Utashinai, Hokkaidō|Utashinai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|歌志内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||4,259||55.99||76.1||1958-07-01||[http://www.city.utashinai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukagawa, Hokkaidō|Fukagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|深川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||23,215||529.23||43.9||1963-05-01||[http://www.city.fukagawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Furano, Hokkaidō|Furano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富良野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||23,890||600.97||39.8||1966-05-01||[http://www.city.furano.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Noboribetsu, Hokkaidō|Noboribetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|登別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||51,474||212.11||243||1970-08-01||[http://www.city.noboribetsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Eniwa, Hokkaidō|Eniwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|恵庭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||68,754||294.87||233||1970-11-01||[http://www.city.eniwa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Date, Hokkaidō|Date]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊達市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||36,461||444.28||82.1||1972-04-01||[http://www.city.date.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitahiroshima, Hokkaidō|Kitahiroshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北広島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||60,291||118.54||509||1996-09-01||[http://www.city.kitahiroshima.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ishikari, Hokkaidō|Ishikari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|石狩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||60,616||721.86||84.0||1996-09-01||[http://www.city.ishikari.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shibetsu, Hokkaidō|Shibetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|士別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||21,640||1,119.29||19.3||2005-09-01||[http://www.city.shibetsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kushiro, Hokkaidō|Kushiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|釧路市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||182,263||1,362.75||134||2005-10-11||[https://web.archive.org/web/20060323035246/http://www.city.kushiro.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hokuto, Hokkaidō|Hokuto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北斗市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||48,779||397.30||123||2006-02-01||[http://www.city.hokuto.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitami, Hokkaidō|Kitami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||124,291||1,427.56||87.1||2006-03-05||[http://www.city.kitami.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nayoro, Hokkaidō|Nayoro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名寄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||29,869||535.23||55.8||2006-03-27||[http://www.city.nayoro.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kobe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|神戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||1,530,847||552.23||2,772||1889-04-01||[http://www.city.kobe.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Himeji, Hyōgo|Himeji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|姫路市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||536,170||534.27||1,004||1889-04-01||[http://www.city.himeji.hyogo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190907223328/http://www.city.himeji.hyogo.jp/ |date=2019-09-07 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Amagasaki, Hyōgo|Amagasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尼崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||461,202||49.77||9,267||1916-04-01||[http://www.city.amagasaki.hyogo.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Akashi, Hyōgo|Akashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|明石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||292,162||49.24||5,933||1919-11-01||[https://web.archive.org/web/20031019194909/http://www.city.akashi.hyogo.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nishinomiya, Hyōgo|Nishinomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||477,056||99.96||4,772||1925-04-01||[http://www.nishi.or.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ashiya, Hyōgo|Ashiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|芦屋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||92,828||18.47||5,026||1940-11-10||[http://www.city.ashiya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itami, Hyōgo|Itami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊丹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||194,488||24.97||7,789||1940-11-10||[http://www.city.itami.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aioi, Hyōgo|Aioi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|相生市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||31,973||90.45||353||1942-10-01||[https://web.archive.org/web/20050827184359/http://www.city.aioi.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toyooka, Hyōgo|Toyooka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||87,555||697.66||125||1950-04-01||[http://www.city.toyooka.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kakogawa, Hyōgo|Kakogawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加古川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||267,631||138.51||1,932||1950-06-15||[https://web.archive.org/web/20030930010510/http://www.city.kakogawa.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ako&lt;/span&gt;[[Akō, Hyōgo|Akō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|赤穂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||51,277||126.88||404||1951-09-01||[https://web.archive.org/web/20050822230242/http://www.city.ako.hyogo.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Takarazuka, Hyōgo|Takarazuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宝塚市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||222,071||101.80||2,181||1954-04-01||[http://www.city.takarazuka.hyogo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323000426/http://www.city.takarazuka.hyogo.jp/foreign/en/index.html |date=2010-03-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miki, Hyōgo|Miki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||83,244||176.58||471||1954-06-01||[http://www.city.miki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takasago, Hyōgo|Takasago]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高砂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||94,198||34.40||2,738||1954-07-01||[https://web.archive.org/web/20100111064811/http://www.city.takasago.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kawanishi, Hyōgo|Kawanishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|川西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||157,461||53.44||2,947||1954-08-01||[http://www.city.kawanishi.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ono, Hyōgo|Ono]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||49,664||92.92||534||1954-12-01||[http://www.city.ono.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sanda, Hyōgo|Sanda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||113,600||210.22||540||1958-07-01||[http://www.city.sanda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasai, Hyōgo|Kasai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||48,435||150.95||321||1967-04-01||[http://www.city.kasai.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sasayama, Hyōgo|Sasayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|篠山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||44,345||377.61||117||1999-04-01||[http://www.city.sasayama.hyogo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100205231832/http://www.city.sasayama.hyogo.jp/ |date=2010-02-05 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yabu, Hyōgo|Yabu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|養父市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||27,428||422.78||64.9||2004-04-01||[http://www.city.yabu.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tamba, Hyōgo|Tamba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|丹波市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||69,233||493.28||140||2004-11-01||[https://web.archive.org/web/20050519012346/http://www.city.tamba.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamiawaji, Hyōgo|Minamiawaji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南あわじ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||51,069||229.18||223||2005-01-11||[http://www.city.minamiawaji.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asago, Hyōgo|Asago]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|朝来市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||34,084||402.98||84.6||2005-04-01||[http://www.city.asago.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Awaji, Hyōgo|Awaji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|淡路市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||47,849||184.21||260||2005-04-01||[http://www.city.awaji.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shiso&lt;/span&gt;[[Shisō, Hyōgo|Shisō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宍粟市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||42,302||658.60||64.2||2005-04-01||[http://www.city.shiso.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nishiwaki, Hyōgo|Nishiwaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西脇市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||43,126||132.47||326||2005-10-01||[https://web.archive.org/web/20050831112740/http://www.city.nishiwaki.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tatsuno, Hyōgo|Tatsuno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|たつの市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||80,988||210.93||384||2005-10-01||[http://www.city.tatsuno.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sumoto, Hyōgo|Sumoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|洲本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||48,631||182.47||267||2006-02-11||[http://www.city.sumoto.hyogo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111034013/http://www.city.sumoto.hyogo.jp/ |date=2010-01-11 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kato&lt;/span&gt;[[Katō, Hyōgo|Katō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||39,935||157.49||254||2006-03-20||[http://www.city.kato.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mito, Ibaraki|Mito]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|水戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||264,062||217.43||1,214||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20110322185051/http://www.city.mito.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日立市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||195,844||225.55||868||1939-09-01||[https://web.archive.org/web/20050904224525/http://www.city.hitachi.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuchiura, Ibaraki|Tsuchiura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|土浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||143,986||113.82||1,265||1940-11-03||[http://www.city.tsuchiura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yuki&lt;/span&gt;[[Yūki, Ibaraki|Yūki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|結城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||52,065||65.84||791||1954-03-15||[http://www.city.yuki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ryugasaki&lt;/span&gt;[[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|龍ヶ崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||79,295||78.20||1,014||1954-03-20||[http://www.city.ryugasaki.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下妻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||45,918||80.88||568||1954-06-01||[http://www.city.shimotsuma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Joso&lt;/span&gt;[[Jōsō, Ibaraki|Jōsō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|常総市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||65,858||123.52||533||1954-07-10||[http://www.city.joso.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hitachiota&lt;/span&gt;[[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|常陸太田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||58,461||372.01||157||1954-07-15||[http://www.city.hitachiota.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高萩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||32,031||193.65||165||1954-11-23||[http://www.city.takahagi.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北茨城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||48,437||186.55||260||1956-03-31||[https://web.archive.org/web/20080208195100/http://www.city-kitaibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toride, Ibaraki|Toride]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|取手市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||109,953||69.96||1,572||1970-10-01||[http://www.city.toride.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|牛久市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||79,254||58.88||1,346||1986-06-01||[https://web.archive.org/web/20031013035340/http://www.city.ushiku.ibaraki.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Tsukuba, Ibaraki|Tsukuba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|つくば市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||207,314||284.07||730||1987-11-30||[https://web.archive.org/web/20050826064935/http://www.city.tsukuba.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|ひたちなか市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||155,338||99.04||1,568||1994-11-01||[https://web.archive.org/web/20020202052204/http://www.city.hitachinaka.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashima, Ibaraki|Kashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿嶋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||65,193||92.96||701||1995-09-01||[http://www.city.kashima.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itako, Ibaraki|Itako]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|潮来市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||31,103||62.67||496||2001-04-01||[http://www.city.itako.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Moriya, Ibaraki|Moriya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|守谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||57,793||35.63||1,622||2002-02-02||[http://www.city.moriya.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hitachiomiya&lt;/span&gt;[[Hitachiōmiya, Ibaraki|Hitachiōmiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|常陸大宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||46,729||348.38||134||2004-10-16||[http://www.city.hitachiomiya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Naka, Ibaraki|Naka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那珂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||54,618||97.80||558||2005-01-21||[http://www.city.naka.ibaraki.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823124000/http://www.city.naka.ibaraki.jp/ |date=2016-08-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Bando&lt;/span&gt;[[Bandō, Ibaraki|Bandō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|坂東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||57,128||123.18||464||2005-03-22||[http://www.city.bando.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inashiki, Ibaraki|Inashiki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|稲敷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||48,125||178.12||270||2005-03-22||[http://www.city.inashiki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chikusei, Ibaraki|Chikusei]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|筑西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||110,813||205.35||540||2005-03-28||[http://www.city.chikusei.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|かすみがうら市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||44,450||118.77||374||2005-03-28||[http://www.city.kasumigaura.ibaraki.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081017095928/http://www.city.kasumigaura.ibaraki.jp/ |date=2008-10-17 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamisu, Ibaraki|Kamisu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|神栖市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||93,538||147.24||635||2005-08-01||[http://www.city.kamisu.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Namegata, Ibaraki|Namegata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|行方市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||39,117||166.33||235||2005-09-02||[http://www.city.namegata.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Koga, Ibaraki|Koga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|古河市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||144,392||123.58||1,168||2005-09-12||[http://www.city.ibaraki-koga.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|石岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||80,502||213.38||377||2005-10-01||[http://www.city.ishioka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桜川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||47,480||179.78||264||2005-10-01||[http://www.city.sakuragawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hokota, Ibaraki|Hokota]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鉾田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||50,869||203.90||249||2005-10-11||[http://www.city.hokota.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasama, Ibaraki|Kasama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|笠間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||80,646||240.27||336||2006-03-19||[http://www.city.kasama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsukubamirai, Ibaraki|Tsukubamirai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|つくばみらい市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||41,957||79.14||530||2006-03-27||[http://www.city.tsukubamirai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Omitama, Ibaraki|Omitama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小美玉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||52,834||140.21||377||2006-03-27||[http://www.city.omitama.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kanazawa, Ishikawa|Kanazawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|金沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||455,595||467.77||974||1889-04-01||[http://www4.city.kanazawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|野々市市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||51,976||13.56||3,800||2011-11-11||[http://www.city.nonoichi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nanao, Ishikawa|Nanao]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|七尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||60,140||317.96||189||1939-07-20||[http://www.city.nanao.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||109,285||371.13||294||1940-12-01||[https://web.archive.org/web/20031018035511/http://www.city.komatsu.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Suzu, Ishikawa|Suzu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|珠洲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||17,111||247.20||69.2||1954-07-15||[http://www.city.suzu.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hakui, Ishikawa|Hakui]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽咋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||23,963||81.96||292||1958-07-01||[http://www.city.hakui.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|かほく市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||34,747||64.76||537||2004-03-01||[http://www.city.kahoku.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||110,563||755.17||146||2005-02-01||[http://www.city.hakusan.ishikawa.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219135937/http://www.city.hakusan.ishikawa.jp/ |date=2007-02-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nomi, Ishikawa|Nomi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|能美市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||48,106||83.85||574||2005-02-01||[http://www.city.nomi.ishikawa.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521152917/http://www.city.nomi.ishikawa.jp/english/ |date=2009-05-21 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kaga, Ishikawa|Kaga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||73,745||306.00||241||2005-10-01||[http://www.city.kaga.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Wajima, Ishikawa|Wajima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|輪島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||31,532||426.25||74.0||2006-02-01||[http://www.city.wajima.ishikawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Morioka, Iwate|Morioka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|盛岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||299,746||886.47||338||1889-04-01||[http://www.city.morioka.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamaishi, Iwate|Kamaishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|釜石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||41,348||441.42||93.7||1937-05-05||[http://www.city.kamaishi.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ofunato&lt;/span&gt;[[Ōfunato, Iwate|Ōfunato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大船渡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||42,119||323.28||130||1952-04-01||[http://www.city.ofunato.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Rikuzentakata, Iwate|Rikuzentakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|陸前高田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||23,961||232.29||103||1955-01-01||[http://www.city.rikuzentakata.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitakami, Iwate|Kitakami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北上市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||94,806||437.55||217||1991-04-01||[http://www.city.kitakami.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyako, Iwate|Miyako]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮古市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||58,342||696.82||83.7||2005-06-06||[http://www.city.miyako.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hachimantai, Iwate|Hachimantai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八幡平市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||29,993||862.25||34.8||2005-09-01||[http://www.city.hachimantai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ichinoseki, Iwate|Ichinoseki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|一関市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||123,155||1,133.10||109||2005-09-20||[http://www.city.ichinoseki.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tono&lt;/span&gt;[[Tōno, Iwate|Tōno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|遠野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||30,587||825.62||37.0||2005-10-01||[http://www.city.tono.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hanamaki, Iwate|Hanamaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|花巻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||103,718||908.32||114||2006-01-01||[http://www.city.hanamaki.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ninohe, Iwate|Ninohe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|二戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||30,685||420.31||73.0||2006-01-01||[https://web.archive.org/web/20100309140524/http://www.city.ninohe.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oshu&lt;/span&gt;[[Ōshū, Iwate|Ōshū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|奥州市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||128,273||993.35||129||2006-02-20||[http://www.city.oshu.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kuji, Iwate|Kuji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|久慈市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||37,824||623.14||60.7||2006-03-06||[http://www.city.kuji.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takizawa, Iwate|Takizawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|滝沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||55,153||182.32||303||2014-01-01||[http://www.city.takizawa.iwate.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Takamatsu, Kagawa|Takamatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||418,557||375.11||1,116||1890-02-15||[http://www.city.takamatsu.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Marugame, Kagawa|Marugame]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|丸亀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||110,550||111.79||989||1899-04-01||[http://www.city.marugame.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakaide, Kagawa|Sakaide]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|坂出市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||56,501||92.46||611||1942-07-01||[http://www.city.sakaide.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Zentsuji&lt;/span&gt;[[Zentsūji, Kagawa|Zentsūji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|善通寺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||35,180||39.88||882||1954-03-31||[http://www.city.zentsuji.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sanuki, Kagawa|Sanuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|さぬき市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||54,832||158.90||345||2002-04-01||[http://www.city.sanuki.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashikagawa, Kagawa|Higashikagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東かがわ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||34,953||153.35||228||2003-04-01||[http://www.higashikagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kan'onji, Kagawa|Kan'onji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|観音寺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||64,020||117.47||545||2005-10-11||[http://www.city.kanonji.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mitoyo, Kagawa|Mitoyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三豊市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||69,997||222.66||314||2006-01-01||[http://www.city.mitoyo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kagoshima, Kagoshima|Kagoshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿児島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||605,196||547.06||1,106||1889-04-01||[http://www.city.kagoshima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kanoya, Kagoshima|Kanoya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿屋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||105,673||448.33||236||1941-05-27||[http://www.e-kanoya.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070918223533/http://www.e-kanoya.net/ |date=2007-09-18 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Makurazaki, Kagoshima|Makurazaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|枕崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||24,400||74.88||326||1949-09-01||[https://web.archive.org/web/20030522080438/http://www.city.makurazaki.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akune, Kagoshima|Akune]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿久根市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||24,166||134.30||180||1952-04-01||[http://www.city.akune.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izumi, Kagoshima|Izumi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|出水市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||56,851||330.06||172||1954-04-01||[http://www.city.izumi.kagoshima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030928012037/http://www.city.izumi.kagoshima.jp/ |date=2003-09-28 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ibusuki, Kagoshima|Ibusuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|指宿市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||45,455||149.01||305||1954-04-01||[http://www.city.ibusuki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamisatsuma, Kagoshima|Minamisatsuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南さつま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||40,386||283.35||143||1954-07-15||[http://www.city.minamisatsuma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nishinoomote, Kagoshima|Nishinoomote]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西之表市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||17,666||205.75||85.9||1958-10-01||[https://web.archive.org/web/20031011212628/http://www.city.nishinoomote.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tarumizu, Kagoshima|Tarumizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|垂水市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||18,078||162.01||112||1958-10-01||[http://www.city.tarumizu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Satsumasendai, Kagoshima|Satsumasendai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|薩摩川内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||100,730||683.50||147||2004-10-12||[https://web.archive.org/web/20041020012842/http://www.city.satsumasendai.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hioki, Kagoshima|Hioki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日置市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||51,472||253.06||203||2005-05-01||[http://www.city.hioki.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Soo, Kagoshima|Soo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|曽於市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||41,179||390.39||105||2005-07-01||[http://www.city.soo.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ichikikushikino, Kagoshima|Ichikikushikino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|いちき串木野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||32,079||112.04||286||2005-10-11||[http://www.city.ichikikushikino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kirishima, Kagoshima|Kirishima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|霧島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||127,726||603.68||212||2005-11-07||[http://www.city-kirishima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shibushi, Kagoshima|Shibushi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|志布志市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||34,105||289.93||118||2006-01-01||[http://www.city.shibushi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Amami, Kagoshima|Amami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|奄美市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||48,116||306.20||157||2006-03-20||[http://www.city.amami.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Minamikyushu&lt;/span&gt;[[Minamikyūshū, Kagoshima|Minamikyūshū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南九州市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||40,891||357.85||114||2007-12-01||[http://www.city.minamikyushu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Isa, Kagoshima|Isa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊佐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||30,070||392.36||76.64||2008-11-01||[http://www.city.isa.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aira, Kagoshima|Aira]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|姶良市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||74,611||231.32||323||2010-03-23||[http://www.city.aira.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yokohama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|横浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||3,697,894||437.38||8,500||1889-04-01||[http://www.city.yokohama.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yokosuka, Kanagawa|Yokosuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|横須賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||421,397||100.68||4,186||1907-02-15||[http://www.city.yokosuka.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kawasaki, Kanagawa|Kawasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|川崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||1,373,630||142.70||9,626||1924-07-01||[http://www.city.kawasaki.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hiratsuka, Kanagawa|Hiratsuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|平塚市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||260,419||67.83||3,839||1932-04-01||[http://www.city.hiratsuka.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamakura, Kanagawa|Kamakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鎌倉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||173,588||39.60||4,384||1939-11-03||[http://www.city.kamakura.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujisawa, Kanagawa|Fujisawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|藤沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||402,628||69.51||5,792||1940-10-01||[http://www.city.fujisawa.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Odawara, Kanagawa|Odawara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小田原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||198,841||114.09||1,743||1940-12-20||[http://www.city.odawara.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Chigasaki, Kanagawa|Chigasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|茅ヶ崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||231,005||35.71||6,469||1947-10-01||[http://www.city.chigasaki.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Zushi, Kanagawa|Zushi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|逗子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||58,654||17.34||3,383||1954-04-15||[http://www.city.zushi.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sagamihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|相模原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||706,342||328.84||2,148||1954-11-20||[http://www.city.sagamihara.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miura, Kanagawa|Miura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||49,371||32.28||1,529||1955-01-01||[http://www.city.miura.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hadano, Kanagawa|Hadano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|秦野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||169,201||103.61||1,633||1955-01-01||[http://www.city.hadano.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Atsugi, Kanagawa|Atsugi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|厚木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||225,163||93.83||2,400||1955-02-01||[http://www.city.atsugi.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yamato, Kanagawa|Yamato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大和市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||223,127||27.06||8,246||1959-02-01||[http://www.city.yamato.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Isehara, Kanagawa|Isehara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊勢原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||100,779||55.52||1,815||1971-03-01||[http://www.city.isehara.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ebina, Kanagawa|Ebina]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|海老名市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||126,035||26.48||4,760||1971-11-01||[http://www.city.ebina.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Zama, Kanagawa|Zama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|座間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||127,582||17.58||7,257||1971-11-01||[http://www.city.zama.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamiashigara, Kanagawa|Minamiashigara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南足柄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||44,285||76.93||576||1972-04-01||[http://www.city.minamiashigara.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ayase, Kanagawa|Ayase]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|綾瀬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||82,083||22.28||3,684||1978-11-01||[http://www.city.ayase.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kochi&lt;/span&gt;[[Kōchi, Kōchi|Kōchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高知市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||342,944||309.22||1,109||1889-04-01||[http://www.city.kochi.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sukumo, Kōchi|Sukumo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宿毛市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||23,771||286.11||83.1||1954-03-31||[http://www.city.sukumo.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aki, Kōchi|Aki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安芸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||20,555||317.34||64.8||1954-08-01||[http://www.city.aki.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tosashimizu, Kōchi|Tosashimizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|土佐清水市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||17,421||266.54||65.4||1954-08-01||[http://www.city.tosashimizu.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Susaki, Kōchi|Susaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|須崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||25,679||135.46||190||1954-10-01||[https://web.archive.org/web/19991127184937/http://city.susaki.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tosa, Kōchi|Tosa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|土佐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||29,726||91.59||325||1959-01-01||[http://www.city.tosa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Muroto, Kōchi|Muroto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|室戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||17,683||248.25||71.2||1959-03-01||[http://www.city.muroto.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nankoku, Kōchi|Nankoku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南国市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||50,315||125.35||401||1959-10-01||[https://web.archive.org/web/20031008163502/http://www.city.nankoku.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimanto, Kōchi (city)|Shimanto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四万十市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||37,182||632.42||58.8||2005-04-10||[http://www.city.shimanto.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kami, Kōchi|Kami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|香美市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||29,144||538.22||54.1||2006-03-01||[https://web.archive.org/web/20121031134322/http://www.city.kami.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Konan&lt;/span&gt;[[Kōnan, Kōchi|Kōnan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|香南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||34,084||126.49||269||2006-03-01||[http://www.city.kochi-konan.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kumamoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|熊本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||670,348||267.23||2,509||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20030423003228/http://www.city.kumamoto.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yatsushiro, Kumamoto|Yatsushiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八代市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||134,491||680.59||198||1940-09-01||[http://www.city.yatsushiro.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hitoyoshi, Kumamoto|Hitoyoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|人吉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||36,556||210.55||174||1942-02-11||[http://www.city.hitoyoshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Arao, Kumamoto|Arao]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|荒尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||55,505||57.15||971||1942-04-01||[http://www.city.arao.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamata, Kumamoto|Minamata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|水俣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||28,123||162.88||173||1949-04-01||[http://www.city.minamata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tamana, Kumamoto|Tamana]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|玉名市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||70,747||152.55||464||1954-04-01||[http://www.city.tamana.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yamaga, Kumamoto|Yamaga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山鹿市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||56,741||299.67||189||1954-04-01||[http://www.city.yamaga.kumamoto.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050126040213/http://city.yamaga.kumamoto.jp/ |date=2005-01-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kikuchi, Kumamoto|Kikuchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|菊池市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||51,471||276.66||186||1958-08-01||[http://www.city.kikuchi.kumamoto.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919121754/http://www.city.kikuchi.kumamoto.jp/ |date=2011-09-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uto, Kumamoto|Uto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇土市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||37,897||74.19||511||1958-10-01||[http://www.city.uto.kumamoto.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716212732/http://www.city.uto.kumamoto.jp/ |date=2012-07-16 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamiamakusa, Kumamoto|Kami-Amakusa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上天草市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||31,051||126.13||246||2004-03-31||[https://web.archive.org/web/20090224085647/http://www.kamiamakusa-c.kumamoto-sgn.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uki, Kumamoto|Uki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||62,718||188.56||333||2005-01-15||[http://www.city.uki.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aso, Kumamoto|Aso]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿蘇市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||29,149||376.25||77.5||2005-02-11||[http://www.city.aso.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koshi&lt;/span&gt;[[Kōshi, Kumamoto|Kōshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|合志市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||53,490||53.17||1,006||2006-02-27||[http://www.city.koshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Amakusa, Kumamoto|Amakusa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|天草市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||93,047||683.17||136||2006-03-27||[http://www.city.amakusa.kumamoto.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kyoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|京都市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||1,474,570||827.90||1,800||1889-04-01||[http://www.city.kyoto.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukuchiyama, Kyoto|Fukuchiyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福知山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||80,836||552.57||146||1937-04-01||[http://www.city.fukuchiyama.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Maizuru, Kyoto|Maizuru]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|舞鶴市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||90,461||342.15||264||1943-05-27||[http://www.city.maizuru.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ayabe, Kyoto|Ayabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|綾部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||37,081||347.11||107||1950-08-01||[https://web.archive.org/web/20070210163241/http://www.city.ayabe.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uji, Kyoto|Uji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇治市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||191,297||67.55||2,832||1951-03-01||[http://www.city.uji.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyazu, Kyoto|Miyazu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||20,565||169.32||121||1954-06-01||[http://www.city.miyazu.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kameoka, Kyoto|Kameoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|亀岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||93,641||224.90||416||1955-01-01||[http://www.city.kameoka.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Joyo&lt;/span&gt;[[Jōyō, Kyoto|Jōyō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|城陽市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||80,795||32.74||2,468||1972-05-03||[http://www.city.joyo.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Muko&lt;/span&gt;[[Mukō, Kyoto|Mukō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|向日市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||55,137||7.67||7,189||1972-10-01||[http://www.city.muko.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nagaokakyo&lt;/span&gt;[[Nagaokakyō, Kyoto|Nagaokakyō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長岡京市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||79,031||19.18||4,120||1972-10-01||[https://web.archive.org/web/20051125110930/http://www.city.nagaokakyo.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yawata, Kyoto|Yawata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八幡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||73,822||24.37||3,029||1977-11-01||[http://www.city.yawata.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyotanabe&lt;/span&gt;[[Kyōtanabe, Kyoto|Kyōtanabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|京田辺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||65,211||42.94||1,519||1997-04-01||[http://www.kyotanabe.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013120104/http://www.kyotanabe.jp/ |date=2012-10-13 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyotango&lt;/span&gt;[[Kyōtango, Kyoto|Kyōtango]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|京丹後市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||60,980||501.84||122||2004-04-01||[http://www.city.kyotango.kyoto.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121008195221/http://www.city.kyotango.kyoto.jp/ |date=2012-10-08 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nantan, Kyoto|Nantan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南丹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||35,937||616.31||58.3||2006-06-01||[http://www.city.nantan.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kizugawa, Kyoto|Kizugawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|木津川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||66,783||85.12||785||2007-03-12||[http://www.city.kizugawa.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yokkaichi, Mie|Yokkaichi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四日市市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||306,584||205.53||1,492||1897-08-01||[http://www.city.yokkaichi.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Matsusaka, Mie|Matsusaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松阪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||169,571||623.82||272||1933-02-01||[http://www.city.matsusaka.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kuwana, Mie|Kuwana]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桑名市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||140,816||136.61||1,031||1937-04-01||[http://www.city.kuwana.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Suzuka, Mie|Suzuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鈴鹿市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||197,437||194.67||1,014||1942-12-01||[http://www.city.suzuka.mie.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217195322/http://www.city.suzuka.mie.jp/ |date=2007-02-17 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nabari, Mie|Nabari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名張市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||81,184||129.76||626||1954-03-31||[http://www.city.nabari.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Owase, Mie|Owase]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尾鷲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||21,272||193.16||110||1954-06-20||[http://www.city.owase.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kameyama, Mie|Kameyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|亀山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||50,304||190.91||263||1954-10-01||[http://www.city.kameyama.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toba, Mie|Toba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鳥羽市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||22,286||107.98||206||1954-11-01||[http://www.city.toba.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inabe, Mie|Inabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|いなべ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||46,676||219.58||213||2003-12-01||[http://www.city.inabe.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shima, Mie|Shima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|志摩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||56,758||179.70||316||2004-10-01||[http://www.city.shima.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iga, Mie|Iga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||99,662||558.17||179||2004-11-01||[http://www.city.iga.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ise, Mie|Ise]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊勢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||133,547||208.53||640||2005-11-01||[http://www.city.ise.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kumano, Mie|Kumano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|熊野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||20,477||373.63||54.8||2005-11-01||[https://web.archive.org/web/20070217000826/http://www.city.kumano.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsu, Mie|Tsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||289,215||710.81||407||2006-01-01||[http://www.info.city.tsu.mie.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sendai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|仙台市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||1,029,552||783.54||1,314||1889-04-01||[http://www.city.sendai.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ishinomaki, Miyagi|Ishinomaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|石巻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||163,840||555.77||295||1933-04-01||[http://www.city.ishinomaki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiogama, Miyagi|Shiogama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|塩竈市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||58,057||17.86||3,251||1941-11-23||[http://www.city.shiogama.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiroishi, Miyagi|Shiroishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||38,629||286.47||135||1954-04-01||[http://www.city.shiroishi.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Natori, Miyagi|Natori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名取市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||69,610||100.06||696||1958-10-01||[http://www.city.natori.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kakuda, Miyagi|Kakuda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|角田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||32,559||147.58||221||1958-10-01||[https://web.archive.org/web/20010124171000/http://www.city.kakuda.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tagajo&lt;/span&gt;[[Tagajō, Miyagi|Tagajō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|多賀城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||63,200||19.65||3,216||1971-11-01||[http://www.city.tagajo.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwanuma, Miyagi|Iwanuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||44,595||60.72||734||1971-11-01||[http://www.city.iwanuma.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tome, Miyagi|Tome]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|登米市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||86,940||536.38||162||2005-04-01||[http://www.city.tome.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kurihara, Miyagi|Kurihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|栗原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||77,862||804.93||96.7||2005-04-01||[http://www.kuriharacity.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashimatsushima, Miyagi|Higashimatsushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東松島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||43,238||101.86||424||2005-04-01||[http://www.city.higashimatsushima.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kesennuma, Miyagi|Kesennuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|気仙沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||64,578||226.67||285||2006-03-31||[https://archive.is/20121205013719/http://www.city.kesennuma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Osaki&lt;/span&gt;[[Ōsaki, Miyagi|Ōsaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||137,164||796.76||172||2006-03-31||[http://www.city.osaki.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Osaki&lt;/span&gt;[[Tomiya, Miyagi|Tomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||52,491||49.13||1,067||2016-10-10||[http://www.tomiya-city.miyagi.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Miyazaki, Miyazaki|Miyazaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||369,473||596.80||619||1924-04-01||[http://www.city.miyazaki.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Miyakonojo&lt;/span&gt;[[Miyakonojō, Miyazaki|Miyakonojō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|都城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||169,384||653.31||259||1924-04-01||[http://www.city.miyakonojo.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nobeoka, Miyazaki|Nobeoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|延岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||132,480||867.97||153||1933-02-11||[http://www.city.nobeoka.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nichinan, Miyazaki|Nichinan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||43,264||294.46||147||1950-01-01||[http://www.city.nichinan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kobayashi, Miyazaki|Kobayashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小林市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||40,514||474.23||85.4||1950-04-01||[https://web.archive.org/web/20100410014919/http://www.city.kobayashi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hyuga&lt;/span&gt;[[Hyūga, Miyazaki|Hyūga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日向市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||63,066||336.29||188||1951-04-01||[https://web.archive.org/web/20160204030326/http://www.city.hyuga.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kushima, Miyazaki|Kushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|串間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||21,386||294.96||72.5||1954-11-03||[https://web.archive.org/web/20110307085939/http://www.city.kushima.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Saito, Miyazaki|Saito]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西都市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||33,290||438.56||75.9||1958-11-01||[https://web.archive.org/web/20030928215807/http://www.city.saito.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ebino, Miyazaki|Ebino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|えびの市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||22,445||283.00||79.3||1970-12-01||[http://www.city.ebino.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Matsumoto, Nagano|Matsumoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||227,392||919.35||247||1907-05-01||[http://www.city.matsumoto.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Okaya, Nagano|Okaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岡谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||53,722||85.14||631||1936-04-01||[http://www.city.okaya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Suwa, Nagano|Suwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|諏訪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||52,671||109.06||483||1941-08-10||[http://www.city.suwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Suzaka, Nagano|Suzaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|須坂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||53,097||149.84||354||1954-04-01||[http://www.city.suzaka.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komoro, Nagano|Komoro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小諸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||45,333||98.66||459||1954-04-01||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050105/http%3A//www.city.komoro.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komagane, Nagano|Komagane]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|駒ヶ根市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||34,696||165.92||209||1954-07-01||[http://www.city.komagane.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omachi&lt;/span&gt;[[Ōmachi, Nagano|Ōmachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大町市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||31,276||564.99||55.4||1954-07-01||[http://www.city.omachi.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iiyama, Nagano|Iiyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飯山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||24,155||202.32||119||1954-08-01||[http://www.city.iiyama.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iida, Nagano|Iida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飯田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||107,129||658.76||163||1956-09-30||[http://www.city.iida.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chino, Nagano|Chino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|茅野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||57,363||266.41||215||1958-08-01||[http://www.city.chino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiojiri, Nagano|Shiojiri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|塩尻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||67,781||290.13||234||1959-04-01||[https://web.archive.org/web/20010720092104/http://www.city.shiojiri.nagano.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nagano, Nagano|Nagano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||378,204||730.83||517||1966-10-16||[http://www.city.nagano.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chikuma, Nagano|Chikuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|千曲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||63,305||119.84||528||2003-09-01||[https://web.archive.org/web/20030901020411/http://www.city.chikuma.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tomi&lt;/span&gt;[[Tōmi, Nagano|Tōmi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東御市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||31,211||112.30||278||2004-04-01||[http://www.city.tomi.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakano, Nagano|Nakano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||46,295||112.06||413||2005-04-01||[http://www.city.nakano.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Saku, Nagano|Saku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐久市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||100,077||423.99||236||2005-04-01||[http://www.city.saku.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Azumino, Nagano|Azumino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安曇野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||97,084||331.82||293||2005-10-01||[http://www.city.azumino.nagano.jp]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ueda, Nagano|Ueda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||161,887||552.00||293||2006-03-06||[http://www.city.ueda.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ina, Nagano|Ina]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊那市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||71,937||667.81||108||2006-03-31||[http://www.inacity.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nagasaki, Nagasaki|Nagasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||448,792||406.37||1,104||1889-04-01||[http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151230090651/http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/ |date=2015-12-30 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sasebo, Nagasaki|Sasebo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐世保市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||254,650||364.00||700||1902-04-01||[https://web.archive.org/web/20040702014029/http://www.city.sasebo.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimabara, Nagasaki|Shimabara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|島原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||48,953||82.77||591||1940-04-01||[http://www.city.shimabara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omura&lt;/span&gt;[[Ōmura, Nagasaki|Ōmura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大村市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||89,650||126.34||710||1942-02-11||[http://www.city.omura.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsushima, Nagasaki|Tsushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|対馬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||36,347||708.81||51.3||2004-03-01||[http://www.city.tsushima.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iki, Nagasaki|Iki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|壱岐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||30,352||138.50||219||2004-03-01||[https://web.archive.org/web/20110516134104/http://www.city.iki.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Goto&lt;/span&gt;[[Gotō, Nagasaki|Gotō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|五島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||42,447||420.77||101||2004-08-01||[https://web.archive.org/web/20120303101431/http://www3.city.goto.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Isahaya, Nagasaki|Isahaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|諫早市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||142,635||312.24||457||2005-03-01||[http://www.city.isahaya.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Saikai, Nagasaki|Saikai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西海市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||32,737||241.95||135||2005-04-01||[http://www.city.saikai.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hirado, Nagasaki|Hirado]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|平戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||36,785||235.63||156||2005-10-01||[https://web.archive.org/web/20090416075114/http://www.city.hirado.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Unzen, Nagasaki|Unzen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|雲仙市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||48,701||206.92||235||2005-10-11||[http://www.city.unzen.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Matsuura, Nagasaki|Matsuura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||26,007||130.35||200||2006-01-01||[http://www.city-matsuura.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamishimabara, Nagasaki|Minamishimabara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南島原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||52,347||169.88||308||2006-03-31||[http://www.city.Minamishimabara.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nara, Nara|Nara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|奈良市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||367,393||276.84||1,327||1898-02-01||[https://web.archive.org/web/20031008220336/http://www.city.nara.nara.jp/]
|- 
|align=&quot;left&quot;|[[Yamatotakada, Nara|Yamatotakada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大和高田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||69,473||16.49||4,213||1948-01-01||[http://www.city.yamatotakada.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yamatokoriyama&lt;/span&gt;[[Yamatokōriyama, Nara|Yamatokōriyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大和郡山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||90,223||42.68||2,114||1954-01-01||[http://www.city.yamatokoriyama.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tenri, Nara|Tenri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|天理市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||70,702||86.37||819||1954-04-01||[http://www.city.tenri.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashihara, Nara|Kashihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|橿原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||124,679||39.52||3,155||1956-02-11||[https://web.archive.org/web/20081212230334/http://www.city.kashihara.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakurai, Nara|Sakurai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桜井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||60,699||98.92||614||1956-09-01||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050354/http%3A//www.city.sakurai.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gojo&lt;/span&gt;[[Gojō, Nara|Gojō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|五條市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||36,002||292.05||123||1957-10-15||[http://www.city.gojo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Gose, Nara|Gose]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|御所市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||31,160||60.58||514||1958-03-31||[http://www.city.gose.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ikoma, Nara|Ikoma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|生駒市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||115,359||53.18||2,169||1971-11-01||[http://www.city.ikoma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashiba, Nara|Kashiba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|香芝市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||72,967||24.23||3,011||1991-10-01||[http://www.city.kashiba.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katsuragi, Nara|Katsuragi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|葛城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||35,194||33.73||1,043||2004-10-01||[http://www.city.katsuragi.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uda, Nara|Uda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇陀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||35,895||247.62||145||2006-01-01||[http://www.city.uda.nara.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Niigata, Niigata|Niigata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新潟市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||813,053||726.10||1,120||1889-04-01||[http://www.city.niigata.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nagaoka, Niigata|Nagaoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||281,222||840.88||334||1906-04-01||[http://www.city.nagaoka.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashiwazaki, Niigata|Kashiwazaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柏崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||93,506||442.70||211||1940-07-01||[https://web.archive.org/web/20031011010046/http://www.city.kashiwazaki.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shibata, Niigata|Shibata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新発田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||103,490||532.82||194||1947-01-01||[https://web.archive.org/web/20031017121056/http://www.city.shibata.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ojiya, Niigata|Ojiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小千谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||39,304||155.12||253||1954-03-10||[http://www.city.ojiya.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamo, Niigata|Kamo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加茂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||30,800||133.68||230||1954-03-10||[http://www.city.kamo.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mitsuke, Niigata|Mitsuke]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|見附市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||42,139||77.96||541||1954-03-31||[http://www.city.mitsuke.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Murakami, Niigata|Murakami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|村上市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||30,197||142.12||212||1954-03-31||[https://web.archive.org/web/20050828083750/http://www.city.murakami.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Myoko&lt;/span&gt;[[Myōkō, Niigata|Myōkō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|妙高市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||36,837||445.52||82.7||1954-11-01||[http://www.city.myoko.niigata.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Joetsu&lt;/span&gt;[[Jōetsu, Niigata|Jōetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上越市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||206,175||973.32||212||1971-04-29||[http://www.city.joetsu.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sado, Niigata|Sado]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐渡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||65,037||855.26||76.0||2004-03-01||[http://www.city.sado.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Agano, Niigata|Agano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿賀野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||46,158||192.72||240||2004-04-01||[http://www.city.agano.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uonuma, Niigata|Uonuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|魚沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||42,334||946.93||44.7||2004-11-01||[http://www.city.uonuma.niigata.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927014907/http://www.city.uonuma.niigata.jp/uogaku/ |date=2007-09-27 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamiuonuma, Niigata|Minami-Uonuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南魚沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||62,518||584.82||107||2004-11-01||[http://www.city.minamiuonuma.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itoigawa, Niigata|Itoigawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|糸魚川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||48,653||746.24||65.2||2005-03-19||[http://www.city.itoigawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokamachi&lt;/span&gt;[[Tōkamachi, Niigata|Tōkamachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|十日町市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||60,480||589.92||103||2005-04-01||[http://www.city.tokamachi.niigata.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129140601/http://www.city.tokamachi.niigata.jp/ |date=2016-01-29 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Sanjo&lt;/span&gt;[[Sanjō, Niigata|Sanjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三条市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||103,199||432.01||239||2005-05-01||[http://www.city.sanjo.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tainai, Niigata|Tainai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|胎内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||32,165||265.18||121||2005-09-01||[http://www.city.tainai.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Gosen, Niigata|Gosen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|五泉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||55,936||351.87||159||2006-01-01||[http://www.city.gosen.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsubame, Niigata|Tsubame]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|燕市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||82,910||110.88||748||2006-03-20||[http://www.city.tsubame.niigata.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;[[Ōita, Ōita|Ōita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大分市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||467,267||501.25||932||1911-04-01||[http://www.city.oita.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Beppu, Ōita|Beppu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|別府市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||127,345||125.15||1,018||1924-04-01||[http://www.city.beppu.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakatsu, Ōita|Nakatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中津市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||84,179||491.09||171||1929-04-20||[http://www.city-nakatsu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hita, Ōita|Hita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日田市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||72,601||666.19||109||1940-12-11||[http://www.city.hita.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Saiki, Ōita|Saiki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐伯市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||78,675||903.44||87.1||1941-04-29||[http://www.city.saiki.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Usuki, Ōita|Usuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|臼杵市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||42,464||291.07||146||1950-04-01||[http://www.city.usuki.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsukumi, Ōita|Tsukumi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|津久見市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||20,561||79.53||259||1951-04-01||[http://www.city.tsukumi.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Taketa, Ōita|Taketa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|竹田市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||25,449||477.59||53.3||1954-03-31||[http://www.city.taketa.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Bungotakada, Ōita|Bungotakada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊後高田市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||24,484||206.64||118||1954-05-31||[http://www.city.bungotakada.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Usa, Ōita|Usa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇佐市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||59,971||439.12||137||1967-04-01||[http://www.city.usa.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Bungo-ono&lt;/span&gt;[[Bungo-ōno, Ōita|Bungo-ōno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊後大野市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||40,409||603.36||67.0||2005-03-31||[http://www.bungo-ohno.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151122130246/http://www.bungo-ohno.jp/ |date=2015-11-22 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitsuki, Ōita|Kitsuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|杵築市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||33,465||280.01||120||2005-10-01||[http://www.city.kitsuki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yufu, Ōita|Yufu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|由布市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||35,298||319.16||111||2005-10-01||[http://www.city.yufu.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kunisaki, Ōita|Kunisaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|国東市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||33,473||317.81||105||2006-03-31||[http://www.city.kunisaki.oita.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Okayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岡山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||701,293||789.91||887||1889-06-01||[http://www.city.okayama.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kurashiki, Okayama|Kurashiki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|倉敷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||472,452||354.71||1,332||1928-04-01||[http://www.city.kurashiki.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuyama, Okayama|Tsuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|津山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||109,493||506.36||216||1929-02-11||[http://www.city.tsuyama.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120820085908/http://www.city.tsuyama.lg.jp/ |date=2012-08-20 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tamano, Okayama|Tamano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|玉野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||65,723||103.63||634||1940-08-03||[https://web.archive.org/web/20031014090840/http://www.city.tamano.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasaoka, Okayama|Kasaoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|笠岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||55,987||136.03||412||1952-04-01||[http://www.city.kasaoka.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ibara, Okayama|Ibara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|井原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||44,423||243.36||183||1953-04-01||[http://www.city.ibara.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Soja&lt;/span&gt;[[Sōja, Okayama|Sōja]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|総社市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||66,789||212.00||315||1954-03-31||[http://www.city.soja.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takahashi, Okayama|Takahashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高梁市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||37,573||547.01||68.7||1954-05-01||[http://www.city.takahashi.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Niimi, Okayama|Niimi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||35,022||793.27||44.1||1954-06-01||[http://www.city.niimi.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Bizen, Okayama|Bizen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|備前市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||39,117||258.23||151||1971-04-01||[http://www.city.bizen.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Setouchi, Okayama|Setouchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|瀬戸内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||38,645||125.53||308||2004-11-01||[http://www.city.setouchi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akaiwa, Okayama|Akaiwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|赤磐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||43,742||209.43||209||2005-03-07||[http://www.city.akaiwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Maniwa, Okayama|Maniwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|真庭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||50,405||828.43||60.8||2005-03-31||[http://www.city.maniwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mimasaka, Okayama|Mimasaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美作市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||31,550||429.19||73.5||2005-03-31||[http://www.city.mimasaka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asakuchi, Okayama|Asakuchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浅口市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||37,108||66.46||558||2006-03-21||[http://www.city.asakuchi.okayama.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Naha, Okinawa|Naha]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那覇市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||314,162||39.23||7,963||1921-05-20||[http://www.city.naha.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ishigaki, Okinawa|Ishigaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|石垣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||46,489||229.00||195||1947-07-10||[http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ginowan, Okinawa|Ginowan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宜野湾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||91,233||19.70||4,569||1962-07-01||[http://www.city.ginowan.okinawa.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100318044008/http://www.city.ginowan.okinawa.jp/ |date=2010-03-18 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Urasoe, Okinawa|Urasoe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浦添市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||108,052||19.09||5,516||1970-07-01||[https://web.archive.org/web/20050822223727/http://8761234.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nago, Okinawa|Nago]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名護市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||60,598||210.30||278||1970-08-01||[http://www.city.nago.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itoman, Okinawa|Itoman]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|糸満市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||56,171||46.63||1,200||1971-12-01||[https://web.archive.org/web/20031010070538/http://www.city.itoman.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Okinawa, Okinawa|Okinawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|沖縄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||128,421||49.00||2,565||1974-04-01||[http://www.city.okinawa.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tomigusuku, Okinawa|Tomigusuku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊見城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||54,586||19.45||2,751||2002-04-01||[http://www.city.tomigusuku.okinawa.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070309075111/http://j2k.naver.com/j2k_frame.php/korean/www.city.tomigusuku.okinawa.jp/ |date=2007-03-09 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uruma, Okinawa|Uruma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|うるま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||114,087||86.03||1,313||2005-04-01||[https://web.archive.org/web/20050520003645/http://www.city.uruma.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyakojima, Okinawa|Miyakojima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮古島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||52,777||204.54||275||2005-10-01||[http://www.city.miyakojima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nanjo&lt;/span&gt;[[Nanjō, Okinawa|Nanjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||39,458||49.70||819||2006-01-01||[http://www.city.nanjo.okinawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Osaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大阪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||2,668,586||222.30||11,900||1889-04-01||[http://www.city.osaka.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sakai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|堺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||835,333||149.99||5,569||1889-04-01||[http://www.city.sakai.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kishiwada, Osaka|Kishiwada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岸和田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||200,538||72.24||2,776||1922-11-01||[http://www.city.kishiwada.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090103101744/http://www.city.kishiwada.osaka.jp/index_e.html |date=2009-01-03 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Toyonaka, Osaka|Toyonaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊中市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||387,269||36.38||10,645||1936-10-15||[http://www.city.toyonaka.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ikeda, Osaka|Ikeda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|池田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||104,426||22.09||4,727||1939-04-29||[http://www.city.ikeda.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Suita, Osaka|Suita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|吹田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||354,600||36.11||9,820||1940-04-01||[http://www.city.suita.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Izumiotsu&lt;/span&gt;[[Izumiōtsu, Osaka|Izumiōtsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|泉大津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||78,014||12.80||6,095||1942-04-01||[https://web.archive.org/web/20030928055053/http://www.city.izumiotsu.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高槻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||354,228||105.31||3,364||1943-01-01||[https://web.archive.org/web/20121007044544/http://www.city.takatsuki.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kaizuka, Osaka|Kaizuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|貝塚市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||90,447||43.99||2,056||1943-05-01||[http://www.city.kaizuka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Moriguchi, Osaka|Moriguchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|守口市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||146,294||12.73||11,492||1946-11-01||[http://www.city.moriguchi.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hirakata, Osaka|Hirakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|枚方市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||406,201||65.08||6,242||1947-08-01||[http://www.city.hirakata.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Ibaraki, Osaka|Ibaraki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|茨木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||272,240||76.52||3,558||1948-01-01||[http://www.city.ibaraki.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yao, Osaka|Yao]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||273,244||41.71||6,551||1948-04-01||[http://www.city.yao.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izumisano, Osaka|Izumisano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|泉佐野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||99,636||55.03||1,811||1948-04-01||[http://www.city.izumisano.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tondabayashi, Osaka|Tondabayashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富田林市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||122,205||39.66||3,081||1950-04-01||[http://www.city.tondabayashi.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070226104118/http://www.city.tondabayashi.osaka.jp/ |date=2007-02-26 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Neyagawa, Osaka|Neyagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|寝屋川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||239,029||24.73||9,666||1951-05-03||[http://www.city.neyagawa.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kawachinagano, Osaka|Kawachinagano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|河内長野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||114,428||109.61||1,044||1954-04-01||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050056/http%3A//www.city.kawachinagano.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Matsubara, Osaka|Matsubara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||125,274||16.66||7,519||1955-02-01||[http://www.city.matsubara.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219030756/http://www.city.matsubara.osaka.jp/ |date=2007-02-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Daito&lt;/span&gt;[[Daitō, Osaka|Daitō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||125,847||18.27||6,888||1956-04-01||[http://www.city.daito.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izumi, Osaka|Izumi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|和泉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||179,352||84.98||2,110||1956-09-01||[https://web.archive.org/web/20050824110542/http://www.city.izumi.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minoh, Osaka|Minoh]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|箕面市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||127,757||47.84||2,671||1956-12-01||[http://www.city.minoh.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashiwara, Osaka|Kashiwara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柏原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||75,875||25.39||2,988||1958-10-01||[http://www.city.kashiwara.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Habikino, Osaka|Habikino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽曳野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||118,281||26.44||4,474||1959-01-15||[http://www.city.habikino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kadoma, Osaka|Kadoma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|門真市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||130,026||12.28||10,588||1963-08-01||[http://www.city.kadoma.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Settsu, Osaka|Settsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|摂津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||84,330||14.88||5,667||1966-11-01||[http://www.city.settsu.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takaishi, Osaka|Takaishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||60,077||11.35||5,293||1966-11-01||[http://www.city.takaishi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujiidera, Osaka|Fujiidera]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|藤井寺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||65,892||8.89||7,412||1966-11-01||[http://www.city.fujiidera.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070416203514/http://www.city.fujiidera.osaka.jp/ |date=2007-04-16 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Higashiosaka&lt;/span&gt;[[Higashiōsaka, Osaka|Higashiōsaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東大阪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||509,157||61.81||8,237||1967-02-01||[https://web.archive.org/web/20031005161739/http://www.city.higashiosaka.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sennan, Osaka|Sennan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|泉南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||64,916||48.48||1,339||1970-07-01||[http://www.city.sennan.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211222511/http://www.city.sennan.osaka.jp/ |date=2007-02-11 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shijonawate&lt;/span&gt;[[Shijōnawate, Osaka|Shijōnawate]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四條畷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||57,239||18.74||3,054||1970-07-01||[http://www.city.shijonawate.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katano, Osaka|Katano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|交野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||77,853||25.55||3,047||1971-11-03||[http://www.city.katano.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Osakasayama&lt;/span&gt;[[Ōsakasayama, Osaka|Ōsakasayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大阪狭山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||58,661||11.86||4,946||1987-10-01||[http://www.city.osakasayama.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hannan, Osaka|Hannan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阪南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||56,853||36.10||1,575||1991-10-01||[http://www.city.hannan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tosu, Saga|Tosu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鳥栖市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||66,842||71.73||932||1954-04-01||[http://www.city.tosu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Imari, Saga|Imari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊万里市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||57,604||254.99||226||1954-04-01||[http://www.city.imari.saga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashima, Saga|Kashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||31,326||112.10||279||1954-04-01||[https://web.archive.org/web/20100505115227/http://www.city.kashima.saga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Taku, Saga|Taku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|多久市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||22,165||96.93||229||1954-05-01||[http://www.city.taku.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Karatsu, Saga|Karatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|唐津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||129,194||487.45||265||2005-01-01||[http://www.city.karatsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ogi, Saga|Ogi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||45,516||95.85||475||2005-03-01||[http://www.city.ogi.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Saga, Saga|Saga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||239,932||431.42||556||2005-10-01||[http://www.city.saga.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ureshino, Saga|Ureshino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|嬉野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||29,644||126.51||234||2006-01-01||[http://www.city.ureshino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takeo, Saga|Takeo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|武雄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||50,788||195.44||260||2006-03-01||[http://www.city.takeo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kanzaki, Saga|Kanzaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|神埼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||33,449||125.01||268||2006-03-20||[http://www.city.kanzaki.saga.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kawagoe, Saitama|Kawagoe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|川越市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||335,693||109.16||3,075||1922-12-01||[http://www.city.kawagoe.saitama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070213071307/http://www.city.kawagoe.saitama.jp/ |date=2007-02-13 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kawaguchi, Saitama|Kawaguchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|川口市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||552,883||61.97||8,922||1933-04-01||[http://www.city.kawaguchi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gyoda&lt;/span&gt;[[Gyōda, Saitama|Gyōda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|行田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||87,462||67.37||1,298||1949-05-03||[http://www.city.gyoda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chichibu, Saitama|Chichibu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|秩父市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||69,139||577.69||120||1950-04-01||[http://www.city.chichibu.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Tokorozawa, Saitama|Tokorozawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|所沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||338,560||71.99||4,703||1950-11-03||[http://www.city.tokorozawa.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hanno&lt;/span&gt;[[Hannō, Saitama|Hannō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飯能市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||84,053||193.16||435||1954-01-01||[http://www.city.hanno.saitama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219024658/http://www.city.hanno.saitama.jp/ |date=2007-02-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kazo, Saitama|Kazo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加須市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||67,862||59.40||1,142||1954-05-03||[http://www.city.kazo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashimatsuyama, Saitama|Higashimatsuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東松山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||90,840||65.33||1,390||1954-07-01||[http://www.city.higashimatsuyama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sayama, Saitama|Sayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|狭山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||156,634||49.04||3,194||1954-07-01||[http://www.city.sayama.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hanyu&lt;/span&gt;[[Hanyū, Saitama|Hanyū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽生市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||56,820||58.55||970||1954-09-01||[http://www.city.hanyu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Konosu&lt;/span&gt;[[Kōnosu, Saitama|Kōnosu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鴻巣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||119,768||67.49||1,775||1954-09-30||[http://www.city.kounosu.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ageo, Saitama|Ageo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||222,479||45.55||4,884||1958-07-15||[http://www.city.ageo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Soka&lt;/span&gt;[[Sōka, Saitama|Sōka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|草加市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||237,964||27.42||8,678||1958-11-01||[http://www.city.soka.saitama.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Koshigaya, Saitama|Koshigaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|越谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||318,592||60.31||5,283||1958-11-03||[http://www.city.koshigaya.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Warabi, Saitama|Warabi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|蕨市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||70,410||5.10||13,806||1959-04-01||[http://www.city.warabi.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toda, Saitama|Toda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|戸田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||118,591||18.17||6,527||1966-10-01||[http://www.city.toda.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iruma, Saitama|Iruma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|入間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||148,203||44.74||3,313||1966-11-01||[http://www.city.iruma.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asaka, Saitama|Asaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|朝霞市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||126,902||18.38||6,904||1967-03-15||[https://web.archive.org/web/20031020205457/http://www.city.asaka.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiki, Saitama|Shiki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|志木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||68,531||9.06||7,564||1970-10-26||[http://www.city.shiki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Wako&lt;/span&gt;[[Wakō, Saitama|Wakō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|和光市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||78,575||11.04||7,117||1970-10-31||[http://www.city.wako.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Niiza, Saitama|Niiza]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新座市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||155,926||22.80||6,839||1970-11-01||[http://www.city.niiza.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Okegawa, Saitama|Okegawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桶川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||74,703||25.26||2,957||1970-11-03||[https://web.archive.org/web/20080114142555/http://www.city.okegawa.lg.jp/index01.html]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kuki, Saitama|Kuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|久喜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||71,667||25.35||2,827||1971-10-01||[https://web.archive.org/web/20050827001932/http://www.city.kuki.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitamoto, Saitama|Kitamoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||69,903||19.84||3,523||1971-11-03||[http://www.city.kitamoto.saitama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224215300/http://www.city.kitamoto.saitama.jp/ |date=2007-02-24 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yashio, Saitama|Yashio]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八潮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||78,601||18.03||4,359||1972-01-15||[http://www.city.yashio.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujimi, Saitama|Fujimi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富士見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||105,286||19.70||5,344||1972-04-10||[http://www.city.fujimi.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Misato, Saitama (city)|Misato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三郷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||128,956||30.16||4,276||1972-05-03||[http://www.city.misato.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hasuda, Saitama|Hasuda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|蓮田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||63,375||27.27||2,324||1972-10-01||[http://www.city.hasuda.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakado, Saitama|Sakado]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|坂戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||99,680||40.97||2,433||1976-09-01||[http://www.city.sakado.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Satte, Saitama|Satte]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|幸手市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||53,485||33.95||1,575||1986-10-01||[http://www.city.satte.saitama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219054705/http://www.city.satte.saitama.jp/ |date=2007-02-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsurugashima, Saitama|Tsurugashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鶴ヶ島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||70,131||17.73||3,955||1991-09-01||[http://www.city.tsurugashima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hidaka, Saitama|Hidaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日高市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||55,454||47.50||1,167||1991-10-01||[http://www.city.hidaka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yoshikawa, Saitama|Yoshikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|吉川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||63,050||31.62||1,994||1996-04-01||[http://www.city.yoshikawa.saitama.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Saitama, Saitama|Saitama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|さいたま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||1,192,418||217.49||5,483||2001-05-01||[http://www.city.saitama.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kumagaya, Saitama|Kumagaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|熊谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||204,853||159.88||1,281||2005-10-01||[http://www.city.kumagaya.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kasukabe, Saitama|Kasukabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|春日部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||236,854||65.98||3,590||2005-10-01||[http://www.city.kasukabe.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujimino, Saitama|Fujimino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|ふじみ野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||103,724||14.67||7,070||2005-10-01||[http://www.city.fujimino.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukaya, Saitama|Fukaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|深谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||146,128||137.58||1,062||2006-01-01||[http://www.city.fukaya.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Honjo&lt;/span&gt;[[Honjō, Saitama|Honjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|本庄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||81,805||89.71||912||2006-01-10||[http://www.city.honjo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Honjo&lt;/span&gt;[[Shiraoka, Saitama|Shiraoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||51,684||24.92||2,070||2012-10-01||[http://www.city.shiraoka.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otsu&lt;/span&gt;[[Ōtsu, Shiga|Ōtsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||329,024||464.10||709||1898-10-01||[https://web.archive.org/web/20000622004441/http://www.city.otsu.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hikone, Shiga|Hikone]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|彦根市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||110,945||196.84||564||1937-02-11||[http://www.city.hikone.shiga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802011517/http://www.city.hikone.shiga.jp/english/index.html |date=2009-08-02 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kusatsu, Shiga|Kusatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|草津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||123,512||67.92||1,818||1954-10-15||[http://www.city.kusatsu.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Moriyama, Shiga|Moriyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|守山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||74,263||54.81||1,355||1970-07-01||[http://www.city.moriyama.shiga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161023173417/http://www.city.moriyama.shiga.jp/ |date=2016-10-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ritto&lt;/span&gt;[[Rittō, Shiga|Rittō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|栗東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||62,353||52.75||1,182||2001-10-01||[https://web.archive.org/web/20011003204425/http://www.city.ritto.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koka&lt;/span&gt;[[Kōka, Shiga|Kōka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|甲賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||94,007||481.69||195||2004-10-01||[https://web.archive.org/web/20080206022438/http://www.city.koka.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yasu, Shiga|Yasu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|野洲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||49,821||81.07||615||2004-10-01||[http://www.city.yasu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Konan, Shiga|Konan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|湖南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||55,144||70.49||782||2004-10-01||[https://web.archive.org/web/20070925212042/http://www.city.konan.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takashima, Shiga|Takashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||52,967||693.00||76.4||2005-01-01||[http://www.city.takashima.shiga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060218063311/http://www.city.takashima.shiga.jp/ |date=2006-02-18 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Higashiomi&lt;/span&gt;[[Higashiōmi, Shiga|Higashiōmi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東近江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||117,487||388.58||302||2005-02-11||[http://www.city.higashiomi.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Maibara, Shiga|Maibara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|米原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||40,757||250.46||163||2005-02-14||[http://www.city.maibara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagahama, Shiga|Nagahama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||83,555||247.01||338||2006-02-13||[http://www.city.nagahama.shiga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230232547/http://www.city.nagahama.shiga.jp/ |date=2016-12-30 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omihachiman&lt;/span&gt;[[Ōmihachiman, Shiga|Ōmihachiman]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|近江八幡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||69,116||153.09||451||2010-03-21||[http://www.city.omihachiman.shiga.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Matsue, Shimane|Matsue]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||195,875||530.27||369||1889-04-01||[http://www.city.matsue.shimane.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180125141356/http://www.city.matsue.shimane.jp/ |date=2018-01-25 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izumo, Shimane|Izumo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|出雲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||146,115||543.48||269||1941-11-03||[http://www.city.izumo.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Masuda, Shimane|Masuda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|益田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||50,980||733.16||69.5||1952-08-01||[http://www.city.masuda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yasugi, Shimane|Yasugi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安来市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||42,997||420.97||102||1954-04-01||[http://www.city.yasugi.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gotsu&lt;/span&gt;[[Gōtsu, Shimane|Gōtsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||26,958||268.51||100||1954-04-01||[http://www.city.gotsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Unnan, Shimane|Unnan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|雲南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||43,269||553.37||78.2||2004-11-01||[http://www.city.unnan.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hamada, Shimane|Hamada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浜田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||61,325||689.60||88.9||2005-10-01||[http://www.city.hamada.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oda&lt;/span&gt;[[Ōda, Shimane|Ōda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||39,593||436.11||90.8||2005-10-01||[http://www.city.ohda.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100904074354/http://www.city.ohda.lg.jp/ |date=2010-09-04 }}
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Shizuoka, Shizuoka|Shizuoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|静岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||710,944||1,388.78||512||1889-04-01||[http://www.city.shizuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hamamatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浜松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||811,431||1,511.17||537||1911-07-01||[https://web.archive.org/web/20100521073237/http://www.city.hamamatsu.shizuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Numazu, Shizuoka|Numazu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|沼津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||206,818||187.11||1,105||1923-07-01||[http://www.city.numazu.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Atami, Shizuoka|Atami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|熱海市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||40,524||61.56||658||1937-04-10||[https://web.archive.org/web/20120426053204/http://www.city.atami.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mishima, Shizuoka|Mishima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||112,320||62.13||1,808||1941-04-29||[http://www.city.mishima.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujinomiya, Shizuoka|Fujinomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富士宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||122,122||314.81||388||1942-06-01||[http://www.city.fujinomiya.shizuoka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025001740/http://www.city.fujinomiya.shizuoka.jp/ |date=2008-10-25 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ito&lt;/span&gt;[[Itō, Shizuoka|Itō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||72,038||124.13||580||1947-08-10||[http://www.city.ito.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimada, Shizuoka|Shimada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|島田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||95,762||195.40||490||1948-01-01||[http://www.city.shimada.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwata, Shizuoka|Iwata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|磐田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||172,583||164.08||1,052||1948-04-01||[http://www.city.iwata.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yaizu, Shizuoka|Yaizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|焼津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||120,331||46.01||2,615||1951-03-01||[http://www.city.yaizu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kakegawa, Shizuoka|Kakegawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|掛川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||118,660||265.63||447||1954-03-31||[https://web.archive.org/web/20110414054930/http://www.city.kakegawa.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujieda, Shizuoka|Fujieda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|藤枝市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||129,637||140.74||921||1954-03-31||[http://www.city.fujieda.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Gotenba, Shizuoka|Gotenba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|御殿場市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||88,078||194.63||453||1955-02-11||[http://www.city.gotemba.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukuroi, Shizuoka|Fukuroi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|袋井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||85,163||108.56||784||1958-11-03||[http://www.city.fukuroi.shizuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fuji, Shizuoka|Fuji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富士市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||237,279||214.10||1,108||1966-11-01||[http://www.city.fuji.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimoda, Shizuoka|Shimoda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||25,784||104.70||246||1971-01-01||[http://www.city.shimoda.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Susono, Shizuoka|Susono]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|裾野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||53,740||138.39||388||1971-01-01||[http://www.city.susono.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kosai, Shizuoka|Kosai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|湖西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||44,545||55.08||809||1972-01-01||[http://www.city.kosai.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izu, Shizuoka|Izu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊豆市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||35,911||363.97||98.7||2004-04-01||[http://www.city.izu.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Omaezaki, Shizuoka|Omaezaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|御前崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||35,015||65.85||532||2004-04-01||[http://www.city.omaezaki.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kikugawa, Shizuoka|Kikugawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|菊川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||47,702||94.24||506||2005-01-17||[http://www.city.kikugawa.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izunokuni, Shizuoka|Izunokuni]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊豆の国市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||49,711||94.71||525||2005-04-01||[http://www.city.izunokuni.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Makinohara, Shizuoka|Makinohara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|牧之原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||49,726||111.50||446||2005-10-11||[http://www.city.makinohara.shizuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Utsunomiya, Tochigi|Utsunomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇都宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||507,833||416.84||1,218||1896-04-01||[http://www.city.utsunomiya.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ashikaga, Tochigi|Ashikaga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|足利市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||157,793||177.82||887||1921-01-01||[http://www.city.ashikaga.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tochigi, Tochigi|Tochigi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|栃木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||81,601||122.06||669||1937-04-01||[https://web.archive.org/web/20100305195542/http://www.city.tochigi.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kanuma, Tochigi|Kanuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||103,690||490.62||211||1948-10-10||[http://www.city.kanuma.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Oyama, Tochigi|Oyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||162,283||171.61||946||1954-03-31||[http://www.city.oyama.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mooka, Tochigi|Mooka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|真岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||66,705||111.76||597||1954-10-01||[https://web.archive.org/web/20030919052800/http://www.city.moka.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otawara&lt;/span&gt;[[Ōtawara, Tochigi|Ōtawara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大田原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||78,563||354.12||222||1954-12-01||[http://www.city.ohtawara.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yaita, Tochigi|Yaita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|矢板市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||35,462||170.66||208||1958-11-01||[http://www.city.yaita.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nasushiobara, Tochigi|Nasushiobara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那須塩原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||115,633||592.82||195||2005-01-01||[http://www.city.nasushiobara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sano, Tochigi|Sano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||123,034||356.07||346||2005-02-28||[http://www.city.sano.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakura, Tochigi|Sakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|さくら市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||42,403||125.46||338||2005-03-28||[http://www.city.tochigi-sakura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nasukarasuyama, Tochigi|Nasukarasuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那須烏山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||30,433||174.42||174||2005-10-01||[http://www.city.nasukarasuyama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimotsuke, Tochigi|Shimotsuke]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||59,459||74.58||797||2006-01-10||[http://www.city.shimotsuke.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nikko&lt;/span&gt;[[Nikkō, Tochigi|Nikkō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日光市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||92,181||1,449.87||63.6||2006-03-20||[http://www.city.nikko.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tokushima, Tokushima|Tokushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|徳島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||266,370||191.39||1,392||1889-10-01||[http://www.city.tokushima.tokushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Naruto, Tokushima|Naruto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鳴門市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||62,453||135.46||461||1947-03-15||[http://www.city.naruto.tokushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komatsushima, Tokushima|Komatsushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小松島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||41,540||45.24||918||1951-06-01||[http://www.city.komatsushima.tokushima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204062523/http://www.city.komatsushima.tokushima.jp/ |date=2012-02-04 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Anan, Tokushima|Anan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||77,099||279.39||276||1958-05-01||[http://www.city.anan.tokushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yoshinogawa, Tokushima|Yoshinogawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|吉野川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||44,905||144.19||311||2004-10-01||[http://www.city.yoshinogawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mima, Tokushima|Mima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美馬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||33,520||367.38||91.2||2005-03-01||[http://www.city.mima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Awa, Tokushima|Awa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿波市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||40,303||190.97||211||2005-04-01||[http://www.city.awa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyoshi, Tokushima|Miyoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三好市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||30,998||721.48||42.96||2006-03-01||[http://www.city-miyoshi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722042934/http://www.city-miyoshi.jp/ |date=2012-07-22 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hachioji&lt;/span&gt;[[Hachiōji, Tokyo|Hachiōji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八王子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||567,367||186.31||3,045||1917-09-01||[http://www.city.hachioji.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tachikawa, Tokyo|Tachikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|立川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||175,639||24.38||7,204||1940-12-01||[http://www.city.tachikawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Musashino, Tokyo|Musashino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|武蔵野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||138,516||10.73||12,909||1947-11-03||[http://www.city.musashino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mitaka, Tokyo|Mitaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三鷹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||180,797||16.50||10,957||1950-11-03||[http://www.city.mitaka.tokyo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026011433/http://www.city.mitaka.tokyo.jp/ |date=2006-10-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ome&lt;/span&gt;[[Ōme, Tokyo|Ōme]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|青梅市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||141,708||103.26||1,372||1951-04-01||[https://web.archive.org/web/20100117054805/http://www.city.ome.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Fuchu&lt;/span&gt;[[Fuchū, Tokyo|Fuchū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|府中市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||248,445||29.34||8,468||1954-04-01||[http://www.city.fuchu.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akishima, Tokyo|Akishima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|昭島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||111,763||17.33||6,449||1954-05-01||[http://www.city.akishima.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913142520/http://www.city.akishima.lg.jp/ |date=2008-09-13 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chofu&lt;/span&gt;[[Chōfu, Tokyo|Chōfu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|調布市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||219,053||21.53||10,174||1955-04-01||[http://www.city.chofu.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Machida, Tokyo|Machida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|町田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||413,786||71.63||5,777||1958-02-01||[http://www.city.machida.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Koganei, Tokyo|Koganei]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小金井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||115,116||11.33||10,160||1958-10-01||[http://www.city.koganei.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kodaira, Tokyo|Kodaira]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小平市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||185,829||20.46||9,083||1962-10-01||[http://www.city.kodaira.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hino, Tokyo|Hino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||179,482||27.53||6,520||1963-11-03||[http://www.city.hino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashimurayama, Tokyo|Higashimurayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東村山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||146,585||17.17||8,537||1964-04-01||[http://www.city.higashimurayama.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kokubunji, Tokyo|Kokubunji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|国分寺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||118,801||11.48||10,349||1964-11-03||[http://www.city.kokubunji.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kunitachi, Tokyo|Kunitachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|国立市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||73,362||8.15||9,001||1967-01-01||[http://www.city.kunitachi.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fussa, Tokyo|Fussa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福生市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||60,413||10.24||5,900||1970-07-01||[http://www.city.fussa.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komae, Tokyo|Komae]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|狛江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||78,237||6.39||12,244||1970-10-01||[http://www.city.komae.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashiyamato, Tokyo|Higashiyamato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東大和市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||81,445||13.54||6,015||1970-10-01||[http://www.city.higashiyamato.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kiyose, Tokyo|Kiyose]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|清瀬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||73,518||10.19||7,215||1970-10-01||[http://www.city.kiyose.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashikurume, Tokyo|Higashikurume]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東久留米市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||115,405||12.92||8,932||1970-10-01||[http://www.city.higashikurume.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Musashimurayama, Tokyo|Musashimurayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|武蔵村山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||68,333||15.37||4,446||1970-11-03||[http://www.city.musashimurayama.tokyo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126164716/http://www.city.musashimurayama.tokyo.jp/ |date=2010-01-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tama, Tokyo|Tama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|多摩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||149,404||21.08||7,087||1971-11-01||[http://www.city.tama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inagi, Tokyo|Inagi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|稲城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||80,772||17.97||4,495||1971-11-01||[http://www.city.inagi.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hamura, Tokyo|Hamura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽村市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||56,984||9.91||5,750||1991-11-01||[http://www.city.hamura.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akiruno, Tokyo|Akiruno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|あきる野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||80,268||73.34||1,094||1995-09-01||[http://www.city.akiruno.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nishitokyo&lt;/span&gt;[[Nishitōkyō, Tokyo|Nishitōkyō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西東京市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||193,350||15.85||12,199||2001-01-21||[http://www.city.nishitokyo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;LightSlateGray&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward AA&lt;/span&gt;[[Special wards of Tokyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東京特別区部}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||8,637,098||621.81||13,890|| ||
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Adachi, Tokyo|Adachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|足立区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||629,392||53.20||11,830||1947-03-13||[http://www.city.adachi.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Arakawa, Tokyo|Arakawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|荒川区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||194,777||10.20||18,262||1947-03-13||[http://www.city.arakawa.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Bunkyō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|文京区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||194,933||11.31||16,009||1947-03-13||[http://www.city.bunkyo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Chiyoda, Tokyo|Chiyoda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|千代田区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||43,802||11.64||3,763||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20031011182823/http://city.chiyoda.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Chūō, Tokyo|Chūō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中央区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||104,997||10.15||10,344||1947-03-13||[http://www.city.chuo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Edogawa, Tokyo|Edogawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江戸川区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||661,386||49.86||13,264||1947-03-13||[http://www.city.edogawa.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Itabashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|板橋区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||529,059||32.17||16,445||1947-03-13||[http://www.city.itabashi.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Katsushika]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|葛飾区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||428,066||34.84||12,286||1947-03-13||[http://www.city.katsushika.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Kita, Tokyo|Kita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||330,646||20.59||15,885||1947-03-13||[http://www.city.kita.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Kōtō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江東区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||436,337||39.80||10,963||1947-03-13||[http://www.city.koto.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Meguro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|目黒区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||267,798||14.70||18,217||1947-03-13||[http://www.city.meguro.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Minato, Tokyo|Minato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|港区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||205,196||20.34||10,088||1947-03-13||[http://www.city.minato.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Nakano, Tokyo|Nakano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中野区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||312,939||15.59||20,097||1947-03-13||[http://www.city.tokyo-nakano.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Nerima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|練馬区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||702,202||48.16||14,580||1947-08-01||[http://www.city.nerima.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ota&lt;/span&gt;[[Ōta, Tokyo|Ōta]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大田区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||674,590||59.46||11,345||1947-03-13||[http://www.city.ota.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Setagaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|世田谷区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||855,416||58.08||14,728||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20020926224343/http://www.city.setagaya.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Shibuya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|渋谷区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||205,512||15.11||13,337||1947-03-13||[http://www.city.shibuya.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Shinagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|品川区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||353,887||22.72||15,576||1947-03-13||[http://www.city.shinagawa.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Shinjuku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新宿区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||309,463||18.23||16,975||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20100514200320/http://www.city.shinjuku.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Suginami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|杉並区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||534,981||34.02||15,725||1947-03-13||[http://www.city.suginami.tokyo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131027233626/http://www.city.suginami.tokyo.jp/ |date=2013-10-27 }}
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Sumida, Tokyo|Sumida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|墨田区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||237,433||13.75||16,079||1947-03-13||[http://www.city.sumida.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Taitō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|台東区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||168,277||10.08||16,139||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20031011164358/http://www.city.taito.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Toshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊島区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||256,009||13.01||19,428||1947-03-13||[http://www.city.toshima.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Tottori, Tottori|Tottori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鳥取市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tottori}}||200,315||765.66||262||1889-10-01||[http://www.city.tottori.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yonago, Tottori|Yonago]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|米子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tottori}}||149,140||132.21||1,128||1927-04-01||[http://www.city.yonago.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kurayoshi, Tottori|Kurayoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|倉吉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tottori}}||51,453||272.15||189||1953-10-01||[http://www.city.kurayoshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakaiminato, Tottori|Sakaiminato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|境港市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tottori}}||35,908||28.79||1,247||1956-04-01||[http://www.city.sakaiminato.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Toyama, Toyama|Toyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||421,116||1,241.85||339||1889-04-01||[http://www.city.toyama.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uozu, Toyama|Uozu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|魚津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||45,945||200.63||229||1952-04-01||[http://www.city.uozu.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Himi, Toyama|Himi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|氷見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||53,316||230.47||231||1952-08-01||[http://www.city.himi.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Namerikawa, Toyama|Namerikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|滑川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||33,789||54.61||619||1954-03-01||[http://www.city.namerikawa.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tonami, Toyama|Tonami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|砺波市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||49,396||126.96||389||1954-04-01||[http://www.city.tonami.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Oyabe, Toyama|Oyabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小矢部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||32,656||134.11||244||1962-08-01||[http://www.city.oyabe.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nanto, Toyama|Nanto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南砺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||57,061||668.86||85.3||2004-11-01||[http://www.city.nanto.toyama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051201124816/http://www.city.nanto.toyama.jp/webapps/www/english/index.html |date=2005-12-01 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takaoka, Toyama|Takaoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||178,965||209.38||855||2005-11-01||[http://www.city.takaoka.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Imizu, Toyama|Imizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|射水市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||94,691||109.18||867||2005-11-01||[http://www.city.imizu.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kurobe, Toyama|Kurobe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|黒部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||42,612||426.34||99.9||2006-03-31||[https://web.archive.org/web/20110511173958/http://kurobe.city.kurobe.toyama.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Wakayama, Wakayama|Wakayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|和歌山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||372,175||209.23||1,779||1889-04-01||[http://www.city.wakayama.wakayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kainan, Wakayama|Kainan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|海南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||55,877||101.18||552||1934-05-01||[http://www.city.kainan.wakayama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210075705/http://www.city.kainan.wakayama.jp/ |date=2021-02-10 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tanabe, Wakayama|Tanabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|田辺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||80,478||1,026.77||78.4||1942-05-20||[http://www.city.tanabe.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gobo&lt;/span&gt;[[Gobō, Wakayama|Gobō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|御坊市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||26,335||43.93||599||1954-04-01||[http://www.city.gobo.wakayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Arida, Wakayama|Arida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|有田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||31,194||36.92||845||1956-05-01||[http://www.city.arida.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shingu&lt;/span&gt;[[Shingū, Wakayama|Shingū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||32,654||255.43||128||2005-10-01||[https://web.archive.org/web/20070116052751/http://www2.city.shingu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kinokawa, Wakayama|Kinokawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|紀の川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||67,192||228.24||294||2005-11-07||[http://www.city.kinokawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hashimoto, Wakayama|Hashimoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|橋本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||67,505||130.31||518||2006-03-01||[http://www.city.hashimoto.wakayama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060427091637/http://www.city.hashimoto.wakayama.jp/ |date=2006-04-27 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwade, Wakayama|Iwade]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩出市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||51,843||38.50||1,347||2006-04-01||[http://www.city.iwade.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yamagata, Yamagata|Yamagata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山形市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||255,370||381.34||670||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20031019034152/http://www.city.yamagata.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yonezawa, Yamagata|Yonezawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|米沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||91,704||548.74||167||1889-04-01||[http://www.city.yonezawa.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shinjo&lt;/span&gt;[[Shinjō, Yamagata|Shinjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新庄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||39,808||223.08||178||1949-04-01||[http://www.city.shinjo.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sagae, Yamagata|Sagae]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|寒河江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||43,299||139.08||311||1954-08-01||[https://web.archive.org/web/20130517025028/http://www.city.sagae.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kaminoyama, Yamagata|Kaminoyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||35,086||240.95||146||1954-10-01||[https://web.archive.org/web/20100325194842/http://www.city.kaminoyama.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Murayama, Yamagata|Murayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|村山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||27,586||196.83||140||1954-11-01||[https://web.archive.org/web/20221024104751/https://www.city.murayama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagai, Yamagata|Nagai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||30,285||214.69||141||1954-11-15||[http://www.city.nagai.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tendo&lt;/span&gt;[[Tendō, Yamagata|Tendō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|天童市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||63,470||113.01||562||1958-10-01||[https://web.archive.org/web/20100613015952/http://www.city.tendo.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashine, Yamagata|Higashine]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東根市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||46,141||207.17||223||1958-11-03||[http://www.city.higashine.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Obanazawa, Yamagata|Obanazawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尾花沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||19,937||372.32||53.5||1959-04-10||[http://www.city.obanazawa.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nan'yo&lt;/span&gt;[[Nan'yō, Yamagata|Nan'yō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南陽市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||34,542||160.70||215||1967-04-01||[http://www.city.nanyo.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuruoka, Yamagata|Tsuruoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鶴岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||140,097||1,311.51||107||2005-10-01||[http://www.city.tsuruoka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakata, Yamagata|Sakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|酒田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||114,964||602.79||191||2005-11-01||[http://www.city.sakata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ube, Yamaguchi|Ube]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||176,370||287.69||613||1921-11-01||[http://www.city.ube.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hofu&lt;/span&gt;[[Hōfu, Yamaguchi|Hōfu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|防府市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||116,393||188.59||617||1936-08-25||[http://www.city.hofu.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kudamatsu, Yamaguchi|Kudamatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||54,026||89.36||605||1939-11-03||[https://web.archive.org/web/20080212033246/http://www.city.kudamatsu.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shunan&lt;/span&gt;[[Shūnan, Yamaguchi|Shūnan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|周南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||150,299||656.25||229||2003-04-21||[http://www.city.shunan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hikari, Yamaguchi|Hikari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|光市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||53,274||91.94||579||2004-10-04||[http://www.city.hikari.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Shimonoseki, Yamaguchi|Shimonoseki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下関市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||286,073||716.06||400||2005-02-13||[http://www.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020094055/http://www.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/seisaku/kokusai/gaikoku/ |date=2014-10-20 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yanai, Yamaguchi|Yanai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柳井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||35,438||139.90||253||2005-02-21||[http://www.city-yanai.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hagi, Yamaguchi|Hagi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|萩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||55,831||698.87||79.9||2005-03-06||[http://www.city.hagi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagato, Yamaguchi|Nagato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長門市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||39,825||357.92||111||2005-03-22||[http://www.city.nagato.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;San'yo-Onoda&lt;/span&gt;[[San'yō-Onoda, Yamaguchi|San'yō-Onoda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山陽小野田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||65,523||132.99||493||2005-03-22||[http://www.city.sanyo-onoda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yamaguchi, Yamaguchi|Yamaguchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山口市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||192,008||730.23||263||2005-10-01||[http://www.city.yamaguchi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwakuni, Yamaguchi|Iwakuni]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩国市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||146,885||872.71||168||2006-03-20||[http://www.city.iwakuni.yamaguchi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090926071949/http://www.city.iwakuni.yamaguchi.jp/ |date=2009-09-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mine, Yamaguchi|Mine]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美祢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||17,355||228.25||76.0||2008-03-21||[http://www2.city.mine.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kofu&lt;/span&gt;[[Kōfu, Yamanashi|Kōfu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|甲府市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||199,374||212.41||939||1889-07-01||[http://www.city.kofu.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujiyoshida, Yamanashi|Fujiyoshida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富士吉田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||51,879||121.83||426||1951-03-20||[http://www.city.fujiyoshida.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuru, Yamanashi|Tsuru]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|都留市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||34,439||161.58||213||1954-04-29||[http://www.city.tsuru.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otsuki&lt;/span&gt;[[Ōtsuki, Yamanashi|Ōtsuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大月市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||29,869||280.30||107||1954-08-08||[http://www.city.otsuki.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nirasaki, Yamanashi|Nirasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|韮崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||33,539||143.73||233||1954-10-10||[https://web.archive.org/web/20040630220735/http://www.city.nirasaki.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minami-Alps, Yamanashi|Minami-Alps]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南アルプス市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||72,295||264.06||274||2003-04-01||[http://www.city.minami-alps.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kai, Yamanashi|Kai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|甲斐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||74,077||71.94||1,030||2004-09-01||[http://www.city.kai.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fuefuki, Yamanashi|Fuefuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|笛吹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||71,184||201.92||353||2004-10-12||[http://www.city.fuefuki.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北杜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||47,754||602.89||79.2||2004-11-01||[http://www.city.hokuto.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uenohara, Yamanashi|Uenohara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上野原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||28,295||170.65||166||2005-02-13||[http://www.city.uenohara.yamanashi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151107094120/http://www.city.uenohara.yamanashi.jp/ |date=2015-11-07 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山梨市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||38,202||289.87||132||2005-03-22||[http://www.city.yamanashi.yamanashi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000901231441/http://www.city.yamanashi.yamanashi.jp/ |date=2000-09-01 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koshu&lt;/span&gt;[[Kōshū, Yamanashi|Kōshū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|甲州市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||35,072||264.01||133||2005-11-01||[http://www.city.koshu.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chuo&lt;/span&gt;[[Chūō, Yamanashi|Chūō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中央市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||31,875||31.81||1,002||2006-02-20||[http://www.city.chuo.yamanashi.jp/]
|}

== Dissolved cities ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!City!!Japanese!!Prefecture!!Founded!!Dissolved!!Merged division
|-
|Moriyama||{{large|{{lang|ja|守山市}}}}||Aichi||1954-06-01||1963-02-15||merged into [[Nagoya]]
|-
|[[Bisai, Aichi|Bisai]]||{{large|{{lang|ja|尾西市}}}}||Aichi||1955-01-01||2005-04-01||merged into [[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]]
|-
|Shinshiro {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|新城市}}}}||Aichi||1958-11-01||2005-10-01||merged with Hōrai, Tsukude → [[Shinshiro, Aichi|Shinshiro]] {{small|(current)}}
|-
|[[Honjō, Akita|Honjō]]||{{large|{{lang|ja|本荘市}}}}||Akita||1954-03-31||2005-05-22||merged with Chōkai, Higashiyuri, Iwaki, Nishime, Ōuchi, Yashima, Yuri → [[Yurihonjō]]
|-
|[[Ōmagari, Akita|Ōmagari]]||{{large|{{lang|ja|大曲市}}}}||Akita||1954-05-03||2005-03-22||merged with Kamioka, Kyōwa, Nakasen, Nishisenboku, Ōta, Semboku, Nangai → [[Daisen, Akita|Daisen]]
|-
|Yuzawa {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|湯沢市}}}}||Akita||1954-03-31||2005-03-22||merged with Inakawa, Minase, Ogachi → [[Yuzawa, Akita|Yuzawa]] {{small|(current)}}
|-
|Oga {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|男鹿市}}}}||Akita||1954-03-31||2005-03-22||merged with Wakami → [[Oga, Akita|Oga]] {{small|(current)}}
|-
|Yokote {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|横手市}}}}||Akita||1951-04-01||2005-10-01||merged with Hiraka+Jūmonji, Masuda, Omonogawa, Ōmori, Sannai, Taiyū → [[Yokote, Akita|Yokote]] {{small|(current)}}
|-
|Noshiro {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|能代市}}}}||Akita||1940-10-01||2005-10-01||merged with Futatsui → [[Noshiro, Akita|Noshiro]] {{small|(current)}}
|-
|Towada {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|十和田市}}}}||Aomori||1955-02-01||2005-03-28||merged with Towadako → [[Towada, Aomori|Towada]] {{small|(current)}}
|-
|Goshogawara {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|五所川原市}}}}||Aomori||1955-02-01||2005-03-28||merged with Kanagi, Shiura → [[Goshogawara, Aomori|Goshogawara]] {{small|(current)}}
|-
|Aomori {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|青森市}}}}||Aomori||1898-04-01||2005-04-01||merged with Namioka → [[Aomori, Aomori|Aomori]] {{small|(current)}}
|-
|Hirosaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|弘前市}}}}||Aomori||1889-04-01||2006-11-15||merged with Iwaki, Sōma → [[Hirosaki]] {{small|(current)}}
|-
|Ichihara {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|市原市}}}}||Chiba||1963-05-01||1967-10-01||merged with Nansō, Kamo → [[Ichihara, Chiba|Ichihara]] {{small|(current)}}
|-
|Mobara {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|茂原市}}}}||Chiba||1952-04-01||1972-05-01||merged with Honnō → [[Mobara]] {{small|(current)}}
|-
|Kamogawa {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|鴨川市}}}}||Chiba||1971-03-31||2005-02-11||merged with Amatsukominato → [[Kamogawa, Chiba|Kamogawa]] {{small|(current)}}
|-
|Asahi {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|旭市}}}}||Chiba||1954-07-01||2005-07-01||merged with Hikata, Iioka, Unakami → [[Asahi, Chiba|Asahi]] {{small|(current)}}
|-
|[[Yōkaichiba, Chiba|Yōkaichiba]]||{{large|{{lang|ja|八日市場市}}}}||Chiba||1954-07-01||2006-01-23||merged with Nosaka → [[Sōsa]]
|-
|[[Sawara, Chiba|Sawara]]||{{large|{{lang|ja|佐原市}}}}||Chiba||1951-03-15||2006-03-27||merged with Kurimoyo, Omigawa, Yamada → [[Katori, Chiba|Katori]]
|-
|[[Iyomishima, Ehime|Iyomishima]]||{{large|{{lang|ja|伊予三島市}}}}||Ehime||1954-11-01||2004-04-01||merged with Kawanoe, Doi, Shingū → [[Shikokuchūō]]
|-
|[[Kawanoe, Ehime|Kawanoe]]||{{large|{{lang|ja|川之江市}}}}||Ehime||1954-11-01||2004-04-01||merged with Iyomishima, Doi, Shingū → [[Shikokuchūō]]
|-
|Saijō {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|西条市}}}}||Ehime||1941-04-29||2004-11-01||merged with Tōyo, Komatsu, Tanbara → [[Saijō, Ehime|Saijō]] {{small|(current)}}
|-
|[[Tōyo, Ehime|Tōyo]]||{{large|{{lang|ja|東予市}}}}||Ehime||1972-10-01||2004-11-01||merged with Saij, Komatsu, Tanbara → [[Saijō, Ehime|Saijō]] {{small|(current)}}
|-
|[[Hōjō, Ehime|Hōjō]]||{{large|{{lang|ja|北条市}}}}||Ehime||1958-11-01||2005-01-01||merged into [[Matsuyama, Ehime|Matsuyama]]
|-
|Ōzu {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|大洲市}}}}||Ehime||1954-09-01||2005-01-11||merged with Hijikawa, Nagahama, Kawabe → [[Ōzu, Ehime|Ōzu]] {{small|(current)}}
|-
|Imabari {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|今治市}}}}||Ehime||1920-02-11||2005-01-16||merged with Hakata, Kamiura, Kikuma, Miyakubo, Namikata, [[Ōmishima, Ehime|Ōmishima]] Ōnishi, Tamagawa, Yoshiumi, Asakura, Sekizen → [[Imabari, Ehime|Imabari]] {{small|(current)}}
|-
|Yawatahama {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|八幡浜市}}}}||Ehime||1935-02-11||2005-04-01||merged with Honai → [[Yawatahama, Ehime|Yawatahama]] {{small|(current)}}
|-
|Iyo {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|伊予市}}}}||Ehime||1955-01-01||2005-04-01||merged with Nakayama, Futami → [[Iyo, Ehime|Iyo]] {{small|(current)}}
|-
|Uwajima {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|宇和島市}}}}||Ehime||1921-08-01||2005-08-01||merged with Mima, Tsushima, Yoshida → [[Uwajima, Ehime|Uwajima]] {{small|(current)}}
|-
|[[Takefu, Fukui|Takefu]]||{{large|{{lang|ja|武生市}}}}||Fukui||1948-04-01||2005-1001||merged with Imadate → [[Echizen, Fukui|Echizen]]
|-
|[[Moji-ku, Kitakyūshū|Moji]]||{{large|{{lang|ja|門司市}}}}||Fukuoka||1899-04-01||1963-02-10||merged with Kokura, Tobata, Yahata, Wakamatsu → [[Kitakyushu]]
|-
|[[Kokura]]||{{large|{{lang|ja|小倉市}}}}||Fukuoka||1900-04-01||1963-02-10||merged with Moji, Tobata, Yahata, Wakamatsu → [[Kitakyushu]]
|-
|[[Tobata-ku, Kitakyūshū|Tobata]]||{{large|{{lang|ja|戸畑市}}}}||Fukuoka||1924-09-01||1963-02-10||merged with Moji, Kokura, Yahata, Wakamatsu → [[Kitakyushu]]
|-
|[[Yahata, Fukuoka|Yahata]]||{{large|{{lang|ja|八幡市}}}}||Fukuoka||1917-03-01||1963-02-10||merged with Moji, Kokura, Tobata, Wakamatsu → [[Kitakyushu]]
|-
|[[Wakamatsu-ku, Kitakyūshū|Wakamatsu]]||{{large|{{lang|ja|若松市}}}}||Fukuoka||1914-04-01||1963-02-10||merged with Moji, Kokura, Tobata, Yahata → [[Kitakyushu]]
|-
|Iizuka {{small|(previous A)}}||{{large|{{lang|ja|飯塚市}}}}||Fukuoka||1932-01-20||1963-04-01||merged with Kobukuro, Futase, Chinzei → Iizuka {{small|(previous B)}}
|-
|Munakata||{{large|{{lang|ja|宗像市}}}}||Fukuoka||1981-04-01||2003-04-01||merged with Genkai → [[Munakata, Fukuoka|Munakata]] {{small|(current)}}
|-
|Yanagawa||{{large|{{lang|ja|柳川市}}}}||Fukuoka||1952-04-01||2005-03-21||merged with Yamato, Mitsuhashi → [[Yanagawa, Fukuoka|Yanagawa]] {{small|(current)}}
|-
|[[Amagi, Fukuoka|Amagi]]||{{large|{{lang|ja|甘木市}}}}||Fukuoka||1954-04-01||2006-03-20||merged with Asakura, Haki → [[Asakura, Fukuoka|Asakura]]
|-
|Iizuka {{small|(previous B)}}||{{large|{{lang|ja|飯塚市}}}}||Fukuoka||1963-04-01||2006-03-26||merged with Chikuho, Honami, Kaita, Shōnai → [[Iizuka, Fukuoka|Iizuka]] {{small|(current)}}
|-
|[[Yamada, Fukuoka|Yamada]]||{{large|{{lang|ja|山田市}}}}||Fukuoka||1954-04-01||2006-03-27||merged with Inatsuki, Kaho, Usui → [[Kama, Fukuoka|Kama]]
|-
|[[Maebaru, Fukuoka|Maebaru]]||{{large|{{lang|ja|前原市}}}}||Fukuoka||1992-10-01||2010-01-01||merged with Nijō, Shima → [[Itoshima, Fukuoka|Itoshima]]
|-
|Kōriyama {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|郡山市}}}}||Fukushima||1924-09-01||1965-05-01||merged with Nishida, Nakata → [[Kōriyama]] {{small|(current)}}
|-
|Taira||{{large|{{lang|ja|平市}}}}||Fukushima||1937-06-01||1966-10-01||merged with Iwaki {{small|(previous)}}, Jōban, Uchigō, Nakoso → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(current)}}
|-
|Iwaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|磐城市}}}}||Fukushima||1954-03-31||1966-10-01||merged with Taira, Jōban, Uchigō, Nakoso → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(current)}}
|-
|Jōban||{{large|{{lang|ja|常磐市}}}}||Fukushima||1954-03-31||1966-10-01||merged with Taira, Iwaki {{small|(previous)}}, Uchigō, Nakoso → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(current)}}
|-
|Uchigō||{{large|{{lang|ja|内郷市}}}}||Fukushima||1954-10-01||1966-10-01||merged with Taira, Iwaki {{small|(previous)}}, Jōban, Nakoso → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(current)}}
|-
|Nakoso||{{large|{{lang|ja|勿来市}}}}||Fukushima||1955-04-29||1966-10-01||merged with Taira, Iwaki {{small|(previous)}}, Jōban, Uchigō → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(current)}}
|-
|Shirakawa {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|白河市}}}}||Fukushima||1949-04-01||2005-11-07||merged with Taishin, Higashi, Omotegō → [[Shirakawa, Fukushima|Shirakawa]] {{small|(current)}}
|-
|Nihonmatsu {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|二本松市}}}}||Fukushima||1958-10-01||2005-12-01||merged with Adachi, Iwashiro, Tōwa → [[Nihonmatsu, Fukushima|Nihonmatsu]] {{small|(current)}}
|-
|[[Haramachi, Fukushima|Haramachi]]||{{large|{{lang|ja|原町市}}}}||Fukushima||1954-03-20||2006-01-01||merged with Kashima, Odaka → [[Minamisōma]]
|-
|Kitakata {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|喜多方市}}}}||Fukushima||1954-03-31||2006-01-04||merged with Shiokawa, Yamato, Atsushiokanō, Takasato → [[Kitakata, Fukushima|Kitakata]] {{small|(current)}}
|-
|Ena {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|恵那市}}}}||Gifu||1954-04-01||2004-10-25||merged with Akechi, Iwamura, Kamiyahagi, Yamaoka, Kushihara → [[Ena, Gifu|Ena]] {{small|(current)}}
|-
|Isesaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|伊勢崎市}}}}||Gunma||1940-09-13||2005-01-01||merged with Akabori, Sakai, Azuma → [[Isesaki, Gunma|Isesaki]] {{small|(current)}}
|-
|Ōta {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|太田市}}}}||Gunma||1948-05-03||2005-03-28||merged with Nitta, Ojima, Yabuzukahon → [[Ōta, Gunma|Ōta]] {{small|(current)}}
|-
|Shibukawa {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|渋川市}}}}||Gunma||1954-04-01||2006-02-20||merged with Ikaho, Komochi, Onogami, Akagi, Kitatachibana → [[Shibukawa, Gunma|Shibukawa]] {{small|(current)}}
|-
|Annaka {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|安中市}}}}||Gunma||1958-11-01||2006-03-18||merged with Matsuida → [[Annaka, Gunma|Annaka]] {{small|(current)}}
|-
|Tomioka {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|富岡市}}}}||Gunma||1954-04-01||2006-03-27||merged with Myōgi → [[Tomioka, Gunma|Tomioka]] {{small|(current)}}
|-
|Fukuyama {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|福山市}}}}||Hiroshima||1916-07-01||1966-05-01||merged with Matsunaga → [[Fukuyama, Hiroshima|Fukuyama]] {{small|(current)}}
|-
|Matsunaga||{{large|{{lang|ja|松永市}}}}||Hiroshima||1954-03-31||1966-05-01||merged with Fukuyama {{small|(previous)}} → [[Fukuyama, Hiroshima|Fukuyama]] {{small|(current)}}
|-
|Miyoshi||{{large|{{lang|ja|三次市}}}}||Hiroshima||1954-03-31||2004-04-01||merged with Kisa, Mirasaka, Miwa, Funo, Kimita, Sakugi, Kōnu → [[Miyoshi, Hiroshima|Miyoshi]] {{small|(current)}}
|-
|Mihara||{{large|{{lang|ja|三原市}}}}||Hiroshima||1936-11-15||2005-03-22||merged with Daiwa, Kui, Hongō → [[Mihara, Hiroshima|Mihara]] {{small|(current)}}
|-
|Shōbara||{{large|{{lang|ja|庄原市}}}}||Hiroshima||1954-03-31||2005-03-31||merged with Hiwa, Kuchiwa, Saijō, Takano, Tōjō, Sōryō → [[Shōbara, Hiroshima|Shōbara]] {{small|(current)}}
|-
|[[Innoshima, Hiroshima|Innoshima]]||{{large|{{lang|ja|原町市}}}}||Hiroshima||1953-05-01||2006-01-10||merged with Setoda into [[Onomichi, Hiroshima|Onomichi]]
|-
|Kushiro {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|釧路市}}}}||Hokkaido||1922-08-01||2005-10-11||merged with Akan, Onbetsu → [[Kushiro, Hokkaido|Kushiro]] {{small|(current)}}
|-
|Kitami {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|北見市}}}}||Hokkaido||1942-06-10||2006-03-05||merged with Rubeshibe, Tanno, Tokoro → [[Kitami, Hokkaido|Kitami]] {{small|(current)}}
|-
|Shibetsu {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|士別市}}}}||Hokkaido||1954-07-01||2005-09-01||merged with Asahi → [[Shibetsu, Hokkaido|Shibetsu]] {{small|(current)}}
|-
|Nayoro {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|名寄市}}}}||Hokkaido||1956-04-01||2006-03-27||merged with Fūren → [[Nayoro, Hokkaido|Nayoro]] {{small|(current)}}
|-
|Kameda||{{large|{{lang|ja|亀田市}}}}||Hokkaido||1971-11-01||1973-12-01||merged into [[Hakodate, Hokkaido|Hakodate]]
|-
|Amagasaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|尼崎市}}}}||Hyōgo||||1936-04-01||
|-
|Miki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|三木市}}}}||Hyōgo||||1954-07-01||
|-
|Toyooka {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|豊岡市}}}}||Hyōgo||||2005-04-01||
|-
|Nishiwaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|西脇市}}}}||Hyōgo||||2005-10-01||
|-
|Tatsuno||{{large|{{lang|ja|龍野市}}}}||Hyōgo||||2005-10-01||
|-
|Sumoto {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|洲本市}}}}||Hyōgo||||2006-02-11||
|-
|Katsuta||{{large|{{lang|ja|勝田市}}}}||Ibaraki||||1994-11-01||
|-
|Nakaminato||{{large|{{lang|ja|那珂湊市}}}}||Ibaraki||||1994-11-01||
|-
|[[Iwai, Ibaraki|Iwai]]||{{large|{{lang|ja|岩井市}}}}||Ibaraki||||2005-03-22||
|-
|[[Shimodate, Ibaraki|Shimodate]]||{{large|{{lang|ja|下館市}}}}||Ibaraki||||2005-03-28||
|-
|Koga {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|古河市}}}}||Ibaraki||||2005-09-12||
|-
|Ishioka {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|石岡市}}}}||Ibaraki||||2005-10-01||
|-
|Kasama {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|笠間市}}}}||Ibaraki||||2006-03-19||
|-
|Nanao {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|七尾市}}}}||Ishikawa||||2004-10-01||
|-
|[[Mattō, Ishikawa|Mattō]]||{{large|{{lang|ja|松任市}}}}||Ishikawa||||2005-02-01||
|-
|Kaga {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|加賀市}}}}||Ishikawa||||2005-10-01||
|-
|Wajima {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|輪島市}}}}||Ishikawa||||2006-02-01||
|-
|Ichinoseki {{small|(previous A)}}||{{large|{{lang|ja|一関市}}}}||Iwate||||1955-01-01||
|-
|Kamaishi {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|釜石市}}}}||Iwate||||1955-04-01||
|-
|Kitakami {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|北上市}}}}||Iwate||||1991-04-01||
|-
|Miyako {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|宮古市}}}}||Iwate||||2005-06-06||
|-
|Ichinoseki {{small|(previous B)}}||{{large|{{lang|ja|一関市}}}}||Iwate||||2005-09-20||
|-
|Tōno {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|遠野市}}}}||Iwate||||2005-10-01||
|-
|Hanamaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|花巻市}}}}||Iwate||||2006-01-01||
|-
|Ninohe {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|二戸市}}}}||Iwate||||2006-01-01||
|-
|[[Mizusawa, Iwate|Mizusawa]]||{{large|{{lang|ja|水沢市}}}}||Iwate||||2006-02-20||
|-
|[[Esashi, Iwate|Esashi]]||{{large|{{lang|ja|江刺市}}}}||Iwate||||2006-02-20||
|-
|Kuji {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|久慈市}}}}||Iwate||||2006-03-06||
|-
|Marugame {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|丸亀市}}}}||Kagawa||||2005-03-22||
|-
|Kan'onji {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|観音寺市}}}}||Kagawa||||2005-10-11||
|-
|Kagoshima {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|鹿児島市}}}}||Kagoshima||||1967-04-29||
|-
|Taniyama||{{large|{{lang|ja|谷山市}}}}||Kagoshima||||1967-04-29||
|-
|Sendai {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|川内市}}}}||Kagoshima||||2004-10-12||
|-
|[[Kushikino, Kagoshima|Kushikino]]||{{large|{{lang|ja|串木野市}}}}||Kagoshima||||2005-10-11||
|-
|[[Kaseda, Kagoshima|Kaseda]]||{{large|{{lang|ja|加世田市}}}}||Kagoshima||||2005-11-07||
|-
|[[Kokubu, Kagoshima|Kokubu]]||{{large|{{lang|ja|国分市}}}}||Kagoshima||||2005-11-07||
|-
|Kanoya {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|鹿屋市}}}}||Kagoshima||||2006-01-01||
|-
|Ibusuki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|指宿市}}}}||Kagoshima||||2006-01-01||
|-
|Izumi {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|出水市}}}}||Kagoshima||||2006-03-13||
|-
|[[Naze, Kagoshima|Naze]]||{{large|{{lang|ja|名瀬市}}}}||Kagoshima||||2006-03-20||
|-
|[[Ōkuchi, Kagoshima|Ōkuchi]]||{{large|{{lang|ja|大口市}}}}||Kagoshima||||2008-11-01||
|-
|[[Yuzhno-Sakhalinsk|Toyohara]]||{{large|{{lang|ja|豊原市}}}}||Karafuto||1937-07-01||1949-06-01||renounced [[Karafuto Prefecture|Karafuto]] sovereign rights to the USSR
|-
|[[Hatogaya]]||{{large|{{lang|ja|鳩ヶ谷市}}}}||Saitama||1967-03-01||2011-10-11||merged into [[Kawaguchi, Saitama|Kawaguchi]]
|-
|[[Ōmiya, Saitama|Ōmiya]]||{{large|{{lang|ja|大宮市}}}}||Saitama||1940-11-03||2001-05-01||merged into [[Saitama, Saitama|Saitama]]
|-
|[[Imaichi, Tochigi|Imaichi]]||{{large|{{lang|ja|今市市}}}}||Tochigi||1954-03-31||2006-03-20||merged into [[Nikkō]]
|-
|[[Tokyo City|Tokyo]]||{{large|{{lang|ja|東京市}}}}||Tokyo-fu||1889-05-01||1943-07-01||merged with [[Tokyo Prefecture|Tokyo-fu]] → [[Tokyo|Tokyo Metropolis]] {{small|(see [[Special wards of Tokyo|Special wards]])}}
|-
|[[Akigawa, Tokyo|Akigawa]]||{{large|{{lang|ja|秋川市}}}}||Tokyo||1972-05-05||1995-09-01||merged with Itsukaichi → [[Akiruno, Tokyo|Akiruno]]
|-
|[[Tanashi, Tokyo|Tanashi]]||{{large|{{lang|ja|田無市}}}}||Tokyo||1967-01-01||2001-01-21||merged with Hōya → [[Nishitōkyō, Tokyo|Nishitōkyō]]
|-
|[[Hōya, Tokyo|Hōya]]||{{large|{{lang|ja|保谷市}}}}||Tokyo||1967-01-01||2001-01-21||merged with Tanashi → [[Nishitōkyō, Tokyo|Nishitōkyō]]
|}

== ප්‍රභව දත්ත ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ප්‍රාන්තය !! ජනගහනය දක්වා ඇති දිනය !! මූලාශ්‍රය
|-
|Aichi||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.aichi.jp/toukei/ 月報　あいちの人口].  Toyokawa's data is adopted the total of Otowa, Mito, and Toyokawa before the recent merger.&lt;/ref&gt;
|-
|Akita||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.akita.lg.jp/icity/browser?ActionCode=content&amp;ContentID=1132639874531&amp;SiteID=0 美の国あきたネット [秋田県の人口と世帯(月報)過去データ&amp;#93;&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018231802/http://www.pref.akita.lg.jp/icity/browser?ActionCode=content&amp;ContentID=1132639874531&amp;SiteID=0 |date=2007-10-18 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Aomori||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pref.aomori.lg.jp/tokei/major/jinko.html |title=青森県人口移動統計調査 |access-date=2008-02-16 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924115557/http://www.pref.aomori.lg.jp/tokei/major/jinko.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Chiba||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.chiba.lg.jp/syozoku/b_toukei/joujuujinkou/census-j.html 毎月常住人口調査月報インデックス&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014143831/http://www.pref.chiba.lg.jp/syozoku/b_toukei/joujuujinkou/census-j.html |date=2007-10-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Ehime||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.ehime.jp/toukeibox/toukeika-01.htm 愛媛県統計BOX 推計人口] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308113720/http://www.pref.ehime.jp/toukeibox/toukeika-01.htm |date=2008-03-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Fukui||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.fukui.jp/www/toppage/0000000000000/APM03000.html 福井県の人口と世帯（推計）] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080214003845/http://toukei.pref.fukui.jp/www/toppage/0000000000000/APM03000.html |date=2008-02-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Fukuoka||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.toukei.pref.fukuoka.jp/search/1/1004.html 月報「福岡県の人口と世帯（推計）」] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080205185609/http://www.toukei.pref.fukuoka.jp/search/1/1004.html |date=2008-02-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Fukushima||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Citation |title=ふくしま統計情報ボックス 福島県の推計人口&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.pref.fukushima.jp/toukei/html/01/m-jinko/gepo.html |access-date=2021-03-23 |archive-date=2012-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212135609/http://www.pref.fukushima.jp/toukei/html/01/m-jinko/gepo.html }}&lt;/ref&gt;
|-
|Gifu||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.gifu.lg.jp/pref/s11111/data/jinko/jinko.htm 岐阜県統計課（岐阜県の人口・世帯数 調査結果）&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014004928/http://www.pref.gifu.lg.jp/pref/s11111/data/jinko/jinko.htm#new |date=2007-10-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Gunma||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.gunma.jp/IDJ.htm 基本統計・群馬県移動人口調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102214607/http://toukei.pref.gunma.jp/IDJ.htm |date=2007-11-02 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Hiroshima||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://db1.pref.hiroshima.jp/data/geppou/jinkou/saisin/jinkou_gaiyou.htm 推計人口（甲調査）第３表] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221101232/http://db1.pref.hiroshima.jp/data/geppou/jinkou/saisin/jinkou_gaiyou.htm |date=2008-02-21 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Hokkaidō||2012-03-31||&lt;ref&gt;[http://www.pref.hokkaido.lg.jp/ss/tuk/900brr/index2.htm 住民基本台帳人口・世帯数]&lt;/ref&gt;
|-
|Hyōgo||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://web.pref.hyogo.jp/ac08/ac08_5_000000004.html 兵庫県/推計人口&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013000756/http://web.pref.hyogo.jp/ac08/ac08_5_000000004.html |date=2007-10-13 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Ibaraki||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.ibaraki.jp/tokei/betu/jinko/getsu/index.htm 茨城県の人口と世帯（推計）&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080325190656/http://www.pref.ibaraki.jp/tokei/betu/jinko/getsu/index.htm |date=2008-03-25 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Ishikawa||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.ishikawa.jp/search/min.asp?sc_id=10 いしかわ統計指標ランド 石川県の統計情報ポータルサイト&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Iwate||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www2.pref.iwate.jp/h/hp0206/ToukeiDB.nsf/A_ResultChousa?OpenAgent&amp;C=I002 毎月人口推計の概要] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060218143311/http://www2.pref.iwate.jp/h/hp0206/ToukeiDB.nsf/A_ResultChousa?OpenAgent&amp;C=I002 |date=2006-02-18 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kagawa||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kagawa.jp/toukei/Population.htm 統計速報(香川県推計人口及び人口移動)&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080129073738/http://www.pref.kagawa.jp/toukei/Population.htm |date=2008-01-29 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kagoshima||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kagoshima.jp/tokei/bunya/jinko/suikei/index.html 鹿児島県毎月推計人口] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080311024207/http://www.pref.kagoshima.jp/tokei/bunya/jinko/suikei/index.html |date=2008-03-11 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kanagawa||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html 神奈川県の人口と世帯 : 神奈川県&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424041142/http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html |date=2012-04-24 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kōchi||2008-02-29||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kochi.jp/~toukei/index.htm 住民基本台帳人口移動] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226085040/http://www.pref.kochi.jp/~toukei/index.htm |date=2008-02-26 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kumamoto||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kumamoto.jp/statistics/jinko/jinko/geppo.htm 熊本県の人口と世帯数 月報&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://archive.is/20011120195824/http://www.pref.kumamoto.jp/statistics/jinko/jinko/geppo.htm |date=2001-11-20 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kyoto||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/data/a0300i.html |title=Archived copy |access-date=2008-03-02 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080225175115/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/data/a0300i.html |archive-date=2008-02-25 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Mie||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.mie.jp/DATABOX/library.htm#jinko みえDataBox（データライブラリ）毎月調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080306000722/http://www.pref.mie.jp/databox/library.htm |date=2008-03-06 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Miyagi||2008-01-01||&lt;ref&gt;[https://wayback.archive-it.org/all/20110322131800/http://www.pref.miyagi.jp/toukei/toukeidata/zinkou/jinkou/suikei_top/suikei_top.htm 宮城県/統計課/統計データ/宮城県推計人口（月報）&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Miyazaki||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.miyazaki.lg.jp/contents/org/honbu/toukei/jinko-setai/index.html 市町村別人口と世帯数] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080219020019/http://www.pref.miyazaki.lg.jp/contents/org/honbu/toukei/jinko-setai/index.html |date=2008-02-19 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Nagano||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www3.pref.nagano.jp/toukei1/jinkou/jinkou_1.htm 毎月人口異動調査結果] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080614041638/http://www3.pref.nagano.jp/toukei1/jinkou/jinkou_1.htm |date=2008-06-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Nagasaki||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.nagasaki.jp/toukei/new_date/nen_geppou/tuki/kokuseichousa/suikei/suikei.htm 長崎県公式ウェブサイト｜長崎県の統計長崎県統計課のホームページへようこそ世帯数と推計人口&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212081140/http://www.pref.nagasaki.jp/toukei/new_date/nen_geppou/tuki/kokuseichousa/suikei/suikei.htm |date=2008-02-12 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Nara||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pref.nara.jp/pro/toukei/group/jinkou/jinkou.htm |title=各種人口統計&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2008-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080118064416/http://www.pref.nara.jp/pro/toukei/group/jinkou/jinkou.htm |archive-date=2008-01-18 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Niigata||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.niigata.lg.jp/tokei/1194797750548.html 新潟県庁：新潟県人口移動調査（推計人口および人口移動）&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221042515/http://www.pref.niigata.lg.jp/tokei/1194797750548.html |date=2008-02-21 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Ōita||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.oita.jp/10800/chosakekka/jinko/index.html 各種統計調査結果／毎月流動人口調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Okayama||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Citation |title=岡山県統計管理課　毎月流動人口調査 |url=http://www.pref.okayama.jp/soshiki/kakuka.html?sec_sec1=15 |access-date=2021-03-23 |archive-date=2011-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111106122221/http://www.pref.okayama.jp/soshiki/kakuka.html?sec_sec1=15 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Okinawa||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.okinawa.jp/toukeika/estimates/estidata.html 沖縄県推計人口データ一覧（Excel形式）&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Osaka||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Citation |title=大阪府毎月推計人口 |url=http://www.pref.osaka.jp/toukei/jinkou/index.html |access-date=2021-03-23 |archive-date=2013-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106023139/http://www.pref.osaka.jp/toukei/jinkou/index.html }}&lt;/ref&gt;
|-
|Saga||2008-01-01||&lt;ref&gt;[https://archive.is/20121219095948/http://www.pref.saga.lg.jp/toukei/php3/houkokusyo/hou_nen.php3?nendo_number=2001&amp;sessionid= 推計人口(月報・年報)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Saitama||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.saitama.lg.jp/A01/BP00/03.html 埼玉県推計人口] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221164805/http://www.pref.saitama.lg.jp/A01/BP00/03.html |date=2008-02-21 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Shiga||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.shiga.jp/data/population/renew/#jinko 滋賀県/滋賀県の人口と世帯数&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216061821/http://www.pref.shiga.jp/data/population/renew/ |date=2008-02-16 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Shimane||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.toukeika.pref.shimane.jp/toukei/st0/st0100.asp しまね統計情報データベース　新着情報 今月の統計 推計人口（市町村別）] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410125028/http://www.toukeika.pref.shimane.jp/toukei/st0/st0100.asp |date=2008-04-10 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Shizuoka||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.shizuoka.jp/tokei/ 統計センターしずおか　静岡県人口推計] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080203204758/http://toukei.pref.shizuoka.jp/tokei/ |date=2008-02-03 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Tochigi||2008-01-01||&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070918144152/http://www.pref.tochigi.jp/pref/toukei/toukei/popu1.html 栃木県毎月人口推計速報/栃木県&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Tokushima||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pref.tokushima.jp/Statistics.nsf/ |title=徳島県の統計情報　推計人口 |access-date=2008-02-09 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174645/http://www.pref.tokushima.jp/Statistics.nsf/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Tokyo||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.toukei.metro.tokyo.jp/jsuikei/js-index.htm 東京都の人口推計トップページ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Tottori||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.tottori.lg.jp/dd.aspx?menuid=9974 鳥取県人口移動調査/とりネット/鳥取県公式サイト&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Toyama||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.toyama.jp/sections/1015/lib/jinko/index.html 人口移動調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Wakayama||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Citation |title=毎月推計人口 |url=http://www.pref.wakayama.lg.jp/prefg/020300/suikei/index.html |access-date=2021-03-23 |archive-date=2018-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713231453/https://www.pref.wakayama.lg.jp/prefg/020300/suikei/index.html }}&lt;/ref&gt;
|-
|Yamagata||2008-01-01||&lt;ref&gt;[https://archive.is/20070519180118/http://www.pref.yamagata.jp/ou/somu/020052/jinkou.html 山形県の人口と世帯数（月報）（推計）の統計表電子データについて — 山形県ホームページ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Yamaguchi||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Citation |title=山口県/統計分析課/人口・人口移動統計調査（平成20年3月1日現在）&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.pref.yamaguchi.lg.jp/cms/a12500/jinko/jinko.html |access-date=2021-03-23 |archive-date=2018-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713202913/http://www.pref.yamaguchi.lg.jp/cms/a12500/jinko/jinko.html }}&lt;/ref&gt;
|-
|Yamanashi||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.yamanashi.jp/toukei/DB/EDA/A/dbaa04000.html 山梨県統計データバンク　aa04000&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060517044252/http://www.pref.yamanashi.jp/toukei/DB/EDA/A/dbaa04000.html |date=2006-05-17 }}&lt;/ref&gt;
|}
* The area figures are according to [http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/title.htm Geographical Survey Institute of Japan] as of 2007-10-01.
* The source websites of each prefectures' populations are according to [[:ja:Template:自治体人口/doc]].

==ආශ්‍රිත==
* [[Japanese cities by population (1889)]]
* [[Municipalities of Japan]]
* [[List of city nicknames in Japan]]
* [[List of metropolitan areas in Japan by population]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

{{Asia topic|List of cities in}}

[[ප්‍රවර්ගය:ජපානයේ නගර ලැයිස්තුව]]
[[Category:Lists of cities by country|Japan]]</text>
      <sha1>dxsrb69fshq4g16xh2etu1s73rkm89l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බීටීඑස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90273</id>
    <revision>
      <id>803236</id>
      <parentid>803233</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T16:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>/* Map of the Soul: Persona, ලෝක ක්‍රීඩාංගණ සංචාරය සහ බීටීඑස් ලෝකය */ wikified by adding citations.</comment>
      <origin>803236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="178786" sha1="j4ukq38zu5syv1vtkc863fr6rl6kxq2" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name             = බී.ටී.එස් (BTS)
| image            = ‘LG Q7 BTS 에디션’ 예약 판매 시작 (42773472410) (cropped).jpg
| image_upright    = 1.25
| caption          = 2018 දී BTS කණ්ඩායම&lt;br /&gt;දක්ෂිණාවර්තව, වමේ සිට: [[V (ගායක)|V]], [[J-Hope]], [[RM (රැප් ගායක)|RM]], [[ජින්|ජින්]], [[ජිමින්|ජිමින්]], [[ජන්ග්කුක්]], සහ [[සුගා (රැප් ගායකයා)|SUGA]]
| alias            = {{flatlist|
*Bangtan Boys (බන්ග්තාන් බෝයිස්)
*Bangtan Sonyeondan (බන්ග්තාන් සොන්යොන්ඩාන්)
*Beyond the Scene (දර්ශනයෙන් ඔබ්බට)
*Bulletproof Boy Scouts}}
| origin           = දකුණු කොරියාව
| genre            = {{flatlist|
* [[K-pop]]
* [[හිප් හොප් සංගීතය|හිප් හොප්]]
* [[සමකාලීන R&amp;B|R&amp;B]]
* [[ඉලෙක්ට්‍රොනික නර්තන සංගීතය|EDM]]}}
| years_active     = {{start date|2013}}–වර්තමානය
| label            = {{flatlist|
* [[බිග් හිට් එන්ටටෙයිට්මන්ට්]]
* [[Pony Canyon]]
* [[Def Jam Recordings|Def Jam Japan]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.universal-music.co.jp/bts/news/2017/03/23/|title=シングル「血、汗、涙」を5月10日にリリース！|work=BTS Universal Music Japan Page|publisher=[[Universal Music Group|Universal Music LLC, Japan]]|date=March 23, 2017|access-date=March 24, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324175800/http://www.universal-music.co.jp/bts/news/2017/03/23/|archive-date=March 24, 2017}}&lt;/ref&gt;
* [[Columbia Records|Columbia]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kim |first1=Jae-Ha |title=The Racism BTS Continues to Face Is Part of Larger Anti-Asian Xenophobia |url=https://www.teenvogue.com/story/racism-bts-continues-to-face-is-part-of-larger-anti-asian-xenophobia-op-ed |website=Teen Vogue |access-date=27 February 2021 |language=en-us |date=26 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Romano |first1=Aja |title=With &quot;Dynamite,&quot; BTS beat the US music industry at its own cheap game |url=https://www.vox.com/21498770/bts-dynamite |website=Vox |access-date=27 February 2021 |language=en |date=5 October 2020}}&lt;/ref&gt;}}
| module           = 
| website          = {{url|bts.ibighit.com}}
| current_members  = * [[ජින්|ජින්]]
* [[සුගා (රැප් ගායකයා)|SUGA]]
* [[J-Hope]]
* [[RM (රැප් ගායක)|RM]]
* [[ජිමින්|ජිමින්]]
* [[V (ගායක)|V]]
* [[ජන්ග්කුක්]] 
| associated_acts =  
| module2          = {{Infobox Chinese
| child            = yes
| kanji            = 防弾少年団
| revhep           = Bōdan Shōnendan
| hiragana         = ぼうだんしょうねんだん
| kunrei           = Bôdan Syônendan
| hangul           = {{linktext|방탄|소년|단}}
| hanja            = {{linktext|防彈|少年|團}}
| rr               = Bangtan Sonyeondan
| mr               = Pangt'an Sonyǒndan
}}
|native_name=방탄소년단 (බන්ග්තාන් සොන්යොන්ඩාන්)
}}

'''බීටීඑස් (BTS)''' ([[කොරියානු භාෂාව|කොරියානු භාෂාවෙ]]න්: 방탄소년단 ('''බන්ග්තාන් සොන්යොන්ඩාන්'''), බන්ග්තාන් බොයිස් (Bangtan Boys) ලෙස ද හැඳින්වේ. මෙම සංගීත කණ්ඩායම [[RM (රැප් ගායක)|RM]], [[ජින්|ජින්]], [[සුගා (රැප් ගායකයා)|SUGA]], [[ජේ-හෝප්|J-Hope]], [[ජිමින්|ජිමින්]], [[V (ගායක)|V]], සහ [[ජන්ග්කුක්]] යන සාමාජිකයින්ගෙන් සමන්විත වන අතර ඔවුන්ගේ බොහෝ ගීත වල පද රචනය සහ සංගීත නිෂ්පාදනය සාමාජිකයින් විසින්ම සිදු කරනු ලැබේ. &lt;ref&gt;{{cite web |title=BTS Sinhala |url=https://btssinhala.wordpress.com/bts-sinhala/ |website=BTS Sinhala |publisher=WordPress |access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt; මෙම [[සංගීත කණ්ඩායම් වර්ග ලැයිස්තුව|සංගීත කණ්ඩායම]] 2010 හි පිහිටුවන ලද අතර සහ 2013 හි [[බිග් හිට් එන්ටටෙයිට්මන්ට්]] යටතේ මුහුරත් උළෙල පවත්වා ආරම්භ කරන ලද [[දකුණු කොරියාව|දකුණු කොරියානු]] [[පිරිමි සංගීත කණ්ඩායම්|පිරිමි සංගීත කණ්ඩායම]]කි. &lt;ref&gt;* “බීටීඑස් නවතම ගීතය මැයි මසදී
,” *Dinamina*, 7 April 2021, archived from the original on 14 April 2021; available at &lt;https://archives1.dinamina.lk/2021/04/07/…/119587/…?page=14{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&gt;.&lt;/ref&gt; BTS කණ්ඩායම ආරම්භයේදී [[හිප් හොප් සංගීතය|හිප් හොප්]] සංගීත කණ්ඩායමක් වූ අතර ඔවුන්ගේ සංගීත විලාසය මේ වන විට ඔවුන්ගේ සංගීත ශෛලිය ප්‍රභේද රැසක් යටතේ පුළුල් පරාසයක විහිදි ඇත. ඔවුන්ගේ පද රචනා [[මානසික සෞඛ්‍යය]], පාසල් වියේ තරුණ සමයේ මුහුණ දෙන සාමාජීය කරදර, ධනාත්මක අදහස්, සමාජයට වැදගත් පණිවිඩ, මානසික සතුට, [[මානසික සෞඛ්‍යය]], ජීවිත දර්ශනය, තමන්ටත් ආදරය කිරීම, [[පුද්ගලභාවය|පුද්ගලවාදය]] ඇතුළු විෂයයන් කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත. ඔවුන්ගේ ගීත ලැයිස්තුව සහ යාබද කෘති [[සාහිත්‍යය]], [[දර්ශනය]] සහ [[මනෝවිද්‍යාව]] යනාදිය ගැඹුරෙන් විමසා බලන අතර BTS විශ්වය යනුවෙන් විකල්ප විශ්ව කථා වස්තුවක් ද ඔවුන් තම නිර්මාණ අතරට ඇතුලත් කර තිබේ. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Repository Universitas Hasanuddin – Eprint 2017|url=https://repository.unhas.ac.id/id/eprint/2017/   |website=Repository Universitas Hasanuddin|publisher=Hasanuddin University |access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt;

2013 දී ඔවුන්ගේ පළමු ඇල්බමය වන 2 Cool 4 Skool නිකුත් කරන ලද අතර, BTS ඔවුන්ගේ පළමු [[කොරියානු භාෂාව|කොරියානු]] සහ [[ජපන් භාෂාව|ජපන්]] භාෂා ස්ටුඩියෝ ඇල්බම වන ''Dark &amp; Wild'' සහ ''Wake Up''  පිළිවෙලින් 2014 දී නිකුත් කළේය.  කණ්ඩායමේ දෙවන කොරියානු ස්ටුඩියෝ ඇල්බමය වන Wings (2016), දකුණු කොරියාවේ පිටපත් මිලියනයක් අලෙවි කළ ඔවුන්ගේ පළමු ඇල්බමය විය. 2017 වන විට, BTS ගෝලීය සංගීත වෙළඳපොළට ඇතුළු වී කොරියානු රැල්ල එක්සත් ජනපදයට ගෙන ගිය අතර, ඔවුන්ගේ &quot;Mic Drop&quot; ගීතය සඳහා ඇමරිකානු පටිගත කිරීමේ කර්මාන්ත සංගමයෙන් (RIAA) රන් සහතිකයක් ලබා ගත් පළමු කොරියානු කණ්ඩායම බවට පත් වූ අතර, ඔවුන්ගේ ස්ටුඩියෝ ඇල්බමය වන Love Yourself: Tear (2018) සමඟ Billboard 200 හි ඉහළ ස්ථානයක් ලබා ගත් පළමු කොරියානු සංගීත කණ්ඩායම බවට පත්විය. 2020 දී, BTS වසර දෙකකට අඩු කාලයක් තුළ එක්සත් ජනපදයේ අංක එකේ ඇල්බම හතරක් ප්‍රස්ථාරගත කළ බීට්ල්ස් වලින් පසු වේගවත්ම කණ්ඩායම බවට පත් වූ අතර, Love Yourself: Answer (2018) RIAA විසින් ප්ලැටිනම් සහතික කළ පළමු කොරියානු ඇල්බමය බවට පත්විය; එම වසරේම, ඔවුන්ගේ ග්‍රැමී-නම් කරන ලද &quot;Dynamite&quot; ගීතය සමඟින්, බිල්බෝඩ් හොට් 100 සහ බිල්බෝඩ් ග්ලෝබල් 200 යන දෙකෙහිම අංක එකේ ස්ථානයට පත්වූ පළමු දකුණු කොරියානු කලාකරු බවට ද පත්විය.  &quot;Savage Love&quot;, &quot;Life Goes On&quot;,  &quot;Butter&quot;, &quot;Permission to Dance&quot;, සහ &quot;My Universe&quot;  යන ගීත 1966 දී &quot;බීට්ල්ස්&quot; කණ්ඩායමෙන් පසු එක්සත් ජනපදයේ අංක එකේ ගීත හයක් උපයා ගත් වේගවත්ම කලාකරු බවට පත්විය. &lt;ref&gt;{{cite web|last=Kim |first=U
 |title=BTS Breaks New Record As “My Universe” With Coldplay Debuts At No. 1 On Billboard Hot 100 |url=https://www.soompi.com/article/1491885wpp/bts-breaks-new-record-as-my-universe-with-coldplay-debuts-at-no-1-on-billboard-hot-100 |website=Soompi|publisher=Viki Inc.|date=5 October 2021|access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt;

2020 දී, BTS කණ්ඩායම Billboard Global 200 සහ US Billboard Hot 100 හි ඔවුන්ගේ &quot;ඩයිනමයිට්&quot; ගීතය සමඟ අංක එකට පැමිණි පළමු දකුණු කොරියානු සංගීත කණ්ඩාය බවට පත් විය. BTS කණ්ඩායම යනු දකුණු කොරියානු ඉතිහාසයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ කලාකරුවා වන අතර ඔවුන්ගේ චිත්‍රාගාර ඇල්බමය Map of the Soul: 7 (2020) දකුණු කොරියාවේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වන ඇල්බමය විය. BTS කණ්ඩායම ලබා ඇති සම්මාන අතරට ඇමරිකානු සංගීත සම්මාන නවයක්, බිල්බෝඩ් සංගීත සම්මාන 12 ක්, ගෝල්ඩන් ඩිස්ක් සම්මාන 24 ක් සහ [[ග්‍රැමී සම්මාන]] නාම යෝජනා දෙකක් ඇතුළත් වේ. ඔවුන් Love Myself හි ප්‍රචණ්ඩත්වයට එරෙහි ව්‍යාපාරය පිහිටුවීමට යුනිසෙෆ් සමඟ හවුල් වී, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයේ සැසි තුනක් අමතමින්, කොරියානු සංස්කෘතිය ව්‍යාප්ත කිරීම සඳහා ඔවුන්ගේ දායකත්වය වෙනුවෙන් දකුණු කොරියානු ජනාධිපතිවරයාගෙන් සංස්කෘතික කුසලතා තනතුර ලබා ගත් ලාබාලතම ප්‍රතිලාභීන් බවට පත්විය. Times ජාත්‍යන්තර සඟරාවේ &quot;Next Generation Leaders&quot; ලෙසින් සහ ''&quot;Princes of Pop&quot;'' ලෙසින් නම් කරන ලද BTS අන්තර්ජාලයේ වඩාත්ම බලගතු පුද්ගලයින් 25 දෙනාගේ (2017-2019) සහ ලෝකයේ වඩාත්ම බලගතු පුද්ගලයින් 100 දෙනාගේ ලැයිස්තුවේ ද සිට ඇත.

2022 ජූනි 14 වන දින, සිය සාමාජිකයින්ට ඔවුන්ගේ මාස 18ක [[හේවායනය|අනිවාර්ය දකුණු කොරියානු හමුදා සේවය]] සම්පූර්ණ කිරීමට ඉඩ සලසමින්, කණ්ඩායම් ක්‍රියාකාරකම් වලින් විරාමයක් ගන්නා බව මෙම කණ්ඩායම නිවේදනය කළේය. 2025 ජූනි වන විට ඔවුන් සියලු දෙනාම එම සේවය සම්පූර්ණ කරන ලදී. වසර හතරකට පමණ පසු නිකුත් වූ ඔවුන්ගේ පළමු කණ්ඩායම් ඇල්බමය වන Arirang (2026) තුළින්, එක්සත් ජනපද දර්ශකවල අංක එකට පත් වූ ඔවුන්ගේ හත්වන ගීතය වන &quot;Swim&quot; බිහි විය.

{{As of|2023}}, Circle Chart දත්ත වලට අනුව, BTS යනු ඇල්බම මිලියන 40කට අධික ප්‍රමාණයක් අලෙවි කරමින්, දකුණු කොරියානු ඉතිහාසයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ සංගීත කණ්ඩායමයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.edaily.co.kr/news/read?newsId=01092246635640080&amp;mediaCodeNo=258|script-title=ko:빌보드 석권·매출 1조...'K팝 선봉장' BTS가 일군 기적들[BTS 10주년]①|last=Kim|first=Hyun-shik|date=June 9, 2023|website=[[Edaily]]|language=ko|trans-title=Sweeping Billboard, 1 trillion won in sales ... The miracles accomplished by BTS, the leader of K-pop [BTS 10th anniversary]①|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608212206/https://www.edaily.co.kr/news/read?newsId=01092246635640080&amp;mediaCodeNo=258|archive-date=June 8, 2023|url-status=live|access-date=June 10, 2022}}&lt;/ref&gt;

==කණ්ඩායමේ නම==
BTS යන්නෙන් {{transliteration|ko|Bangtan Sonyeondan}} ({{korean|hangul=방탄소년단|hanja=防彈少年團|links=no}}) යන කොරියානු වාක්‍ය ඛණ්ඩය නියෝජනය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Bruner|first=Raisa|date=July 5, 2017|title=Sensational K-Pop Band BTS අලුතින් ඉංග්‍රීසි නමක් ලබා ගත්තා|magazine=[[Time (Time)|Time]]|url=https://time.com/4845531/bts-beyond-the-scene-change/|access-date=2025 ජනවාරි 20|archive-date=දෙසැම්බර් 1, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201050711/https://time.com/4845531/bts-beyond-the-scene-change/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ජපානයේ, BTS කණ්ඩායම හඳුන්වනු ලබන්නේ {{nihongo||防弾少年団|Bōdan Shōnendan}} ලෙසයි.&lt;ref&gt;{{cite පුවත්|url=https://www.nikkansports.com/entertainment/news/20180307000079 6.html?mode=සියල්ල|script-title=ja:TSが初のドラマ主題歌!フジ坂口健太郎が刑事役|trans-title=BTS' පළමු නාට්‍ය තේමා ගීතය! Kentaro Sakaguchi රහස් පරීක්ෂකයෙකු ලෙස රඟපායි|author=&lt;!--කාර්ය මණ්ඩල ලේඛකයින්; අතුරු මාර්ග නැත--&gt;|දිනය=2018 මාර්තු 8|publisher=[[Nikkan Sports]]|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308165222/https://www.nikkansports.com/entertainment/news/201803070000796.html|archive-date=2018 මාර්තු 8|url-status=live|access-date=2021 ජූනි 4}}&lt;/ref&gt;  

'''방탄소년단 – Bangtan Sonyeondan – ''“Bulletproof Boy Scouts”'''''

“to block out stereotypes, criticisms, and expectations that aim on adolescents like bullets”&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201506221820303510|script-title=ko:방탄소년단 &quot;팀명 후보, 빅키즈 영네이션&quot; 있었다&quot;(야만TV)|trans-title=BTS &quot;කණ්ඩායමේ අපේක්ෂකයින්, ලොකු ළමයි තරුණ ජාතිය&quot; (යමන් ටීවී)|last=Kang|first=Hee-jung|work=Newsen |date=2015 ජූනි 22|publisher=Newsen|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505061206/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201506221820303510|archive-date=2021 මැයි 5|url-status=live|access-date=2018 මාර්තු 9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://affinitymagazine.us/2016/05/29/its-about-time-you-know-why-bts-is-trending/|title=BTS තහනම් ගැටළු වලට මුහුණ දෙයිද|last=Trabasso|first=Giovanna|date=2016 මැයි 29|magazine=Affinity Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329161534/http://affinitymagazine.us/2016/05/29/its-about-time-you-know-why-bts-is-trending/|archive-date=2019 මාර්තු 29|url-status=live|access-date=2019 සැප්තැම්බර් 4}}&lt;/ref&gt;

“වෙඩි උණ්ඩ වගේ නව යොවුන් වියේ දරුවන් ඉලක්ක කරගන්නා ඒකාකෘති, විවේචන සහ වැරදි අපේක්ෂාවන් අවහිර කිරීමට”&lt;ref&gt;https://btssinhala.wordpress.com/bts-sinhala/&lt;/ref&gt;

'''BTS – ''“Beyond the Scene”''''' 

2017 ජූලි මාසයේදී, ඔවුන්ගේ නව වෙළඳ නාම අනන්‍යතාවයේ කොටසක් ලෙස කණ්ඩායමේ නම &quot;දර්ශනයෙන් ඔබ්බට&quot; යන්න අර්ථය ද ගෙන දෙන බව BTS කණ්ඩායම නිවේදනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;newname&quot;&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=009&amp;aid=0003973387|script-title=ko:방탄소년단, 팬클럽 아미와 연결띜 서 긄 열고 나아가는 청춘&quot;|trans-title=BTS විසින් රසික සමාජයට සම්බන්ධ නව BI එළිදක්වයි ARMY, &quot;දොර විවෘත කර ඉදිරියට යන තරුණයා&quot;|last=Seong|first=Jeong-eun|date=ජුලි 201, සැප්තැම්බර් 5, 2012 | අද|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812172014/http://entertain.naver.com/read?oid=009&amp;aid=0003973387|archive-date=2017 අගෝස්තු 12|url-status=live|access-date=2017 ජූලි 5|via=[[Naver]]}}&lt;/ref&gt; මෙය ඔවුන්ගේ නමේ අර්ථය &quot;පිරිමි ළමයෙකුගේ සිට ඉදිරියට මුහුණලා ඇති දොරවල් විවෘත කරන වැඩිහිටියෙකු දක්වා&quot; වර්ධනය පිළිබඳ අදහස ඇතුළත් කිරීමට පුළුල් කළ බව සඳහන් විය.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{cite web|date=2017 සැප්තැම්බර් 26|title=BTS සන්නාම අත්දැකීම් නිර්මාණය අලුත් කිරීම|url=https://www.behance.net/gallery/55324473/BTS-Brand-eXperience-Design-Renewal|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011234847/https://www.behance.net/gallery/55324473/BTS-Brand-eXperience-Design-Renewal|archive-date=2017 ඔක්තෝබර් 11|access-date=2018 මාර්තු 9|publisher=[[Behance]]}}&lt;/ref&gt;

“growing youth Beyond The Scene who is going beyond the realities they are facing, and going forward.”

“මුහුණ දීමට සිදුවන යථාර්ථයන්ගෙන් ඔබ්බට හා තවත් ඉදිරියට යමින් වර්ධනය වන තරුණ විය.”&lt;ref&gt;https://btssinhala.wordpress.com/bts-sinhala/&lt;/ref&gt;


== වෘත්තීය ==
=== 2010-2014: කණ්ඩායම පිහිටුවීම සහ මුල් වසර කිහිපය ===

[[File:Bangtan Boys at the Incheon Music Center in September 2013 02.jpg|2013 දී [[ඉන්චියොන්]] සංගීත මධ්‍යස්ථානයේ දී|thumb]]
2010 දී BTS පිහිටුවන ලද්දේ, [[බිග් හිට් එන්ටටෙයිට්මන්ට්|බිග් හිට් එන්ටර්ටේන්මන්ට්]] හි ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී, බාන්ග් සි-හ්යුක් සෝල් හි සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රසිද්ධ භූගත රැප් ගායකයෙකු වන [[RM (රැප් ගායක)|RM]] (කිම් නම්ජූන්) වටා [[හිප් හොප් සංගීතය|හිප්-හොප්]] කණ්ඩායමක් පිහිටුවීමට අවශ්‍ය වීමෙන් පසුවය. ඒ වන විට, භෞතික ඇල්බම අලෙවිය පහත වැටෙමින් පැවති අතර ඩිජිටල් ආදායම තවමත් ආදායමක් ලැබීමට තරම් ඉහළ මට්ටමක නොතිබුණි.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://time.com/5681494/bts-bang-si-hyuk-interview/|title=The Mastermind Behind BTS Explains the K-Pop Group's Success|date=October 8, 2019|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=September 18, 2023|archive-date=January 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108013816/https://time.com/5681494/bts-bang-si-hyuk-interview/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; විවිධාංගීකරණය වූ ආදායම් මාර්ගවල අවශ්‍යතාවය දුටු බාන්ග් සි-හ්යුක්, සජීවී ප්‍රසංග සඳහා ඇති හැකියාව සහ එවැනි කණ්ඩායම්වල රසිකයන්ගෙන් ලැබෙන දැඩි සහයෝගය නිසා, 1990 ගණන්වල ජනප්‍රිය වූ Seo Taiji and Boys&lt;ref&gt;{{cite web |title=Seo Tae-ji And BTS |url=https://bangtanfacts.com/bts-collaborations/time-traveler-seo-taeji-and-bts/ |website=Bangtan Facts |publisher=BangtanFacts.com |access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt; වැනි, කොරියානු අයිඩල් සංගීත කණ්ඩායමක් පිහිටුවීමට බාන්ග් තීරණය කළේය. 

බොහෝ පුහුණුවන්නන් අයිඩල් කණ්ඩායමක කොටසක් වීම ප්‍රතික්ෂේප කළ නමුත් [[RM (රැප් ගායක)|RM]],  [[සුගා (රැප් ගායකයා)|SUGA]], සහ [[J-Hope]], දිගටම රැඳී සිටීමට තීරණය කරන ලදී. කොරියානු පොප් සංගීත කණ්ඩායම් වලට සුපුරුදු, ඉතා නියාමනය කරන ලද ආකෘතියෙන් ඔබ්බට ගොස්, සාමාජිකයින්ට ස්වාධීන අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමට නිදහස ඇති කණ්ඩායමක් නිර්මාණය කිරීමට බාන්ග් තීරණය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.vox.com/culture/2018/6/13/17426350/bts-history-members-explained|title=BTS, the band that changed K-pop, explained|last=Romano|first=Aja|date=September 26, 2018|publisher=[[Vox (website)|Vox]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200507113747/https://www.vox.com/culture/2018/6/13/17426350/bts-history-members-explained|archive-date=May 7, 2020|url-status=live|access-date=January 17, 2019}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Sprinkel|pp=40–43}}  2010 දී කණ්ඩායමට තවත් සාමාජිකයින් බඳවා ගැනීමට දකණු කොරියාව පුරා කුසලතා පරීක්ෂණ පවත්වන ලද අතර ඊළඟ වසර දෙක තුළ අනෙකුත් සාමාජිකයින් වන [[ජින්|ජින්]],  [[ජිමින්|ජිමින්]], [[V (ගායක)|V]], සහ [[ජන්ග්කුක්]] තෝරා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2010090211500915414|script-title=ko:방시혁, 오디션 통해 힙합그룹 '방탄소년단' 제작|last=Park|first=Young-woong|date=September 2, 2010|publisher=[[Star News (South Korea)|Star News]]|language=ko|trans-title=Bang Sihyuk makes hip-hop group &quot;BTS&quot; through auditions|archive-url=https://web.archive.org/web/20170422124040/http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2010090211500915414|archive-date=April 22, 2017|url-status=live|access-date=April 22, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201107130906421116|script-title=ko:'나는 래퍼다' 방시혁, 13년만에 랩 도전|last=Baek|first=Sol-mi|date=July 13, 2011|publisher=[[MyDaily]]|language=ko|trans-title=&quot;I'm a rapper&quot; Bang Sihyuk, trying to rap after 13 years|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518151323/http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201107130906421116|archive-date=May 18, 2017|url-status=live|access-date=April 22, 2017}}&lt;/ref&gt; 
ඔවුන්ගේ 2013 මංගල දර්ශනයට මාස හයකට පෙර, ඔවුන් විවිධ සමාජ මාධ්‍ය වෙබ් අඩවි වල පෙනී පටන් ගත් අතර [[YouTube]] සහ SoundCloud හි අවධානය දිනා ගැනීමට පටන් ගත්හ. සංගීත කණ්ඩායමේ සාමාජිකයින් එකට ජීවත් වූ අතර, දිනකට පැය 15 ක් දක්වා පුහුණුවීම් කළ අතර, 2013 දී කුඩා පිරිසක් ඉදිරියේ ප්‍රථම වරට රඟ දැක්වීය.{{sfn|Sprinkel||pp=46–47}}

{{Quote box
| quote = &quot;අපි මිනිස්සුන්ට අහන්න කැමති සහ අහන්න කැමති කතා කියන්න පටන් ගත්තා, අනිත් අයට කියන්න බැරි හෝ නොකියන කතා. අනිත් අයට දැනෙන දේවල් - වේදනාව, කාංසාවන් සහ කරදර වගේ - අපි කිව්වා. අපේ ඉලක්කය වුණේ මිනිස්සුන්ට සම්බන්ධ වෙන්න පුළුවන් මේ සංවේදනය ඇති කරන එක.&quot;
| align = left
| source = &amp;nbsp;— [[සුගා (රැප් ගායකයා)|SUGA]]&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://time.com/collection/next-generation-leaders/5414052/bts-next-generation-leaders/|title=Backed by Passionate Fans, BTS Takes K-PopWorldwide|last=Bruner|first=Raisa|date=October 10, 2018|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418173841/http://time.com/collection-post/5414052/bts-next-generation-leaders/|archive-date=April 18, 2019|url-status=live|access-date=April 17, 2019}}&lt;/ref&gt;
| class = padding:10px;
| width = 35%
}}

එකල K-pop ආධිපත්‍යය දැරූ ආයතන තුනෙන් එකක් වෙනුවට, BTS නියෝජනය කළ Big Hit, සාමාජිකයින්ට ඔවුන්ගේ පෞද්ගලිකත්වය ප්‍රකාශ කිරීමට සහ සංගීතයට දායක වීමට නිදහස ලබා දුන්නේය.{{sfn|Lie|p=125}} 2013 ජූනි 12 වෙනිදා, BTS කණ්ඩායම විසින් ඔවුන්ගේ මංගල තනි ඇල්බමය වන 2 Cool 4 Skool නිකුත් කරන ලද අතර එය ප්‍රධානතම ගීතය වන &quot;No More Dream&quot; සමඟින් සැලකිය යුතු ආරම්භයක් ලබා ගත්හ. මෙම ඇල්බමය දකුණු කොරියාවේ Gaon සංගීත ප්‍රස්ථාරයේ මුල් පස් දෙනා අතරට පැමිණියේය.&lt;ref name=BB2020&gt;{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/international/9355305/bts-april-fools-day-joke-2020-debut-album-single-return-to-the-charts|url-access=subscription|title=BTS' Debut Album &amp; Single Return to the Charts After Fan-Led April Fools' Day Joke|last=Benjamin|first=Jeff|date=April 11, 2020|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412032422/https://www.billboard.com/articles/news/international/9355305/bts-april-fools-day-joke-2020-debut-album-single-return-to-the-charts|archive-date=April 12, 2020|url-status=dead&lt;!--to bypass sub-lock--&gt;|access-date=February 17, 2022}}&lt;/ref&gt; 

2013 ජුනි 13 වන දින, BTS කණ්ඩායම &quot;No More Dream&quot; නම් ගීතය සමඟින් M Countdown හි ඔවුන්ගේ වේදිකා මංගල දර්ශනය ආරම්භ කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|script-title=ko:방탄소년단의 탄생...데뷔 쇼케이스 때 &quot;롤모델은 빅뱅&quot; [BTS 10주년 특집]①|trans-title=Birth of BTS... During the debut showcase, &quot;The role model is BIGBANG&quot; [BTS 10th Anniversary Special]①|url=https://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0006845907|via=[[Naver]]|publisher=News1|language=ko|last=Kim|first=Min-ji|date=June 4, 2023|access-date=August 14, 2023|archive-date=August 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814021640/https://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0006845907|url-status=live}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, කැතී ස්ප්‍රින්කල් ඇගේ BTS පොතේ සඳහන් කරන පරිදි, එම ගීතය &quot;''දෙමාපියන්ගේ ඉහළ අපේක්ෂාවන් හමුවේ තරුණයින්ගේ කාංසාව ඉස්මතු කරමින්, K-pop ප්‍රමිතීන් හරහා කම්පන තරංග යවා ඇත. මෙය කිසිදු පහරක් එල්ල නොකළ ගීතයකි. නමුත් වඩාත් නිශ්චිතවම, ඔවුන්ට දෘෂ්ටිකෝණයක් තිබූ අතර, දකුණු කොරියානු සමාජයේ සහ වෙනත් තැන්වල තහනම් යැයි සැලකෙන මාතෘකා භාර ගැනීමට ඔවුන් බිය නොවීය''.&quot;{{sfn|Sprinkel|p=148}} මෙම ඇල්බමය දකුණු කොරියාවේ Gaon සංගීත ප්‍රස්ථාරයේ මුල් පස් දෙනා අතරට පැමිණියේය.&lt;ref name=&quot;Gaon Week 31&quot;&gt;{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=31&amp;hitYear=2013&amp;termGbn=week|script-title=ko:2013년 31주차 Album Chart|website=[[Gaon Music Chart]]|language=ko|trans-title=Album Chart – Week 31 of 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150608171357/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=31&amp;hitYear=2013&amp;termGbn=week|archive-date=June 8, 2015|url-status=live|access-date=November 12, 2014}}&lt;/ref&gt; 2 Cool 4 Skool ඇල්බමයේ දී, BTS 1990 ගණන්වල ප්‍රසිද්ධ පැරණි හිප්-හොප් ශබ්දයක් භාවිතා කළේය.{{sfn|Kim|2019a|loc=''Review 01''|pp=25–31}}{{sfn|Sprinkel|p=135}} ඇල්බමය නිකුත් කිරීමෙන් පසු කොරියානු සංගීත සංදර්ශනවල පෙනී සිටීම, විචාරකයින්ගේ සහ නරඹන්නන්ගේ අවධානය දිනා ගැනීමට උපකාරී විය.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{cite news|url=http://mosen.mt.co.kr/article/G1109617843|script-title=ko:'엠카' 방탄소년단, 데뷔 무대부터 압도적 '강렬 군무'|last=Park|first=Jeong-sun|date=June 13, 2013|publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]]|language=ko|trans-title='M-ca' BTS, &quot;Strong group dance&quot; from the debut stage|archive-url=https://web.archive.org/web/20190628234536/http://mosen.mt.co.kr/article/G1109617843|archive-date=June 28, 2019|url-status=live|access-date=February 12, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://mosen.mt.co.kr/article/G1109618986|script-title=ko:2AM 정진운, 방탄소년단과 '뮤뱅' 대기실 인증샷 '훈훈'|last=Park|first=Hyun-min|date=June 15, 2013|publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]]|language=ko|trans-title=2AM Jinwoon Jeong and BTS 'Heartwarming' &quot;Music Bank&quot; waiting room proof shot|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421003856/http://mosen.mt.co.kr/article/G1109618986|archive-date=April 21, 2019|url-status=live|access-date=February 12, 2019}}&lt;/ref&gt; වසර අවසානයේදී, BTS කණ්ඩායම දකුණු කොරියාවේ වසරේ නව කලාකරු සම්මාන කිහිපයක් සමඟින් පිළිගැනීමට ද ලක් විය.

=== 2014–2017 ===
[[ගොනුව:Bangtan Boys at KCON France 2016.jpg|thumb|2016 ජූනි 2 වන දින පැරිසියේ KCON ප්‍රංශයේ BTS ප්‍රසංගය|වම]]

====Skool Luv Affair සහ පළමු ප්‍රසංග චාරිකාව ====
බීටීඑස් (BTS) Skool Luv Affair ඇල්බමය 2014 පෙබරවාරි මාසයේදී නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref name=sla&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/columns/k-town/8455612/bts-takeover-timeline-bbmas|title=How BTS Took Over the World: A Timeline of The Group's Biggest Career Moments|last=Herman|first=Tamar|date=May 14, 2018|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122080229/https://www.billboard.com/articles/columns/k-town/8455612/bts-takeover-timeline-bbmas|archive-date=January 22, 2021|url-status=dead|access-date=July 20, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ibighit.com/bts/eng/discography/detail/skool_luv_affair.html|title=Skool Luv Affair|work=BTS|publisher=[[BigHit Music]]|access-date=July 20, 2022|archive-date=January 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230113111417/https://ibighit.com/bts/eng/discography/detail/skool_luv_affair.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; මෙම නිකුතුව Gaon ඇල්බම ප්‍රස්ථාරයේ ඉහලට ගිය අතර,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=18&amp;hitYear=2014&amp;termGbn=week|script-title=ko:2014년 18주차 Album Chart|website=[[Gaon Music Chart]]|language=ko|trans-title=Album Chart – Week 18 of 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928055408/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=18&amp;hitYear=2014&amp;termGbn=week|archive-date=September 28, 2015|url-status=live|access-date=September 19, 2015|title=Circle Chart}}&lt;/ref&gt; සහ Billboard's World Albums Chart හි ප්‍රථම වරට පෙනී සිටි අතර, එය තුන්වන ස්ථානයට පත් විය.&lt;ref name=&quot;sla&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/pro/sistars-soyu-junggigo-send-some-to-no-1-on-k-pop-hot-100/|url-access=subscription|title=SISTAR's Soyu &amp; Junggigo Send 'Some' to No. 1 on K-Pop Hot 100|last=Benjamin|first=Jeff|date=February 21, 2014|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221054211/https://www.billboard.com/pro/sistars-soyu-junggigo-send-some-to-no-1-on-k-pop-hot-100/|archive-date=December 21, 2021|url-status=dead&lt;!--to bypass subscrip-lock--&gt;|access-date=June 17, 2022}}&lt;/ref&gt; &quot;Boy in Luv&quot; සහ &quot;Just One Day&quot; Skool Luv Affair ඇල්බමයේ කේවල ගීත 2 විය. &lt;ref name = &quot;disc&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hypable.com/bts-song-album-list-complete-guide/|title=BTS songs, albums list: A complete guide to every single tune in order|last=Field|first=Sonya|date=July 16, 2021|website=Hypable|access-date=July 20, 2022}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; ''Skool Luv Affair'' නිකුත් කිරීමෙන් අනතුරුව, BTS කණ්ඩායම, සිය රසික සමාජය A.R.M.Y. ලෙස නම් කරමින්, සෝල් නුවරදී ඔවුන්ගේ පළමු රසික හමුව පැවැත්වූහ. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://m.star.naver.com/bts/news/end?id=2612217|script-title=ko:방탄소년단, 3천 명 팬과 첫 번째 팬클럽 창단식|last=Kwon|first=Ji-young|date=March 31, 2014|website=[[Osen (newspaper)|OSEN]]|language=ko|trans-title=BTS Holds First Fan Club Inauguration Ceremony with 3000 Fans|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629022756/https://m.star.naver.com/bts/news/end?id=2612217|archive-date=June 29, 2019|url-status=dead|access-date=June 17, 2022|via=Naver Star}}&lt;/ref&gt; 2014 ජූලි මාසයේදී, බීටීඑස් (BTS) විසින් බටහිර හොලිවුඩයේ ප්‍රසංගයක් පැවැත්වූවේය.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/6157532/bts-announces-free-surprise-los-angeles-concert|title=BTS Announces Free, Surprise L.A. Concert|last=Benjamin|first=Jeff|date=August 13, 2014|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518225830/https://www.billboard.com/articles/news/6157532/bts-announces-free-surprise-los-angeles-concert|archive-date=May 18, 2020|access-date=April 20, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; තවද අගෝස්තු මාසයේදී ඔවුන් ලොස් ඇන්ජලීස් හි පැවති KCON හි පෙනී සිටියහ..&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-girls-generation-bangtan-boys-headline-kcon-2014-20140521-story.html|title=K-Pop stars Girls' Generation, Bangtan Boys headline KCON 2014|last=Brown|first=August|date=May 22, 2014|newspaper=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009221756/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-girls-generation-bangtan-boys-headline-kcon-2014-20140521-story.html|archive-date=October 9, 2014|access-date=October 14, 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2014 අගෝස්තු මාසයේදී, බීටීඑස් (BTS) විසින් ඔවුන්ගේ ප්‍රථම කොරියානු චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන Dark &amp; Wild නිකුත් කළ අතර එය දකුණු කොරියාවේ ජනප්‍රිය විය.&lt;ref name = &quot;disc&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=35&amp;hitYear=2014&amp;termGbn=week|script-title=ko:2014년 35주차 Album Chart|website=[[Gaon Music Chart]]|language=ko|trans-title=Album Chart – Week 35 of 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612155303/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=35&amp;hitYear=2014&amp;termGbn=week|archive-date=June 12, 2016|url-status=live|access-date=September 19, 2017|title=Circle Chart}}&lt;/ref&gt; එය තනි ගීත දෙකකින් සහය දැක්වීය:&lt;ref name = &quot;disc&quot; /&gt; &quot;Danger&quot; සහ &quot;War of Hormone&quot;. ඔවුන් ඔවුන්ගේ පළමු ප්‍රසංග චාරිකාව ආරම්භ කරන ලදී, 2014 BTS Live Trilogy Episode II: The Red Bullet, එය ඔක්තෝබර් සිට දෙසැම්බර් දක්වා පැවතුනි.&lt;ref name=&quot;TRB II&quot;&gt;{{cite news|url=https://news.sbs.co.kr/news/endPage.do?news_id=N1003147018|script-title=ko:방탄소년단, 홍콩 콘서트로 11개월 간 월드투어 '성황리 마무리' 출처|last=Lee|first=Jung-ah|date=August 31, 2015|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|trans-title=BTS, 11-month world tour 'successfully finished' with Hong Kong concert|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518144305/https://news.sbs.co.kr/news/endPage.do?news_id=N1003147018|archive-date=May 18, 2017|url-status=live|access-date=April 22, 2017}}&lt;/ref&gt; සංගීත කණ්ඩායම ඔවුන්ගේ පළමු ජපන් චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන Wake Up 2014 දෙසැම්බර් මාසයේදී එළිදක්වන ලදී. එය ඔරිකන් ඇල්බම ප්‍රස්ථාරයේ තුන්වන ස්ථානයට පත් විය.&lt;ref&gt;References for ''Wake Up'' on the Oricon Albums Chart:
* {{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/prof/530375/rank/album/|script-title=ja:防弾少年団のアルバム売上ランキング|publisher=[[Oricon Style]]|language=ja|trans-title=BTS Ranking|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627110349/http://www.oricon.co.jp/prof/530375/rank/album/|archive-date=June 27, 2015|url-status=live|access-date=June 17, 2022}}
* {{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/news/2078320/full/|script-title=ja:【オリコン】防弾少年団、アルバム初首位 自己最高売上もマーク|date=September 13, 2016|publisher=[[Oricon]]|language=ja|trans-title=【Oricon】 BTS, First in Album Ranking and their Highest Sales Mark|archive-url=https://web.archive.org/web/20190628121659/https://www.oricon.co.jp/prof/530375/rank/album/|archive-date=June 28, 2019|url-status=live|access-date=May 13, 2018}}&lt;/ref&gt; ඇල්බමයට සහය දැක්වීම සඳහා, බීටීඑස් (BTS) ඔවුන්ගේ 1 වන ජපන් සංචාරය 2015 Wake Up: Open Your Eyes 2015 පෙබරවාරි මාසයේදී පැවැත්වීය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/87818/bts-wraps-up-concert-tour-in-japan-gathering-25000-fans|title=BTS Wraps Up Concert Tour in Japan Gathering 25,000 Fans|last=Jeon|first=Su-mi|translator-last=Jung|translator-first=Yeawon|date=February 23, 2015|publisher=[[Mnet (TV channel)|Mwave]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150224024745/http://mwave.interest.me:80/enewsworld/en/article/87818/bts-wraps-up-concert-tour-in-japan-gathering-25000-fans|archive-date=February 24, 2015|url-status=dead|access-date=June 17, 2022}}&lt;/ref&gt; මේ සංචාරය රටවල් 13 ක නගර 18 කදී නරඹන්නන් 80,000 ක් ඔවුන් විසින් ආකර්ෂණය කර ගත්හ.&lt;ref name = &quot;TRB II&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/87064/video-bts-to-hold-second-exclusive-concert-in-seoul|title=BTS to Hold Second Exclusive Concert in Seoul|last=Hong|first=Grace Danbi|date=February 9, 2015|publisher=[[Mnet (TV channel)|Mwave]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170106122508/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/87064/video-bts-to-hold-second-exclusive-concert-in-seoul|archive-date=January 6, 2017|access-date=May 2, 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== ඉදිරි ගමන හා සාර්ථකත්වය ====
[[ගොනුව:BTS win first Daesang (Grand Prize) at Melon Music Awards, 19 November 2016.jpg|thumb|බීටීඑස් (BTS) 2016 නොවැම්බර් 19 වන දින 2016 Melon Music Awards හි වසරේ ඇල්බමය ඔවුන්ගේ පළමු ප්‍රධාන කොරියානු සම්මානය දිනා ගත්තේය.]]
බීටීඑස් '''('''BTS) 2015 දී නිකුත් කරන ලද The Most Beautiful Moment in Life, Part 1 කොටසෙහි හිප් හොප් හැර වෙනත් සංගීත ශෛලීන් අත්හදා බැලීම් කළේය. බීටීඑස් '''('''BTS) හට තාරුණ්‍යයේ සුන්දරත්වය සහ කනස්සල්ල ප්‍රකාශ කිරීමට අවශ්‍ය වූ අතර &quot;යෞවනය&quot; රූපක වශයෙන් &quot;ජීවිතයේ සුන්දරම මොහොත&quot; ලෙස නිර්වචනය කිරීමට ලිහිල් ලෙස අර්ථ දැක්වීය. මෙම ඇල්බමය තාරුණ්‍යයේ අරගල සඳහා කැප වූ ඇල්බමකි. මෙම ඇල්බමයේ ප්‍රධාන ගීතය වන &quot;I Need U&quot; BTS දකුණු කොරියාවේ ප්‍රථම බොහෝ සාර්ථක වූණේ ය. මෙම ඇල්බමයේ දෙවන ප්‍රධාන ගීතය &quot;Dope Billboard's World Digital Songs Chart හි තුන්වන ස්ථානයට පත් වූ අතර YouTube හි මිලියන 100 කට අධික නැරඹුම් ලැබූ ඔවුන්ගේ පළමු සංගීත වීඩියෝව බවට පත් විය.

ඔවුන්ගේ සිව්වන ජපන් ගීතය වන &quot;For You&quot;, ඔවුන්ගේ ජපන් මංගල දර්ශනයේ පළමු සංවත්සරය සැමරීම සඳහා ජූනි 17 වන දින නිකුත් කරන ලද අතර Oricon හි දෛනික ප්‍රස්ථාරයේ ප්‍රථම ස්ථානයට පත් විය. The Most Beautiful Moment in Life: Young Forever 2016 මැයි මාසයේදී නිකුත් කරන ලදී. එයට නව කේවල තුනක් ඇතුළත් විය: &quot;Epilogue: Young Forever&quot;, &quot;Fire&quot;, සහ &quot;Save Me&quot;. මෙම ඇල්බමය අඛණ්ඩව සති දෙකක් දකුණු කොරියාවේ Gaon සතිපතා ප්‍රස්ථාරයේ ඉහළින්ම සිටි අතර US Billboard 200 හි 107 වන ස්ථානයට පත් විය. The Most Beautiful Moment in Life: Young Forever 2016 Melon Music Awards හි වසරේ ඇල්බමය කොරියානු සම්මානය දිනා ගත්තේය. බීටීඑස් '''('''BTS) ඔවුන්ගේ ආසියා සංචාරය 2016 BTS LIVE &quot;The Most Beautiful Moment in Life On Stage: Epilogue&quot; මැයි සිට අගෝස්තු දක්වා ආරම්භ කරන ලදී.

2016 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, බීටීඑස් විසින් ඔවුන්ගේ දෙවන ජපන් චිත්‍රාගාර ඇල්බමය Youth නිකුත් කරන ලදී. එහි ප්‍රධාන ගීතය වන &quot;Blood Sweat &amp; Tears&quot; දකුණු කොරියාවේ සංගීත ප්‍රස්ථාරය &quot;all-kill&quot; ලබා ගත් අතර සතිපතා Gaon Digital Chart හි අංක එක බවට පත් විය. මෙම ඇල්බමය ඔවුන්ගේ පළමු මිලියන අලෙවි ඇල්බමය වූ අතර, එම වසරේ දකුණු කොරියාවේ පිටපත් මිලියන 1.5කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ගෙන ගොස් Gaon Album Chart ඉතිහාසයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ ඇල්බමය බවට පත් විය.

==== You Never Walk Alone and Love Yourself: Her ====
[[ගොනුව:170529 BTS at a press conference for the BBMAs (3).png|thumb|2017 මැයි 29 වන දින 24 වැනි Billboard සංගීත සම්මාන උළෙලේදී ජනප්‍රියම සමාජ කලාකරුවා ජයග්‍රහණය කිරීමෙන් පසු දකුණු කොරියාවේ සෝල් හි ඔවුන්ගේ මාධ්‍ය හමුවේදී බීටීඑස් (BTS)|වම]]
2017 පෙබරවාරි මාසයේදී, බීටීඑස් (BTS) විසින් නැවත සකස් කරන ලද Wings සංස්කරණය &quot;You Never Walk Alone&quot; යන මාතෘකාවෙන් නිකුත් කරන ලදී. එය මාසයක් තුළ අලෙවි වූ වැඩිම ඇල්බම සඳහා වූ වාර්තාව බිඳ දැමීය. මෙම සංස්කරණයේ ප්‍රධාන ගීතය &quot;Spring Day&quot; විය. මෙය බිල්බෝඩ්ගේ බුබ්ලින් අන්ඩර් හොට් 100 (Billboard's Bubbling Under Hot 100) ප්‍රස්ථාරයට ඇතුළත් විය. 2017 Melon Music Awards හි වසරේ හොඳම ගීතය ලෙස &quot;Spring Day&quot; සම්මානයට පාත්‍ර විය. කණ්ඩායමේ දෙවන ලෝක සංචාරය, 2017 BTS Live Trilogy Episode III: The Wings Tour, පෙබරවාරි මාසයේ ආරම්භ වූ අතර දෙසැම්බර් දක්වා දිව ගියේය. උතුරු ඇමරිකාවේ තිබූ ප්‍රසංගයක ප්‍රවේශපත්‍ර මිනිත්තු කිහිපයකින් විකිණී අවසන් වූ අතර ඉහළ ඉල්ලුමක් හේතුවෙන් අමතර සංදර්ශන දෙකක් පැවැත්වීමට ද සිදු විය. බීටීඑස් (BTS) මැයි මාසයේ 24 වන Billboard Music Awards සඳහා සහභාගී වූ අතර Top Social Artist සම්මානය දිනාගත් අතර, Billboard Music Award සම්මානයක් ලබා ගත් පළමු කොරියානු කණ්ඩායම බවට පත් විය. මේ වකවානුවේදී කණ්ඩායම එවැනි ජයග්‍රහණයක් කරා ගෙන යාමට බීටීඑස් (BTS) ගේ රසිකත්වයට ඇති හැකියාව පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය අවධානය යොමු කිරීමට පටන් ගත්හ.
[[ගොනුව:BTS at 2017 American Music Awards in Los Angeles, 19 November 2017 01.jpg|thumb|2017 නොවැම්බර් 19 වන දින 45 වන ඇමරිකානු සංගීත සම්මාන උළෙලේදී බීටීඑස් (BTS)]]
බීටීඑස් (BTS) විසින් ස්යෝ ටජි (Seo Taiji) 1995 &quot;Come Back Home&quot; හි ප්‍රතිනිර්මාණයක් 2017 ජූලි මාසයේදී නිකුත් කළේය. එම වසරේ පසුව, බීටීඑස් (BTS) ඔවුන්ගේ &quot;Love Yourself&quot; ඇල්බම මාලාව නිකුත් කිරීම ආරම්භ කරන ලදී. බීටීඑස් (BTS) එහි පළමු කොටස, Love Yourself: Her, සැප්තැම්බර් 18 දින නිකුත් කරන ලදී.

Love Yourself: Her Billboard 200 හි අංක 7 වන ස්ථානයට පත් විය. මෙම ඇල්බමය පළමු මාසය තුළ පිටපත් මිලියන 1.2 කට වඩා අලෙවි වූ අතර, Gaon ඇල්බම ප්‍රස්ථාරයේ ඉතිහාසයේ ඉහළම මාසික අලෙවිය අත්කර ගත්තේය. DNA ගීතය Billboard Hot 100 හි පළමු ප්‍රවේශය බවට පත් වූ අතර, එය ඔවුන්ගේ ගීතයක් Billboard Hot 100 යට ඇතුලු වූ පළමු  අවස්ථාවයි. මෙම ගීතය ඊළඟ සතියේ අංක 67 දක්වා ඉහළ ගිය අතර K-pop කණ්ඩායමක් සඳහා Hot 100 හි ඉහළම ප්‍රස්ථාරගත ගීතය බවට පත් විය. &quot;Mic Drop&quot; Billboard Hot 100 හි අංක 28 දක්වා ඉහළ ගියේය, එය K-pop කණ්ඩායමක් ඉහළම හතළිස් දෙනා අතරට පැමිණි පළමු අවස්ථාවයි. මෙම ගීත දෙකම 2018 මුල් භාගයේදී ඇමරිකාවේ පටිගත කිරීමේ කර්මාන්ත සංගමය (RIAA) වෙතින් රන් සහතිකය ලබා ගන්නා ලදී.

2017 නොවැම්බරයේදී, බීටීඑස් (BTS) ඇමරිකානු සංගීත සම්මාන උළෙලේදී ප්‍රසංගයක් ඉදිරිපත් කළ පළමු කේ-පොප් කණ්ඩායම බවට පත්විය. බීටීඑස් (BTS) දෙසැම්බර් මාසයේ 19 වැනි Mnet Asian Music Awards හි වසරේ කලාකරුවා සම්මානය දිනා ගත් අතර, එය අඛණ්ඩව එක දිගට එම සම්මානය දිනාගත් පළමු කණ්ඩායම බවට ද පත් විය.

=== 2018–2020 ===

==== ''Love Yourself'' ඇල්බම් මාලාව ====
2018 ජනවාරි මාසයේදී ගෝල්ඩන් ඩිස්ක් සහ සෝල් සංගීත සම්මාන උළෙලේදී බීටීඑස් (BTS) ප්‍රධාන සම්මාන දිනා ගත්හ. මාර්තු මාසයේදී, කණ්ඩායම බර්න් ද ස්ටේජ් (Burn the Stage) නමින් කථාංග අටකින් යුත් වාර්තා චිත්‍රපටයක් ප්‍රදර්ශනය කළේ ය. (මෙය නැරඹිය හැක්කේ යූ ටියුබ් ප්‍රිමියම් (Youtube Premium) මත පමණයි.) ඔවුන්ගේ තුන්වන ජපන් චිත්‍රාගාර ඇල්බමය, Face Yourself, 2018 අප්‍රේල් 4 වන දින නිකුත් කරන ලද අතර, එහි ඉතිහාසයේ තුන්වන ඉහළම ප්‍රස්ථාරගත ජපන් භාෂා ඇල්බමය ලෙස Billboard 200 හි අංක 43 දක්වා ඉහළට ගියේ ය. අඛණ්ඩව වසර දෙකක් කොරියානු කලාකරුවා සම්මානය දිනා ගැනීමට ඔවුන්ට හැකි විය.

Love Yourself: Tear Billboard 200 හි අංක එකේ ස්ථානයට පත් වූ අතර, එක්සත් ජනපද ඇල්බම සටහනේ ඉහළට ගිය පළමු කේ-පොප් ඇල්බමය බවට පත් විය. එය එක්සත් රාජධානියේ ඇල්බම ප්‍රස්ථාරයේ අටවන ස්ථානයට පත්විය. බීටීඑස් (BTS) විසින් ඔවුන්ගේ දෙවන කොරියානු සම්පාදන ඇල්බමය Love Yourself: Answer 2018 අගෝස්තු මාසයේදී නිකුත් කරන ලදී. එහි පෙර Love Yourself නිකුත් කළ ගීත සහ නව ගීත හතක් අඩංගු විය.
[[ගොනුව:180524 BTS at a press conference for Love Yourself Tear (1).png|thumb|2018 මැයි 24 වෙනිදා Love Yourself: Tear සඳහා බීටීඑස් (BTS) ඔවුන්ගේ මාධ්‍ය හමුවේදී]]
Love Yourself: Answer 2018 අගෝස්තු මාසයේදී Gaon ඇල්බම ප්‍රස්ථාරයේ පිටපත් මිලියන 1.9කට වඩා අලෙවි වූ අතර, ප්‍රස්ථාරයේ සර්වකාලීන මාසික වාර්තාව නැවතත් බිඳ දැමුවේ ය. මෙම ඇල්බමය US Billboard 200 හි අංක එක බවට පත් වූවේ ය. 2018 නොවැම්බර් මාසයේදී, Love Yourself: Answer පසුව RIAA විසින් රන් සහතිකය ලැබූ අතර එය RIAA විසින් රන් සහතිකයක් ලැබූ  පළමු කොරියානු භාෂා ඇල්බමය බවට පත් විය. &quot;Idol&quot; සහ Love Yourself:Answer යන දෙකම එක්සත් ජනපදයේ ප්ලැටිනම් සහතික ද ලබා ගත්තේ ය.

2018 අගෝස්තු මාසයේදී Love Yourself: Answer නිකුත් කිරීම සමඟ ඒකාබද්ධව, බීටීඑස් (BTS) ඔවුන්ගේ තුන්වන ලෝක සංචාරය, BTS World Tour: Love Yourself, දකුණු කොරියාවේ විශාලතම ක්‍රීඩාංගනය වන සෝල් ඔලිම්පික් ක්‍රීඩාංගනයේ ප්‍රසංගයක් සමඟින් ආරම්භ කරන ලදී. කණ්ඩායම නිව් යෝර්ක් නගරයේ සිටි ෆීල්ඩ් හි ප්‍රසංගයක් පැවැත්වූ අතර, එය එක්සත් ජනපද ක්‍රීඩාංගනයක කොරියානු කණ්ඩායමක් ප්‍රසංගයක් සිදු කළ පළමු අවස්ථාව ලෙස සනිටුහන් වුණේ ය. එම ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, බීටීඑස් (BTS) විසින් [[බිග් හිට් එන්ටටෙයිට්මන්ට්]] (Big Hit Entertainment) සමඟ ඔවුන්ගේ ගිවිසුම 2026 දක්වා අලුත් කරන ලදී. 20 වැනි Mnet Asian Music Awards හි දී, BTS ඔවුන්ගේ අඛණ්ඩ තුන්වන වසරේ කලාකරුවා සම්මානය දිනා ගත් අතර Billboard හි වසර අවසාන Top Artist Chart හි අටවන ස්ථානයට පත් වූ අතර Duo/Group ශ්‍රේණිගත කිරීම්වල වසරේ අංක දෙක ද වූ අතර, ඔවුන් ඉදිරියෙන් සිටියේ ඉමැජින් ඩ්‍රැගන්ස් (Imagine Dragons) පමණි.

=== Map of the Soul: Persona, ලෝක ක්‍රීඩාංගණ සංචාරය සහ බීටීඑස් ලෝකය ===
2019 පෙබරවාරි මාසයේදී, BTS 61 වන ග්‍රැමී සම්මාන උළෙලට ප්‍රථම වරට සම්මාන ඉදිරිපත් කරන්නන් ලෙස සහභාගී විය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2019/music/news/bts-grammys-present-awards-kpop-1203130948/|title=BTS Makes History at the Grammys as First K-Pop Presenters|last=Nickolai|first=Nate|date=February 10, 2019|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211074206/https://variety.com/2019/music/news/bts-grammys-present-awards-kpop-1203130948/|archive-date=February 11, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Velez|first1=Jennifer|title=BTS' 2019 GRAMMY Suits On Display At GRAMMY Museum|url=https://www.grammy.com/news/bts-2019-grammy-suits-display-grammy-museum|publisher=[[The Recording Academy]]|access-date=October 18, 2021|date=November 20, 2019|archive-date=October 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020134414/https://www.grammy.com/grammys/news/bts-2019-grammy-suits-display-grammy-museum|url-status=live}}&lt;/ref&gt; අප්‍රේල් මාසයේදී, ටයිම් (Time) ඔවුන්ව 2019 වසරේ වඩාත්ම බලගතු පුද්ගලයන් වන ටයිම් 100 (Time 100) න් කෙනෙකු ලෙස නම් කළේය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|author=Halsey|author-link=Halsey (singer)|date=April 17, 2019|title=BTS: The 100 Most Influential People of 2019|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567876/bts/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418173503/http://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567876/bts/|archive-date=April 18, 2019|access-date=August 31, 2019|magazine=[[Time (magazine)|Time]]}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගේ හයවන ඇල්බමය, Map of the Soul: Persona, අප්‍රේල් 12 වන දින එම ඇල්බමයේ ප්‍රධාන ගීතය වන &quot;Boy with Luv&quot; සමඟින් නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sedaily.com/NewsView/1VHU7EIFAQ/GL0301|script-title=ko:방탄소년단 '작은 것들을 위한 시' 공개즉시 음원순위'싹쓸이' Halsey도 관심 폭발|last=Kim|first=Jin-sun|date=April 12, 2019|website=[[The Seoul Economy Daily]]|language=ko|trans-title=Bulletproof Youngsters 'Poetry for the Little Things' Revealed Immediately|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831134410/https://www.sedaily.com/NewsView/1VHU7EIFAQ/GL0301|archive-date=August 31, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019}}&lt;/ref&gt; මෙම EP එක නිකුත් කිරීමෙන් අනතුරුව, ඔවුන් ''Saturday Night Live'' වැඩසටහනේ රඟ දැක්වීමක් සිදු කළ අතර, එම වැඩසටහනට සහභාගී වූ පළමු K-pop කණ්ඩායම බවට ඔවුහු පත්වූහ. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.teenvogue.com/story/emma-stone-bts-snl-people-making-whitewashing-jokes|title=Emma Stone and BTS Will Be on ''SNL'' and People Are Making Whitewashing Jokes|last=Delgado|first=Sara|date=March 14, 2019|magazine=[[Teen Vogue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190612141704/https://www.teenvogue.com/story/emma-stone-bts-snl-people-making-whitewashing-jokes|archive-date=June 12, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019}}&lt;/ref&gt;  Map of the Soul: Persona [[එක්සත් රාජධානිය|එක්සත් රාජධානියේ]] සහ [[ඕස්ට්‍රේලියාව|ඕස්ට්‍රේලියාවේ]] අංක එකේ ස්ථානයට පැමිණි පළමු [[කොරියානු භාෂාව|කොරියානු භාෂා]] ඇල්බමය බවට පත් වූ අතර,&lt;ref&gt;{{Cite news|date=April 19, 2019|title=BTS become first Korean artists to top UK chart|publisher=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-47988342|access-date=November 5, 2021|archive-date=November 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105043526/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-47988342|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/pro/bts-chart-history-map-of-the-soul-persona-australia/|title=BTS Make Chart History as 'Map Of The Soul: Persona' Bows at No. 1 In Australia|last=Brandle|first=Lars|date=April 22, 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422095903/https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8507996/bts-chart-history-map-of-the-soul-persona-australia|url-access=subscription|archive-date=April 22, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019}}&lt;/ref&gt; වසරකට අඩු කාලයකදී Billboard 200 හි ඉහළට ගිය කණ්ඩායමේ තුන්වන ඇල්බමය විය. Map of the Soul: Persona පසුව දකුණු කොරියාවේ මෙතෙක් වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ ඇල්බමය බවට පත් වූ අතර මාසයකට අඩු කාලයකදී මිලියන 3.2 කට වඩා අලෙවි විය. &lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.billboard.com/pro/bts-beatles-monkees-billboard-chart-history/|title=BTS Meets the Beatles and the Monkees in Billboard Chart History With 'Map of the Soul: Persona'|date=April 21, 2019|magazine=Billboard|url-access=subscription|access-date=September 6, 2019|archive-date=April 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422161214/https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8507983/bts-beatles-monkees-billboard-chart-history|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;Boy with Luv&quot; 2019 අප්‍රේල් මාසයේදී Billboard Hot 100 හි අටවන ස්ථානයට පිවිසියේය, එය කොරියානු කණ්ඩායමක් Billboard 100 හි ලැබු ඉහළම සථානය විය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=312&amp;aid=0000386641|script-title=ko:방탄소년단, 가온차트 음반·다운로드 1위 '2관왕'|last=Kim|first=Ha-jin|date=May 9, 2019|publisher=Ten Asia|language=ko|trans-title=BTS, Gaon Music Chart No. 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20190624223416/https://entertain.naver.com/now/read?oid=312&amp;aid=0000386641|archive-date=June 24, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019|via=[[Naver (corporation)|Naver]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Herman|first=Tamar|date=June 25, 2019|title=BTS' 'Map of the Soul: Persona' Confirmed as Best-Selling Album in South Korean History: Guinness World Records|url=https://www.billboard.com/pro/bts-map-soul-persona-best-selling-album-korea-guiness/|url-status=live|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216213753/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8517521/bts-map-soul-persona-best-selling-album-korea-guiness/|archive-date=February 16, 2021|access-date=July 21, 2022}}&lt;/ref&gt; &quot;Boy with Luv&quot; ගීතය 2019 අප්‍රේල් මාසයේදී 'Billboard' Hot 100 ශ්‍රේණිගත කිරීමේ අටවන ස්ථානයට පිවිසි අතර, එය K-pop ගීතයක් මෙතෙක් ලබා ගත් ඉහළම ස්ථානය විය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/pro/lil-nas-x-old-town-road-hot-100-number-one-third-week-bts/|title=Lil Nas X's 'Old Town Road' Leads Billboard Hot 100 for Third Week; Sam Smith &amp; Normani, BTS &amp; Halsey Hit Top 10|last=Trust|first=Gary|date=April 23, 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425171523/https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8508055/lil-nas-x-old-town-road-hot-100-number-one-third-week-bts|archive-date=April 25, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019}}&lt;/ref&gt;

[[ගොනුව:BTS Love Yourself - Speak Yourself tour at Rose Bowl, Pasadena (California), 4 May 2019 04.jpg|thumb|කැලිෆෝනියාවේ පැසඩෙනා හි රෝස් බෝල් ක්‍රීඩාංගනයේ රසික රසිකාවියන් 60,000 ක් පමණ ඉදිරියේ ප්‍රසංගයක|වම]] මැයි මාසයේ 26 වැනි දින Billboard Music Awards හි ඔවුන්ගේ ජයග්‍රහණ දෙකෙන් පසුව,&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Lynch|first=Joe|url=https://www.billboard.com/articles/news/awards/8509655/billboard-music-awards-2019-winners-list|title=2019 Billboard Music Awards Winners: The Complete List|magazine=Billboard|date=May 1, 2019|access-date=July 24, 2022|archive-date=December 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210190038/https://www.billboard.com/articles/news/awards/8509655/billboard-music-awards-2019-winners-list|url-status=live}}&lt;/ref&gt; BTS ඔවුන්ගේ ලෝක ක්‍රීඩාංගණ සංචාරය Love Yourself: Speak Yourself ආරම්භ කළේය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Ginsberg|first=Gab|date=February 19, 2019|title=BTS Add Additional 2019 Stadium Tour Stops: See the New Dates|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/8498863/bts-add-2019-tour-dates|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190222183401/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8498863/bts-add-2019-tour-dates|archive-date=February 22, 2019|access-date=August 31, 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; BTS පළමු දින සඳහා ප්‍රවේශපත්‍ර පැය දෙකක් ඇතුළත විකිණී අවසන් වූ පසු ඉල්ලුම හේතුවෙන් තවත් සංදර්ශන එක් කළේය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Lynch|first=Joe|url=https://www.billboard.com/articles/news/awards/8509655/billboard-music-awards-2019-winners-list|title=2019 Billboard Music Awards Winners: The Complete List|magazine=Billboard|date=May 1, 2019|access-date=July 24, 2022|archive-date=December 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210190038/https://www.billboard.com/articles/news/awards/8509655/billboard-music-awards-2019-winners-list|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2019 ජුනි මාසයේදී ඔවුන්ගේ ඔවුන්ගේ ජංගම ක්‍රීඩාව BTS World නිකුත් කිරීමට පෙර, BTS විසින් චාලි XCX (Charli XCX) සමඟ &quot;Dream Glow&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsworks.co.kr/news/articleView.html?idxno=366430|script-title=ko:방탄소년단 매니저 게임 'BTS월드', 첫 번째 OST 'Dream Glow' 공개|last=Park|first=Joon-young |date=June 7, 2019|publisher=NewsWorks|language=ko|trans-title=BTS manager game 'BTS World' to release first OST 'Dream Glow'|archive-url=https://web.archive.org/web/20190612032333/http://www.newsworks.co.kr/news/articleView.html?idxno=366430|archive-date=June 12, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019}}&lt;/ref&gt; සාරා ලාර්සන් (Zara Larsson) සමඟ &quot;A Brand New Day&quot;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Herman|first=Tamar|date=June 14, 2019|title=BTS' J-Hope &amp; V Usher In 'A Brand New Day' In Collab with Zara Larsson: Stream It Now|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/8515949/bts-j-hope-v-usher-brand-new-day-collab-zara-larsson|url-status=live|access-date=August 31, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614115635/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8515949/bts-j-hope-v-usher-brand-new-day-collab-zara-larsson|archive-date=June 14, 2019}}&lt;/ref&gt; සහ ජුස් වර්ල්ඩ් (Juice Wrld) සමඟ &quot;All Night&quot; සහයෝගීතා කේවල තුනක් නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Herman|first=Tamar|date=June 21, 2019|title=BTS' RM and Suga Team Up With Juice WRLD For 'All Night': Listen|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/8516964/bts-juice-wrld-all-night|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626193931/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8516964/bts-juice-wrld-all-night|archive-date=June 26, 2019|access-date=August 31, 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; BTS World: Original Soundtrack නමින් ක්‍රීඩාවේ නිල ශබ්ද පටයේ සංගීත වීඩියෝවක් සමඟින් &quot;Heartbeat&quot; ගීතය නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Herman|first=Tamar|date=July 28, 2019|title=BTS Release 'BTS World' Soundtrack Album Including New Track 'Heartbeat': Listen|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/8518019/bts-world-soundtrack-album-stream|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702002733/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8518019/bts-world-soundtrack-album-stream|archive-date=July 2, 2019|access-date=August 31, 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; මෙම හඬ පටය පසුව Gaon විසින් ද්විත්ව ප්ලැටිනම් සහතික කරන ලදී. 2019 ජූලි 2 වන දින, &quot;Lights&quot; ගීතය BTS විසින් නිකුත් කළේ ය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tenasia.hankyung.com/archives/1783548|script-title=ko:백현 '시티 라이츠', 가온차트 솔로 앨범 월간 최다판매량 기록|last=Kim|first=Soo-kyung|date=August 8, 2019|publisher=Ten Asia|language=ko|trans-title=Baekhyun 'City Lights' recorded the highest monthly solo album sales of Gaon Chart|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831172051/http://tenasia.hankyung.com/archives/1783548|archive-date=August 31, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019}}&lt;/ref&gt; 2019 ජූලි 3 වන දින, &quot;Lights&quot; නම් ගීතය සඳහා වූ පූර්ව-ඇණවුම් (pre-orders) සංඛ්‍යාව පිටපත් මිලියනය ඉක්මවා ගිය අතර, 1995 වසරේදී සෙලින් ඩියොන් (Celine Dion) ට පසුව ජපානය තුළ මෙවැනි ජයග්‍රහණයක් අත්කර ගත් පළමු විදේශීය කලාකරුවා බවට පත්වීමට එමගින් හැකි විය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nikkansports.com/entertainment/news/201907030000882.html|script-title=ja:BTS新曲初100万枚出荷!欧米などから予約殺到|website=[[Nikkan Sports]]|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20190704003110/https://www.nikkansports.com/entertainment/news/201907030000882.html|archive-date=July 4, 2019|url-status=live|access-date=July 3, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000133794|script-title=ko:방탄소년단, 日 싱글 'Lights/Boy With Luv' 오리콘 데일리 차트 1위|last=Lee|first=Min-ji|date=July 3, 2019|publisher=Newsen|language=ko|trans-title=BTS ranked No1 on Oricon daily chart with Japan single 'Lights/Boy With Luv'|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702170414/https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000133794|archive-date=July 2, 2020|url-status=live|access-date=July 3, 2019|via=Naver}}&lt;/ref&gt; &quot;Lights&quot; 2019 ජූලි 8 වැනි දින Billboard Japan Hot 100 හි අංක 81 ට පැමිණි අතර ඊළඟ සතියේ දී 81 වන ස්ථානයෙන් ඉහළ ගොස් අංක එකට පැමිණියේ ය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard-japan.com/charts/detail?a=hot100&amp;year=2019&amp;month=07&amp;day=8|title=Billboard Japan Hot 100 2019/07/08|work=[[Billboard Japan]]|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626083742/http://www.billboard-japan.com/charts/detail?a=hot100&amp;year=2019&amp;month=07&amp;day=8|archive-date=June 26, 2020|url-status=live|access-date=July 10, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard-japan.com/charts/detail?a=hot100&amp;year=2019&amp;month=07&amp;day=15|title=Billboard Japan Hot 100 2019/07/15|work=[[Billboard Japan]]|language=ja|access-date=July 24, 2022|archive-date=July 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702202910/http://www.billboard-japan.com/charts/detail?a=hot100&amp;year=2019&amp;month=07&amp;day=15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

''Love Yourself: Her'' සහ ''Love Yourself: Tear'' යන ඇල්බම දෙකම අගෝස්තු මාසයේදී පිටපත් මිලියන 2 ඉක්මවා ගියේ ය. &lt;ref&gt;''Love Yourself: Her'' &amp; ''Love Yourself: Tear's'' cumulative sales&lt;!--Her=1,493,443+333,420+227,653 &amp; Tear=1,849,537+189,023--&gt;:
* {{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=2017&amp;hitYear=2017&amp;termGbn=year|title=Gaon Album Chart–2017 (see #1)|publisher=[[Gaon Music Chart]]|language=ko|access-date=August 31, 2019|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115213626/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=2017&amp;hitYear=2017&amp;termGbn=year|url-status=live}}
* {{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=2018&amp;hitYear=2018&amp;termGbn=year|title=Gaon Album Chart–2018 (see #2 &amp; #11)|publisher=[[Gaon Music Chart]]|language=ko|access-date=August 31, 2019|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115213649/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=2018&amp;hitYear=2018&amp;termGbn=year|url-status=live}}
* {{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=07&amp;hitYear=2019&amp;termGbn=month|title=Gaon Album Chart–July 2019 (see #6 &amp; #11)|publisher=[[Gaon Music Chart]]|language=ko|access-date=August 31, 2019|archive-date=August 8, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808052305/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=07&amp;hitYear=2019&amp;termGbn=month|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Love Yourself කතා මාලාවේ ඇල්බම තුනම දකුණු කොරියාවේ පිටපත් මිලියන 2කට වඩා අලෙවි වුණේ ය. &lt;ref name=&quot;Kim-2020&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/award/16141-4970-2|title=BTS Love Yourself–Tear|publisher=[[British Phonographic Industry]] (BPI)|date=January 10, 2020|access-date=January 10, 2020|archive-date=December 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210142044/https://www.bpi.co.uk/award/16141-4970-2|url-status=live}}
* {{cite news|url=https://www.bpi.co.uk/award/15694-4970-2|title=BTS Love Yourself–Answer|publisher=[[British Phonographic Industry]] (BPI)|date=May 31, 2019|access-date=January 10, 2020|archive-date=December 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210160527/https://www.bpi.co.uk/award/15694-4970-2|url-status=live}}
* {{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/award/15750-4970-2|title=BTS Map of the Soul: Persona|publisher=[[British Phonographic Industry]] (BPI)|date=June 28, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190706155700/https://www.bpi.co.uk/award/15750-4970-2|archive-date=July 6, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019}}&lt;/ref&gt;  වාර්තා බිඳ දැමූ 'Love Yourself: Speak Yourself' ලෝක සංචාරයේ අවසන් නැවතුම ලෙස, එම කණ්ඩායම සියෝල් නුවර ඔලිම්පික් ක්‍රීඩාංගණයේදී ප්‍රසංගයක් පැවැත්වීය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/live/8541661/bts-seoul-concert-last-show-recap|title=Here's What Went Down at BTS' 'The Final' World Tour Concert in Seoul|last=Benjamin|first=Jeff|date=October 31, 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 12, 2019|url-access=subscription|archive-date=December 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053619/https://www.billboard.com/articles/news/live/8541661/bts-seoul-concert-last-show-recap|url-status=live}}&lt;/ref&gt; BTS යනු 2019 වසරේ ඉහළම ආදායම් ලැබූ සංචාරක සංගීත කණ්ඩායම යි. &lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Frankenburg|first=Eric|date=December 5, 2019|title=The Year in Touring Charts 2019: Ed Sheeran Meets The Rolling Stones in Boxscore History|url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/8545427/ed-sheeran-rolling-stones-2019-touring-charts|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206123647/https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/8545427/ed-sheeran-rolling-stones-2019-touring-charts|archive-date=December 6, 2019|access-date=November 5, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; එම මාසයේම, ඔවුන් ඔවුන්ගේ Map of the Soul: Persona ඇල්බමයේ දෙවන ගීතය ලෙස ලාව් (Lauv) සමඟ &quot;Make it Right&quot; ගීතයේ රීමික්ස් අනුවාදයක් නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Herman|first=Tamar|date=October 18, 2019|title=BTS' Epic Music Video for 'Make It Right' With Lauv Is a Homage to ARMY: Watch|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/8533455/bts-new-make-it-right-lauv-epic|url-status=live|access-date=December 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206154517/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8533455/bts-new-make-it-right-lauv-epic|archive-date=December 6, 2019}}&lt;/ref&gt; නොවැම්බරයේදී, BTS 2018 සහ 2019 American Music Awards හි Favourite Social Artist සහ Favorite Group - Pop/Rock අඛණ්ඩව දිනාගත් පළමු කේ-පොප් කණ්ඩායම බවට පත් විය. &lt;ref name=&quot;Grein-2019&quot;&gt;{{cite magazine|last=Grein|first=Paul|date=November 15, 2019|title=Taylor Swift, BTS &amp; More Record-Setters at the 2019 American Music Awards|url=https://www.billboard.com/articles/news/awards/8544689/taylor-swift-bts-record-setters-2019-american-music-awards|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191126043506/https://www.billboard.com/articles/news/awards/8544689/taylor-swift-bts-record-setters-2019-american-music-awards|archive-date=November 26, 2019|access-date=December 4, 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;

දෙසැම්බරයේ, ඔවුන් 2019 Melon Music Awards සහ 2019 Mnet Asian Music Awards යන දෙකටම සහභාගී වූහ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hankookilbo.com/News/Read/201911302062765997|script-title=ko:[MMA 종합] 방탄소년단, 대상 4개 석권·총 8관왕 &quot;아미 '보라'해&quot;|last=Lee|first=Ho-yeon|newspaper=[[Hankook Ilbo]]|date=November 30, 2019|language=ko|access-date=December 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202093401/https://www.hankookilbo.com/News/Read/201911302062765997|archive-date=December 2, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Park|first=Yoon-jin|date=December 4, 2019|script-title=ko:[2019 마마] &quot;올해의 가수는 방탄소년단!&quot;...4개 대상 싹쓸이 '9관왕' [종합]|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003308402|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204132856/https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003308402|archive-date=December 4, 2019|access-date=December 5, 2019|website=[[MyDaily]]|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BTS Makes Historic Win At 2019 MAMA!|url=https://myx.abs-cbn.com/amp/features/21280/bts-makes-historic-win-at-2019-mama|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206095852/https://myx.abs-cbn.com/amp/features/21280/bts-makes-historic-win-at-2019-mama|archive-date=December 6, 2019|access-date=December 6, 2019|publisher=[[ABS-CBN]]}}&lt;/ref&gt; මෙම කණ්ඩායම කේ-පොප් ඉතිහාසයේ උත්සව දෙකෙන්ම විශිෂ්ට ත්‍යාග ලැබූ පළමු කලාකරුවන් බවට පත්විය. 34 වැනි ගෝල්ඩන් ඩිස්ක් සම්මාන උළෙලේදී, එක් වසරක් තුළ භෞතික සහ ඩිජිටල් යන කාණ්ඩ දෙකෙන්ම විශිෂ්ට ත්‍යාග දිනාගත් ඉතිහාසයේ පළමු කලාකරුවන් බවට BTS පත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Herman|first=Tamar|date=January 6, 2020|title=Here's How BTS Won Big at South Korea's 34th Golden Disc Awards|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/8547343/2020-golden-disc-awards-bts-win-top-prizes/|access-date=November 5, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-date=November 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107103001/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8547343/2020-golden-disc-awards-bts-win-top-prizes/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Map of the Soul: Persona Nielsen Music විසින් එක්සත් ජනපදයේ 2019 වසරේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ භෞතික ඇල්බමය ලෙස නම් කරන ලද අතර එක්සත් ජනපදයේ හොඳම ඇල්බම 10 (මුළු විකුණුම්) සටහනේ සමස්තයක් ලෙස හයවන ස්ථානයට පත්විය. &lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=|title=Nielsen Music – Year-end Music Report US 2019|url=https://www.billboard.com/files/pdfs/NIELSEN_2019_YEARENDreportUS.pdf|url-status=dead|pages=29–30|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200110212845/https://www.billboard.com/files/pdfs/NIELSEN_2019_YEARENDreportUS.pdf|archive-date=January 10, 2020|access-date=February 9, 2020}}&lt;/ref&gt; 'Queen', 'Imagine Dragons' සහ 'The Beatles' යන කණ්ඩායම්වලට පසුව, 'Billboard' හි 'Top Billboard 200 Artists–Duo/Group' ශ්‍රේණිගත කිරීමෙහි සිව්වන ස්ථානය හිමිකර ගනිමින් BTS කණ්ඩායම 2019 වසර අවසන් කළේය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Billboard 200 Artists – Duo/Group|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2019/the-billboard-200-artists-duo-group|access-date=November 8, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-date=January 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128002122/https://www.billboard.com/charts/year-end/2019/the-billboard-200-artists-duo-group|url-status=live}}&lt;/ref&gt; BTS අඛණ්ඩව වසර ගණනාවක් ගෝලීය හොඳම 10 ඇල්බම ප්‍රස්ථාරයේ ලැයිස්තුගත කළ පළමු කොරියානු කලාකරුවා බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ifpi.org/bestsellers-and-global-artist.php|title=Best Sellers and Global Artists of the Year–IFPI–Representing the recording industry worldwide|publisher=[[IFPI]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319160743/https://www.ifpi.org/bestsellers-and-global-artist.php|archive-date=March 19, 2020|url-status=live|access-date=March 20, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://entertain.naver.com/read?oid=003&amp;aid=0009767481|script-title=ko:방탄소년단, IFPI '글로벌 앨범차트' 3위...한국 최초 '2년연속 톱10'|trans-title=BTS, IFPI 'Global Album Chart' 3rd place ... Korea's first 'Top 10 in two consecutive years'|date=March 20, 2020|access-date=March 20, 2020|last=Lee|first=Jaehyun|publisher=[[Newsis]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=June 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611171222/https://entertain.naver.com/read?oid=003&amp;aid=0009767481|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://entertain.naver.com/read?oid=469&amp;aid=0000479242|script-title=ko:방탄소년단, 韓 가수 최초 2년 연속 IFPI '글로벌 앨범 차트' 톱 10|trans-title=BTS, first Korean Singer for two consecutive years, IFPI 'Global Album Chart' Top 10|date=March 20, 2020|access-date=March 20, 2020|last=Lee|first=Ho-yeon|newspaper=[[Hankook Ilbo]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=June 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611171219/https://entertain.naver.com/read?oid=469&amp;aid=0000479242|url-status=live}}&lt;/ref&gt; IFPI විසින් BTS 2019 වසරේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වන කලාකරුවන්ගෙන් කෙනෙකු ලෙස නම් කළේ ය. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://entertain.naver.com/read?oid=003&amp;aid=0009734777|script-title=ko:방탄소년단, 국제음반산업협회 '톱10'...非영어권 최초 2년연속|trans-title=BTS, International Music Industry Association 'Top 10' ... the first Non-English speaking for 2 consecutive years|date=March 3, 2020|access-date=March 20, 2020|last=Lee|first=Jae-hoon|publisher=[[Newsis]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=June 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611171229/https://entertain.naver.com/read?oid=003&amp;aid=0009734777|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://entertain.naver.com/read?oid=469&amp;aid=0000473153|script-title=ko:&quot;비영어권 최초&quot; 방탄소년단, 2년 연속 IFPI 선정 '글로벌 아티스트' 톱 10|trans-title='First non-English speaking' BTS, Top 10 'Global Artist' by IFPI for 2 consecutive years|date=March 3, 2020|access-date=March 20, 2020|last=Lee|first=Ho-yeon|newspaper=[[Hankook Ilbo]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=June 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611171224/https://entertain.naver.com/read?oid=469&amp;aid=0000473153|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== Map of the Soul: 7, Dynamite සහ Be ඇල්බම් ====
2020 ජනවාරි මාසයේදී, BTS විසින් ඔවුන්ගේ සිව්වන කොරියානු භාෂා චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන Map of the Soul: 7 හි පළමු ගීතය ලෙස MN Dance Company විසින් සිදු කරන ලද නර්තන චිත්‍රපටයක් සමඟ &quot;Black Swan&quot; නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/listen-to-bts-new-song-black-swan/|title=Listen to BTS' New Song 'Black Swan'|last=Strauss|first=Matthew|date=January 17, 2020|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|access-date=January 18, 2020|archive-date=February 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222015147/https://pitchfork.com/news/listen-to-bts-new-song-black-swan/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/bts-art-film-black-swan-939300/|title=Watch BTS' Dance-Inspired Art Film For New Single 'Black Swan'|last=Zemler|first=Emily|date=January 17, 2020|magazine=Rolling Stone|access-date=January 18, 2020|archive-date=February 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221034802/https://www.rollingstone.com/music/music-news/bts-art-film-black-swan-939300/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ඇල්බම බෙදාහරින්නා වන ඩ්‍රීමස් වාර්තා කළේ, ඇල්බම ඇණවුම් මිලියන 4.02 වාර්තාගත ලෙස ළඟා වූ අතර, එය Map of the Soul: Persona විසින් තබා තිබූ මිලියන 2.68 ක පෙර වාර්තාව බිඳ දමන බවයි. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=477&amp;aid=0000232695|script-title=ko:'컴백 D-3' 방탄소년단 새 역사 썼다...선주문 402만 돌파 '역대최다'[공식]|last=Kim|first=Hyun-rok|date=February 18, 2020|publisher=Sports TV News|language=ko|trans-title=[Official] 'Comeback D-3' BTS write new history ... Pre-orders exceed 4.02 million. 'It's the best.'|access-date=July 31, 2020|via=[[Naver]]|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031013054/https://entertain.naver.com/read?oid=477&amp;aid=0000232695|url-status=live}}&lt;/ref&gt;එම මාසයේ පසුව, BTS 62 වැනි වාර්ෂික ග්‍රැමි සම්මාන උළෙලේදී ලිල් නැස් X (Lil Nas X) ප්‍රසංගයක් ඉදිරිපත් කර අතර, ග්‍රැමී සම්මාන උළෙලේදී ප්‍රසංගයක් සිදු කළ පළමු දකුණු කොරියානු කණ්ඩායම බවට පත් වුණේ ය. ඇල්බමයේ ප්‍රධාන ගීතය &quot;On&quot; විය.&lt;ref&gt;{{cite web|date=January 23, 2020|title=2020 Grammys: Lil Nas X, BTS &amp; More To Perform|url=https://www.grammy.com/grammys/news/lil-nas-x-bts-billy-ray-cyrus-diplo-more-perform-2020-grammys|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125051945/https://www.grammy.com/grammys/news/lil-nas-x-bts-billy-ray-cyrus-diplo-more-perform-2020-grammys|archive-date=January 25, 2020|access-date=January 23, 2020|publisher=[[The Recording Academy]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20200124001800005?input=1195m|script-title=ko:방탄소년단, 그래미 어워즈서 공연...한국 가수 최초|last=Kim|first=Hyo-jeong |date=January 24, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=BTS, Grammy Awards Performance First Korean singer|access-date=January 24, 2020|archive-date=June 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606175120/https://www.yna.co.kr/view/AKR20200124001800005?input=1195m|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''Map of the Soul: 7'' පෙබරවාරි 21 වන දින නිකුත් වූ අතර, ඒ සඳහා යහපත් විචාර ලැබුණි. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.metacritic.com/music/map-of-the-soul-7/bts|title=Map of the Soul: 7 by BTS|website=[[Metacritic]]|access-date=February 23, 2020|archive-date=February 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222062224/https://www.metacritic.com/music/map-of-the-soul-7/bts|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004171099|script-title=ko:&quot;방탄소년단 좋아한 것이 최고의 선택임을 증명한 앨범&quot;..美-英 해외 유력매체 '극찬' |trans-title='An album proving that loving BTS was the best choice' — Major U.S. and U.K. media outlets heap praise |last=Cho|first=Na-young|date=February 24, 2020|website=[[Osen (newspaper)|OSEN]]|access-date=February 25, 2020|archive-date=February 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224133802/https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004171099|url-status=live|language=ko}}&lt;/ref&gt; Gaon Chart ට අනුව, Map of the Soul: 7 නිකුත් වී දින නවයක් ඇතුළත පිටපත් මිලියන 4.1 කට වඩා අලෙවි වූ අතර, Map of the Soul: Persona අභිබවා දකුණු කොරියානු ඉතිහාසයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ ඇල්බමය බවට පත් වූ අතර Map of the Soul: 7 ඇල්බමය බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{cite web|last=Kim|first=Yeon-ji|date=March 12, 2020|title=|script-title=ko:방탄소년단 'MAP OF THE SOUL : 7', 판매량 411만 장..韓 가수 신기록|trans-title=BTS 'Map of the Soul: 7', sales volume 4.11 million copies|url=https://entertain.naver.com/read?oid=241&amp;aid=0003009896|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312162135/https://entertain.naver.com/read?oid=241&amp;aid=0003009896|archive-date=March 12, 2020|access-date=November 26, 2021|website=[[Ilgan Sports|Daily Sports]]|language=ko|via=Naver}}&lt;/ref&gt; ප්‍රධානතම ගීතය වන &quot;On&quot; Billboard Hot 100 හි සිව්වන ස්ථානයට පත් වූණේ ය.මෙම ඇල්බමය එක්සත් ජනපදයේ 'Billboard' 200 ශ්‍රේණිගත කිරීමේ ඉහළින්ම ස්ථානගත වූ අතර, ඒ අනුව 1966–1968 කාලයේ 'The Beatles' කණ්ඩායමට පසුව, ඇල්බම හතරක් අංක එකේ ස්ථානයට ගෙන ආ වේගවත්ම කණ්ඩායම බවට BTS පත්විය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9326042/bts-fourth-no-1-album-map-of-the-soul-7|title=BTS Achieves Fourth No. 1 Album on Billboard 200 Chart With 'Map of the Soul: 7'|last=Caulfield|first=Keith|date=March 1, 2020|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url-access=subscription|access-date=March 1, 2020|archive-date=March 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317030645/https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9326042/bts-fourth-no-1-album-map-of-the-soul-7|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2020 අප්‍රේල් මාසයේදී, BTS ඇල්බම මිලියන 20 කට වඩා අලෙවි කළ පළමු දකුණු කොරියානු කලාකරුවා බවට පත් වූ අතර, ඔවුන් දකුණු කොරියානු ඉතිහාසයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ කලාකරුවා බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=March 3, 2020|title=BTS Sets New Career Best on Hot 100 as 'On' Blasts in at No. 4; Roddy Ricch's 'The Box' Rules For Eighth Week|url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9326707/roddy-ricch-the-box-number-one-eighth-week|url-status=live|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311111400/https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9326707/roddy-ricch-the-box-number-one-eighth-week|archive-date=March 11, 2020|access-date=March 3, 2020|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; BTS විසින් 'Map of the Soul' ඇල්බම් මාලාවට සහාය වීම සඳහා අප්‍රේල් මාසයේදී ආරම්භ කිරීමට නියමිතව තිබූ 'Map of the Soul Tour' නම් ප්‍රසංග මාලාවක් සැලසුම් කර තිබුණද, &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Herman|first=Tamar|date=January 21, 2020|title=BTS Announce 'Map of the Soul' Tour Dates|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/8548615/bts-map-of-the-soul-tour-dates|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123034115/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8548615/bts-map-of-the-soul-tour-dates|archive-date=January 23, 2020|access-date=January 22, 2020|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; [[කොවිඩ්-19 ව්‍යාප්ත වසංගතය|COVID-19 වසංගතය]] හේතුවෙන් එය දින නියමයක් නොමැතිව කල් දැමීමට සිදුවිය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2020/music/global/bts-postpone-world-tour-coronavirus-map-of-the-soul-1234591747/|title=BTS Postpone North American 'Map of the Soul' Tour Amid Coronavirus Pandemic|last=Dams|first=Tim|date=April 28, 2020|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=May 19, 2020|archive-date=May 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200519035827/https://variety.com/2020/music/global/bts-postpone-world-tour-coronavirus-map-of-the-soul-1234591747/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2020 අප්‍රේල් මාසයේදී, BTS ඇල්බම මිලියන 20කට වැඩි ප්‍රමාණයක් සමුච්චිතව අලෙවි කළ පළමු K-pop කලාකරුවා බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.donga.com/en/List/article/all/20200410/2034236/1/BTS-breaks-20-million-album-sales-record-in-S-Korea|title=BTS breaks 20 million album sales record in S. Korea|date=April 10, 2020|newspaper=[[The Dong-A Ilbo]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200410211532/http://www.donga.com/en/List/article/all/20200410/2034236/1/BTS-breaks-20-million-album-sales-record-in-S-Korea|archive-date=April 10, 2020|access-date=April 10, 2020}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් දකුණු කොරියානු ඉතිහාසයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ කලාකරුවා බවට ද පත් විය. &lt;ref name=&quot;Kim-2020&quot;&gt;{{cite web|last=Kim|first=Min-ji|date=April 9, 2020|script-title=ko:방탄소년단, 음반 총 판매량 2032만장...韓 가요 역사상 처음|trans-title=Bulletproof Youngsters, total sales of 20.32 million albums ... 韓 It's the first time in history|url=https://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0004574631|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200410045525/https://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0004574631|archive-date=April 10, 2020|access-date=April 10, 2020|publisher=News1|language=ko|via=[[Naver]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Boram |first1=Park |url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20200409005900315|title=BTS becomes bestselling K-pop singers|publisher=[[Yonhap News Agency]] |date=April 9, 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200410050017/https://en.yna.co.kr/view/AEN20200409005900315|archive-date=April 10, 2020|access-date=April 10, 2020}}&lt;/ref&gt; 

එම මාසයේ, වසංගත සීමාවන් මධ්‍යයේ, BTS විසින් Bang Bang Con නමින් දින දෙකක මාර්ගගත ප්‍රවාහ ප්‍රසංග උත්සවයක් පැවැත්වූ අතර එහිදී කණ්ඩායම ඔවුන්ගේ YouTube නාලිකාවේ අතීත ප්‍රසංගවල දර්ශන බෙදාහදා ගත්තේ ය. &lt;ref&gt;{{cite web|last=Kim|first=Jae-ha|date=April 17, 2020|title=BTS Gifts Fans With 24 Hours of Bang Bang Con: Five Moments to Look For|url=https://variety.com/2020/music/news/bts-bang-bang-con-not-to-be-missed-1234583917/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421124655/https://variety.com/2020/music/news/bts-bang-bang-con-not-to-be-missed-1234583917/|archive-date=April 21, 2020|access-date=April 21, 2020|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt; ජුනි 7 වන දින, YouTube හි පැවති 'Dear Class of 2020' අන්තර්ජාල උපාධි ප්‍රදානෝත්සවයේ ප්‍රධාන ආකර්ෂණය වූයේ BTS කණ්ඩායම වන අතර, ඔවුන් එහිදී &quot;Boy with Luv&quot;, &quot;Spring Day&quot; සහ &quot;Mikrokosmos&quot; යන ගීත ඉදිරිපත් කළහ. &lt;ref&gt;{{Cite news|last=William|first=Chris|date=June 7, 2020|title=BTS Brings a Bounty of Hits to Close Out 'Dear Class of 2020' (Watch)|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|url=https://variety.com/2020/music/news/bts-dear-class-2020-hits-medley-spring-day-watch-1234627424/|access-date=July 22, 2022|archive-date=June 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608021758/https://variety.com/2020/music/news/bts-dear-class-2020-hits-medley-spring-day-watch-1234627424/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගේ ආරම්භක කතා ඔවුන්ගේම උපාධි ප්‍රදානෝත්සවයන් ඉස්මතු කළ අතර &quot;කොරියානු සහ ඉංග්‍රීසි යන දෙඅංශයෙන්ම 2020 පන්තිය සඳහා බලාපොරොත්තුවේ සහ ආශ්වාදයේ පණිවිඩ&quot; ඉදිරිපත් කළේය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|date=June 7, 2020|title=BTS's Speech At YouTube Dear Class Of 2020: Watch|url=http://www.billboard.com/articles/news/9397616/btss-speech-youtube-dear-class-of-2020-video|url-status=live|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609112357/https://www.billboard.com/articles/news/9397616/btss-speech-youtube-dear-class-of-2020-video|archive-date=June 9, 2020|access-date=June 9, 2020}}&lt;/ref&gt;  ජූනි 14 වන දින, BTS විසින් ඔවුන්ගේ මංගල උත්සවයේ හත්වන සංවත්සරයේ කොටසක් ලෙස මිනිත්තු 100ක දිගු ඔන්ලයින් සජීවී ප්‍රසංගයක්, Bang Bang Con: The Live නමින් ප්‍රදර්ශනය කළේ ය. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Daly|first=Rhian|date=June 15, 2020|title=BTS live in Seoul: more like a hang out with friends than a super-slick livestreamed gig|url=https://www.nme.com/reviews/bts-bang-bang-con-the-live-2020-review-livestream-2687951|access-date=July 22, 2022|publisher=NME|archive-date=November 8, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108102422/https://www.nme.com/reviews/bts-bang-bang-con-the-live-2020-review-livestream-2687951|url-status=live}}&lt;/ref&gt; එය රටවල් සහ ප්‍රදේශ 107 ක සජීවී නරඹන්නන් 756,000 ක් නැරඹුවේ ය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2020/digital/asia/bts-big-bang-con-the-live-record-online-concert-1234635003/|title=BTS' 'Bang Bang Con: The Live' Claims Record Viewership for Online Concert|last=Frater|first=Patrick|date=June 14, 2020|access-date=June 14, 2020|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-date=June 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615074303/https://variety.com/2020/digital/asia/bts-big-bang-con-the-live-record-online-concert-1234635003/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ජූනි 19 වන දින, BTS විසින් ඔවුන්ගේ සිව්වන ජපන් චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන Map of the Soul: 7 – The Journey වෙතින් ජපන් ගීතය වන &quot;Stay Gold&quot; නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite web|date=June 11, 2020|script-title=ja:BTS、新曲「Stay Gold」を全世界同時に先行配信決定|trans-title=BTS to pre-deliver new song &quot;Stay Gold&quot; simultaneously worldwide|url=http://www.billboard-japan.com/d_news/detail/88893/2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613082358/http://www.billboard-japan.com/d_news/detail/88893/2|archive-date=June 13, 2020|access-date=June 26, 2020|work=[[Billboard Japan]]|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Rowley|first=Glenn|date=July 14, 2020|title=Get Ready For A 'Journey,' Because BTS' New Japanese Album Has Arrived: Stream it Now|url=https://www.billboard.com/music/music-news/bts-map-of-the-soul-7-the-journey-album-stream-9418049/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714154623/https://www.billboard.com/articles/columns/k-town/9418049/bts-map-of-the-soul-7-the-journey-album-stream|archive-date=July 14, 2020|access-date=November 25, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; එය එහි පිටපත් 564,000 ඉක්මවා ගියේ ය. මෙම ඇල්බමය පළමු සතියේ ම, ජපානයේ පිරිමි විදේශීය කලාකරුවෙකුගේ පළමු සතියේ ඉහළම ඇල්බම අලෙවිය සඳහා වූ වාර්තාව බිඳ BTS විසින් දැමුවේ ය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/news/2167467/full/|script-title=ja:BTS、海外男性アーティストのアルバム初週売上歴代1位に 今年度最高初週&amp;累積売上も【オリコンランキング】|date=July 21, 2020|publisher=[[Oricon News]]|language=ja|trans-title=BTS ranks No. 1 in sales for the first week of albums by overseas male artists. Highest first Week of the Year and Cumulative Sales of the Year [Oricon Rankings]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720224113/https://www.oricon.co.jp/news/2167467/full/|archive-date=July 20, 2020|access-date=July 20, 2020}}&lt;/ref&gt;

BTS ඔවුන්ගේ පළමු ඉංග්‍රීසි භාෂා ගීතය වන &quot;ඩයිනමයිට්&quot; අගෝස්තු 21 දින නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite web|last=Porterfield|first=Carlie|date=August 21, 2020|title=BTS Breaks YouTube One-Day Record With 'Dynamite' Debut|url=https://www.forbes.com/sites/carlieporterfield/2020/08/21/bts-breaks-youtube-one-day-record-with-dynamite-debut/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830101143/https://www.forbes.com/sites/carlieporterfield/2020/08/21/bts-breaks-youtube-one-day-record-with-dynamite-debut/|archive-date=August 30, 2020|access-date=August 28, 2020|magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt; &quot;ඩයිනමයිට්&quot; US Billboard Hot 100 ප්‍රස්ථාරයේ අංක එකේ ස්ථානයට පත් වූ අතර, 2017 දී ටේලර් ස්විෆ් (Taylor Swift) ගේ &quot;Look What You Made Me Do&quot; ට පසු වේගයෙන්ම අලෙවි වන ගීතය බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=August 31, 2020|title=BTS' 'Dynamite' Blasts in at No. 1 on Billboard Hot 100, Becoming the Group's First Leader|url=http://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9442836/bts-dynamite-tops-hot-100-chart|url-status=dead|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901173118/https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9442836/bts-dynamite-tops-hot-100-chart|archive-date=September 1, 2020|access-date=July 22, 2022|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=September 1, 2020|title=BTS: K-pop stars become first all-South Korean act to top US singles charts|url=https://www.theguardian.com/music/2020/sep/01/bts-k-pop-stars-become-first-all-south-korean-act-to-top-us-singles-charts|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101221815/https://www.theguardian.com/music/2020/sep/01/bts-k-pop-stars-become-first-all-south-korean-act-to-top-us-singles-charts|archive-date=November 1, 2020|access-date=July 22, 2022|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; අගෝස්තු 31 වෙනිදා, BTS MTV වීඩියෝ සංගීත සම්මාන (VMAs) සහභාගි අතර &lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Unterberger|first=Andrew|date=August 30, 2020|title=BTS Make Explosive VMAs Debut With 'Dynamite' at 2020 MTV VMAs|url=https://www.billboard.com/articles/news/awards/9442393/bts-vmas-dynamite-mtv|url-status=live|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915024451/https://www.billboard.com/articles/news/awards/9442393/bts-vmas-dynamite-mtv|archive-date=September 15, 2020|access-date=June 4, 2021}}&lt;/ref&gt; එහිදි හොඳම කණ්ඩායම, හොඳම නර්තන නිර්මාණය, හොඳම පොප් වීඩියෝව සම්මාන දිනා ගත්හ. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20200831000696|title=BTS wins 4 awards at MTV VMAs, performs 'Dynamite'|date=August 31, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]] |via=[[The Korean Herald]]|access-date=June 24, 2022|archive-date=December 17, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217193315/https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20200831000696|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2020 ඔක්තෝබර් 2 වන දින, BTS විසින් Jawsh 685 සහ ජේසන් ඩෙරුලෝගේ &quot;Savage Love (Laxed – Siren Beat)&quot; හි රීමික්ස් එකක් නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Rowley|first=Glenn|date=October 2, 2020|title=BTS Add Charm to Jason Derulo and Jawsh 685's 'Savage Love' Remix|url=https://www.billboard.com/music/music-news/bts-join-savage-love-remix-details-9456049/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005201653/https://www.billboard.com/articles/columns/k-town/9456049/bts-join-savage-love-remix-details/|archive-date=October 5, 2020|access-date=October 6, 2020|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; එය Billboard Hot 100 ප්‍රස්ථාරයේ ඉහළටම ගියේ ය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=October 12, 2020|title=Jawsh 685, Jason Derulo &amp; BTS' 'Savage Love' Soars to No. 1 on Billboard Hot 100|url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9464165/bts-jason-derulo-jawsh-365-savage-love-number-one-hot-100|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505061825/https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9464165/bts-jason-derulo-jawsh-365-savage-love-number-one-hot-100|archive-date=May 5, 2021|access-date=October 13, 2020|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; ඔක්තෝබර් 10 සහ 11 යන දිනවල, BTS විසින් Soul හි KSPO Dome හි දින දෙකක අතථ්‍ය ගෙවීම් ප්‍රසංගයක් පවත්වන ලදී. එය Map of the Soul ON:E ලෙස නම් කරන ලද අතර, එය සජීවීව ගෙවන ලද අතථ්‍ය ප්‍රසංගයක් සඳහා බොහෝ නරඹන්නන් සඳහා ඔවුන් ඔවුන්ගේම ලෝක වාර්තාවක් බිඳ දැමීය. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Willman|first=Chris|date=October 12, 2020|title=BTS' Weekend Virtual Concerts Sell 993,000 Tickets|url=https://variety.com/2020/music/news/bts-virtual-concerts-map-soul-pay-per-view-tickets-1234801571/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012210502/https://variety.com/2020/music/news/bts-virtual-concerts-map-soul-pay-per-view-tickets-1234801571/|archive-date=October 12, 2020|access-date=October 22, 2020|work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Son|first=Jin-ah|date=October 8, 2020|script-title=ko:방탄소년단 온라인 콘서트, 준비 기간만 1년...관전포인트 셋 |trans-title=BTS Online Concert: A Year in the Making—Three Key Highlights |url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/410/0000733492|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113062143/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/410/0000733492|archive-date=November 13, 2020|access-date=October 10, 2020|publisher=MK Sports|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hwang|first=Hye-jin|date=September 25, 2020|script-title=ko:빅히트 측 &quot;방탄소년단 10월 오프라인 콘서트 취소, 온라인만 진행&quot;(공식) |trans-title=Big Hit: 'BTS's October offline concert cancelled; event to be held online only' (Official) |url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/609/0000331798|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016191730/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/609/0000331798|archive-date=October 16, 2020|access-date=October 10, 2020|publisher=Newsen|language=ko}}&lt;/ref&gt; නොවැම්බර් 20 වන දින, BTS විසින් ඔවුන්ගේ පස්වන කොරියානු චිත්‍රාගාර ඇල්බමය Be, &quot;Life Goes On&quot; එහි ප්‍රධාන ගීතය ලෙස නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Peters|first=Mitchell|date=October 30, 2020|title=BTS Announces the Title For Lead Single on New Album 'BE (Deluxe Edition)'|url=https://www.billboard.com/music/music-news/bts-announce-life-goes-on-single-9455890|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101194332/https://www.billboard.com/amp/articles/columns/k-town/9455890/bts-announce-life-goes-on-single|archive-date=November 1, 2020|access-date=November 2, 2020|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;

නොවැම්බර් 30 වෙනිදා &quot;Life Goes On&quot; Billboard Hot 100 ප්‍රස්ථාරයේ අංක එකේ ස්ථානයට පත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=November 30, 2020|title=BTS' 'Life Goes On' Launches as Historic No. 1 on Billboard Hot 100|url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9491302/bts-life-goes-on-number-one-hot-100/|access-date=November 5, 2021|magazine=Billboard|url-access=subscription|language=|archive-date=November 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130193426/https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9491302/bts-life-goes-on-number-one-hot-100/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; මේ සමඟින්, BTS විසින් Hot 100 හි ඔවුන්ගේ තුන්වන අඛණ්ඩ අංක එක මාස තුනකදී ලබා ගත් අතර, 1964 Beatles සංගීත කණ්ඩායමට පසුව එය සිදු කළ සංගීත කණ්ඩායම මෙය විය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/culture/archive/2020/11/bts-life-goes-on-be-album/617244/|title=BTS's 'Life Goes On' Did the Impossible|last1=Cruz|first1=Lenika|date=November 30, 2020|magazine=[[The Atlantic]]|access-date=December 2, 2020|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201030800/https://www.theatlantic.com/culture/archive/2020/11/bts-life-goes-on-be-album/617244/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last1=Trust|first1=Gary|title=BTS' 'Life Goes On' Launches as Historic No. 1 on Billboard Hot 100|url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9491302/bts-life-goes-on-number-one-hot-100|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url-access=subscription|access-date=December 2, 2020|date=November 30, 2020|archive-date=November 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130192116/https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9491302/bts-life-goes-on-number-one-hot-100/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2021–2024 ===

==== ''BTS, the Best, Butter, Permission to Dance සහ Proof ====
[[ගොනුව:BTS at American Music Awards November 21, 2021.jpg|thumb|2021 නොවැම්බර් 21 වන දින 49 වැනි ඇමරිකානු සංගීත සම්මාන උළෙලේදී බීටීඑස් (BTS) &quot;Butter&quot; ප්‍රසංගයක&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Lee|first=Cydney|date=November 22, 2021|title=BTS Delivers Smooth Performance of 'Butter' to Cap Off 2021 AMAs|url=https://www.billboard.com/music/awards/bts-butter-2021-amas-1235001032/|access-date=June 23, 2022|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-date=November 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122042024/https://www.billboard.com/music/awards/bts-butter-2021-amas-1235001032/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

2021 මාර්තු 4 වන දින, IFPI විසින් බීටීඑස් (BTS) 2020 වසරේ ගෝලීය පටිගත කිරීමේ කලාකරුවා ලෙස නම් කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;ifpi 2020&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/9534672/bts-ifpi-global-recording-artist-2020|url-access=subscription|title=BTS Crowned IFPI Global Recording Artist of 2020|last=Brandle|first=Lars|date=March 4, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304195721/https://www.billboard.com/articles/news/bts/9534672/bts-ifpi-global-recording-artist-2020|archive-date=March 4, 2021|url-status=live|access-date=March 5, 2021}}&lt;/ref&gt;  බීටීඑස් (BTS) 2020 ගෝලීය ඇල්බම විකුණුම් ප්‍රස්ථාරයේ ස්ථාන තුනකට හිමිකම් කීවේය. ඒවා නම් ''Map of the Soul: 7'' අංක එක, ''Be (Deluxe Edition)'' අංක දෙක, සහ ''Map of the Soul: 7-The Journey'' අංක අට ලෙසිනි. Global Album All Format Chart හි, Map of the Soul: 7 පළමු ස්ථානයට හිමිකම් කියු අතර Be (Deluxe Edition) සිව්වන ස්ථානයට සහ''Map of the Soul: 7–The Journey'' අටවන ස්ථානයට ද හිමිකම් කීවේය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/9538406/bts-top-ifpi-global-album-sales-chart-2020|url-access=subscription|title=BTS Bag 'Unprecedented' 1-2 on IFPI's Global Album Sales Chart For 2020|last=Brandle|first=Lars|date=March 11, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311155754/https://www.billboard.com/articles/news/9538406/bts-top-ifpi-global-album-sales-chart-2020|archive-date=March 11, 2021|url-status=live|access-date=March 25, 2021}}&lt;/ref&gt; On the newly launched Global Album All Format Chart, ''Map of the Soul: 7'' claimed first place and ''Be (Deluxe Edition)'' claimed fourth.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ifpi.org/bts-map-of-the-soul-7-announced-as-first-ever-winner-of-ifpis-newly-launched-global-album-all-format-chart/|url-access=subscription|title=BTS' Map of the Soul: 7 announced as first ever winner of IFPI's newly launched Global Album All Format Chart|date=March 10, 2021|publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521031452/https://www.ifpi.org/bts-map-of-the-soul-7-announced-as-first-ever-winner-of-ifpis-newly-launched-global-album-all-format-chart/|archive-date=May 21, 2021|url-status=live|access-date=March 25, 2021}}&lt;/ref&gt; 2021 මාර්තු 14 වන දින, බීටීඑස් (BTS) විසින් 63 වන වාර්ෂික ග්‍රැමී සම්මාන උළෙලේදී &quot;ඩයිනමයිට්&quot; ඉදිරිපත් කරන ලද අතර, වාර්ෂික ග්‍රැමී සම්මාන උළෙලේදී තමන්ගේම ගීතයක් ඉදිරිපත් කළ පළමු කොරියානු කලාකරුවයා බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20210315001551315|title=(Lead) BTS lights up Grammys with stellar performance of 'Dynamite'|last=Lee|first=Minji|date=March 15, 2021|publisher=[[Yonhap News Agency]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318052945/https://en.yna.co.kr/view/AEN20210315001551315|archive-date=March 18, 2021|url-status=live|access-date=March 26, 2021}}&lt;/ref&gt;  අප්‍රේල් 1 වන දින, බීටීඑස් (BTS) විසින් ඔවුන්ගේ ඉදිරි ජපන් සම්පාදන ඇල්බමය සඳහා ප්‍රධාන ගීතය වන &quot;Film Out&quot; නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.teenvogue.com/story/bts-film-out-music-video-sparks-bangtan-universe-fan-theories|title=BTS's 'Film Out' Music Video Sparks BU Fan Theories|last=Mulenga|first=Natasha|date=April 2, 2021|magazine=[[Teen Vogue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505061851/https://www.teenvogue.com/story/bts-film-out-music-video-sparks-bangtan-universe-fan-theories|archive-date=May 5, 2021|url-status=live|access-date=April 4, 2021}}&lt;/ref&gt; බීටීඑස් (BTS) විසින් අප්‍රේල් 17 වන දින ඔවුන්ගේ YouTube නාලිකාවේ තවත් මාර්ගගත වැඩසටහනක් පැවැත්වූ අතර, මෙවර Bang Bang Con 21 ලෙස නම් කර, ඔවුන්ගේ පෙර ප්‍රසංග තුනක් විකාශය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bts-bang-bang-con-21-k-pop-group-kicks-off-third-concert-amid-pandemic-on-bangtantv-9539511.html|title=BTS' Bang Bang Con 21: K-pop group kicks off third concert amid pandemic on BangtanTV|date=April 17, 2021|website=[[Firstpost]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417093641/https://www.firstpost.com/entertainment/bts-bang-bang-con-21-k-pop-group-kicks-off-third-concert-amid-pandemic-on-bangtantv-9539511.html|archive-date=April 17, 2021|url-status=live|access-date=April 17, 2021}}&lt;/ref&gt;

BTS විසින් ඔවුන්ගේ දෙවන ඉංග්‍රීසි භාෂා ගීතය වන &quot;Butter&quot; මැයි 21 දින නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Kaufman|first=Gil|date=April 26, 2021|title=BTS Announce Second English-Language Single 'Butter': See When It's Dropping|url=https://www.billboard.com/articles/news/international/9562939/bts-announce-new-song-butter/|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604195849/https://www.billboard.com/music/music-news/bts-announce-new-song-butter-9562939/|archive-date=June 4, 2022|access-date=November 5, 2021}}&lt;/ref&gt; මෙම ගීතය Billboard Hot 100 ප්‍රස්ථාරයේ අංක එකේ ස්ථානයට පත් විය. &quot;Hot 100&quot; දර්ශකයට ඇතුළු වූ පළමු සතියේදීම එහි පළමු ස්ථානයට පැමිණි මෙය, මාස නවයක් තුළ ඔවුන් අංක එකට රැගෙන ආ සිව්වන ගීතය විය. මෙමගින්, 2006 වසරේ Justin Timberlake ගෙන් පසුව මෙතරම් ඉක්මනින් අංක එකේ ගීත හතරක් ලබාගත් කලාකරුවා බවට ඔවුන් පත් වූ අතර, 1970 දී the Jackson 5 කණ්ඩායමෙන් පසුව මෙම වාර්තාව තැබූ වේගවත්ම සංගීත කණ්ඩායම ලෙසද ඉතිහාසගත විය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/9580596/bts-butter-number-one-debut-hot-100|url-access=subscription|title=Smooth Start: BTS' 'Butter' Blasts In at No. 1 on Billboard Hot 100|last=Trust|first=Gary|date=June 1, 2021|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601153323/https://www.billboard.com/articles/news/9580596/bts-butter-number-one-debut-hot-100|archive-date=June 1, 2021|url-status=live|access-date=June 1, 2021}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගේ තුන්වන ඉංග්‍රීසි භාෂා ගීතය වන &quot;Permission to Dance&quot; ජූලි 9 වන දින නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/music-news/bts-permission-to-dance-stream-9598563/|title=BTS Releases 'Permission to Dance' From 'Butter' CD Single: Stream It Now|last=Mamo|first=Heran|date=July 9, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230204034455/https://www.billboard.com/music/music-news/bts-permission-to-dance-stream-9598563/|archive-date=February 4, 2023|url-status=live|access-date=July 9, 2021}}&lt;/ref&gt; මෙය 'Digital Songs' දර්ශකයේ BTS කණ්ඩායම හිමිකරගත් අටවැනි අංක එකේ ස්ථානය බවට පත් වූ අතර, එම දර්ශකයේ වැඩිම වාර ගණනක් අංක එකට පැමිණි කණ්ඩායම ලෙස ඔවුන් තැබූ වාර්තාව තවදුරටත් අලුත් කිරීමටද එය සමත් විය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/9603058/bts-permission-to-dance-number-one-hot-100/|url-access=subscription|title=BTS Blasts Onto Hot 100 at No. 1 With 'Permission to Dance,' The Kid LAROI &amp; Justin Bieber Bow at No. 3 With 'Stay'|last=Trust|first=Gary|date=July 19, 2021|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719172450/https://www.billboard.com/articles/news/9603058/bts-permission-to-dance-number-one-hot-100/|archive-date=July 19, 2021|url-status=live|access-date=July 22, 2021}}&lt;/ref&gt; සංගීත කණ්ඩායම 2021 සැප්තැම්බර් 24 වන දින Coldplay සමඟ &quot;My Universe&quot; ගීතය නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Jones|first=Damian|date=September 13, 2021|title=Coldplay and BTS announce new single 'My Universe'|url=https://www.nme.com/news/music/coldplay-and-bts-announce-new-single-my-universe-3044497|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604200528/https://www.nme.com/news/music/coldplay-and-bts-announce-new-single-my-universe-3044497|archive-date=June 4, 2022|access-date=September 13, 2021|publisher=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; මෙම ගීතය Billboard Hot 100 හි අංක එකේ ස්ථානයට පත් වූ අතර, එය කණ්ඩායම් දෙකක් අතර අංක එකට පත් වූ පළමු ගීතය බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=October 4, 2021|title=Coldplay &amp; BTS' 'My Universe' Blasts Off at No. 1 on Billboard Hot 100|url=https://www.billboard.com/articles/news/9640332/coldplay-bts-my-universe-tops-billboard-hot-100/|url-status=live|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604200819/https://www.billboard.com/pro/coldplay-bts-my-universe-tops-billboard-hot-100/|archive-date=June 4, 2022|access-date=October 10, 2021|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; 1964-1966 දී The Beatles කණ්ඩායමෙන් පසුව, කෙටිම කාලයක් තුළ අංක එකේ ගීත හයක් හිමිකරගත් වේගවත්ම අවස්ථාව ලෙස වාර්තාගත වෙමින්, BTS කණ්ඩායමේ &quot;My Universe&quot; ගීතය 2021 ඔක්තෝබර් 4 වන දින ඔවුන්ගේ හයවන Hot 100 අංක එකේ ගීතය බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Curto |first1=Justin |title=BTS, Coldplay Add No. 1s to Their Orbit With 'My Universe' |url=https://www.vulture.com/2021/10/bts-coldplay-my-universe-number-one-billboard.html |website=Vulture |access-date=March 6, 2025 |date=October 5, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Suacillo |first1=Angela |title=Coldplay and BTS' 'My Universe' debuts at Number One on Billboard Hot 100 |url=https://www.nme.com/news/music/coldplay-bts-my-universe-number-one-hot-100-billboard-debut-3062591 |website=NME |access-date=March 6, 2025 |date=October 5, 2021}}&lt;/ref&gt; 

සංගීත කණ්ඩායම 2021 ඔක්තෝම්බර් 24 වෙනිදා සෝල් හිදී Permission to Dance on Stage, නමින් මාර්ගගත ප්‍රසංගයක් පැවැත්වීය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2021/09/732_315608.html|title=BTS to hold online concert next month|date=September 15, 2021|newspaper=[[The Korea Times]]|access-date=September 15, 2021|archive-date=September 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925111822/https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2021/09/732_315608.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; නොවැම්බර් 23 වෙනිදා, &quot;Butter&quot; 64 වැනි වාර්ෂික ග්‍රැමී සම්මාන උළෙලේදී හොඳම පොප් යුගල/සමූහ රංගනය සඳහා ග්‍රැමී නාමයෝජනා ලබා ගත්තේ ය. &lt;ref&gt;{{cite web|last=Shim|first=Sun-ah|date=November 24, 2021|title=BTS nominated for Grammy award for best pop group performance|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20211123009300315|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604201616/https://en.yna.co.kr/view/AEN20211123009300315|archive-date=June 4, 2022|access-date=November 23, 2021|publisher=[[Yonhap News Agency]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bowenbank-2022&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/awards/bts-butter-2022-grammy-performance-1235054273/|title=BTS Channels James Bond for Undercover 'Butter' Performance at the 2022 Grammys|last=Bowenbank|first=Star|date=April 3, 2022|magazine=Billboard magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20220404073036/https://www.billboard.com/music/awards/bts-butter-2022-grammy-performance-1235054273/|archive-date=April 4, 2022|url-status=live|access-date=April 4, 2022}}&lt;/ref&gt; වසංගතයෙන් අනතුරුව ප්‍රථම වරට ප්‍රේක්ෂකයන් ඉදිරියේ සජීවී ප්‍රසංගයක් පවත්වමින්, BTS කණ්ඩායම නොවැම්බර් 27 සිට දෙසැම්බර් 2 දක්වා [[ලොස් ඇන්ජලීස්]] හි සෝ-ෆයි ක්‍රීඩාංගණයේදී ප්‍රසංග හතරක් පැවැත්වීය. ඔවුන්ගේ 'Permission to Dance on Stage' ප්‍රසංග මාලාවේ දිගුවක් ලෙස පැවති මෙම ප්‍රසංග හතර සඳහාම ප්‍රවේශපත් සියල්ල විකිණී අවසන්ව තිබුණි. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Murphy|first=Eryn|date=December 7, 2021|title=Review: BTS Reclaim Their Future With Permission to Dance On Stage – LA Show|url=https://www.cheatsheet.com/entertainment/review-bts-reclaim-their-future-permission-to-dance-on-stage-la-show.html/|access-date=January 2, 2022|website=Showbiz Cheat Sheet|archive-date=March 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308093037/https://www.cheatsheet.com/entertainment/review-bts-reclaim-their-future-permission-to-dance-on-stage-la-show.html/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Perry|first=Kevin|date=November 30, 2021|title=BTS review, Los Angeles: They came, they sang, they conquered|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/bts-review-live-la-b1966023.html|access-date=November 30, 2021|newspaper=[[The Independent]]|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206151518/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/bts-review-live-la-b1966023.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/bts-boxscore-sofi-stadium-1235005581/|title=BTS Scores the Biggest Boxscore in Almost a Decade, Thanks to Four Nights at SoFi Stadium|last=Frankenberg|first=Eric|date=December 3, 2021|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203212620/https://www.billboard.com/music/chart-beat/bts-boxscore-sofi-stadium-1235005581/|archive-date=December 3, 2021|url-status=live|access-date=December 13, 2021}}&lt;/ref&gt;

2022 වසරේ ජනවාරි 15 වන දා, BTS කණ්ඩායම පාදක කරගනිමින් නිර්මාණය වූ '7 Fates: Chakho' නම් ප්‍රබන්ධ වෙබ්ටූන් කතාවක් නිකුත් කෙරුණි. එය එළිදක්වා පළමු දින දෙක ඇතුළත ලොව පුරා නැරඹුම් වාර මිලියන 15 සීමාව පසු කළ අතර, Webtoon විසින් මෙතෙක් එළිදැක්වූ නිර්මාණ අතුරින් වැඩිම පිරිසක් නැරඹූ නිර්මාණය ලෙස ඉතිහාසගත විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=438&amp;aid=0000040333|script-title=ko:&quot;슈퍼캐스팅, 방탄소년단&quot; 네이버웹툰, 하이브 오리지널 콘텐츠 라인업 공개|last=Baek|first=Jae-hwan|date=November 4, 2021|publisher=[[KBS Media]]|language=ko|trans-title='Super Casting, BTS' Naver Webtoon, HYBE Original Content Line-up Revealed|access-date=January 19, 2022|archive-date=January 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230113062746/https://entertain.naver.com/read?oid=438&amp;aid=0000040333|url-status=live|via=Naver}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2022/digital/global/bts-7fates-chakho-1235157245/|title=BTS Online Comic '7Fates: CHAKHO' Hits 15 Million Views – Global Bulletin|last=Ramanchandran|first=Naman|date=January 19, 2022|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=January 24, 2022|archive-date=January 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230113064246/https://variety.com/2022/digital/global/bts-7fates-chakho-1235157245/url-status=live}}&lt;/ref&gt; සංගීත කණ්ඩායම මාර්තු 10, 12 සහ 13 දිනවල සෝල් ඔලිම්පික් ක්‍රීඩාංගනයේ සීමිත ධාරිතාවකින් යුත් ප්‍රසංග තුනක් පැවැත්වීය. වසංගත සීමා පැනවීමෙන් පසු දකුණු කොරියානු රජය විසින් අනුමත කරන ලද විශාලතම සංගීත රැස්වීම් - මුළු ප්‍රේක්ෂක සංඛ්‍යාව 45,000 කි. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/03/10/world/asia/bts-live-concert-seoul.html|url-access=subscription|title=BTS performs live in Seoul for the first time in over two years.|last=Yoon|first=John|date=March 10, 2022|newspaper=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20251011111649/https://www.nytimes.com/2022/03/10/world/asia/bts-live-concert-seoul.html|archive-date= 2025-10-11|url-status=live|access-date=March 13, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/bts-returns-from-break-with-first-south-korean-concerts-since-2019-11645008321|url-access=subscription|title=BTS Returns From Break With First South Korean Concerts Since 2019|last=Yoon|first=Dasl|date=February 16, 2022|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=March 13, 2022}}&lt;/ref&gt; අප්‍රේල් 3 වෙනිදා, බීටීඑස් විසින් 64 වැනි වාර්ෂික [[ග්රැමී සම්මාන|ග්‍රැමී සම්මාන උළෙලේදී]] &quot;Butter&quot; ඉදිරිපත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2022/apr/04/grammy-awards-2022-olivia-rodrigo-wins-big-and-ukraines-zelenskiy-makes-cameo|title=Grammy awards 2022: Olivia Rodrigo wins big and Ukraine's Zelenskiy makes cameo|last=Horton|first=Adrian|date=April 4, 2022|work=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220404144030/http://theguardian.com/music/2022/apr/04/grammy-awards-2022-olivia-rodrigo-wins-big-and-ukraines-zelenskiy-makes-cameo|archive-date=April 4, 2022|url-status=live|access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt; අප්‍රේල් 8 වන දින, සංගීත කණ්ඩායම 2022 Billboard Music Awards හි නාමයෝජනා හතක් ලබා ගත් අතර තුනක් දිනා ගත් අතර, ඔවුන් ප්‍රදර්ශන ඉතිහාසයේ වඩාත්ම නම් කළ සහ වඩාත්ම සම්මාන ලැබූ කණ්ඩායම බවට පත් වුණේ ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/04/10/entertainment/kpop/BTS-Billboard-Music-Awards/20220410161359260.html|title=BTS receives seven nominations for Billboard Music Awards|last=Lee|first=Jian|date=April 10, 2022|website=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410072106/https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/04/10/entertainment/kpop/BTS-Billboard-Music-Awards/20220410161359260.html|archive-date=April 10, 2022|url-status=live|access-date=April 11, 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.eonline.com/news/1330662/bts-makes-history-at-2022-billboard-music-awards-with-smooth-like-butter-wins|title=BTS Makes History at 2022 Billboard Music Awards With Smooth Like Butter Wins|last=Gilmore|first=Kelly|date=May 15, 2022|website=[[E! News]]|access-date=May 16, 2022|archive-date=January 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230113065232/https://www.eonline.com/news/1330662/bts-makes-history-at-2022-billboard-music-awards-with-smooth-like-butter-wins|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sachdeva|first=Maanya|date=May 16, 2022|title=BTS break Destiny's Child record for winning most Billboard Music Awards ever|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/bbmas-bts-destiny-s-child-winners-b2079699.html|access-date=May 17, 2022|newspaper=[[The Independent]]|archive-date=September 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921185818/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/bbmas-bts-destiny-s-child-winners-b2079699.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2022 ජූනි 10 වන දින, BTS කණ්ඩායම ඔවුන්ගේ CD තැටි තුනකින් සමන්විත &quot;Proof&quot; නම් ගීත එකතුව එළිදක්වන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/bts-proof-review-1364561/|title=BTS Celebrate Their Brilliant Past and Look Toward a Bright Future on 'Proof'|last=Morin|first=Natalie|date=June 10, 2022|magazine=Rolling Stone|access-date=June 10, 2022|archive-date=June 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610131846/https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/bts-proof-review-1364561/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/bts-announce-new-single-yet-to-come-the-most-beautiful-moment-3220298|title=BTS announce new single 'Yet To Come (The Most Beautiful Moment)'|last=Rhian|first=Daly|date=May 6, 2022|publisher=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506214348/https://www.nme.com/news/music/bts-announce-new-single-yet-to-come-the-most-beautiful-moment-3220298|archive-date=May 6, 2022|url-status=live|access-date=May 6, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.yahoo.com/bts-ends-las-vegas-concert-222249443.html|title=BTS ends Las Vegas concert series with a major announcement|last=Carras|first=Christi|date=April 17, 2022|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=April 17, 2022|archive-date=September 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921204330/https://news.yahoo.com/bts-ends-las-vegas-concert-222249443.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2022 ජුනි 14 වන දින, ඔවුන්ගේ නවවන සංවත්සර සැමරුම් අතරතුර, සංගීත කණ්ඩායම තනි ව්‍යාපෘති කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම සඳහා කණ්ඩායම් ක්‍රියාකාරකම් තාවකාලිකව අත්හිටුවන බව නිවේදනය කළේ ය. බිග්හිට් ආයතනයේ හිමිකාරීත්වය දරන හයිබ් කෝපරේෂන්, පසුව නිකුත් කළ නිවේදන මගින් පැහැදිලි කළේ BTS කණ්ඩායම විසුරුවා හැරීමක් හෝ විවේකයක් ලබා නොගන්නා බවයි. ඒ වෙනුවට, 'Run BTS' රූගත කිරීම් වැනි කණ්ඩායම් ක්‍රියාකාරකම්වලට සහභාගී වන අතරතුර, තම ලේබලයේ පූර්ණ සහයෝගය ඇතිව ඔවුන්ගේ පෞද්ගලික කලා කටයුතු සක්‍රීයව ඉදිරියට ගෙන යනු ඇති බවද එමගින් වැඩිදුරටත් පැහැදිලි කෙරිණි. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://apnews.com/article/entertainment-music-35fbd8a289cbeefcc553e0711f158cb8|title=Label says BTS plan for solo projects plan is not a hiatus|date=June 14, 2022|agency=[[Associated Press|AP]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220614174226/https://apnews.com/article/entertainment-music-35fbd8a289cbeefcc553e0711f158cb8|archive-date=June 14, 2022|url-status=live|access-date=June 14, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://entertain.v.daum.net/v/20220615093353264|script-title=ko:방탄소년단 제이홉, 솔로앨범 첫 주자 확정 '개별활동 본격화'[공식]|last=Hwang|first=Hye-jin|date=June 15, 2022|newspaper=Newsen|language=ko|trans-title=|archive-url=https://web.archive.org/web/20220615024024/https://entertain.v.daum.net/v/20220615093353264|archive-date=June 15, 2022|url-status=live|access-date=June 14, 2022|via=[[Daum (web portal)|Daum]]}}&lt;/ref&gt; මෙම සිදුවීම Hybe Corporation හි කොටස් ශීඝ්‍රයෙන් පහත වැටීමට හේතු වූ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වෙළඳපල වටිනාකම ඩොලර් බිලියන 1.7 (US) දක්වා අඩුවීමක් සිදු විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Lee|first=Youkyung|date=June 15, 2022|title=BTS Pop Band Triggers $1.7 Billion Stock Rout on Shift to Solos|publisher=[[Bloomberg News]]|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-06-15/hybe-sinks-record-23-as-bts-members-move-focus-to-solo-projects|access-date=June 16, 2022|archive-date=August 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815002351/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-06-15/hybe-sinks-record-23-as-bts-members-move-focus-to-solo-projects|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2030 ලෝක ප්‍රදර්ශනයේ සත්කාරකත්වය ලබාගැනීමට බูසාන් නගරය දරන උත්සාහයට සහාය දැක්වීමක් ලෙස, BTS කණ්ඩායම විසින් 'Yet to Come' යන තේමාව යටතේ එළඹෙන ඔක්තෝබර් 15 වන දින බูසාන් හිදී විශේෂ නොමිලේ ප්‍රසංගයක් පවත්වන බව, Billboard සඟරාව අගෝස්තු 24 වන දා වාර්තා කර තිබුණි.&lt;ref name = &quot;draft&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/pop/bts-date-venue-concert-in-busan-1235130156/|title=BTS Unveils Date and Venue for Concert In Busan|last=Brandle|first=Lars|date=August 24, 2022|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=August 24, 2022|archive-date=March 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330111456/https://www.billboard.com/music/pop/bts-date-venue-concert-in-busan-1235130156/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== හමුදා සේවය සහ ගිවිසුම් අලුත් කිරීම ====
දකුණු කොරියානු නීතියට අනුව, නිරෝගී ශරීර සෞඛ්‍යයකින් යුතු සියලුම පිරිමි පුද්ගලයින්, සාමාන්‍යයෙන් වයස අවුරුදු 28 වන විට මාස 18ත් 21ත් අතර කාලයක [[හමුදා සේවය|හමුදා සේවයක්]] සම්පූර්ණ කළ යුතුය. &lt;ref name = &quot;draft&quot;&gt;{{Cite web|last=Choi|first=Soo-Hyang|date=October 17, 2022|title=K-pop stars BTS to serve military duty|url=https://www.reuters.com/lifestyle/bts-members-serve-military-duty-hybe-2022-10-17/|access-date=October 17, 2022|publisher=Reuters |archive-date=December 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221227050241/https://www.reuters.com/lifestyle/bts-members-serve-military-duty-hybe-2022-10-17/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; බ්ලූම්බර්ග් පුවත් සේවය මෙම ප්‍රසංගය සාර්ථක එකක් ලෙස වාර්තා කළ නමුත්, තවදුරටත් ප්‍රසංග දින කිසිවක් සැලසුම් කර නොමැති බවද පෙන්වා දී තිබිණි. කණ්ඩායමේ සාමාජිකයින් සිය හමුදා සේවය සම්පූර්ණ කළහොත්, ඉදිරි වසර දහය තුළ හයිබ් කෝපරේෂන් සමාගමට ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 10කට ආසන්න පාඩුවක්ද, සමස්තයක් ලෙස [[දකුණු කොරියාව|දකුණු කොරියානු ආර්ථිකය]]ට ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 39කට ආසන්න පාඩුවක්ද සිදුවනු ඇතැයි ඇස්තමේන්තු කර තිබිණි. &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Kim|first=Sohee|date=October 15, 2022|title=K-Pop Sensation BTS Gives What Could Be Last Concert for Years|publisher=[[Bloomberg News]]|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-10-14/bts-show-in-busan-could-be-its-last-for-years?leadSource=uverify%20wall|access-date=October 15, 2022}}&lt;/ref&gt;

2022 ඔක්තෝබර් මාසයේදී BigHit සමාගම තහවුරු කළේ, කණ්ඩායමේ වැඩිමහල්ම සාමාජිකයා වන 29 හැවිරිදි Jin, සිය හමුදා සේවයට බඳවා ගැනීම කල් දැමීමේ ඉල්ලීම ඉල්ලා අස්කරගෙන ඇති බවයි. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/bts-jin-announces-solo-album-says-new-single-will-come-out-soon-3329577|title=BTS' Jin announces solo album, says new single 'will come out soon' |last=Krol|first=Charlotte|date=October 16, 2022|website=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221016075205/https://www.nme.com/news/music/bts-jin-announces-solo-album-says-new-single-will-come-out-soon-3329577|archive-date=October 16, 2022|url-status=live|access-date=October 18, 2022}}&lt;/ref&gt; අනෙකුත් සාමාජිකයන් පසුව හමුදා සේවයට බැඳීමට සැලසුම් කර තිබූ අතර, හමුදා සේවයෙන් නිදහස් වීමෙන් පසු 2025 දී නැවත කණ්ඩායමක් ලෙස එකතු වීමට ඔවුන් බලාපොරොත්තු විය. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Kim|first=Sooyoung|date=October 17, 2022|script-title=ko:방탄소년단 맏형 진, 군대 간다...입영 연기 철회|trans-title=Jin, the eldest of BTS, to enter military following withdrawal of enlistment postponement|url=https://n.news.naver.com/article/015/0004763246?sid=103|access-date=October 17, 2022|website=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|archive-date=January 29, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129031530/https://n.news.naver.com/article/015/0004763246?sid=103|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 17, 2022|title=Pop stars BTS to take time out for military duty|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-63282589|access-date=October 17, 2022|publisher=BBC News|archive-date=March 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328032222/https://www.bbc.com/news/world-asia-63282589|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2022 ඔක්තෝබර් මස අග භාගයේදී, BTS කණ්ඩායම 2022 MAMA සම්මාන උළෙල සඳහා නිර්දේශ පහක් දිනාගත් අතර, එහි සාමාජිකයන් තනි කලාකරුවන් ලෙස තවත් නිර්දේශ අටක් ලබා ගත්තේය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/awards/2022-mama-awards-nominees-bts-blackpink-full-list-1235160065/|title=BTS, J-Hope, BLACKPINK &amp; More Nominated for 2022 MAMA Awards|last=Bowenbank|first=Starr|date=October 23, 2022|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024172725/https://www.billboard.com/music/awards/2022-mama-awards-nominees-bts-blackpink-full-list-1235160065/|archive-date=October 24, 2022|url-status=live|access-date=October 23, 2022}}&lt;/ref&gt; නොවැම්බර් 15 වන දා, BTS කණ්ඩායම 65 වන වාර්ෂික ග්‍රැමී සම්මාන උළෙලේදී නිර්දේශ තුනක් දිනා ගත් අතර, &quot;Yet to Come&quot; සඳහා හොඳම සංගීත වීඩියෝවට හිමි නිර්දේශයද ඊට ඇතුළත් විය. &lt;ref name=&quot;Grein-2022&quot; /&gt; ඔවුන්ගේ &quot;My Universe&quot; ගීතය 'හොඳම Pop යුගල/කණ්ඩායම් ඉදිරිපත් කිරීම' සඳහා නිර්දේශ වූ අතර, 2011 දී මෙම කාණ්ඩය හඳුන්වා දීමෙන් පසු පිට පිටම වසර තුනක් මෙලෙස නිර්දේශ වූ එකම කලා කණ්ඩායම බවට BTS පත් විය. &lt;ref name=&quot;Grein-2022&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/awards/bts-2023-grammy-nominations-1235171687/|title=BTS Scores Three 2023 Grammy Nominations|last=Grein|first=Paul|date=November 15, 2022|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115205810/https://www.billboard.com/music/awards/bts-2023-grammy-nominations-1235171687/|archive-date=November 15, 2022|url-status=live|access-date=November 21, 2022}}&lt;/ref&gt; 

දෙසැම්බර් 13 වන දා, [[ජින්]] ක්‍රියාකාරී රාජකාරි සොල්දාදුවෙකු ලෙස හමුදා සේවයට බැඳුණි. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.yahoo.com/military-enlistment-date-btss-jin-233931920.html|title=Military enlistment date for BTS's Jin revealed|last=Anderson|first=Daniel|website=NextShank|date=November 25, 2022|access-date=November 27, 2022|archive-date=December 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213143606/https://news.yahoo.com/military-enlistment-date-btss-jin-233931920.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2023 පෙබරවාරි 26 වන දා, BigHit සමාගම නිවේදනය කළේ [[ජේ-හෝප්]] ද ඔහුගේ හමුදා සේවය කල් දැමීම අවලංගු කරන ලෙස ඉල්ලීමක් කර ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=421&amp;aid=0006652221|last=Hwang|first=Mi-hyun|script-title=ko:방탄소년단 제이홉, 진 이어 BTS 멤버 중 두번째 군복무...입영 연기 취소 신청|trans-title=BTS J-Hope, the second member of BTS after Jin ... Application for cancellation of postponement of enlistment|publisher=News 1|via=[[Naver]]|date=February 26, 2023|access-date=February 26, 2023|language=ko|archive-date=February 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226055850/https://entertain.naver.com/now/read?oid=421&amp;aid=0006652221|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

කණ්ඩායම තාවකාලිකව වෙන්ව කටයුතු කිරීමට සැලසුම් කිරීමෙන් අනතුරුව, ඔවුන්ගේ 'BTS 'Yet to Come' in Busan' ප්‍රසංග චිත්‍රපටය 2023 පෙබරවාරි 1 වන දින නිකුත් කෙරුණි. &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/bts-yet-to-come-concert-film-set-to-excite-indian-fans/article66453353.ece |title=Yet to come; in cinemas on February 1 BTS concert film to hit cinemas for a limited time in many Indian cities |last=Borah |first=Prabalika |website=NextShank |date=January 31, 2023 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202043816/https://www.thehindu.com/entertainment/music/bts-yet-to-come-in-cinemas-on-february-1/article66453353.ece |url-status=live}}&lt;/ref&gt; J-Hope 2023 අප්‍රේල් 18 වන දා ක්‍රියාකාරී රාජකාරි සොල්දාදුවෙකු ලෙස හමුදා සේවයට එක් විය. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Park |first=Sang-hoo |date=April 18, 2023 |script-title=ko:방탄소년단 제이홉, 오늘(18일) 육군 현역 입대 &quot;잘 다녀올게요&quot; |trans-title=BTS J-Hope, enlisted in the army today (18th) &quot;I'll be back&quot; |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=437&amp;aid=0000339710 |access-date=April 18, 2023 |publisher=[[JTBC]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=April 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422023446/https://entertain.naver.com/now/read?oid=437&amp;aid=0000339710 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; මැයි 12 වන දා, BTS කණ්ඩායම විසින් දකුණු කොරියානු 'Bastions' සජීවීකරණ කතා මාලාව සඳහා &quot;The Planet&quot; නමැති තේමා ගීතය නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kim |first=Eun-jung |date=May 12, 2023 |title=BTS to release animation OST 'The Planet' with full lineup |url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20230512002400315 |access-date=May 13, 2023 |publisher=[[Yonhap News Agency]] |archive-date=May 12, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512160312/https://en.yna.co.kr/view/AEN20230512002400315 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගේ දස වන [[සංවත්සර|සංවත්සරය]] සැමරීම සඳහා, මෙම කණ්ඩායම ජූනි 9 වන දා &quot;Take Two&quot; ගීතය නිකුත් කළේය. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hicap|first=Jonathan|date=June 10, 2023|title=BTS releases song 'Take Two' to celebrate 10th anniversary|url=https://mb.com.ph/2023/6/10/bts-releases-song-take-two-to-celebrate-10th-anniversary|access-date=June 21, 2023|website=Manila Bulletin|archive-date=June 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622031544/https://mb.com.ph/2023/6/10/bts-releases-song-take-two-to-celebrate-10th-anniversary|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2023 සැප්තැම්බර් 20 වන දින, Hybe සමාගම මාධ්‍ය නිවේදනයක් මගින් BTS කණ්ඩායම ඔවුන්ගේ සුවිශේෂී ගිවිසුම් අලුත් කරන බවට තහවුරු කළේය. BigHit Music ආයතනය සමඟ ඇති කරගත් අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල යෝජනාවකින් පසුව, සාමාජිකයින් ඔවුන්ගේ හමුදා සේවය ද සැලකිල්ලට ගනිමින් මෙම ගිවිසුම් අනුපිළිවෙලින් අත්සන් කිරීමට නියමිතය. මෙය 2025 වසරේ සිට ඉදිරි ව්‍යාපෘති සඳහා ඔවුන්ගේ කැපවීම තවදුරටත් තහවුරු කිරීමකි. &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/bts-renew-hybe-bighit-music-exclusive-contract-1234828545/ |title=BTS Renew Contract with HYBE and BIGHIT Music |last=Legaspi |first=Althea |date=September 20, 2023 |work=[[Rolling Stone]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920174418/https://www.rollingstone.com/music/music-news/bts-renew-hybe-bighit-music-exclusive-contract-1234828545/ |archive-date=September 20, 2023 |url-status=live |access-date=September 22, 2023}}{{subscription required|s}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20230920152500005 |script-title=ko:BTS, 하이브와 두 번째 재계약...2025년 이후도 함께한다 |trans-title=BTS renews contract with Hybe for the second time ... We will be together after 2025 |last1=Lee |first1=Tae-soo |last2=Kim |first2=Ye-na |publisher=Yonhap News Agency |date=September 20, 2023 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922001915/https://www.yna.co.kr/view/AKR20230920152500005 |archive-date=September 22, 2023 |url-status=live |access-date=September 22, 2023}}&lt;/ref&gt; 2023 සැප්තැම්බර් 22 වන දින, [[සුගා (රැප් ගායකයා)|Suga]] සමාජ සේවකයෙකු ලෙස සිය රාජකාරි සේවයට එක් විය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/bts-suga-starts-alternative-military-service-south-korea-1234829574/|title=BTS' Suga Begins Mandatory Service in South Korea, But He Won't Be Joining the Military|last=Blistien|first=Jon|date=September 22, 2023|magazine=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923055544/https://www.rollingstone.com/music/music-news/bts-suga-starts-alternative-military-service-south-korea-1234829574/|archive-date=September 23, 2023|url-status=live|access-date=September 23, 2023}}&lt;/ref&gt; 2023 දෙසැම්බර් 11 වන දින [[RM (රැප් ගායක)|RM]] සහ [[V (ගායක)|V]] හමුදා සේවයට එක් වූ අතර, ඉන් පසු දින, එනම් දෙසැම්බර් 12 වන දින [[ජිමින්]] සහ [[ජන්ග්කුක්]] ද සේවයට බැඳුණි. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mydaily.co.kr/page/view/2024011613563818159|script-title=ko:방탄소년단 RM·뷔, 최정예 훈련병 됐다...신병교육 수료 [MD★스타]|trans-title=BTS RM and V become elite trainees ... Completion of new recruit training [MD★Star]|last=Kang|first=Da-yoon|date=January 16, 2024|work=[[MyDaily]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131002622/https://mydaily.co.kr/page/view/2024011613563818159|archive-date=January 31, 2024|url-status=live|access-date=January 31, 2024}}&lt;/ref&gt; 2024 ජූනි 12 වන දින, Jin නිල වශයෙන් සේවයෙන් නිදහස් වීමත් සමඟ, තම අනිවාර්ය හමුදා සේවය සම්පූර්ණ කළ පළමු සාමාජිකයා බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/article/2024/jun/12/jin-bts-k-pop-band-military-service-finishes-south-korea|title=Jin from BTS wraps up military service to the strains of K-pop hit Dynamite|last=McCurry|first=Justin|date=June 12, 2024|work=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612033415/https://www.theguardian.com/music/article/2024/jun/12/jin-bts-k-pop-band-military-service-finishes-south-korea|archive-date=June 12, 2024|url-status=live|access-date=June 12, 2024}}&lt;/ref&gt; ඔහුගෙන් පසුව 2024 ඔක්තෝබර් 17 වන දින J-Hope ද සේවය නිම කළේය. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/j-hope-member-k-pops-bts-finishes-military-service-south-korea-2024-10-17/|title=J-Hope, of South Korea's BTS, finishes military service|last1=Kim|first1=Daewoung|last2=Kim|first2=Jisoo|last3=Lee|first3=Joyce|date=October 17, 2024|publisher=[[Reuters]]|access-date=November 16, 2024}}&lt;/ref&gt; 2025 ජූනි 10 වන දින RM සහ V සේවයෙන් නිදහස් වූ අතර, &lt;ref&gt;{{Cite web|title=K-pop megastars RM, V released from army, promise BTS reunion|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bts-members-rm-v-discharged-south-korea-military-ytn-tv-reports-2025-06-10/|publisher=[[Reuters]]|last1=Park|first1=Ju-min|last2=Kim|first2=Jack|date=June 10, 2025|access-date=June 10, 2025}}&lt;/ref&gt; ඉන් පසු දින, එනම් ජූනි 11 වන දින [[ජිමින්]] සහ [[ජන්ග්කුක්]] ද සේවයෙන් නිදහස් විය. &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sobhan |first1=Shakeel |title=K-pop: BTS stars Jimin, Jung Kook complete military service |date=June 11, 2025 |url=https://www.dw.com/en/k-pop-bts-stars-jimin-jung-kook-complete-military-service/a-72865002 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt; අවසාන වශයෙන් ජූනි 18 වන දින, Suga ද සේවයෙන් නිදහස් වූ අතර, ඔහු එසේ සේවය නිම කළ අවසන් සාමාජිකයා විය. &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kim |first1=Ju-yeon |title=Suga becomes final BTS member to end military service |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2025-06-20/entertainment/kpop/Suga-becomes-final-BTS-member-to-end-military-service/2334688 |website=Korea JoongAng Daily  |date=20 June 2025 |access-date=July 7, 2025 |archive-date=June 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250621072429/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2025-06-20/entertainment/kpop/Suga-becomes-final-BTS-member-to-end-military-service/2334688 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2025–වර්තමානය ===

==== හමුදා සේවයෙන් ආපසු පැමිණීම, Arirang ඇල්බමය සහ 2026–2027 ලෝක සංචාරය ====
[[File:P20260719DT-1104 BTS perform at the FIFA World Cup Final.jpg|thumb|2026 [[ෆීෆා ලෝක කුසලාන|FIFA ලෝක කුසලාන]] අවසන් තරඟයේ අර්ධ කාලීන විරාම ප්‍රසංගය අතරතුර BTS කණ්ඩායම|left]]
මෙම කණ්ඩායම 2025 ජූලි 1 වන දින Weverse සජීවී විකාශනයකදී ප්‍රසිද්ධියේ පළමු වරට නැවත එක්විය. එහිදී ඔවුන්, 2022 වසරේ 'Proof' ඇල්බමයෙන් පසුව නිකුත් කරන ඔවුන්ගේ පළමු ඇල්බමය 2026 මුල් භාගය සඳහා සූදානම් කරමින් සිටින බවත්, ඒ සමඟම නව ලෝක සංචාරයක්ද සැලසුම් කර ඇති බවත් තහවුරු කළේය. &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Roeloffs |first1=Mary Whitfill |title=BTS Reunites And Announces World Tour, New Music Coming |url=https://www.forbes.com/sites/maryroeloffs/2025/07/01/k-pops-bts-is-officially-back--new-music-world-tour-coming-soon/ |website=Forbes |date=July 1, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Shafer |first1=Ellise |title=BTS Confirms Spring 2026 Return With New Music and World Tour |url=https://variety.com/2025/music/global/bts-confirms-spring-2026-return-new-music-world-tour-1236445048/ |website=Variety |date=1 July 2025}}&lt;/ref&gt; 2026 ජනවාරි 1 වන දින, නව ඇල්බමය මාර්තු 20 වනදා නිකුත් කරන බව නිවේදනය කරන ලදී; &lt;ref&gt;{{cite news |title=BTS announces March 20 comeback, ending nearly 4-year hiatus |url=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/k-pop/20260101/bts-announces-march-20-comeback-ending-nearly-4-year-hiatus |work=[[The Korea Times]] |last=Park |first=Han-sol |date=1 January 2026 |access-date=1 January 2026}}&lt;/ref&gt; ඉන් සති දෙකකට පසුව එහි නම 'Arirang' ලෙස හෙළිදරව් කෙරිණි. &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Derrick |title=The BTS Comeback Ramps Up As The Group Reveals The Title And Release Date Of Their New Album |url=https://uproxx.com/music/bts-arirang-release-date-album/ |website=Uproxx |access-date=January 15, 2026 |date=January 15, 2026}}&lt;/ref&gt; මේ අතරතුර, කණ්ඩායම ඔවුන්ගේ 2026-2027 ලෝක සංචාරය නිවේදනය කළ අතර, ලොව පුරා පැවැත්වෙන මෙම ප්‍රසංග සහ නව ඇල්බමය මගින් ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියනයකට අධික ආදායමක් උපයනු ඇතැයි ඇස්තමේන්තු කර ඇත. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/bts-2026-world-tour-dates/|title=BTS Set Massive 2026-27 World Tour|first=Alex|last=Suskind|date=January 13, 2026|access-date=January 13, 2026|work=Pitchfork}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mk.co.kr/en/world/11932491 |title=Comeback album to be released in March after a four-year hiatus; expectations soar for revenue from concerts, music, and merchandise|first=Kim|last=Jekwan|date=January 14, 2026|access-date=January 14, 2026|work=Maeil Business Newspaper}}&lt;/ref&gt;

&quot;Arirang&quot; ඇල්බමය, එහි ප්‍රධාන ගීතය වන &quot;Swim&quot; සමඟින්, සැලසුම් කර තිබූ පරිදි මාර්තු 20 වන දින විචාරකයන්ගෙන් ඉහළ ප්‍රතිචාර ලබමින් නිකුත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lee |first=Min-ji |date=2026-03-23 |title=美 롤링스톤 &quot;방탄소년단, '아리랑'으로 완벽한 컴백 증명&quot; |trans-title=Rolling Stone: 'BTS Proves Perfect Comeback with &quot;Arirang&quot;' |url=https://m.entertain.naver.com/home/article/609/0001105644 |access-date=2026-04-10 |website=entertain.naver.com |language=ko}}&lt;/ref&gt; ඉන් අනතුරුව එම කණ්ඩායම මාර්තු 21 වන දින Gwanghwamun චතුරශ්‍රයේදී 'BTS The Comeback Live | Arirang' නමින් සංගීත ප්‍රසංගයක් පැවැත්වීය. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fell |first=Nicole |date=2026-02-03 |title=Netflix to Air Special BTS Comeback Performance and New Documentary |url=https://www.hollywoodreporter.com/music/film-tv-music-news/netflix-bts-comeback-arirang-live-stream-documentary-1236493416/ |access-date=2026-03-04 |website=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt; මෙම ප්‍රසංගය Netflix හරහා පමණක් සජීවීව විකාශය වූ අතර, එය රටවල් 24ක වැඩිම නැරඹුම් වාර සංඛ්‍යාව වාර්තා කරමින් පළමු ස්ථානයට පත් විය. එමෙන්ම රටවල් 80ක සතිපතා හොඳම 10 දෙනාගේ ලැයිස්තුවටද එය ඇතුළත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Brandle |first=Lars |date=2026-03-25 |title=BTS's 'Comeback Live' Special Drew 18.4 Million Views on Netflix |url=https://www.billboard.com/music/pop/bts-comeback-live-18-4-million-views-netflix-1236206297/ |access-date=2026-03-29 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගේ නැවත පැමිණීම පිළිබඳව නිර්මාණය වූ 'The Return' වාර්තා චිත්‍රපටය මාර්තු 27 වන දින සිට Netflix ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ විය. &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Lynch |first1=Jessica |title=BTS Respond to Fans' Questions Online Ahead of 'Arirang' Album|url=https://www.billboard.com/music/pop/bts-fan-q-and-a-1236194953/ |website=Billboard |access-date=March 8, 2026 |date=March 7, 2026}}&lt;/ref&gt;'Arirang' ඇල්බමය එක දිගට සති දෙකක් පුරා Billboard 200 දර්ශකයේ පළමු ස්ථානයේ රැඳී සිටි අතර, මේ අතරතුර BTS කණ්ඩායම අප්‍රේල් 9 වන දින Goyang නගරයෙන් සිය ලෝක සංචාරය ආරම්භ කළේය. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Thompson |first=Stephen |date=2026-04-09 |title=BTS stays at No. 1 on the charts — and thwarts Ye in the process|url=https://www.npr.org/2026/04/09/nx-s1-5777531/bts-beats-kanye-billboard-albums-chart|access-date=2026-04-09 |publisher=NPR}}&lt;/ref&gt;

2026 ජූලි 19 වන දින, නිව් යෝර්ක් නිව් ජර්සි ක්‍රීඩාංගණයේදී පැවති 2026 [[ෆීෆා ලෝක කුසලාන|FIFA ලෝක කුසලාන]] අවසන් මහා තරඟයේ අර්ධ-කාල විවේක ප්‍රසංගයේදී BTS කණ්ඩායම 'Dynamite' ගීතය ඉදිරිපත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite news |last=Hustin |first=Caitlin |title=Madonna, Justin Bieber, BTS, Shakira Headline Jam-Packed First-Ever FIFA World Cup Final Halftime Show |url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/fifa-world-cup-halftime-madonna-justin-bieber-bts-shakira-1236651689/ |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |date=July 19, 2026 |access-date=July 19, 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721113637/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/fifa-world-cup-halftime-madonna-justin-bieber-bts-shakira-1236651689/ |archive-date=July 21, 2026}}&lt;/ref&gt;

==සටහන්==
{{Notelist}}

== සබැඳි ==
{{reflist}}

== උපුටා දැක්වූ සාහිත්‍යය ==
* {{cite book|title=Soul in Seoul: African American Popular Music and K-pop|first=Crystal S.|last=Anderson|publisher=University Press of Mississippi|year=2020|isbn=978-1-4968-3009-8|ref={{sfnRef|Anderson}}}}
* {{cite journal|title=Algorithmic Regulation in Media and Cultural Policy: A Framework to Evaluate Barriers to Accountability|first1=Robert|last1=Hunt|first2=Fenwick|last2=McKelvey|journal=Journal of Information Policy|year=2019|volume=9|pages=307–335|doi=10.5325/jinfopoli.9.2019.0307|jstor=10.5325/jinfopoli.9.2019.0307|s2cid=213521720|ref={{sfnRef|Hunt &amp; McKelvey}}|doi-access=free}}
* {{cite book
  | last = Jin
  | first = Dal Yong
  | editor-last = Kim
  | editor-first = Youna
  | contribution =Transnational Cultural Power of BTS: Digital Fan Activism in the Social Media Era
  | title = The Soft Power of the Korean Wave: ''Parasite'', BTS and Drama
  | year = 2022
  | pages = 142–154
  | publisher = Routledge
  | isbn = 978-1-00310-248-9
  | ref={{sfnRef|Youna Kim}}
  }}
* {{cite journal|last=Ju|first=Hyunshik|title=Premediating a Narrative of Growth: BTS, Digital Media, and Fan Culture|journal=Popular Entertainment Studies|pages=19–33|issn=1837-9303|url=https://novaojs.newcastle.edu.au/ojs/index.php/pes/article/view/223/230|access-date=June 7, 2022|archive-date=March 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321004153/https://novaojs.newcastle.edu.au/ojs/index.php/pes/article/view/223/230|url-status=dead}}
* {{cite book
  | last = Keith
  | first = Sarah
  | editor-last = Kim
  | editor-first = Youna
  | contribution =BTS as Cultural Ambassadors
  | title = The Soft Power of the Korean Wave: ''Parasite'', BTS and Drama
  | year = 2022
  | pages = 152–167
  | publisher = Routledge
  | isbn = 978-1-00310-248-9
  | ref={{sfnRef|Keith}}
  }}
* {{cite book
  | last = Kim
  | first = Kyung Hyun
  | title = Hegemonic Mimicry: Korean Popular Culture of the Twenty-first Century
  | publisher=Duke University Press
  | year= 2021
  | isbn = 978-1-4780-1358-7
  | ref= {{sfnRef|Kyung Hyun Kim 2021}}}}
* {{cite book
  | last = Kim
  | first = Kyung Hyun
  | editor-last = Kim
  | editor-first = Youna
  | contribution =BTS and the World Music Industry
  | title = The Soft Power of the Korean Wave: ''Parasite'', BTS and Drama
  | year = 2022
  | pages = 107–117
  | publisher = Routledge
  | isbn = 978-1-00310-248-9
  | ref={{sfnRef|Kyung Hyun Kim 2022}}
  }}
* {{cite book
  | last = Kim
  | first = Youna
  | editor-last = Kim
  | editor-first = Youna
  | contribution =Introduction: Popular Culture and Soft Power in the Social Media Age
  | title = The Soft Power of the Korean Wave: ''Parasite'', BTS and Drama
  | year = 2022
  | pages = 1–38
  | publisher = Routledge
  | isbn = 978-1-00310-248-9
  | ref={{sfnRef|Jin}}
  }}
* {{Cite book|last=Kim|first=Young-dae|title=BTS–The Review: A Comprehensive Look at the Music of BTS|publisher=RH Korea|year=2019a|isbn=978-8-925-56582-8|translator=H.J. Chung}}
* {{cite book
  | last = Lie
  | first = John
  | editor-last = Kim
  | editor-first = Youna
  | contribution =BTS, the Highest Stage of K-Pop
  | title = The Soft Power of the Korean Wave: ''Parasite'', BTS and Drama
  | year = 2022
  | pages = 118–128
  | publisher = Routledge
  | isbn = 978-1-00310-248-9
  | ref={{sfnRef|Lie}}
  }}
* {{cite book
 | last1 = Quessard
 | first1 = Maud
 | year = 2020
 | contribution = Entertainment Diplomacy
 | title = Global Diplomacy: An Introduction to the Theory and Practice
 | editor-first=Thierry
 | editor-last = Balzacq
 | editor2-first= Frédéric
 | editor2-last=Charillon
 | editor3-first=Frédéric
 |editor3-last=Ramel
 | url = https://doi.org/10.1007/978-3-030-28786-3_21
 | publisher = Palgrave Macmillan
 | pages = 279–296
 | doi = 10.1007/978-3-030-28786-3_21
 | isbn =  978-3-03028-785-6
  | s2cid = 211355635
 | ref={{sfnRef|Quessard}}
}}
* {{cite book|last=Shapiro|first=Marc|title=Burn the Stage: The Rise of BTS and Korean Boy Bands|year=2018|publisher=Riverdale Avenue Books|isbn=978-1-62601-490-9 | ref={{sfnRef|Shapiro}}}}
* {{cite book|last=Sprinkel|first=Katy|title=BTS: One|url=https://archive.org/details/btsone0000katy|publisher=Triumph Books|year=2021|isbn=978-1-64125-643-8|ref={{sfnRef|Sprinkel}}}}

==තවදුරටත් කියවීම්==
* {{cite book |year=2023 |editor-first=Suk-young|editor-last=Kim|title=The Cambridge Companion to K-Pop |chapter=Part V: The Band That Surprised the World |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge |isbn=978-1-108-94478-6 |ref=no }}

== බාහිර සබැඳි ==
{{Commons category}}
* {{Official website|1=http://bts.ibighit.com/}}

{{Authority control}}</text>
      <sha1>j4ukq38zu5syv1vtkc863fr6rl6kxq2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803237</id>
      <parentid>803236</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T16:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>removed double spacing and typo.</comment>
      <origin>803237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="178166" sha1="t45npzx0liabm5wnkgbowiu6hjt4rvh" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name             = බී.ටී.එස් (BTS)
| image            = ‘LG Q7 BTS 에디션’ 예약 판매 시작 (42773472410) (cropped).jpg
| image_upright    = 1.25
| caption          = 2018 දී BTS කණ්ඩායම&lt;br /&gt;දක්ෂිණාවර්තව, වමේ සිට: [[V (ගායක)|V]], [[J-Hope]], [[RM (රැප් ගායක)|RM]], [[ජින්|ජින්]], [[ජිමින්|ජිමින්]], [[ජන්ග්කුක්]], සහ [[සුගා (රැප් ගායකයා)|SUGA]]
| alias            = {{flatlist|
*Bangtan Boys (බන්ග්තාන් බෝයිස්)
*Bangtan Sonyeondan (බන්ග්තාන් සොන්යොන්ඩාන්)
*Beyond the Scene (දර්ශනයෙන් ඔබ්බට)
*Bulletproof Boy Scouts}}
| origin           = දකුණු කොරියාව
| genre            = {{flatlist|
* [[K-pop]]
* [[හිප් හොප් සංගීතය|හිප් හොප්]]
* [[සමකාලීන R&amp;B|R&amp;B]]
* [[ඉලෙක්ට්‍රොනික නර්තන සංගීතය|EDM]]}}
| years_active     = {{start date|2013}}–වර්තමානය
| label            = {{flatlist|
* [[බිග් හිට් එන්ටටෙයිට්මන්ට්]]
* [[Pony Canyon]]
* [[Def Jam Recordings|Def Jam Japan]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.universal-music.co.jp/bts/news/2017/03/23/|title=シングル「血、汗、涙」を5月10日にリリース！|work=BTS Universal Music Japan Page|publisher=[[Universal Music Group|Universal Music LLC, Japan]]|date=March 23, 2017|access-date=March 24, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324175800/http://www.universal-music.co.jp/bts/news/2017/03/23/|archive-date=March 24, 2017}}&lt;/ref&gt;
* [[Columbia Records|Columbia]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kim |first1=Jae-Ha |title=The Racism BTS Continues to Face Is Part of Larger Anti-Asian Xenophobia |url=https://www.teenvogue.com/story/racism-bts-continues-to-face-is-part-of-larger-anti-asian-xenophobia-op-ed |website=Teen Vogue |access-date=27 February 2021 |language=en-us |date=26 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Romano |first1=Aja |title=With &quot;Dynamite,&quot; BTS beat the US music industry at its own cheap game |url=https://www.vox.com/21498770/bts-dynamite |website=Vox |access-date=27 February 2021 |language=en |date=5 October 2020}}&lt;/ref&gt;}}
| module           = 
| website          = {{url|bts.ibighit.com}}
| current_members  = * [[ජින්|ජින්]]
* [[සුගා (රැප් ගායකයා)|SUGA]]
* [[J-Hope]]
* [[RM (රැප් ගායක)|RM]]
* [[ජිමින්|ජිමින්]]
* [[V (ගායක)|V]]
* [[ජන්ග්කුක්]] 
| associated_acts =  
| module2          = {{Infobox Chinese
| child            = yes
| kanji            = 防弾少年団
| revhep           = Bōdan Shōnendan
| hiragana         = ぼうだんしょうねんだん
| kunrei           = Bôdan Syônendan
| hangul           = {{linktext|방탄|소년|단}}
| hanja            = {{linktext|防彈|少年|團}}
| rr               = Bangtan Sonyeondan
| mr               = Pangt'an Sonyǒndan
}}
|native_name=방탄소년단 (බන්ග්තාන් සොන්යොන්ඩාන්)
}}

'''බීටීඑස් (BTS)''' ([[කොරියානු භාෂාව|කොරියානු භාෂාවෙ]]න්: 방탄소년단 ('''බන්ග්තාන් සොන්යොන්ඩාන්'''), බන්ග්තාන් බොයිස් (Bangtan Boys) ලෙස ද හැඳින්වේ. මෙම සංගීත කණ්ඩායම [[RM (රැප් ගායක)|RM]], [[ජින්|ජින්]], [[සුගා (රැප් ගායකයා)|SUGA]], [[ජේ-හෝප්|J-Hope]], [[ජිමින්|ජිමින්]], [[V (ගායක)|V]], සහ [[ජන්ග්කුක්]] යන සාමාජිකයින්ගෙන් සමන්විත වන අතර ඔවුන්ගේ බොහෝ ගීත වල පද රචනය සහ සංගීත නිෂ්පාදනය සාමාජිකයින් විසින්ම සිදු කරනු ලැබේ. &lt;ref&gt;{{cite web |title=BTS Sinhala |url=https://btssinhala.wordpress.com/bts-sinhala/ |website=BTS Sinhala |publisher=WordPress |access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt; මෙම [[සංගීත කණ්ඩායම් වර්ග ලැයිස්තුව|සංගීත කණ්ඩායම]] 2010 හි පිහිටුවන ලද අතර සහ 2013 හි [[බිග් හිට් එන්ටටෙයිට්මන්ට්]] යටතේ මුහුරත් උළෙල පවත්වා ආරම්භ කරන ලද [[දකුණු කොරියාව|දකුණු කොරියානු]] [[පිරිමි සංගීත කණ්ඩායම්|පිරිමි සංගීත කණ්ඩායම]]කි. &lt;ref&gt;* “බීටීඑස් නවතම ගීතය මැයි මසදී
,” *Dinamina*, 7 April 2021, archived from the original on 14 April 2021; available at &lt;https://archives1.dinamina.lk/2021/04/07/./119587/.?page=14{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&gt;.&lt;/ref&gt; BTS කණ්ඩායම ආරම්භයේදී [[හිප් හොප් සංගීතය|හිප් හොප්]] සංගීත කණ්ඩායමක් වූ අතර ඔවුන්ගේ සංගීත විලාසය මේ වන විට ඔවුන්ගේ සංගීත ශෛලිය ප්‍රභේද රැසක් යටතේ පුළුල් පරාසයක විහිදි ඇත. ඔවුන්ගේ පද රචනා [[මානසික සෞඛ්‍යය]], පාසල් වියේ තරුණ සමයේ මුහුණ දෙන සාමාජීය කරදර, ධනාත්මක අදහස්, සමාජයට වැදගත් පණිවිඩ, මානසික සතුට, [[මානසික සෞඛ්‍යය]], ජීවිත දර්ශනය, තමන්ටත් ආදරය කිරීම, [[පුද්ගලභාවය|පුද්ගලවාදය]] ඇතුළු විෂයයන් කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත. ඔවුන්ගේ ගීත ලැයිස්තුව සහ යාබද කෘති [[සාහිත්‍යය]], [[දර්ශනය]] සහ [[මනෝවිද්‍යාව]] යනාදිය ගැඹුරෙන් විමසා බලන අතර BTS විශ්වය යනුවෙන් විකල්ප විශ්ව කථා වස්තුවක් ද ඔවුන් තම නිර්මාණ අතරට ඇතුලත් කර තිබේ. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Repository Universitas Hasanuddin – Eprint 2017|url=https://repository.unhas.ac.id/id/eprint/2017/   |website=Repository Universitas Hasanuddin|publisher=Hasanuddin University |access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt;

2013 දී ඔවුන්ගේ පළමු ඇල්බමය වන 2 Cool 4 Skool නිකුත් කරන ලද අතර, BTS ඔවුන්ගේ පළමු [[කොරියානු භාෂාව|කොරියානු]] සහ [[ජපන් භාෂාව|ජපන්]] භාෂා ස්ටුඩියෝ ඇල්බම වන ''Dark &amp; Wild'' සහ ''Wake Up''  පිළිවෙලින් 2014 දී නිකුත් කළේය.  කණ්ඩායමේ දෙවන කොරියානු ස්ටුඩියෝ ඇල්බමය වන Wings (2016), දකුණු කොරියාවේ පිටපත් මිලියනයක් අලෙවි කළ ඔවුන්ගේ පළමු ඇල්බමය විය. 2017 වන විට, BTS ගෝලීය සංගීත වෙළඳපොළට ඇතුළු වී කොරියානු රැල්ල එක්සත් ජනපදයට ගෙන ගිය අතර, ඔවුන්ගේ &quot;Mic Drop&quot; ගීතය සඳහා ඇමරිකානු පටිගත කිරීමේ කර්මාන්ත සංගමයෙන් (RIAA) රන් සහතිකයක් ලබා ගත් පළමු කොරියානු කණ්ඩායම බවට පත් වූ අතර, ඔවුන්ගේ ස්ටුඩියෝ ඇල්බමය වන Love Yourself: Tear (2018) සමඟ Billboard 200 හි ඉහළ ස්ථානයක් ලබා ගත් පළමු කොරියානු සංගීත කණ්ඩායම බවට පත්විය. 2020 දී, BTS වසර දෙකකට අඩු කාලයක් තුළ එක්සත් ජනපදයේ අංක එකේ ඇල්බම හතරක් ප්‍රස්ථාරගත කළ බීට්ල්ස් වලින් පසු වේගවත්ම කණ්ඩායම බවට පත් වූ අතර, Love Yourself: Answer (2018) RIAA විසින් ප්ලැටිනම් සහතික කළ පළමු කොරියානු ඇල්බමය බවට පත්විය; එම වසරේම, ඔවුන්ගේ ග්‍රැමී-නම් කරන ලද &quot;Dynamite&quot; ගීතය සමඟින්, බිල්බෝඩ් හොට් 100 සහ බිල්බෝඩ් ග්ලෝබල් 200 යන දෙකෙහිම අංක එකේ ස්ථානයට පත්වූ පළමු දකුණු කොරියානු කලාකරු බවට ද පත්විය. &quot;Savage Love&quot;, &quot;Life Goes On&quot;, &quot;Butter&quot;, &quot;Permission to Dance&quot;, සහ &quot;My Universe&quot; යන ගීත 1966 දී &quot;බීට්ල්ස්&quot; කණ්ඩායමෙන් පසු එක්සත් ජනපදයේ අංක එකේ ගීත හයක් උපයා ගත් වේගවත්ම කලාකරු බවට පත්විය. &lt;ref&gt;{{cite web|last=Kim |first=U
 |title=BTS Breaks New Record As “My Universe” With Coldplay Debuts At No. 1 On Billboard Hot 100 |url=https://www.soompi.com/article/1491885wpp/bts-breaks-new-record-as-my-universe-with-coldplay-debuts-at-no-1-on-billboard-hot-100 |website=Soompi|publisher=Viki Inc.|date=5 October 2021|access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt;

2020 දී, BTS කණ්ඩායම Billboard Global 200 සහ US Billboard Hot 100 හි ඔවුන්ගේ &quot;ඩයිනමයිට්&quot; ගීතය සමඟ අංක එකට පැමිණි පළමු දකුණු කොරියානු සංගීත කණ්ඩාය බවට පත් විය. BTS කණ්ඩායම යනු දකුණු කොරියානු ඉතිහාසයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ කලාකරුවා වන අතර ඔවුන්ගේ චිත්‍රාගාර ඇල්බමය Map of the Soul: 7 (2020) දකුණු කොරියාවේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වන ඇල්බමය විය. BTS කණ්ඩායම ලබා ඇති සම්මාන අතරට ඇමරිකානු සංගීත සම්මාන නවයක්, බිල්බෝඩ් සංගීත සම්මාන 12 ක්, ගෝල්ඩන් ඩිස්ක් සම්මාන 24 ක් සහ [[ග්‍රැමී සම්මාන]] නාම යෝජනා දෙකක් ඇතුළත් වේ. ඔවුන් Love Myself හි ප්‍රචණ්ඩත්වයට එරෙහි ව්‍යාපාරය පිහිටුවීමට යුනිසෙෆ් සමඟ හවුල් වී, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයේ සැසි තුනක් අමතමින්, කොරියානු සංස්කෘතිය ව්‍යාප්ත කිරීම සඳහා ඔවුන්ගේ දායකත්වය වෙනුවෙන් දකුණු කොරියානු ජනාධිපතිවරයාගෙන් සංස්කෘතික කුසලතා තනතුර ලබා ගත් ලාබාලතම ප්‍රතිලාභීන් බවට පත්විය. Times ජාත්‍යන්තර සඟරාවේ &quot;Next Generation Leaders&quot; ලෙසින් සහ ''&quot;Princes of Pop&quot;'' ලෙසින් නම් කරන ලද BTS අන්තර්ජාලයේ වඩාත්ම බලගතු පුද්ගලයින් 25 දෙනාගේ (2017-2019) සහ ලෝකයේ වඩාත්ම බලගතු පුද්ගලයින් 100 දෙනාගේ ලැයිස්තුවේ ද සිට ඇත.

2022 ජූනි 14 වන දින, සිය සාමාජිකයින්ට ඔවුන්ගේ මාස 18ක [[හේවායනය|අනිවාර්ය දකුණු කොරියානු හමුදා සේවය]] සම්පූර්ණ කිරීමට ඉඩ සලසමින්, කණ්ඩායම් ක්‍රියාකාරකම් වලින් විරාමයක් ගන්නා බව මෙම කණ්ඩායම නිවේදනය කළේය. 2025 ජූනි වන විට ඔවුන් සියලු දෙනාම එම සේවය සම්පූර්ණ කරන ලදී. වසර හතරකට පමණ පසු නිකුත් වූ ඔවුන්ගේ පළමු කණ්ඩායම් ඇල්බමය වන Arirang (2026) තුළින්, එක්සත් ජනපද දර්ශකවල අංක එකට පත් වූ ඔවුන්ගේ හත්වන ගීතය වන &quot;Swim&quot; බිහි විය.

{{As of|2023}}, Circle Chart දත්ත වලට අනුව, BTS යනු ඇල්බම මිලියන 40කට අධික ප්‍රමාණයක් අලෙවි කරමින්, දකුණු කොරියානු ඉතිහාසයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ සංගීත කණ්ඩායමයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.edaily.co.kr/news/read?newsId=01092246635640080&amp;mediaCodeNo=258|script-title=ko:빌보드 석권·매출 1조..'K팝 선봉장' BTS가 일군 기적들[BTS 10주년]①|last=Kim|first=Hyun-shik|date=June 9, 2023|website=[[Edaily]]|language=ko|trans-title=Sweeping Billboard, 1 trillion won in sales .. The miracles accomplished by BTS, the leader of K-pop [BTS 10th anniversary]①|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608212206/https://www.edaily.co.kr/news/read?newsId=01092246635640080&amp;mediaCodeNo=258|archive-date=June 8, 2023|url-status=live|access-date=June 10, 2022}}&lt;/ref&gt;

==කණ්ඩායමේ නම==
BTS යන්නෙන් {{transliteration|ko|Bangtan Sonyeondan}} ({{korean|hangul=방탄소년단|hanja=防彈少年團|links=no}}) යන කොරියානු වාක්‍ය ඛණ්ඩය නියෝජනය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Bruner|first=Raisa|date=July 5, 2017|title=Sensational K-Pop Band BTS අලුතින් ඉංග්‍රීසි නමක් ලබා ගත්තා|magazine=[[Time (Time)|Time]]|url=https://time.com/4845531/bts-beyond-the-scene-change/|access-date=2025 ජනවාරි 20|archive-date=දෙසැම්බර් 1, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201050711/https://time.com/4845531/bts-beyond-the-scene-change/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ජපානයේ, BTS කණ්ඩායම හඳුන්වනු ලබන්නේ {{nihongo||防弾少年団|Bōdan Shōnendan}} ලෙසයි.&lt;ref&gt;{{cite පුවත්|url=https://www.nikkansports.com/entertainment/news/20180307000079 6.html?mode=සියල්ල|script-title=ja:TSが初のドラマ主題歌!フジ坂口健太郎が刑事役|trans-title=BTS' පළමු නාට්‍ය තේමා ගීතය! Kentaro Sakaguchi රහස් පරීක්ෂකයෙකු ලෙස රඟපායි|author=&lt;!--කාර්ය මණ්ඩල ලේඛකයින්; අතුරු මාර්ග නැත--&gt;|දිනය=2018 මාර්තු 8|publisher=[[Nikkan Sports]]|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308165222/https://www.nikkansports.com/entertainment/news/201803070000796.html|archive-date=2018 මාර්තු 8|url-status=live|access-date=2021 ජූනි 4}}&lt;/ref&gt;

'''방탄소년단 – Bangtan Sonyeondan – ''“Bulletproof Boy Scouts”'''''

“to block out stereotypes, criticisms, and expectations that aim on adolescents like bullets”&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201506221820303510|script-title=ko:방탄소년단 &quot;팀명 후보, 빅키즈 영네이션&quot; 있었다&quot;(야만TV)|trans-title=BTS &quot;කණ්ඩායමේ අපේක්ෂකයින්, ලොකු ළමයි තරුණ ජාතිය&quot; (යමන් ටීවී)|last=Kang|first=Hee-jung|work=Newsen |date=2015 ජූනි 22|publisher=Newsen|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505061206/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201506221820303510|archive-date=2021 මැයි 5|url-status=live|access-date=2018 මාර්තු 9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://affinitymagazine.us/2016/05/29/its-about-time-you-know-why-bts-is-trending/|title=BTS තහනම් ගැටළු වලට මුහුණ දෙයිද|last=Trabasso|first=Giovanna|date=2016 මැයි 29|magazine=Affinity Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329161534/http://affinitymagazine.us/2016/05/29/its-about-time-you-know-why-bts-is-trending/|archive-date=2019 මාර්තු 29|url-status=live|access-date=2019 සැප්තැම්බර් 4}}&lt;/ref&gt;

“වෙඩි උණ්ඩ වගේ නව යොවුන් වියේ දරුවන් ඉලක්ක කරගන්නා ඒකාකෘති, විවේචන සහ වැරදි අපේක්ෂාවන් අවහිර කිරීමට”&lt;ref&gt;https://btssinhala.wordpress.com/bts-sinhala/&lt;/ref&gt;

'''BTS – ''“Beyond the Scene”''''' 

2017 ජූලි මාසයේදී, ඔවුන්ගේ නව වෙළඳ නාම අනන්‍යතාවයේ කොටසක් ලෙස කණ්ඩායමේ නම &quot;දර්ශනයෙන් ඔබ්බට&quot; යන්න අර්ථය ද ගෙන දෙන බව BTS කණ්ඩායම නිවේදනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;newname&quot;&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=009&amp;aid=0003973387|script-title=ko:방탄소년단, 팬클럽 아미와 연결띜 서 긄 열고 나아가는 청춘&quot;|trans-title=BTS විසින් රසික සමාජයට සම්බන්ධ නව BI එළිදක්වයි ARMY, &quot;දොර විවෘත කර ඉදිරියට යන තරුණයා&quot;|last=Seong|first=Jeong-eun|date=ජුලි 201, සැප්තැම්බර් 5, 2012 | අද|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812172014/http://entertain.naver.com/read?oid=009&amp;aid=0003973387|archive-date=2017 අගෝස්තු 12|url-status=live|access-date=2017 ජූලි 5|via=[[Naver]]}}&lt;/ref&gt; මෙය ඔවුන්ගේ නමේ අර්ථය &quot;පිරිමි ළමයෙකුගේ සිට ඉදිරියට මුහුණලා ඇති දොරවල් විවෘත කරන වැඩිහිටියෙකු දක්වා&quot; වර්ධනය පිළිබඳ අදහස ඇතුළත් කිරීමට පුළුල් කළ බව සඳහන් විය.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{cite web|date=2017 සැප්තැම්බර් 26|title=BTS සන්නාම අත්දැකීම් නිර්මාණය අලුත් කිරීම|url=https://www.behance.net/gallery/55324473/BTS-Brand-eXperience-Design-Renewal|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011234847/https://www.behance.net/gallery/55324473/BTS-Brand-eXperience-Design-Renewal|archive-date=2017 ඔක්තෝබර් 11|access-date=2018 මාර්තු 9|publisher=[[Behance]]}}&lt;/ref&gt;

“growing youth Beyond The Scene who is going beyond the realities they are facing, and going forward.”

“මුහුණ දීමට සිදුවන යථාර්ථයන්ගෙන් ඔබ්බට හා තවත් ඉදිරියට යමින් වර්ධනය වන තරුණ විය.”&lt;ref&gt;https://btssinhala.wordpress.com/bts-sinhala/&lt;/ref&gt;


== වෘත්තීය ==
=== 2010-2014: කණ්ඩායම පිහිටුවීම සහ මුල් වසර කිහිපය ===

[[File:Bangtan Boys at the Incheon Music Center in September 2013 02.jpg|2013 දී [[ඉන්චියොන්]] සංගීත මධ්‍යස්ථානයේ දී|thumb]]
2010 දී BTS පිහිටුවන ලද්දේ, [[බිග් හිට් එන්ටටෙයිට්මන්ට්|බිග් හිට් එන්ටර්ටේන්මන්ට්]] හි ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී, බාන්ග් සි-හ්යුක් සෝල් හි සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රසිද්ධ භූගත රැප් ගායකයෙකු වන [[RM (රැප් ගායක)|RM]] (කිම් නම්ජූන්) වටා [[හිප් හොප් සංගීතය|හිප්-හොප්]] කණ්ඩායමක් පිහිටුවීමට අවශ්‍ය වීමෙන් පසුවය. ඒ වන විට, භෞතික ඇල්බම අලෙවිය පහත වැටෙමින් පැවති අතර ඩිජිටල් ආදායම තවමත් ආදායමක් ලැබීමට තරම් ඉහළ මට්ටමක නොතිබුණි.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://time.com/5681494/bts-bang-si-hyuk-interview/|title=The Mastermind Behind BTS Explains the K-Pop Group's Success|date=October 8, 2019|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=September 18, 2023|archive-date=January 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108013816/https://time.com/5681494/bts-bang-si-hyuk-interview/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; විවිධාංගීකරණය වූ ආදායම් මාර්ගවල අවශ්‍යතාවය දුටු බාන්ග් සි-හ්යුක්, සජීවී ප්‍රසංග සඳහා ඇති හැකියාව සහ එවැනි කණ්ඩායම්වල රසිකයන්ගෙන් ලැබෙන දැඩි සහයෝගය නිසා, 1990 ගණන්වල ජනප්‍රිය වූ Seo Taiji and Boys&lt;ref&gt;{{cite web |title=Seo Tae-ji And BTS |url=https://bangtanfacts.com/bts-collaborations/time-traveler-seo-taeji-and-bts/ |website=Bangtan Facts |publisher=BangtanFacts.com |access-date=17 January 2026}}&lt;/ref&gt; වැනි, කොරියානු අයිඩල් සංගීත කණ්ඩායමක් පිහිටුවීමට බාන්ග් තීරණය කළේය. 

බොහෝ පුහුණුවන්නන් අයිඩල් කණ්ඩායමක කොටසක් වීම ප්‍රතික්ෂේප කළ නමුත් [[RM (රැප් ගායක)|RM]], [[සුගා (රැප් ගායකයා)|SUGA]], සහ [[J-Hope]], දිගටම රැඳී සිටීමට තීරණය කරන ලදී. කොරියානු පොප් සංගීත කණ්ඩායම් වලට සුපුරුදු, ඉතා නියාමනය කරන ලද ආකෘතියෙන් ඔබ්බට ගොස්, සාමාජිකයින්ට ස්වාධීන අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමට නිදහස ඇති කණ්ඩායමක් නිර්මාණය කිරීමට බාන්ග් තීරණය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.vox.com/culture/2018/6/13/17426350/bts-history-members-explained|title=BTS, the band that changed K-pop, explained|last=Romano|first=Aja|date=September 26, 2018|publisher=[[Vox (website)|Vox]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200507113747/https://www.vox.com/culture/2018/6/13/17426350/bts-history-members-explained|archive-date=May 7, 2020|url-status=live|access-date=January 17, 2019}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Sprinkel|pp=40–43}} 2010 දී කණ්ඩායමට තවත් සාමාජිකයින් බඳවා ගැනීමට දකණු කොරියාව පුරා කුසලතා පරීක්ෂණ පවත්වන ලද අතර ඊළඟ වසර දෙක තුළ අනෙකුත් සාමාජිකයින් වන [[ජින්|ජින්]], [[ජිමින්|ජිමින්]], [[V (ගායක)|V]], සහ [[ජන්ග්කුක්]] තෝරා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2010090211500915414|script-title=ko:방시혁, 오디션 통해 힙합그룹 '방탄소년단' 제작|last=Park|first=Young-woong|date=September 2, 2010|publisher=[[Star News (South Korea)|Star News]]|language=ko|trans-title=Bang Sihyuk makes hip-hop group &quot;BTS&quot; through auditions|archive-url=https://web.archive.org/web/20170422124040/http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2010090211500915414|archive-date=April 22, 2017|url-status=live|access-date=April 22, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201107130906421116|script-title=ko:'나는 래퍼다' 방시혁, 13년만에 랩 도전|last=Baek|first=Sol-mi|date=July 13, 2011|publisher=[[MyDaily]]|language=ko|trans-title=&quot;I'm a rapper&quot; Bang Sihyuk, trying to rap after 13 years|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518151323/http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201107130906421116|archive-date=May 18, 2017|url-status=live|access-date=April 22, 2017}}&lt;/ref&gt; 
ඔවුන්ගේ 2013 මංගල දර්ශනයට මාස හයකට පෙර, ඔවුන් විවිධ සමාජ මාධ්‍ය වෙබ් අඩවි වල පෙනී පටන් ගත් අතර [[YouTube]] සහ SoundCloud හි අවධානය දිනා ගැනීමට පටන් ගත්හ. සංගීත කණ්ඩායමේ සාමාජිකයින් එකට ජීවත් වූ අතර, දිනකට පැය 15 ක් දක්වා පුහුණුවීම් කළ අතර, 2013 දී කුඩා පිරිසක් ඉදිරියේ ප්‍රථම වරට රඟ දැක්වීය.{{sfn|Sprinkel||pp=46–47}}

{{Quote box
| quote = &quot;අපි මිනිස්සුන්ට අහන්න කැමති සහ අහන්න කැමති කතා කියන්න පටන් ගත්තා, අනිත් අයට කියන්න බැරි හෝ නොකියන කතා. අනිත් අයට දැනෙන දේවල් - වේදනාව, කාංසාවන් සහ කරදර වගේ - අපි කිව්වා. අපේ ඉලක්කය වුණේ මිනිස්සුන්ට සම්බන්ධ වෙන්න පුළුවන් මේ සංවේදනය ඇති කරන එක.&quot;
| align = left
| source = &amp;nbsp;— [[සුගා (රැප් ගායකයා)|SUGA]]&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://time.com/collection/next-generation-leaders/5414052/bts-next-generation-leaders/|title=Backed by Passionate Fans, BTS Takes K-PopWorldwide|last=Bruner|first=Raisa|date=October 10, 2018|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418173841/http://time.com/collection-post/5414052/bts-next-generation-leaders/|archive-date=April 18, 2019|url-status=live|access-date=April 17, 2019}}&lt;/ref&gt;
| class = padding:10px;
| width = 35%
}}

එකල K-pop ආධිපත්‍යය දැරූ ආයතන තුනෙන් එකක් වෙනුවට, BTS නියෝජනය කළ Big Hit, සාමාජිකයින්ට ඔවුන්ගේ පෞද්ගලිකත්වය ප්‍රකාශ කිරීමට සහ සංගීතයට දායක වීමට නිදහස ලබා දුන්නේය.{{sfn|Lie|p=125}} 2013 ජූනි 12 වෙනිදා, BTS කණ්ඩායම විසින් ඔවුන්ගේ මංගල තනි ඇල්බමය වන 2 Cool 4 Skool නිකුත් කරන ලද අතර එය ප්‍රධානතම ගීතය වන &quot;No More Dream&quot; සමඟින් සැලකිය යුතු ආරම්භයක් ලබා ගත්හ. මෙම ඇල්බමය දකුණු කොරියාවේ Gaon සංගීත ප්‍රස්ථාරයේ මුල් පස් දෙනා අතරට පැමිණියේය.&lt;ref name=BB2020&gt;{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/international/9355305/bts-april-fools-day-joke-2020-debut-album-single-return-to-the-charts|url-access=subscription|title=BTS' Debut Album &amp; Single Return to the Charts After Fan-Led April Fools' Day Joke|last=Benjamin|first=Jeff|date=April 11, 2020|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412032422/https://www.billboard.com/articles/news/international/9355305/bts-april-fools-day-joke-2020-debut-album-single-return-to-the-charts|archive-date=April 12, 2020|url-status=dead&lt;!--to bypass sub-lock--&gt;|access-date=February 17, 2022}}&lt;/ref&gt; 

2013 ජුනි 13 වන දින, BTS කණ්ඩායම &quot;No More Dream&quot; නම් ගීතය සමඟින් M Countdown හි ඔවුන්ගේ වේදිකා මංගල දර්ශනය ආරම්භ කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|script-title=ko:방탄소년단의 탄생..데뷔 쇼케이스 때 &quot;롤모델은 빅뱅&quot; [BTS 10주년 특집]①|trans-title=Birth of BTS.. During the debut showcase, &quot;The role model is BIGBANG&quot; [BTS 10th Anniversary Special]①|url=https://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0006845907|via=[[Naver]]|publisher=News1|language=ko|last=Kim|first=Min-ji|date=June 4, 2023|access-date=August 14, 2023|archive-date=August 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814021640/https://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0006845907|url-status=live}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, කැතී ස්ප්‍රින්කල් ඇගේ BTS පොතේ සඳහන් කරන පරිදි, එම ගීතය &quot;''දෙමාපියන්ගේ ඉහළ අපේක්ෂාවන් හමුවේ තරුණයින්ගේ කාංසාව ඉස්මතු කරමින්, K-pop ප්‍රමිතීන් හරහා කම්පන තරංග යවා ඇත. මෙය කිසිදු පහරක් එල්ල නොකළ ගීතයකි. නමුත් වඩාත් නිශ්චිතවම, ඔවුන්ට දෘෂ්ටිකෝණයක් තිබූ අතර, දකුණු කොරියානු සමාජයේ සහ වෙනත් තැන්වල තහනම් යැයි සැලකෙන මාතෘකා භාර ගැනීමට ඔවුන් බිය නොවීය''.&quot;{{sfn|Sprinkel|p=148}} මෙම ඇල්බමය දකුණු කොරියාවේ Gaon සංගීත ප්‍රස්ථාරයේ මුල් පස් දෙනා අතරට පැමිණියේය.&lt;ref name=&quot;Gaon Week 31&quot;&gt;{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=31&amp;hitYear=2013&amp;termGbn=week|script-title=ko:2013년 31주차 Album Chart|website=[[Gaon Music Chart]]|language=ko|trans-title=Album Chart – Week 31 of 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150608171357/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=31&amp;hitYear=2013&amp;termGbn=week|archive-date=June 8, 2015|url-status=live|access-date=November 12, 2014}}&lt;/ref&gt; 2 Cool 4 Skool ඇල්බමයේ දී, BTS 1990 ගණන්වල ප්‍රසිද්ධ පැරණි හිප්-හොප් ශබ්දයක් භාවිතා කළේය.{{sfn|Kim|2019a|loc=''Review 01''|pp=25–31}}{{sfn|Sprinkel|p=135}} ඇල්බමය නිකුත් කිරීමෙන් පසු කොරියානු සංගීත සංදර්ශනවල පෙනී සිටීම, විචාරකයින්ගේ සහ නරඹන්නන්ගේ අවධානය දිනා ගැනීමට උපකාරී විය.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{cite news|url=http://mosen.mt.co.kr/article/G1109617843|script-title=ko:'엠카' 방탄소년단, 데뷔 무대부터 압도적 '강렬 군무'|last=Park|first=Jeong-sun|date=June 13, 2013|publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]]|language=ko|trans-title='M-ca' BTS, &quot;Strong group dance&quot; from the debut stage|archive-url=https://web.archive.org/web/20190628234536/http://mosen.mt.co.kr/article/G1109617843|archive-date=June 28, 2019|url-status=live|access-date=February 12, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://mosen.mt.co.kr/article/G1109618986|script-title=ko:2AM 정진운, 방탄소년단과 '뮤뱅' 대기실 인증샷 '훈훈'|last=Park|first=Hyun-min|date=June 15, 2013|publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]]|language=ko|trans-title=2AM Jinwoon Jeong and BTS 'Heartwarming' &quot;Music Bank&quot; waiting room proof shot|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421003856/http://mosen.mt.co.kr/article/G1109618986|archive-date=April 21, 2019|url-status=live|access-date=February 12, 2019}}&lt;/ref&gt; වසර අවසානයේදී, BTS කණ්ඩායම දකුණු කොරියාවේ වසරේ නව කලාකරු සම්මාන කිහිපයක් සමඟින් පිළිගැනීමට ද ලක් විය.

=== 2014–2017 ===
[[ගොනුව:Bangtan Boys at KCON France 2016.jpg|thumb|2016 ජූනි 2 වන දින පැරිසියේ KCON ප්‍රංශයේ BTS ප්‍රසංගය|වම]]

====Skool Luv Affair සහ පළමු ප්‍රසංග චාරිකාව ====
බීටීඑස් (BTS) Skool Luv Affair ඇල්බමය 2014 පෙබරවාරි මාසයේදී නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref name=sla&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/columns/k-town/8455612/bts-takeover-timeline-bbmas|title=How BTS Took Over the World: A Timeline of The Group's Biggest Career Moments|last=Herman|first=Tamar|date=May 14, 2018|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122080229/https://www.billboard.com/articles/columns/k-town/8455612/bts-takeover-timeline-bbmas|archive-date=January 22, 2021|url-status=dead|access-date=July 20, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ibighit.com/bts/eng/discography/detail/skool_luv_affair.html|title=Skool Luv Affair|work=BTS|publisher=[[BigHit Music]]|access-date=July 20, 2022|archive-date=January 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230113111417/https://ibighit.com/bts/eng/discography/detail/skool_luv_affair.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; මෙම නිකුතුව Gaon ඇල්බම ප්‍රස්ථාරයේ ඉහලට ගිය අතර,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=18&amp;hitYear=2014&amp;termGbn=week|script-title=ko:2014년 18주차 Album Chart|website=[[Gaon Music Chart]]|language=ko|trans-title=Album Chart – Week 18 of 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928055408/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=18&amp;hitYear=2014&amp;termGbn=week|archive-date=September 28, 2015|url-status=live|access-date=September 19, 2015|title=Circle Chart}}&lt;/ref&gt; සහ Billboard's World Albums Chart හි ප්‍රථම වරට පෙනී සිටි අතර, එය තුන්වන ස්ථානයට පත් විය.&lt;ref name=&quot;sla&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/pro/sistars-soyu-junggigo-send-some-to-no-1-on-k-pop-hot-100/|url-access=subscription|title=SISTAR's Soyu &amp; Junggigo Send 'Some' to No. 1 on K-Pop Hot 100|last=Benjamin|first=Jeff|date=February 21, 2014|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221054211/https://www.billboard.com/pro/sistars-soyu-junggigo-send-some-to-no-1-on-k-pop-hot-100/|archive-date=December 21, 2021|url-status=dead&lt;!--to bypass subscrip-lock--&gt;|access-date=June 17, 2022}}&lt;/ref&gt; &quot;Boy in Luv&quot; සහ &quot;Just One Day&quot; Skool Luv Affair ඇල්බමයේ කේවල ගීත 2 විය. &lt;ref name = &quot;disc&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hypable.com/bts-song-album-list-complete-guide/|title=BTS songs, albums list: A complete guide to every single tune in order|last=Field|first=Sonya|date=July 16, 2021|website=Hypable|access-date=July 20, 2022}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; ''Skool Luv Affair'' නිකුත් කිරීමෙන් අනතුරුව, BTS කණ්ඩායම, සිය රසික සමාජය A.R.M.Y. ලෙස නම් කරමින්, සෝල් නුවරදී ඔවුන්ගේ පළමු රසික හමුව පැවැත්වූහ. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://m.star.naver.com/bts/news/end?id=2612217|script-title=ko:방탄소년단, 3천 명 팬과 첫 번째 팬클럽 창단식|last=Kwon|first=Ji-young|date=March 31, 2014|website=[[Osen (newspaper)|OSEN]]|language=ko|trans-title=BTS Holds First Fan Club Inauguration Ceremony with 3000 Fans|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629022756/https://m.star.naver.com/bts/news/end?id=2612217|archive-date=June 29, 2019|url-status=dead|access-date=June 17, 2022|via=Naver Star}}&lt;/ref&gt; 2014 ජූලි මාසයේදී,BTS විසින් බටහිර හොලිවුඩයේ ප්‍රසංගයක් පැවැත්වූවේය.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/6157532/bts-announces-free-surprise-los-angeles-concert|title=BTS Announces Free, Surprise L.A. Concert|last=Benjamin|first=Jeff|date=August 13, 2014|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518225830/https://www.billboard.com/articles/news/6157532/bts-announces-free-surprise-los-angeles-concert|archive-date=May 18, 2020|access-date=April 20, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; තවද අගෝස්තු මාසයේදී ඔවුන් ලොස් ඇන්ජලීස් හි පැවති KCON හි පෙනී සිටියහ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-girls-generation-bangtan-boys-headline-kcon-2014-20140521-story.html|title=K-Pop stars Girls' Generation, Bangtan Boys headline KCON 2014|last=Brown|first=August|date=May 22, 2014|newspaper=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009221756/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-girls-generation-bangtan-boys-headline-kcon-2014-20140521-story.html|archive-date=October 9, 2014|access-date=October 14, 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2014 අගෝස්තු මාසයේදී,BTS විසින් ඔවුන්ගේ ප්‍රථම කොරියානු චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන Dark &amp; Wild නිකුත් කළ අතර එය දකුණු කොරියාවේ ජනප්‍රිය විය.&lt;ref name = &quot;disc&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=35&amp;hitYear=2014&amp;termGbn=week|script-title=ko:2014년 35주차 Album Chart|website=[[Gaon Music Chart]]|language=ko|trans-title=Album Chart – Week 35 of 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612155303/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=35&amp;hitYear=2014&amp;termGbn=week|archive-date=June 12, 2016|url-status=live|access-date=September 19, 2017|title=Circle Chart}}&lt;/ref&gt; එය තනි ගීත දෙකකින් සහය දැක්වීය:&lt;ref name = &quot;disc&quot; /&gt; &quot;Danger&quot; සහ &quot;War of Hormone&quot;. ඔවුන් ඔවුන්ගේ පළමු ප්‍රසංග චාරිකාව ආරම්භ කරන ලදී, 2014 BTS Live Trilogy Episode II: The Red Bullet, එය ඔක්තෝබර් සිට දෙසැම්බර් දක්වා පැවතුනි.&lt;ref name=&quot;TRB II&quot;&gt;{{cite news|url=https://news.sbs.co.kr/news/endPage.do?news_id=N1003147018|script-title=ko:방탄소년단, 홍콩 콘서트로 11개월 간 월드투어 '성황리 마무리' 출처|last=Lee|first=Jung-ah|date=August 31, 2015|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|trans-title=BTS, 11-month world tour 'successfully finished' with Hong Kong concert|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518144305/https://news.sbs.co.kr/news/endPage.do?news_id=N1003147018|archive-date=May 18, 2017|url-status=live|access-date=April 22, 2017}}&lt;/ref&gt; සංගීත කණ්ඩායම ඔවුන්ගේ පළමු ජපන් චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන Wake Up 2014 දෙසැම්බර් මාසයේදී එළිදක්වන ලදී. එය ඔරිකන් ඇල්බම ප්‍රස්ථාරයේ තුන්වන ස්ථානයට පත් විය.&lt;ref&gt;References for ''Wake Up'' on the Oricon Albums Chart:
* {{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/prof/530375/rank/album/|script-title=ja:防弾少年団のアルバム売上ランキング|publisher=[[Oricon Style]]|language=ja|trans-title=BTS Ranking|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627110349/http://www.oricon.co.jp/prof/530375/rank/album/|archive-date=June 27, 2015|url-status=live|access-date=June 17, 2022}}
* {{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/news/2078320/full/|script-title=ja:【オリコン】防弾少年団、アルバム初首位 自己最高売上もマーク|date=September 13, 2016|publisher=[[Oricon]]|language=ja|trans-title=【Oricon】 BTS, First in Album Ranking and their Highest Sales Mark|archive-url=https://web.archive.org/web/20190628121659/https://www.oricon.co.jp/prof/530375/rank/album/|archive-date=June 28, 2019|url-status=live|access-date=May 13, 2018}}&lt;/ref&gt; ඇල්බමයට සහය දැක්වීම සඳහා,BTS ඔවුන්ගේ 1 වන ජපන් සංචාරය 2015 Wake Up: Open Your Eyes 2015 පෙබරවාරි මාසයේදී පැවැත්වීය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/87818/bts-wraps-up-concert-tour-in-japan-gathering-25000-fans|title=BTS Wraps Up Concert Tour in Japan Gathering 25,000 Fans|last=Jeon|first=Su-mi|translator-last=Jung|translator-first=Yeawon|date=February 23, 2015|publisher=[[Mnet (TV channel)|Mwave]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150224024745/http://mwave.interest.me:80/enewsworld/en/article/87818/bts-wraps-up-concert-tour-in-japan-gathering-25000-fans|archive-date=February 24, 2015|url-status=dead|access-date=June 17, 2022}}&lt;/ref&gt; මේ සංචාරය රටවල් 13 ක නගර 18 කදී නරඹන්නන් 80,000 ක් ඔවුන් විසින් ආකර්ෂණය කර ගත්හ.&lt;ref name = &quot;TRB II&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/87064/video-bts-to-hold-second-exclusive-concert-in-seoul|title=BTS to Hold Second Exclusive Concert in Seoul|last=Hong|first=Grace Danbi|date=February 9, 2015|publisher=[[Mnet (TV channel)|Mwave]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170106122508/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/87064/video-bts-to-hold-second-exclusive-concert-in-seoul|archive-date=January 6, 2017|access-date=May 2, 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== ඉදිරි ගමන හා සාර්ථකත්වය ====
[[ගොනුව:BTS win first Daesang (Grand Prize) at Melon Music Awards, 19 November 2016.jpg|thumb|බීටීඑස් (BTS) 2016 නොවැම්බර් 19 වන දින 2016 Melon Music Awards හි වසරේ ඇල්බමය ඔවුන්ගේ පළමු ප්‍රධාන කොරියානු සම්මානය දිනා ගත්තේය.]]
බීටීඑස් '''('''BTS) 2015 දී නිකුත් කරන ලද The Most Beautiful Moment in Life, Part 1 කොටසෙහි හිප් හොප් හැර වෙනත් සංගීත ශෛලීන් අත්හදා බැලීම් කළේය. බීටීඑස් '''('''BTS) හට තාරුණ්‍යයේ සුන්දරත්වය සහ කනස්සල්ල ප්‍රකාශ කිරීමට අවශ්‍ය වූ අතර &quot;යෞවනය&quot; රූපක වශයෙන් &quot;ජීවිතයේ සුන්දරම මොහොත&quot; ලෙස නිර්වචනය කිරීමට ලිහිල් ලෙස අර්ථ දැක්වීය. මෙම ඇල්බමය තාරුණ්‍යයේ අරගල සඳහා කැප වූ ඇල්බමකි. මෙම ඇල්බමයේ ප්‍රධාන ගීතය වන &quot;I Need U&quot; BTS දකුණු කොරියාවේ ප්‍රථම බොහෝ සාර්ථක වූණේ ය. මෙම ඇල්බමයේ දෙවන ප්‍රධාන ගීතය &quot;Dope Billboard's World Digital Songs Chart හි තුන්වන ස්ථානයට පත් වූ අතර YouTube හි මිලියන 100 කට අධික නැරඹුම් ලැබූ ඔවුන්ගේ පළමු සංගීත වීඩියෝව බවට පත් විය.

ඔවුන්ගේ සිව්වන ජපන් ගීතය වන &quot;For You&quot;, ඔවුන්ගේ ජපන් මංගල දර්ශනයේ පළමු සංවත්සරය සැමරීම සඳහා ජූනි 17 වන දින නිකුත් කරන ලද අතර Oricon හි දෛනික ප්‍රස්ථාරයේ ප්‍රථම ස්ථානයට පත් විය. The Most Beautiful Moment in Life: Young Forever 2016 මැයි මාසයේදී නිකුත් කරන ලදී. එයට නව කේවල තුනක් ඇතුළත් විය: &quot;Epilogue: Young Forever&quot;, &quot;Fire&quot;, සහ &quot;Save Me&quot;. මෙම ඇල්බමය අඛණ්ඩව සති දෙකක් දකුණු කොරියාවේ Gaon සතිපතා ප්‍රස්ථාරයේ ඉහළින්ම සිටි අතර US Billboard 200 හි 107 වන ස්ථානයට පත් විය. The Most Beautiful Moment in Life: Young Forever 2016 Melon Music Awards හි වසරේ ඇල්බමය කොරියානු සම්මානය දිනා ගත්තේය. බීටීඑස් '''('''BTS) ඔවුන්ගේ ආසියා සංචාරය 2016 BTS LIVE &quot;The Most Beautiful Moment in Life On Stage: Epilogue&quot; මැයි සිට අගෝස්තු දක්වා ආරම්භ කරන ලදී.

2016 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, බීටීඑස් විසින් ඔවුන්ගේ දෙවන ජපන් චිත්‍රාගාර ඇල්බමය Youth නිකුත් කරන ලදී. එහි ප්‍රධාන ගීතය වන &quot;Blood Sweat &amp; Tears&quot; දකුණු කොරියාවේ සංගීත ප්‍රස්ථාරය &quot;all-kill&quot; ලබා ගත් අතර සතිපතා Gaon Digital Chart හි අංක එක බවට පත් විය. මෙම ඇල්බමය ඔවුන්ගේ පළමු මිලියන අලෙවි ඇල්බමය වූ අතර, එම වසරේ දකුණු කොරියාවේ පිටපත් මිලියන 1.5කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ගෙන ගොස් Gaon Album Chart ඉතිහාසයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ ඇල්බමය බවට පත් විය.

==== You Never Walk Alone and Love Yourself: Her ====
[[ගොනුව:170529 BTS at a press conference for the BBMAs (3).png|thumb|2017 මැයි 29 වන දින 24 වැනි Billboard සංගීත සම්මාන උළෙලේදී ජනප්‍රියම සමාජ කලාකරුවා ජයග්‍රහණය කිරීමෙන් පසු දකුණු කොරියාවේ සෝල් හි ඔවුන්ගේ මාධ්‍ය හමුවේදීBTS|වම]]
2017 පෙබරවාරි මාසයේදී,BTS විසින් නැවත සකස් කරන ලද Wings සංස්කරණය &quot;You Never Walk Alone&quot; යන මාතෘකාවෙන් නිකුත් කරන ලදී. එය මාසයක් තුළ අලෙවි වූ වැඩිම ඇල්බම සඳහා වූ වාර්තාව බිඳ දැමීය. මෙම සංස්කරණයේ ප්‍රධාන ගීතය &quot;Spring Day&quot; විය. මෙය බිල්බෝඩ්ගේ බුබ්ලින් අන්ඩර් හොට් 100 (Billboard's Bubbling Under Hot 100) ප්‍රස්ථාරයට ඇතුළත් විය. 2017 Melon Music Awards හි වසරේ හොඳම ගීතය ලෙස &quot;Spring Day&quot; සම්මානයට පාත්‍ර විය. කණ්ඩායමේ දෙවන ලෝක සංචාරය, 2017 BTS Live Trilogy Episode III: The Wings Tour, පෙබරවාරි මාසයේ ආරම්භ වූ අතර දෙසැම්බර් දක්වා දිව ගියේය. උතුරු ඇමරිකාවේ තිබූ ප්‍රසංගයක ප්‍රවේශපත්‍ර මිනිත්තු කිහිපයකින් විකිණී අවසන් වූ අතර ඉහළ ඉල්ලුමක් හේතුවෙන් අමතර සංදර්ශන දෙකක් පැවැත්වීමට ද සිදු විය.BTS මැයි මාසයේ 24 වන Billboard Music Awards සඳහා සහභාගී වූ අතර Top Social Artist සම්මානය දිනාගත් අතර, Billboard Music Award සම්මානයක් ලබා ගත් පළමු කොරියානු කණ්ඩායම බවට පත් විය. මේ වකවානුවේදී කණ්ඩායම එවැනි ජයග්‍රහණයක් කරා ගෙන යාමටBTS ගේ රසිකත්වයට ඇති හැකියාව පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය අවධානය යොමු කිරීමට පටන් ගත්හ.
[[ගොනුව:BTS at 2017 American Music Awards in Los Angeles, 19 November 2017 01.jpg|thumb|2017 නොවැම්බර් 19 වන දින 45 වන ඇමරිකානු සංගීත සම්මාන උළෙලේදීBTS]]
බීටීඑස් (BTS) විසින් ස්යෝ ටජි (Seo Taiji) 1995 &quot;Come Back Home&quot; හි ප්‍රතිනිර්මාණයක් 2017 ජූලි මාසයේදී නිකුත් කළේය. එම වසරේ පසුව,BTS ඔවුන්ගේ &quot;Love Yourself&quot; ඇල්බම මාලාව නිකුත් කිරීම ආරම්භ කරන ලදී.BTS එහි පළමු කොටස, Love Yourself: Her, සැප්තැම්බර් 18 දින නිකුත් කරන ලදී.

Love Yourself: Her Billboard 200 හි අංක 7 වන ස්ථානයට පත් විය. මෙම ඇල්බමය පළමු මාසය තුළ පිටපත් මිලියන 1.2 කට වඩා අලෙවි වූ අතර, Gaon ඇල්බම ප්‍රස්ථාරයේ ඉතිහාසයේ ඉහළම මාසික අලෙවිය අත්කර ගත්තේය. DNA ගීතය Billboard Hot 100 හි පළමු ප්‍රවේශය බවට පත් වූ අතර, එය ඔවුන්ගේ ගීතයක් Billboard Hot 100 යට ඇතුලු වූ පළමු අවස්ථාවයි. මෙම ගීතය ඊළඟ සතියේ අංක 67 දක්වා ඉහළ ගිය අතර K-pop කණ්ඩායමක් සඳහා Hot 100 හි ඉහළම ප්‍රස්ථාරගත ගීතය බවට පත් විය. &quot;Mic Drop&quot; Billboard Hot 100 හි අංක 28 දක්වා ඉහළ ගියේය, එය K-pop කණ්ඩායමක් ඉහළම හතළිස් දෙනා අතරට පැමිණි පළමු අවස්ථාවයි. මෙම ගීත දෙකම 2018 මුල් භාගයේදී ඇමරිකාවේ පටිගත කිරීමේ කර්මාන්ත සංගමය (RIAA) වෙතින් රන් සහතිකය ලබා ගන්නා ලදී.

2017 නොවැම්බරයේදී,BTS ඇමරිකානු සංගීත සම්මාන උළෙලේදී ප්‍රසංගයක් ඉදිරිපත් කළ පළමු කේ-පොප් කණ්ඩායම බවට පත්විය.BTS දෙසැම්බර් මාසයේ 19 වැනි Mnet Asian Music Awards හි වසරේ කලාකරුවා සම්මානය දිනා ගත් අතර, එය අඛණ්ඩව එක දිගට එම සම්මානය දිනාගත් පළමු කණ්ඩායම බවට ද පත් විය.

=== 2018–2020 ===

==== ''Love Yourself'' ඇල්බම් මාලාව ====
2018 ජනවාරි මාසයේදී ගෝල්ඩන් ඩිස්ක් සහ සෝල් සංගීත සම්මාන උළෙලේදීBTS ප්‍රධාන සම්මාන දිනා ගත්හ. මාර්තු මාසයේදී, කණ්ඩායම බර්න් ද ස්ටේජ් (Burn the Stage) නමින් කථාංග අටකින් යුත් වාර්තා චිත්‍රපටයක් ප්‍රදර්ශනය කළේ ය. (මෙය නැරඹිය හැක්කේ යූ ටියුබ් ප්‍රිමියම් (Youtube Premium) මත පමණයි.) ඔවුන්ගේ තුන්වන ජපන් චිත්‍රාගාර ඇල්බමය, Face Yourself, 2018 අප්‍රේල් 4 වන දින නිකුත් කරන ලද අතර, එහි ඉතිහාසයේ තුන්වන ඉහළම ප්‍රස්ථාරගත ජපන් භාෂා ඇල්බමය ලෙස Billboard 200 හි අංක 43 දක්වා ඉහළට ගියේ ය. අඛණ්ඩව වසර දෙකක් කොරියානු කලාකරුවා සම්මානය දිනා ගැනීමට ඔවුන්ට හැකි විය.

Love Yourself: Tear Billboard 200 හි අංක එකේ ස්ථානයට පත් වූ අතර, එක්සත් ජනපද ඇල්බම සටහනේ ඉහළට ගිය පළමු කේ-පොප් ඇල්බමය බවට පත් විය. එය එක්සත් රාජධානියේ ඇල්බම ප්‍රස්ථාරයේ අටවන ස්ථානයට පත්විය.BTS විසින් ඔවුන්ගේ දෙවන කොරියානු සම්පාදන ඇල්බමය Love Yourself: Answer 2018 අගෝස්තු මාසයේදී නිකුත් කරන ලදී. එහි පෙර Love Yourself නිකුත් කළ ගීත සහ නව ගීත හතක් අඩංගු විය.
[[ගොනුව:180524 BTS at a press conference for Love Yourself Tear (1).png|thumb|2018 මැයි 24 වෙනිදා Love Yourself: Tear සඳහාBTS ඔවුන්ගේ මාධ්‍ය හමුවේදී]]
Love Yourself: Answer 2018 අගෝස්තු මාසයේදී Gaon ඇල්බම ප්‍රස්ථාරයේ පිටපත් මිලියන 1.9කට වඩා අලෙවි වූ අතර, ප්‍රස්ථාරයේ සර්වකාලීන මාසික වාර්තාව නැවතත් බිඳ දැමුවේ ය. මෙම ඇල්බමය US Billboard 200 හි අංක එක බවට පත් වූවේ ය. 2018 නොවැම්බර් මාසයේදී, Love Yourself: Answer පසුව RIAA විසින් රන් සහතිකය ලැබූ අතර එය RIAA විසින් රන් සහතිකයක් ලැබූ පළමු කොරියානු භාෂා ඇල්බමය බවට පත් විය. &quot;Idol&quot; සහ Love Yourself:Answer යන දෙකම එක්සත් ජනපදයේ ප්ලැටිනම් සහතික ද ලබා ගත්තේ ය.

2018 අගෝස්තු මාසයේදී Love Yourself: Answer නිකුත් කිරීම සමඟ ඒකාබද්ධව,BTS ඔවුන්ගේ තුන්වන ලෝක සංචාරය, BTS World Tour: Love Yourself, දකුණු කොරියාවේ විශාලතම ක්‍රීඩාංගනය වන සෝල් ඔලිම්පික් ක්‍රීඩාංගනයේ ප්‍රසංගයක් සමඟින් ආරම්භ කරන ලදී. කණ්ඩායම නිව් යෝර්ක් නගරයේ සිටි ෆීල්ඩ් හි ප්‍රසංගයක් පැවැත්වූ අතර, එය එක්සත් ජනපද ක්‍රීඩාංගනයක කොරියානු කණ්ඩායමක් ප්‍රසංගයක් සිදු කළ පළමු අවස්ථාව ලෙස සනිටුහන් වුණේ ය. එම ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී,BTS විසින් [[බිග් හිට් එන්ටටෙයිට්මන්ට්]] (Big Hit Entertainment) සමඟ ඔවුන්ගේ ගිවිසුම 2026 දක්වා අලුත් කරන ලදී. 20 වැනි Mnet Asian Music Awards හි දී, BTS ඔවුන්ගේ අඛණ්ඩ තුන්වන වසරේ කලාකරුවා සම්මානය දිනා ගත් අතර Billboard හි වසර අවසාන Top Artist Chart හි අටවන ස්ථානයට පත් වූ අතර Duo/Group ශ්‍රේණිගත කිරීම්වල වසරේ අංක දෙක ද වූ අතර, ඔවුන් ඉදිරියෙන් සිටියේ ඉමැජින් ඩ්‍රැගන්ස් (Imagine Dragons) පමණි.

=== Map of the Soul: Persona, ලෝක ක්‍රීඩාංගණ සංචාරය සහ බීටීඑස් ලෝකය ===
2019 පෙබරවාරි මාසයේදී, BTS 61 වන ග්‍රැමී සම්මාන උළෙලට ප්‍රථම වරට සම්මාන ඉදිරිපත් කරන්නන් ලෙස සහභාගී විය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2019/music/news/bts-grammys-present-awards-kpop-1203130948/|title=BTS Makes History at the Grammys as First K-Pop Presenters|last=Nickolai|first=Nate|date=February 10, 2019|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211074206/https://variety.com/2019/music/news/bts-grammys-present-awards-kpop-1203130948/|archive-date=February 11, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Velez|first1=Jennifer|title=BTS' 2019 GRAMMY Suits On Display At GRAMMY Museum|url=https://www.grammy.com/news/bts-2019-grammy-suits-display-grammy-museum|publisher=[[The Recording Academy]]|access-date=October 18, 2021|date=November 20, 2019|archive-date=October 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020134414/https://www.grammy.com/grammys/news/bts-2019-grammy-suits-display-grammy-museum|url-status=live}}&lt;/ref&gt; අප්‍රේල් මාසයේදී, ටයිම් (Time) ඔවුන්ව 2019 වසරේ වඩාත්ම බලගතු පුද්ගලයන් වන ටයිම් 100 (Time 100) න් කෙනෙකු ලෙස නම් කළේය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|author=Halsey|author-link=Halsey (singer)|date=April 17, 2019|title=BTS: The 100 Most Influential People of 2019|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567876/bts/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418173503/http://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567876/bts/|archive-date=April 18, 2019|access-date=August 31, 2019|magazine=[[Time (magazine)|Time]]}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගේ හයවන ඇල්බමය, Map of the Soul: Persona, අප්‍රේල් 12 වන දින එම ඇල්බමයේ ප්‍රධාන ගීතය වන &quot;Boy with Luv&quot; සමඟින් නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sedaily.com/NewsView/1VHU7EIFAQ/GL0301|script-title=ko:방탄소년단 '작은 것들을 위한 시' 공개즉시 음원순위'싹쓸이' Halsey도 관심 폭발|last=Kim|first=Jin-sun|date=April 12, 2019|website=[[The Seoul Economy Daily]]|language=ko|trans-title=Bulletproof Youngsters 'Poetry for the Little Things' Revealed Immediately|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831134410/https://www.sedaily.com/NewsView/1VHU7EIFAQ/GL0301|archive-date=August 31, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019}}&lt;/ref&gt; මෙම EP එක නිකුත් කිරීමෙන් අනතුරුව, ඔවුන් ''Saturday Night Live'' වැඩසටහනේ රඟ දැක්වීමක් සිදු කළ අතර, එම වැඩසටහනට සහභාගී වූ පළමු K-pop කණ්ඩායම බවට ඔවුහු පත්වූහ. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.teenvogue.com/story/emma-stone-bts-snl-people-making-whitewashing-jokes|title=Emma Stone and BTS Will Be on ''SNL'' and People Are Making Whitewashing Jokes|last=Delgado|first=Sara|date=March 14, 2019|magazine=[[Teen Vogue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190612141704/https://www.teenvogue.com/story/emma-stone-bts-snl-people-making-whitewashing-jokes|archive-date=June 12, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019}}&lt;/ref&gt; Map of the Soul: Persona [[එක්සත් රාජධානිය|එක්සත් රාජධානියේ]] සහ [[ඕස්ට්‍රේලියාව|ඕස්ට්‍රේලියාවේ]] අංක එකේ ස්ථානයට පැමිණි පළමු [[කොරියානු භාෂාව|කොරියානු භාෂා]] ඇල්බමය බවට පත් වූ අතර,&lt;ref&gt;{{Cite news|date=April 19, 2019|title=BTS become first Korean artists to top UK chart|publisher=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-47988342|access-date=November 5, 2021|archive-date=November 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105043526/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-47988342|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/pro/bts-chart-history-map-of-the-soul-persona-australia/|title=BTS Make Chart History as 'Map Of The Soul: Persona' Bows at No. 1 In Australia|last=Brandle|first=Lars|date=April 22, 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422095903/https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8507996/bts-chart-history-map-of-the-soul-persona-australia|url-access=subscription|archive-date=April 22, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019}}&lt;/ref&gt; වසරකට අඩු කාලයකදී Billboard 200 හි ඉහළට ගිය කණ්ඩායමේ තුන්වන ඇල්බමය විය. Map of the Soul: Persona පසුව දකුණු කොරියාවේ මෙතෙක් වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ ඇල්බමය බවට පත් වූ අතර මාසයකට අඩු කාලයකදී මිලියන 3.2 කට වඩා අලෙවි විය. &lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.billboard.com/pro/bts-beatles-monkees-billboard-chart-history/|title=BTS Meets the Beatles and the Monkees in Billboard Chart History With 'Map of the Soul: Persona'|date=April 21, 2019|magazine=Billboard|url-access=subscription|access-date=September 6, 2019|archive-date=April 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422161214/https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8507983/bts-beatles-monkees-billboard-chart-history|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;Boy with Luv&quot; 2019 අප්‍රේල් මාසයේදී Billboard Hot 100 හි අටවන ස්ථානයට පිවිසියේය, එය කොරියානු කණ්ඩායමක් Billboard 100 හි ලැබු ඉහළම සථානය විය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=312&amp;aid=0000386641|script-title=ko:방탄소년단, 가온차트 음반·다운로드 1위 '2관왕'|last=Kim|first=Ha-jin|date=May 9, 2019|publisher=Ten Asia|language=ko|trans-title=BTS, Gaon Music Chart No. 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20190624223416/https://entertain.naver.com/now/read?oid=312&amp;aid=0000386641|archive-date=June 24, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019|via=[[Naver (corporation)|Naver]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Herman|first=Tamar|date=June 25, 2019|title=BTS' 'Map of the Soul: Persona' Confirmed as Best-Selling Album in South Korean History: Guinness World Records|url=https://www.billboard.com/pro/bts-map-soul-persona-best-selling-album-korea-guiness/|url-status=live|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216213753/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8517521/bts-map-soul-persona-best-selling-album-korea-guiness/|archive-date=February 16, 2021|access-date=July 21, 2022}}&lt;/ref&gt; &quot;Boy with Luv&quot; ගීතය 2019 අප්‍රේල් මාසයේදී 'Billboard' Hot 100 ශ්‍රේණිගත කිරීමේ අටවන ස්ථානයට පිවිසි අතර, එය K-pop ගීතයක් මෙතෙක් ලබා ගත් ඉහළම ස්ථානය විය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/pro/lil-nas-x-old-town-road-hot-100-number-one-third-week-bts/|title=Lil Nas X's 'Old Town Road' Leads Billboard Hot 100 for Third Week; Sam Smith &amp; Normani, BTS &amp; Halsey Hit Top 10|last=Trust|first=Gary|date=April 23, 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425171523/https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8508055/lil-nas-x-old-town-road-hot-100-number-one-third-week-bts|archive-date=April 25, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019}}&lt;/ref&gt;

[[ගොනුව:BTS Love Yourself - Speak Yourself tour at Rose Bowl, Pasadena (California), 4 May 2019 04.jpg|thumb|කැලිෆෝනියාවේ පැසඩෙනා හි රෝස් බෝල් ක්‍රීඩාංගනයේ රසික රසිකාවියන් 60,000 ක් පමණ ඉදිරියේ ප්‍රසංගයක|වම]] මැයි මාසයේ 26 වැනි දින Billboard Music Awards හි ඔවුන්ගේ ජයග්‍රහණ දෙකෙන් පසුව,&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Lynch|first=Joe|url=https://www.billboard.com/articles/news/awards/8509655/billboard-music-awards-2019-winners-list|title=2019 Billboard Music Awards Winners: The Complete List|magazine=Billboard|date=May 1, 2019|access-date=July 24, 2022|archive-date=December 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210190038/https://www.billboard.com/articles/news/awards/8509655/billboard-music-awards-2019-winners-list|url-status=live}}&lt;/ref&gt; BTS ඔවුන්ගේ ලෝක ක්‍රීඩාංගණ සංචාරය Love Yourself: Speak Yourself ආරම්භ කළේය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Ginsberg|first=Gab|date=February 19, 2019|title=BTS Add Additional 2019 Stadium Tour Stops: See the New Dates|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/8498863/bts-add-2019-tour-dates|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190222183401/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8498863/bts-add-2019-tour-dates|archive-date=February 22, 2019|access-date=August 31, 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; BTS පළමු දින සඳහා ප්‍රවේශපත්‍ර පැය දෙකක් ඇතුළත විකිණී අවසන් වූ පසු ඉල්ලුම හේතුවෙන් තවත් සංදර්ශන එක් කළේය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Lynch|first=Joe|url=https://www.billboard.com/articles/news/awards/8509655/billboard-music-awards-2019-winners-list|title=2019 Billboard Music Awards Winners: The Complete List|magazine=Billboard|date=May 1, 2019|access-date=July 24, 2022|archive-date=December 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210190038/https://www.billboard.com/articles/news/awards/8509655/billboard-music-awards-2019-winners-list|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2019 ජුනි මාසයේදී ඔවුන්ගේ ඔවුන්ගේ ජංගම ක්‍රීඩාව BTS World නිකුත් කිරීමට පෙර, BTS විසින් චාලි XCX (Charli XCX) සමඟ &quot;Dream Glow&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsworks.co.kr/news/articleView.html?idxno=366430|script-title=ko:방탄소년단 매니저 게임 'BTS월드', 첫 번째 OST 'Dream Glow' 공개|last=Park|first=Joon-young |date=June 7, 2019|publisher=NewsWorks|language=ko|trans-title=BTS manager game 'BTS World' to release first OST 'Dream Glow'|archive-url=https://web.archive.org/web/20190612032333/http://www.newsworks.co.kr/news/articleView.html?idxno=366430|archive-date=June 12, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019}}&lt;/ref&gt; සාරා ලාර්සන් (Zara Larsson) සමඟ &quot;A Brand New Day&quot;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Herman|first=Tamar|date=June 14, 2019|title=BTS' J-Hope &amp; V Usher In 'A Brand New Day' In Collab with Zara Larsson: Stream It Now|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/8515949/bts-j-hope-v-usher-brand-new-day-collab-zara-larsson|url-status=live|access-date=August 31, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614115635/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8515949/bts-j-hope-v-usher-brand-new-day-collab-zara-larsson|archive-date=June 14, 2019}}&lt;/ref&gt; සහ ජුස් වර්ල්ඩ් (Juice Wrld) සමඟ &quot;All Night&quot; සහයෝගීතා කේවල තුනක් නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Herman|first=Tamar|date=June 21, 2019|title=BTS' RM and Suga Team Up With Juice WRLD For 'All Night': Listen|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/8516964/bts-juice-wrld-all-night|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626193931/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8516964/bts-juice-wrld-all-night|archive-date=June 26, 2019|access-date=August 31, 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; BTS World: Original Soundtrack නමින් ක්‍රීඩාවේ නිල ශබ්ද පටයේ සංගීත වීඩියෝවක් සමඟින් &quot;Heartbeat&quot; ගීතය නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Herman|first=Tamar|date=July 28, 2019|title=BTS Release 'BTS World' Soundtrack Album Including New Track 'Heartbeat': Listen|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/8518019/bts-world-soundtrack-album-stream|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702002733/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8518019/bts-world-soundtrack-album-stream|archive-date=July 2, 2019|access-date=August 31, 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; මෙම හඬ පටය පසුව Gaon විසින් ද්විත්ව ප්ලැටිනම් සහතික කරන ලදී. 2019 ජූලි 2 වන දින, &quot;Lights&quot; ගීතය BTS විසින් නිකුත් කළේ ය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tenasia.hankyung.com/archives/1783548|script-title=ko:백현 '시티 라이츠', 가온차트 솔로 앨범 월간 최다판매량 기록|last=Kim|first=Soo-kyung|date=August 8, 2019|publisher=Ten Asia|language=ko|trans-title=Baekhyun 'City Lights' recorded the highest monthly solo album sales of Gaon Chart|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831172051/http://tenasia.hankyung.com/archives/1783548|archive-date=August 31, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019}}&lt;/ref&gt; 2019 ජූලි 3 වන දින, &quot;Lights&quot; නම් ගීතය සඳහා වූ පූර්ව-ඇණවුම් (pre-orders) සංඛ්‍යාව පිටපත් මිලියනය ඉක්මවා ගිය අතර, 1995 වසරේදී සෙලින් ඩියොන් (Celine Dion) ට පසුව ජපානය තුළ මෙවැනි ජයග්‍රහණයක් අත්කර ගත් පළමු විදේශීය කලාකරුවා බවට පත්වීමට එමගින් හැකි විය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nikkansports.com/entertainment/news/201907030000882.html|script-title=ja:BTS新曲初100万枚出荷!欧米などから予約殺到|website=[[Nikkan Sports]]|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20190704003110/https://www.nikkansports.com/entertainment/news/201907030000882.html|archive-date=July 4, 2019|url-status=live|access-date=July 3, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000133794|script-title=ko:방탄소년단, 日 싱글 'Lights/Boy With Luv' 오리콘 데일리 차트 1위|last=Lee|first=Min-ji|date=July 3, 2019|publisher=Newsen|language=ko|trans-title=BTS ranked No1 on Oricon daily chart with Japan single 'Lights/Boy With Luv'|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702170414/https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000133794|archive-date=July 2, 2020|url-status=live|access-date=July 3, 2019|via=Naver}}&lt;/ref&gt; &quot;Lights&quot; 2019 ජූලි 8 වැනි දින Billboard Japan Hot 100 හි අංක 81 ට පැමිණි අතර ඊළඟ සතියේ දී 81 වන ස්ථානයෙන් ඉහළ ගොස් අංක එකට පැමිණියේ ය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard-japan.com/charts/detail?a=hot100&amp;year=2019&amp;month=07&amp;day=8|title=Billboard Japan Hot 100 2019/07/08|work=[[Billboard Japan]]|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626083742/http://www.billboard-japan.com/charts/detail?a=hot100&amp;year=2019&amp;month=07&amp;day=8|archive-date=June 26, 2020|url-status=live|access-date=July 10, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard-japan.com/charts/detail?a=hot100&amp;year=2019&amp;month=07&amp;day=15|title=Billboard Japan Hot 100 2019/07/15|work=[[Billboard Japan]]|language=ja|access-date=July 24, 2022|archive-date=July 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702202910/http://www.billboard-japan.com/charts/detail?a=hot100&amp;year=2019&amp;month=07&amp;day=15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

''Love Yourself: Her'' සහ ''Love Yourself: Tear'' යන ඇල්බම දෙකම අගෝස්තු මාසයේදී පිටපත් මිලියන 2 ඉක්මවා ගියේ ය. &lt;ref&gt;''Love Yourself: Her'' &amp; ''Love Yourself: Tear's'' cumulative sales&lt;!--Her=1,493,443+333,420+227,653 &amp; Tear=1,849,537+189,023--&gt;:
* {{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=2017&amp;hitYear=2017&amp;termGbn=year|title=Gaon Album Chart–2017 (see #1)|publisher=[[Gaon Music Chart]]|language=ko|access-date=August 31, 2019|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115213626/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=2017&amp;hitYear=2017&amp;termGbn=year|url-status=live}}
* {{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=2018&amp;hitYear=2018&amp;termGbn=year|title=Gaon Album Chart–2018 (see #2 &amp; #11)|publisher=[[Gaon Music Chart]]|language=ko|access-date=August 31, 2019|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115213649/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=2018&amp;hitYear=2018&amp;termGbn=year|url-status=live}}
* {{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=07&amp;hitYear=2019&amp;termGbn=month|title=Gaon Album Chart–July 2019 (see #6 &amp; #11)|publisher=[[Gaon Music Chart]]|language=ko|access-date=August 31, 2019|archive-date=August 8, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808052305/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=07&amp;hitYear=2019&amp;termGbn=month|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Love Yourself කතා මාලාවේ ඇල්බම තුනම දකුණු කොරියාවේ පිටපත් මිලියන 2කට වඩා අලෙවි වුණේ ය. &lt;ref name=&quot;Kim-2020&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/award/16141-4970-2|title=BTS Love Yourself–Tear|publisher=[[British Phonographic Industry]] (BPI)|date=January 10, 2020|access-date=January 10, 2020|archive-date=December 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210142044/https://www.bpi.co.uk/award/16141-4970-2|url-status=live}}
* {{cite news|url=https://www.bpi.co.uk/award/15694-4970-2|title=BTS Love Yourself–Answer|publisher=[[British Phonographic Industry]] (BPI)|date=May 31, 2019|access-date=January 10, 2020|archive-date=December 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210160527/https://www.bpi.co.uk/award/15694-4970-2|url-status=live}}
* {{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/award/15750-4970-2|title=BTS Map of the Soul: Persona|publisher=[[British Phonographic Industry]] (BPI)|date=June 28, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190706155700/https://www.bpi.co.uk/award/15750-4970-2|archive-date=July 6, 2019|url-status=live|access-date=August 31, 2019}}&lt;/ref&gt; වාර්තා බිඳ දැමූ 'Love Yourself: Speak Yourself' ලෝක සංචාරයේ අවසන් නැවතුම ලෙස, එම කණ්ඩායම සියෝල් නුවර ඔලිම්පික් ක්‍රීඩාංගණයේදී ප්‍රසංගයක් පැවැත්වීය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/live/8541661/bts-seoul-concert-last-show-recap|title=Here's What Went Down at BTS' 'The Final' World Tour Concert in Seoul|last=Benjamin|first=Jeff|date=October 31, 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=December 12, 2019|url-access=subscription|archive-date=December 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053619/https://www.billboard.com/articles/news/live/8541661/bts-seoul-concert-last-show-recap|url-status=live}}&lt;/ref&gt; BTS යනු 2019 වසරේ ඉහළම ආදායම් ලැබූ සංචාරක සංගීත කණ්ඩායම යි. &lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Frankenburg|first=Eric|date=December 5, 2019|title=The Year in Touring Charts 2019: Ed Sheeran Meets The Rolling Stones in Boxscore History|url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/8545427/ed-sheeran-rolling-stones-2019-touring-charts|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206123647/https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/8545427/ed-sheeran-rolling-stones-2019-touring-charts|archive-date=December 6, 2019|access-date=November 5, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; එම මාසයේම, ඔවුන් ඔවුන්ගේ Map of the Soul: Persona ඇල්බමයේ දෙවන ගීතය ලෙස ලාව් (Lauv) සමඟ &quot;Make it Right&quot; ගීතයේ රීමික්ස් අනුවාදයක් නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Herman|first=Tamar|date=October 18, 2019|title=BTS' Epic Music Video for 'Make It Right' With Lauv Is a Homage to ARMY: Watch|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/8533455/bts-new-make-it-right-lauv-epic|url-status=live|access-date=December 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206154517/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8533455/bts-new-make-it-right-lauv-epic|archive-date=December 6, 2019}}&lt;/ref&gt; නොවැම්බරයේදී, BTS 2018 සහ 2019 American Music Awards හි Favourite Social Artist සහ Favorite Group - Pop/Rock අඛණ්ඩව දිනාගත් පළමු කේ-පොප් කණ්ඩායම බවට පත් විය. &lt;ref name=&quot;Grein-2019&quot;&gt;{{cite magazine|last=Grein|first=Paul|date=November 15, 2019|title=Taylor Swift, BTS &amp; More Record-Setters at the 2019 American Music Awards|url=https://www.billboard.com/articles/news/awards/8544689/taylor-swift-bts-record-setters-2019-american-music-awards|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191126043506/https://www.billboard.com/articles/news/awards/8544689/taylor-swift-bts-record-setters-2019-american-music-awards|archive-date=November 26, 2019|access-date=December 4, 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;

දෙසැම්බරයේ, ඔවුන් 2019 Melon Music Awards සහ 2019 Mnet Asian Music Awards යන දෙකටම සහභාගී වූහ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hankookilbo.com/News/Read/201911302062765997|script-title=ko:[MMA 종합] 방탄소년단, 대상 4개 석권·총 8관왕 &quot;아미 '보라'해&quot;|last=Lee|first=Ho-yeon|newspaper=[[Hankook Ilbo]]|date=November 30, 2019|language=ko|access-date=December 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202093401/https://www.hankookilbo.com/News/Read/201911302062765997|archive-date=December 2, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Park|first=Yoon-jin|date=December 4, 2019|script-title=ko:[2019 마마] &quot;올해의 가수는 방탄소년단!&quot;..4개 대상 싹쓸이 '9관왕' [종합]|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003308402|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204132856/https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003308402|archive-date=December 4, 2019|access-date=December 5, 2019|website=[[MyDaily]]|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BTS Makes Historic Win At 2019 MAMA!|url=https://myx.abs-cbn.com/amp/features/21280/bts-makes-historic-win-at-2019-mama|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206095852/https://myx.abs-cbn.com/amp/features/21280/bts-makes-historic-win-at-2019-mama|archive-date=December 6, 2019|access-date=December 6, 2019|publisher=[[ABS-CBN]]}}&lt;/ref&gt; මෙම කණ්ඩායම කේ-පොප් ඉතිහාසයේ උත්සව දෙකෙන්ම විශිෂ්ට ත්‍යාග ලැබූ පළමු කලාකරුවන් බවට පත්විය. 34 වැනි ගෝල්ඩන් ඩිස්ක් සම්මාන උළෙලේදී, එක් වසරක් තුළ භෞතික සහ ඩිජිටල් යන කාණ්ඩ දෙකෙන්ම විශිෂ්ට ත්‍යාග දිනාගත් ඉතිහාසයේ පළමු කලාකරුවන් බවට BTS පත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Herman|first=Tamar|date=January 6, 2020|title=Here's How BTS Won Big at South Korea's 34th Golden Disc Awards|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/8547343/2020-golden-disc-awards-bts-win-top-prizes/|access-date=November 5, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-date=November 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107103001/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8547343/2020-golden-disc-awards-bts-win-top-prizes/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Map of the Soul: Persona Nielsen Music විසින් එක්සත් ජනපදයේ 2019 වසරේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ භෞතික ඇල්බමය ලෙස නම් කරන ලද අතර එක්සත් ජනපදයේ හොඳම ඇල්බම 10 (මුළු විකුණුම්) සටහනේ සමස්තයක් ලෙස හයවන ස්ථානයට පත්විය. &lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=|title=Nielsen Music – Year-end Music Report US 2019|url=https://www.billboard.com/files/pdfs/NIELSEN_2019_YEARENDreportUS.pdf|url-status=dead|pages=29–30|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200110212845/https://www.billboard.com/files/pdfs/NIELSEN_2019_YEARENDreportUS.pdf|archive-date=January 10, 2020|access-date=February 9, 2020}}&lt;/ref&gt; 'Queen', 'Imagine Dragons' සහ 'The Beatles' යන කණ්ඩායම්වලට පසුව, 'Billboard' හි 'Top Billboard 200 Artists–Duo/Group' ශ්‍රේණිගත කිරීමෙහි සිව්වන ස්ථානය හිමිකර ගනිමින් BTS කණ්ඩායම 2019 වසර අවසන් කළේය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Billboard 200 Artists – Duo/Group|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2019/the-billboard-200-artists-duo-group|access-date=November 8, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-date=January 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128002122/https://www.billboard.com/charts/year-end/2019/the-billboard-200-artists-duo-group|url-status=live}}&lt;/ref&gt; BTS අඛණ්ඩව වසර ගණනාවක් ගෝලීය හොඳම 10 ඇල්බම ප්‍රස්ථාරයේ ලැයිස්තුගත කළ පළමු කොරියානු කලාකරුවා බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ifpi.org/bestsellers-and-global-artist.php|title=Best Sellers and Global Artists of the Year–IFPI–Representing the recording industry worldwide|publisher=[[IFPI]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319160743/https://www.ifpi.org/bestsellers-and-global-artist.php|archive-date=March 19, 2020|url-status=live|access-date=March 20, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://entertain.naver.com/read?oid=003&amp;aid=0009767481|script-title=ko:방탄소년단, IFPI '글로벌 앨범차트' 3위..한국 최초 '2년연속 톱10'|trans-title=BTS, IFPI 'Global Album Chart' 3rd place .. Korea's first 'Top 10 in two consecutive years'|date=March 20, 2020|access-date=March 20, 2020|last=Lee|first=Jaehyun|publisher=[[Newsis]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=June 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611171222/https://entertain.naver.com/read?oid=003&amp;aid=0009767481|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://entertain.naver.com/read?oid=469&amp;aid=0000479242|script-title=ko:방탄소년단, 韓 가수 최초 2년 연속 IFPI '글로벌 앨범 차트' 톱 10|trans-title=BTS, first Korean Singer for two consecutive years, IFPI 'Global Album Chart' Top 10|date=March 20, 2020|access-date=March 20, 2020|last=Lee|first=Ho-yeon|newspaper=[[Hankook Ilbo]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=June 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611171219/https://entertain.naver.com/read?oid=469&amp;aid=0000479242|url-status=live}}&lt;/ref&gt; IFPI විසින් BTS 2019 වසරේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වන කලාකරුවන්ගෙන් කෙනෙකු ලෙස නම් කළේ ය. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://entertain.naver.com/read?oid=003&amp;aid=0009734777|script-title=ko:방탄소년단, 국제음반산업협회 '톱10'..非영어권 최초 2년연속|trans-title=BTS, International Music Industry Association 'Top 10' .. the first Non-English speaking for 2 consecutive years|date=March 3, 2020|access-date=March 20, 2020|last=Lee|first=Jae-hoon|publisher=[[Newsis]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=June 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611171229/https://entertain.naver.com/read?oid=003&amp;aid=0009734777|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://entertain.naver.com/read?oid=469&amp;aid=0000473153|script-title=ko:&quot;비영어권 최초&quot; 방탄소년단, 2년 연속 IFPI 선정 '글로벌 아티스트' 톱 10|trans-title='First non-English speaking' BTS, Top 10 'Global Artist' by IFPI for 2 consecutive years|date=March 3, 2020|access-date=March 20, 2020|last=Lee|first=Ho-yeon|newspaper=[[Hankook Ilbo]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=June 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611171224/https://entertain.naver.com/read?oid=469&amp;aid=0000473153|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== Map of the Soul: 7, Dynamite සහ Be ඇල්බම් ====
2020 ජනවාරි මාසයේදී, BTS විසින් ඔවුන්ගේ සිව්වන කොරියානු භාෂා චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන Map of the Soul: 7 හි පළමු ගීතය ලෙස MN Dance Company විසින් සිදු කරන ලද නර්තන චිත්‍රපටයක් සමඟ &quot;Black Swan&quot; නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/listen-to-bts-new-song-black-swan/|title=Listen to BTS' New Song 'Black Swan'|last=Strauss|first=Matthew|date=January 17, 2020|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|access-date=January 18, 2020|archive-date=February 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222015147/https://pitchfork.com/news/listen-to-bts-new-song-black-swan/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/bts-art-film-black-swan-939300/|title=Watch BTS' Dance-Inspired Art Film For New Single 'Black Swan'|last=Zemler|first=Emily|date=January 17, 2020|magazine=Rolling Stone|access-date=January 18, 2020|archive-date=February 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221034802/https://www.rollingstone.com/music/music-news/bts-art-film-black-swan-939300/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ඇල්බම බෙදාහරින්නා වන ඩ්‍රීමස් වාර්තා කළේ, ඇල්බම ඇණවුම් මිලියන 4.02 වාර්තාගත ලෙස ළඟා වූ අතර, එය Map of the Soul: Persona විසින් තබා තිබූ මිලියන 2.68 ක පෙර වාර්තාව බිඳ දමන බවයි. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=477&amp;aid=0000232695|script-title=ko:'컴백 D-3' 방탄소년단 새 역사 썼다..선주문 402만 돌파 '역대최다'[공식]|last=Kim|first=Hyun-rok|date=February 18, 2020|publisher=Sports TV News|language=ko|trans-title=[Official] 'Comeback D-3' BTS write new history .. Pre-orders exceed 4.02 million. 'It's the best.'|access-date=July 31, 2020|via=[[Naver]]|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031013054/https://entertain.naver.com/read?oid=477&amp;aid=0000232695|url-status=live}}&lt;/ref&gt;එම මාසයේ පසුව, BTS 62 වැනි වාර්ෂික ග්‍රැමි සම්මාන උළෙලේදී ලිල් නැස් X (Lil Nas X) ප්‍රසංගයක් ඉදිරිපත් කර අතර, ග්‍රැමී සම්මාන උළෙලේදී ප්‍රසංගයක් සිදු කළ පළමු දකුණු කොරියානු කණ්ඩායම බවට පත් වුණේ ය. ඇල්බමයේ ප්‍රධාන ගීතය &quot;On&quot; විය.&lt;ref&gt;{{cite web|date=January 23, 2020|title=2020 Grammys: Lil Nas X, BTS &amp; More To Perform|url=https://www.grammy.com/grammys/news/lil-nas-x-bts-billy-ray-cyrus-diplo-more-perform-2020-grammys|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125051945/https://www.grammy.com/grammys/news/lil-nas-x-bts-billy-ray-cyrus-diplo-more-perform-2020-grammys|archive-date=January 25, 2020|access-date=January 23, 2020|publisher=[[The Recording Academy]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20200124001800005?input=1195m|script-title=ko:방탄소년단, 그래미 어워즈서 공연..한국 가수 최초|last=Kim|first=Hyo-jeong |date=January 24, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=BTS, Grammy Awards Performance First Korean singer|access-date=January 24, 2020|archive-date=June 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606175120/https://www.yna.co.kr/view/AKR20200124001800005?input=1195m|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''Map of the Soul: 7'' පෙබරවාරි 21 වන දින නිකුත් වූ අතර, ඒ සඳහා යහපත් විචාර ලැබුණි. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.metacritic.com/music/map-of-the-soul-7/bts|title=Map of the Soul: 7 by BTS|website=[[Metacritic]]|access-date=February 23, 2020|archive-date=February 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222062224/https://www.metacritic.com/music/map-of-the-soul-7/bts|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004171099|script-title=ko:&quot;방탄소년단 좋아한 것이 최고의 선택임을 증명한 앨범&quot;.美-英 해외 유력매체 '극찬' |trans-title='An album proving that loving BTS was the best choice' — Major U.S. and U.K. media outlets heap praise |last=Cho|first=Na-young|date=February 24, 2020|website=[[Osen (newspaper)|OSEN]]|access-date=February 25, 2020|archive-date=February 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224133802/https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004171099|url-status=live|language=ko}}&lt;/ref&gt; Gaon Chart ට අනුව, Map of the Soul: 7 නිකුත් වී දින නවයක් ඇතුළත පිටපත් මිලියන 4.1 කට වඩා අලෙවි වූ අතර, Map of the Soul: Persona අභිබවා දකුණු කොරියානු ඉතිහාසයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ ඇල්බමය බවට පත් වූ අතර Map of the Soul: 7 ඇල්බමය බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{cite web|last=Kim|first=Yeon-ji|date=March 12, 2020|title=|script-title=ko:방탄소년단 'MAP OF THE SOUL : 7', 판매량 411만 장.韓 가수 신기록|trans-title=BTS 'Map of the Soul: 7', sales volume 4.11 million copies|url=https://entertain.naver.com/read?oid=241&amp;aid=0003009896|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312162135/https://entertain.naver.com/read?oid=241&amp;aid=0003009896|archive-date=March 12, 2020|access-date=November 26, 2021|website=[[Ilgan Sports|Daily Sports]]|language=ko|via=Naver}}&lt;/ref&gt; ප්‍රධානතම ගීතය වන &quot;On&quot; Billboard Hot 100 හි සිව්වන ස්ථානයට පත් වූණේ ය.මෙම ඇල්බමය එක්සත් ජනපදයේ 'Billboard' 200 ශ්‍රේණිගත කිරීමේ ඉහළින්ම ස්ථානගත වූ අතර, ඒ අනුව 1966–1968 කාලයේ 'The Beatles' කණ්ඩායමට පසුව, ඇල්බම හතරක් අංක එකේ ස්ථානයට ගෙන ආ වේගවත්ම කණ්ඩායම බවට BTS පත්විය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9326042/bts-fourth-no-1-album-map-of-the-soul-7|title=BTS Achieves Fourth No. 1 Album on Billboard 200 Chart With 'Map of the Soul: 7'|last=Caulfield|first=Keith|date=March 1, 2020|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url-access=subscription|access-date=March 1, 2020|archive-date=March 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317030645/https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9326042/bts-fourth-no-1-album-map-of-the-soul-7|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2020 අප්‍රේල් මාසයේදී, BTS ඇල්බම මිලියන 20 කට වඩා අලෙවි කළ පළමු දකුණු කොරියානු කලාකරුවා බවට පත් වූ අතර, ඔවුන් දකුණු කොරියානු ඉතිහාසයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ කලාකරුවා බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=March 3, 2020|title=BTS Sets New Career Best on Hot 100 as 'On' Blasts in at No. 4; Roddy Ricch's 'The Box' Rules For Eighth Week|url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9326707/roddy-ricch-the-box-number-one-eighth-week|url-status=live|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311111400/https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9326707/roddy-ricch-the-box-number-one-eighth-week|archive-date=March 11, 2020|access-date=March 3, 2020|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; BTS විසින් 'Map of the Soul' ඇල්බම් මාලාවට සහාය වීම සඳහා අප්‍රේල් මාසයේදී ආරම්භ කිරීමට නියමිතව තිබූ 'Map of the Soul Tour' නම් ප්‍රසංග මාලාවක් සැලසුම් කර තිබුණද, &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Herman|first=Tamar|date=January 21, 2020|title=BTS Announce 'Map of the Soul' Tour Dates|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/8548615/bts-map-of-the-soul-tour-dates|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123034115/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8548615/bts-map-of-the-soul-tour-dates|archive-date=January 23, 2020|access-date=January 22, 2020|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; [[කොවිඩ්-19 ව්‍යාප්ත වසංගතය|COVID-19 වසංගතය]] හේතුවෙන් එය දින නියමයක් නොමැතිව කල් දැමීමට සිදුවිය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2020/music/global/bts-postpone-world-tour-coronavirus-map-of-the-soul-1234591747/|title=BTS Postpone North American 'Map of the Soul' Tour Amid Coronavirus Pandemic|last=Dams|first=Tim|date=April 28, 2020|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=May 19, 2020|archive-date=May 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200519035827/https://variety.com/2020/music/global/bts-postpone-world-tour-coronavirus-map-of-the-soul-1234591747/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2020 අප්‍රේල් මාසයේදී, BTS ඇල්බම මිලියන 20කට වැඩි ප්‍රමාණයක් සමුච්චිතව අලෙවි කළ පළමු K-pop කලාකරුවා බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.donga.com/en/List/article/all/20200410/2034236/1/BTS-breaks-20-million-album-sales-record-in-S-Korea|title=BTS breaks 20 million album sales record in S. Korea|date=April 10, 2020|newspaper=[[The Dong-A Ilbo]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200410211532/http://www.donga.com/en/List/article/all/20200410/2034236/1/BTS-breaks-20-million-album-sales-record-in-S-Korea|archive-date=April 10, 2020|access-date=April 10, 2020}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් දකුණු කොරියානු ඉතිහාසයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ කලාකරුවා බවට ද පත් විය. &lt;ref name=&quot;Kim-2020&quot;&gt;{{cite web|last=Kim|first=Min-ji|date=April 9, 2020|script-title=ko:방탄소년단, 음반 총 판매량 2032만장..韓 가요 역사상 처음|trans-title=Bulletproof Youngsters, total sales of 20.32 million albums .. 韓 It's the first time in history|url=https://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0004574631|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200410045525/https://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0004574631|archive-date=April 10, 2020|access-date=April 10, 2020|publisher=News1|language=ko|via=[[Naver]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Boram |first1=Park |url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20200409005900315|title=BTS becomes bestselling K-pop singers|publisher=[[Yonhap News Agency]] |date=April 9, 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200410050017/https://en.yna.co.kr/view/AEN20200409005900315|archive-date=April 10, 2020|access-date=April 10, 2020}}&lt;/ref&gt; 

එම මාසයේ, වසංගත සීමාවන් මධ්‍යයේ, BTS විසින් Bang Bang Con නමින් දින දෙකක මාර්ගගත ප්‍රවාහ ප්‍රසංග උත්සවයක් පැවැත්වූ අතර එහිදී කණ්ඩායම ඔවුන්ගේ YouTube නාලිකාවේ අතීත ප්‍රසංගවල දර්ශන බෙදාහදා ගත්තේ ය. &lt;ref&gt;{{cite web|last=Kim|first=Jae-ha|date=April 17, 2020|title=BTS Gifts Fans With 24 Hours of Bang Bang Con: Five Moments to Look For|url=https://variety.com/2020/music/news/bts-bang-bang-con-not-to-be-missed-1234583917/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421124655/https://variety.com/2020/music/news/bts-bang-bang-con-not-to-be-missed-1234583917/|archive-date=April 21, 2020|access-date=April 21, 2020|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt; ජුනි 7 වන දින, YouTube හි පැවති 'Dear Class of 2020' අන්තර්ජාල උපාධි ප්‍රදානෝත්සවයේ ප්‍රධාන ආකර්ෂණය වූයේ BTS කණ්ඩායම වන අතර, ඔවුන් එහිදී &quot;Boy with Luv&quot;, &quot;Spring Day&quot; සහ &quot;Mikrokosmos&quot; යන ගීත ඉදිරිපත් කළහ. &lt;ref&gt;{{Cite news|last=William|first=Chris|date=June 7, 2020|title=BTS Brings a Bounty of Hits to Close Out 'Dear Class of 2020' (Watch)|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|url=https://variety.com/2020/music/news/bts-dear-class-2020-hits-medley-spring-day-watch-1234627424/|access-date=July 22, 2022|archive-date=June 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608021758/https://variety.com/2020/music/news/bts-dear-class-2020-hits-medley-spring-day-watch-1234627424/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගේ ආරම්භක කතා ඔවුන්ගේම උපාධි ප්‍රදානෝත්සවයන් ඉස්මතු කළ අතර &quot;කොරියානු සහ ඉංග්‍රීසි යන දෙඅංශයෙන්ම 2020 පන්තිය සඳහා බලාපොරොත්තුවේ සහ ආශ්වාදයේ පණිවිඩ&quot; ඉදිරිපත් කළේය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|date=June 7, 2020|title=BTS's Speech At YouTube Dear Class Of 2020: Watch|url=http://www.billboard.com/articles/news/9397616/btss-speech-youtube-dear-class-of-2020-video|url-status=live|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609112357/https://www.billboard.com/articles/news/9397616/btss-speech-youtube-dear-class-of-2020-video|archive-date=June 9, 2020|access-date=June 9, 2020}}&lt;/ref&gt; ජූනි 14 වන දින, BTS විසින් ඔවුන්ගේ මංගල උත්සවයේ හත්වන සංවත්සරයේ කොටසක් ලෙස මිනිත්තු 100ක දිගු ඔන්ලයින් සජීවී ප්‍රසංගයක්, Bang Bang Con: The Live නමින් ප්‍රදර්ශනය කළේ ය. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Daly|first=Rhian|date=June 15, 2020|title=BTS live in Seoul: more like a hang out with friends than a super-slick livestreamed gig|url=https://www.nme.com/reviews/bts-bang-bang-con-the-live-2020-review-livestream-2687951|access-date=July 22, 2022|publisher=NME|archive-date=November 8, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108102422/https://www.nme.com/reviews/bts-bang-bang-con-the-live-2020-review-livestream-2687951|url-status=live}}&lt;/ref&gt; එය රටවල් සහ ප්‍රදේශ 107 ක සජීවී නරඹන්නන් 756,000 ක් නැරඹුවේ ය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2020/digital/asia/bts-big-bang-con-the-live-record-online-concert-1234635003/|title=BTS' 'Bang Bang Con: The Live' Claims Record Viewership for Online Concert|last=Frater|first=Patrick|date=June 14, 2020|access-date=June 14, 2020|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-date=June 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615074303/https://variety.com/2020/digital/asia/bts-big-bang-con-the-live-record-online-concert-1234635003/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ජූනි 19 වන දින, BTS විසින් ඔවුන්ගේ සිව්වන ජපන් චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන Map of the Soul: 7 – The Journey වෙතින් ජපන් ගීතය වන &quot;Stay Gold&quot; නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite web|date=June 11, 2020|script-title=ja:BTS、新曲「Stay Gold」を全世界同時に先行配信決定|trans-title=BTS to pre-deliver new song &quot;Stay Gold&quot; simultaneously worldwide|url=http://www.billboard-japan.com/d_news/detail/88893/2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613082358/http://www.billboard-japan.com/d_news/detail/88893/2|archive-date=June 13, 2020|access-date=June 26, 2020|work=[[Billboard Japan]]|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Rowley|first=Glenn|date=July 14, 2020|title=Get Ready For A 'Journey,' Because BTS' New Japanese Album Has Arrived: Stream it Now|url=https://www.billboard.com/music/music-news/bts-map-of-the-soul-7-the-journey-album-stream-9418049/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714154623/https://www.billboard.com/articles/columns/k-town/9418049/bts-map-of-the-soul-7-the-journey-album-stream|archive-date=July 14, 2020|access-date=November 25, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; එය එහි පිටපත් 564,000 ඉක්මවා ගියේ ය. මෙම ඇල්බමය පළමු සතියේ ම, ජපානයේ පිරිමි විදේශීය කලාකරුවෙකුගේ පළමු සතියේ ඉහළම ඇල්බම අලෙවිය සඳහා වූ වාර්තාව බිඳ BTS විසින් දැමුවේ ය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/news/2167467/full/|script-title=ja:BTS、海外男性アーティストのアルバム初週売上歴代1位に 今年度最高初週&amp;累積売上も【オリコンランキング】|date=July 21, 2020|publisher=[[Oricon News]]|language=ja|trans-title=BTS ranks No. 1 in sales for the first week of albums by overseas male artists. Highest first Week of the Year and Cumulative Sales of the Year [Oricon Rankings]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720224113/https://www.oricon.co.jp/news/2167467/full/|archive-date=July 20, 2020|access-date=July 20, 2020}}&lt;/ref&gt;

BTS ඔවුන්ගේ පළමු ඉංග්‍රීසි භාෂා ගීතය වන &quot;ඩයිනමයිට්&quot; අගෝස්තු 21 දින නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite web|last=Porterfield|first=Carlie|date=August 21, 2020|title=BTS Breaks YouTube One-Day Record With 'Dynamite' Debut|url=https://www.forbes.com/sites/carlieporterfield/2020/08/21/bts-breaks-youtube-one-day-record-with-dynamite-debut/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830101143/https://www.forbes.com/sites/carlieporterfield/2020/08/21/bts-breaks-youtube-one-day-record-with-dynamite-debut/|archive-date=August 30, 2020|access-date=August 28, 2020|magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt; &quot;ඩයිනමයිට්&quot; US Billboard Hot 100 ප්‍රස්ථාරයේ අංක එකේ ස්ථානයට පත් වූ අතර, 2017 දී ටේලර් ස්විෆ් (Taylor Swift) ගේ &quot;Look What You Made Me Do&quot; ට පසු වේගයෙන්ම අලෙවි වන ගීතය බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=August 31, 2020|title=BTS' 'Dynamite' Blasts in at No. 1 on Billboard Hot 100, Becoming the Group's First Leader|url=http://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9442836/bts-dynamite-tops-hot-100-chart|url-status=dead|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901173118/https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9442836/bts-dynamite-tops-hot-100-chart|archive-date=September 1, 2020|access-date=July 22, 2022|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=September 1, 2020|title=BTS: K-pop stars become first all-South Korean act to top US singles charts|url=https://www.theguardian.com/music/2020/sep/01/bts-k-pop-stars-become-first-all-south-korean-act-to-top-us-singles-charts|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101221815/https://www.theguardian.com/music/2020/sep/01/bts-k-pop-stars-become-first-all-south-korean-act-to-top-us-singles-charts|archive-date=November 1, 2020|access-date=July 22, 2022|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; අගෝස්තු 31 වෙනිදා, BTS MTV වීඩියෝ සංගීත සම්මාන (VMAs) සහභාගි අතර &lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Unterberger|first=Andrew|date=August 30, 2020|title=BTS Make Explosive VMAs Debut With 'Dynamite' at 2020 MTV VMAs|url=https://www.billboard.com/articles/news/awards/9442393/bts-vmas-dynamite-mtv|url-status=live|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915024451/https://www.billboard.com/articles/news/awards/9442393/bts-vmas-dynamite-mtv|archive-date=September 15, 2020|access-date=June 4, 2021}}&lt;/ref&gt; එහිදි හොඳම කණ්ඩායම, හොඳම නර්තන නිර්මාණය, හොඳම පොප් වීඩියෝව සම්මාන දිනා ගත්හ. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20200831000696|title=BTS wins 4 awards at MTV VMAs, performs 'Dynamite'|date=August 31, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]] |via=[[The Korean Herald]]|access-date=June 24, 2022|archive-date=December 17, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217193315/https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20200831000696|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2020 ඔක්තෝබර් 2 වන දින, BTS විසින් Jawsh 685 සහ ජේසන් ඩෙරුලෝගේ &quot;Savage Love (Laxed – Siren Beat)&quot; හි රීමික්ස් එකක් නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Rowley|first=Glenn|date=October 2, 2020|title=BTS Add Charm to Jason Derulo and Jawsh 685's 'Savage Love' Remix|url=https://www.billboard.com/music/music-news/bts-join-savage-love-remix-details-9456049/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005201653/https://www.billboard.com/articles/columns/k-town/9456049/bts-join-savage-love-remix-details/|archive-date=October 5, 2020|access-date=October 6, 2020|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; එය Billboard Hot 100 ප්‍රස්ථාරයේ ඉහළටම ගියේ ය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=October 12, 2020|title=Jawsh 685, Jason Derulo &amp; BTS' 'Savage Love' Soars to No. 1 on Billboard Hot 100|url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9464165/bts-jason-derulo-jawsh-365-savage-love-number-one-hot-100|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505061825/https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9464165/bts-jason-derulo-jawsh-365-savage-love-number-one-hot-100|archive-date=May 5, 2021|access-date=October 13, 2020|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; ඔක්තෝබර් 10 සහ 11 යන දිනවල, BTS විසින් Soul හි KSPO Dome හි දින දෙකක අතථ්‍ය ගෙවීම් ප්‍රසංගයක් පවත්වන ලදී. එය Map of the Soul ON:E ලෙස නම් කරන ලද අතර, එය සජීවීව ගෙවන ලද අතථ්‍ය ප්‍රසංගයක් සඳහා බොහෝ නරඹන්නන් සඳහා ඔවුන් ඔවුන්ගේම ලෝක වාර්තාවක් බිඳ දැමීය. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Willman|first=Chris|date=October 12, 2020|title=BTS' Weekend Virtual Concerts Sell 993,000 Tickets|url=https://variety.com/2020/music/news/bts-virtual-concerts-map-soul-pay-per-view-tickets-1234801571/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012210502/https://variety.com/2020/music/news/bts-virtual-concerts-map-soul-pay-per-view-tickets-1234801571/|archive-date=October 12, 2020|access-date=October 22, 2020|work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Son|first=Jin-ah|date=October 8, 2020|script-title=ko:방탄소년단 온라인 콘서트, 준비 기간만 1년..관전포인트 셋 |trans-title=BTS Online Concert: A Year in the Making—Three Key Highlights |url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/410/0000733492|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113062143/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/410/0000733492|archive-date=November 13, 2020|access-date=October 10, 2020|publisher=MK Sports|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hwang|first=Hye-jin|date=September 25, 2020|script-title=ko:빅히트 측 &quot;방탄소년단 10월 오프라인 콘서트 취소, 온라인만 진행&quot;(공식) |trans-title=Big Hit: 'BTS's October offline concert cancelled; event to be held online only' (Official) |url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/609/0000331798|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016191730/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/609/0000331798|archive-date=October 16, 2020|access-date=October 10, 2020|publisher=Newsen|language=ko}}&lt;/ref&gt; නොවැම්බර් 20 වන දින, BTS විසින් ඔවුන්ගේ පස්වන කොරියානු චිත්‍රාගාර ඇල්බමය Be, &quot;Life Goes On&quot; එහි ප්‍රධාන ගීතය ලෙස නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Peters|first=Mitchell|date=October 30, 2020|title=BTS Announces the Title For Lead Single on New Album 'BE (Deluxe Edition)'|url=https://www.billboard.com/music/music-news/bts-announce-life-goes-on-single-9455890|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101194332/https://www.billboard.com/amp/articles/columns/k-town/9455890/bts-announce-life-goes-on-single|archive-date=November 1, 2020|access-date=November 2, 2020|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;

නොවැම්බර් 30 වෙනිදා &quot;Life Goes On&quot; Billboard Hot 100 ප්‍රස්ථාරයේ අංක එකේ ස්ථානයට පත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=November 30, 2020|title=BTS' 'Life Goes On' Launches as Historic No. 1 on Billboard Hot 100|url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9491302/bts-life-goes-on-number-one-hot-100/|access-date=November 5, 2021|magazine=Billboard|url-access=subscription|language=|archive-date=November 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130193426/https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9491302/bts-life-goes-on-number-one-hot-100/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; මේ සමඟින්, BTS විසින් Hot 100 හි ඔවුන්ගේ තුන්වන අඛණ්ඩ අංක එක මාස තුනකදී ලබා ගත් අතර, 1964 Beatles සංගීත කණ්ඩායමට පසුව එය සිදු කළ සංගීත කණ්ඩායම මෙය විය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/culture/archive/2020/11/bts-life-goes-on-be-album/617244/|title=BTS's 'Life Goes On' Did the Impossible|last1=Cruz|first1=Lenika|date=November 30, 2020|magazine=[[The Atlantic]]|access-date=December 2, 2020|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201030800/https://www.theatlantic.com/culture/archive/2020/11/bts-life-goes-on-be-album/617244/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last1=Trust|first1=Gary|title=BTS' 'Life Goes On' Launches as Historic No. 1 on Billboard Hot 100|url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9491302/bts-life-goes-on-number-one-hot-100|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url-access=subscription|access-date=December 2, 2020|date=November 30, 2020|archive-date=November 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130192116/https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9491302/bts-life-goes-on-number-one-hot-100/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2021–2024 ===

==== ''BTS, the Best, Butter, Permission to Dance සහ Proof ====
[[ගොනුව:BTS at American Music Awards November 21, 2021.jpg|thumb|2021 නොවැම්බර් 21 වන දින 49 වැනි ඇමරිකානු සංගීත සම්මාන උළෙලේදීBTS &quot;Butter&quot; ප්‍රසංගයක&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Lee|first=Cydney|date=November 22, 2021|title=BTS Delivers Smooth Performance of 'Butter' to Cap Off 2021 AMAs|url=https://www.billboard.com/music/awards/bts-butter-2021-amas-1235001032/|access-date=June 23, 2022|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-date=November 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122042024/https://www.billboard.com/music/awards/bts-butter-2021-amas-1235001032/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

2021 මාර්තු 4 වන දින, IFPI විසින්BTS 2020 වසරේ ගෝලීය පටිගත කිරීමේ කලාකරුවා ලෙස නම් කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;ifpi 2020&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/9534672/bts-ifpi-global-recording-artist-2020|url-access=subscription|title=BTS Crowned IFPI Global Recording Artist of 2020|last=Brandle|first=Lars|date=March 4, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304195721/https://www.billboard.com/articles/news/bts/9534672/bts-ifpi-global-recording-artist-2020|archive-date=March 4, 2021|url-status=live|access-date=March 5, 2021}}&lt;/ref&gt;BTS 2020 ගෝලීය ඇල්බම විකුණුම් ප්‍රස්ථාරයේ ස්ථාන තුනකට හිමිකම් කීවේය. ඒවා නම් ''Map of the Soul: 7'' අංක එක, ''Be (Deluxe Edition)'' අංක දෙක, සහ ''Map of the Soul: 7-The Journey'' අංක අට ලෙසිනි. Global Album All Format Chart හි, Map of the Soul: 7 පළමු ස්ථානයට හිමිකම් කියු අතර Be (Deluxe Edition) සිව්වන ස්ථානයට සහ''Map of the Soul: 7–The Journey'' අටවන ස්ථානයට ද හිමිකම් කීවේය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/9538406/bts-top-ifpi-global-album-sales-chart-2020|url-access=subscription|title=BTS Bag 'Unprecedented' 1-2 on IFPI's Global Album Sales Chart For 2020|last=Brandle|first=Lars|date=March 11, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311155754/https://www.billboard.com/articles/news/9538406/bts-top-ifpi-global-album-sales-chart-2020|archive-date=March 11, 2021|url-status=live|access-date=March 25, 2021}}&lt;/ref&gt; On the newly launched Global Album All Format Chart, ''Map of the Soul: 7'' claimed first place and ''Be (Deluxe Edition)'' claimed fourth.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ifpi.org/bts-map-of-the-soul-7-announced-as-first-ever-winner-of-ifpis-newly-launched-global-album-all-format-chart/|url-access=subscription|title=BTS' Map of the Soul: 7 announced as first ever winner of IFPI's newly launched Global Album All Format Chart|date=March 10, 2021|publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521031452/https://www.ifpi.org/bts-map-of-the-soul-7-announced-as-first-ever-winner-of-ifpis-newly-launched-global-album-all-format-chart/|archive-date=May 21, 2021|url-status=live|access-date=March 25, 2021}}&lt;/ref&gt; 2021 මාර්තු 14 වන දින,BTS විසින් 63 වන වාර්ෂික ග්‍රැමී සම්මාන උළෙලේදී &quot;ඩයිනමයිට්&quot; ඉදිරිපත් කරන ලද අතර, වාර්ෂික ග්‍රැමී සම්මාන උළෙලේදී තමන්ගේම ගීතයක් ඉදිරිපත් කළ පළමු කොරියානු කලාකරුවයා බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20210315001551315|title=(Lead) BTS lights up Grammys with stellar performance of 'Dynamite'|last=Lee|first=Minji|date=March 15, 2021|publisher=[[Yonhap News Agency]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318052945/https://en.yna.co.kr/view/AEN20210315001551315|archive-date=March 18, 2021|url-status=live|access-date=March 26, 2021}}&lt;/ref&gt; අප්‍රේල් 1 වන දින,BTS විසින් ඔවුන්ගේ ඉදිරි ජපන් සම්පාදන ඇල්බමය සඳහා ප්‍රධාන ගීතය වන &quot;Film Out&quot; නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.teenvogue.com/story/bts-film-out-music-video-sparks-bangtan-universe-fan-theories|title=BTS's 'Film Out' Music Video Sparks BU Fan Theories|last=Mulenga|first=Natasha|date=April 2, 2021|magazine=[[Teen Vogue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505061851/https://www.teenvogue.com/story/bts-film-out-music-video-sparks-bangtan-universe-fan-theories|archive-date=May 5, 2021|url-status=live|access-date=April 4, 2021}}&lt;/ref&gt;BTS විසින් අප්‍රේල් 17 වන දින ඔවුන්ගේ YouTube නාලිකාවේ තවත් මාර්ගගත වැඩසටහනක් පැවැත්වූ අතර, මෙවර Bang Bang Con 21 ලෙස නම් කර, ඔවුන්ගේ පෙර ප්‍රසංග තුනක් විකාශය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bts-bang-bang-con-21-k-pop-group-kicks-off-third-concert-amid-pandemic-on-bangtantv-9539511.html|title=BTS' Bang Bang Con 21: K-pop group kicks off third concert amid pandemic on BangtanTV|date=April 17, 2021|website=[[Firstpost]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417093641/https://www.firstpost.com/entertainment/bts-bang-bang-con-21-k-pop-group-kicks-off-third-concert-amid-pandemic-on-bangtantv-9539511.html|archive-date=April 17, 2021|url-status=live|access-date=April 17, 2021}}&lt;/ref&gt;

BTS විසින් ඔවුන්ගේ දෙවන ඉංග්‍රීසි භාෂා ගීතය වන &quot;Butter&quot; මැයි 21 දින නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Kaufman|first=Gil|date=April 26, 2021|title=BTS Announce Second English-Language Single 'Butter': See When It's Dropping|url=https://www.billboard.com/articles/news/international/9562939/bts-announce-new-song-butter/|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604195849/https://www.billboard.com/music/music-news/bts-announce-new-song-butter-9562939/|archive-date=June 4, 2022|access-date=November 5, 2021}}&lt;/ref&gt; මෙම ගීතය Billboard Hot 100 ප්‍රස්ථාරයේ අංක එකේ ස්ථානයට පත් විය. &quot;Hot 100&quot; දර්ශකයට ඇතුළු වූ පළමු සතියේදීම එහි පළමු ස්ථානයට පැමිණි මෙය, මාස නවයක් තුළ ඔවුන් අංක එකට රැගෙන ආ සිව්වන ගීතය විය. මෙමගින්, 2006 වසරේ Justin Timberlake ගෙන් පසුව මෙතරම් ඉක්මනින් අංක එකේ ගීත හතරක් ලබාගත් කලාකරුවා බවට ඔවුන් පත් වූ අතර, 1970 දී the Jackson 5 කණ්ඩායමෙන් පසුව මෙම වාර්තාව තැබූ වේගවත්ම සංගීත කණ්ඩායම ලෙසද ඉතිහාසගත විය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/9580596/bts-butter-number-one-debut-hot-100|url-access=subscription|title=Smooth Start: BTS' 'Butter' Blasts In at No. 1 on Billboard Hot 100|last=Trust|first=Gary|date=June 1, 2021|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601153323/https://www.billboard.com/articles/news/9580596/bts-butter-number-one-debut-hot-100|archive-date=June 1, 2021|url-status=live|access-date=June 1, 2021}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගේ තුන්වන ඉංග්‍රීසි භාෂා ගීතය වන &quot;Permission to Dance&quot; ජූලි 9 වන දින නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/music-news/bts-permission-to-dance-stream-9598563/|title=BTS Releases 'Permission to Dance' From 'Butter' CD Single: Stream It Now|last=Mamo|first=Heran|date=July 9, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230204034455/https://www.billboard.com/music/music-news/bts-permission-to-dance-stream-9598563/|archive-date=February 4, 2023|url-status=live|access-date=July 9, 2021}}&lt;/ref&gt; මෙය 'Digital Songs' දර්ශකයේ BTS කණ්ඩායම හිමිකරගත් අටවැනි අංක එකේ ස්ථානය බවට පත් වූ අතර, එම දර්ශකයේ වැඩිම වාර ගණනක් අංක එකට පැමිණි කණ්ඩායම ලෙස ඔවුන් තැබූ වාර්තාව තවදුරටත් අලුත් කිරීමටද එය සමත් විය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/9603058/bts-permission-to-dance-number-one-hot-100/|url-access=subscription|title=BTS Blasts Onto Hot 100 at No. 1 With 'Permission to Dance,' The Kid LAROI &amp; Justin Bieber Bow at No. 3 With 'Stay'|last=Trust|first=Gary|date=July 19, 2021|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719172450/https://www.billboard.com/articles/news/9603058/bts-permission-to-dance-number-one-hot-100/|archive-date=July 19, 2021|url-status=live|access-date=July 22, 2021}}&lt;/ref&gt; සංගීත කණ්ඩායම 2021 සැප්තැම්බර් 24 වන දින Coldplay සමඟ &quot;My Universe&quot; ගීතය නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Jones|first=Damian|date=September 13, 2021|title=Coldplay and BTS announce new single 'My Universe'|url=https://www.nme.com/news/music/coldplay-and-bts-announce-new-single-my-universe-3044497|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604200528/https://www.nme.com/news/music/coldplay-and-bts-announce-new-single-my-universe-3044497|archive-date=June 4, 2022|access-date=September 13, 2021|publisher=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; මෙම ගීතය Billboard Hot 100 හි අංක එකේ ස්ථානයට පත් වූ අතර, එය කණ්ඩායම් දෙකක් අතර අංක එකට පත් වූ පළමු ගීතය බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=October 4, 2021|title=Coldplay &amp; BTS' 'My Universe' Blasts Off at No. 1 on Billboard Hot 100|url=https://www.billboard.com/articles/news/9640332/coldplay-bts-my-universe-tops-billboard-hot-100/|url-status=live|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604200819/https://www.billboard.com/pro/coldplay-bts-my-universe-tops-billboard-hot-100/|archive-date=June 4, 2022|access-date=October 10, 2021|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; 1964-1966 දී The Beatles කණ්ඩායමෙන් පසුව, කෙටිම කාලයක් තුළ අංක එකේ ගීත හයක් හිමිකරගත් වේගවත්ම අවස්ථාව ලෙස වාර්තාගත වෙමින්, BTS කණ්ඩායමේ &quot;My Universe&quot; ගීතය 2021 ඔක්තෝබර් 4 වන දින ඔවුන්ගේ හයවන Hot 100 අංක එකේ ගීතය බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Curto |first1=Justin |title=BTS, Coldplay Add No. 1s to Their Orbit With 'My Universe' |url=https://www.vulture.com/2021/10/bts-coldplay-my-universe-number-one-billboard.html |website=Vulture |access-date=March 6, 2025 |date=October 5, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Suacillo |first1=Angela |title=Coldplay and BTS' 'My Universe' debuts at Number One on Billboard Hot 100 |url=https://www.nme.com/news/music/coldplay-bts-my-universe-number-one-hot-100-billboard-debut-3062591 |website=NME |access-date=March 6, 2025 |date=October 5, 2021}}&lt;/ref&gt; 

සංගීත කණ්ඩායම 2021 ඔක්තෝම්බර් 24 වෙනිදා සෝල් හිදී Permission to Dance on Stage, නමින් මාර්ගගත ප්‍රසංගයක් පැවැත්වීය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2021/09/732_315608.html|title=BTS to hold online concert next month|date=September 15, 2021|newspaper=[[The Korea Times]]|access-date=September 15, 2021|archive-date=September 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925111822/https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2021/09/732_315608.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; නොවැම්බර් 23 වෙනිදා, &quot;Butter&quot; 64 වැනි වාර්ෂික ග්‍රැමී සම්මාන උළෙලේදී හොඳම පොප් යුගල/සමූහ රංගනය සඳහා ග්‍රැමී නාමයෝජනා ලබා ගත්තේ ය. &lt;ref&gt;{{cite web|last=Shim|first=Sun-ah|date=November 24, 2021|title=BTS nominated for Grammy award for best pop group performance|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20211123009300315|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604201616/https://en.yna.co.kr/view/AEN20211123009300315|archive-date=June 4, 2022|access-date=November 23, 2021|publisher=[[Yonhap News Agency]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bowenbank-2022&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/awards/bts-butter-2022-grammy-performance-1235054273/|title=BTS Channels James Bond for Undercover 'Butter' Performance at the 2022 Grammys|last=Bowenbank|first=Star|date=April 3, 2022|magazine=Billboard magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20220404073036/https://www.billboard.com/music/awards/bts-butter-2022-grammy-performance-1235054273/|archive-date=April 4, 2022|url-status=live|access-date=April 4, 2022}}&lt;/ref&gt; වසංගතයෙන් අනතුරුව ප්‍රථම වරට ප්‍රේක්ෂකයන් ඉදිරියේ සජීවී ප්‍රසංගයක් පවත්වමින්, BTS කණ්ඩායම නොවැම්බර් 27 සිට දෙසැම්බර් 2 දක්වා [[ලොස් ඇන්ජලීස්]] හි සෝ-ෆයි ක්‍රීඩාංගණයේදී ප්‍රසංග හතරක් පැවැත්වීය. ඔවුන්ගේ 'Permission to Dance on Stage' ප්‍රසංග මාලාවේ දිගුවක් ලෙස පැවති මෙම ප්‍රසංග හතර සඳහාම ප්‍රවේශපත් සියල්ල විකිණී අවසන්ව තිබුණි. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Murphy|first=Eryn|date=December 7, 2021|title=Review: BTS Reclaim Their Future With Permission to Dance On Stage – LA Show|url=https://www.cheatsheet.com/entertainment/review-bts-reclaim-their-future-permission-to-dance-on-stage-la-show.html/|access-date=January 2, 2022|website=Showbiz Cheat Sheet|archive-date=March 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308093037/https://www.cheatsheet.com/entertainment/review-bts-reclaim-their-future-permission-to-dance-on-stage-la-show.html/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Perry|first=Kevin|date=November 30, 2021|title=BTS review, Los Angeles: They came, they sang, they conquered|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/bts-review-live-la-b1966023.html|access-date=November 30, 2021|newspaper=[[The Independent]]|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206151518/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/bts-review-live-la-b1966023.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/bts-boxscore-sofi-stadium-1235005581/|title=BTS Scores the Biggest Boxscore in Almost a Decade, Thanks to Four Nights at SoFi Stadium|last=Frankenberg|first=Eric|date=December 3, 2021|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203212620/https://www.billboard.com/music/chart-beat/bts-boxscore-sofi-stadium-1235005581/|archive-date=December 3, 2021|url-status=live|access-date=December 13, 2021}}&lt;/ref&gt;

2022 වසරේ ජනවාරි 15 වන දා, BTS කණ්ඩායම පාදක කරගනිමින් නිර්මාණය වූ '7 Fates: Chakho' නම් ප්‍රබන්ධ වෙබ්ටූන් කතාවක් නිකුත් කෙරුණි. එය එළිදක්වා පළමු දින දෙක ඇතුළත ලොව පුරා නැරඹුම් වාර මිලියන 15 සීමාව පසු කළ අතර, Webtoon විසින් මෙතෙක් එළිදැක්වූ නිර්මාණ අතුරින් වැඩිම පිරිසක් නැරඹූ නිර්මාණය ලෙස ඉතිහාසගත විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=438&amp;aid=0000040333|script-title=ko:&quot;슈퍼캐스팅, 방탄소년단&quot; 네이버웹툰, 하이브 오리지널 콘텐츠 라인업 공개|last=Baek|first=Jae-hwan|date=November 4, 2021|publisher=[[KBS Media]]|language=ko|trans-title='Super Casting, BTS' Naver Webtoon, HYBE Original Content Line-up Revealed|access-date=January 19, 2022|archive-date=January 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230113062746/https://entertain.naver.com/read?oid=438&amp;aid=0000040333|url-status=live|via=Naver}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2022/digital/global/bts-7fates-chakho-1235157245/|title=BTS Online Comic '7Fates: CHAKHO' Hits 15 Million Views – Global Bulletin|last=Ramanchandran|first=Naman|date=January 19, 2022|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=January 24, 2022|archive-date=January 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230113064246/https://variety.com/2022/digital/global/bts-7fates-chakho-1235157245/url-status=live}}&lt;/ref&gt; සංගීත කණ්ඩායම මාර්තු 10, 12 සහ 13 දිනවල සෝල් ඔලිම්පික් ක්‍රීඩාංගනයේ සීමිත ධාරිතාවකින් යුත් ප්‍රසංග තුනක් පැවැත්වීය. වසංගත සීමා පැනවීමෙන් පසු දකුණු කොරියානු රජය විසින් අනුමත කරන ලද විශාලතම සංගීත රැස්වීම් - මුළු ප්‍රේක්ෂක සංඛ්‍යාව 45,000 කි. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/03/10/world/asia/bts-live-concert-seoul.html|url-access=subscription|title=BTS performs live in Seoul for the first time in over two years.|last=Yoon|first=John|date=March 10, 2022|newspaper=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20251011111649/https://www.nytimes.com/2022/03/10/world/asia/bts-live-concert-seoul.html|archive-date= 2025-10-11|url-status=live|access-date=March 13, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/bts-returns-from-break-with-first-south-korean-concerts-since-2019-11645008321|url-access=subscription|title=BTS Returns From Break With First South Korean Concerts Since 2019|last=Yoon|first=Dasl|date=February 16, 2022|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=March 13, 2022}}&lt;/ref&gt; අප්‍රේල් 3 වෙනිදා, බීටීඑස් විසින් 64 වැනි වාර්ෂික [[ග්රැමී සම්මාන|ග්‍රැමී සම්මාන උළෙලේදී]] &quot;Butter&quot; ඉදිරිපත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2022/apr/04/grammy-awards-2022-olivia-rodrigo-wins-big-and-ukraines-zelenskiy-makes-cameo|title=Grammy awards 2022: Olivia Rodrigo wins big and Ukraine's Zelenskiy makes cameo|last=Horton|first=Adrian|date=April 4, 2022|work=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220404144030/http://theguardian.com/music/2022/apr/04/grammy-awards-2022-olivia-rodrigo-wins-big-and-ukraines-zelenskiy-makes-cameo|archive-date=April 4, 2022|url-status=live|access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt; අප්‍රේල් 8 වන දින, සංගීත කණ්ඩායම 2022 Billboard Music Awards හි නාමයෝජනා හතක් ලබා ගත් අතර තුනක් දිනා ගත් අතර, ඔවුන් ප්‍රදර්ශන ඉතිහාසයේ වඩාත්ම නම් කළ සහ වඩාත්ම සම්මාන ලැබූ කණ්ඩායම බවට පත් වුණේ ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/04/10/entertainment/kpop/BTS-Billboard-Music-Awards/20220410161359260.html|title=BTS receives seven nominations for Billboard Music Awards|last=Lee|first=Jian|date=April 10, 2022|website=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410072106/https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/04/10/entertainment/kpop/BTS-Billboard-Music-Awards/20220410161359260.html|archive-date=April 10, 2022|url-status=live|access-date=April 11, 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.eonline.com/news/1330662/bts-makes-history-at-2022-billboard-music-awards-with-smooth-like-butter-wins|title=BTS Makes History at 2022 Billboard Music Awards With Smooth Like Butter Wins|last=Gilmore|first=Kelly|date=May 15, 2022|website=[[E! News]]|access-date=May 16, 2022|archive-date=January 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230113065232/https://www.eonline.com/news/1330662/bts-makes-history-at-2022-billboard-music-awards-with-smooth-like-butter-wins|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sachdeva|first=Maanya|date=May 16, 2022|title=BTS break Destiny's Child record for winning most Billboard Music Awards ever|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/bbmas-bts-destiny-s-child-winners-b2079699.html|access-date=May 17, 2022|newspaper=[[The Independent]]|archive-date=September 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921185818/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/bbmas-bts-destiny-s-child-winners-b2079699.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2022 ජූනි 10 වන දින, BTS කණ්ඩායම ඔවුන්ගේ CD තැටි තුනකින් සමන්විත &quot;Proof&quot; නම් ගීත එකතුව එළිදක්වන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/bts-proof-review-1364561/|title=BTS Celebrate Their Brilliant Past and Look Toward a Bright Future on 'Proof'|last=Morin|first=Natalie|date=June 10, 2022|magazine=Rolling Stone|access-date=June 10, 2022|archive-date=June 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610131846/https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/bts-proof-review-1364561/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/bts-announce-new-single-yet-to-come-the-most-beautiful-moment-3220298|title=BTS announce new single 'Yet To Come (The Most Beautiful Moment)'|last=Rhian|first=Daly|date=May 6, 2022|publisher=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506214348/https://www.nme.com/news/music/bts-announce-new-single-yet-to-come-the-most-beautiful-moment-3220298|archive-date=May 6, 2022|url-status=live|access-date=May 6, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.yahoo.com/bts-ends-las-vegas-concert-222249443.html|title=BTS ends Las Vegas concert series with a major announcement|last=Carras|first=Christi|date=April 17, 2022|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=April 17, 2022|archive-date=September 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921204330/https://news.yahoo.com/bts-ends-las-vegas-concert-222249443.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2022 ජුනි 14 වන දින, ඔවුන්ගේ නවවන සංවත්සර සැමරුම් අතරතුර, සංගීත කණ්ඩායම තනි ව්‍යාපෘති කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම සඳහා කණ්ඩායම් ක්‍රියාකාරකම් තාවකාලිකව අත්හිටුවන බව නිවේදනය කළේ ය. බිග්හිට් ආයතනයේ හිමිකාරීත්වය දරන හයිබ් කෝපරේෂන්, පසුව නිකුත් කළ නිවේදන මගින් පැහැදිලි කළේ BTS කණ්ඩායම විසුරුවා හැරීමක් හෝ විවේකයක් ලබා නොගන්නා බවයි. ඒ වෙනුවට, 'Run BTS' රූගත කිරීම් වැනි කණ්ඩායම් ක්‍රියාකාරකම්වලට සහභාගී වන අතරතුර, තම ලේබලයේ පූර්ණ සහයෝගය ඇතිව ඔවුන්ගේ පෞද්ගලික කලා කටයුතු සක්‍රීයව ඉදිරියට ගෙන යනු ඇති බවද එමගින් වැඩිදුරටත් පැහැදිලි කෙරිණි. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://apnews.com/article/entertainment-music-35fbd8a289cbeefcc553e0711f158cb8|title=Label says BTS plan for solo projects plan is not a hiatus|date=June 14, 2022|agency=[[Associated Press|AP]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220614174226/https://apnews.com/article/entertainment-music-35fbd8a289cbeefcc553e0711f158cb8|archive-date=June 14, 2022|url-status=live|access-date=June 14, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://entertain.v.daum.net/v/20220615093353264|script-title=ko:방탄소년단 제이홉, 솔로앨범 첫 주자 확정 '개별활동 본격화'[공식]|last=Hwang|first=Hye-jin|date=June 15, 2022|newspaper=Newsen|language=ko|trans-title=|archive-url=https://web.archive.org/web/20220615024024/https://entertain.v.daum.net/v/20220615093353264|archive-date=June 15, 2022|url-status=live|access-date=June 14, 2022|via=[[Daum (web portal)|Daum]]}}&lt;/ref&gt; මෙම සිදුවීම Hybe Corporation හි කොටස් ශීඝ්‍රයෙන් පහත වැටීමට හේතු වූ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වෙළඳපල වටිනාකම ඩොලර් බිලියන 1.7 (US) දක්වා අඩුවීමක් සිදු විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Lee|first=Youkyung|date=June 15, 2022|title=BTS Pop Band Triggers $1.7 Billion Stock Rout on Shift to Solos|publisher=[[Bloomberg News]]|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-06-15/hybe-sinks-record-23-as-bts-members-move-focus-to-solo-projects|access-date=June 16, 2022|archive-date=August 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815002351/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-06-15/hybe-sinks-record-23-as-bts-members-move-focus-to-solo-projects|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2030 ලෝක ප්‍රදර්ශනයේ සත්කාරකත්වය ලබාගැනීමට බูසාන් නගරය දරන උත්සාහයට සහාය දැක්වීමක් ලෙස, BTS කණ්ඩායම විසින් 'Yet to Come' යන තේමාව යටතේ එළඹෙන ඔක්තෝබර් 15 වන දින බูසාන් හිදී විශේෂ නොමිලේ ප්‍රසංගයක් පවත්වන බව, Billboard සඟරාව අගෝස්තු 24 වන දා වාර්තා කර තිබුණි.&lt;ref name = &quot;draft&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/pop/bts-date-venue-concert-in-busan-1235130156/|title=BTS Unveils Date and Venue for Concert In Busan|last=Brandle|first=Lars|date=August 24, 2022|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=August 24, 2022|archive-date=March 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330111456/https://www.billboard.com/music/pop/bts-date-venue-concert-in-busan-1235130156/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== හමුදා සේවය සහ ගිවිසුම් අලුත් කිරීම ====
දකුණු කොරියානු නීතියට අනුව, නිරෝගී ශරීර සෞඛ්‍යයකින් යුතු සියලුම පිරිමි පුද්ගලයින්, සාමාන්‍යයෙන් වයස අවුරුදු 28 වන විට මාස 18ත් 21ත් අතර කාලයක [[හමුදා සේවය|හමුදා සේවයක්]] සම්පූර්ණ කළ යුතුය. &lt;ref name = &quot;draft&quot;&gt;{{Cite web|last=Choi|first=Soo-Hyang|date=October 17, 2022|title=K-pop stars BTS to serve military duty|url=https://www.reuters.com/lifestyle/bts-members-serve-military-duty-hybe-2022-10-17/|access-date=October 17, 2022|publisher=Reuters |archive-date=December 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221227050241/https://www.reuters.com/lifestyle/bts-members-serve-military-duty-hybe-2022-10-17/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; බ්ලූම්බර්ග් පුවත් සේවය මෙම ප්‍රසංගය සාර්ථක එකක් ලෙස වාර්තා කළ නමුත්, තවදුරටත් ප්‍රසංග දින කිසිවක් සැලසුම් කර නොමැති බවද පෙන්වා දී තිබිණි. කණ්ඩායමේ සාමාජිකයින් සිය හමුදා සේවය සම්පූර්ණ කළහොත්, ඉදිරි වසර දහය තුළ හයිබ් කෝපරේෂන් සමාගමට ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 10කට ආසන්න පාඩුවක්ද, සමස්තයක් ලෙස [[දකුණු කොරියාව|දකුණු කොරියානු ආර්ථිකය]]ට ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 39කට ආසන්න පාඩුවක්ද සිදුවනු ඇතැයි ඇස්තමේන්තු කර තිබිණි. &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Kim|first=Sohee|date=October 15, 2022|title=K-Pop Sensation BTS Gives What Could Be Last Concert for Years|publisher=[[Bloomberg News]]|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-10-14/bts-show-in-busan-could-be-its-last-for-years?leadSource=uverify%20wall|access-date=October 15, 2022}}&lt;/ref&gt;

2022 ඔක්තෝබර් මාසයේදී BigHit සමාගම තහවුරු කළේ, කණ්ඩායමේ වැඩිමහල්ම සාමාජිකයා වන 29 හැවිරිදි Jin, සිය හමුදා සේවයට බඳවා ගැනීම කල් දැමීමේ ඉල්ලීම ඉල්ලා අස්කරගෙන ඇති බවයි. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/bts-jin-announces-solo-album-says-new-single-will-come-out-soon-3329577|title=BTS' Jin announces solo album, says new single 'will come out soon' |last=Krol|first=Charlotte|date=October 16, 2022|website=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221016075205/https://www.nme.com/news/music/bts-jin-announces-solo-album-says-new-single-will-come-out-soon-3329577|archive-date=October 16, 2022|url-status=live|access-date=October 18, 2022}}&lt;/ref&gt; අනෙකුත් සාමාජිකයන් පසුව හමුදා සේවයට බැඳීමට සැලසුම් කර තිබූ අතර, හමුදා සේවයෙන් නිදහස් වීමෙන් පසු 2025 දී නැවත කණ්ඩායමක් ලෙස එකතු වීමට ඔවුන් බලාපොරොත්තු විය. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Kim|first=Sooyoung|date=October 17, 2022|script-title=ko:방탄소년단 맏형 진, 군대 간다..입영 연기 철회|trans-title=Jin, the eldest of BTS, to enter military following withdrawal of enlistment postponement|url=https://n.news.naver.com/article/015/0004763246?sid=103|access-date=October 17, 2022|website=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|archive-date=January 29, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129031530/https://n.news.naver.com/article/015/0004763246?sid=103|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 17, 2022|title=Pop stars BTS to take time out for military duty|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-63282589|access-date=October 17, 2022|publisher=BBC News|archive-date=March 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328032222/https://www.bbc.com/news/world-asia-63282589|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2022 ඔක්තෝබර් මස අග භාගයේදී, BTS කණ්ඩායම 2022 MAMA සම්මාන උළෙල සඳහා නිර්දේශ පහක් දිනාගත් අතර, එහි සාමාජිකයන් තනි කලාකරුවන් ලෙස තවත් නිර්දේශ අටක් ලබා ගත්තේය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/awards/2022-mama-awards-nominees-bts-blackpink-full-list-1235160065/|title=BTS, J-Hope, BLACKPINK &amp; More Nominated for 2022 MAMA Awards|last=Bowenbank|first=Starr|date=October 23, 2022|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024172725/https://www.billboard.com/music/awards/2022-mama-awards-nominees-bts-blackpink-full-list-1235160065/|archive-date=October 24, 2022|url-status=live|access-date=October 23, 2022}}&lt;/ref&gt; නොවැම්බර් 15 වන දා, BTS කණ්ඩායම 65 වන වාර්ෂික ග්‍රැමී සම්මාන උළෙලේදී නිර්දේශ තුනක් දිනා ගත් අතර, &quot;Yet to Come&quot; සඳහා හොඳම සංගීත වීඩියෝවට හිමි නිර්දේශයද ඊට ඇතුළත් විය. &lt;ref name=&quot;Grein-2022&quot; /&gt; ඔවුන්ගේ &quot;My Universe&quot; ගීතය 'හොඳම Pop යුගල/කණ්ඩායම් ඉදිරිපත් කිරීම' සඳහා නිර්දේශ වූ අතර, 2011 දී මෙම කාණ්ඩය හඳුන්වා දීමෙන් පසු පිට පිටම වසර තුනක් මෙලෙස නිර්දේශ වූ එකම කලා කණ්ඩායම බවට BTS පත් විය. &lt;ref name=&quot;Grein-2022&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/awards/bts-2023-grammy-nominations-1235171687/|title=BTS Scores Three 2023 Grammy Nominations|last=Grein|first=Paul|date=November 15, 2022|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115205810/https://www.billboard.com/music/awards/bts-2023-grammy-nominations-1235171687/|archive-date=November 15, 2022|url-status=live|access-date=November 21, 2022}}&lt;/ref&gt; 

දෙසැම්බර් 13 වන දා, [[ජින්]] ක්‍රියාකාරී රාජකාරි සොල්දාදුවෙකු ලෙස හමුදා සේවයට බැඳුණි. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.yahoo.com/military-enlistment-date-btss-jin-233931920.html|title=Military enlistment date for BTS's Jin revealed|last=Anderson|first=Daniel|website=NextShank|date=November 25, 2022|access-date=November 27, 2022|archive-date=December 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213143606/https://news.yahoo.com/military-enlistment-date-btss-jin-233931920.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2023 පෙබරවාරි 26 වන දා, BigHit සමාගම නිවේදනය කළේ [[ජේ-හෝප්]] ද ඔහුගේ හමුදා සේවය කල් දැමීම අවලංගු කරන ලෙස ඉල්ලීමක් කර ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=421&amp;aid=0006652221|last=Hwang|first=Mi-hyun|script-title=ko:방탄소년단 제이홉, 진 이어 BTS 멤버 중 두번째 군복무..입영 연기 취소 신청|trans-title=BTS J-Hope, the second member of BTS after Jin .. Application for cancellation of postponement of enlistment|publisher=News 1|via=[[Naver]]|date=February 26, 2023|access-date=February 26, 2023|language=ko|archive-date=February 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226055850/https://entertain.naver.com/now/read?oid=421&amp;aid=0006652221|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

කණ්ඩායම තාවකාලිකව වෙන්ව කටයුතු කිරීමට සැලසුම් කිරීමෙන් අනතුරුව, ඔවුන්ගේ 'BTS 'Yet to Come' in Busan' ප්‍රසංග චිත්‍රපටය 2023 පෙබරවාරි 1 වන දින නිකුත් කෙරුණි. &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/bts-yet-to-come-concert-film-set-to-excite-indian-fans/article66453353.ece |title=Yet to come; in cinemas on February 1 BTS concert film to hit cinemas for a limited time in many Indian cities |last=Borah |first=Prabalika |website=NextShank |date=January 31, 2023 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202043816/https://www.thehindu.com/entertainment/music/bts-yet-to-come-in-cinemas-on-february-1/article66453353.ece |url-status=live}}&lt;/ref&gt; J-Hope 2023 අප්‍රේල් 18 වන දා ක්‍රියාකාරී රාජකාරි සොල්දාදුවෙකු ලෙස හමුදා සේවයට එක් විය. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Park |first=Sang-hoo |date=April 18, 2023 |script-title=ko:방탄소년단 제이홉, 오늘(18일) 육군 현역 입대 &quot;잘 다녀올게요&quot; |trans-title=BTS J-Hope, enlisted in the army today (18th) &quot;I'll be back&quot; |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=437&amp;aid=0000339710 |access-date=April 18, 2023 |publisher=[[JTBC]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=April 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422023446/https://entertain.naver.com/now/read?oid=437&amp;aid=0000339710 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; මැයි 12 වන දා, BTS කණ්ඩායම විසින් දකුණු කොරියානු 'Bastions' සජීවීකරණ කතා මාලාව සඳහා &quot;The Planet&quot; නමැති තේමා ගීතය නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kim |first=Eun-jung |date=May 12, 2023 |title=BTS to release animation OST 'The Planet' with full lineup |url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20230512002400315 |access-date=May 13, 2023 |publisher=[[Yonhap News Agency]] |archive-date=May 12, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512160312/https://en.yna.co.kr/view/AEN20230512002400315 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගේ දස වන [[සංවත්සර|සංවත්සරය]] සැමරීම සඳහා, මෙම කණ්ඩායම ජූනි 9 වන දා &quot;Take Two&quot; ගීතය නිකුත් කළේය. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hicap|first=Jonathan|date=June 10, 2023|title=BTS releases song 'Take Two' to celebrate 10th anniversary|url=https://mb.com.ph/2023/6/10/bts-releases-song-take-two-to-celebrate-10th-anniversary|access-date=June 21, 2023|website=Manila Bulletin|archive-date=June 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622031544/https://mb.com.ph/2023/6/10/bts-releases-song-take-two-to-celebrate-10th-anniversary|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2023 සැප්තැම්බර් 20 වන දින, Hybe සමාගම මාධ්‍ය නිවේදනයක් මගින් BTS කණ්ඩායම ඔවුන්ගේ සුවිශේෂී ගිවිසුම් අලුත් කරන බවට තහවුරු කළේය. BigHit Music ආයතනය සමඟ ඇති කරගත් අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල යෝජනාවකින් පසුව, සාමාජිකයින් ඔවුන්ගේ හමුදා සේවය ද සැලකිල්ලට ගනිමින් මෙම ගිවිසුම් අනුපිළිවෙලින් අත්සන් කිරීමට නියමිතය. මෙය 2025 වසරේ සිට ඉදිරි ව්‍යාපෘති සඳහා ඔවුන්ගේ කැපවීම තවදුරටත් තහවුරු කිරීමකි. &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/bts-renew-hybe-bighit-music-exclusive-contract-1234828545/ |title=BTS Renew Contract with HYBE and BIGHIT Music |last=Legaspi |first=Althea |date=September 20, 2023 |work=[[Rolling Stone]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920174418/https://www.rollingstone.com/music/music-news/bts-renew-hybe-bighit-music-exclusive-contract-1234828545/ |archive-date=September 20, 2023 |url-status=live |access-date=September 22, 2023}}{{subscription required|s}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20230920152500005 |script-title=ko:BTS, 하이브와 두 번째 재계약..2025년 이후도 함께한다 |trans-title=BTS renews contract with Hybe for the second time .. We will be together after 2025 |last1=Lee |first1=Tae-soo |last2=Kim |first2=Ye-na |publisher=Yonhap News Agency |date=September 20, 2023 |language=ko |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922001915/https://www.yna.co.kr/view/AKR20230920152500005 |archive-date=September 22, 2023 |url-status=live |access-date=September 22, 2023}}&lt;/ref&gt; 2023 සැප්තැම්බර් 22 වන දින, [[සුගා (රැප් ගායකයා)|Suga]] සමාජ සේවකයෙකු ලෙස සිය රාජකාරි සේවයට එක් විය. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/bts-suga-starts-alternative-military-service-south-korea-1234829574/|title=BTS' Suga Begins Mandatory Service in South Korea, But He Won't Be Joining the Military|last=Blistien|first=Jon|date=September 22, 2023|magazine=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923055544/https://www.rollingstone.com/music/music-news/bts-suga-starts-alternative-military-service-south-korea-1234829574/|archive-date=September 23, 2023|url-status=live|access-date=September 23, 2023}}&lt;/ref&gt; 2023 දෙසැම්බර් 11 වන දින [[RM (රැප් ගායක)|RM]] සහ [[V (ගායක)|V]] හමුදා සේවයට එක් වූ අතර, ඉන් පසු දින, එනම් දෙසැම්බර් 12 වන දින [[ජිමින්]] සහ [[ජන්ග්කුක්]] ද සේවයට බැඳුණි. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mydaily.co.kr/page/view/2024011613563818159|script-title=ko:방탄소년단 RM·뷔, 최정예 훈련병 됐다..신병교육 수료 [MD★스타]|trans-title=BTS RM and V become elite trainees .. Completion of new recruit training [MD★Star]|last=Kang|first=Da-yoon|date=January 16, 2024|work=[[MyDaily]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131002622/https://mydaily.co.kr/page/view/2024011613563818159|archive-date=January 31, 2024|url-status=live|access-date=January 31, 2024}}&lt;/ref&gt; 2024 ජූනි 12 වන දින, Jin නිල වශයෙන් සේවයෙන් නිදහස් වීමත් සමඟ, තම අනිවාර්ය හමුදා සේවය සම්පූර්ණ කළ පළමු සාමාජිකයා බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/article/2024/jun/12/jin-bts-k-pop-band-military-service-finishes-south-korea|title=Jin from BTS wraps up military service to the strains of K-pop hit Dynamite|last=McCurry|first=Justin|date=June 12, 2024|work=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612033415/https://www.theguardian.com/music/article/2024/jun/12/jin-bts-k-pop-band-military-service-finishes-south-korea|archive-date=June 12, 2024|url-status=live|access-date=June 12, 2024}}&lt;/ref&gt; ඔහුගෙන් පසුව 2024 ඔක්තෝබර් 17 වන දින J-Hope ද සේවය නිම කළේය. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/j-hope-member-k-pops-bts-finishes-military-service-south-korea-2024-10-17/|title=J-Hope, of South Korea's BTS, finishes military service|last1=Kim|first1=Daewoung|last2=Kim|first2=Jisoo|last3=Lee|first3=Joyce|date=October 17, 2024|publisher=[[Reuters]]|access-date=November 16, 2024}}&lt;/ref&gt; 2025 ජූනි 10 වන දින RM සහ V සේවයෙන් නිදහස් වූ අතර, &lt;ref&gt;{{Cite web|title=K-pop megastars RM, V released from army, promise BTS reunion|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bts-members-rm-v-discharged-south-korea-military-ytn-tv-reports-2025-06-10/|publisher=[[Reuters]]|last1=Park|first1=Ju-min|last2=Kim|first2=Jack|date=June 10, 2025|access-date=June 10, 2025}}&lt;/ref&gt; ඉන් පසු දින, එනම් ජූනි 11 වන දින [[ජිමින්]] සහ [[ජන්ග්කුක්]] ද සේවයෙන් නිදහස් විය. &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sobhan |first1=Shakeel |title=K-pop: BTS stars Jimin, Jung Kook complete military service |date=June 11, 2025 |url=https://www.dw.com/en/k-pop-bts-stars-jimin-jung-kook-complete-military-service/a-72865002 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt; අවසාන වශයෙන් ජූනි 18 වන දින, Suga ද සේවයෙන් නිදහස් වූ අතර, ඔහු එසේ සේවය නිම කළ අවසන් සාමාජිකයා විය. &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kim |first1=Ju-yeon |title=Suga becomes final BTS member to end military service |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2025-06-20/entertainment/kpop/Suga-becomes-final-BTS-member-to-end-military-service/2334688 |website=Korea JoongAng Daily  |date=20 June 2025 |access-date=July 7, 2025 |archive-date=June 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250621072429/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2025-06-20/entertainment/kpop/Suga-becomes-final-BTS-member-to-end-military-service/2334688 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2025–වර්තමානය ===

==== හමුදා සේවයෙන් ආපසු පැමිණීම, Arirang ඇල්බමය සහ 2026–2027 ලෝක සංචාරය ====
[[File:P20260719DT-1104 BTS perform at the FIFA World Cup Final.jpg|thumb|2026 [[ෆීෆා ලෝක කුසලාන|FIFA ලෝක කුසලාන]] අවසන් තරඟයේ අර්ධ කාලීන විරාම ප්‍රසංගය අතරතුර BTS කණ්ඩායම|left]]
මෙම කණ්ඩායම 2025 ජූලි 1 වන දින Weverse සජීවී විකාශනයකදී ප්‍රසිද්ධියේ පළමු වරට නැවත එක්විය. එහිදී ඔවුන්, 2022 වසරේ 'Proof' ඇල්බමයෙන් පසුව නිකුත් කරන ඔවුන්ගේ පළමු ඇල්බමය 2026 මුල් භාගය සඳහා සූදානම් කරමින් සිටින බවත්, ඒ සමඟම නව ලෝක සංචාරයක්ද සැලසුම් කර ඇති බවත් තහවුරු කළේය. &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Roeloffs |first1=Mary Whitfill |title=BTS Reunites And Announces World Tour, New Music Coming |url=https://www.forbes.com/sites/maryroeloffs/2025/07/01/k-pops-bts-is-officially-back--new-music-world-tour-coming-soon/ |website=Forbes |date=July 1, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Shafer |first1=Ellise |title=BTS Confirms Spring 2026 Return With New Music and World Tour |url=https://variety.com/2025/music/global/bts-confirms-spring-2026-return-new-music-world-tour-1236445048/ |website=Variety |date=1 July 2025}}&lt;/ref&gt; 2026 ජනවාරි 1 වන දින, නව ඇල්බමය මාර්තු 20 වනදා නිකුත් කරන බව නිවේදනය කරන ලදී; &lt;ref&gt;{{cite news |title=BTS announces March 20 comeback, ending nearly 4-year hiatus |url=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/k-pop/20260101/bts-announces-march-20-comeback-ending-nearly-4-year-hiatus |work=[[The Korea Times]] |last=Park |first=Han-sol |date=1 January 2026 |access-date=1 January 2026}}&lt;/ref&gt; ඉන් සති දෙකකට පසුව එහි නම 'Arirang' ලෙස හෙළිදරව් කෙරිණි. &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Derrick |title=The BTS Comeback Ramps Up As The Group Reveals The Title And Release Date Of Their New Album |url=https://uproxx.com/music/bts-arirang-release-date-album/ |website=Uproxx |access-date=January 15, 2026 |date=January 15, 2026}}&lt;/ref&gt; මේ අතරතුර, කණ්ඩායම ඔවුන්ගේ 2026-2027 ලෝක සංචාරය නිවේදනය කළ අතර, ලොව පුරා පැවැත්වෙන මෙම ප්‍රසංග සහ නව ඇල්බමය මගින් ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියනයකට අධික ආදායමක් උපයනු ඇතැයි ඇස්තමේන්තු කර ඇත. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/bts-2026-world-tour-dates/|title=BTS Set Massive 2026-27 World Tour|first=Alex|last=Suskind|date=January 13, 2026|access-date=January 13, 2026|work=Pitchfork}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mk.co.kr/en/world/11932491 |title=Comeback album to be released in March after a four-year hiatus; expectations soar for revenue from concerts, music, and merchandise|first=Kim|last=Jekwan|date=January 14, 2026|access-date=January 14, 2026|work=Maeil Business Newspaper}}&lt;/ref&gt;

&quot;Arirang&quot; ඇල්බමය, එහි ප්‍රධාන ගීතය වන &quot;Swim&quot; සමඟින්, සැලසුම් කර තිබූ පරිදි මාර්තු 20 වන දින විචාරකයන්ගෙන් ඉහළ ප්‍රතිචාර ලබමින් නිකුත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lee |first=Min-ji |date=2026-03-23 |title=美 롤링스톤 &quot;방탄소년단, '아리랑'으로 완벽한 컴백 증명&quot; |trans-title=Rolling Stone: 'BTS Proves Perfect Comeback with &quot;Arirang&quot;' |url=https://m.entertain.naver.com/home/article/609/0001105644 |access-date=2026-04-10 |website=entertain.naver.com |language=ko}}&lt;/ref&gt; ඉන් අනතුරුව එම කණ්ඩායම මාර්තු 21 වන දින Gwanghwamun චතුරශ්‍රයේදී 'BTS The Comeback Live | Arirang' නමින් සංගීත ප්‍රසංගයක් පැවැත්වීය. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fell |first=Nicole |date=2026-02-03 |title=Netflix to Air Special BTS Comeback Performance and New Documentary |url=https://www.hollywoodreporter.com/music/film-tv-music-news/netflix-bts-comeback-arirang-live-stream-documentary-1236493416/ |access-date=2026-03-04 |website=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt; මෙම ප්‍රසංගය Netflix හරහා පමණක් සජීවීව විකාශය වූ අතර, එය රටවල් 24ක වැඩිම නැරඹුම් වාර සංඛ්‍යාව වාර්තා කරමින් පළමු ස්ථානයට පත් විය. එමෙන්ම රටවල් 80ක සතිපතා හොඳම 10 දෙනාගේ ලැයිස්තුවටද එය ඇතුළත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Brandle |first=Lars |date=2026-03-25 |title=BTS's 'Comeback Live' Special Drew 18.4 Million Views on Netflix |url=https://www.billboard.com/music/pop/bts-comeback-live-18-4-million-views-netflix-1236206297/ |access-date=2026-03-29 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගේ නැවත පැමිණීම පිළිබඳව නිර්මාණය වූ 'The Return' වාර්තා චිත්‍රපටය මාර්තු 27 වන දින සිට Netflix ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ විය. &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Lynch |first1=Jessica |title=BTS Respond to Fans' Questions Online Ahead of 'Arirang' Album|url=https://www.billboard.com/music/pop/bts-fan-q-and-a-1236194953/ |website=Billboard |access-date=March 8, 2026 |date=March 7, 2026}}&lt;/ref&gt;'Arirang' ඇල්බමය එක දිගට සති දෙකක් පුරා Billboard 200 දර්ශකයේ පළමු ස්ථානයේ රැඳී සිටි අතර, මේ අතරතුර BTS කණ්ඩායම අප්‍රේල් 9 වන දින Goyang නගරයෙන් සිය ලෝක සංචාරය ආරම්භ කළේය. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Thompson |first=Stephen |date=2026-04-09 |title=BTS stays at No. 1 on the charts — and thwarts Ye in the process|url=https://www.npr.org/2026/04/09/nx-s1-5777531/bts-beats-kanye-billboard-albums-chart|access-date=2026-04-09 |publisher=NPR}}&lt;/ref&gt;

2026 ජූලි 19 වන දින, නිව් යෝර්ක් නිව් ජර්සි ක්‍රීඩාංගණයේදී පැවති 2026 [[ෆීෆා ලෝක කුසලාන|FIFA ලෝක කුසලාන]] අවසන් මහා තරඟයේ අර්ධ-කාල විවේක ප්‍රසංගයේදී BTS කණ්ඩායම 'Dynamite' ගීතය ඉදිරිපත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite news |last=Hustin |first=Caitlin |title=Madonna, Justin Bieber, BTS, Shakira Headline Jam-Packed First-Ever FIFA World Cup Final Halftime Show |url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/fifa-world-cup-halftime-madonna-justin-bieber-bts-shakira-1236651689/ |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |date=July 19, 2026 |access-date=July 19, 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721113637/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/fifa-world-cup-halftime-madonna-justin-bieber-bts-shakira-1236651689/ |archive-date=July 21, 2026}}&lt;/ref&gt;

==සටහන්==
{{Notelist}}

== සබැඳි ==
{{reflist}}

== උපුටා දැක්වූ සාහිත්‍යය ==
* {{cite book|title=Soul in Seoul: African American Popular Music and K-pop|first=Crystal S.|last=Anderson|publisher=University Press of Mississippi|year=2020|isbn=978-1-4968-3009-8|ref={{sfnRef|Anderson}}}}
* {{cite journal|title=Algorithmic Regulation in Media and Cultural Policy: A Framework to Evaluate Barriers to Accountability|first1=Robert|last1=Hunt|first2=Fenwick|last2=McKelvey|journal=Journal of Information Policy|year=2019|volume=9|pages=307–335|doi=10.5325/jinfopoli.9.2019.0307|jstor=10.5325/jinfopoli.9.2019.0307|s2cid=213521720|ref={{sfnRef|Hunt &amp; McKelvey}}|doi-access=free}}
* {{cite book
  | last = Jin
  | first = Dal Yong
  | editor-last = Kim
  | editor-first = Youna
  | contribution =Transnational Cultural Power of BTS: Digital Fan Activism in the Social Media Era
  | title = The Soft Power of the Korean Wave: ''Parasite'', BTS and Drama
  | year = 2022
  | pages = 142–154
  | publisher = Routledge
  | isbn = 978-1-00310-248-9
  | ref={{sfnRef|Youna Kim}}
  }}
* {{cite journal|last=Ju|first=Hyunshik|title=Premediating a Narrative of Growth: BTS, Digital Media, and Fan Culture|journal=Popular Entertainment Studies|pages=19–33|issn=1837-9303|url=https://novaojs.newcastle.edu.au/ojs/index.php/pes/article/view/223/230|access-date=June 7, 2022|archive-date=March 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321004153/https://novaojs.newcastle.edu.au/ojs/index.php/pes/article/view/223/230|url-status=dead}}
* {{cite book
  | last = Keith
  | first = Sarah
  | editor-last = Kim
  | editor-first = Youna
  | contribution =BTS as Cultural Ambassadors
  | title = The Soft Power of the Korean Wave: ''Parasite'', BTS and Drama
  | year = 2022
  | pages = 152–167
  | publisher = Routledge
  | isbn = 978-1-00310-248-9
  | ref={{sfnRef|Keith}}
  }}
* {{cite book
  | last = Kim
  | first = Kyung Hyun
  | title = Hegemonic Mimicry: Korean Popular Culture of the Twenty-first Century
  | publisher=Duke University Press
  | year= 2021
  | isbn = 978-1-4780-1358-7
  | ref= {{sfnRef|Kyung Hyun Kim 2021}}}}
* {{cite book
  | last = Kim
  | first = Kyung Hyun
  | editor-last = Kim
  | editor-first = Youna
  | contribution =BTS and the World Music Industry
  | title = The Soft Power of the Korean Wave: ''Parasite'', BTS and Drama
  | year = 2022
  | pages = 107–117
  | publisher = Routledge
  | isbn = 978-1-00310-248-9
  | ref={{sfnRef|Kyung Hyun Kim 2022}}
  }}
* {{cite book
  | last = Kim
  | first = Youna
  | editor-last = Kim
  | editor-first = Youna
  | contribution =Introduction: Popular Culture and Soft Power in the Social Media Age
  | title = The Soft Power of the Korean Wave: ''Parasite'', BTS and Drama
  | year = 2022
  | pages = 1–38
  | publisher = Routledge
  | isbn = 978-1-00310-248-9
  | ref={{sfnRef|Jin}}
  }}
* {{Cite book|last=Kim|first=Young-dae|title=BTS–The Review: A Comprehensive Look at the Music of BTS|publisher=RH Korea|year=2019a|isbn=978-8-925-56582-8|translator=H.J. Chung}}
* {{cite book
  | last = Lie
  | first = John
  | editor-last = Kim
  | editor-first = Youna
  | contribution =BTS, the Highest Stage of K-Pop
  | title = The Soft Power of the Korean Wave: ''Parasite'', BTS and Drama
  | year = 2022
  | pages = 118–128
  | publisher = Routledge
  | isbn = 978-1-00310-248-9
  | ref={{sfnRef|Lie}}
  }}
* {{cite book
 | last1 = Quessard
 | first1 = Maud
 | year = 2020
 | contribution = Entertainment Diplomacy
 | title = Global Diplomacy: An Introduction to the Theory and Practice
 | editor-first=Thierry
 | editor-last = Balzacq
 | editor2-first= Frédéric
 | editor2-last=Charillon
 | editor3-first=Frédéric
 |editor3-last=Ramel
 | url = https://doi.org/10.1007/978-3-030-28786-3_21
 | publisher = Palgrave Macmillan
 | pages = 279–296
 | doi = 10.1007/978-3-030-28786-3_21
 | isbn =  978-3-03028-785-6
  | s2cid = 211355635
 | ref={{sfnRef|Quessard}}
}}
* {{cite book|last=Shapiro|first=Marc|title=Burn the Stage: The Rise of BTS and Korean Boy Bands|year=2018|publisher=Riverdale Avenue Books|isbn=978-1-62601-490-9 | ref={{sfnRef|Shapiro}}}}
* {{cite book|last=Sprinkel|first=Katy|title=BTS: One|url=https://archive.org/details/btsone0000katy|publisher=Triumph Books|year=2021|isbn=978-1-64125-643-8|ref={{sfnRef|Sprinkel}}}}

==තවදුරටත් කියවීම්==
* {{cite book |year=2023 |editor-first=Suk-young|editor-last=Kim|title=The Cambridge Companion to K-Pop |chapter=Part V: The Band That Surprised the World |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge |isbn=978-1-108-94478-6 |ref=no }}

== බාහිර සබැඳි ==
{{Commons category}}
* {{Official website|1=http://bts.ibighit.com/}}

{{Authority control}}</text>
      <sha1>t45npzx0liabm5wnkgbowiu6hjt4rvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඩොරේමන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93212</id>
    <revision>
      <id>803260</id>
      <parentid>706386</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T22:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4127" sha1="605f3xy4j6uawwjemg9uzmugs6a1em5" xml:space="preserve">'''ඩොරේමන්''' යනු [[ෆුජිකෝ එෆ්. ෆුජියෝ]] විසින් රචිත [[ජපානය|ජපන්]] විද්‍යා ප්‍රබන්ධ මංගාවකි. එය 1969 සිට ෂෝගකුකන් සඟරාවේ අනුක්‍රමිකව පළ කර ඇත. ජපානයේ, එය ජාතික කීර්තියක් ඇති අතර, එහි ලෝක දර්ශනය, එනම් චරිත සහ අයිතම (රහස් මෙවලම්) සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගොස් ඇත. විදේශයන්හි පවා, එය ප්‍රධාන වශයෙන් නැගෙනහිර ආසියාවේ සහ අග්නිදිග ආසියාවේ ඉතා ජනප්‍රියය

==සාරාංශය==
නොබිතා විවේකීව අලුත් අවුරුද්ද ගතකරද්දී එක්වරම ඔහුට කොතැනක හෝ තම අනාගතය පවසන හඬක් ඇසුණු අතර, මේසයේ ලාච්චුවෙන් ඩොරේමන් සහ නොබිතාගේ මුණුපුරා සෝබි මතු විය. සෙවාෂි පවසන පරිදි, නොබිතා සමාජයට ගිය පසුවත් බොහෝ අවාසනාවන්ත දුක් විඳ ඇති අතර, සමාගමේ [[බංකොලොත්භාවය]] හේතුවෙන් ඉතිරි වූ විශාල ණය බරින් ඔහු තම පරම්පරාවට කරදර කරයි. එවැනි දුක්ඛිත අනාගතයක් වෙනස් කිරීම සඳහා, ඔහු ඩොරේමන්ව නොබිටා වෙත ගෙන ආවේ ළදරුවන් බලාගන්නා රොබෝ කෙනෙකු ලෙසය.

නොබිතා ගේ ශරීරයට සිදුවී ඇති ව්‍යසනය තාවකාලිකව විසඳීමට ඩොරේමන් විසින් ඔහුගේ බඩේ සිව්මාන සාක්කුවෙන් පිටතට ගැනීමට විවිධාකාර &quot;රහස් මෙවලම්&quot; භාවිතා කරයි, නමුත් දිගින් දිගටම මෙවලම් අනිසි ලෙස භාවිතා කිරීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අවසානයේ ප්‍රතිලාභයක් ලැබේ. ඩොරේමන් ගේ දෛනික ජීවිතය පන්තියේ මිතුරන් වන ෂිසුකා මිනමොටෝ, ටකේෂි ගූඩා සහ සුනියෝ හොනෙකාවා සමඟ දෛනික ජීවිතය තුළ දිගටම පවතී.

==ස්වභාවය==
*[[ඩොරේමන් (කාර්යභාරය)|ඩොරේමන්]] (ドラえもん)
*[[නොබිතා]] (野比 のび太)
*[[ෂිසුකා මිනමොටෝ]] (源 静香)
*[[ටකේෂි ගූඩා]] (剛田 武)
*[[සුනියෝ හොනෙකාවා]] (骨川 スネ夫)

==ආශ්‍රිත==
* [https://dora-world.com/ ドラえもんチャンネル] - 藤子プロ・小学館が運営する公式ホームページ
* {{YouTube|user=DoraemonTheMovie|ドラえもん映画}}
* {{Twitter|doraemonChannel|ドラえもんチャンネル}}
* [https://web.archive.org/web/20201101184829/https://www.tv-asahi.co.jp/doraemon/ テレビ朝日「ドラえもん」公式サイト]
* [https://dora-movie.com/ 「映画ドラえもん」オフィシャルサイト]
* [https://doraeiga.com/ 映画ドラえもん 公式サイト]
* [http://portal.fujiko-pro.com ドラえもんプラネット] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210102011937/http://portal.fujiko-pro.com/ |date=2021-01-02 }}（スマートフォンのみ）

[[ප්‍රවර්ගය:ජපානය]]</text>
      <sha1>605f3xy4j6uawwjemg9uzmugs6a1em5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පාතිමා යාච්ඤා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96873</id>
    <revision>
      <id>803248</id>
      <parentid>519810</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:39:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>81472</id>
      </contributor>
      <comment>First Sculpture of Our Lady of Fatima.jpg</comment>
      <origin>803248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13523" sha1="pijrzlaa8t765p92lxzk52j8dodku7o" xml:space="preserve">{{short description|කතෝලික යාච්ඤා හතක එකතුවක්}}
&lt;!--අවවාදයයි!!! කරුණාකර මෙහි අඩංගු වචන වල, විශේෂයෙන් ස්ථානවල හෝ මිනිසුන්ගේ නම්වල අක්ෂර වින්‍යාස වෙනස් කිරීමෙන් වලකින්න--&gt;
[[File:First Sculpture of Our Lady of Fatima.jpg|thumb|right|240px|[[ෆාචිමා, පෘතුගාලය|පාතිමාවේ]] අප ස්වාමිදූගේ මුල් ප්‍රතිමාව]]
'''පාතිමා යාඥා''' යනු පෘතුගාලයේ [[පාතිමා, පෘතුගාලය|පාතිමා]]හි 1917 දී [[දේවමාතා දර්ශනය]] හා සම්බන්ධ කතෝලික යාඥා හතක එකතුවකි. වාර්තා වන පරිදි, පළමු යාච්ඤා දෙක ළමා දූරදර්ශී තිදෙනාට [[පෘතුගාලයේ රැකවල් දේවදූතයා|සාමයේ දූතයා]] විසින් ඉගැන්වූ අතර, ඊළඟ තුන [[පාතිමාවේ අප ස්වාමිදූ]] විසින්ම එම දරුවන්ට උගන්වන ලදී. ඔවුන් තිදෙනාගෙන් වැඩිමහල් සහ වැඩිම කාලයක් ජීවත්වූ ''ලුසියා ඩොස් සැන්ටොස්'' ට 1931 දී කන්‍යා සොහොයුරියක්ව සිටියදී [[ජේසු|ජේසුස් වහන්සේ]] විසින් දර්ශණයනයවී අවසාන යාච්ඤා දෙක ඉගැන්වූහ. යාච්ඤා හතෙන්, [[ජපමාලය|ජපමාල]] දශකයේ යාච්ඤාව(ජපමාල පංති යාච්ඤාව) වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සහ වඩාත් පුළුල් ලෙස පාරායනය වේ. පහත සෑම යාච්ඤාවක් සඳහාම, පෘතුගීසි මුල් පිටපත සමඟ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයක් ලබා දී ඇත.

==සාමයේ දූතයා==

===දේවධර්මීය යාච්ඤාව===

1916 වසන්තයේ දී, [[සාමයේ දූතයා (පෘතුගාලය)|සාමයේ දූතයා]] පාතිමාවේ දරුවන් තිදෙනාට මෙම යාච්ඤාව ඉගැන්වූ අතර, ඔවුන් එය තුන් වරක් පුනරුච්චාරණය කළේය.

{{blockquote|My God, I believe, adore, hope and love You! I ask pardon of You for those who do not believe, do not adore, do not hope and do not love You.&lt;ref&gt;Fatima in Lucia's Own Words (Sister Lucia's Memoirs), 15th edition, July 2007, p. 78&lt;/ref&gt;}}
{{blockquote|{{lang|pt|Meu Deus! Eu creio, adoro, espero e amo-Vos. Peço-Vos perdão para os que não crêem, não adoram, não esperam e Vos não amam.}}&lt;ref&gt;Memórias da Irmã Lúcia, 13th edition, October 2007, p. 77&lt;/ref&gt;}}

එවිට දේව දූතයා, &quot;මෙසේ යාච්ඤා කරන්න, ජේසුස් වහන්සේගේ සහ මරියාගේ හදවත් ඔබගේ කන්නලව්වල හඬට අවධානයෙන් සිටිති&quot; යැයි කීය.&lt;ref&gt;Memoirs, p. 78&lt;/ref&gt; දෙවියන් වහන්සේ විශ්වාස කිරීම, නමස්කාර කිරීම, බලාපොරොත්තුව සහ ආදරය කිරීම යනු ඇදහිල්ල, බලාපොරොත්තුව සහ දානය යන දේවධර්මීය ගුණධර්ම ප්‍රගුණ කිරීමයි.&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Catechism of the Catholic Church, The Theological Virtues|url=https://www.vatican.va/archive/ENG0015/__P66.HTM |access-date=2022-10-18|website=vatican.va|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Catechism of the Catholic Church, paragraphs 1840-1844|url=https://www.vatican.va/archive/ENG0015/__P68.HTM |access-date=2022-10-18|website=vatican.va|language=en}}&lt;/ref&gt;

===ත්‍රීත්වේක යාච්ඤාව===

1916 අගෝස්තු මාසයේදී දේවදූතයා පෙනී සිටිමින් දරුවන්ට මෙම යාච්ඤාව ඉගැන්වූ අතර නැවතත් එය තුන් වතාවක් පුනරුච්චාරණය කළේය.

{{blockquote|Most Holy Trinity, Father, Son, Holy Ghost, I adore You profoundly, and I offer You the most precious Body, Blood, Soul and Divinity of Jesus Christ, present in all the tabernacles of the world, in reparation for the outrages, sacrileges and indifference with which He Himself is offended. And, through the infinite merits of His most Sacred Heart, and the Immaculate Heart of Mary, I beg of You the conversion of poor sinners.&lt;ref&gt;Memoirs, p. 79&lt;/ref&gt;}}
{{blockquote|S{{lang|pt|antíssima Trindade, Padre, Filho, Espírito Santo, (adoro-Vos profundamente) e ofereço-Vos o preciosíssimo Corpo, Sangue, Alma e Divindade de Jesus Cristo, presente em todos os Sacrários da terra, em reparação dos ultrajes, sacrilégios e indiferenças com que Ele mesmo é ofendido. E pelos méritos infinitos do Seu Santíssimo Coração e do Coração Imaculado de Maria, peço-Vos a conversão dos pobres pecadores.}}&lt;ref&gt;Memórias, p. 79&lt;/ref&gt;}}

[[පූජා කිරීම]] දිව්‍ය පූජාවට එරෙහිව [[මරණීය පාප|මරණීය පාපයේ]] තත්වයක එය ලැබීම ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=2022-11-25 |title=The Validity of the Eucharist and Mortal Sin|url=https://www.ncregister.com/blog/the-validity-of-the-eucharist-and-mortal-sin |access-date=2022-10-18|website=National Catholic Register|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;see 1 Corinthians 11:29, &quot;For anyone who eats and drinks without discerning the body [of Christ], eats and drinks judgment on himself.&quot;&lt;/ref&gt;

==පාතිමාවේ අප ස්වාමිදූ==

===ත්‍රීත්වේක යාච්ඤාව===

1917 මැයි 13 වන දින මුල් දර්ශනයේදී, අප ස්වාමිදූ දරුවන් ආලෝකයෙන් ස්නානය කළ අතර, ඔවුන් &quot;[ඔවුන්ට] සන්නිවේදනය කරන ලද අභ්‍යන්තර ආවේගයකින් පෙලඹී ඇත&quot;, එබැවින් ඔවුහු මෙම යාච්ඤාව පැවසූහ.&lt;ref&gt;Memoirs, p. 175&lt;/ref&gt;

{{blockquote|O most Holy Trinity, I adore You! My God, my God, I love You in the most Blessed Sacrament!&lt;ref&gt;Memoirs, p. 176&lt;/ref&gt;}}
{{blockquote|{{lang|pt|Ó Santíssima Trindade, eu Vos adoro. Meu Deus, meu Deus, eu Vos amo no Santíssimo Sacramento.}}&lt;ref&gt;Memórias, p. 174&lt;/ref&gt;}}

එය දිව්‍ය සත්ප්‍රසාදයේ සහ ශුද්ධවූ ත්‍රීත්වය තුල සිටින ක්‍රිස්තුස් වහන්සේය.&lt;ref&gt;[https://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p2s2c1a3.htm Catechism of the Catholic Church 1415]&lt;/ref&gt;

===පිදීමේ යාඥාව===
1917 ජූනි 13 වන දින අප ස්වාමිදූ දරුවන්ට පැවසුවේ &quot;පව්කාරයන් වෙනුවෙන් ඔබම කැප කරන්න, විශේෂයෙන් ඔබ යම් කැපකිරීමක් කරන සෑම අවස්ථාවකදීම [මෙම යාච්ඤාව] බොහෝ වාරයක් කියන්න&quot;.

{{blockquote|O Jesus, it is for love of You, for the conversion of sinners, and in reparation for the sins committed against the Immaculate Heart of Mary.&lt;ref&gt;Memoirs, p. 178&lt;/ref&gt;}}
{{blockquote|{{lang|pt|Ó Jesus, é por Vosso amor, pela conversão dos pecadores e em reparação pelos pecados cometidos contra o Imaculado Coração de Maria.}}&lt;ref&gt;Memórias, p. 176&lt;/ref&gt;}}

===ජපමාල පංති යාච්ඤාව===

යාච්ඤා අතරින් වඩාත් ප්‍රචලිත යාච්ඤාව ලෙස, මෙය බොහෝ විට සරලව හඳුන්වනු ලබන්නේ &quot;පාතිමා යාඥාව&quot; ලෙසිනි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://catholicherald.co.uk/commentandblogs/2017/10/13/the-brilliance-of-the-fatima-prayer/ |title=The brilliance of the Fatima Prayer {{!}} CatholicHerald.co.uk |website=catholicherald.co.uk |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014132227/http://catholicherald.co.uk/commentandblogs/2017/10/13/the-brilliance-of-the-fatima-prayer/ |archive-date=2017-10-14}} &lt;/ref&gt; එදිනම (1917 ජූනි 13) ජපමාලයේ සෑම දශකයකටම පසුව මෙම යාච්ඤාව කීමට අප ස්වාමිදූ දරුවන්ට ඉගැන්වූවාය. දිනපතා ජපමාලය කියවීම දිගටම කරගෙන යාමට ඇය දරුවන් දිරිමත් කළාය.&lt;ref&gt;Memoirs, pp. 179–180&lt;/ref&gt;

{{blockquote|අහෝ මාගේ ජේසුනී, අපගේ පාපවලට සමාව දුන මැනව. නිරාගින්නෙන් අප ගලවා ගත මැනව. සියලු ආත්මයන්ද, විශේෂකොට ඔබගේ දයාව ඉතා වුවමනා ආත්මයන්ද, ස්වර්ග රාජ්‍යයට ගෙන්වාගත මැනව}}
{{blockquote|O my Jesus, forgive us, save us from the fire of hell. Lead all souls to Heaven, especially those who are most in need.&lt;ref&gt;Memoirs, p. 179&lt;/ref&gt;}}
{{blockquote|{{lang|pt|Ó meu Jesus, perdoai-nos, livrai-nos do fogo do inferno; levai as alminhas todas para o Céu, principalmente aquelas que mais precisarem.}}&lt;ref&gt;Memórias, p. 177&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;William Thomas Walsh, Our Lady of Fátima, 1947, See footnote on page 225.&lt;/ref&gt;&lt;ref group=Note&gt;Note the minor differences in punctuation between these sources.&lt;/ref&gt;}}

== ටූයි පල්ලිය ==
1931 දී ස්පාඤ්ඤ දේශසීමාවෙන් ඔබ්බෙහි පිහිටි ටූයි නගරයේ කන්‍යා සොහොයුරියක්ව සිටියදී 1931 දී ජේසුස් වහන්සේ විසින් ලුසියා සොහොයුරියට පෞද්ගලිකව මෙම යාඥාවන් ඉගැන්වූ බව වාර්තා වේ. ක්‍රිස්තුස්වහන්සේගේ හෙළිදරව් කිරීම් පල්ලිය විසින් අනුමත කර නැත; 1916 සහ 1917 දේවදූත සහ දේවමාතා දර්ශන පමණක් අනුමත කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20000626_message-fatima_en.html VATICAN.VA: Message of Fatima]&lt;/ref&gt;

===පරිවර්තනයේ යාච්ඤාව===

{{blockquote|By thy pure and [[පිළිසිඳගැනීමේ මංගල්‍යය|Immaculate Conception]], O Mary, obtain the conversion of [[රුසියාව|Russia]], [[ස්පාඤ්ඤය|Spain]], [[පෘතුගීසිය|Portugal]], [[යුරෝපය|Europe]] and the whole world!{{cite quote|reason=Where does this come from?|date=December 2019}} }}

===ගැලවීමේ යාච්ඤාව===

{{blockquote|Sweet [[Immaculate Heart of Mary|Heart of Mary]], be the salvation of Russia, Spain, Portugal, Europe and the whole world.{{cite quote|reason=Where does this come from?|date=December 2019}} }}

==මේවාද බලන්න==
{{Portal|Catholicism}}
* [[පාතිමාවේ අප ස්වාමිදූ]]
* [[කතෝලික භක්තිය]]

==කටුසටහන්==
{{reflist|group=Note}}

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

==බාහිර සබැඳි==
* [https://www.piercedhearts.org/hearts_jesus_mary/apparitions/fatima/MemoriasI_en.pdf &quot;''ලුසියා කන්‍යා සොහොයුරියගේම වචන වලින් පාතිමාව''&quot;] – සිස්ටර් ලුසියා විසින් ලියන ලද මතක සටහන් පොතේ නොමිලේ මාර්ගගත අනුවාදය 
* [https://fatima.org/wp-content/uploads/2017/03/The-True-Story-of-Fatima.pdf &quot;''පාතිමාවේ සත්‍ය කතාව''&quot;]
* [https://fatima.org/wp-content/uploads/2018/05/Sister-Lucy-sm.pdf &quot;''ලුසියා කන්‍යා සොයුරිය: මරියාගේ නිර්මල හදවතේ අපොස්තුළු තුමිය''&quot;]

{{Our Lady of Fátima|state=uncollapsed}}
{{Catholic Prayers}}
{{Virgin Mary}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Fatima Prayers}}
[[Category:රෝමානු කතෝලික යාච්ඤා]]
[[Category:පාතිමාවේ අප ස්වාමිදූ]]</text>
      <sha1>pijrzlaa8t765p92lxzk52j8dodku7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පාතිමාවේ අප ස්වාමිදූ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96958</id>
    <revision>
      <id>803249</id>
      <parentid>523399</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>81472</id>
      </contributor>
      <comment>First Sculpture of Our Lady of Fatima.jpg</comment>
      <origin>803249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6403" sha1="8pg6r0m4jyhs66h98i3vm6z2epy31vb" xml:space="preserve">{{short description|කන්‍ය මරියතුමියගේ වෙනත් නාමයක්}}
{{Infobox Catholic Apparition
| name       = පාතිමාවෙ අප ස්වාමිදූ
| full_name  = පාතිමාවේ ශුද්ධවූ ජපමාලයේ අප ස්වාමිදූ
| image      = First Sculpture of Our Lady of Fatima.jpg
| size       = 
| alt        = 
| caption    = [[දර්ශනයේ දේවස්ථානය]] තුළ තැන්පත් කර ඇති [[කැනොනිකල් රාජාභිෂේකය|කැනොනිකල් ඔටුන්න හිමි]] දේවමාතා රූපය 
| map        = 

| msize      =  
| malt       =
| mcaption   =
| location   = [[පාතිමා, පෘතුගාලය]]
| date       = 1917 මැයි 13 සිට ඔක්තෝබර් 13 දක්වා
| witness    = {{hlist|ලුසියා දොස් සන්තොස්; ෆ්‍රැන්සිස්කෝ සහ ජසින්තා මාර්තෝ}}
| type       = [[දේවමාතා දර්ශනය]]
| approval   = {{ubl|1930 ඔක්තෝබර් 13: හොසේ අල්වේස් කොරයා ද සිල්වා, ලිරියාවේ රදගුරු&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://fatima.org/about/fatima-the-facts/approval-by-the-bishop-1930/|title=Approval by the Bishop (1930)|website=The Fatima Center|access-date=2019-10-10|quote=[W]e hereby: 1. Declare worthy of belief, the visions of the shepherd children in the Cova da Iria, parish of Fatima, in this diocese, from the 13th May to 13th October, 1917. 2. Permit officially the cult of Our Lady of Fatima.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Lucia-dos-Santos|title=Lúcia dos Santos|website=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=2019-10-10|quote=After years of investigation, the veneration of Our Lady of Fátima was authorized by the bishop of Leiria, Portugal, on October 13, 1930.}}&lt;/ref&gt;|1946 අප්‍රේල් 25: [[Pope Pius XII]] ගේ පොන්ටිෆිකල් නියෝගය අනුව ඔටුනු පලන්දන ලදී}}
| shrine     = [[පාතිමාවේ අප ස්වාමිදූගේ අභයභූමිය]], [[කොවා ද ඉරියා]], [[පාතිමා, පෘතුගාලය]] 
| patronage  = {{hlist|ලිරියා-පාතිමා පදවිය|නැගෙනහිර තිමෝරය}}
| attributes =
| feast_day  = මැයි 13
}}
'''පාතිමාවේ අප ස්වාමිදූ'''({{lang-pt|Nossa Senhora de Fátima}}, {{IPA-pt|ˈnɔsɐ sɨˈɲɔɾɐ dɨ ˈfatimɐ|pron}}); විධිමත් ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ '''පාතිමාවේ ශුද්ධවූ ජපමාලයේ අප ස්වාමිදූ''') යනු පෘතුගාලයේ පාතිමා හි කෝවා ද ඉරියා හි එඬේර දරුවන් තිදෙනෙකු විසින් 1917 දී වාර්තා කරන ලද [[දේවමාතා දර්ශනය|දේවමාතා දර්ශනයක්]]  මත පදනම් වූ [[ජේසුගේ මව වන මරියා]]ගේ කතෝලික නාමයකි. දරුවන් තිදෙනා වූයේ ලුසියා දොස් සන්තොස්, ෆ්‍රැන්සිස්කෝ සහ ජසින්තා මාර්තෝ ය. 1930 ඔක්තෝම්බර් 13 වන දින ලෙයිරියා හි රදගුරු හොසේ අල්වේස් කොරයා ද සිල්වා විසින් මෙම සිදුවීම් විශ්වාස කිරීමට සුදුසු බව ප්‍රකාශ කළේය.&lt;ref name=worthy&gt;{{cite web|url=http://www.miraclehunter.com/marian_apparitions/statements/fatima_statement_02.html|title=Results of the Investigative Commission|date=October 1930|access-date=3 June 2017}}&lt;/ref&gt;

දොලොස්වන පියුස් පාප් වහන්සේ 1946 අප්‍රේල් 25 වන දින &quot;පේපල් බුල්&quot;({{lang|la|Celeberrima solemnia}}) මාර්ගයෙන් කැනොනිකල් රාජාභිෂේකය පිළිබඳ පාප්තුමාගේ ආඥාවක් ප්‍රදානය කරන ලදී. නම් කරන ලද පාප්තුමාගේ ලෙගට්, කාදිනල් බෙනඩෙටෝ ඇලෝසි මසෙල්ලා විසින් 1946 මැයි 13 වන දින රාජාභිෂේකය සිදු කරන ලදී. මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ස්ථිරවම [[දර්ශනයේ දේවස්ථානය]] තුළ තැම්පත් කර ඇත. දොලොස්වන පියුස් පාප්තුමා 1954 නොවැම්බර් 11 දින &quot;{{lang|la|Luce superna}}&quot; අපෝස්තලික ලිපියක් මගින් [[පාතිමා අභයභූමිය]] සුළු බැසිලිකාවක් බවට පත් කළේය.

1930 ගණන්වල ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ලුසියා සහෝදරියගේ මතක සටහන් වලින් ඇය පවසන රහස් තුනක් කන්‍යා මරිය තුමියගෙන් ලැබුණු බව ප්‍රකාශ කළ අතර තුන්වන රහස 1960 දී [[කතෝලික සභාව]] විසින් හෙළි කිරීමට නියමිතව තිබුණි. රහස්, [[අනාවැකි]] සහ [[Eschatological]] හෙළිදරව් කිරීම් දෙවන ලෝක යුද්ධයට හා අනාගතයේ තවත් ගෝලීය යුද්ධවලට සම්බන්ධ යැයි කියනු ලබන අතර විශේෂයෙන් [[මරියතිමියගේ නිර්මල හෘදය]] වෙත රුසියාව කැප කරන ලෙස කන්‍යාවගේ ඉල්ලීමද ඇතුලත් විය.

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>8pg6r0m4jyhs66h98i3vm6z2epy31vb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම් අස්වාභාවික ‍මෛථූන නඩු විභාග</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98329</id>
    <revision>
      <id>803247</id>
      <parentid>703802</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91459" sha1="migkvzd6sgsj7qri39fzur66u1lpqgk" xml:space="preserve">'''අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම් අස්වාභාවික ‍මෛථූන නඩු විභාග''' යනු [[මලයාසියාව|මලයාසියාවෙහි]] සැලකියයුතු තරමක දේශපාලනමය මතභේදයට තුඩු දුන් සිදුවීම් පෙළකි. පළමුවන නඩු විභාගය, 1998 වසරෙහිදී සිදු කෙරුනු අතර, එහි ප්‍රතිඵලය වූයේ [[මලයාසියාවෙහි නියෝජ්‍ය අග්‍රාමාත්‍යවරයා |හිටපු නියෝජ්‍ය අග්‍රාමාත්‍යවරයාවූ ]] [[අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම්]] වැරැදිකරු බවට තීන්දු කරමින්, වසර නවයක සිර දඬුවමකට ලක්වීමය. මෙම සිර දඬුවම 2004 වසරෙහිදී  පසුපෙරලීමෙන් අන්වාර්ගේ සිරෙන් නිදහස් කෙරිණි.

[[පකතන්  රාකියාත්]] විපක්ෂයෙහි නායකයා ලෙසින් සිටියදී, අන්වාර් වෙත 2008 වසරෙහිදී චෝදනා එල්ලවූයේ පිරිමි සහායකයෙක් හා සමගින් [[අස්වාභාවික ‍මෛථූනය | අස්වාභාවික ‍මෛථූනයෙහි යෙදුනු]] බවටය. ඔහුට එරෙහි නඩුව 2010 සහ 2011 වසර වලදීද 2012 ජනවාරියෙහිදීද කැඳවූ අතර ඔහු නිදොස් කොට නිදහස් කෙරිණි. [[මලයාසියාවෙහි අභියාචනාධිකරණය | අභියාචනාධිකරණය]] විසින් 2014 මාර්තු මාසයෙහිදී නිදොස් කිරීම පසුපෙරලනලදුව, වැරැදිකරු බවට තීරණය කර,  වසර පහක සිර දඬුවමක් නියම කෙරිණි. [[මලයාසියාවෙහි ෆෙඩරල් අධිකරණය | ෆෙඩරල් අධිකරණය]] වෙත අන්වාර් අභියාචනයක් ඉදිරිපත් කල අතර, වැරැදිකරු බවට තීරණය 2015 පෙබරවාරි මාසයෙහිදී  යළි පිළිගත් එය දඬුවම සහතික කළේය. [[සෙලන්ගෝර්|සෙලන්ගෝර්හී ]] [[සන්ගෙයි බියුලෝ බන්ධනාගාරය]] තුල අන්වාර් මෙම සිර දඬුවම විඳි අතර 2018 මැයි 16 දිනදී ක්ෂමා දානය ලබා නිදහස් කෙරිණි.

==1998 චෝදනාව==
===දූෂණ ඩෝදනා===
1998 වසරෙහිදී, ''50 දාලිල් කෙනෑප අන්වාර් ටීඩාක් බෝලේ ජාඩී පීඑම්'' (&quot;අන්වාර් අග්‍රාමාත්‍යවරයා විය නොහැකි හේතු 50 ක් &quot;) නමැති පොතක්  [[යුනයිටඩ් මැලේස් නැෂනල් සංවිධානය]] (UMNO) මහා මණ්ඩලයෙහි සාමාජිකයන් අතර බෙදා හැරුනේ, අන්වාර්ට එරෙහිව විත්‍රණ චෝදනා සහ දූෂණ චෝදනාද ඇතුළත්වය. &lt;ref&gt;[http://www.dailyexpress.com.my/news.cfm?NewsID=37269 ඩොක්ටර් එම්: අප් ටු අන්වාර් ටු සූ ඕවර් 'ගේ' රිමාක්] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110621232043/http://www.dailyexpress.com.my/news.cfm?NewsID=37269 |date=21 ජූනි 2011 }}, ''ඩේලි එක්ස්ප්‍රස්'', 22 සැප්තැම්බර් 2005.&lt;/ref&gt;

===අන්වාර්ගේ නිලයෙන් නෙරපීම ===
ඔහු පොලිස් විමර්ශන වලට ලක් වී ඇති බවට වාර්තා අතරතුර, 1998 සැප්තැම්බර් 2 දිනදී අන්වාර් [[මලයාසියාවෙහි කැබිනට් මණ්ඩලය |කැබිනට් මණ්ඩලයෙන්]] නෙරපා හැරිණි. ඉන්පසු දිනයෙහිදී, ඔහු UMNO වෙතින් කෙරපා හරින ලදි. අන්වාර්ගේ කතා රචනා කල මුනාවර් අනීස්, සහ අන්වාර්ගේ හදාගත් සොහොයුරු සුක්මා ධර්මවාන් සස්මිත අත්මජා අත්අඩංගුවට පත් වූයේ සමලිංගික කටයුතු වල යෙදුනු බවට සැක සහිතවය. දින පහකට පසුව, ඔවුනට සය මසක සිර දඬුවම් පැනවූයේ අන්වාර් සමග &quot;අස්වාභාවික ලිංගික කටයුතු&quot; වල යෙදුනු බවට වැරැදි පිළිගත් බැවිනි. ඔවුන් පසුව තම පාපෝච්චාරණ ඉවත්කර ගනිමින්, දඬුවමට විරුද්ධව අභියාචනා ඉදිරිපත් කළේ, වැරැදි පිළිගන්නා ලෙසින් ඔවුනට  [[බල කිරීම |බල කෙරුනු]] බව පවසිමිනි. මෙය සනාථ කිරීමට අනීස් විසින් ව්‍යවස්ථාපිත ප්‍රකාශයක් සිදු කෙරිණි.&lt;ref&gt;[https://www.malaysiakini.com/news/59852 ස්ටැටියුටරි ඩෙක්ලරේෂන් ෆ්‍රොම් ඩොක්ටර් මුනාවර් අහමද් අනීස්] 7 නොවැම්බර් 1998&lt;/ref&gt; කෙසේවෙතත්, මුනාවර්ගේ අභියාචනය ඉහළ අධිකරණය විසින් නිෂ්ප්‍රභා කෙරුණු අතර 2008 ඔක්තොම්බර් 29 දිනදී ඔහු වැරැදිකරු ලෙස ලැබූ දඬුවම ස්ථීර කෙරිණි. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081102040105/http://www.nst.com.my/Current_News/NST/Thursday/Frontpage/20081030134210/Article/index_html ඩොක්ටර් මුනාවාර් ෆේල්ස් ඉන් බිඩ් ටු රෙමිට් එපීල් ටු හයි කෝට්]. nst.com.my. 29 ඔක්තොම්බර් 2008&lt;/ref&gt; අන්වාර්ගේ ලේකම්වරුන් දෙදෙනෙකු වූ ඊසාම් මොහොමඩ් සහ මොහොමඩ් අස්මීන් අලි යන දෙදෙනා වෙන් වෙන් වශයෙන් අත්අඩංගුවට පත්වූයේ  &quot;50 රීසන්ස්&quot; පොත සම්බන්ධ පොලිස් විමර්ශන වල කොටසක් ලෙසිනි. දෙදෙනාම පසුව නිදහස් කෙරිණි.

=== ඇස් තැල්ම සිද්ධිය===
&lt;!-- [[Image:Anwar Ibrahim and police 20020207.jpg|thumb|right|Anwar Ibrahim being escorted by the police to the [[Federal Court of Malaysia]] on 4 February 2002, he was released from prison on 2 September 2004 after his conviction on sodomy was reversed.]] --&gt;
1998 සැප්තැම්බර් 29 දිනදී, අන්වාර් අධිකරණයෙහි පෙනීසිට දූෂණ ඩෝදනා වලට සහ [[අස්වාභාවික මෛථූන]] චෝදනා වලට නිවැරැදි කරු බවට ප්‍රකාශ කර සිටියේය. [[ඇස් තැල්ම|ඇස් තැල්මක්]] සහිත (එකල [[පොලිස්පති]] [[රහීම් නූර්]] විසින් කළ පහර දීමක් නිසා ඇතිවුණු) සහ එක් අතක් එසවුණු අන්වාර්ගේ ඡායාරූපයක් බොහෝ  ''රෙෆෝර්මාසී'' පෝස්ටර්වල දක්නට ලැබුණු දේශපාලන විපක්ෂයෙහි සංකේතයක් විය.

[[මහතීර් මෙහොමඩ්]] සහ රහීම් නූර් විසින් ඇස්තැල්ම පැහැදිලි කලේ &quot;ඔහුගේ ඇස් වෙත වීදුරුවක් තෙරපීමෙන්&quot; &quot;තමන් විසින්ම සිදුකරගත්&quot; දෙයක් ලෙසිනි. රාජකීය කොමිසමක් පත් කිරීමෙන් පසුව පමණක් රහීම් නූර් විසින් තමන් අන්වාර් හට පහර දුන් බව පිළිගත්තේය.&lt;ref name=&quot;Aliran Black Eye&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=රහීම් නූර්ස් කන්ෆෙෂන්: බ්ලැක් අයි ඇන්ඩ් බ්ලැකර් ඩීඩ්ස් |work=අලිරූන්|date=1 මාර්තු 1999 |url=http://www.aliran.com/oldsite/ms990301.html |access-date=30 අගෝස්තු 2008| archive-url= https://web.archive.org/web/20080725005620/http://www.aliran.com/oldsite/ms990301.html| archive-date= 25 ජූලි 2008 | url-status= live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DAP Black Eye&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=අන්වාර් වින්ඩිකේටඩ් බට් ඇටර්නි-ජෙනරල් ෂුඩ් ගිව් ෆුල් අකවුන්ටිං ඔෆ් ද කම්පන්ෂේසන් ගවර්න්මන්ට් ඊස් පෙයිං ෆො රහීම් නූර්ස් &quot;බ්ලැක් අයි&quot; ඇසෝල්ට්|work=ඩිමොක්‍රටික් ඇක්ෂන් පක්ෂය |date=4 අගෝස්තු 2005 |url=http://www.dapmalaysia.org/all-archive/English/2005/Aug05/lks/lks3607.htm |access-date=30 අගෝස්තු 2008}}&lt;/ref&gt; 2005 අගෝස්තු මාසයෙහිදී රහීම් විසින් සිද්ධිය පිළිබඳව සමාව අයැද සිටියේය. &lt;ref name=&quot;BBC Black Eye&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=අන්වාර් වින්ස් ඇපොලජි ෆො බීටිං |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4740937.stm |work=බීබීසී පුවත්|date=3 අගෝස්තු 2005 |access-date=7 සැප්තැම්බර් 2008 }}&lt;/ref&gt; අත්‍යන්තයෙහිදී රහීම් නූර් හට පහරදීම පිළිබඳ චෝදනාරෝපණය කරනු ලැබ මාස දෙකක සිර දඬුවමක් සහ රින්ගිට් 2,000 (SGD571.40) දඩයක් නියම කරන ලදි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=බ්ලැක් අයි ෆො ජස්ටිස් |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/678217.stm|work=BBC News|date=15 මාර්තු 2000 |access-date=4 පෙබරවාරි 2010 }}&lt;/ref&gt;

===ඩීඑන්ඒ සාක්ෂි===
නඩු විභාගය අතරතුර, අන්වාර්ගේ ශුක්‍ර ධාතු පැල්ලම් සහිත යැයි දැක්වෙන මෙට්ටයක් අධිකරණය වෙත ඉදිරිපත් කෙරිණි. මෙය අධිකරණයට ඉදිරිපත් කෙරුණේ අන්වාර්ගේ ලිංගික ක්‍රියාවන් වූ බවට [[ඩීඑන්ඒ ප්‍රරේඛනය |ඩීඑන්ඒ සාක්ෂි]] සැපයීම සඳහාය. මෙම මෙට්ටය හා සමග කිසිම සම්බන්ධයක් තමන්ට නොමැති බවට අන්වාර් ප්‍රකාශ කලද ඩීඑන්ඒ පරික්ෂණ ප්‍රතිඵල ධනාත්මක විය. ඩීඑන්ඒ රසායන ශිල්පීයෙකු වූ ලිම් කොං බූන්, නඩු විභාගය අතරතුර අධිකරණය ඉදිරියෙහි දිවුරා සාක්ෂි සැපයුවේ, මෙට්ටය මතවූ ශුක්‍ර තරල පැල්ලම් 13 අතරින් 10 ක ඩීඑන්ඒ හා අන්වාර්ගේ ඩීඑන්ඒ ගැලපුනු බවයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://ww1.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=1998&amp;dt=1231&amp;pub=Utusan_Malaysia&amp;sec=Muka_Hadapan&amp;pg=fp_03.htm |title=Saksi: Kesan di tilam milik Anwar, Shamsidar |access-date=21 අගෝස්තු 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820075412/http://ww1.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=1998&amp;dt=1231&amp;pub=Utusan_Malaysia&amp;sec=Muka_Hadapan&amp;pg=fp_03.htm |archive-date=20 අගෝස්තු 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;CBS89&quot;&gt;Alvin Ung [https://www.cbsnews.com/stories/1998/12/30/world/main26489.shtml CBS-489A ස්ටේන් අපෝන් අන්වාර්ස් ඩිෆෙන්ස්], ''දි එසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස්'' (''සීබීඑස් නිවුස්'' ඔස්සේ). 30 දෙසැම්බර් 1998&lt;/ref&gt; විත්ති පාර්ශවය හුවා දැක්වූයේ, පොලීස් අත්අඩංගුවෙහි සිටින අතරතුර පහරකෑමෙන් අන්වාර් සිහිසුන්ව සිටින අතරතුර ඩීඑන්ඒ නියැදි ඔහු වෙතින් ලබාගෙන, අන්වාර් වෙත අසත්‍ය ඩෝදනා සිදුකිරීමට  අසත්‍ය අධිකරණ වෙවද්‍ය වාර්තා බිහි කෙරුණු බවයි; කෙසේවෙතත්, ඉහළ අධිකරණයෙහි විනිශ්චයකරු ඔගස්ටීන් පෝල්  විසින් ඩීඑන්ඒ සාක්ෂි පිළිගන්නා ලදි. &lt;ref name=CBS89/&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/244570.stm අන්වාර් ට්‍රයල් හියර්ස් ඩීඑන්ඒ එවිඩන්ස්] 30 දෙසැම්බර් 1998, ''බීබීසී නිවුස්''&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රෝක්ත රජයේ මැදිහත් වීම===
නඩු විභාගය අතරතුර, ඔහුගේ නියෝජ්‍යයාගේ අත් අඩංගුව පැහැදිලි කිරීමට,  මහතීර් මලයාසියානු රූපවාහිනියෙහි විශේෂිත ලෙසින් පෙනී සිටියේය. නඩු විභාගය එවිටද පැවතියද, අස්වාභාවික මෛථූන ක්‍රියා වලට සහ සමලිංගික ක්‍රියා වලට අන්වාර් වැරදිකරු බවට මහතීර් විසින් පැවසූ විවිධ අවස්ථාවලින් මෙය එකක් පමණක් විය. අන්වාර්ගේ අස්වාභාවික මෛථූනයන්ට ගොදුරු වූවා යැයි දැක්වෙන අයගේ ප්‍රකාශද රජය විසින් දැක්වූයේ එවා දූෂිත සාක්ෂි බව පොදු ජනයා සලකද්දීය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|title=සොඩොමි II: හින්ගිං ඔන් කෝට් රිවිව් |url=http://malaysianmirror.com/homedetail/45-home/28865-sodomy-ii-hinging-on-court-review |date=3 පෙබරවාරි 2010 |work=මැලේසියන් මිරර් |access-date=9 පෙබරවාරි 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100205110941/http://malaysianmirror.com/homedetail/45-home/28865-sodomy-ii-hinging-on-court-review |archive-date=5 පෙබරවාරි 2010 }}&lt;/ref&gt; තවදුරටත්, ප්‍රයෝක්ත ගුද ලිංගික ක්‍රියා සිදු වූවා යැයි සැලකෙන දින ගැන පැහැදිලි තීරණයක් ගැනීමට පැමිණිලි පාර්ශවයට නොහැකි වූ අතර, රජය මුලින් පැවසුවේ මෙම අස්වාභාවික මෛථූන ක්‍රියාව සිදු වී ඇත්තේ ප්‍රයෝක්ත සිද්ධිය වන විටදී තනා හෝ නොතිබූ ගොඩනැගිල්ලක් තුලදී බවයි.{{උපහරණ ඇවැසිය|date=ඔක්තොම්බර් 2014}}

තවදුරටත්, නීතිපතිගේ පැමිණිලි පාර්ශවය ( [[අබ්දුල් ගානි පටේල්]] වෙතින් නායකත්වය සැපයුනු) විසින් අධිකරණය වෙත ඉදිරිපත් කෙරුණු තවද කරුණක් වූයේ මුනාවර් අනීස් බ්‍රිතාන්‍යයෙහි සිට රාත්‍රී ගුවන් ගමනක් ඔස්සේ මලයාසියාවට පැමිණ අන්වාර් විසින් අස්වාභාවික මෛථූනයෙහි යෙදී එයින් පසුව නැවත බ්‍රිතාන්‍ය වෙත යලි පියාසර කල බවය. නඩු විභාගය අතරතුර 20 වතාවකට වැඩි ගණනක් අධිකරණයෙන් පිටත ගෙන ගොස් යළි රැගෙන ආ කුප්‍රකට &quot;පැල්ලම් සහිත මෙට්ටය&quot; අන්වාර් විසින් ඔහුගේ සමලිංගික ක්‍රියාවන් සිදු කල සහ බහිර් විවාහික ලිංගික සම්බන්ධතා ඇති කර ගත් බවට සැලකූ දෙය විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=මෙට්ට්‍රස් සෝන් ඉන් අන්වාර් ට්‍රයල් |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/235255.stm|work=බීබීසී නිවුස්|date=15 දෙසැම්බර් 1998|access-date=17 පෙබරවාරි 2010}}&lt;/ref&gt; කෙසේවෙතත්, සාක්ෂි වලට අනුව, මෙට්ටය මත ලිංගික ක්‍රියා සිදුව ඇත්තේ වසර කිහිපයකට පෙරදී වන අතර මුත්, එයින් ලබා ගත් ඩීඑන්ඒ සාක්ෂි පෙන්නුම් කරන්නේ මෑතකදී සිදුවූ බවකි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=අන්වාර්ස් ඉන්ඩිග්නිටි ඔෆ් සොයිල්ඩ් බෙඩිං කේස් රෙස්ට්ස් ඔන් බෙඩිං |url=https://www.independent.co.uk/news/anwars-indignity-of-soiled-bedding-case-rests-on-bedding-1191555.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/news/anwars-indignity-of-soiled-bedding-case-rests-on-bedding-1191555.html |archive-date=7 මැයි 2022 |url-access=subscription |url-status=live|work=දි ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ට් |location=ලන්ඩනය|date=15 දෙසැම්බර 1998|access-date=17 පෙබරවාරි 2010 }}&lt;/ref&gt;

===දඬුවම් පැමිණවීම===

1999 අප්‍රේල් 14 දිනදී, අන්වාර් වෙත හය වසරක සිර දඬුවමක් නියම වූයේ දූෂණ චෝදනා වෙනුවෙන් වූ අතර, 2000 අගෝස්තු 8 දිනදී, අස්වාභාවික මෛථූන ක්‍රියා වෙනුවෙන් වසර නවයක සිර දඬුවමක් නියම විය. මෙම දඬුවම් දෙකම එක වර ගෙවෙන පරිදී වූ අතර නඩු විභාගය අතරතුර මාස හයක් සිර ගෙදර සිටි කාලය සැලකිල්ලට නොගැණිනි. මීළඟ අවුරුද්දෙහිදී මලයාසියාවෙහි අභියාචනාධිකරණය විසින් දූෂණ ඩෝදනා පිළිබඳව අන්වාර් වෙත ලබාදී තිබූ දඬුවම නිවැරැදි බවට  පිළිගත්තේය. 2002 ජූලි මාසයෙහිදී, දූෂණ චෝදනා දඬුවමට එරෙහිව අන්වාර් විසින් ෆෙඩරල් අධිකරණය වෙත ඉදිරිපත් කෙරුණු අවසාන අභියාචනය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. 2004 සැප්තැම්බරයෙහිදී ෆෙඩරල් අධිකරණය විසින් අස්වාභාවික මෛථූනය වෙනුවෙන් නියම කර තිබූ සිර දඬුවම පසුපෙරලන ලදි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=http://www.abc.net.au/cgi-bin/common/printfriendly.pl?http://www.abc.net.au/pm/content/2004/s1190999.htm|title=අන්වාර් ඊබ්‍රාහිම් ෆ්‍රීඩ් ආෆ්ටර් සොඩෝමි සෙන්ටන්ස් ඕවර්ටර්න්ඩ් |last=කොල්වින්|first=මාක්|date=2 සැප්තැම්බර් 2004|work=ඒබීසී|location=ඕස්ට්‍රේලියාව|access-date=31 මාර්තු 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110203172614/http://www.abc.net.au/cgi-bin/common/printfriendly.pl?http%3A%2F%2Fwww.abc.net.au%2Fpm%2Fcontent%2F2004%2Fs1190999.htm|archive-date=3 පෙබරවාරි 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ඔහුට විරුද්ධව නඩු විභාගය අතරතුර ඔහුට විරුද්ධ චෝදනා ගොනු කිරීම පසුපස ඇති අභිප‍්‍රාය ලෙස ඔහු විශ්වාස කරන හේතුව කථාවකදී අන්වාර් විසින් පැහැදිලි කරන ලදි. ඔහු අධිකරණයට පවසා සිටියේ: &quot; ඔහුගේ (මහාතීර්ගේ) දරුවන්ගේ සහ අනුචාරකයන්ගේ අසමත්වූ ව්‍යාපාර ගොඩගැනීම සඳහා විශාල ප්‍රමාණයක මහජන මුදල් භාවිතා කිරීම පිළිබඳව මම විරුද්ධත්වය පල කළෙමි.&quot; [[ජාත්‍යන්තර ක්ෂමා සංවිධානය]] සහ [[මානව හිමිකම් සුපරීක්‍ෂණ සංවිධානය]] යන දෙකම විසින් නඩු විභාග වල සාධාරණත්වය පිළිබඳව සැක පහල කළෝය. &lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/library/info/ASA28/015/2003/en මැලේෂියා: ඩබල් ඉන්ජස්ටිස් හීප්ඩ් ඔන් අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම්] 18 අප්‍රේල් 2003, ''ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල්''&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/press/1999/jun/anwar0610.htm හියුමන් රයිට්ස් වොච් මොනිටර්ස් සෙකන්ඩ් අන්වාර් ට්‍රයල්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140321162839/http://www.hrw.org/press/1999/jun/anwar0610.htm |date=2014-03-21 }} 11 ජූනි 1999, ''හියුමන් රයිට්ස් වොච්''&lt;/ref&gt; [[ජාත්‍යන්තර ක්ෂමා සංවිධානය]] පසුව අන්වාර් හැඳින්වූයේ [[හෘද සාක්ෂියේ සිරකරුවා| හෘද සාක්ෂියෙහි සිරකරුවෙක්]] ලෙසිනි. මෙම නඩු විභාගය නිසා ජාත්‍යන්තර විවේචනයද එල්ල විය. එකල එ.ජ. උප ජනාධිපති [[ඇල් ගෝර්]] විසින් අන්වාර්ගේ නඩු විභාගය හෙළාදකිමින් එය හැඳින්වුනේ &quot;කෝලමක්&quot; ලෙසින් වුවත්, මහතීර් විසින් එවන් සියළු ජාත්‍යන්තර විවේචන බැහැර කළේ &quot;විදේශ මැදිහත් වීම්&quot;ලෙසින් හඳුන්වමිනි. &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/873592.stm ගෝර්: අන්වාර් ට්‍රයල් අ 'මොකරි ගෝර්: අන්වාර් ට්‍රයල් අ 'මෙකෙරි']. 9 අගෝස්තු 2000. ''බීබීසී නිවුස්''&lt;/ref&gt;

අන්වාර්ගේ බිරිය, [[වොන් අසීස් වොන් ඉස්මයිල් |වොන් අසීස් ඉස්මයිල්]], පසුව පාටි කීඩිලාන් නැසියොනල් (නැෂනල් ජස්ටිස් පක්ෂය, පසුව [[පීපල්ස් ජස්ටිස් පක්ෂය (මලයාසියාව)|පාටි කීඩිලාන් රාකියාත්]] හෝ පීපල්ස් ජස්ටිස් පක්ෂය ලෙසින් හැඳින්වුනු), නමින් පක්ෂයක් තැනුවේ අන්වාර්ගේ නිදහස සහ ''රෙෆෝර්මාසී'' පිළිබඳ සටන ඉදිරියට ගෙන යෑම සඳහාය. [[2004 මලයාසියානු මහා මැතිවරණය |ඊළඟ මහා මැතිවරණයෙහිදී]], the එවකට-නැෂනල් ජස්ටිස් පක්ෂය මැතිවරණයෙහිදී හොඳ ප්‍රතිඵලයක් ලබා නොගත් අතර, පාර්ලිමේන්තු ආසන පහක් පමණක් දිනා ගත්තේය

==2008 චෝදනාව==

===චෝදනා===
2008 ජූනි 28 දිනදී, අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම්ගේ සහයෙකු වූ, [[සයිෆූල් සුකාරි අස්ලාන් |මොහාමඩ් සයිෆූල් බුකාරි අස්ලාන්]] විසින්, පොලිසියට පැමිණිල්ලක් කරමින් කියා සිටියේ අස්වාභාවික මෛථූන ක්‍රියා වල යෙදෙන ලෙසට අන්වාර් විසින් තමාට බල කල බවයි. 61 හැවිරිදි පුරුෂයෙකු විසින් 24 හැවිරිදි පුරුෂයෙකු භෞතික ලෙසින් මැඩපවත්වාගැනීම සිදුවිය නොහැකි දෙයක් බව අස්ලාන්ගේ අවධානයට යොමු කල විට, ඔහු විසින් සිදු කලේ ඔහුගේ චෝදනාව  &quot; පෙලඹවීම තුලින් සමලිංගික ක්‍රියාවන්හී යෙදවීම&quot; ලෙසින් වෙනස් කිරීමය. &lt;ref name=ipu2010&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://www.ipu.org/hr-e/186/Mal15.htm|title=අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම් - රිසලුෂන් ඇඩොප්ටඩ් බයි කොන්සෙන්සස් බයි අයිපීයූ ගවර්නිං කවුන්සිල් ඇට් ඉට්ස් 186ත් සෙෂන්|publisher=[[අන්තර්-පාර්ලිමේන්තු සංගමය]]|date=1 අප්‍රේල් 2010}}&lt;/ref&gt; මලයාසියානු දණ්ඩ නීති සංග්‍රහයෙහි 377බී ඡේදය  අනුව, අස්වාභාවික මෛථූනයෙහි යෙදීම, එය ඒකමතිකව සිදුවුනද, වසර 20ක් දක්වා [[බන්ධනාගාර ගතකිරීම|සිපිරිගෙහි ලෑම]] සහ [[කසපහර|කසපහර දීම]] යන දඬුවම් ලැබීමට යුතු වෙයි. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081009021823/http://www.straitstimes.com/Latest%2BNews/S-E%2BAsia/STIStory_253862.html මැලේෂියන් පොලීස් ක්ලැසිෆයි සෙක්ෂුවල් අසෝල්ට් රිපෝට් අගේන්ස්ට් අන්වාර් ඈස් සොඩොමි] straitstimes.com. 2 ජූලි 2008&lt;/ref&gt; මෙම චෝදනාවට ප්‍රතිචාර දක්වමින් අන්වාර් ක්‍රියා සිටියේ මෙම චෝදනාව දේශපාලනමය ලෙසින්  අභිප්‍රේරිත බවත් ඔහුහට අපකීර්තිය පැමිණවීමෙහි අදහසින් සිදු කල බවත් සහ එය &quot;සම්පූර්ණ ගෙතූ කථාවක්&quot; බවත් &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=මැලේෂියාස් අන්වාර් ඩිනයිස් ඒඩ්ස් සොඩොමි කම්ප්ලේන්ට් |url=http://www.abc.net.au/news/2008-06-29/malaysias-anwar-denies-aides-sodomy-complaint/2487646|work=ඒබීසී නිවුස් |date=29 ජූනි 2008 |access-date=6 මාර්තු 2010 }}&lt;/ref&gt; ඔහුහට අන්‍යස්ථානිකභාවයක් පිළිබඳ සාක්ෂියක් ඇතිබව කියා සිටියේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=මැල්ෂියන් අන්වාර් ඉන් 'සොඩොමි ඇලබයි' | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7513963.stm |work=බීබීසී නිවුස්|date=18 ජූලි 2008 |access-date=18 ජූලි 2008| archive-url= https://web.archive.org/web/20080719001514/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7513963.stm| archive-date= 19 ජූලි 2008 | url-status= live}}&lt;/ref&gt; අන්වාර් විසින් පසුව සයිෆුල්ට එරෙහිව නීතිමය නඩුවක් පැවරීය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=අන්වාර් ෆයිල්ස් ලෝසූට් අගේන්ස්ට් ඒඩ් හූ ඇකියුස්ඩ් හිම් ඔෆ් සොඩොමි |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Anwar-files-lawsuit-against-aide-who-accused-him-of-sodomy/329370/|work=එක්ස්ප්‍රස් ඉන්ඩියා|date=30 ජූනි 2008 |access-date=4 පෙබරවාරි 2010}}&lt;/ref&gt; අන්වාර්ගේ බිරිය, වොන් අසීස් වොන් ඉස්මයිල්, චෝදනා එල්ල කලේ චෝදනා රජය විසින් ප්‍රබන්ධ කරන ලද ඒවා බවත්, චෝදනා පසුපස රජය සිටින බවත්ය. [[මලයාසියාවෙහි අග්‍රාමාත්‍යවරයා |අග්‍රාමාත්‍ය]] [[අබ්දුල්ලා අහමඩ් බදාවි]] මෙම චෝදනා ප්‍රතික්ෂේප කලේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|title=අන්වාර්ස් ඇකියුසර් විසිට්ස් ඩීපීඑම් ඇට් හිස් හෝම් බිෆෝ ලොජිං පොලීස් රිපෝට් |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/7/4/nation/21741173&amp;sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705035541/http://www.thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F7%2F4%2Fnation%2F21741173&amp;sec=nation |url-status=dead |archive-date=5 ජූලි 2008 |publisher=දස්ටාර් ඔන්ලයින් |date=4 ජූලි 2008 |access-date=10 පෙබරවාරි 2010 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=මැලේෂියාස් අන්වාර් සීක්ස් රෙෆියුජ් ඇට් එම්බසි ආෆ්ටර් සෙක්ස් ඇලිගේෂන්ස් |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5g_B4pMW41F4kA4P9bBQ4Lv3xFpBA |agency=AFP |date=29 ජූනි 2008 |access-date=29 ජූනි 2008 }}&lt;/ref&gt;

ජූනි 29 දිනදී, අන්වාර් විසින් [[ක්වාලා ලාම්පූර්]]හී පිහිටි තුර්කි තානාපති කාර්යාලයෙහි ආරක්ෂාව පැතූ අතර, ඔහුගේ ආරක්ෂාව මලයාසියානු පොලීසිය විසින් සහතික කිරීමෙන් අනතුරුව පසු දිනයෙහිදී පිටත්ව ගියේය. විමර්ශනයෙහිදී සහයෝගය දැක්වීමට අන්වාර් පොරොන්දු වූවද, පූර්ව නඩු විභාගය යළි සිදුවීමක් විය හැකි බවට බිය පල කළේය. &lt;ref&gt;[http://uk.reuters.com/article/uk-malaysia-anwar-idUKKLR14724220080630 uk.reuters.com, මැලේෂියාස් අන්වාර් සේස් ටු ලීව් එම්බසි සූන්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305214708/http://uk.reuters.com/article/uk-malaysia-anwar-idUKKLR14724220080630 |date=2016-03-05 }}, 30 ජූනි 2008. සම්ප්‍රවේශය 17 අගෝස්තු 2012&lt;/ref&gt; 2008 ජූලි 9 දිනදී, අන්වාර් ඉල්ලා සිටියේ ඉස්ලාමීය අධිකරණයක් විසින් ඔහුගේ හිටපු සහායක වරයා පිලිබඳ විභාග කල යුතු බවයි. ඉස්ලාමීය නීතිය අනුව, අස්වාභාවික මෛථූනය වැනි ලිංගික අපරාධයක් පිළිබඳව චෝදනා එල්ලකරන ඕනෑම අයෙක් විසින් ඔවුන්ගේ චෝදනාවට සහාය පල කිරීමට සාක්ෂිකරුවන් සතරදෙනෙක් ඉදිරිපත් කල යුතු වෙයි.  මෙම සාක්ෂිකරුවන් විශ්වස්‍ය පුරුෂයන් විය යුතු අතර, ස්ත්‍රීන් දෙදෙනෙකු විසින් එක් පුරුෂයෙක් වෙනුවෙන් ඉදිරිපත් විය හැකිය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7498368.stm |title=බීබීසී නිවුස්, අන්වාර් චැලෙන්ජර්ස් සොඩොමි ඇකියුසර් |work=බීබීසී නිවුස් |date=9 ජූලි 2008 |access-date=10 ජනවාරි 2012}}&lt;/ref&gt;

ජූලි 15 දිනදී මලයාසියානු පොලීසිය විසින් අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම් වෙත [[අත්අඩංගුවට ගැනීමෙහි නියෝගය|අත්අඩංගුවට ගැනීමෙහි නියෝගයක්]] නිකුත් කළ අතර, විමර්ශන නිලධාරී ජූඩ් පෙරෙයිරා විසින් අත්සන් කොට නිකුත් කළ ලේඛනයක් පරිදී බදාදා දේශීය වේලාවෙන්  පස්වරු&amp;nbsp;2 ට පෙර ප‍්‍රශ්න කිරීම	 සඳහා අන්වාර් විසින් පොලිස් ස්ථානයක පෙනීසිටිය යුතුව තිබුණි. &lt;ref&gt;[https://www.usatoday.com/news/world/2008-07-15-1406137574_x.htm මැලේෂියා ඇරෙස්ට් වොරන්ට් ඉෂියුඩ් ෆො අන්වාර්] ඇසෝෂියේටඩ් ප්‍රෙස් (යූඑස්ඒ ටුඩේ මගින්). 15 ජූලි 2008&lt;/ref&gt; නීතිඥ නයීර් පැවසුවේ, අස්වාභාවික මෛථූන පණත යටතෙහි අත්අඩංගුවට ගැණීමෙහි හැකියාව මධ්‍යයෙහි ප්‍රශ්න කිරීම සඳහා නව ඉල්ලා සිටීමට අන්වාර් එකඟත්වය පළ කල බවයි. ස්වදේශ කටයුතු ඇමති [[සයිඩ් හමීඩ් අල්බාර්]] දැඩි ලෙසින් ඉල්ලා සිටියේ අන්වාර් විසින් ඔහුගේ [[ඩීඑන්ඒ]] ලබා දිය යුතු බවයි: &quot;අප විසින් (පැමිණිලිකරු වෙතින්) ඩීඑන්ඒ ලබා ගත් හෙයින් අන්වාර් වෙත්න්ද ඩීඑන්ඒ ලබා ගත යුතුව ඇත.&quot; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|last=හමීඩ්|first=ජලීල්|url=http://in.reuters.com/article/idINIndia-34521520080715?pageNumber=2&amp;virtualBrandChannel=0 |title= මැලේෂියා පලීස් මේ අරෙස්ට් අන්වාර්, ගවර්න්මන්ට් ආස්ක්ස් ෆො ඩීඑන්ඒ |work=In.reuters.com |date=15 ජූලි 2008 |access-date=10 ජනවාරි 2012}}&lt;/ref&gt; 2008 ජූලි 16 දිනදී අන්වාර් අත්අඩංගුවට ගැනුණේ පොලිස් රථ 10 ක ඇණියක් (අඩක් සලකුණු නොකල සහ අඩක් සංචාරයෙහි යෙදෙන) සමග [[බලක්ලාවා (ඇඳුම්)|බලක්ලාවා]]-හැඳි මුහුණු ආවරණ යෙදුණු [[කොමාන්ඩෝ භටයා|කොමාන්ඩෝ භටයන්]] 20 ක් වෙතින්, දණ්ඩනීති සංග්‍රහයෙහි 377ඒ ඡේදය යටතේ   ඔහුගේ නිවසෙන් පිටතෙහිය.පොලීසිය විසින් නිකුත් කල නිමා සීමාව පිළිපදින පරිදී  මැලේසියානු දූෂණ-විරෝධී කාර්යාංශයෙහි මූලස්ථානයෙහි පැවැති සම්මුඛ සාකච්ඡාවක් මධ්‍යයෙහි පිටත්ව පැමිණි ඔහු මෙසේ අත් අඩංගුවට පත් විය. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080718013153/http://www.nst.com.my/Current_News/NST/Wednesday/Frontpage/20080716182829/Article/index_html පලීස් චීෆ්: අන්වාර්ස් ඇරෙස්ට් ෆොලෝඩ් ලීගල් ප්‍රොසෙස්]. nst.com.my. 16 ජූලි 2008&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|author=බෙන් වෙබ්ස්ටර් මීඩියා එඩිටර් |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article4342945.ece |title=timesonline.co.uk, මැලේෂියා බ්‍රේස්ඩ් ෆො රයට්ස් ආෆ්ටර් සොඩොමි ඇරෙස්ට් ඔෆ් අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම්, ඔපොෂිසන් ලීඩර් |work=ද ටයිම්ස් |location=එරා|date=13 දෙසැම්බර් 2011 |access-date=10 ජනවාරි 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=මැලේෂියාස් අන්වාර් රිලීස්ඩ් ඔන් බේල් |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7510884.stm|work=බීබීසී නිවුස්|date=17 ජූලි 2008|access-date=2 පෙබරවාරි 2010 }}&lt;/ref&gt; අන්වාර් පැමිණිලි කළේ, රැය පහන් වන තුරු දැඩි අපරාධකරුවන් සමග ඔහු සිර ගත කොට සිටි බවත් සිමෙන්ති පොළොව මත නිදියන ලෙසින් බල කෙරුණු බවත්ය. අන්වාර්ගේ නිදහස සඳහා අවශ්‍ය වුනු ඇප මුදල RM 10,000 විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/7/18/nation/21856367&amp;sec=nation |title=thestar.com.my, ෂෝ අස් ද රිපෝට්, සේස් අන්වාර් |work=Thestar.com.my |access-date=10 ජනවාරි 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://news.asiaone.com/News/AsiaOne%2BNews/Malaysia/Story/A1Story20080719-77648.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723163754/http://news.asiaone.com/News/AsiaOne+News/Malaysia/Story/A1Story20080719-77648.html |url-status=dead |archive-date=23 ජූලි 2008 |title=news.asiaone.com, අන්වාර්ස් කන්ඩිෂන්ස් ෆො ඩීඑන්ඒ ටෙස්ටිං |work=News.asiaone.com |date=19 ජූලි 2008 |access-date=10 ජනවාරි 2012}}&lt;/ref&gt;

රැය පහන් වන තුරු පොලිස් අත්අඩංගුවෙහි පසු වී ක්වාලා ලාම්පූර් පොලිස් මූලස්ථානයෙහි 2008 අගෝස්තු 18 දිනදී ඔහුගේ ප්‍රකාශය සටහන් කර ගැනීමෙන් පසුව, චෝදනා ගොනු නොකරමින්ම අත්‍යන්තයෙහිදී අන්වාර් නිදහස් කෙරුණු මුත්, ජූලි 17 දිනදී ඇප මුදල් ගෙවීමට සිදු විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=අන්වාර් ලෑෂර්ස් අවුට් ඇට් කොප්ස් (අප්ඩේට් 4)| url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/7/17/nation/20080717094352&amp;sec=nation| publisher=දස්ටාර් ඔන්ලයින්|date=17 ජූලි 2008|access-date=9 පෙබරවාරි 2010}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/World/Rest_of_World/Malaysian_opposition_leader_Anwar_Ibrahim_released_on_bail/articleshow/3243137.cms මැලේෂියන් ඔපොෂිසන් ලීඩර් අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම් රිලීස්ඩ් ඔන් බේල්]. ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා. 17 ජූලි 2008&lt;/ref&gt;

===සාක්ෂි===
2008 ජූලි මාසයෙහිදී, අන්වාර් විසින් වෛද්‍ය වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කරමින් තර්ක කලේ එය විසින් තමන් සයිෆුල් හට පහර නොදුන් බව කියැවෙන බවයි. වාර්තාව ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පසුව, අන්වාර් පොලීසියෙන් ඉල්ලා සිටියේ ප්‍රෝක්ත අස්වාභාවික මෛථූනය පිළිබඳ ඔවුන්ගේ විමර්ශන අත්හිටුවන ලෙසටයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=https://www.smh.com.au/world/anwar-says-sodomy-charge-is-a-lie-20080729-3mpm.html |title=අන්වාර් සේස් සොඩෝමි චාජ් ඊස් අ ලයි |date=29 ජූලි 2008 |access-date=2 මාර්තු 2017}}&lt;/ref&gt; [[කෝ සූ කූන්]] දැරූ මතය පරිදී මෙය විසින් [[ඩීඑන්ඒ්]] සාම්පලයන්හී සාවද්‍ය පරිහරණය වලකාගතහැකි නිසා,  ජූලි 20 දිනදී [[පාටි ගෙරාකාන් රාකියාත් මැලේෂියා]] යෝජනා කර සිටියේ අන්වාර්ට එරෙහි විමර්ශනයෙහිදී ජාත්‍යන්තර විශේෂඥයන් භාවිතා කල යුතු බවයි. නියෝජ්‍ය පොලිස් ප්‍රධානි ඉස්මයිල් ඔමාර් පැවසුවේ අන්වාර් වෙතින් ලබාගත් 1998 ඩීඑන්ඒ සාම්පල පොලීසිය විසින් භාවිතා නොකරන බවයි. [[ක්වාලා ලාම්පූර් රෝහල|ක්වාලා ලාම්පූර් රෝහලෙහි]] අධ්‍යක්ෂක සෙන්නිනා මොහොමඩ් සේන් පැවසුවේ ඔහුගේ වෛද්‍ය පරික්ෂණයෙහිදී  [[නග්නත්වය |නිරුවත්]] වන පරිදී අන්වාර්ගේ ඇඳුම් ඉවත් නොකළ බවයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/7/20/nation/21873504&amp;sec=nation |title=thestar.com.my, ෆොරීන් ඒක්ස්පර්ට්ස් ඉන් අන්වාර් කේස් රික්ව්‍යාඩ්, සේස් ගෙරාකාන් |work=Thestar.com.my |access-date=10 ජනවාරි 2012}}&lt;/ref&gt; 2010 පෙබරවාරි මාසයෙහිදී, අන්වාර් විසින් විදේශීය ඩීඑන්ඒ් සහ අධිකරණ විශේෂඥයන් තිදෙනෙක් ඔහුගේ විත්තිවාචකය වෙනුවෙන් සහායට පත් කළේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්| title=අන්වාර් එන්ලිස්ට්ස් ත්‍රී ඩීඑන්ඒ ඇන්ඩ් ෆොරන්සික් එක්ස්පර්ට්ස් | url=http://www.themalaysianinsider.com/index.php/malaysia/53424-anwar-enlists-three-dna-and-forensic-experts-| work=මැලේෂියන් ඉන්සයිඩර්| date=17 පෙබරවාරි 2010| access-date=17 පෙබරවාරි 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20100220060353/http://www.themalaysianinsider.com/index.php/malaysia/53424-anwar-enlists-three-dna-and-forensic-experts-| archive-date=20 පෙබරවාරි 2010| url-status=dead| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|title=ඉන්ඩියන් එමං ත්‍රී ෆොරන්සික් එක්ස්පර්ට්ස් ටු ඇසිස්ට් අන්වාර් ඉන් ට්‍රයල් |url=http://news.chennaionline.com/newsitem.aspx?NEWSID=fcee7082-ab2e-4353-8e40-d923248bff70&amp;CATEGORYNAME=INTER |work=චෙන්නායි ඔන්ලයින් |date=18 පෙබරවාරි 2010 |access-date=23 පෙබරවාරි 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150213063645/http://news.chennaionline.com/newsitem.aspx?NEWSID=fcee7082-ab2e-4353-8e40-d923248bff70&amp;CATEGORYNAME=INTER |archive-date=13 පෙබරවාරි 2015 }}&lt;/ref&gt;

ෆෙඩරල් තෘතියික මුස්ලිම් දේවස්ථානයෙහි ඉමාම්වරයාවූ රාම්ලාං පොරිගි පැවසූ පරිදී, 2008 අගෝස්තු 15 දිනදී, සයිෆුල් විසින් [[කුරානය]] මත අත තබා දිවුරා සිටියේ අන්වාර් විසින් තමා අස්වාභාවික මෛථුනය සඳහා යොදවාගත් බවයි.රාම්ලාං පැවසුවේ පව&amp;nbsp;6.15 සහ පව&amp;nbsp; 6.20 අත පැවති මෙම උත්සවය තුලදී ඉමාම්වරු සතර දෙනෙක් සිටි බවයි. &lt;ref&gt;[http://www.theedgedaily.com/cms/content.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_f7f68bdd-cb73c03a-df294000-affbca6e TheEdgeDaily, ‘Sumpah’ by Saiful meant for adultery cases, says imam] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080906141418/http://www.theedgedaily.com/cms/content.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_f7f68bdd-cb73c03a-df294000-affbca6e |date=6 සැප්තැම්බර් 2008 }}&lt;/ref&gt;

2008 අගෝස්තු 7 දිනදී, &quot;අස්වාභාවික ලිංගික ක්‍රියා&quot; අස්වාභාවික මෛථූන චෝදනාව (&quot;ස්වභාවික ආකාරයට එරෙහිව කාම සංසර්ගයෙහි යෙදීම&quot; ලෙසින් අර්ථදක්වා ඇති) සඳහා තමා වැරැදිකරු නොවන බව,  [[ජාලාන් ඩූතා]] අධිකරණ සංකීර්ණයෙහිදී අන්වාර් විසින් ආයාචනා කරනු ලදුව සැසි අධිකරණ විනිශ්චයකාර කෝමති සුප්පයියා විසින් [[මලයාසියානු රිංගිට්|RM]] 20,000 ක පුද්ගලික ඇප බැඳුම්කරයක් මත නිදහස් කරන ලදි. නොවැම්බරයෙහිදී, [[මලයාසියාවෙහි නීතිපතිවරයා]] ටැං ශ්‍රී [[අබ්දුල් ගානි පටායිල්]] විසින් නඩු විභාගය ඉහළ අධිකරණයට මාරු කරන ලෙසට කල ඉල්ලීම,  සැසි අධිකරණයෙහි විනිශ්චයකාර විසින් ඉවත දමන ලදි. දක්වන ලද හේතුව වූයේ නීතිපති විසින් අත්සන් කරන ලද සහතිකය අනීතික බවය. විනිශ්චයකරු විසින් නඩුව විමසන දිනය ලෙසින් 2008 නොවැම්බර 10 දින නියම කරන ලදි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=නෝ ට්‍රාන්ස්වර් ෆො අන්වාර්ස් සොඩොමි කේස් |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/11/7/nation/20081107154313&amp;sec=nation |author=Jane Ritikos|work=දස්ටාර් ඔන්ලයින් |date=7 නොවැම්බර් 2008 |access-date=7 නොවැම්බර් 2008 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title= මැලේෂියාස් අන්වාර් ස්කෝර්ස් වික්ටරි ඉන් රැන්ගල් ඕවර් සොඩෝමි ට්‍රයල් | url=http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/388349/1/.html |work=චැනල්නිවුස්ඒ්ෂියා|date=7 නොවැම්බර් 2008| access-date=7 නොවැම්බර් 2008}} {{dead link|date=June 2016}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

===දෙවන නඩු විභාගය===
1998 වසරෙහි සිට අන්වාර්ගේ දෙවන අස්වාභාවික මෛථූන නඩු විභාගය 2010 පෙබරවාරි 3 දින ඇරඹුනි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8495000.stm|title=අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම් ට්‍රයල් ෆයිනලි බිග්න්ස් ඉන් මැලේෂියා |date=3 පෙබරවාරි 2010|work=බීබීසී|access-date=15 ජූනි 2010}}&lt;/ref&gt;

2010 අගෝස්තු 2 දිනදී ඔහුගේ නීතිඥයන් කරුණු දැක්වූයේ, ඔහුගේ චෝදකයා සහ පැමිණිලි පක්ෂ කණ්ඩායමෙහි සාමාජිකයෙක් අතර සම්බන්ධයක් ඇති බව පැතිර ගිය ආරංචි මධ්‍යයෙහි,  ඔහුට විරුද්ධ චෝදනා අත්හැර දමන ලෙසටය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=https://www.nytimes.com/2010/08/03/world/asia/03malay.html?ref=anwar_ibrahim|title=අෆෙයාර් ක්ලේම් කුඩ් ඩිස්රප්ට් සොඩොමි ට්‍රයල් |date=2 අගෝස්තු 2010|work=ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් |access-date=15 සැප්තැම්බර් 2010 | first=ලිස්| last=ගූච්}}&lt;/ref&gt; සයිෆුල් පරික්ෂා කල ක්වාලා ලාම්පූර් රෝහලෙහි වෛද්‍යවරුන්ගෙන් හරස් ප්‍රශ්න ඇසීමෙහිදී අන්වාර්ගේ විත්තිවාචකය වෙත වෛද්‍ය වාර්තා ලබා දීම නඩු විභාග විනිශ්චයකාරවරයා විසින් දිගටම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=http://www.thesundaily.com/article.cfm?id=54284|title=අන්වාර් ෆේල්ස් ටු ඔබ්ටේන් ක්ලිනිකල් නෝට්ස් |last=චෙල්වි|first=එස්. තමරායි|date=22 නොවැම්බර් 2010|work=ද සන්|access-date=24 මාර්තු 2011|location=ක්වාලා ලාම්පූර්|archive-url=https://web.archive.org/web/20101125033213/http://www.thesundaily.com/article.cfm?id=54284|archive-date=25 නොවැම්බර් 2010|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=http://www.mmail.com.my/content/53621-anwars-sodomy-trial-karpals-request-clinical-reports-denied |title=අන්වාර්ස් සොඩොමි ට්‍රයල්: කාපාල්ස් රික්වෙස්ට් ෆො ක්ලිනිකල් රිපෝට්ස් ඩිනයිඩ් |work=මැලේ මේල් ඔන්ලයින් |access-date=24 මාර්තු 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622015807/http://www.mmail.com.my/content/53621-anwars-sodomy-trial-karpals-request-clinical-reports-denied |archive-date=22 ජූනි 2011 }}&lt;/ref&gt; ජාත්‍යන්තර ක්ෂමා සංවිධානය සහ අනෙකුත් මානව අයිතිවාසිකම් කණ්ඩායම් විසින් අන්වාර්ට විරුද්ධ චෝදනා ගැරහුමට ලක් කළහ.

====ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිචාරය====
අස්වාභාවික මෛථූන චෝදනා පිළිබඳව බොහෝ විවේචන සහ එය පිලිබඳ සැලකිල්ල දැක්වීමෙහි ප්‍රකාශ විදේශයන් වෙතින් මතු විය. එක්සත් ජනපදය, ඕස්ට්‍රේලියාව සහ අනෙකුත් රජයයන්ගේ දේශපාලන නායකයන් විසින් නඩු විභාගය පිළිබඳව ප්‍රකාශ නිකුත් කල අතර, ප්‍රගතිශීලි, ඉස්ලාමීය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක් ලෙසින් මලයාසියාවෙහි ප්‍රතිරූපයට මෙයින් හානි පැමිණවිනි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=අන්වාර් සොඩොමි ට්‍රයල් හර්ට්ස් මැලේෂියාස් රෙපියුටේෂන් |url=http://www.voanews.com/english/news/Anwar-Sodomy-Trial-Hurts-Malaysias-Reputation-84594087.html|work=වොයිස් ඔෆ් ඇමරිකා |date=18 පෙබරවාරි 2010 |access-date=18 පෙබරවාරි 2010| archive-url= https://web.archive.org/web/20100219180707/http://www1.voanews.com/english/news/Anwar-Sodomy-Trial-Hurts-Malaysias-Reputation-84594087.html| archive-date= 19 පෙබරවාරි 2010 | url-status= live}}&lt;/ref&gt;

ඕස්ට්‍රේලියානු ආණ්ඩු පක්ෂයෙන් හා විපක්ෂයෙන් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරු 50 කට අධික සංඛ්‍යාවක් ලිපියක් අත්සන් කොට මලයාසියාවෙන් ඉල්ලා සිටියේ අන්වාර් නඩු විභාගය නවතා දමන ලෙසටයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title= මැලේෂියන් ලෝමේකර්ස් ඔබ්ජෙක්ට් ටු ඔසී එම්පීස් කෝල් ඔන් අන්වාර් |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2010/2/13/nation/20100213165216&amp;sec=nation|work=ද ස්ටාර්|date=13 පෙබරවාරි 2010 |access-date=12 පෙබරවාරි 2010}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title= ඕස්ට්‍රේලියා ලෝමේකර්ස් අර්ජ් මැලේෂියා ටු ඩ්‍රොල් අන්වාර් සොඩොමි කේස් |url=http://news.asiaone.com/News/AsiaOne%2BNews/Malaysia/Story/A1Story20100212-198392.html|work=ඒ්ෂියාවන්|date=12 පෙබරවාරි 2010 |access-date=12 පෙබරවාරි 2010| archive-url= https://web.archive.org/web/20100214071406/http://news.asiaone.com/News/AsiaOne%2BNews/Malaysia/Story/A1Story20100212-198392.html| archive-date= 14 පෙබරවාරි 2010 | url-status= dead}}&lt;/ref&gt; 

අග්‍රාමාත්‍ය නජීබ් කියා සිටියේ ඕස්ට්‍රේලියානු නීති සම්පාදකයන් නඩු විභාගය පිළිබඳ තොරතුරු දැනුවත් නොවන බවයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|title=නජීබ්: විල් හෙල්ප් ඕස්ට්‍රේලියන් රෙප්ස් බෙටර් අන්ඩර්ස්ටෑන්ඩ් අන්වාර්ස් ට්‍රයල් |url=http://www.themalaysianinsider.com/index.php/malaysia/53141-najib-well-help-australian-reps-better-understand-anwars-trial|work=මැලේෂියන් ඉන්සයිඩර්|date=14 පෙබරවාරි 2010|access-date=15 පෙබරවාරි 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100216150802/http://www.themalaysianinsider.com/index.php/malaysia/53141-najib-well-help-australian-reps-better-understand-anwars-trial|archive-date=16 පෙබරවාරි 2010|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=විෂ්ම පුට්‍රා විල් එක්ස්ප්ලේන් ෆැක්ට්ස් ඔෆ් අන්වාර්ස් කේස් ටු ඕස්ට්‍රේලියන් ලෝමේකර්ස් – නජීබ්|url=http://www.bernama.com/bernama/v5/newsindex.php?id=475666 |work= Bernama|date=14 පෙබරවාරි 2010 |access-date=15 පෙබරවාරි 2010}}&lt;/ref&gt;

කෙසේවෙතත්, [[සිවිල් අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ජනතා සංගමය]] සහ [[ජාත්‍යන්තර නීතිවේදී කොමිසම]] කියා සිටියේ අභියාචනා ක්‍රියාවලිය හොඳින් සිදුවන බවත් දෙපාර්ශවයටම සම පරිදී සිදුවන බවත්ය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://www.therakyatpost.com/news/2014/10/31/international-observers-call-anwars-appeal-hearing-fair-far/#ixzz3ITrlIcJb|title=ඉන්ටර්නැෂනල් ඔබ්සර්වර්ස් කෝල් අන්වාර්ස් එපීල් හියරිං ෆෙයාර් සෝ ෆාර් - ද රාකියාත් පෝස්ට් |work=ද රාකියාත් පෝස්ට් }}&lt;/ref&gt;

====දේශීය ප්‍රතිචාරය====
නඩු විභාගය පිළිබඳව දේශීය ප්‍රචාරය, රජයෙහි විවිධ සහායක කණ්ඩායම් අනුව බෙදීමක් පෙන්වීය. විපක්ෂ ආධාරකරුවන් විශ්වාස කලේ අන්වාර් අපකීර්තියට පත් කිරීමට කුමන්ත්‍රණයක් පැවතුණු බවයි. ප්‍රමුඛ විපක්ෂ මන්ත්‍රී [[කර්පාල් සිං]] කියා සිටියේ අග්‍රාමාත්‍ය නජීබ් ටුවාන් රසාක් සහ ඔහුගේ බිරිය විසින් මෙම අස්වාභාවික මෛථූන චෝදනා එල්ල කිරීම පසුපස සිටින බවයි. කෙසේවෙතත්, පොලීසිය මෙයට දැඩි ලෙසින් විරුද්ධ වෙමින් කියා සිටියේ අන්වාර්ගේ අත්අඩංගුවට ගැනීම සාක්ෂි මත පදනම්ව සිදු වුනු බවයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=අන්වාර්ස් සොඩෝමි චාජ් කම්ප්ලිකේට්ස් පොලිටිකල් ස්ට්‍රගල් |url=http://www.asiasentinel.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1374&amp;Itemid=178 |work=ඒෂියන් සෙන්ටිනල්| date=7 අගෝස්තු 2008|access-date=10 පෙබරවාරි 2010| archive-url= https://web.archive.org/web/20100116045312/http://asiasentinel.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1374&amp;Itemid=178| archive-date= 16 ජනවාරි 2010 | url-status= live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5iEg6QO7zxNvZtTZnZAWchWpt6q_w |title=afp.google.com,Malaysian opposition leader Anwar charged with sodomy |work=ඒඑෆ්පී ගූගල් |date=6 අගෝස්තු 2008 |access-date=10 ජනවාරි 2012}}&lt;/ref&gt; කෘතහස්ත යූඑම්එන්ඕ නායක [[ටෙන්කු රසාලේ හම්සා]] පවසා සිටියේ, නඩු විභාගය විසින් &quot;ලොව පුරා රට ලජ්ජාවට පත් කරන බවයි&quot;. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|title= අන්වාර්ස් සොඩෝමි II ට්‍රයල් ස්ටාර්ට්ස් ටුඩේ |url= http://www.themalaysianinsider.com/index.php/malaysia/51635-anwars-sodomy-ii-trial-starts-today-|work= මැලේෂියන් ඉන්සයිඩර්|date= 2 පෙබරවාරි 2010|access-date= 9 පෙබරවාරි 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20100205104210/http://themalaysianinsider.com/index.php/malaysia/51635-anwars-sodomy-ii-trial-starts-today-|archive-date= 5 පෙබරවාරි 2010|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; මලයාසියාවෙහි විදේශ අමාත්‍යාංශය විසින් 2010 පෙබරවාරි 8 දිනදී විදේශ රජයන්ට අවවාදාත්මකව ප්‍රකාශ කර සිටියේ නඩු විභාගය පිළිබඳ අදහස් පල කිරීමෙන් හෝ මලයාසියානු නීති පද්ධතිය විවේචනය කිරීමෙන් වලකින ලෙසටයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|title=ස්ටොප් මෙඩ්ලිං ඉන් අන්වාර් ට්‍රයල් |url=http://news.asiaone.com/News/AsiaOne%2BNews/Malaysia/Story/A1Story20100208-197394.html |work=ඒෂියාවන්|date=8 පෙබරවාරි 2010 |access-date=9 පෙබරවාරි 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211184636/http://news.asiaone.com/News/AsiaOne%2BNews/Malaysia/Story/A1Story20100208-197394.html |archive-date=11 පෙබරවාරි 2010 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== නිදොස් කිරීම====
2012 ජනවාරි 9 දිනදී, නඩු විභාගය ඇරඹී වසර දෙකක් පමණ නිම වීමෙන් පසුව, විනිශ්චයකාර සයිඩීන් මොහොමඩ් ඩියා විසින් අස්වාභාවික මෛථූන චෝදනා පිළිබඳව අන්වාර් නිදොස් කොට නිදහස් කළේ පැමිණිලි පාර්ශවය විසින් ඉදිරිපත් කෙරුණු ඩීඑන්ඒ සාක්ෂි අවිශ්වස්‍ය බව දක්වමිනි. ඔහුගේ වාචික නඩු තීන්දුව අවසන් කෙරුණේ: &quot;තහවුරු කරන සාක්ෂි නොමැතිව ලිංගික අපරාධ පිළිබඳව දඬුවම් පැමිණවීමට අධිකරණය සැමවිටම අකමැත්ත පළ කරයි. එබැවින්, විත්තිකරු නිදොස් කොට නිදහස් කරනු ලැබෙයි.&quot;  තින්දුව පිළිඳව අන්වාර් විසින් විමතිය පළකොට මෙසේ පැවසීය: &quot;නීතියේ ආධිපත්‍යය පැවතී මා ද්‍යෝෂමුක්ත කිරීම පිළිබඳව දෙවියන්ට ස්තූති වේවා.&quot;  තොරතුරු අමාත්‍ය [[රයිස් යටීම්]] ප්‍රකාශ කර සිටියේ නඩු තීන්දුව විසින් මලයාසියාවෙහි අධිකරණයන්හී ස්වාධීන බව හුවා දැක්වෙන බවයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=මැලේෂියා කෝට් ෆයින්ඩ්ස් අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම් නොට් ගිල්ටි ඔෆ් සොඩොමි |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16463989|work=බීබීසී නිවුස් ඒෂියා |date=9 ජනවාරි 2011|access-date=9 ජනවාරි 2012}}&lt;/ref&gt; අන්වාර්ගේ පළමුවන අස්වාභාවික මෛථූන නඩු විභාග සමයෙහිදී අග්‍රාමාත්‍යව සිටි [[මහතීර් මෙහොමඩ්]] කියා සිටියේ, නඩු තීන්දුව විසින් රජය දෝෂහරණය කෙරුණු බවත් අන්වාර් සිරගත කිරීමට රජය හා අධිකරණය අතර කුමන්ත්‍රණයක් නොතිබූ බවට මෙයින් තහවුරු වූ බවටත්ය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/dr-m-acquittal-proves-no-conspiracy-against-anwar/ |title=ඩොක්ටර් එම්: ඇක්විටල් පෲව්ස් නෝ කන්ස්පරිසි එගේන්ස්ට් අන්වාර් |date=9 ජනවාරි 2012 |work=[[ද මැලේෂියන් ඉන්සයිඩර්]] |access-date=9 ජනවාරි 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111035302/http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/dr-m-acquittal-proves-no-conspiracy-against-anwar |archive-date=11 ජනවාරි 2012 }}&lt;/ref&gt; නඩු තීන්දුව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පසුව පැමිණිලිකරු සයිෆුල් කියා සිටියේ, පැමිණිල් පාර්ශවය විසින් අන්වාර්ගේ නිදොස් කිරීමට එරෙහිව අභියාචනා කරනු ඇති බවට ඔහු විශ්වාස කරන බවයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/anwar-accuser-wants-appeal/ |title=අන්වාර් ඇකියුසර් වෝන්ට්ස් එපීල් |last=ටියෝ|first=ෂැනන්|date=9 ජනවාරි 2012 |work=[[ද මැලේෂියන් ඉන්සයිඩර්]] |access-date=9 ජනවාරි 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111035252/http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/anwar-accuser-wants-appeal |archive-date=11 ජනවාරි 2012 }}&lt;/ref&gt;

නඩු තීන්දුවට පෙර දින වලදී අන්වාර් මලයාසියාව පුරා සංචාරය කරමින් විපක්ෂය සඳහා සහාය දිනා ගැනුමෙහි මෙහෙයුමක නිරත වෙමින් සිටියේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/malaysia/9001514/Malaysian-opposition-leader-Anwar-Ibrahim-acquitted-timeline.html|title=මැලේෂියන් ඔපොසිසන් ලීඩර් අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම් ඇක්විටඩ්: ටයිම්ලයින්|date=9 ජනවාරි 2012|work=[[ද ඩේලි ටෙලිග්‍රාෆ්]]|access-date=9 ජනවාරි 2012}}&lt;/ref&gt; නඩු තීන්දුව ප්‍රකාශයට පත් කළ දිනයෙහිදී දළ වශයෙන් 5,000 විපක්ෂ ආධාරකරුවෝ අධිකරණය ඉදිරිපස රොක් වී සිටියහ. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=https://www.theguardian.com/world/2012/jan/09/anwar-ibrahim-sodomy-dismissed-malaysian?newsfeed=true|title=අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම් සොඩෝමි චාර්ජ් ඩිස්මිස්ඩ් බයි මැලේෂියන් ජජ් |date=9 ජනවාරි 2012|work=ද ගාඩියන් |location=එරා|access-date=9 ජනවාරි 2012}}&lt;/ref&gt; අධිකරණ සංකීර්ණය අවට ප්‍රදේශයෙහිදි පුද්ගලයින් පස් දෙනෙක් තුවාල ලද අතර, එයට හේතුව පොලීසිය විසින් පැහැදිලි නොකරන ලදි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=http://www.bernama.com/bernama/v6/newsgeneral.php?id=638799|title=&quot;ෆ්‍රී අන්වාර් කැම්පේන්&quot; මාර්ඩ් බයි එක්ස්ප්ලෝෂන්ස්, ෆයිව් ඉන්ජර්ඩ්|date=9 ජනවාරි 2012|work=[[බර්නමා]]|access-date=9 ජනවාරි 2012}}&lt;/ref&gt;

2012 ජනවාරි 20 දිනදී, පැමිණිලි පාර්ශවය විසින් අන්වාර්ගේ නිදහස් කිරීමට එරෙහිව අභියාචනයක් ගොනු කරන ලදි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/prosecution-appeals-anwar-sodomy-acquittal/ |title=ප්‍රොසිකියුෂන් අපීල්ස් අන්වාර් සොඩොමි ඇක්විට්ල් |last=ෂාස්වාන් මුස්ටාෆා කමාල් |date=20 ජනවාරි 2012 |work=[[ද මැලේෂියන් ඉන්සයිඩර්]] |access-date=20 ජනවාරි 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122223637/http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/prosecution-appeals-anwar-sodomy-acquittal |archive-date=22 ජනවාරි 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== නිදොස් කිරීම පසුපෙරලීම===
අභියාචන අධිකරණය විසින් රජයෙහි අභියාචනය පිළිගෙන, අන්වාර් නිදහස් කිරීමේ තීන්දුව පසු පෙරලන ලදි. අධිකරණය විසින් අන්වාර් වැරැදිකරු බවට තීරණය කරමින් ඔහු වසර පහක සිර දඬුවමකට යටත් කරන ලදි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-26479642|title=මැලේෂියා: අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම් සොඩොමි ඇක්විට්ල් ඕවර්ටර්න්ඩ් |date=7 මාර්තු 2014|work=[[බීබීසී නිවුස්]]|access-date=7 මාර්තු 2014}}&lt;/ref&gt; 2014 මාර්තු 7 දිනදී නඩු තීරණය ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණු අතර, ඒ වන විට, මාර්තු 23 දිනදී [[කජං මූව් |රාජ්‍ය අතුරුමැතිවරණයකට]] තරග කිරීමට සූදානම්ව සිටි අතර එය ජයග්‍රහණය කිරීමටද බලාපොරොත්තුවෙන් සිටියේ, ක්වාලා ලාම්පූර් අවට රටෙහි ප්‍රධාන ආර්ථික මර්මස්ථානයක් වූ [[සෙලාන්ගෝර්]] ප්‍රාන්තයෙහි මහ ඇමති බවට පත් වීමෙහි අදහසද ඇතිවය.  මානව හිමිකම් කණ්ඩායම් චෝදනා එල්ල කලේ මලයාසියාවෙහි රජය විසින් &quot;ස්වභාවික ආකාරයට එරෙහිව කාම සංසර්ගයෙහි යෙදීම&quot; යන &quot; කාලවිරෝධී යටත්විජිත යුග නීතියක්&quot; විසින් අපරාධී බවට පත් කෙරෙන හේතුවක් භාවිතා කරමින්,  ප්‍රමුඛ වශයෙන් මුස්ලිම් දේශයක බෙහෙවින් ජනාදරයට පත් පක්ෂ තුනක සන්ධානයක් මෙහෙයවන 66 හැවිරිදි අන්වාර් අපරාධකරුවෙකු ලෙස හංවඩූ ගැසීමට ප්‍රයත්න දරන බවයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=https://www.smh.com.au/world/anwar-ibrahim-sodomy-acquittal-overturned-20140307-34cxi.html|title=අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම් සොඩොමි ඇක්විට්ල් ඕවර්ටර්න්ඩ් |date=7 මාර්තු 2014|work=[[ද සිඩ්නි මෝර්නිං හෙරල්ඩ්]]|access-date=7 මාර්තු 2014}}&lt;/ref&gt;

===ෆෙඩරල් අධිකරණයෙහි අභියාචනය සහ සිරගතකිරීම ===
අභියාචනාධිකරණයෙහි තීන්දුවට එරෙහිව අන්වාර් විසින් 2015 පෙබරවාරි 10 දිනදී අභියාචනයක් ගොනු කළ අතර, [[මලයාසියාවෙහි ෆෙඩරල් අධිකරණය |ෆෙඩරල් අධිකරණය]] විසින් දඬුවම සහ පස් අවුරුදු සිපිරි ගෙයි ලෑම ස්ථීර කරමින් තීන්දුව දුන්නේය. මෙම දඬුවම් පැමිණවීම, ෆෙඩරල් අධිකරණයෙහි ඒකමතික තීරණයක් විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=කමාල්|first=බයි ෂාස්වාන් මුස්ටාෆා |date=2015-02-10 |title=අන්වාර් ගෙට්ස් ෆයිව් ඉයර්ස් ඈස් ෆෙඩරල් කෝට් මේන්ටේන්ස් සොඩොමි කන්වික්ෂන් |url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2015/02/10/anwar-jailed-as-federal-court-maintains-sodomy-conviction/838015 |access-date=2022-08-28 |website=මැලේ මේල් |language=en}}&lt;/ref&gt; නායක වෝදකයා විසින් යෝජනා කලේ, උපරිම දඬුවම් කාල සීමාව වසර විස්සක් වන බැවින්,  සිපිරිගෙයි ලෑමේ කාල සීමාව දිගු කරන ලෙසටය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/anwar-jailed-as-federal-court-maintains-sodomy-conviction|title=අන්වාර් ගෙට්ස් ෆයිව් ඉයර්ස් ඈස් ෆෙඩරල් කෝට් මේන්ටේන්ස් සොඩොමි කන්වික්ෂන් |work=මැලේමේල් ඔන්ලයින්|author=ෂස්වාන් මුස්ටාෆා කමාල් |date=10 පෙබරවාරි 2015|quote=Tan Sri Muhd Shafee Abdullah, the private lawyer appointed to lead the prosecution, argued that this was not the first time Anwar was convicted of sodomy and pressed for a heavier penalty as the offence permits for jail of up to 20 years. He contended that the sentence should not be lesser than the six years Anwar had received during his first sodomy conviction that was later reversed.}}&lt;/ref&gt; අභියාචනා ඉදිරිපත්කිරීමෙහි අන්වාර්ගේ අවසන් අවස්ථාව මෙය වූ බැවින්, ඔහු වහාම [[සන්ගෙයි බියුලෝ බන්ධනාගාරය]]හී අවරුද්ධ කෙරිණි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=http://www.nst.com.my/node/72464|title=අන්වාර්ස් අරයිව්ස් ඇට් සන්ගෙයි බියුලෝ ප්‍රිස්න් |last=ෆරේසා හනුම් රෂීඩ් |date=10 පෙබරවාරි 2015|work=නිව් ස්ට්‍රේට්ස් ටයිම්ස් |access-date=10 පෙබරවාරි 2015}}&lt;/ref&gt; අධිකරණයෙන් පිටව යෑමට පෙර, අන්වාර් විසින් දඬුවම ප්‍රකාශ කළ විනිශ්චයකරුවන් විවේචනය කළේ &quot;දේශපාලන හාම්පුතුන් විසින් නියම කෙරෙන දේට හිස නැමීම වෙනුවෙනි &quot;. නඩු විභාගය අතරතුර ඔහු විනිශ්චයකරුවන් පිළිබඳ ප්‍රසාදය පළ කලේ &quot;ඉවසිලිමත් සහ  සාවධාන&quot; ගතිගුණ සහිත වීම වෙනුවෙනි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.nst.com.my/node/49012?m=1 |title=ආකයිව්ඩ් කොපි |access-date=17 පෙබරවාරි 2015 |archive-date=3 ජූනි 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190603074112/https://www.nst.com.my/node/49012?m=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=https://www.reuters.com/article/us-malaysia-anwar-idUSKBN0LD2F520150210|title=මැලේෂියාස් අන්වාර් ජේල්ඩ් ෆො ෆයිව් ඉයර්ස් ආෆ්ටර් ලූසිං අපීල් ඉන් සොඩොමි ට්‍රයල් |date=10 පෙබරවාරි 2015|work=රොයිටර්ස්|access-date=10 පෙබරවාරි 2015}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ මතය, ඔහුගේ එක් නීතිඥයෙක්වූ [[රාම්කාපාල් සිං]],  විසින්ද දරමින් විනිශ්චයකාර මණ්ඩලය පිළිබඳ ප්‍රශංසා කලේ දෙපාර්ශවයෙහිම කරුණු සාවධානව සැලකීම සහ  &quot;මෙම අභියාචනය ෆෙඩරල් අධිකරණයෙහි ඉතාමත් දිගු එකක් වූ බැවින් සාධාරණ තීන්දුවක් බලාපොරොත්තු විය හැකි බව&quot; දක්වමිනි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=https://www.nst.com.my/news/2015/09/anwar%E2%80%99s-appeal-judges-praised-anwar?m=1|title=අන්වාර්ස් අපීල්: ජජර්ස් ප්‍රේස්ඩ් බයි අන්වාර් |date=3 නොවැම්බර් 2014|work=නිව් ස්ට්‍රේට් ටයිම්ස් |access-date=17 මැයි 2017}}&lt;/ref&gt;

[[මානව හිමිකම් සුපරීක්‍ෂණ සංවිධානය]] විසින් තීන්දුව විස්තර කළේ &quot;මලයාසියාවෙහි මානව අයිතිවාසිකම් වල ප්‍රධාන පරාජයක් &quot; ලෙසිනි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.hrw.org/news/2015/02/10/malaysia-anwar-s-conviction-sets-back-rights|title=මැලේෂියා: අන්වාර්ස් කන්වික්ෂන් සෙට්ස් බැක් රයිට්ස් |date=10 පෙබරවාරි 2015|publisher=හියුමන් රයිට්ස් වොච් }}&lt;/ref&gt; අධීකරණ තීන්දුව පිළිබඳ නිල ප්‍රතිචාරයක් දක්වමින් එක්සත් ජනපද රජය ප්‍රකාශ කළේ, &quot;අන්වාර් ඊබ්‍රාහිම්ගේ අවසාන අභියාචනය ප්‍රතික්ෂේප වීම සහ ඔහුට දඬුවම් පැමිණවීම පිළිබඳව එක්සත් ජනපදය දැඩි කණස්සල්ල පළ කරන අතර&amp;nbsp;... අන්වාර් මහතාට දඬුවම් පැමිණවීමට තීරණය කිරීම සහ ඔහුගේ නඩු විභාගය විසින් අධිකරණයන්හී ස්වාධීනත්වය සහ නීතියෙහි ආධිපත්වය පිළිබඳව දැඩි උද්වේගය ඉස්මතු කරයි &quot;. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=http://www.straitstimes.com/news/asia/south-east-asia/story/us-deeply-disappointed-jailing-malaysias-anwar-20150210|title=යූඑස් 'ඩීප්ලි ඩිසපොයින්ටඩ්' බයි රූලිං ඔෆ් මැලේෂියාස් අන්වාර් |date=10 පෙබරවාරි 2015|work=ද ස්ට්‍රේට්ස් ටයිම්ස් |access-date=13 පෙබරවාරි 2015}}&lt;/ref&gt; [[නජීබ් රසාක්|නජීබ් රසාක්ගේ]] කාර්යාලය විසින් අධිකරණ තීන්දුව පිළිබඳව ප්‍රතිචාර දක්වමින් කියා සිටියේ &quot;මලයාසියාවට නිදහස් අධිකරණයක් පවතින අතර, බොහෝ ජ්‍යෙෂ්ඨ රජයේ නිලයන්ට එරෙහි තීන්දු ප්‍රකාශයට පත්වී ඇත&quot;.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

2015 මාර්තු 16 දිනදී, අන්වාර්ගේ දියණියවූ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී  [[නුරුල් ඉසා අන්වාර්]], පොලීසිය විසින් අත්අඩංගුවට පත් වූයේ 2015 පෙබරවාරි මාසයෙහිදී පාර්ලිමේන්තුවෙහිදී ඇය විසින් සිදු කළ ප්‍රකාශයක් මගින් අන්වාර්ගේ අස්වාභාවික මෛථූන චෝදනා දඬුවම පිළිගැනීම විවේචනයට ලක් කළ බැවිනි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=https://www.reuters.com/article/us-malaysia-sedition-anwar-idUSKBN0MC12820150316|title=මැලේෂියා අරෙස්ට්ස් අන්වාර්ස් ඩෝටර් ෆො සෙඩිෂන්: ඔපොෂිසන් පාටි|date=16 මාර්තු 2015|work=[[රොයිටර්ස්]]|access-date=17 මැයි 2017}}&lt;/ref&gt;

===රාජකීය සමාව ලබාදීම===
2018 මැයි 16 දිනදී, [[යං ඩී-පර්තුවාන් අගොං|මලයාසියාවේ රජතුමා]], [[කලාන්තාන් හී පස්වන මුහාමඩ්|සුල්තාන් පස්වන මුහාමඩ්]], සමාව ලබා දීමෙහි මණ්ඩලයෙහි සාමාජිකයන් සහ අග්‍රාමාත්‍ය [[මහාතීර් මොහමඩ්]] හමු වීමෙන් පසුව නිල වශයෙන් අන්වාර් වෙත සමාව ලබා දුන්නේය.

=== සාක්ෂිකරුවෝ===
මලයාසියානු ව්‍යාපාරික කාන්තාවකවූ උම්මි හෆ්ලිඩා අලි විසින්ද 1998 වසරෙහි අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම් අස්වාභාවික මෛථූන නඩු විභාගයන්හී සාක්ෂි සපයන ලදි. &lt;ref name=MSTAR&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Umi Hafilda Pula Cabar Anwar, Azmin Debat Kes Liwat 1998|url=http://www.mstar.com.my/berita/cerita.asp?file=/2011/1/13/mstar_berita/20110113162617&amp;sec=mstar_berita|publisher=සටාර් පබ්ලිකේෂන්ස් (මැලේෂියා) බීඑච්ඩී|accessdate=13 ජනවාරි 2011|author=MOHD AL QAYUM AZIZI}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=අන්වාර්ස් ඩිෆෙන්ස් නික්ස්ඩ් |url=https://www.cbsnews.com/news/anwars-defense-nixed/ |access-date=27 ජූලි 2021 |work=සීබීඑස් නිවුස් |agency=දි ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් |date=පෙබරවාරි 9, 1999}}&lt;/ref&gt; අනාචාරය සහ අස්වාභාවික මෛථූනය පිළිබඳව අන්වාර් වෙත් චෝදනා කිරීම කළ ඇය, පසුව ඇයගේ චෝදනා ඉල්ලා අස්කරගත්තාය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=වර්ල්ඩ්: ඒෂියා-පැසිෆික් අන්වාර් සෙක්ස් ක්ලේම්ස් 'වර් ෆෝල්ස්' |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/208972.stm |access-date=27 ජූලි 2021 |work=බීබීසී නිවුස් |date=නොවැම්බර් 6, 1998}}&lt;/ref&gt;


==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}

{{DEFAULTSORT:අන්වාර් ඊබ්‍රාහීම් අස්වාහාවික මෛථූන නඩු විභාග }}
[[ප්‍රවර්ගය:මලයාසියාව තුල 1998 වසර]]
[[ප්‍රවර්ගය:මලයාසියාව තුල 2000 ගණන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:මලයාසියාව තුල LGBT]]
[[ප්‍රවර්ගය:මලයාසියාවෙහි දේශපාලනය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලිංගික අපරාධ නඩු විභාග]]
[[ප්‍රවර්ගය:මලයාසියාවෙහි නඩු විභාග]]
[[ප්‍රවර්ගය:මලයාසියාවෙහි දේශපාලන අපවාද]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආසියාවෙහි පුරුෂයන්ට එරෙහි ප‍්‍රචණ්ඩත්වය]]</text>
      <sha1>migkvzd6sgsj7qri39fzur66u1lpqgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බල්ගේරියානු භාෂාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100386</id>
    <revision>
      <id>803263</id>
      <parentid>693620</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T00:11:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9796" sha1="bbzhvzy34k32ofcz4vuwq33aoodzluc" xml:space="preserve">{{Infobox language
| name             = බල්ගේරියානු භාෂාව
| nativename       = {{Nobold|български}}
| image            = 
| pronunciation    = {{transl|bg|bǎlgarski}} [ˈbɤɫɡɐrski]
| states           = {{Plainlist|
* [[Bulgaria]] 
* [[Albania]]&lt;ref name=&quot;Bulgarians in Albania&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.omda.bg/BULG/news/Bulgaria%20news/Bulgaria_Albania.htm |title=Bulgarians in Albania |website=Omda.bg |access-date=23 April 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080504035012/http://www.omda.bg/BULG/news/Bulgaria%20news/Bulgaria_Albania.htm |archive-date=4 May 2008}}&lt;/ref&gt; 
* [[Greece]] 
* [[Romania]] 
* [[North Macedonia]]&lt;ref&gt;Loring M. Danforth, The Macedonian Conflict: Ethnic Nationalism in a Transnational World, 1995, Princeton University Press, p.65 , {{ISBN|0-691-04356-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com.au/books?id=ZMyZdvTympMC&amp;pg=PA1&amp;dq=Djoki%C4%87,+Dejan+(2003).+Yugoslavism:+Histories+of+a+Failed+Idea&amp;hl=sl#PPA122,M1 Yugoslavism: histories of a failed idea, 1918–1992], Dejan Djokić, C. Hurst &amp; Co. Publishers, 2003, {{ISBN|1-85065-663-0}}, p. 122.&lt;/ref&gt; 
* [[Moldova]] 
* [[Serbia]] 
* [[Turkey]] 
* [[Ukraine]] 
}}
| ethnicity        = [[Bulgarians]]
| speakers         = [[First language|L1]]: 6 million in Bulgaria
| date             = 2011 census
| ref              = &lt;ref name=&quot;2011Census&quot;/&gt;
| speakers2        = [[First language|L1]] + [[Second language|L2]]: {{circa|8 million}} in all countries (2011–2021)&lt;ref name=e26&gt;{{e26|bul}}&lt;/ref&gt;
| speakers_label   = Speakers
| familycolor      = Indo-European
| fam2             = [[Balto-Slavic languages|Balto-Slavic]]
| fam3             = [[Slavic languages|Slavic]]
| fam4             = [[South Slavic languages|South Slavic]]
| fam5             = [[Eastern South Slavic]]
| ancestor         = [[Proto-Indo-European language|Proto-Indo-European]]
| ancestor2        = [[Proto-Balto-Slavic language|Proto-Balto-Slavic]]
| ancestor3        = [[Proto-Slavic language|Proto-Slavic]]
| ancestor4        = [[Old Church Slavonic|Old Bulgarian]]
| ancestor5        = [[Middle Bulgarian]]
| dia1             = [[Bulgarian dialects]]
| script           = {{ubl|[[Cyrillic script|Cyrillic]] ([[Bulgarian alphabet]], since 893)|[[Latin script|Latin]] ([[Banat Bulgarian dialect#Alphabet|Banat Bulgarian Alphabet]]) &lt;small&gt;([[Banat Bulgarian dialect]])&lt;/small&gt;|[[Bulgarian Braille]]}}
| nation           = {{ubl|{{flag|Bulgaria}}|{{flag|European Union}}}}
| minority         = {{Plainlist|
* {{flag|Albania}} 
* {{flag|Czech Republic}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vlada.cz/assets/ppov/rnm/dokumenty/mezinarodni-dokumenty/duvodova_zprava_vlada_2005.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714223714/http://www.vlada.cz/assets/ppov/rnm/dokumenty/mezinarodni-dokumenty/duvodova_zprava_vlada_2005.pdf |archive-date=2014-07-14 |url-status=live |title=Národnostní menšiny v České republice a jejich jazyky|trans-title=National Minorities in Czech Republic and Their Language|publisher=Government of Czech Republic|page=2|quote=Podle čl. 3 odst. 2 Statutu Rady je jejich počet 12 a jsou uživateli těchto menšinových jazyků: ..., srbština a ukrajinština|language=cs}}&lt;/ref&gt; 
* {{flag|Greece}} 
* {{flag|Hungary}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Hungary.htm |title=Implementation of the Charter in Hungary|work=Database for the European Charter for Regional or Minority Languages|publisher=Public Foundation for European Comparative Minority Research|access-date=16 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227004902/http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Hungary.htm|archive-date=27 February 2014}}&lt;/ref&gt; 
* {{flag|Moldova}} 
* {{flag|Romania}} &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Frawley|first=William|url=https://books.google.com/books?id=sl_dDVctycgC|title=International Encyclopedia of Linguistics|date=2003|publisher=Oxford University Press, USA|isbn=978-0-19-513977-8|pages=83|language=en}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Serbia}} 
* {{flag|Ukraine}} 
}}
| agency           = [[Institute for Bulgarian Language]], {{abbr|BAS|Bulgarian Academy of Sciences}}
| iso1             = bg
| iso2             = bul
| iso3             = bul
| glotto           = bulg1262
| glottorefname    = Bulgarian
| lingua           = 53-AAA-hb &lt; [[South Slavic languages|53-AAA-h]]
| map              = Distribution of Bulgarian Speakers.png
| mapcaption       = The Bulgarian-speaking world:{{imagefact|date=April 2021}} {{Legend|#0080FF|regions where Bulgarian is the language of the majority}} {{Legend|#88C4FF|regions where Bulgarian is the language of a significant minority}}
| notice           = IPA
}}
{{Contains special characters}}

'''බල්ගේරියානු භාෂාව''' ({{IPAc-en|audio=En-us-Bulgarian.ogg|b|ʌ|l|ˈ|ɡ|ɛər|i|ə|n}}, {{IPAc-en|b|ʊ|l|ˈ|-}} {{respell|bu(u)l|GAIR|ee|ən}}; {{lang-bg|label=none|български|bǎlgarski}}, {{IPA-bg|ˈbɤɫɡɐrski|pron|bg-български.ogg}}, {{en|Bulgarian}}) යනු [[Southeast Europe|අග්නිදිග යුරෝපයේ]], විශේෂයෙන් ම [[Bulgaria|බල්ගේරියාවේ]] භාවිතා වන [[Eastern South Slavic|Eastern South Slavic භාෂාවකි]]. එය [[Bulgarians|බල්ගේරියානුවන්]] ගේ භාෂාවයි.

==ආශ්‍රිත==
{{South Slavic languages sidebar}}
*[[Abstand and ausbau languages]]
*[[Balkan sprachbund]]
*[[Banat Bulgarian language]]
*[[Bulgarian name]]
*[[Macedonian language]]
*[[Slavic language (Greece)]]
*[[Swadesh list of Slavic languages]]
*[[Torlakian dialect]]
*[[The BABEL Speech Corpus]]

==සටහන්==
{{reflist|group=note|30em}}

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;2011Census&quot;&gt;{{Cite book| author = Национален Статистически Институт| title = Преброяване на населението и жилищния фонд през 2011 година| volume = Том 1: Население | issue = Книга 2: Демографски и социални характеристики| year = 2012| place = София| url = https://www.nsi.bg/statlib/bg/lister.php?iid=DO-010007505 | language = bg | pages = 33–34, 190}} Of the 6.64 million people who answered the optional language question in the 2011 census, 5.66 million (or 85.2%) reported being native speakers of Bulgarian (this amounts to 76.8% of the total population of 7.36 million).&lt;/ref&gt;
}}

==භාහිර සබැඳි==
{{Sister project links |auto=1|wikt=Bulgarian |commons=Category:Bulgarian language |b=Bulgarian |display=Bulgarian language|voy=Bulgarian phrasebook|iw=bg}}

'''Linguistic reports'''
*[http://www.omniglot.com/writing/bulgarian.htm Bulgarian at Omniglot]
*[http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Bulgarian_Swadesh_list Bulgarian Swadesh list of basic vocabulary words] (from Wiktionary's [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists Swadesh list appendix])
*[http://glottolog.org/resource/languoid/id/bulg1262 Information about the linguistic classification of the Bulgarian language (from Glottolog)]
*[http://wals.info/languoid/lect/wals_code_bul The linguistic features of the Bulgarian language (from WALS, The World Atlas of Language Structures Online)]
*[http://phoible.org/languages/bul Information about the Bulgarian language] from the [[PHOIBLE]] project.
*[https://www.unicode.org/cldr/charts/25/summary/bg.html Locale Data Summary for the Bulgarian language] from [[Unicode]]'s [[CLDR]]
*{{cite web|url=https://archive.org/details/journal-of-turkish-linguistics-full-vol|title=Iranic-Turkish-Bulgarian language Contact from a contact-semantic point of view|work=Corinna Leschber, Institute for Linguistic and Cross-Cultural Studies}}

'''Dictionaries'''
*[https://web.archive.org/web/20130707060850/http://www.bulgariandictionary.com/index.php?lang=EN&amp;main=0 Eurodict — multilingual Bulgarian dictionaries]
*[https://web.archive.org/web/20200919021050/http://rechnik.info/ Rechnik.info — online dictionary of the Bulgarian language]
*[http://rechnik.chitanka.info Rechko — online dictionary of the Bulgarian language]
*[http://sa.dir.bg/ Bulgarian–English–Bulgarian Online dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607031848/http://sa.dir.bg/ |date=7 June 2013 }} from [http://sa.dir.bg/sa.htm SA Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515093145/http://sa.dir.bg/sa.htm |date=15 May 2013 }}
*[http://1nk.us/dict/index.html?word=dictionary Online Dual English–Bulgarian dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229230949/http://1nk.us/dict/index.html?word=dictionary |date=29 December 2008 }}
*[http://www.dicts.info/dictlist1.php?l=Bulgarian Bulgarian bilingual dictionaries]
*[http://www.newobjects.com/dict.asp English, Bulgarian bidirectional dictionary]

'''Courses'''
*[https://web.archive.org/web/20190114153310/https://unilang.org/course.php?res=60 Bulgarian for Beginners], [[UniLang]]

{{Bulgarian language|state=expanded}}
{{Bulgarian dialects|state=expanded}}
{{Languages of Bulgaria}}
{{Slavic languages}}
{{Bulgaria topics}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:බල්ගේරියානු භාෂාව| ]]
[[Category:Analytic languages]]
[[Category:Languages of Bulgaria]]
[[Category:Languages of Greece]]
[[Category:Languages of Romania]]
[[Category:Languages of Serbia]]
[[Category:Languages of North Macedonia]]
[[Category:Languages of Turkey]]
[[Category:Languages of Moldova]]
[[Category:Languages of Ukraine]]
[[Category:South Slavic languages]]
[[Category:Subject–verb–object languages]]
[[Category:Languages written in Cyrillic script]]

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>bbzhvzy34k32ofcz4vuwq33aoodzluc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සී. වී. ගුණරත්න</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123074</id>
    <revision>
      <id>803311</id>
      <parentid>730016</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5733" sha1="81og3tdc5ar8e49386vrw83zhd8m4wu" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව තනතුරුධාරි|honorific-prefix=[[The Honourable|Hon.]]|name=C. V. Gunaratne|native_name={{lang|si|සී. වී. ගුණරත්න}}|native_name_lang=|honorific-suffix=|image=|imagesize=|office1=[[Ministry of Industry and Commerce (Sri Lanka)|Minister of Industrial Development]]|president1=[[Chandrika Kumaratunga]]|primeminister1=[[Sirimavo Bandaranaike]]|term_start1=1994 &lt;ref&gt;{{cite journal|title=The New Cabinet|journal=[[Tamil Times]]|date=15 August 1994|volume=XIII|issue=8|page=4|url=http://noolaham.net/project/34/3384/3384.pdf|issn=0266-4488}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=The Cabinet|journal=The Sri Lanka Monitor|date=August 1994|issue=79|page=2|url=http://www.padippakam.com/document/srilanka_monitor/monitor079.pdf}}&lt;/ref&gt;|term_end1=2000|predecessor1=|successor1=|constituency_MP2=[[Colombo Electoral District|Colombo District]]|parliament2=Sri Lankan|majority2=|term_start2=1989|term_end2=2000|predecessor2=|successor2=|birth_date=|birth_place=|death_date={{Death date|2000|06|07}}|death_place=[[Rathmalana]], Sri Lanka|citizenship=|nationality=|party=[[Sri Lanka Freedom Party]]|otherparty=|spouse=|partner=|relations=|children=|residence=|alma_mater=[[Royal College, Colombo]]|occupation=|website=|footnotes=}}

'''ක්ලෙමෙන්ට් වික්ටර් ගුණරත්න''' (සී. වී. ගුණරත්න ලෙස හැඳින්වේ) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] කර්මාන්ත සංවර්ධන කැබිනට් අමාත්‍යවරයා විය. ඔහු, ඔහුගේ බිරිඳ සහ තවත්  20 දෙනෙකු 2000 ජූනි 7 වන දින [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|කොටි]] සංවිධානයේ [[මරාගෙන මැරෙන ප්‍රහාරය|මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයකින්]] මිය ගියහ.&lt;ref&gt;[http://www.ipcs.org/Terrorism_articles2.jsp?action=showView&amp;kValue=1451&amp;status=article&amp;mod=a Failed Attempt: Suicide Attack or Peace Process?]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rf3&quot;&gt;[http://www.danieldrezner.com/research/guest/Pape1.pdf The Strategic Logic of Suicide Terrorism, ROBERT A. PAPE The University of Chicago, American Political Science Review Vol. 97, No. 3 August 2003, Page No 16]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rf1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/idUSCOL119777|title=CHRONOLOGY-Attacks blamed on Sri Lanka's Tamil Tigers|last=Narayana|first=Nagesh|date=16 January 2008|access-date=29 August 2020|editor-last=Gardner|editor-first=Simon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Reuters AlertNet - CHRONOLOGY-Attacks blamed on Sri Lanka's Tamil Tigers |url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/SP332571.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416082023/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/SP332571.htm |access-date=2023-12-14 |archive-date=2009-04-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Protecting Parliamentarians A Dire Necessity |url=http://www.asiantribune.com/?q=node/9933 |access-date=2023-12-14 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222758/http://www.asiantribune.com/?q=node/9933 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://en.people.cn/english/200006/08/eng20000608_42490.html|title=Sri Lankan Minister Killed in Suicide Bomb Attack|date=8 June 2000|access-date=29 August 2020|publisher=People's Daily|location=China|language=en}}&lt;/ref&gt;

රග්බි කණ්ඩායමේ නායකයා ලෙස කටයුතු කළ ඔහු [[රාජකීය විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයේ]] අධ්‍යාපනය ලබා ඇත. ඔහුගේ පියා මේජර් එල්.වී. ගුණරත්න, ED, CCC දෙහිවල - ගල්කිස්ස ප්‍රථම නගරාධිපති &lt;ref&gt;[http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/comcork.html Monument in honour of old Royalists who have made the supreme sacrifice]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Northerners receive new lease of life |url=http://www.sundayobserver.lk/2013/06/02/fea04.asp# |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130608074258/http://www.sundayobserver.lk/2013/06/02/fea04.asp# |archive-date=2013-06-08 |access-date=2013-07-14}}&lt;/ref&gt; ඔහු දේශපාලනයට පිවිසියේ [[දෙහිවල-ගල්කිස්ස]] මහනගර සභාවේ මන්ත්‍රීවරයෙකු ලෙසයි, එහිදී ඔහු විපක්ෂ නායක ( [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය|ශ්‍රී ලංකා නිදහස්) පක්ෂය]] ). 1970 දශකයේ මුල් භාගයේදී ශ්‍රීලනිපයේ මධ්‍යම කාරක සභිකයෙකු ලෙස තේරී පත් වූ ඔහු 1989 පැවති පාර්ලිමේන්තු මහ මැතිවරණයෙන් පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් විය.

== යොමු කිරීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:Year of birth missing]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ 10වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:2000 මරණ]]
[[ප්‍රවර්ගය:විශේෂයෙන් සඳහන් කොට ඇති සිංහල-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]</text>
      <sha1>81og3tdc5ar8e49386vrw83zhd8m4wu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විශාලතම හා බරම සතුන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176562</id>
    <revision>
      <id>803276</id>
      <parentid>802515</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175435" sha1="beafpouexhd5w92tmobsyqwi8jnbrcp" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{translate}}
{{Multiple image
  |perrow=2/2/2
  |total_width=275
  |image1=African Bush Elephant.jpg
  |image2=Anim1754 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg
  |image3=Colossal squid at Te Papa.jpg
|footer=ඉහළ වමේ සිට දක්ෂිණාවර්තව: අප්‍රිකානු පඳුරු අලියෙක්, දැනට පවතින විශාලතම භූමිෂ්ඨ සත්වයා; නිල් තල්මසා, මෙතෙක් සිටි විශාලතම සත්වයා; සහ දැවැන්ත දැල්ලන්, විශාලතම අපෘෂ්ඨවංශිකයා
}}
දැනට ජීවතුන් අතර සිටින විශාලතම සත්වයා [[නිල් තල්මහ]] ය. වාර්තාගත උපරිම බර {{convert|27.6|m|ft}}යක නිදර්ශකයක් සඳහා ටොන් 190 (එක්සත් ජනපද ටොන් 209) වන අතර, {{convert|33|m|ft}} දක්වා දිග ඒවා වාර්තා කර ඇති නමුත් බර කර නොමැත.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;&gt;Wood, Gerald ''The Guinness Book of Animal Facts and Feats'' (1983) {{ISBN|978-0-85112-235-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Davies|first1=Ella|title=The longest animal alive may be one you never thought of|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160420-the-longest-animal-alive-may-not-be-the-blue-whale|website=BBC Earth|access-date=14 February 2018|language=en|date=20 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-mammal|title=Largest mammal|website=Guinness World Records}}&lt;/ref&gt; It is estimated that this individual could have a mass of 250 [[tonne]]s or more.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Motani |first1=Ryosuke |last2=Pyenson |first2=Nicholas D. |title=Downsizing a heavyweight: factors and methods that revise weight estimates of the giant fossil whale Perucetus colossus |journal=PeerJ |date=29 February 2024 |volume=12 |pages=e16978 |doi=10.7717/peerj.16978 |doi-access=free |pmid=38436015 |pmc=10909350 |language=en |issn=2167-8359}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qGK6a6_tQEI| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211111/qGK6a6_tQEI| archive-date=11 November 2021 | url-status=live|title=How Large Are Blue Whales Really? Size Comparison| date=22 February 2019|access-date=18 October 2019|via=www.youtube.com}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.deviantart.com/palaeozoologist/journal/How-big-are-blue-whales-And-what-does-big-mean-430992285 |title = How big are blue whales? And what does 'big' mean? By palaeozoologist on DeviantArt| date=February 2014 }}&lt;/ref&gt; The longest non-[[colonial animal]] is the [[lion's mane jellyfish]] ({{cvt|120|ft|m|order=flip|disp=comma}}).&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = McClain | first1 = Craig R. | last2 = Balk | first2 = Meghan A. | last3 = Benfield | first3 = Mark C. | last4 = Branch | first4 = Trevor A. | last5 = Chen | first5 = Catherine | last6 = Cosgrove | first6 = James | last7 = Dove | first7 = Alistair DM | last8 = Gaskins | first8 = Leo C. | last9 = Helm | first9 = Rebecca R. | date = 13 January 2015 | title = Sizing ocean giants: patterns of intraspecific size variation in marine megafauna | journal = PeerJ | language = en | volume = 3 | pages = E715 |doi = 10.7717/peerj.715 | issn = 2167-8359 | pmc = 4304853 | pmid= 25649000 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;

In 2023, paleontologists estimated that the extinct whale ''[[Perucetus]]'', discovered in Peru, may have outweighed the blue whale, with a mass of {{cvt|85|to(-)|340|t|ST LT}}.&lt;ref name=&quot;BianucciEtAl&quot;&gt;{{cite journal |last1=Bianucci |first1=Giovanni |last2=Lambert |first2=Olivier |last3=Urbina |first3=Mario |last4=Merella |first4=Marco |last5=Collareta |first5=Alberto |last6=Bennion |first6=Rebecca |last7=Salas-Gismondi |first7=Roberto |last8=Benites-Palomino |first8=Aldo |last9=Post |first9=Klaas |last10=de Muizon |first10=Christian |last11=Bosio |first11=Giulia |last12=Di Celma |first12=Claudio |last13=Malinverno |first13=Elisa |last14=Paolo Pierantoni |first14=Pietro |last15=Maria Villa |first15=Igor |last16=Amson |first16=Eli |title=A heavyweight early whale pushes the boundaries of vertebrate morphology |journal=Nature |date=2 August 2023 |volume=620 |issue=7975 |pages=824–829 |doi=10.1038/s41586-023-06381-1 |pmid=37532931 |bibcode=2023Natur.620..824B |s2cid=260433513 | url= https://www.nature.com/articles/s41586-023-06381-1 | access-date=2 August 2023}}&lt;/ref&gt; However, more recent studies suggest this whale was much smaller than previous estimates putting its weight at 60 to 113 tonnes.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Pester |first1=Patrick |date=8 March 2024 |title=Colossus the enormous 'oddball' whale is not the biggest animal to ever live, scientists say |url=https://www.livescience.com/animals/extinct-species/colossus-the-enormous-oddball-whale-is-not-the-biggest-animal-to-ever-live-scientists-say |work=Lve Science |access-date=11 March 2024}}&lt;/ref&gt; While controversial, estimates for the weight of the [[sauropod]] ''[[Bruhathkayosaurus]]'' suggest it was around 110–170 tons, with the highest estimate being 240 tons, if scaled with ''[[Patagotitan]]'', although actual fossil remains no longer exist, and that estimation is based on described dimensions in 1987.&lt;ref name=&quot;Bruhathkayosaurus2023&quot;/&gt; In April 2024, ''[[Ichthyotitan severnensis]]'' was established as a valid [[shastasaurid]] taxon and is considered both the largest marine reptile ever discovered and the largest macropredator ever discovered. The Lilstock specimen was estimated to be around {{convert|26|m|ft}} whilst the Aust specimen was an even more impressive {{convert|30|to|35|m|ft}} in length. Whilst no weight estimates was made as of yet, Ichthyotitan would have easily rivalled or surpassed the blue whale.&lt;ref name=&quot;SciNews2018&quot;&gt;{{Cite news |author=News Staff |date=11 April 2018 |title=Giant Triassic Ichthyosaur is One of Biggest Animals Ever {{!}} Paleontology {{!}} Sci-News.com |url=https://www.sci.news/paleontology/giant-triassic-ichthyosaur-05901.html |access-date=20 April 2024 |language=en-US |website=SciNews |archive-date=20 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240420161626/https://www.sci.news/paleontology/giant-triassic-ichthyosaur-05901.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NewsScientist&gt;{{Cite news |last=Marshall |first=Michael |date=29 December 2022 |title=Largest ever animal may have been Triassic ichthyosaur super-predator |url=https://www.newscientist.com/article/mg25634180-900-largest-ever-animal-may-have-been-triassic-ichthyosaur-super-predator/ |access-date=22 April 2024 |language=en-US |website=NewsScientist |archive-date=18 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418073048/https://www.newscientist.com/article/mg25634180-900-largest-ever-animal-may-have-been-triassic-ichthyosaur-super-predator/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The upper estimates of weight for these prehistoric animals would have easily rivaled or exceeded the largest rorquals and sauropods.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/animals/why-the-blue-whale-might-not-be-the-largest-animal-in-history.html|title=Why the Blue Whale Might Not Be the Largest Animal in History|website=World Atlas|date=January 2024 }}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

The [[African bush elephant]] (''Loxodonta africana'') is the largest living land animal. A native of various open habitats in sub-Saharan Africa, males weigh about {{convert|6.0|tonne|lb}} on average.&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1002/9780470344484.ch16 |chapter=Neonatal Care and Hand Rearing |title=Biology, Medicine, and Surgery of Elephants |year=2006 |last1=Emanuelson |first1=Karen |pages=223–241 |isbn=978-0-470-34448-4 }}&lt;/ref&gt; The largest elephant ever recorded was shot in [[Angola]] in 1974. It was a male measuring {{convert|10.67|m|ft}} from trunk to tail and {{convert|4.17|m|ft}} lying on its side in a projected line from the highest point of the shoulder, to the base of the forefoot, indicating a standing shoulder height of {{convert|3.96|m|ft}}. This male had a computed weight of 10.4 to 12.25 tonnes.&lt;ref name=&quot;Wood&quot;/&gt;

== ජීවත්වන බරම සතුන් ==
ජීවත්වන බරම සතුන් සියල්ල තල්මසුන්ය. විශාල තල්මසෙකුගේ මුළු සිරුරම කිසිදු තරාදියකට සවි කළ නොහැකි බැවින්, බොහෝමයක් කොටස් මගින් බර කර ඇත.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ස්ථානය
! සත්වයා
! සාමාන්‍ය ස්කන්ධය&lt;br /&gt;[ටොන්]
! උපරිම ස්කන්ධය&lt;br /&gt;[ටොන්]
! සාමාන්‍ය මුළු දිග&lt;br /&gt;[මී (අඩි)]
|-
| 1 || [[නිල් තල්මහ|නිල් තල්මසා]]&lt;ref name=&quot;NYT-20240229&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |authorlink=Carl Zimmer |title=Researchers Dispute Claim That Ancient Whale Was Heaviest Animal Ever - A new study argues that Perucetus, an ancient whale species, was certainly big, but not as big as today's blue whales. |url=https://www.nytimes.com/2024/02/29/science/giant-whale-perucetus.html |date=29 February 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20240229131654/https://www.nytimes.com/2024/02/29/science/giant-whale-perucetus.html |archivedate=29 February 2024 |accessdate=2 March 2024 }}&lt;/ref&gt; || 110&lt;ref name=&quot;IWC&quot;&gt;Mark Tandy. [http://iwcoffice.org/lives Lives of Whales] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170616172845/http://iwcoffice.org/lives |date=16 June 2017 }}. Iwcoffice.org&lt;/ref&gt;|| 190&lt;ref name=&quot;Wood&quot; /&gt;|| 24 (79)&lt;ref&gt;[http://www.marinemammalcenter.org/education/marine-mammal-information/cetaceans/blue-whale.html Blue Whale]. The Marine Mammal Center&lt;/ref&gt;
|-
| 2 || [[North Pacific right whale]] || 60&lt;ref&gt;[http://seagrant.uaf.edu/marine-ed/mm/fieldguide/right-whale.html North Pacific Right Whale &amp;#124; Marine education &amp;#124; Alaska Sea Grant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171230060307/http://seagrant.uaf.edu/marine-ed/mm/fieldguide/right-whale.html |date=2017-12-30 }}. Seagrant.uaf.edu (15 February 2008)&lt;/ref&gt; || 120&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; || 15.5 (51)&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;
|-
| 3 || [[Southern right whale]] || 58&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt; || 110&lt;ref name= Stewart&gt;Stewart, et al, ''National Audubon Society Guide to Marine Mammals of the World''. Knofp (2002), {{ISBN|978-0-375-41141-0}}&lt;/ref&gt; || 15.25 (50)&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;
|-
| 4 || [[Fin whale]] || 57&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt; || 120&lt;ref name= Stewart/&gt; || 19.5 (64)&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;
|-
| 5 || [[Bowhead whale]] || 54.5&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://marinebio.org/species.asp?id=278 Bowhead Whales, Balaena mysticetus]. Marinebio.org (30 September 2011)&lt;/ref&gt; || 120&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; || 15 (49)&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;
|-
| 6 || [[North Atlantic right whale]] || 54&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.maine.gov/ifw/wildlife/species/endangered_species/northern_right_whale/index.htm Maine Department of Inland Fisheries and Wildlife – Maine Endangered Species Program/Northern Right Whale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908022814/http://www.maine.gov/ifw/wildlife/species/endangered_species/northern_right_whale/index.htm |date=8 September 2011 }}. Maine.gov&lt;/ref&gt; || 110&lt;ref name=&quot;Stewart&quot;/&gt;&lt;ref name= Euba&gt;[http://www.animalinfo.org/species/cetacean/eubaglac.htm#Weight North Atlantic Right Whale]. Animal Info (2 November 2005)&lt;/ref&gt; || 15 (49)&lt;ref name= IWC/&gt;&lt;ref name= Euba/&gt;
|-
| 7 || [[Sperm whale]] || 31.25&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;&lt;ref name= Whitehead&gt;Whitehead, H. (2002). ''Sperm whale Physeter macrocephalus''. In Perrin, W., Würsig B. and Thewissen, J.. Encyclopedia of Marine Mammals. Academic Press. pp. 1165–1172. {{ISBN|0-12-551340-2}}&lt;/ref&gt; || 57&lt;ref&gt;[https://uk.whales.org/whales-dolphins/species-guide/sperm-whale/ WDC - Sperm Whale]&lt;/ref&gt; || 13.25 (43.5)&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;&lt;ref name= Whitehead/&gt;
|-
| 8 || [[Humpback whale]] || 29&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.animalinfo.org/species/cetacean/meganova.htm Humpback Whale]. Animal Info (1 February 2005)&lt;/ref&gt; || 48&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QdlJ3SbwUIgC&amp;pg=PA225|title=The mammals of Texas|author1=David J. Schmidly |author2=William B. Davis |publisher=University of Texas Press|year=2004|isbn=9780292702417}}&lt;/ref&gt; || 13.5 (44)&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;
|-
| 9 || [[Sei whale]] || 22.5&lt;ref name = &quot;IWC&quot;/&gt; || 45&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://uk.whales.org/species-guide/sei-whale |title=Sei Whale Species Guide |publisher=Whale and Dolphin Conservation (WDC)|access-date=2 March 2016}}&lt;/ref&gt; || 14.8 (49)&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;
|-
| 10 || [[Gray whale]] || 19.5&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt; || 45&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Bernd G. Würsig|author2=J. G. M. Thewissen|title=Encyclopedia of Marine Mammals|url=https://books.google.com/books?id=TwFUimDtz7sC&amp;pg=PA70|year=2002|publisher=Gulf Professional Publishing|isbn=978-0-12-551340-1|page=70}}&lt;/ref&gt; || 13.5 (44)&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;
|}
[[File:Marine megafauna Infographic.jpg|thumb|[[Infographic]] showing the size of marine [[megafauna]].]]

[[File:Blue Whale 001 body bw.jpg|thumb|The [[blue whale]] is the heaviest living animal.]]

==බරම භූමිෂ්ඨ සතුන්==
බරම ගොඩබිම සතුන් සියල්ලම ක්ෂීරපායින් වේ. අප්‍රිකානු අලියා දැන් විශේෂ දෙකක් ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත, අප්‍රිකානු පඳුරු අලි සහ අප්‍රිකානු වනාන්තර අලි, ඔවුන් දැන් සාමාන්‍යයෙන් වෙනම විශේෂ දෙකක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20101224161928/http://news.nationalgeographic.com/news/2010/12/101222-african-elephants-two-species-new-science/ African Elephant Really Two Wildly Different Species]. News.nationalgeographic.com (22 December 2010)&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ස්ථානය
! සත්වයා
! සාමාන්‍ය ස්කන්ධය&lt;br /&gt;[ටොන්]
! උපරිම ස්කන්ධය&lt;br /&gt;[ටොන්]
! සාමාන්‍ය මුළු දිග&lt;br /&gt;[මී (අඩි)]
|-
| 1 || [[අප්‍රිකානු පඳුරු අලියා]]
 || 6&lt;ref&gt;[http://animaldiversity.org/site/accounts/information/Loxodonta_africana.html ADW: Loxodonta africana: Information]. Animaldiversity.ummz.umich.edu&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Georges Frei. [http://www.upali.ch/weight_en.html Weight and Size of elephants in zoo and circus]. Upali.ch&lt;/ref&gt; || 10.4&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Larramendi | first1 = A. | year = 2016 | title = Shoulder height, body mass and shape of proboscideans | journal = Acta Palaeontologica Polonica | volume = 61 | doi = 10.4202/app.00136.2014 | s2cid = 2092950 | url = https://www.app.pan.pl/archive/published/app61/app001362014.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20160824042509/http://www.app.pan.pl/archive/published/app61/app001362014.pdf | archive-date = 24 August 2016 | url-status = live | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;|| 7 (23)&lt;ref&gt;[http://www.theanimalfiles.com/mammals/elephants/african_elephant.html African Elephant]. The Animal Files&lt;/ref&gt;
|-
| 2 || [[ආසියානු අලියා]] || 4.5&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;&lt;ref name=Elephas&gt;[[Jeheskel Shoshani|Shoshani, J]]. and Eisenberg, J. F. [http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-182-01-0001.pdf Elephas maximus]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430131057/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-182-01-0001.pdf |date=30 April 2013 }} Mammalian Species (1982) 182:1–8&lt;/ref&gt; || 8.15&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; || 6.8 (22.3)&lt;ref name= Elephas/&gt;
|-
| 3 || [[අප්‍රිකානු වනාන්තර අලියා]] || 2.7&lt;ref name=&quot;arkive.org&quot;&gt;[http://www.arkive.org/forest-elephant/loxodonta-cyclotis/ Forest elephant videos, photos and facts – Loxodonta cyclotis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141024160446/http://www.arkive.org/forest-elephant/loxodonta-cyclotis/ |date=24 October 2014 }}. ARKive&lt;/ref&gt; || 6.0&lt;ref name=&quot;arkive.org&quot;/&gt; || 6.2 (20.3)&lt;ref&gt;[http://wildpro.twycrosszoo.org/S/0MProboscidae/Elephantidae/Loxodonta/Loxodonta_cyclotis/01LoxCycAMWtHt.htm Forest Elephant Loxodonta cyclotis – Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)]. Wildpro.twycrosszoo.org {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130511023426/http://wildpro.twycrosszoo.org/S/0MProboscidae/Elephantidae/Loxodonta/Loxodonta_cyclotis/01LoxCycAMWtHt.htm |date=11 May 2013 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 4 || [[සුදු රයිනෝසිරස්]] || 2&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldwildlife.org/species/white-rhino|title=White Rhino - Species - WWF|website=World Wildlife Fund|access-date=14 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.arkive.org/white-rhinoceros/ceratotherium-simum/#text=Facts White rhinoceros videos, photos and facts – Ceratotherium simum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150509053256/http://www.arkive.org/white-rhinoceros/ceratotherium-simum/#text=Facts |date=9 May 2015 }}. ARKive (6 August 2004)&lt;/ref&gt; || 4.5&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.viuzza.net/travel/viuzza-wildlife-rhinoceros.htm|title=African Rhinoceros|website=viuzza.net|access-date=14 June 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714162027/http://www.viuzza.net/travel/viuzza-wildlife-rhinoceros.htm|archive-date=14 July 2015}}&lt;/ref&gt; || 4.4 (14.4)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100203072615/http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/white-rhinoceros White Rhinoceroses, White Rhinoceros Pictures, White Rhinoceros Facts]. Animals.nationalgeographic.com&lt;/ref&gt;
|-
| 5 || [[ඉන්දියානු රයිනෝසිරස්]] || 1.9&lt;ref&gt;[http://www.arkive.org/indian-rhinoceros/rhinoceros-unicornis/ Indian rhinoceros videos, photos and facts – Rhinoceros unicornis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004205550/http://www.arkive.org/indian-rhinoceros/rhinoceros-unicornis/ |date=4 October 2011 }}. ARKive&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Laurie, W. A.; Lang, E. M. and Groves, C. P. [http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-211-01-0001.pdf Rhinocerus unicorns] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629025307/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-211-01-0001.pdf |date=29 June 2017 }}. Mammalian Species (1983) 211:1–6&lt;/ref&gt; || 4.0&lt;ref name=&quot;BoitaniLuigi&quot;&gt;Boitani, Luigi, ''Simon &amp; Schuster's Guide to Mammals''. Simon &amp; Schuster/Touchstone Books (1984), {{ISBN|978-0-671-42805-1}}&lt;/ref&gt; || 4.2 (13.8)&lt;ref&gt;[http://www.ultimateungulate.com/Perissodactyla/Rhinoceros_unicornis.html Indian rhinoceros] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926233017/http://www.ultimateungulate.com/Perissodactyla/Rhinoceros_unicornis.html |date=26 September 2011 }}. Ultimateungulate.com&lt;/ref&gt;
|-
| 6 || [[හිපපොටේමස්]] || 1.8&lt;ref&gt;Eltringham, S.K. (1999). ''The Hippos''. Poyser Natural History Series. London: Academic Press. {{ISBN|0-85661-131-X}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.learnanimals.com/hippopotamus/ Hippopotamus]. Learnanimals.com&lt;/ref&gt; || 4.5&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hippopotamus amphibius (hippopotamus)|url=http://animaldiversity.org/accounts/Hippopotamus_amphibius/|website=Animal Diversity Web}}&lt;/ref&gt; || 5.05 (16.5)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100114002745/http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/hippopotamus/ Hippopotamuses, Hippopotamus Pictures, Hippopotamus Facts]. Animals.nationalgeographic.com&lt;/ref&gt;
|-
| 7 || [[ජාවා රයිනෝසිරස්]] || 1.75&lt;ref&gt;[http://www.animalinfo.org/species/artiperi/rhinsond.htm Javan Rhinoceros]. Animal Info (26 November 2005)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://onehornedrhino.org/info/javan_rhino.htm Javan Rhino]. Onehornedrhino.org {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111013140033/http://onehornedrhino.org/info/javan_rhino.htm |date=13 October 2011 }}&lt;/ref&gt; || 2.3&lt;ref&gt;[http://www.arkive.org/javan-rhinoceros/rhinoceros-sondaicus/#text=Facts Javan rhinoceros videos, photos and facts – Rhinoceros sondaicus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927210453/http://www.arkive.org/javan-rhinoceros/rhinoceros-sondaicus/#text=Facts |date=27 September 2011 }}. ARKive&lt;/ref&gt; || 3.8 (12.5)&lt;ref&gt;[http://www.edgeofexistence.org/mammals/species_info.php?id=11 EDGE :: Mammal Species Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108202706/http://www.edgeofexistence.org/mammals/species_info.php?id=11 |date=8 November 2017 }} Edgeofexistence.org (12 November 2010)&lt;/ref&gt;
|-
| 8 || [[කළු රයිනෝසිරස්]] || 1.1&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100207180019/http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/black-rhinoceros/ Black Rhinoceroses, Black Rhinoceros Pictures, Black Rhinoceros Facts]. Animals.nationalgeographic.com&lt;/ref&gt; || 2.9&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hillman-Smith |first1=A. K. Kes |last2=Groves |first2=Colin P. |title=Diceros bicornis |journal=Mammalian Species |date=1994 |issue=455 |pages=1–8 |doi=10.2307/3504292 |jstor=3504292 |s2cid=253955264 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; || 4 (13.1)&lt;ref name=&quot;ref141&quot;&gt;[http://animaldiversity.org/site/accounts/information/Diceros_bicornis.html ADW: Diceros bicornis: Information]. (9 April 2009)&lt;/ref&gt;
|-
| 9 || [[ජිරාෆ්]] || 1.0&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; || 2&lt;ref&gt;Owen-Smith, R. Norman, ''Megaherbivores: The Influence of Very Large Body Size on Ecology''. Cambridge University Press (1992), {{ISBN|978-0-521-42637-4}}&lt;/ref&gt; || 5.15 (16.9)&lt;ref name=&quot;theanimalfiles&quot;&gt;[http://www.theanimalfiles.com/mammals/hoofed_mammals/giraffe.html Giraffe]. The Animal Files&lt;/ref&gt;
|-
| 10 || [[Gaur]] || 0.95&lt;ref name= China&gt;Smith, A. T., Xie, Y. (eds.) (2008) [https://books.google.com/books?id=ka-9f68nPT4C&amp;pg=PA472 ''A Guide to the Mammals of China'']. Princeton University Press, Princeton Oxfordshire. p. 472 {{ISBN|0691099847}}&lt;/ref&gt; || 1.5&lt;ref name=China/&gt; || 3.8 (12.5)&lt;ref name= Seaworld&gt;[https://seaworld.org/en/animal-info/animal-infobooks/walrus/physical-characteristics Walrus: Physical Characteristics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181120080459/https://seaworld.org/en/animal-info/animal-infobooks/walrus/physical-characteristics |date=20 November 2018 }}. Seaworld.org&lt;/ref&gt;
|}

==Vertebrates==

===Mammals (Mammalia)===
{{main|List of largest mammals}}
[[File:Rhino sizes English.png|thumb|right|Size of ''[[Paraceratherium]]'' (dark grey) compared to a human and other rhinos (though one study suggests ''[[Palaeoloxodon namadicus]]'' may have been a larger land mammal)]]
The [[blue whale]] is the largest [[mammal]] of all time, with the longest known specimen being {{convert|33|m|ft|1|abbr=on}} long and the heaviest weighted specimen being 190 tonnes.&lt;ref name=&quot;NYT-20240229&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-mammal | title=Largest mammal }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://animaldiversity.org/accounts/Balaenoptera_musculus/ | title=Balaenoptera musculus (Blue whale) | website=[[Animal Diversity Web]] }}&lt;/ref&gt; The extinct whale species ''[[Perucetus|Perucetus colossus]]'' was shorter than the blue whale, at 17.0–20.1 meters (55.8–65.9&amp;nbsp;ft) but it is estimated to have rivaled or surpassed it in weight, at 85–340 tonnes. At the highest estimates, this would make ''Perucetus'' the heaviest known animal in history.&lt;ref name=&quot;BianucciEtAl&quot; /&gt;

The largest land mammal extant today is the [[African bush elephant]]. The largest extinct land mammal known was long considered to be ''[[Paraceratherium]] orgosensis'', a rhinoceros relative thought to have stood up to {{convert|4.8|m|ft|1|abbr=on}} tall, measured over {{convert|7.4|m|ft|1|abbr=on}} long and may have weighed about 17 tonnes.&lt;ref name=probos_mass/&gt;&lt;ref name=&quot;Fortelius&quot;&gt;{{Cite journal | doi = 10.1111/j.1096-3642.1993.tb02560.x| title = The largest land mammal ever imagined| journal = Zoological Journal of the Linnean Society| volume = 108| pages = 85–101| year = 1993| last = Fortelius | first = M.; Kappelman, J. }}&lt;/ref&gt; In 2015, a study suggested that the extinct elephant ''[[Palaeoloxodon namadicus]]'' may have been the largest land mammal ever, based on a fragmentary femur estimated to belong to an individual with maximum weight of 22 tonnes. This author also suggested that the extinct mastodon ''[[&quot;Mammut&quot; borsoni]]'' may have rivalled ''P. namadicus'' in size.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://mentalfloss.com/article/66361/ancient-elephant-may-have-been-biggest-land-mammal-ever|title=An Ancient Elephant May Have Been Biggest Land Mammal Ever|date=17 July 2015|access-date=21 April 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=probos_mass&gt;{{Cite journal | last1 = Larramendi | first1 = A. | year = 2016 | title = Shoulder height, body mass and shape of proboscideans | journal = Acta Palaeontologica Polonica | volume = 61 | doi = 10.4202/app.00136.2014 | s2cid = 2092950 | url = https://www.app.pan.pl/archive/published/app61/app001362014.pdf | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;

===Stem-mammals (Synapsida)===
[[File:Lisowicia Size Comparison.svg|thumb|''[[Lisowicia|Lisowicia bojani]]'', likely the biggest non-mammal synapsid ever, compared to a human]]
The [[Late Triassic]] ''[[Lisowicia|Lisowicia bojani]]'', from what is now southern [[Poland]], probably was the largest of all non-mammalian [[synapsid]]s (most of which became extinct 250 million years ago), at {{convert|4.5|m|ft|abbr=on}} in length, {{convert|2.6|m|ft|abbr=on}} in height and {{cvt|9|t|lb}} in weight.&lt;ref name=&quot;NYT-20190104&quot; /&gt; However, one study suggested a more conservative weight of 4.87 tonnes to 7.02 tonnes for the adult taxon, with an average body mass of 5.88 tonnes.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Romano|first1=Marco|last2=Manucci|first2=Fabio|date=14 June 2019|title=Resizing Lisowicia bojani: volumetric body mass estimate and 3D reconstruction of the giant Late Triassic dicynodont|journal=Historical Biology|volume=33|issue=4|pages=474–479|doi=10.1080/08912963.2019.1631819|s2cid=196679837|issn=0891-2963}}&lt;/ref&gt; The largest carnivorous synapsid was ''[[Anteosaurus]]'' at {{convert|5|–|6|m|ft|abbr=on}} and {{convert|500|–|600|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name=Anteosaurus&gt;[http://palaeos.com/vertebrates/therapsida/anteosauridae.html#Anteosaurus Anteosaurus]. Palaeos.com&lt;/ref&gt;
;Caseasaurs (Caseasauria)
:The herbivorous ''[[Alierasaurus]]'' was the largest [[Caseidae|caseid]] and the largest [[amniote]] to have lived at the time, with an estimated length around {{cvt|6-7|m|0}}.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Romano |first1=Marco |last2=Citton |first2=Paolo |last3=Maganuco |first3=Simone |last4=Sacchi |first4=Eva |last5=Caratelli |first5=Martina |last6=Ronchi |first6=Ausonio |last7=Nicosia |first7=Umberto |date=2019 |editor-last=Somerville |editor-first=I. D. |title=New basal synapsid discovery at the P outcrop of Torre del Porticciolo ( A lghero, I taly) |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/gj.3250 |journal=Geological Journal |language=en |volume=54 |issue=3 |pages=1554–1566 |doi=10.1002/gj.3250 |s2cid=133755506 |issn=0072-1050}}&lt;/ref&gt; Another huge caseasaur is ''[[Cotylorhynchus|Cotylorhynchus hancocki]]'', with an estimated length and weight of at least {{cvt|6|m|0}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://permian.stratigraphy.org/files/20180825094514307.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181203104036/http://permian.stratigraphy.org/files/20180825094514307.pdf|url-status=live|archive-date=3 December 2018|title=Permian Stratigraphy – International Commission on Stratigraphy International Union of Geological Sciences|access-date=15 September 2022}}&lt;/ref&gt; and more than {{cvt|500|kg}}.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=The Oldest Caseid Synapsid from the Late Pennsylvanian of Kansas, and the Evolution of Herbivory in Terrestrial Vertebrates|first1=Robert R.|last1=Reisz|first2=Jörg|last2=Fröbisch|date=16 April 2014|journal=PLOS ONE|volume=9|issue=4|pages = e94518|doi=10.1371/journal.pone.0094518|pmid=24739998|pmc=3989228|bibcode = 2014PLoSO...994518R|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
;Sphenacodontids (Sphenacodontidae)
:The biggest carnivorous synapsid of [[Early Permian]] was ''[[Dimetrodon]]'', which could reach {{cvt|4.6|m|0}} and {{cvt|250|kg}}.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Berman |first=D.S. |author2=Reisz, R.R. |author3=Martens, T. |author4= Henrici, A.C.  |year=2001 |title=A new species of ''Dimetrodon'' (Synapsida: Sphenacodontidae) from the Lower Permian of Germany records first occurrence of genus outside of North America |journal=Canadian Journal of Earth Sciences |volume=38|issue=5 |pages=803–812 |doi=10.1139/cjes-38-5-803 |url=http://www.stuartsumida.com/BIOL680-09/BermanEtAl2001.pdf|bibcode=2001CaJES..38..803B }}&lt;/ref&gt; The largest members of the genus ''Dimetrodon'' were also the world's first fully terrestrial [[apex predator]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Hidden dental diversity in the oldest terrestrial apex predator Dimetrodon|first1=Kirstin S.|last1=Brink|first2=Robert R.|last2=Reisz|date=16 October 2014|journal=Nature Communications|volume=5|pages=3269|doi=10.1038/ncomms4269|pmid=24509889|bibcode = 2014NatCo...5.3269B|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
;Tappenosaurids (Tappenosauridae)
:The [[Middle Permian]] ''[[Tappenosaurus]]'' was estimated at {{cvt|5.5|m}} in length which is comparable in size with the largest [[dinocephalia]]ns.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Olson |first=E.C. |year=1955 |title=Parallelism in the evolution of the Permian reptilian faunas of the Old and New Worlds |journal=Fieldiana |volume=37 |issue=13 |pages=395 |url=https://archive.org/stream/parallelisminevo3713olso#page/n5/mode/2up |access-date=15 September 2022}}&lt;/ref&gt;
;Therapsids (Therapsida)
:The plant-eating [[dicynodont]] ''[[Lisowicia|Lisowicia bojani]]'' is the largest-known of all non-mammalian [[Synapsida|synapsids]], at {{cvt|4.5|m}} and {{cvt|9000|kg}}.&lt;ref name=&quot;NYT-20190104&quot;&gt;{{cite news |last=St. Fleur |first=Nicholas |title=An Elephant-Size Relative of Mammals That Grazed Alongside Dinosaurs |url=https://www.nytimes.com/2019/01/04/science/dicynodonts-fossils-poland.html |date=4 January 2019 |work=[[The New York Times]] |access-date=7 January 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SM-20190104&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sulej |first1=Tomasz |last2=Niedzwiedzki |first2=Grzegorz |title=An elephant-sized Late Triassic synapsid with erect limbs |date=4 January 2019 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=363 |issue=6422 |pages=78–80 |doi=10.1126/science.aal4853|pmid=30467179 |bibcode=2019Sci...363...78S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SD-20181123&quot;&gt;{{cite web |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title=Gigantic mammal 'cousin' discovered |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2018/11/181123134400.htm |date=23 November 2018 |work=[[Science Daily]] |access-date=7 January 2019 }}&lt;/ref&gt; The largest carnivorous therapsid was the aforementioned ''[[Anteosaurus]]'' from what is now South Africa during [[Guadalupian|Middle Permian]] epoch. It reached {{convert|5|–|6|m|ft|abbr=on}} long, and about {{convert|500|–|600|kg|lb|abbr=on}} in weight.&lt;ref name=Anteosaurus/&gt;

===Reptiles (Reptilia)===
{{main|List of largest reptiles}}
[[File:SaltwaterCrocodile('Maximo').jpg|thumb|The [[saltwater crocodile]] is the largest living reptile.]]
The largest living [[reptile]], a representative of the order [[Crocodilia]], is the [[saltwater crocodile]] (''Crocodylus porosus'') of Southern Asia and Australia, with adult males being typically {{convert|3.9|–|5.5|m|ft|abbr=on}} long. The largest confirmed saltwater crocodile on record was {{convert|6.32|m|ft|1|abbr=on}} long, and weighed about {{convert|1,360|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name=&quot;Wood&quot;/&gt; Unconfirmed reports of much larger crocodiles exist, but examinations of incomplete remains have never suggested a length greater than {{convert|7|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/cbd-faq-q2.htm Crocodilian Biology Database – FAQ – Which is the largest species of crocodile?] Flmnh.ufl.edu&lt;/ref&gt; Also, a living specimen estimated at {{convert|7|m|ft|abbr=on}} and {{convert|2,000|kg|lb|abbr=on}} has been accepted by the Guinness Book of World Records.&lt;ref name= Salty&gt;[http://news.boloji.com/200701/00800.htm Boloji.com – A Study in Diversity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101230162011/http://news.boloji.com/200701/00800.htm |date=30 December 2010 }}. News.boloji.com&lt;/ref&gt; However, due to the difficulty of trapping and measuring a very large living crocodile, the accuracy of these dimensions has yet to be verified. A specimen named [[Lolong]] caught alive in the Philippines in 2011 (died February 2013) was found to have measured {{convert|6.17|m|ft|abbr=on}} in length.&lt;ref name=pawb&gt;{{cite web|title=&quot;Lolong&quot; holds world record as largest croc in the world |url=http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=480:lolong-holds-world-record-as-largest-croc-in-the-world&amp;catid=22:news&amp;Itemid=131 |work=Protected Areas and Wildlife Bureau |access-date=23 June 2012 |date=17 November 2011 |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419075200/http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=480%3Alolong-holds-world-record-as-largest-croc-in-the-world&amp;catid=22%3Anews&amp;Itemid=131 |archive-date=19 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=crocodilian&gt;{{cite web|last=Britton|first=Adam|title=Accurate length measurement for Lolong|url=http://crocodilian.blogspot.com.au/2011/11/accurate-length-measurement-for-lolong.html|work=Croc Blog|access-date=23 June 2012|date=12 November 2011|archive-date=26 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126054039/http://crocodilian.blogspot.com.au/2011/11/accurate-length-measurement-for-lolong.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=gma&gt;{{cite news|title=NatGeo team confirms Lolong the croc is world's longest|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/237992/news/nation/natgeo-team-confirms-lolong-the-croc-is-world-s-longest|access-date=23 June 2012|publisher=GMA News Online|date=9 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Philippine town claims world's largest crocodile title|url=https://www.telegraph.co.uk/earth/wildlife/8879042/Philippine-town-claims-worlds-largest-crocodile-title.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111110145205/http://www.telegraph.co.uk/earth/wildlife/8879042/Philippine-town-claims-worlds-largest-crocodile-title.html|url-status=dead|archive-date=10 November 2011|access-date=23 June 2012|newspaper=The Telegraph|date=9 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title='Lolong' claims world's largest croc title |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/11/09/11/lolong-claims-worlds-largest-croc-title |access-date=23 June 2012 |publisher=ABS-CBNnews.com |date=9 November 2011 |agency=Agence France-Presse |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104023240/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/11/09/11/lolong-claims-worlds-largest-croc-title |archive-date= 4 January 2015 }}&lt;/ref&gt;

The [[Komodo dragon]] (''Varanus komodoensis''), also known as the &quot;Komodo monitor&quot;, is a large species of [[lizard]] found in the [[Indonesia]]n islands of [[Komodo (island)|Komodo]], [[Rinca]], [[Flores]], [[Gili Motang]], [[Lesser Sunda Islands|Nusa kode]] and [[Lesser Sunda Islands|Padar]]. A member of the [[monitor lizard]] family ([[Varanidae]]), it is the largest living species of lizard, growing to a maximum length of more than {{convert|3|m|ft|abbr=off}} in rare cases and weighing up to approximately {{convert|166|kg|lb|abbr=off}}.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite journal|author=Ciofi, Claudio|date=March 1999 |journal=Scientific American|volume=280|issue=3|pages=84–91 |title=The Komodo Dragon|url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1999-03_280_3/page/84|doi=10.1038/scientificamerican0399-84|bibcode=1999SciAm.280c..84C}}&lt;/ref&gt;

Nevertheless, current extant reptiles are still dwarfed by their prehistoric ancestors. The largest non-dinosaurian terrestrial reptile to have ever lived were crocodilomorphs such as ''[[Deinosuchus]], [[Sarcosuchus]]'' and ''[[Purussaurus]]'', each have weight varying between 5-10 metric tons.&lt;ref name=&quot;schwimmer-size&quot;&gt;{{cite book |title=King of the Crocodylians: The Paleobiology of Deinosuchus |last=Schwimmer |first=David R. |publisher=[[Indiana University Press]] |pages=42–63 |chapter=The Size of ''Deinosuchus'' |year=2002 |url=https://books.google.com/books?id=0OsPJnC4CCwC |isbn=978-0-253-34087-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Farlowetal2005&gt;{{cite journal|title=Femoral dimensions and body size of Alligator mississippiensis: estimating the size of extinct mesoeucrocodylians|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|year=2005|volume=25|issue=2|author=Farlow|doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0354:FDABSO]2.0.CO;2|display-authors=etal|pages=354–369|s2cid=49386389 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Paiva |first1=Ana Laura S. |last2=Godoy |first2=Pedro L. |last3=Souza |first3=Ray B. B. |last4=Klein |first4=Wilfried |last5=Hsiou |first5=Annie S. |date=13 August 2022 |title=Body size estimation of Caimaninae specimens from the miocene of South America |journal=Journal of South American Earth Sciences |volume=118 |language=en |pages=103970 |doi=10.1016/j.jsames.2022.103970 |bibcode=2022JSAES.11803970P |s2cid=251560425 |issn=0895-9811|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; The largest snake to have ever lived was ''[[Titanoboa]]'' which could grow up to {{convert|12.8|–|14.3 |m|ft|abbr=on}} and weigh up to {{convert|730|-|1,135|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref&gt;{{cite journal|first1=A. |last1=Feldman |first2=N. |last2=Sabath |first3=R.A. |last3=Pyron |first4=I. |last4=Mayrose |first5=S. |last5=Meiri |year=2016|title=Body sizes and diversification rates of lizards, snakes, amphisbaenians and the tuatara|journal=Global Ecology and Biogeography|volume=25|issue=2|pages=187–197|doi=10.1111/geb.12398|bibcode=2016GloEB..25..187F |s2cid=25049185}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Head13&gt;{{citation |last1=Head |first1=Jason |last2=Bloch |first2=Jonathan |last3=Moreno Bernal |first3=Jorge |last4=Rincón Burbano |first4=Aldo Fernando |last5=Bourque |first5=Jason |year=2013 |title=Cranial osteology, body size, systematics, and ecology of the giant Paleocene snake Titanoboa cerrejonensis |url=https://www.researchgate.net/publication/280610583 |publisher=[[Journal of Vertebrate Paleontology|Society of Vertebrate Paleontology]] |pages=140–141 |accessdate=22 May 2017}}&lt;/ref&gt; Prehistoric marine reptiles from the [[Mesozoic]] were even larger. ''[[Archelon]]'' was the largest [[testudines]], being around {{cvt|4.6|m|ft}} long from head to tail and {{cvt|2.2|-|3.2|MT|ST}} in weight.&lt;ref name=derstler&gt;{{cite journal|last1=Derstler|first1=K.|first2=A. D.|last2=Leitch|first3=P. L.|last3=Larson|first4=C.|last4=Finsley|first5=L.|last5=Hill|year=1993|title=The World's Largest Turtles - The Vienna ''Archelon'' (4.6 m) and the Dallas ''Protostega'' (4.2 m), Upper Cretaceous of South Dakota and Texas|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=13|number=3|page=33A}}&lt;/ref&gt; ''[[Mosasaurus hoffmanni]]'' was the largest [[squamate]] lizard to have ever lived, with a length of {{convert|11|m|ft|sp=us}} and a body mass of {{convert|10|MT|ST}}&lt;ref name=Fantietal&gt;{{cite journal|author1=Fedrico Fanti|author2=Andrea Cau|author3=Alessandra Negri|title=A giant mosasaur (Reptilia, Squamata) with an unusually twisted dentition from the Argille Scagliose Complex (late Campanian) of Northern Italy|year=2014|journal=Cretaceous Research|volume=49|issue=2014|pages=91–104|doi=10.1016/j.cretres.2014.01.003|bibcode=2014CrRes..49...91F |url=https://www.disva.univpm.it/sites/www.disva.univpm.it/files/disva/news_dipartimento/cretaceus%20research.pdf}}&lt;/ref&gt; However, the largest reptiles, period, were the [[shastasaurids]], specifically ''[[Ichthyotitan]]'', which approached lengths rivalling to exceeding those of a [[blue whale]], at around {{convert|26|–|35 |m|ft|abbr=on}} in length.&lt;ref name=&quot;SciNews2018&quot;/&gt;&lt;ref name=NewsScientist/&gt;

====Largest living reptiles====
The following is a list of the largest living reptile species ranked by average weight, which is dominated by the crocodilians. Unlike mammals, birds, or fish, the mass of large reptiles is frequently poorly documented and many are subject to conjecture and estimation.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Rank
! Animal
! Average mass&lt;br /&gt;[kg (lb)]
! Maximum mass&lt;br /&gt;[kg (lb)]
! Average total length&lt;br /&gt;[m (ft)]
|-
| 1 || [[Saltwater crocodile]] || 450 (1,000)&lt;ref name=&quot;Saltwater Crocodile&quot;&gt;{{cite web|url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile/?source=A-to-Z|archive-url=https://web.archive.org/web/20110521042225/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile/?source=A-to-Z|url-status=dead|archive-date=21 May 2011|title=Saltwater Crocodile|work=National Geographic|date=11 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=AuGovernment&gt;{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/cgi-bin/sprat/public/publicspecies.pl?taxon_id=1774 |title=Crocodylus porosus- Salt-water Crocodile, Estuarine Crocodile |publisher=Australian Government- Department of the Environment |access-date=3 June 2015}}&lt;/ref&gt; || 2,000 (4,409 lbs)&lt;ref name=EnvironmentAU&gt;{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/system/files/pages/dc11235d-8b3b-43f7-b991-8429f477a1d4/files/40-fauna-2a-crocodylia-morphology.pdf|title=Morphology &amp; Physiology of Crocodylia|author=Grigg, G.|author2=Gans, C.|name-list-style=amp|publisher=Australian Government- Department of the Environment |access-date=17 May 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ourplnt.com/worlds-5-largest-crocodiles-ever-recorded/|title=World's Top 5 Largest Crocodiles Ever Recorded|work=Our Planet|date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt; || 4.5 (14.8)&lt;ref name=&quot;Saltwater Crocodile&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Webb, G. J. 1991&quot;&gt;{{cite journal|author=Webb, G. J.|author2=Hollis, G. J.|author3=Manolis, S. C.|name-list-style=amp |year=1991|title=Feeding, growth, and food conversion rates of wild juvenile saltwater crocodiles (''Crocodylus porosus'')|journal=Journal of Herpetology|pages= 462–473|jstor=1564770|volume=25|issue=4|doi=10.2307/1564770}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2 || [[Nile crocodile]] || 410 (900)&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/nature/life/Nile_crocodile|title=BBC Nature - Nile crocodile videos, news and facts}}&lt;/ref&gt; || 1,090 (2,400)&lt;ref name=&quot;Wood&quot;/&gt; || 4.2 (13.8)&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;
|-
| 3 || [[Orinoco crocodile]] || 380 (840){{Citation needed|date=January 2021}} || 1,100 (2,400){{citation needed|date=May 2013}} || 4.1 (13.5)&lt;ref name=Orinoco&gt;[http://www.arkive.org/orinoco-crocodile/crocodylus-intermedius/ Orinoco crocodile videos, photos and facts – Crocodylus intermedius] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190205063756/http://www.arkive.org/orinoco-crocodile/crocodylus-intermedius/ |date=5 February 2019 }}. ARKive&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.waza.org/en/zoo/choose-a-species/reptiles/crocodiles/crocodylus-intermedius|title=Orinoco Crocodile|author=WAZA|access-date=2 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110142610/http://www.waza.org/en/zoo/choose-a-species/reptiles/crocodiles/crocodylus-intermedius|archive-date=10 November 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 4 || [[Leatherback sea turtle]] || 364 (800)&lt;ref&gt;[http://www.euroturtle.org/outline/Leatherback%20Sea%20Turtle.pdf Leatherback Sea Turtle]. euroturtle.org {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120403001455/http://www.euroturtle.org/outline/Leatherback%20Sea%20Turtle.pdf |date=3 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vanaqua.org/education/aquafacts/leatherbacks.html|title=Client Validation|website=www.vanaqua.org|access-date=14 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907073934/http://www.vanaqua.org/education/aquafacts/leatherbacks.html|archive-date=7 September 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; || 932 (2,050)&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; || 2.0 (6.6)&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
|-
| 5 || [[American crocodile]] || 336 (740)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/Crocodylus_acutus/|title=ADW: ''Crocodylus acutus'': Information|author=Jake Fishman|work=Animal Diversity Web}}&lt;/ref&gt; || 1,000 (2,200)&lt;ref&gt;[http://www.seaworld.org/animal-info/animal-bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/reptilia/crocodylia/american-crocodile.htm Animal Bytes – American Crocodile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102023906/http://seaworld.org/animal-info/animal-bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/reptilia/crocodylia/american-crocodile.htm |date=2 November 2013 }}. Seaworld.org&lt;/ref&gt; || 4.0 (13.1)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/american-crocodile/?source=A-to-Z|archive-url=https://web.archive.org/web/20110521012154/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/american-crocodile/?source=A-to-Z|url-status=dead|archive-date=21 May 2011|title=American Crocodile|work=National Geographic|date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mazzotti |first=Frank J. |date=1999 |title=American Crocodiles (Crocodylus acutus) in Florida |url=http://www.myfwc.com/media/664081/AmericanCrocodilesinFL.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507033325/http://www.myfwc.com/media/664081/AmericanCrocodilesinFL.pdf |archive-date=7 May 2016 |website=[[Institute of Food and Agricultural Sciences|UF/IFAS Extension]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 6 || [[Black caiman]] || 300 (661){{Citation needed|date=January 2021}} || 1,000 (2,200){{Citation needed|date=January 2021}}|| 3.9 (12.8)&lt;ref&gt;[http://crocodilian.com/cnhc/csp_mnig.htm Crocodilian Species – Black Caiman (''Melanosucus niger'')]. Crocodilian.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.arkive.org/black-caiman/melanosuchus-niger/|title=Black caiman videos, photos and facts - Melanosuchus niger - ARKive|access-date=2 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130204182551/http://www.arkive.org/black-caiman/melanosuchus-niger/|archive-date=4 February 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.seaworld.org/animal-info/animal-bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/reptilia/crocodylia/caimans.htm|title=Caimans|author=SeaWorld Parks|author2=Entertainment|name-list-style=amp|access-date=3 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731082306/http://www.seaworld.org/animal-info/animal-bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/reptilia/crocodylia/caimans.htm|archive-date=31 July 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Thorbjarnarson |first=J.B. |date=2010 |title=Black Caiman ''Melanosuchus niger'' |url=http://www.iucncsg.org/365_docs/attachments/protarea/06_M-24b37cab.pdf |journal=Crocodiles. Status Survey and Conservation Action Plan |edition=3rd |publisher=ed. by S.C. Manolis and C. Stevenson |pages=29–39}}&lt;/ref&gt;
|-
| 7 || [[Gharial]] || 250 (550)&lt;ref name=&quot;Ghar&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/gharial/ |title=Gharial |access-date=26 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111018085525/http://wwfindia.org/about_wwf/priority_species/gharial/ |archive-date=18 October 2011 }}&lt;/ref&gt; || 1,000 (2,200)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070625033007/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/gavial.html Gavials (Gharials), Gavial (Gharial) Pictures, Gavial (Gharial) Facts]. Animals.nationalgeographic.com&lt;/ref&gt; || 4.5 (14.8)&lt;ref name= Ghar/&gt;
|-
| 8 || [[American alligator]] || 240 (530)&lt;ref name=&quot;sciencedaily.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.sciencedaily.com/articles/a/american_alligator.htm|title=American Alligator|work=ScienceDaily|access-date=28 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318173004/http://www.sciencedaily.com/articles/a/american_alligator.htm|archive-date=18 March 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nationalzoo.si.edu&quot;&gt;{{cite web|url=http://nationalzoo.si.edu/animals/reptilesamphibians/facts/factsheets/americanalligator.cfm|title=American Alligator|date=25 April 2016}}&lt;/ref&gt; || 1,000 (2,200)&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; || 3.4 (11.2)&lt;ref name=&quot;nationalzoo.si.edu&quot;/&gt;
|-
| 9 || [[Mugger crocodile]] || 225 (495)&lt;ref name=&quot;sciencedaily.com&quot;/&gt; || 700 (1,500)&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Lang | first1 = J. W. | last2 = Andrews | first2 = H. | last3 = Whitaker | first3 = R. | year = 1989 | title = Sex determination and sex ratios in Crocodylus palustris | journal = American Zoologist | volume = 29 | issue = 3| pages = 935–952 | doi=10.1093/icb/29.3.935| doi-access = free }}&lt;/ref&gt; || 3.3 (10.8)&lt;ref name=&quot;nationalzoo.si.edu&quot;/&gt;
|-
| 10 || [[False gharial]] || 210 (460)&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Mathew |first1=Abraham |last2=Ganesan |first2=M. |last3=Majid |first3=Rozwan A. |last4=Beastall |first4=Claire |title=Breeding of False Gharial (''Tomistoma schlegelii'') at Zoo Negara, Malaysia |url=https://www.zoonegara.my/RPFalseGharial.pdf |access-date=21 June 2024 |website=[[National Zoo of Malaysia|Zoo Negara, Malaysia]]}}&lt;/ref&gt;|| 590 (1,300)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ahmad |first1=A. A. |last2=Dorrestein |first2=G. M. |last3=Oh |first3=S. J. W. Y. |last4=Hsu |first4=C. D. |title=Multi-organ Metastasis of Fibrolamellar Hepatocellular Carcinoma in a Malayan Gharial (Tomistoma schlegelii) |journal=Journal of Comparative Pathology |date=1 August 2017 |volume=157 |issue=2 |pages=80–84 |doi=10.1016/j.jcpa.2017.06.007 |pmid=28942308 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0021997517301408 |language=en |issn=0021-9975}}&lt;/ref&gt; || 4.0 (13.1)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tomistoma.org/pa/|title=Tomistoma Task Force|website=tomistoma.org|access-date=2 September 2022|archive-date=14 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014003920/http://tomistoma.org/pa/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 11 || [[Aldabra giant tortoise]] || 205 (450)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/Dipsochelys_dussumieri/|title=ADW: ''Dipsochelys dussumieri'': Information|author=Chris Ng|work=Animal Diversity Web}}&lt;/ref&gt; || 360 (790)&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; || 1.4 (4.6)&lt;ref name=&quot;pmid5160860&quot;&gt;{{Cite journal 
| last1 = Hughes | first1 = G. M. 
| last2 = Gaymer | first2 = R. 
| last3 = Moore | first3 = M. 
| last4 = Woakes | first4 = A. J. 
| title = Respiratory exchange and body size in the Aldabra giant tortoise 
| journal = The Journal of Experimental Biology 
| volume = 55 
| issue = 3 
| pages = 651–665 
| year = 1971 
| doi = 10.1242/jeb.55.3.651 
| pmid = 5160860
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 12 || [[Loggerhead sea turtle]] || 200 (441){{citation needed|date=November 2018}} || 545 (1,202){{citation needed|date=November 2018}}|| 0.95 (3.2)&lt;ref name=&quot;pmid5160860&quot;/&gt;
|-
| 13 || [[Green sea turtle]] || 190 (418.9)&lt;ref name=autogenerated4&gt;{{Cite web|url=https://conserveturtles.org/information-sea-turtles-green-sea-turtle/|title=Information About Sea Turtles: Green Sea Turtle – Sea Turtle Conservancy|access-date=18 October 2019}}&lt;/ref&gt;|| 395 (870.8)&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;|| 1.12 (3.67)&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;
|-
| 14 || [[Slender-snouted crocodile]] || 180 (400)&lt;ref name=&quot;marylandzoo.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.marylandzoo.org/animals-conservation/reptiles/african-slender-snouted-crocodile/|title=African Slender-Snouted Crocodile - The Maryland Zoo in Baltimore|work=The Maryland Zoo in Baltimore}}&lt;/ref&gt; || 325 (720)&lt;ref name=&quot;marylandzoo.org&quot;/&gt; || 3.3 (10.8)&lt;ref name=&quot;marylandzoo.org&quot;/&gt;
|-
| 15 || [[Galápagos tortoise|Galapagos tortoise]] || 175 (390)&lt;ref&gt;[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Geochelone_nigra.html ADW: Geochelone nigra: Information]. Animaldiversity.ummz.umich.edu&lt;/ref&gt; || 417 (919)&lt;ref name=&quot;Ebersbach&quot;&gt;White Matt (18 August 2015). &quot;[http://www.guinnessworldrecords.com/news/60at60/2015/8/2002-largest-tortoise-392870 2002: Largest Tortoise]&quot;. Official Guinness World Records. Retrieved 27 November 2015.&lt;/ref&gt;|| 1.5 (4.9)&lt;ref&gt;[http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-galapagos_tortoise.html San Diego Zoo's Animal Bytes: Galápagos Tortoise] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603034110/http://animals.sandiegozoo.org/ |date=2020-06-03 }}. Sandiegozoo.org&lt;/ref&gt;
|}

===Dinosaurs (Dinosauria)===
{{Main|Dinosaur size}}
{{see also|Largest prehistoric animals}}
[[File:Bruhathkayosaurus matleyi updated.png|right|thumb|320px|''[[Bruhathkayosaurus matleyi]]'', potentially the largest animal to have walked the earth.]]
[[File:Longest dinosaur by clade.svg|alt=|thumb|320x320px|A human and the longest known dinosaurs of the five major clades. Each grid section represents 1 square meter.
{{legend|#B3464A|Sauropoda (''Supersaurus vivianae'')}}
{{legend|#CC48CC|Ornithopoda (''Shantungosaurus giganteus'')}}
{{legend|#58BD67|Theropoda (''Spinosaurus aegyptiacus'')}}
{{legend|#F59331|Thyreophora (''Stegosaurus ungulatus'')}}
{{legend|#73A9D5|Marginocephalia (''Triceratops prorsus'')}}]]

Dinosaurs are now extinct, except for birds, which are theropods.{{citation needed|date=October 2024}}

;Sauropods ([[Sauropoda]])
:The largest dinosaurs, and the largest animals to ever live on land, were the plant-eating, long-necked [[Sauropoda]]. The tallest and heaviest sauropod known from a complete skeleton is a specimen of an immature ''[[Giraffatitan]]'' discovered in [[Tanzania]] between 1907 and 1912, now mounted in the [[Museum für Naturkunde]] of Berlin. It is {{convert|12-13.27|m|ft|abbr=on}} tall and weighed 23.3–39.5 tonnes.&lt;ref name=Mazzettaetal2004&gt;{{cite journal|last=Mazzetta|first=G.V.|title=Giants and bizarres: Body size of some southern South American Cretaceous dinosaurs.|journal=Historical Biology|year=2004|pages=1–13|display-authors=etal|doi=10.1080/08912960410001715132|volume=16|issue=2–4|bibcode=2004HBio...16...71M |citeseerx=10.1.1.694.1650|s2cid=56028251 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Janensch|first=W.|title=The skeleton reconstruction of ''Brachiosaurus brancai''.|year=1950|pages=97–103}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=paul1988&gt;{{cite journal | last1 = Paul | first1 = G.S. | year = 1988 | title = The brachiosaur giants of the Morrison and Tendaguru with a description of a new subgenus, ''Giraffatitan'', and a comparison of the world's largest dinosaurs | journal = Hunteria | volume = 2 | issue = 3| pages = 1–14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bensonetal2014&quot;&gt;{{Cite journal | doi = 10.1371/journal.pbio.1001853| title = Rates of dinosaur body mass evolution indicate 170 million years of sustained ecological innovation on the avian stem lineage| journal = PLOS Biology| volume = 12| issue = 5| pages = e1001853| year = 2014| last1 = Benson | first1 = R. B. J. | last2 = Campione | first2 = N. S. E. | last3 = Carrano | first3 = M. T. | last4 = Mannion | first4 = P. D. | last5 = Sullivan | first5 = C. | last6 = Upchurch | first6 = P. | last7 = Evans | first7 = D. C. | pmid=24802911 | pmc=4011683| doi-access = free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=taylor2009&gt;{{cite journal | last1 = Taylor | first1 = M.P. | year = 2009 | title = A re-evaluation of ''Brachiosaurus altithorax'' Riggs 1903 (Dinosauria, Sauropod) and its generic separation from ''Giraffatitan brancai'' (Janensch 1914) | url = http://www.miketaylor.org.uk/dino/pubs/taylor2009/Taylor2009-brachiosaurus-and-giraffatitan.pdf | journal = Journal of Vertebrate Paleontology | volume = 29 | issue = 3| pages = 787–806 | doi=10.1671/039.029.0309| bibcode = 2009JVPal..29..787T | s2cid = 15220647 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.museumfuernaturkunde.berlin/en/museum/ausstellungen/world-dinosaurs|title=The World of Dinosaurs|work=Museum für Naturkunde|access-date=18 November 2018|language=en|archive-date=16 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116215935/https://www.museumfuernaturkunde.berlin/en/museum/ausstellungen/world-dinosaurs|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; The longest is a {{convert|25|m|ft|abbr=on}} long specimen of ''[[Diplodocus]]'' discovered in [[Wyoming]], and mounted in [[Pittsburgh, Pennsylvania|Pittsburgh]]'s [[Carnegie Natural History Museum]] in 1907. A ''[[Patagotitan]]'' specimen found in Argentina in 2014 is estimated to have been {{convert|37-40|m|ft|abbr=on}} long and {{convert|20|m|ft|abbr=on}} tall, with a weight of 69–77 tonnes.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-27441156|title=BBC News - 'Biggest dinosaur ever' discovered|newspaper=BBC News|access-date=30 September 2014|date=17 May 2014|last1=Morgan|first1=James}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-40889321|title=Giant dinosaur slims down... a bit|date=10 August 2017|work=BBC News|access-date=18 November 2018|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
:There were larger sauropods, but they are known only from a few bones. The current record-holders include ''[[Argentinosaurus]]'', which may have weighed 100 tonnes; ''[[Supersaurus]]'' which might have reached {{convert|34|m|ft|abbr=on}} in length and ''[[Sauroposeidon]]'' which might have been {{convert|18|m|ft|abbr=on}} tall. Some abnormal specimens such as specimen BYU 9024 of the ''[[Barosaurus]]/[[Supersaurus]]'' genus could reach an astounding 45-50 meters long,&lt;ref name=DinosaurBehaviour&gt;{{Cite book|last1=Benton|first1=Michael|date=31 October 2023 |title=Dinosaur Behavior: An Illustrated Guide|publisher=Princeton University Press|language=en |isbn=9780691244297|pages=94–95}}&lt;/ref&gt; with mass varying from the 'modest' 60-66 tons to the more immense 92-120 tons.&lt;ref name=&quot;seebacher2001&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henderson2013&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;thesauropodomorphlair&quot;/&gt; Two other such sauropods include ''[[Bruhathkayosaurus]]'' and ''[[Maraapunisaurus]]''. Both are known only from fragments that no longer exist. ''Bruhathkayosaurus'' might have been between {{convert|40|–|45|m|ft|abbr=on}} in length and 175–220 tonnes in weight according to some estimates, with recent estimates being place between 110-170 tons.&lt;ref name=DinosaurBehaviour/&gt;&lt;ref name=&quot;mortimer2001a&quot;&gt;Mortimer, M. (2001), [http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html &quot;Re: Bruhathkayosaurus&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170522105714/http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html |date=22 May 2017 }}, discussion group, The Dinosaur Mailing List, 19 June 2001. Accessed 23 May 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bruhathkayosaurus2023&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Paul |first1=Gregory S. |last2=Larramendi |first2=Asier |date=11 April 2023 |title=Body mass estimate of ''Bruhathkayosaurus'' and other fragmentary sauropod remains suggest the largest land animals were about as big as the greatest whales |journal=Lethaia |language=en |volume=56 |issue=2 |pages=1–11 |doi=10.18261/let.56.2.5 |bibcode=2023Letha..56..2.5P |s2cid=259782734 |issn=0024-1164}}&lt;/ref&gt; ''Maraapunisaurus'' might have been approximately 35–40&amp;nbsp;m long and 80–120 tonnes or more.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Paul|first=Gregory S.|date=2019|title=Determining the largest known land animal: A critical comparison of differing methods for restoring the volume and mass of extinct animals|url=http://www.gspauldino.com/Titanomass.pdf|journal=Annals of the Carnegie Museum|volume=85|issue=4|pages=335–358|doi=10.2992/007.085.0403|s2cid=210840060}}&lt;/ref&gt; Each of these two 'super-sauropods' would have easily rivalled the largest blue whale in size.&lt;ref name=&quot;Bruhathkayosaurus2023&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20240229&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Rank
! Animal
! Average mass&lt;br /&gt;[tonnes]
! Maximum mass&lt;br /&gt;[tonnes]
! Average total length&lt;br /&gt;[m (ft)]
|-
| 1 || ''[[Bruhathkayosaurus matleyi]]''|| 110-170&lt;ref name=&quot;Bruhathkayosaurus2023&quot;/&gt; || 240&lt;ref name=&quot;Bruhathkayosaurus2023&quot;/&gt; || 44.1-45 (144.6-148)&lt;ref&gt;Mortimer, M. (2001), [http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html &quot;Re: Bruhathkayosaurus&quot;], discussion group, The Dinosaur Mailing List, 19 June 2001. Accessed 23 May 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mortimer2004&quot;&gt;Mortimer, M. (2004), [http://dml.cmnh.org/2004Sep/msg00086.html &quot;Re: Largest Dinosaurs&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190913171408/http://dml.cmnh.org/2004Sep/msg00086.html |date=13 September 2019 }}, discussion group, The Dinosaur Mailing List, 7 September 2004. Accessed 23 May 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=DinosaurBehaviour/&gt;
|-
| 2 || ''[[Maraapunisaurus fragillimus]]'' || 80-120&lt;ref name=&quot;Maraapunisaurus&quot;&gt;{{Cite journal|last=Paul|first=Gregory S.|date=2019|title=Determining the largest known land animal: A critical comparison of differing methods for restoring the volume and mass of extinct animals|url=http://www.gspauldino.com/Titanomass.pdf|journal=Annals of the Carnegie Museum|volume=85|issue=4|pages=335–358|doi=10.2992/007.085.0403|s2cid=210840060 }}&lt;/ref&gt; || 150&lt;ref name=&quot;carpenter2006&quot;&gt;Carpenter, K. (2006). &quot;[https://web.archive.org/web/20190307212428/http://pdfs.semanticscholar.org/dd15/6c0abe4328abf1ee83fe43433205eb723f3c.pdf Biggest of the big: a critical re-evaluation of the mega-sauropod ''Amphicoelias fragillimus''].&quot; In Foster, J.R. and Lucas, S.G., eds., 2006, ''Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation.'' New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin '''36''': 131–138.&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt; || 35-40 (115–131)&lt;ref name=&quot;Maraapunisaurus&quot;/&gt;
|-
| 3 || ''[[Barosaurus lentus]]/[[Supersaurus vivianae]]'' BYU 9024 || 60-66&lt;ref name=&quot;seebacher2001&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henderson2013&quot;&gt;{{cite journal |last=Henderson |first=Donald |year=2013 |title=Sauropod Necks: Are They Really for Heat Loss? |journal=PLOS ONE |volume=8 |issue=10 |pages=e77108 |doi=10.1371/journal.pone.0077108|pmid=24204747 |pmc=3812985 |bibcode=2013PLoSO...877108H |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=G.S.Paul2016&gt;Paul, G.S., 2016, ''The Princeton Field Guide to Dinosaurs 2nd edition'', Princeton University Press p. 213&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Barosaurus&quot;&gt;{{Cite web|url=https://svpow.com/2019/06/16/supersaurus-ultrasaurus-and-dystylosaurus-in-2019-part-2b-the-size-of-the-byu-9024-animal/|title=The size of the BYU 9024 animal|date=16 June 2019|website=svpow.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416135446/https://svpow.com/2019/06/16/supersaurus-ultrasaurus-and-dystylosaurus-in-2019-part-2b-the-size-of-the-byu-9024-animal/|archive-date=16 April 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; || 92-120&lt;ref name=&quot;thesauropodomorphlair&quot;&gt;{{Cite web|url=https://thesauropodomorphlair.wordpress.com/2020/01/28/volumetric-analysis-of-barosaurus-size/|title=Volumetric analysis of Barosaurus' size|date=28 January 2020|website=thesauropodomorphlair}}&lt;/ref&gt; || 45-50 (148–160)&lt;ref name=&quot;Barosaurus&quot;/&gt;&lt;ref name=DinosaurBehaviour/&gt;
|-
| 4 || ''[[Argentinosaurus huinculensis]]'' || 75-80&lt;ref name=&quot;Bensonetal2014&quot;/&gt; || 100&lt;ref name=&quot;Bensonetal2014&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;noto2016&quot; /&gt; || 35–39.7 (115–130)&lt;ref name=&quot;Bensonetal2014&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Paul1997&quot;&gt;{{cite conference |last=Paul |first=G.S. |editor1=Wolberg, D.L. |editor2=Stump, E. |editor3=Rosenberg, G.D. |year=1997 |book-title=DinoFest International Proceedings |conference=Dinofest International |title=Dinosaur models: the good, the bad, and using them to estimate the mass of dinosaurs |pages=129–154 |publisher=The Academy of Natural Sciences |url=http://gspauldino.com/Models.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084114/http://gspauldino.com/Models.pdf |archive-date=4 March 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| 5 || ''[[Mamenchisaurus]]'' || 50-80&lt;ref name=&quot;Mamenchisaurus&quot;/&gt; || 80&lt;ref name=&quot;Mamenchisaurus&quot;/&gt; || 26–35 (85–115)&lt;ref name=&quot;Mamenchisaurus&quot;&gt;{{Cite journal|last=Paul|first=Gregory S.|date=2019|title=Determining the largest known land animal: A critical comparison of differing methods for restoring the volume and mass of extinct animals|url=http://www.gspauldino.com/Titanomass.pdf|journal=Annals of the Carnegie Museum|volume=85|issue=4|pages=335–358|via=|doi=10.2992/007.085.0403|s2cid=210840060 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 6 || ''[[Notocolossus gonzalezparejasi]]'' ||  44.9–75.9&lt;ref name=&quot;noto2016&quot; /&gt; || 75.9&lt;ref name=&quot;noto2016&quot; /&gt; || 28 (92)&lt;ref name=&quot;noto2016&quot;&gt;{{cite journal | last1 = González Riga | first1 = Bernardo J. | last2 = Lamanna | first2 = Matthew C. | last3 = Ortiz David | first3 = Leonardo D. | last4 = Calvo | first4 = Jorge O. | last5 = Coria | first5 = Juan P. | year = 2016 | title = A gigantic new dinosaur from Argentina and the evolution of the sauropod hind foot | journal = Scientific Reports | volume = 6 | issue = | page = 19165 | doi = 10.1038/srep19165 | bibcode = 2016NatSR...619165G | pmid=26777391 | pmc=4725985}}&lt;/ref&gt;
|-
| 7 || ''[[Patagotitan mayorum]]'' || 55-69&lt;ref name=&quot;desc&quot;/&gt; || 77&lt;ref name=&quot;desc&quot;/&gt; || 33–37 (108–121)&lt;ref name=&quot;desc&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Carballido | first1 = José L. | last2 = Pol | first2 = Diego | last3 = Otero | first3 = Alejandro | last4 = Cerda | first4 = Ignacio A. | last5 = Salgado | first5 = Leonardo | last6 = Garrido | first6 = Alberto C. | last7 = Ramezani | first7 = Jahandar | last8 = Cúneo | first8 = Néstor R. | last9 = Krause | first9 = Javier M. | year = 1860 | title = A new giant titanosaur sheds light on body mass evolution among sauropod dinosaurs | url = | journal = Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences | volume = 284 | issue = 1860| page = 20171219 | doi = 10.1098/rspb.2017.1219 | pmid = 28794222 | pmc = 5563814 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 8 || ''[[Puertasaurus reuili]]'' || 50-60&lt;ref name=G.S.Paul2010&gt;Paul, G.S. (2016) ''The Princeton Field Guide to Dinosaurs''. 2nd ed. [[Princeton University Press]] p. 206&lt;/ref&gt; || 60 || 27-30 (89–98)&lt;ref name=&quot;Holtz2012&quot;&gt;Holtz, Tom (2012) [https://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf Genus List for Holtz (2007) ''Dinosaurs'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/appendix.html|title=Supplementary Information to Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages|last=Holtz|first=Thomas R.|date=2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hartman 2013&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.skeletaldrawing.com/home/2013/06/the-biggest-of-big.html |title=The biggest of the big|last=Hartman|first=Scott|date=2013|website=Skeletal Drawing|access-date=4 November 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| 9 || ''[[Sauroposeidon proteles]]'' || 40-60&lt;ref name=&quot;Wedeletal2000b&quot;/&gt; || 60&lt;ref name=&quot;Wedeletal2000b&quot;/&gt; || 27–34 (89–112)&lt;ref name=&quot;Wedeletal2000b&quot;&gt;{{cite journal|last=Wedel|first=Mathew J.|author2=Cifelli, R.L.|author3=Sanders, R..K.|year=2000|title=Osteology, paleobiology, and relationships of the sauropod dinosaur ''Sauroposeidon''|journal=Acta Palaeontologica Polonica|volume=45|pages=343–388|url=http://sauroposeidon.net/Wedel-et-al_2000b_sauroposeidon.pdf|access-date=27 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705145747/http://sauroposeidon.net/Wedel-et-al_2000b_sauroposeidon.pdf|archive-date=5 July 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;G.S.Paul2010&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Wedel&amp;Cifelli2005&quot;&gt;{{cite journal|last=Wedel |first=Mathew J. |author2=Cifelli, Richard L. |date=Summer 2005 |title=''Sauroposeidon'': Oklahoma's Native Giant |journal=Oklahoma Geology Notes |volume=65 |issue=2 |pages=40–57 |url=http://sauroposeidon.net/Wedel-Cifelli_2005_native-giant.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080920233732/http://sauroposeidon.net/Wedel-Cifelli_2005_native-giant.pdf |archivedate=20 September 2008 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 10 || ''[[Dreadnoughtus schrani]]'' || 22.1–59.3&lt;ref name=&quot;downsize&quot;/&gt; || 59.3&lt;ref name=&quot;downsize&quot;/&gt; || 26 (85)&lt;ref name=&quot;noto2016&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;downsize&quot;&gt;{{cite journal|last1=Bates|first1=Karl T.|last2=Falkingham|first2=Peter L.|last3=Macaulay|first3=Sophie|last4=Brassey|first4=Charlotte|last5=Maidment|first5=Susannah C.R.|year=2015|title=Downsizing a giant: re-evaluating Dreadnoughtus body mass|journal=Biol Lett|volume=11|issue=6|pages=20150215|doi=10.1098/rsbl.2015.0215|pmid=26063751|pmc=4528471}}&lt;/ref&gt;
|}

;Theropods ([[Theropoda]])
:The largest [[theropod]] known from a nearly complete skeleton is the most complete ''[[Tyrannosaurus]]'' ''rex'' specimen, nicknamed &quot;[[Sue (dinosaur)|Sue]]&quot;, which was discovered in [[South Dakota]] in 1990 and now mounted in the [[Field Museum]] of Chicago at a total length of {{convert|12.3|m|ft|abbr=on}}. Body mass estimates have reached over 9,500&amp;nbsp;kg,&lt;ref name=&quot;Hutchinsonetal2011&quot;&gt;{{cite journal |title=A computational analysis of limb and body dimensions in ''Tyrannosaurus rex'' with implications for locomotion, ontogeny, and growth |journal=PLOS ONE |year=2011 |last1=Hutchinson |first1=John R. |last2=Bates |first2=Karl T. |last3=Molnar |first3=Julia |last4=Allen |first4=Vivian |last5=Makovicky |first5=Peter J. |volume=6 |issue=10 |pages=1–20 |doi=10.1371/journal.pone.0026037 |bibcode=2011PLoSO...626037H |pmid=22022500 |pmc=3192160|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; though other figures, such as Hartman's 2013 estimate of 8,400&amp;nbsp;kg,&lt;ref name=&quot;Hartman2013&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.skeletaldrawing.com/home/mass-estimates-north-vs-south-redux772013 |title=Mass estimates: North vs South redux |last=Hartman |first=Scott |date=7 July 2013 |access-date=17 August 2015 }}&lt;/ref&gt; have been lower.
:Another giant theropod is ''[[Spinosaurus]] aegyptiacus'' from the mid-Cretaceous of North Africa. Size estimates have been fluctuating far more over the years, with length estimates ranging from 12.6 to 18 m and mass estimates from 7 to 20.9 t.&lt;ref name=&quot;dalsassoetal2005&quot;&gt;{{cite journal |title=New information on the skull of the enigmatic theropod ''Spinosaurus'', with remarks on its size and affinities |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |year=2005 |last1=Dal Sasso |first1=Christiano |last2=Maganuco |first2=Simone |last3=Buffetaut |first3=Eric |last4=Mendez |first4=Marco A. |volume=25 |issue=4 |pages=888–896 |url=http://www.reocities.com/Athens/bridge/4602/spinoskull.pdf |access-date=17 August 2015 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0888:niotso]2.0.co;2 |s2cid=85702490 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429015542/http://reocities.com/Athens/bridge/4602/spinoskull.pdf |archive-date=29 April 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TH07&gt;{{cite journal |last=Therrien |first=F. |author2=Henderson, D.M. |year=2007 |title=My theropod is bigger than yours...or not: estimating body size from skull length in theropods |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=27 |issue=1 |pages=108–115 |doi=10.1671/0272-4634(2007)27[108:MTIBTY]2.0.CO;2 |s2cid=86025320 |issn=0272-4634}}&lt;/ref&gt; Recent findings favor a length exceeding 15 m &lt;ref name=&quot;ibrahimetal2014&quot;&gt;{{cite journal|last1=Ibrahim|first1=Nizar|author-link=Nizar Ibrahim|last2=Sereno|first2=Paul C.|last3=Dal Sasso|first3=Christiano|last4=Maganuco|first4=Simone|display-authors=etal|year=2014|title=Semiaquatic adaptations in a giant predatory dinosaur|url=https://researchportal.port.ac.uk/portal/en/publications/semiaquatic-adaptations-in-a-giant-predatory-dinosaur(8f11a1ce-3265-4b3b-8c81-6f576856a87f).html|journal=Science|volume=345|issue=6204|pages=1613–1616|bibcode=2014Sci...345.1613I|doi=10.1126/science.1258750|pmid=25213375|s2cid=34421257|doi-access=free}}&lt;!--|access-date=2015-08-17 --&gt;&lt;/ref&gt; and a body mass of 7.5 tons.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://paulsereno.uchicago.edu/discoveries/spinosaurus_aegyptiacus/|title=Discoveries - Paul Sereno - Paleontologist - The University of Chicago|website=paulsereno.uchicago.edu|access-date=14 June 2017}}&lt;/ref&gt;
:Other contenders known from partial skeletons include ''[[Giganotosaurus]] carolinii'' (est. 12.2–13.2 m and 6-13.8 tonnes) and ''[[Carcharodontosaurus]] saharicus'' (est. 12-13.3 m and 6.2-15.1 tonnes).&lt;ref name=&quot;TH07&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Coria1995&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Coria | first1 = R. A. | last2 = Salgado | first2 = L. | year = 1995 | title = A new giant carnivorous dinosaur from the Cretaceous of Patagonia. | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1995-09-21_377_6546/page/225 | journal = Nature | volume = 377 | issue = 6546| pages = 225–226 | doi=10.1038/377224a0| bibcode = 1995Natur.377..224C | s2cid = 30701725 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;coria2006&quot;&gt;Coria, R. A. and Currie, P. J. (2006). &quot;A new carcharodontosaurid (Dinosauria, Theropoda) from the Upper Cretaceous of Argentina&quot;. ''Geodiversitas'', '''28''' (1): 71–118. [http://www.mnhn.fr/museum/front/medias/publication/7653_g06n1a4.pdf pdf link]  {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131002120231/http://www.mnhn.fr/museum/front/medias/publication/7653_g06n1a4.pdf |date=2 October 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Holtz2008&quot;&gt;Holtz, Thomas R. Jr. (2012) ''Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages,'' [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf Winter 2011 Appendix].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;serenoetal1996&quot;&gt;{{Cite journal | last1 = Sereno | first1 = P. C. | last2 = Dutheil | first2 = D. B. | last3 = Iarochene | first3 = M. | last4 = Larsson | first4 = H. C. E. | last5 = Lyon | first5 = G. H. | last6 = Magwene | first6 = P. M. | last7 = Sidor | first7 = C. A. | last8 = Varricchio | first8 = D. J. | last9 = Wilson | first9 = J. A. | doi = 10.1126/science.272.5264.986 | title = Predatory dinosaurs from the Sahara and Late Cretaceous faunal differentiation | journal = Science | volume = 272 | issue = 5264 | pages = 986–991 | year = 1996 | pmid =  8662584| bibcode = 1996Sci...272..986S | s2cid = 39658297 | url = http://doc.rero.ch/record/13893/files/PAL_E831.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;seebacher2001&quot;&gt;{{cite journal | doi = 10.1671/0272-4634(2001)021[0051:ANMTCA]2.0.CO;2 | last1 = Seebacher | first1 = F. | year = 2001 | title = A new method to calculate allometric length-mass relationships of dinosaurs | journal = Journal of Vertebrate Paleontology | volume = 21 | issue = 1| pages = 51–60 | issn = 0272-4634 | citeseerx = 10.1.1.462.255 | s2cid = 53446536 }}&lt;/ref&gt; ''Saurophaganax maximus'' is another contender for largest theropod since the bones of the largest specimens (tibia, centrum and atlas) are reportedly as large or even larger than the same bones in ''Giganotosaurus'', though these remains are yet to be properly described.&lt;ref name=&quot;Thecodontia&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thecodontia.com/blog/the-largest-theropod-dinosaur-known-to-science/|title= The largest theropod known to science... ...and how certain can we be?|date=12 April 2023|access-date=5 May 2024|website=thecodontia|author=Dan Folkes}}&lt;/ref&gt;
:The largest [[extant taxon|extant]] theropod is the [[common ostrich]] (see birds, below).
;Armored dinosaurs ([[Thyreophora]])
:The largest [[thyreophora]]ns were ''[[Ankylosaurus]]'' and ''[[Stegosaurus]]'', from the Late Cretaceous and Late Jurassic periods (respectively) of what is now North America, both measuring up to {{convert|9|m|ft|abbr=on}} in length and estimated to weigh up to 6 tonnes.&lt;ref&gt;[http://www.chemistrydaily.com/chemistry/Stegosaurus Chemistry - Stegosaurus]. Chemistrydaily.com {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160126054040/http://www.chemistrydaily.com/chemistry/Stegosaurus |date=26 January 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sciencekids.co.nz/sciencefacts/dinosaurs/ankylosaurus.html Ankylosaurus Facts]. sciencekids.co.nz&lt;/ref&gt;
;Ornithopods ([[Ornithopoda]])
:The largest ornithopods were the [[hadrosaur]]ids ''[[Shantungosaurus]]'', a late Cretaceous dinosaur found in the Shandong Peninsula of China, and ''[[Magnapaulia]]'' from the late Cretaceous of North America. Both species are known from fragmentary remains but are estimated to have reached over {{convert|15|m|ft|abbr=on}} in length&lt;ref name=XZetal07&gt;{{Cite journal | last1 = Zhao | first1 = M. Z. | last2 = Zhang | first2 = H. Z. | doi = 10.1007/s10114-005-0808-x | title = The weighted transience and recurrence of Markov processes | journal = Acta Mathematica Sinica, English Series | volume = 23 | pages = 111–126 | year = 2006 | s2cid = 119700784 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=WJM81&gt;{{cite journal|last=Morris |first=William J. |year=1981 |title=A new species of hadrosaurian dinosaur from the Upper Cretaceous of Baja California: ''Lambeosaurus laticaudus'' |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-paleontology_1981-03_55_2/page/453 |jstor=1304231|journal=Journal of Paleontology |volume=55 |issue=2 |pages=453–462}}&lt;/ref&gt; and were likely the heaviest non-sauropod dinosaurs, estimated at over 23&amp;nbsp;tonnes.&lt;ref name=WJM81/&gt;
;Ceratopsians ([[Ceratopsia]])
:The largest [[ceratopsia]]ns were ''[[Triceratops]]'' and its ancestor ''[[Eotriceratops]]'' from the late Cretaceous of North America. Both estimated to have reached about {{convert|9|m|ft|abbr=on}} in length&lt;ref name=&quot;Dodhorned&quot;&gt;{{cite book|title=The Horned Dinosaurs|year=1996|author=Dodson, P.|publisher=Princeton University Press, Princeton, New Jersey|isbn=978-0-691-02882-8|url=https://archive.org/details/horneddinosaursn00dods_0}}&lt;/ref&gt; and weighed 12&amp;nbsp;tonnes.&lt;ref name=&quot;Alexander&quot;&gt;{{Cite journal | last1 = Alexander | first1 = R. M. | doi = 10.1111/j.1096-3642.1985.tb00871.x | title = Mechanics of posture and gait of some large dinosaurs | journal = Zoological Journal of the Linnean Society | volume = 83 | pages = 1–25| year = 1985 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wuetal2007&quot;&gt;{{Cite journal | last1 = Wu | first1 = X. C. | last2 = Brinkman | first2 = D. B. | last3 = Eberth | first3 = D. A. | last4 = Braman | first4 = D. R. | title = A new ceratopsid dinosaur (Ornithischia) from the uppermost Horseshoe Canyon Formation (upper Maastrichtian), Alberta, Canada | url = https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-earth-sciences_2007-09_44_9/page/1243 | doi = 10.1139/E07-011 | journal = Canadian Journal of Earth Sciences | volume = 44 | issue = 9 | pages = 1243–1265 | year = 2007 | bibcode = 2007CaJES..44.1243W }}&lt;/ref&gt;

====Birds (Aves)====
{{main|List of largest birds}}
[[File:Strauss m Tanzania.jpg|thumb|The [[common ostrich]] is the largest living bird.]]
The largest living [[bird]], a member of the [[Struthioniformes]], is the [[common ostrich]] (''Struthio camelus''), from the plains of [[Africa]]. A large male ostrich can reach a height of {{convert|2.8|m|ft|abbr=on}} and weigh over {{convert|156|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name=&quot;birding&quot;&gt;[http://www.birding.com/birdrecords1.asp birding.com] records {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070302004911/http://www.birding.com/birdrecords1.asp |date=2 March 2007 }}&lt;/ref&gt; A mass of {{convert|200|kg|lb|abbr=on}} has been cited for the common ostrich but no wild ostriches of this weight have been verified.&lt;ref name=autogenerated3&gt;[http://www.avianmedicine.net/ampa/48.pdf Avian Medicine: Principles and Application]. avianmedicine.net {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090419061330/http://www.avianmedicine.net/ampa/48.pdf |date=19 April 2009 }}&lt;/ref&gt; Eggs laid by the ostrich can weigh {{convert|1.4|kg|lb|abbr=on}} and are the largest eggs in the world today.{{Citation needed|date=January 2021}}

The largest bird in the fossil record may be the extinct [[elephant bird]]s (Aepyornithidae) of Madagascar, which were related to the [[Kiwi (bird)|kiwis]]. ''[[Aepyornis]]'' exceeded {{convert|3|m|ft|abbr=on}} in height and {{convert|500|kg|lb|abbr=on}}, while ''[[Vorombe]]'' could reach a similar height and a mass of {{convert|732|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name=&quot;Hansford2018b&quot;&gt;{{cite journal|last1= Hansford|first1=J. P.|last2= Turvey|first2=S. T.|title= Unexpected diversity within the extinct elephant birds (Aves: Aepyornithidae) and a new identity for the world's largest bird|journal= [[Royal Society Open Science]]|volume= 5|issue= 9|date= 26 September 2018|page= 181295|doi=10.1098/rsos.181295|pmc= 6170582|pmid= 30839722|bibcode=2018RSOS....581295H}}&lt;/ref&gt; The last of the elephant birds became extinct about 300 years ago. Of almost exactly the same upper proportions as the largest elephant birds was ''[[Dromornis stirtoni]]'' of [[Australia]], part of a 26,000-year-old group called [[mihirung]]s of the family [[Dromornithidae]].&lt;ref&gt;Murray, Peter F.; Vickers-Rich, Patricia (2004). ''Magnificent Mihirungs: The Colossal Flightless Birds of the Australian Dreamtime''. Indiana University Press. {{ISBN|978-0-253-34282-9}}&lt;/ref&gt; The largest carnivorous bird was ''[[Brontornis]]'', an extinct flightless bird from [[South America]] which reached a weight of {{convert|350|to|400|kg|lb|abbr=on}} and a height of about {{convert|2.8|m|ftin|abbr=on}}.&lt;ref&gt;Alvarenga, H.; Chiappe, L.; Bertelle, S. (3 May 2011), ''Phorusrhacids: the Terror Birds'', in Dyke, G.; Kaiser, G., Living Dinosaurs: The Evolutionary History of Modern Birds, Wiley, pp. 187–208, {{ISBN|978-0-470-65666-2}}&lt;/ref&gt; The tallest carnivorous bird was ''[[Kelenken]]'', which could reach 3 to 3.2 meters in height and 220 to 250 kilograms. The tallest bird ever was the [[giant moa]] (''Dinornis maximus''), part of the moa family of [[New Zealand]] that went [[extinct]] around 1500 AD. This particular species of moa stood up to {{convert|3.7|m|ft|abbr=on}} tall,&lt;ref name=birding/&gt; but weighed about half as much as a large elephant bird or [[mihirung]] due to its comparatively slender frame.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

The heaviest bird ever capable of flight was ''[[Argentavis magnificens]]'', the largest member of the now extinct [[family (biology)|family]] [[Teratornithidae]], found in Miocene-aged fossil beds of Argentina, with a wingspan up to {{convert|5.5|m|ft|abbr=on}}, a length of up to {{convert|1.25|m|ft|abbr=on}}, a height on the ground of up to {{convert|1.75|m|ft|abbr=on}} and a body weight of at least {{convert|71|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Chatterjee | first1 = S. | last2 = Templin | first2 = R. J. | last3 = Campbell | first3 = K. E. | doi = 10.1073/pnas.0702040104 | title = The aerodynamics of Argentavis, the world's largest flying bird from the Miocene of Argentina | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2007-07-24_104_30/page/12398 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 104 | issue = 30 | pages = 12398–12403 | year = 2007 | pmid = 17609382| pmc = 1906724| bibcode = 2007PNAS..10412398C | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ksepka 10624–10629&quot;&gt;{{cite journal|title=Flight performance of the largest volant bird|first=Daniel T.|last=Ksepka|date=22 July 2014|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=111|issue=29|pages=10624–10629|doi=10.1073/pnas.1320297111|pmid=25002475|pmc=4115518|bibcode=2014PNAS..11110624K|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ''[[Pelagornis sandersi]]'' is thought to have had an even larger wingspan of about {{convert|6.1|-|7.4|m|ft|abbr=on}}, but is only about {{convert|22|-|40|kg|lb|abbr=on}}, half the mass of the former.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/pelagornis-sandersi-worlds-biggest-bird-was-twice-big-albatross-24ft-wingspan-1455666|title=Pelagornis Sandersi: World's Biggest Bird Was Twice as Big as Albatross with 24ft Wingspan|first=Hannah|last=Osborne|date=7 July 2014|website=ibtimes.co.uk|access-date=14 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ksepka 10624–10629&quot;/&gt;

=====Heaviest living bird species=====
The following is a list of the heaviest living bird species based on maximum reported or reliable mass, but average weight is also given for comparison. These species are almost all flightless, which allows for these particular birds to have denser bones and heavier bodies. Flightless birds comprise less than 2% of all living bird species.{{Citation needed|date=January 2021}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Rank
! Animal
! Binomial name
! Average mass&lt;br /&gt;[kg (lb)]
! Maximum mass&lt;br /&gt;[kg (lb)]
! Average total length&lt;br /&gt;[cm (ft)]
! [[Bird flight|Flighted]]
|-
| 1 || [[Common ostrich]] ||''Struthio camelus''|| 104 (230)&lt;ref name= Davies&gt;Davies, Stephen, ''Ratites and Tinamous''. Oxford University Press (2002), {{ISBN|978-0-19-854996-3}}&lt;/ref&gt; || 156.8 (346)&lt;ref name= Davies/&gt; || 210 (6.9)&lt;ref name= Handbook1&gt;del Hoyo, et al.,''Handbook of the Birds of the World. Volume 1: Ostrich to Ducks''. Lynx Edicons (1992), {{ISBN|978-84-87334-10-8}}&lt;/ref&gt; || No
|-
| 2 || [[Somali ostrich]] ||''Struthio molybdophanes''|| 90 (200)&lt;ref name= Davies/&gt; || 130 (287){{Citation needed|date=May 2016}} || 200 (6.6)&lt;ref name= Davies/&gt; || No
|-
| 3 || [[Southern cassowary]] ||''Casuarius casuarius''|| 45 (99)&lt;ref name= Davies/&gt; || 85 (190)&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Kofron | first1 = Christopher P. | year = 1999 | title = Attacks to humans and domestic animals by the southern cassowary (Casuarius casuarius johnsonii) in Queensland, Australia | journal = Journal of Zoology | volume = 249 | issue = 4| pages = 375–381 | doi = 10.1111/j.1469-7998.1999.tb01206.x }}&lt;/ref&gt; || 155 (5.1)&lt;ref name= Davies/&gt; || No
|-
| 4 || [[Northern cassowary]] ||''Casuarius unappendiculatus''|| 44 (97)&lt;ref name= Davies/&gt; || 75 (170)&lt;ref name= Davies/&gt; || 149 (4.9)&lt;ref name= Handbook1/&gt; || No
|-
| 5 || [[Emu]] ||''Dromaius novaehollandiae''|| 33 (73)&lt;ref name= Davies/&gt;&lt;ref name = &quot;CRC&quot;&gt;''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.&lt;/ref&gt; || 70 (150){{Citation needed|date=May 2016}} || 153 (5)&lt;ref name= Davies/&gt; || No
|-
| 6 || [[Emperor penguin]] ||''Aptenodytes forsteri''|| 31.5 (69)&lt;ref name= Handbook1/&gt;&lt;ref name= Penguin&gt;Marion, Remi, ''Penguins: A Worldwide Guide''. Sterling Publishing Co. (1999), {{ISBN|0-8069-4232-0}}&lt;/ref&gt; || 46 (100)&lt;ref name= Handbook1/&gt; || 114 (3.7)&lt;ref name= Handbook1/&gt; || No
|-
| 7 || [[Greater rhea]] ||''Rhea americana''|| 23 (51)&lt;ref name = &quot;CRC&quot;/&gt; || 40 (88)&lt;ref name= Handbook1/&gt; || 134 (4.4)&lt;ref name= Davies/&gt; || No
|-
| 8 || [[Domestic turkey|Domestic turkey/wild turkey]] ||''Meleagris gallopavo''|| 13.5 (29.8) &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/how-big-turkeys-were-then-and-now-2015-11|title=The turkeys we eat today weigh twice as much as they did a few decades ago|first=Tanya Lewis, Lydia|last=Ramsey|website=Business Insider}}&lt;/ref&gt; || 39 (86)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://extension.illinois.edu/turkey/turkey_facts.cfm|title=Turkey Facts - Turkey for Holidays - University of Illinois Extension|website=extension.illinois.edu|access-date=2 September 2022|archive-date=8 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180708042633/http://extension.illinois.edu/turkey/turkey_facts.cfm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|| 100 - 124.9 (3.3 – 4.1){{Citation needed|date=May 2016}} || Yes
|-
| 9 || [[Dwarf cassowary]] ||''Casuarius bennetti''|| 19.7 (43)&lt;ref name= Davies/&gt; || 34 (75)&lt;ref name= Davies/&gt; || 105 (3.4){{Citation needed|date=May 2016}} || No
|-
| 10 || [[Lesser rhea]] ||''Rhea pennata''|| 19.6 (43)&lt;ref name= Davies/&gt; || 28.6 (63)&lt;ref name= Davies/&gt; || 96 (3.2)&lt;ref name= Handbook1/&gt; || No
|-
| 11 || [[Mute swan]] ||''Cygnus olor''|| 11.87 (26.2) || 23 (51) || 100-130 (3.3 - 4.3)&lt;ref name=&quot;Hoyo, J 1996&quot;/&gt; || Yes
|-
| 12 || [[Great bustard]] ||''Otis tarda''|| 10.6 (23.4){{Citation needed|date=May 2016}} || 21 (46)&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; || 115 (3.8){{Citation needed|date=May 2016}} || Yes
|-
| 13 || [[King penguin]] ||''Aptenodytes patagonicus''|| 13.6 (30)&lt;ref name= Handbook1/&gt;&lt;ref name = Penguin/&gt; || 20 (44)&lt;ref&gt;[http://www.authorstream.com/Presentation/dawnvea09-169623-Leopard-Seals-group-Penguin-Slideshow-g-Entertainment-ppt-powerpoint/ Leopard Seals Group Penguin Slideshow Ppt Presentation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180218024251/http://www.authorstream.com/Presentation/dawnvea09-169623-Leopard-Seals-group-Penguin-Slideshow-g-Entertainment-ppt-powerpoint/ |date=18 February 2018 }}. Authorstream.com (31 March 2009)&lt;/ref&gt; || 92 (3){{Citation needed|date=May 2016}} || No
|-
| 14 || [[Kori bustard]] ||''Ardeotis kori''|| 11.4 (25.1)&lt;ref name= Handbook1/&gt; || 20 (44.1){{Citation needed|date=May 2016}} || 150 (5)&lt;ref name= Handbook1/&gt; || Yes
|-
| 15 || [[Trumpeter swan]] ||''Cygnus buccinator''|| 11.6 (25.1) || 17.2 (38) || 138 - 165 (4.5 - 5.4) || Yes
|-
| 16 || [[Wandering albatross]] ||''Diomedea exulans''|| 11.9 (24) || 16.1 (38)&lt;ref&gt;Wood, Gerald (1983). The Guinness Book of Animal Facts and Feats. {{ISBN|978-0-85112-235-9}}.&lt;/ref&gt; || 107 - 135 (3.5 - 4.4) || Yes
|-
| 17 || [[Whooper swan]] ||''Cygnus cygnus''|| 11.4 (25) || 15.5 (32) || 140 - 165 (4.5 - 5.4) || Yes
|-
| 18 || [[Dalmatian pelican]] ||''Pelecanus crispus''|| 11.5 (25) || 15 (33.1){{Citation needed|date=May 2016}} || 183 (6){{Citation needed|date=May 2016}} || Yes
|-
| 19 || [[Andean condor]] ||''Vultur gryphus''|| 11.3 (25)&lt;ref name=&quot;Hoyo, J 1996&quot;&gt;del Hoyo, J; Elliot, A; Sargatal, J (1996). Handbook of the Birds of the World 3. Barcelona: Lynx Edicions. {{ISBN|84-87334-20-2}}.&lt;/ref&gt; || 14.9 (33)&lt;ref name=&quot;Hoyo, J 1996&quot;/&gt; || 100 - 130 (3.3 - 4.3)&lt;ref name=&quot;Hoyo, J 1996&quot;/&gt; || Yes
|}

===Amphibians (Amphibia)===
[[File:Andrias japonicus cropped.jpg|thumb|A [[giant salamander]], the largest living [[amphibian]].]]
The largest living [[amphibian]] is the [[South China giant salamander]] (''Andrias sligoi''). Formerly considered [[conspecific]] with the [[Chinese giant salamander]] (''A. davidianus''), the maximum size of this nearly human-sized river-dweller is {{convert|64|kg|lb|abbr=on}} and almost {{convert|1.83|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; Before [[amniote]]s became the dominant [[tetrapod]]s, several giant amphibian proto-tetrapods existed and were certainly the dominant animals in their ecosystems. The largest known was the [[crocodile]]-like ''[[Prionosuchus]]'', which reached a length of {{convert|9|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Cox, C. B. |author2=Hutchinson, P. |year=1991 |title=Fishes and amphibians from the Late Permian Pedrado Fogo Formation of northern Brazil |journal=Palaeontology |volume=34 |pages=561–573 |id={{INIST|19854877}} |url=http://palaeontology.palass-pubs.org/pdf/Vol%2034/Pages%20561-573.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324051815/http://palaeontology.palass-pubs.org/pdf/Vol%2034/Pages%20561-573.pdf |archive-date=24 March 2012 }}&lt;/ref&gt;

;Frogs ([[Frog|Anura]])
[[File:Cane-toad.jpg|thumb|The massive and destructive [[cane toad]] ranks as the largest toad in the world.]]
:The largest member of the largest order of [[amphibian]]s is the African [[goliath frog]] (''Conraua goliath''). The maximum size this species is verified to attain is a weight of {{convert|3.8|kg|lb|abbr=on}} and a snout-to-vent length of {{convert|39|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The largest of the [[toad]]s, the [[cane toad]] (''Rhinella marina''), is also the second largest member of the frog order. This infamous, often invasive species can grow to maximum mass of {{convert|2.65|kg|lb|abbr=on}} and measure a maximum of {{convert|33|cm|in|abbr=on}} from snout-to-vent.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; Rivaling the previous two species, the [[African bullfrog]] (''Pyxicephalus adspersus'') can range up to a weight of {{convert|2|kg|lb|abbr=on}} and {{convert|25.5|cm|in|abbr=on}} from snout to vent.&lt;ref&gt;[http://www.honoluluzoo.org/african_bullfrog.htm African Bullfrog]. Honoluluzoo.org {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110903062023/http://www.honoluluzoo.org/african_bullfrog.htm |date=3 September 2011 }}&lt;/ref&gt; Another large frog is the largest frog in [[North America]], the [[American bullfrog]], which can reach weights of up to {{convert|0.8|kg|lb|abbr=on}} and snout-to-vent-length (SVL) of {{convert|20|cm|in|abbr=on}}. However, the toad ''[[Beelzebufo ampinga]]'', found in fossil from the [[Cretaceous]] era in what is now Madagascar, was estimated to grow to {{convert|41|cm|in|abbr=on}} long and weigh up to {{convert|4.5|kg|lb|abbr=on}}, making it the largest frog ever known.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080220010642/http://news.nationalgeographic.com/news/2008/02/080218-giant-frog.html Giant &quot;Frog From Hell&quot; Fossil Found in Madagascar]. News.nationalgeographic.com (28 October 2010)&lt;/ref&gt; But in more recent studies, animals of this species have been estimated to have grown to at least {{convert|23.2|cm|in|1|abbr=on}} (snout-vent length), which is around the size a modern [[African bullfrog]] can reach.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Evans |first1=Susan E. |last2=Groenke |first2=Joseph R. |last3=Jones |first3=Marc E. H. |last4=Turner |first4=Alan H. |last5=Krause |first5=David W. |title=New Material of Beelzebufo, a Hyperossified Frog (Amphibia: Anura) from the Late Cretaceous of Madagascar |journal=PLOS ONE |date=28 January 2014 |volume=9 |issue=1 |pages=e87236 |doi=10.1371/journal.pone.0087236 |pmid=24489877 |pmc=3905036 |bibcode=2014PLoSO...987236E |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;  The largest [[Hylidae|tree frog]] is the Australasian [[white-lipped tree frog]] (''Litoria infrafrenata''), the females of which can reach a length of {{convert|14|cm|in|abbr=on}} from snout to vent and can weigh up to {{convert|115|g|oz|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.theanimalfiles.com/amphibians/frogs/white_lipped_tree_frog.html White Lipped Tree Frog]. The Animal Files&lt;/ref&gt; The family Leptodactylidae, one of the most diverse anuran families, also has some very large members. The largest is the [[Surinam horned frog]] (''Ceratophrys cornuta''), which can reach {{convert|20|cm|in|abbr=on}} in length from snout to vent and weigh up to {{convert|0.48|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://bullafina.com/video/videos/dCN4QaGtDoE/1/1/-leptodactylidae/Surinam-horned-frog-(Ceratophrys-cornuta) Surinam horned frog (Ceratophrys cornuta) – Videos Peru – Peru Videos]. Bullafina.com (11 June 2008) {{dead link|date=May 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt; While not quite as large as ''Ceratophrys cornuta'', ''[[Leptodactylus pentadactylus]]'' is often heavier; it can reach {{convert|18.5|cm|in|abbr=on}} long and weigh {{convert|0.60|kg|lb|abbr=off}}. The largest [[Dendrobatidae|dendrobatid]] is the Colombian [[golden poison frog]] (''Phyllobates terribilis''), which can attain a length of {{convert|6|cm|in|abbr=on}} and nearly {{convert|28.3|g|oz|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100207174351/http://animals.nationalgeographic.com/animals/amphibians/golden-poison-dart-frog/ Golden Poison Dart Frogs, Golden Poison Dart Frog Pictures, Golden Poison Dart Frog Facts]. Animals.nationalgeographic.com&lt;/ref&gt; Most frogs are classified under the suborder [[Neobatrachia]], although nearly 200 species are part of the suborder [[Mesobatrachia]], or ancient frogs. The largest of these are the little-known ''[[Brachytarsophrys]]'' or Karin Hills frogs, of South Asia, which can grow to a maximum snout-to-vent length of {{convert|17|cm|in|abbr=on}} and a maximum weight of {{convert|0.54|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref&gt;Zweifel, Richard G. (1998). Cogger, H. G. and Zweifel, R. G.. ed. ''Encyclopedia of Reptiles and Amphibians''. San Diego: Academic Press. {{ISBN|0-12-178560-2}}.&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Rank
!Binomial name
!Maximum mass
!Maximum snout-vent length
!Family
|-
|1
|[[Goliath frog|Conraua goliath]]
|3.3kg (7.3lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Goliath Frog {{!}} San Diego Zoo Animals &amp; Plants |url=https://animals.sandiegozoo.org/animals/goliath-frog |access-date=2024-09-23 |website=animals.sandiegozoo.org}}&lt;/ref&gt;
|35cm (14 in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[Conraua|Conrauidae]]
|-
|2
|[[Calyptocephalella|Calyptocephalella gayi]]
|3kg (6.6lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-12-19 |title=Helmeted Water Toad (Calyptocephalella gayi) - |url=https://gonefroggin.com/2016/12/19/helmeted-water-toad-calyptocephalella-gayi/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|32cm (12.5in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[Calyptocephalellidae|Calyptocephalella]]
|-
|3
|[[Telmatobius macrostomus]]
|2kg (5lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Junín Giant Frog (Telmatobius macrostomus) |url=https://www.inaturalist.org/taxa/135145-Telmatobius-macrostomus |access-date=2024-09-23 |website=iNaturalist |language=en}}&lt;/ref&gt;
|30cm (12in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[Telmatobius|Telmatobiidae]]
|-
|4
|[[Blyth's river frog|Limnonectes blythii]]
|1.8kg (3.8lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Blyth's River Frog (Limnonectes blythii) |url=https://uk.inaturalist.org/taxa/25938-Limnonectes-blythii |access-date=2024-09-23 |website=iNaturalist United Kingdom |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|25cm (10in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[Dicroglossidae]]
|-
|5
|[[Cane toad|Rhinella marina]]
|1.5kg (3.3lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pacific |first=Aquarium of the |title=Cane Toad |url=https://www.aquariumofpacific.org/onlinelearningcenter/species/cane_toad/#:~:text=sides,%20and%20legs.-,Females%20are%20about%2010-18%20cm%20(4-7%20in,the%20size%20of%20their%20mouths. |access-date=2024-09-23 |website=www.aquariumofpacific.org |language=en}}&lt;/ref&gt;
|23cm (9.4in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[True toad|Bufonidae]]
|-
|6
|[[African bullfrog|Pyxicephalus adspursus]]
|1.4kg (3lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=African bullfrog |url=https://kids.britannica.com/kids/article/African-bullfrog/601948 |access-date=2024-09-23 |website=Britannica Kids |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|22cm (9in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[Pyxicephalidae]]
|-
|7
|[[Leptodactylus fallax|Leptodactylus falax]]
|1kg (2.2b)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mountain Chicken |url=https://stlzoo.org/animals/amphibians/frogs-toads/mountain-chicken#:~:text=Mountain%20chickens%20are%20frogs!,they%20secrete%20for%20their%20eggs. |access-date=2024-09-23 |website=Saint Louis Zoo |language=en}}&lt;/ref&gt;
|22cm (9in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[Leptodactylidae]]
|-
|8
|[[American bullfrog|Lithobates catesbeianus]]
|0.8kg (1.7lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2010-10-10 |title=American Bullfrog {{!}} National Geographic |url=https://www.nationalgeographic.com/animals/amphibians/facts/american-bullfrog |access-date=2024-09-23 |website=Animals |language=en}}&lt;/ref&gt;
|20cm (8in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[True frog|Ranidae]]
|-
|9
|[[Surinam horned frog|Ceratophrys cornuta]]
|0.5kg (1.1lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.theanimalfacts.com/amphibians/surinam-horned-frog/ |access-date=2024-09-23 |website=www.theanimalfacts.com}}&lt;/ref&gt;
|20cm (8in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[Ceratophryidae]]
|-
|10
|[[Smoky jungle frog|Lepdodactylus pentadactylus]]
|0.4kg (0.8lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Smoky Jungle Frog |url=https://binderparkzoo.org/animal/smoky-jungle-frog/ |access-date=2024-09-23 |website=Binder Park Zoo |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|17cm (7in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[Leptodactylidae|Leptodacylidae]]
|}
:
;Caecilians ([[Gymnophiona]])
:The largest of the worm-like [[caecilians]] is the Colombian Thompson's caecilian (''[[Caecilia thompsoni]]''), which reaches a length of {{convert|1.5|m|ft|abbr=on}}, a width of about {{convert|4.6|cm|in|abbr=on}} and can weigh up to about {{convert|1|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Salamanders ([[Urodela]])
:Besides the previously mentioned Chinese and South China giant salamanders, the closely related [[Japanese giant salamander]] (''Andrias japonicus'') is also sometimes cited as the largest living amphibian, but salamanders of a greater size than {{convert|1.53|m|ft|abbr=on}} and {{convert|36|kg|lb|abbr=on}} have never been verified for this species. Another giant of the amphibian world is the North American [[hellbender]] (''Cryptobranchus alleganiensis''), which can measure up to {{convert|0.76|m|ft|abbr=on}}. The recently described [[Siren reticulata|reticulated siren]] of the southeastern United States rivals the hellbender in size, although it is more lean in build.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/extinction-countdown/swampy-thing-the-giant-new-salamander-species-discovered-in-florida-and-alabama/|title=Swampy Thing: The Giant New Salamander Species Discovered in Florida and Alabama|last=Platt|first=John R.|website=Scientific American Blog Network|language=en|access-date=19 December 2018}}&lt;/ref&gt; The largest of the newts is the [[Iberian ribbed newt]] (''Pleurodeles waltl''), which can grow up to {{convert|30|cm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20080720131540/http://www.buzzle.com/articles/the-largest-newt-as-a-pet.html The Largest Newt As a Pet]}}. Buzzle.com&lt;/ref&gt;

===Fish===
{{main|List of largest fish}}

==Invertebrate chordates==

===Tunicates (Tunicata)===
{{further|Tunicata}}
The largest tunicate is ''[[Synoicum pulmonaria]]'', found at depths of {{convert|20|and|40|m|ft|0}}, and are up to 14 centimetres (6&amp;nbsp;in) in diameter. It is also present in the northwestern Atlantic Ocean, around the coasts of Greenland and Newfoundland, but is less common here than in the east, and occurs only at depths between {{convert|10|and|13|m|ft|0}}.&lt;ref name=DORIS&gt;{{cite web |url=http://doris.ffessm.fr/fiche2.asp?fiche_numero=2797 |title=''Synoicum pulmonaria'' (Ellis &amp; Solander, 1786) |author1=André, Frédéric |author2=Tourenne, Murielle |author3=Foveau, Aurélie |date=8 August 2011 |publisher=DORIS |language=fr |access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;

;Entergonas ([[Enterogona]])
:The largest entergona is ''[[Synoicum pulmonaria]]'' it is usually found at depths between about {{convert|20|and|40|m|ft|0}} and can grow to over a metre (yard) in length. It is also present in the northwestern Atlantic Ocean, around the coasts of Greenland and Newfoundland, but is less common here than in the east, and occurs only at depths between {{convert|10|and|13|m|ft|0}}.&lt;ref name=DORIS /&gt;
;Pleurogonas ([[Pleurogona]])
:The largest pleurogona is ''[[Pyura pachydermatina]]'' .&lt;ref name=Lambert&gt;{{cite journal |author1=Lambert, Gretchen |author2=Lambert, Charles C. |year=1996 |title=Spicule Formation in the New Zealand Ascidian ''Pyura pachydermatina'' (Chordata, Ascidiacea) |journal=Connective Tissue Research |volume=34 |issue=4 |pages=263–269 |doi=10.3109/03008209609005270|pmid=9084635 }}&lt;/ref&gt; In colour it is off-white or a garish shade of reddish-purple. The stalk is two thirds to three quarters the length of the whole animal which helps distinguish it from certain [[Invasive species|invasive]] tunicates not native to New Zealand such as ''[[Styela clava]]'' and ''[[Pyura stolonifera]]''.&lt;ref name=MPI&gt;{{cite web |url=http://www.biosecurity.govt.nz/pests/pyura |title=''Pyura'' |work=Biosecurity in New Zealand |publisher=Ministry for Primary Industries, New Zealand Government |access-date=19 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130209200618/http://www.biosecurity.govt.nz/pests/pyura |archive-date=9 February 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; It is one of the largest species of tunicates and can grow to over a metre (yard) in length.&lt;ref name=Ruppert&gt;{{cite book |title=Invertebrate Zoology |url=https://archive.org/details/isbn_9780030259821 |edition=7th |last1=Ruppert |first1=Edward E. |last2=Fox |first2=Richard, S. |last3=Barnes |first3=Robert D. |year=2004 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-81-315-0104-7 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780030259821/page/941 941] }}&lt;/ref&gt;
;Aspiraculates ([[Aspiraculata]])
:The largest aspiraculate is ''[[Oligotrema]]'' large and surrounded by six large lobes; the cloacal syphon is small. They live exclusively in deep water and range in size from less than one inch (2 cm) to 2.4 inches (6 cm).

====Thaliacea====
[[File:Pyrosoma_atlanticum.JPG|thumb|right|The ''[[Pyrosoma atlanticum]]'' is the largest thaliacean.]]
The largest [[thaliacea]]n, ''[[Pyrosoma atlanticum]]'', is cylindrical and can grow up to 60&amp;nbsp;cm (2&amp;nbsp;ft) long and 4–6&amp;nbsp;cm wide. The constituent [[zooid]]s form a rigid tube, which may be pale pink, yellowish, or bluish. One end of the tube is narrower and is closed, while the other is open and has a strong diaphragm. The outer surface or test is gelatinised and dimpled with backward-pointing, blunt processes. The individual zooids are up to {{cvt|8.5|mm|in}} long and have a broad, rounded branchial sac with [[gill]] slits. Along the side of the branchial sac runs the [[endostyle]], which produces [[mucus]] filters. Water is moved through the gill slits into the centre of the cylinder by [[Cilium|cilia]] pulsating rhythmically. [[Plankton]] and other food particles are caught in mucus filters in the processes as the colony is propelled through the water. ''P. atlanticum'' is bioluminescent and can generate a brilliant blue-green light when stimulated.&lt;ref name=JelliesZone/&gt;&lt;ref&gt;[http://species-identification.org/species.php?species_group=zmns&amp;id=588 ''Pyrosoma atlanticum''] Marine Species Identification Portal. Retrieved 11 November 2011.&lt;/ref&gt;

;Doliolida ([[Doliolida]])
:The largest doliolida is ''[[Doliolida]]'' &lt;ref&gt;[http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=137212 Doliolida] World Register of Marine Species. Retrieved 17 November 2011.&lt;/ref&gt; The doliolid body is small, typically 1–2&amp;nbsp;cm long, and barrel-shaped; it features two wide [[siphon]]s, one at the front and the other at the back end, and eight or nine circular [[muscle]] strands reminiscent of barrel bands. Like all [[tunicate]]s, they are [[filter feeder]]s. They are free-floating; the same forced flow of water through their bodies with which they gather [[plankton]] is used for propulsion - not unlike a tiny [[ramjet]] engine. Doliolids are capable of quick movement. They have a complicated [[biological life cycle|lifecycle]] consisting of sexual and asexual generations. They are nearly exclusively tropical animals, although a few species are found as far north as northern [[California]].{{Citation needed|date=January 2021}}
;Salps ([[Salpida]])
:The largest salp is ''[[Cyclosalpa bakeri]]'' 15cm (6ins) long. There are openings at the anterior and posterior ends of the cylinder which can be opened or closed as needed. The bodies have seven transverse bands of muscle interspersed by white, translucent patches. A stolon grows from near the endostyle (an elongated glandular structure producing mucus for trapping food particles). The stolon is a ribbon-like organ on which a batch of aggregate forms of the animal are produced by [[budding]]. The aggregate is the second, colonial form of the salp and is also gelatinous, transparent and flabby. It takes the shape of a radial whorl of individuals up to about 20cm (4in) in diameter. It is formed of approximately 12 [[zooid]]s linked side by side in a shape that resembles a crown.&lt;ref name=JelliesZone&gt;[http://jellieszone.com/pelagic-tunicates/cyclosalpa-bakeri/ ''Cyclosalpa bakeri'' - Ritter, 1905] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160321094842/http://jellieszone.com/pelagic-tunicates/cyclosalpa-bakeri/ |date=21 March 2016 }} JelliesZone, by David Wrobel. Retrieved 10 April 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Salps&gt;[http://jellieszone.com/pelagic-tunicates/ Pelagic Tunicates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160623020144/http://jellieszone.com/pelagic-tunicates/ |date=23 June 2016 }} JelliesZone, by David Wrobel. Retrieved 10 April 2016.&lt;/ref&gt; are largest thetyses: ''[[Thetys vagina]]'' Individuals can reach up to {{convert|30|cm|in|abbr=on}} long.{{Citation needed|date=January 2021}}
;Larvaceans ([[Larvacea]])
:The largest larvacean is ''[[Larvacea|Appendicularia]]'' {{convert|1|cm|abbr=on}} in body length (excluding the tail).{{Citation needed|date=January 2021}}

===Cephalochordates (Leptocardii)===
{{further|Leptocardii}}
The largest lancelet is the [[Branchiostoma lanceolatum|European lancelet]] (''Branchiostoma lanceolatum'') &quot;primitive fish&quot;. It can grow up to 6&amp;nbsp;cm (2.5&amp;nbsp;in) long.&lt;ref&gt;[http://species-identification.org/species.php?species_group=zmns&amp;id=589 ''Branchiostoma lanceolatum''] Marine Species Information Portal. Retrieved 14 November 2011.&lt;/ref&gt;

==Invertebrate non-chordates==

===Echinoderms (Echinodermata)===
[[Image:Reef1118 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|thumb|At up to {{convert|3|m|ft|abbr=on}} long, the sea cucumber ''[[Synapta maculata]]'' is the longest known echinoderm.]]
The largest species of [[echinoderm]] in terms of bulk is probably the [[starfish]] species ''[[Thromidia gigas]]'', of the class [[Asteroidea]], which reaches a weight of over {{convert|6|kg|lb|abbr=on}},&lt;ref name=&quot;Mah Largest&quot;&gt;{{cite web |url=http://echinoblog.blogspot.fr/2008/07/what-are-worlds-largest-starfish.html |title=What Are the World's LARGEST Starfish? |last1=Mah |first1=Christopher |date= 27 July 2008|website=The Echinoblog }}&lt;/ref&gt; but it might be beaten by some giant sea cucumbers such as ''[[Thelenota anax]]''. However, at a maximum span of {{convert|63|cm|in|abbr=on}}, ''Thromidia gigas'' is quite a bit shorter than some other echinoderms.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The longest echinoderm known is the conspicuous sea cucumber ''[[Synapta maculata]]'', with a slender body that can extend up to {{convert|3|m|ft|abbr=on}}. In comparison, the biggest sea star is the brisingid sea star ''[[Midgardia xandaros]]'', reaching a span of {{convert|1.4|m|ft|abbr=on}}, despite being quite slender.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; ''[[Evasterias echinosoma]]'' is another giant echinoderm and can measure up to {{convert|1|m|ft|abbr=on}} across and weigh {{convert|5.1|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

;Crinoids ([[Crinoidea]])
:The largest species of [[crinoid]] is the unstalked feather-star ''[[Heliometra glacialis]]'', reaching a total width of {{convert|78|cm|in|abbr=on}} and an individual arm length of {{convert|35|cm|in|abbr=on}}. A width of {{convert|91.4|cm|in|abbr=on}} was claimed for one unstalked feather-star but is not confirmed.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The genus ''[[Metacrinus]]'' has a stalk span of {{convert|61|cm|in|abbr=on}} but, due to its bulk and multiple arms, it is heavier than ''[[Heliometra]]''.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; In the past, [[crinoids]] grew much larger, and stalk lengths up to {{convert|40|m|ft|abbr=on}} have been found in the fossil record.&lt;ref&gt;Ponsonby, David and Dussart, George ''The Anatomy of the Sea'', Raincoast Books (2005) {{ISBN|0-8118-4633-4}} p. 129&lt;/ref&gt;
;Sea urchins and allies ([[Echinoidea]])
:The largest [[sea urchin]] is the species ''[[Sperosoma giganteum]]'' from the deep northwest Pacific Ocean, which can reach a [[Test (biology)|shell]] width of about {{convert|30|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name=echino&gt;{{cite book|title=Echinoderms - Starfish, Urchins, and Other Echinoderms|author=Gilpin, D.|year=2006|page=[https://archive.org/details/starfishurchinso0000gilp/page/41 41]|publisher=Capstone |isbn=978-0-7565-1611-6|url=https://archive.org/details/starfishurchinso0000gilp/page/41}}&lt;/ref&gt; Another deep sea species ''[[Hygrosoma hoplacantha]]'' is only slightly smaller.&lt;ref name=echino/&gt; The largest species found along the North America coast is the Pacific [[red sea urchin]] (''Mesocentrotus franciscanus'') where the shell can reach {{convert|19|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Strongylocentrotus franciscanus|url=http://animaldiversity.org/accounts/Strongylocentrotus_franciscanus/|publisher=Animal Diversity Web|access-date=2 December 2016}}&lt;/ref&gt; If the spines enter into count, the biggest species may be a [[Diadematidae]] like ''[[Diadema setosum]]'', with a test up to {{convert|10|cm|in|abbr=on}} only, but its spines can reach up to {{convert|30|cm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Long-spined black sea urchin|url=http://www.wildsingapore.com/wildfacts/echinodermata/echinoidea/urchin/diadema.htm|publisher=Wild Singapore|access-date=2 December 2016}}&lt;/ref&gt;
;Sea cucumbers ([[Holothuroidea]])
:The bulkiest species of [[sea cucumber]] are ''[[Stichopus|Stichopus variegatus]]'' and ''[[Thelenota anax]]'', weighing several pounds, being about {{convert|21|cm|in|abbr=on}} in diameter, and reaching a length of {{convert|1|m|ft|abbr=on}} when fully extended. ''[[Synapta maculata]]'' can reach an extended length of {{convert|3|m|ft|abbr=on}}, but is extremely slender (3-5cm) and weigh much less than Stichopodids.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Brittle stars ([[Ophiuroidea]])
:The largest known specimen of [[brittle star]] is the basket star ''[[Gorgonocephalidae|Astrotoma]] agassizii''. This species can grow to have a span of {{convert|1|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; Sometimes, ''Gorgonocephalus stimpsoni'' is considered the largest but the maximum this species is can measure {{convert|70|cm|in|abbr=on}} and a disk diameter of about {{convert|14.3|cm|in|abbr=on}}. Outside from [[Euryalida|euryalids]], the biggest ophiurid brittle star may be ''[[Ophiopsammus maculata]]'' (6–7 inches).&lt;ref name=&quot;Mah brittle&quot;&gt;{{cite web |url=http://echinoblog.blogspot.fr/2009/04/the-worlds-biggest-brittle-stars.html |title=The World's BIGGEST Brittle Stars! |last1=Mah |first1=Christopher |date= 27 April 2009|website=The Echinoblog }}&lt;/ref&gt;
;Sea stars ([[Asteroidea]])
:The heaviest sea star is ''[[Thromidia gigas]]'' from the [[Indo-Pacific]], which can surpass {{convert|6|kg|lb|abbr=on}} in weight, but only has a diameter of about {{convert|65|cm|ft|abbr=on}}.&lt;ref name=&quot;Mah Largest&quot;/&gt;&lt;ref name=echino/&gt; Despite its relatively small disk and weight, the long slender arms of ''[[Midgardia xandaros]]'' from the [[Gulf of California]] makes it the sea star with the largest diameter at about {{convert|4.5|ft|m|abbr=on|order=flip}}.&lt;ref name=echino/&gt; ''[[Mithrodia clavigera]]'' may also become wider than {{convert|1|m|in|abbr=on}} in some cases, with stout arms.{{citation needed|date=December 2016}}

===Flatworms (Platyhelminthes)===
{{further|Platyhelminthes}}
;Monogenean flatworms ([[Monogenea]])
:The largest known members of this group of very small parasites are among the genus of [[capsalids]], ''[[Listrocephalos]]'', reaching a length of {{convert|2|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.actaparasitologica.pan.pl/archive/PDF/Kearn.pdf|title=Neoentobdella gen. nov for species of Entobdella Blainville in Lamarck, 1818 (Monogenea, Capsalidae, Entobdellinae) from stingray hosts, with descriptions of two new species|journal=Acta Parasitologica|year= 2005|volume=50|issue=1|pages=32–48}}&lt;/ref&gt;
;Flukes ([[Trematoda]])
:The largest known species of [[Trematoda|fluke]] is ''[[Fasciolopsis buski]]'', which most often attacks [[human]]s and [[livestock]]. One of these flukes can be up to {{convert|7.5|cm|in|abbr=on}} long and {{convert|2|cm|in|abbr=on}} thick.&lt;ref&gt;[http://dpd.cdc.gov/dpdx/html/Fasciolopsiasis.htm DPDx – Fasciolopsiasis]. Dpd.cdc.gov {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110927063213/http://dpd.cdc.gov/dpdx/html/Fasciolopsiasis.htm |date=27 September 2011 }}&lt;/ref&gt;
;Tapeworms ([[Cestoda]])
:The largest known species of [[tapeworm]] is the whale tapeworm, ''[[Polygonoporus giganticus]]'', which can grow to over {{convert|30|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref name=&quot;time-1957&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20080627143218/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,809356-1,00.html The Persistent Parasites]. [[Time Magazine]] (8 April 1957)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hargis&quot;&gt;Hargis, William J. [http://spo.nwr.noaa.gov/tr25opt.pdf Parasitology and pathology of marine organisms of the world ocean] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111015132455/http://spo.nwr.noaa.gov/tr25opt.pdf |date=15 October 2011 }}. [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] (1985)&lt;/ref&gt;

===Segmented worms (Annelida)===
The largest of the [[segmented worm]]s (including earthworms, leeches, and polychaetes) is the [[Microchaetus rappi|African giant earthworm]] (''Microchaetus rappi''). Although it averages about {{convert|1.36|m|ft|abbr=on}} in length, this huge worm can reach a length of as much as {{convert|6.7|m|ft|abbr=on}} and can weigh over {{convert|1.5|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.wormdigest.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=102&amp;Itemid=2 The Mighty Worm]. Worm Digest (2 October 2005) {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090219141951/http://www.wormdigest.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=102&amp;Itemid=2 |date=19 February 2009 }}&lt;/ref&gt; Only the [[giant Gippsland earthworm]], ''Megascolides australis'', and a few giant [[polychaete]]s, including the notorious ''[[Eunice aphroditois]]'', reach nearly comparable sizes, reaching {{convert|4|and|3.6|m|ft|abbr=on}}, respectively.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

===Ribbon worms (Nemertea)===
The largest [[nemertean]] is the [[bootlace worm]], ''Lineus longissimus''. A specimen found washed ashore on a beach in [[St. Andrews]], [[Scotland]] in 1864 was recorded at a length of {{convert|55|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[[Mark Carwardine|Carwardine, M.]] 1995. ''The Guinness Book of Animal Records''. Guinness Publishing. p. 232.&lt;/ref&gt;

===Mollusks (Mollusca)===
[[File:Giant squid melb aquarium03.jpg|thumb|320px|A {{convert|7|m|ft|abbr=on}} giant squid, the second largest of all invertebrates, encased in ice in the [[Melbourne Aquarium]].]]
Both the largest mollusks and the largest of all [[invertebrate]]s (in terms of mass) are the largest squids. The [[colossal squid]] (''Mesonychoteuthis hamiltoni'') is projected to be the largest invertebrate.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070225081846/http://news.nationalgeographic.com/news/2007/02/070222-squid-pictures.html Photo in the News: Colossal Squid Caught off Antarctica]. News.nationalgeographic.com (28 October 2010)&lt;/ref&gt; Current estimates put its maximum size at {{convert|12|to|14|m|ft|abbr=on}} long and {{convert|750|kg|lb|abbr=on}},&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unmuseum.org/colossalsquid.htm|title=The UnMuseum - The Colossal Squid|website=www.unmuseum.org|access-date=14 June 2017}}&lt;/ref&gt; based on analysis of smaller specimens. In 2007, authorities in New Zealand announced the capture of the largest known colossal squid specimen. It was initially thought to be {{convert|10|m|ft|abbr=on}} and {{convert|450|kg|lb|abbr=on}}. It was later measured at {{convert|4.2|m|ft|abbr=on}} long and {{convert|495|kg|lb|abbr=on}} in weight. The mantle was {{convert|2.5|m|ft|abbr=on}} long when measured.&lt;ref name=&quot;NZ_Herald_10430435&quot;&gt;Kathy Marks. [http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&amp;objectid=10430435 NZ's colossal squid to be microwaved] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929125549/http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&amp;objectid=10430435 |date=29 September 2007 }}. [[The New Zealand Herald]] (23 March 2007)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://squid.tepapa.govt.nz/the-squid-files/article/how-big-is-the-colossal-squid|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217062907/http://squid.tepapa.govt.nz/the-squid-files/article/how-big-is-the-colossal-squid|url-status=dead|archive-date=17 December 2008|website=Te papa|title=How big is the colossal squid?}}&lt;/ref&gt;

The [[giant squid]] (''Architeuthis dux'') was previously thought to be the largest squid, and while it is less massive and has a smaller mantle than the colossal squid, it may exceed the colossal squid in overall length including tentacles. One giant squid specimen that washed ashore in 1878 in [[Newfoundland (island)|Newfoundland]] reportedly measured {{convert|16.8|m|ft|abbr=on}} in total length (from the tip of the mantle to the end of the long tentacles), head and body length {{convert|6.1|m|ft|abbr=on}}, {{convert|4.6|m|ft|abbr=on}} in circumference at the thickest part of mantle, and weighed about {{convert|900|kg|lb|abbr=on}}. This specimen is still often cited as the largest invertebrate that has ever been examined.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://marinebio.org/species.asp?id=156 Giant Squids, Architeuthis dux]. Marinebio.org&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100116185537/http://animals.nationalgeographic.com/animals/invertebrates/giant-squid Giant Squid, Giant Squid Pictures, Giant Squid Facts]. Animals.nationalgeographic.com (4 December 2006)&lt;/ref&gt; However, no animals approaching this size have been scientifically documented and, according to giant squid expert [[Steve O'Shea]], such lengths were likely achieved by greatly stretching the two tentacles like elastic bands.&lt;ref name=OShea&gt;O'Shea, S. 2003. [http://www.tonmo.com/science/public/giantsquidfacts.php &quot;Giant Squid and Colossal Squid Fact Sheet&quot;.] The Octopus News Magazine Online.&lt;/ref&gt;

;Aplacophorans (Aplacophora)
:The largest known of these worm-like, shell-less [[mollusk]]s are represented in the genus ''[[Epimenia]]'', which can reach {{convert|30|cm|in|abbr=on}} long. Most aplacophorans are less than {{convert|5|cm|in|abbr=on}} long.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Salvini-Plawen | first1 = L. V. | title = Systematic Revision of the Epimeniidae (Mollusca: Solenogastres) | doi = 10.1093/mollus/63.2.131 | journal = Journal of Molluscan Studies | volume = 63 | issue = 2 | pages = 131–155 | year = 1997 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;
;Chitons (Polyplacophora)
:The largest of the [[chiton]]s is the [[gumboot chiton]], ''Cryptochiton stelleri'', which can reach a length of {{convert|33|cm|in|abbr=on}} and weigh over {{convert|2|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.adfg.alaska.gov/static/species/speciesinfo/_aknhp/Gumboot_Chiton.pdf Gumboot Chiton]. alaska.gov&lt;/ref&gt;
[[File:Giant clam black&amp;white komodo.jpg|thumb|200px|The mouth of a mostly hidden [[giant clam]], the largest bivalve]]
;Bivalves (Bivalvia)
:The largest of the [[bivalve]] [[mollusk]]s is the [[giant clam]], ''Tridacna gigas''. Although even larger sizes have been reported for this passive animal, the top verified size was for a specimen from the [[Great Barrier Reef]]. This creature weighed {{convert|270|kg|lb|abbr=on}}, had an axial length of {{convert|1.14|m|ft|abbr=on}} and depth of {{convert|0.75|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The largest bivalve ever was ''[[Platyceramus platinus]]'', a [[Cretaceous]] giant that reached an axial length of up to 3&amp;nbsp;m (nearly 10&amp;nbsp;ft).&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Kauffman | first1 = E. G. | last2 = Harries | first2 = P. J. | last3 = Meyer | first3 = C. | last4 = Villamil | first4 = T. | last5 = Arango | first5 = C. | last6 = Jaecks | first6 = G. | title = Paleoecology of Giant Inoceramidae (Platyceramus) on a Santonian (Cretaceous) Seafloor in Colorado | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-paleontology_2007-01_81_1/page/64 | journal = Journal of Paleontology | volume = 81 | pages = 64–81 | year = 2007 | doi = 10.1666/0022-3360(2007)81[64:POGIPO]2.0.CO;2 | s2cid = 130048023 }}&lt;/ref&gt;
;Gastropods ([[Gastropoda]])
:The &quot;largest&quot; of this most diverse and successful [[mollusk]] class of [[slug]]s and [[snail]]s can be defined in various ways.
:The living gastropod species that has the largest (longest) shell is ''[[Syrinx aruanus]]'' with a maximum shell length of {{convert|0.91|m|ft|abbr=on}}, a weight of {{convert|18|kg|lb|abbr=on}} and a width of {{convert|96|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;John D. Taylor and Emily A. Glover. [https://web.archive.org/web/20110721184302/http://wamuseum.com.au/dampier/documents/pdf/taylor-glovergiants.pdf Food of giants – field observations on the diet of Syrinx aruanus (Linnaeus, 1758) (Turbinellidae) the largest living gastropod], in F. E. Wells, D. I. Walker and D. S. Jones (eds.) 2003. The Marine Flora and Fauna of Dampier, Western Australia. Western Australian Museum, Perth.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://largestfastestsmartest.co.uk/largest-insects-in-the-world-giant-african-snail/ Largest snails in the world – Giant African snail]. largestfastestsmartest.co.uk&lt;/ref&gt; Another giant species is ''[[Melo amphora]]'', which in a 1974 specimen from Western Australia, measured {{convert|0.71|m|ft|abbr=on}} long, had a maximum girth of {{convert|0.97|m|ft|abbr=on}} and weighed {{convert|16|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
:The largest shell-less gastropod is the giant black [[sea hare]] (''[[Aplysia vaccaria]]'') at {{convert|0.99|m|ft|abbr=on}} in length and almost {{convert|14|kg|lb|abbr=on}} in weight.
:The largest of the land snails is the [[Achatina achatina|giant African snail]] (''Achatina achatina'') at up to {{convert|1|kg|lb|abbr=on}} and {{convert|35|cm|in|abbr=on}} long.
;Cephalopods ([[Cephalopoda]])
:(See [[Cephalopod size]].) While generally much smaller than the giant ''[[Architeuthis]]'' and ''[[Mesonychoteuthis]]'', the largest of the octopuses, the [[Enteroctopus dofleini|giant Pacific octopus]] (''Enteroctopus dofleini''), can grow to be very large. The largest confirmed weight of a giant octopus is {{convert|74|kg|lb|abbr=on}},&lt;ref&gt;{{cite thesis |last1=Cosgrove |first1=James Albert |title=Aspects of the natural history of ''Octopus dofleini'', the giant Pacific octopus |date=1987 |hdl=1828/12155 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; with a {{convert|7|m|ft|abbr=on}} arm span (with the tentacles fully extended) and a head-to-tentacle-tip length of {{convert|3.9|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[Octopus – Species].{{full citation needed|date=November 2021}}&lt;/ref&gt; Specimens have been reported up to {{convert|125|kg|lb|abbr=on}} but are unverified. A weight of 10 - 50kg is a much more common size.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

===Roundworms (Nematoda)===
[[File:Placentonema gigantissima from Dailey 1985.png|thumb|''[[Placentonema gigantissima]]'', the largest roundworm]]
The largest [[roundworm]], ''[[Placentonema gigantissima]]'',&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gubanov |first1=NM |title=Гигантская нематода из плаценты китообразных Placentonema gigantissima nov. gen., nov. sp |trans-title=Giant nematoda from the placenta of Cetacea; Placentonema gigantissima nov. gen., nov. sp |language=ru |journal=Doklady Akademii Nauk SSSR |date=21 April 1951 |volume=77 |issue=6 |pages=1123–1125 |pmid=14822893 |url=http://www.mactode.com/page21/files/Placentonema_gigantissima.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215144805/http://www.mactode.com/page21/files/Placentonema_gigantissima.pdf |archive-date=15 December 2013 }}&lt;/ref&gt; is a [[parasite]] found in the [[placenta]]s of [[sperm whale]]s which can reach up to {{convert|9|m|ft|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;[http://www.nhc.ed.ac.uk/index.php?page=24.25.333.369 Natural History Collections: Nematoda]. Nhc.ed.ac.uk&lt;/ref&gt;

===Velvet worms (Onychophora)===
The largest [[Onychophora|velvet worm]] known is Solórzano's velvet worm (''[[Peripatus solorzanoi]]''). An adult female was recorded to have a body length of 22&amp;nbsp;cm (approximately 8.7 in).&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Morera-Brenes|first1=B.|last2=Monge-Nájera|first2=J.|title=A new giant species of placented worm and the mechanism by which onychophorans weave their nets (Onychophora: Peripatidae)|journal=Revista de Biología Tropical|date=2010|volume=58|issue=4|pages=1127–1142|doi=10.15517/rbt.v58i4.5398|pmid=21246983|arxiv=1511.00983|s2cid=6456946}}&lt;/ref&gt;

===Arthropods (Arthropoda)===
[[File:Japanese spider crab.jpg|thumb|200px|[[Japanese spider crab]].]]
The largest arthropod known to have existed is the [[eurypterid]] (sea scorpion) ''[[Jaekelopterus]]'', reaching up to {{convert|2.5|m|ft|abbr=on}} in body length, followed by the millipede relative ''[[Arthropleura]]'' at around {{convert|2.1|m|ft|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Tetlie | first1 = O. E. | last2 = Poschmann | first2 = M. | last3 = Braddy | first3 = S. J. | doi = 10.1098/rsbl.2007.0491 | title = Giant claw reveals the largest ever arthropod | journal = Biology Letters | volume = 4 | issue = 1 | pages = 106–109 | year = 2008 | pmid = 18029297| pmc =2412931 }}&lt;/ref&gt; Among living arthropods, the [[Japanese spider crab]] (''Macrocheira kaempferi'') is the largest in overall size, the record specimen, caught in 1921, had an extended arm span of {{convert|3.8|m|ft|abbr=on}} and weighed about {{convert|19|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The heaviest is the [[American lobster]] (''Homarus americanus''), the largest verified specimen, caught in 1977 off of [[Nova Scotia]] weighed {{convert|20|kg|lb|abbr=on}} and its body length was {{convert|1.1|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The largest land arthropod and the largest land invertebrate is the [[coconut crab]] (''Birgus latro''), up to {{convert|40|cm|ft|abbr=on}} long and weighing up to {{convert|4|kg|lb|abbr=on}} on average. Its legs may span {{convert|1|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

====Arachnids (Arachnida)====
Both spiders and scorpions include contenders for the largest arachnids.
[[File:Heteropoda maxima 1.jpg|thumb|200px|[[Giant huntsman spider]]]]
;Spiders ([[Araneae]])
:The largest species of arachnid by length is probably the [[giant huntsman spider]] (''Heteropoda maxima'') of Laos, which in 2008 replaced the [[Goliath birdeater]] (''Theraphosa blondi'') of northern South America as the largest known spider by leg-span.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wwf.panda.org/what_we_do/where_we_work/greatermekong/discovering_the_greater_mekong/species/new_species/first_contact/|title=First Contact|website=panda.org|access-date=14 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224124106/http://wwf.panda.org/what_we_do/where_we_work/greatermekong/discovering_the_greater_mekong/species/new_species/first_contact/|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; However the most massive arachnids, of comparable dimensions and possibly even greater mass, are the [[Chaco golden knee]] (''Grammostola pulchripes''), and the [[Brazilian salmon pink]] (''Lasiodora parahybana''). The huntsman spider may span up to {{convert|29|cm|in|abbr=on}} across the legs, while in the [[New World]] tarantulas like ''Theraphosa'' can range up to {{convert|26|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; In ''Grammostola'', ''Theraphosa'' and ''Lasiodora'', the weight is projected to be up to at least {{convert|150|g|oz|abbr=on}} and body length is up to {{convert|10|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090305114809/http://library.thinkquest.org/C007974/2_4tar.htm Poisonous Animals: Tarantula (Grammostola, Phrixothrichus)]. Library.thinkquest.org&lt;/ref&gt;
;Scorpions ([[Scorpiones]])
:The largest of the [[scorpion]]s is the species ''[[Heterometrus swammerdami]]'' of the Indian subcontinent, which have a maximum length of {{convert|29.2|cm|in|abbr=on}} and weigh around {{convert|60|g|oz|abbr=on}}. Another extremely large scorpion is the African [[emperor scorpion]] (''Pandinus imperator''), which can weigh {{convert|57|g|oz|abbr=on}} but is not known to exceed a length of {{convert|23|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; However, they were dwarfed by ''[[Pulmonoscorpius kirktonensis]]'', a giant extinct species of scorpion from Scotland, at an estimated length of {{convert|0.7|m|ft|abbr=on}},&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jeram |first=Andrew J. |date=1993 |title=Scorpions from the Viséan of East Kirkton, West Lothian, Scotland, with a revision of the infraorder Mesoscorpionina |url=https://www.cambridge.org/core/journals/earth-and-environmental-science-transactions-of-royal-society-of-edinburgh/article/abs/scorpions-from-the-visean-of-east-kirkton-west-lothian-scotland-with-a-revision-of-the-infraorder-mesoscorpionina/4FE8E1C63AD52A4CC48528B1B7A541C4 |journal=Earth and Environmental Science Transactions of the Royal Society of Edinburgh |language=en |volume=84 |issue=3–4 |pages=283–299 |doi=10.1017/S0263593300006106 |bibcode=1993EESTR..84..283J |s2cid=131416804 |issn=1755-6929}}&lt;/ref&gt; and the aquatic ''[[Brontoscorpio]]'', at up to {{convert|94|cm|ft|abbr=on}} which is only known from a free finger.&lt;ref&gt;{{cite journal|jstor=1302906|title=Brontoscorpio anglicus: A Gigantic Lower Paleozoic Scorpion from Central England|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-paleontology_1972-01_46_1/page/39| author= Erik N. Kjellesvig-Waering|journal=Journal of Paleontology|year= 1972|volume=46|issue=1|pages=39–42}}&lt;/ref&gt;
;Pseudoscorpions ([[Pseudoscorpiones]])
: The largest pseudoscorpion is ''[[Garypus titanius]]'', from Ascension island, which can be {{convert|12|mm|in|abbr=on}} long.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Jan Beccaloni |year=2009 |title=Arachnids |url=https://archive.org/details/arachnids0000becc |publisher=[[Natural History Museum, London|Natural History Museum]] |isbn=978-0-520-26140-2 |chapter=Pseudoscorpiones |page=[https://archive.org/details/arachnids0000becc/page/271 271]}}&lt;/ref&gt;

====Crustaceans (Crustacea)====
The largest crustacean is the [[Tasmanian giant crab]] (''Pseudocarcinus gigas''), with a weight of {{convert|13|kg}} and a [[carapace]] width of up to {{convert|46|cm}}. It is the only species in the genus '''''Pseudocarcinus'''''.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=[[Raffles Bulletin of Zoology]] |year=2008 |volume=17 |pages=1–286 |title=Systema Brachyurorum: Part I. An annotated checklist of extant Brachyuran crabs of the world |author1=P. K. L. Ng |author2=D. Guinot |author3=P. J. F. Davie |url=http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s17/s17rbz.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606061453/http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s17/s17rbz.pdf |archive-date=6 June 2011 }}&lt;/ref&gt; Males reach more than twice the size of females.&lt;ref name=&quot;CurrieWard&quot;&gt;{{cite book |author1=D. R. Currie |author2=T. M. Ward |year=2009 |url=http://www.sardi.sa.gov.au/__data/assets/pdf_file/0019/109522/No_345_SA_Giant_Crab_Fishery_Assessment_Report_2007_08Final_Report_published_alias.pdf |title=South Australian Giant Crab (''Pseudocarcinus gigas'') Fishery |id=Fishery Assessment Report for PIRSA |publisher=[[South Australian Research and Development Institute]] |access-date=9 December 2013}}&lt;/ref&gt; At a length of up to {{convert|40|cm}}, ''[[Lysiosquillina maculata]]'' is the largest mantis shrimp in the world.&lt;ref name=&quot;Roy&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ucmp.berkeley.edu/arthropoda/crustacea/malacostraca/eumalacostraca/royslist/species.php?name=l_maculata |author=Roy Caldwell |publisher=[[University of California Museum of Paleontology]] |title=Species: ''Lysiosquillina maculata'' |work=Roy's List of Stomatopods for the Aquarium |access-date=14 February 2009}}&lt;/ref&gt; [[Tasmanian giant freshwater crayfish]] (''Astacopsis gouldi'') {{convert|5|kg}} in weight and over {{convert|80|cm}} long have been known in the past, but now, even individuals over {{convert|2|kg}} are rare.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/biodiversity/threatened/publications/lobster.html |title=Tasmanian Giant Freshwater Lobster (''Astacopsis gouldi'') |publisher=[[Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts]] |date=9 February 2007 |access-date=16 March 2010}}&lt;/ref&gt; The species is only found in Tasmanian rivers flowing north into the [[Bass Strait]] below {{convert|400|m}} [[above sea level]], and is listed as an [[endangered species]] on the [[IUCN Red List]].&lt;ref&gt;{{Cite iucn | author = T. Walsh | author2 = N. Doran |name-list-style=amp | title = ''Astacopsis gouldi'' | volume = 2010 | page = e.T2190A9337732 | date = 2010 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2010-3.RLTS.T2190A9337732.en }}&lt;/ref&gt;

;Branchiopods ([[Branchiopoda]])
:The largest of these primarily freshwater [[crustacean]]s is probably ''[[Branchinecta gigas]]'', which can reach a length {{convert|10|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/77560/Branchinecta-gigas Branchinecta gigas (crustacean)]. Britannica Online Encyclopaedia&lt;/ref&gt;
;Barnacles and allies ([[Maxillopoda]])
:The largest species is ''[[Pennella balaenopterae]]'', a [[copepod]] and [[ectoparasite]] specialising in parasitising marine mammals. The maximum size attained is 32&amp;nbsp;cm (about 13&amp;nbsp;in).&lt;ref&gt;[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Pennella_balaenopterae.html Pennella balaenopterae]. Animaldiversity.ummz.umich.edu&lt;/ref&gt; The largest of the [[barnacle]]s is the [[giant acorn barnacle]], ''Balanus nubilis'', reaching {{convert|7|cm|in|abbr=on}} in diameter and {{convert|12.7|cm|in|abbr=on}} high.&lt;ref&gt;[http://aquarium.org/exhibits/sandy-shores/animals/giant-acorn-barnacle Giant Acorn Barnacle]. Oregon Coast Aquarium {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111009022416/http://aquarium.org/exhibits/sandy-shores/animals/giant-acorn-barnacle |date=9 October 2011 }}&lt;/ref&gt;
;Ostracods ([[Ostracoda]])
:The largest living representative of these small and little-known but numerous [[crustacean]]s is the species ''Gigantocypris australis'' females of which reaching a maximum length of {{convert|3|cm|in|abbr=on}}.
;Amphipods, isopods, and allies ([[Peracarida]])[[File:giant isopod.jpg|thumb|200px|[[Giant isopod]]]]
:The largest species is the [[giant isopod]] (''Bathynomus pergiganteus''), which can reach a length of 45&amp;nbsp;cm (18&amp;nbsp;[[inch]]es) and a weight of 1.7&amp;nbsp;kg (3.7&amp;nbsp;[[Pound (mass)|lb]]).&lt;ref&gt;Knight, J.D. [http://www.seasky.org/deep-sea/giant-isopod.html Giant Isopod – Deep Sea Creatures on Sea and Sky]. Seasky.org&lt;/ref&gt;
;Remipedes ([[Remipedia]])
:The largest of these cave-dwelling [[crustacean]]s is the species ''Godzillius robustus'', at up to {{convert|4.5|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.crustacea.net/crustace/remipedia/www/robustus.htm Remipedia: Species – robustus, Godzillius]. Crustacea.net (2 October 2002)&lt;/ref&gt;

====Horseshoe crabs (Xiphosura)====
The four modern [[horseshoe crab]]s are of roughly the same sizes, with females measuring up to {{convert|60|cm|ft|abbr=on}} in length and {{convert|5|kg|lb|abbr=on}} in weight.&lt;ref&gt;[http://marinebio.org/species.asp?id=281 Horseshoe Crabs, Limulus polyphemus at]. Marinebio.org&lt;/ref&gt;

====Sea spiders (Pycnogonida)====
The largest of the [[sea spider]]s is the deep-sea species ''[[Colossendeis colossea]]'', attaining a leg span of nearly {{convert|60|cm|ft|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopedia.com/topic/Sea_spiders.aspx Sea spiders Facts, information, pictures]. work=Encyclopedia.com (22 October 2004)&lt;/ref&gt;

====[[Trilobite]]s (Trilobita)====
Some of these extinct marine arthropods exceeded {{convert|60|cm|in|abbr=on}} in length. A nearly complete specimen of ''[[Isotelus]] rex'' from [[Manitoba]] attained a length over {{convert|70|cm|in|abbr=on}}, and an ''[[Ogyginus]] forteyi'' from Portugal was almost as long. Fragments of trilobites suggest even larger record sizes. An isolated pygidium of ''Hungioides bohemicus'' implies that the full animal was {{convert|90|cm|in|abbr=on}} long.&lt;ref&gt;{{Cite journal | journal = Geology | title = Giant trilobites and trilobite clusters from the Ordovician of Portugal | url = https://archive.org/details/sim_geology_2009-05_37_5/page/443 | first5 = M. | volume = 37 | pages = 443–446 | doi = 10.1130/G25513A.1 | year = 2009 | last1 = Gutierrez-Marco | last5 = Valerio | last2 = Sa | first1 = J. C. | first2 = A. A. | last3 = Garcia-Bellido | last4 = Rabano | first3 = D. C. | first4 = I. | issue = 5| bibcode = 2009Geo....37..443G }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dsc.discovery.com/news/2009/05/07/trilobites-fossil.html Giant Trilobites in Portugal Could Be Biggest Portugal – Discovery News]. Dsc.discovery.com (7 May 2009). {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090510084620/http://dsc.discovery.com/news/2009/05/07/trilobites-fossil.html |date=10 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

====Myriapods (Myriapoda)====
;Centipedes ([[Chilopoda]])
[[File:Scolopendra gigantea (1).jpg|thumb|200px|''[[Scolopendra gigantea]]'']]
:The biggest of the [[centipede]]s is ''[[Scolopendra gigantea]]'' of the neotropics, reaching a length of {{convert|33|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.arachnoboards.com/ab/showthread.php?13259-Scolopendra-gigantea Scolopendra gigantea]. Arachnoboards.com (13 August 2003)&lt;/ref&gt;
;Millipedes ([[Diplopoda]])
:Two species of [[millipede]] both reach a very large size: ''[[Archispirostreptus gigas]]'' of East Africa and ''Scaphistostreptus seychellarum'', endemic to the Seychelles islands. Both of these species can slightly exceed a length of {{convert|28|cm|in|abbr=on}} and measure over {{convert|2|cm|in|abbr=on}} in diameter.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The largest ever known was the ''[[Arthropleura]]'', a gigantic prehistoric specimen that reached nearly {{convert|189|cm|in|abbr=on}}.
;Symphylans ([[Symphyla]])
:The largest known [[symphyla]]n is ''[[Hanseniella magna]]'', originating in Tasmanian caves, which can reach lengths from {{convert|25|mm|in|abbr=on}} up to {{convert|30|mm|in|abbr=on}}.&lt;ref name=MyrEncylopedia&gt;{{cite book|last=Minelli|first=Alessandro|title=Encyclopedia of Biodiversity|date=2001|isbn=978-0122268656|pages=291–303|chapter-url=http://enviro.doe.gov.my/lib/digital/1385476273-3-s2.0-B0122268652002042-main.pdf|author2=Sergei I. Golovatch|editor=Simon A. Levin|chapter=Myriapods|publisher=Academic Press |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221184104/http://enviro.doe.gov.my/lib/digital/1385476273-3-s2.0-B0122268652002042-main.pdf|archive-date=21 February 2014}}&lt;/ref&gt;

====Insects (Insecta)====
[[File:Goliathus goliatus dos.jpg|thumb|200px|[[Goliath beetle]]]]
[[Insect]]s, a [[Class (biology)|class]] of [[Arthropod]]a, are easily the most numerous class of organisms, with over one million identified species, and probably many undescribed species. The heaviest insect is almost certainly a species of [[Coleoptera|beetle]], which incidentally is the most species-rich order of organisms. Although heavyweight [[giant weta]]s (''[[Deinacrida heteracantha]]'') are known, the [[elephant beetle]]s of Central and South America, (''[[Megasoma elephas]]'') and (''[[Megasoma actaeon|M. actaeon]]''), the [[Titan beetle]] (''Titanus giganteus'') of the neotropical rainforest or the [[Goliathus|Goliath beetle]]s, (''[[Goliathus goliatus]]'') and (''[[Goliathus regius|G. regius]]''), of Africa's rainforest are thought to reach a higher weight.&lt;ref name=&quot;weta&quot;&gt;{{cite web |url=http://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/chapters/chapter_30.shtml |title=Largest |access-date=10 June 2009 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718140051/http://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/chapters/chapter_30.shtml |archive-date=18 July 2011 }}(2011). source: The University of Florida Book of Insect Records {{cite web |url=http://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/chapters/chapter_30.shtml |title=Largest |access-date=10 June 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820232404/http://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/chapters/chapter_30.shtml |archive-date=20 August 2014 }}&lt;/ref&gt; The most frequently crowned are the Goliath beetles, the top known size of which is at least {{convert|100|g|oz|abbr=on}} and {{convert|11.5|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The elephant beetles and titan beetle can reach greater lengths than the Goliath, at up to {{convert|13.1|and|15.2|cm|in|abbr=on}}, respectively, but this is in part thanks to their rather large horns. The Goliath beetle's wingspan can range up to {{convert|25|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

Some moths and butterflies have much larger areas than the heaviest beetles, but weigh a fraction as much.

The longest insects are the stick insects, see below.

Representatives of the extinct dragonfly-like [[Order (biology)|order]] [[Meganisoptera]], such as the [[Carboniferous]] ''[[Meganeura monyi]]'' of what is now France and the [[Permian]] ''[[Meganeuropsis permiana]]'' of what is now North America, are the largest [[insect]] species known to have existed. These creatures had a wingspan of some {{convert|75|cm|in|abbr=on}} and a mass of over {{convert|1|lb|g}}, making them about the size of a [[crow]].&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

;Cockroaches and termites ([[Blattodea]])
[[File:MP - Macropanesthia rhinoceros 2.jpg|thumb|200px|[[Giant burrowing cockroach]]]]
:The largest [[cockroach]] by body mass is the Australian [[giant burrowing cockroach]] (''Macropanesthia rhinoceros''), also known as the rhinoceros cockroach. This species can attain a length of {{convert|8.3|cm|in|abbr=on}} and a weight of {{convert|36|g|oz|abbr=on}}. It does not have wings.&lt;ref&gt;[http://www.abc.net.au/creaturefeatures/facts/cockroach.htm Creature Features – Giant Burrowing Cockroach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140218184323/http://www.abc.net.au/creaturefeatures/facts/cockroach.htm |date=18 February 2014 }}. Abc.net.au&lt;/ref&gt; The Brazilian giant cockroach (''[[Blaberus giganteus]]'') of the neotropics reaches greater sizes of up to 10 cm in length and 15 cm in wingspan, although it is not as massive and heavy as the burrowing species. The termites, traditionally classified in their own order ([[Isoptera]]), have recently been re-considered to belong in [[Blattodea]]. The largest of the [[termite]]s is the African species ''[[Macrotermes bellicosus]]''. The queen of this species can attain a length of {{convert|14|cm|in|abbr=on}} and breadth of {{convert|5.5|cm|in|abbr=on}} across the abdomen; other adults, on the other hand, are about a third of the size.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Beetles ([[Coleoptera]])
:The [[beetle]]s are the largest order of organisms on earth, with about 400,000 species so far identified. The most massive species are the ''[[Goliathus]]'', ''[[Megasoma]]'' and ''[[Titan beetle|Titanus]]'' beetles already mentioned. Another fairly large species is the [[Hercules beetle]] (''Dynastes hercules'') of the neotropic rainforest with a maximum overall length of at least {{convert|19|cm|in|abbr=on}} including the extremely long pronotal horn. The weight in this species does not exceed {{convert|16.5|g|oz|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The longest overall beetle is a species of [[longhorn beetle]], ''[[Batocera wallacei]]'', from New Guinea, which can attain a length of {{convert|26.6|cm|in|abbr=on}}, about {{convert|19|cm|in|abbr=on}} of which is comprised by the long antennae.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Earwigs ([[Dermaptera]])
:Since 1798, the largest of the [[earwig]]s has been the [[Saint Helena earwig|Saint Helena giant earwig]] (''Labidura herculeana''), endemic to the island of its name, measuring up to {{convert|8|cm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;[http://www.earwigs-online.de/Lherculeana/Lherculeana.html The Giant Earwig of St. Helena Labidura herculeana]. Earwig Research Centre. Earwigs-online.de&lt;/ref&gt; As of 2014, with the declaring of the organism extinct by the [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Trust)|first1=David Pryce (St Helena National|last2=Liza White (Environment and Natural Resources Directorate|first2=St Helena Government)|date=22 August 2014|title=IUCN Red List of Threatened Species: Labidura herculeana|url=https://www.iucnredlist.org/en|journal=IUCN Red List of Threatened Species}}&lt;/ref&gt; this may no longer be the case, although some believe a small number individuals are still extant.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 November 2014|title=Gone for good: world's largest earwig declared extinct|url=https://news.mongabay.com/2014/11/gone-for-good-worlds-largest-earwig-declared-extinct/|access-date=12 October 2021|website=Mongabay Environmental News|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
;True flies ([[Diptera]])
[[File:Merry Beach Insect.jpg|thumb|200px|''[[Gauromydas heros]]'', the largest fly]]
:The largest species of this order, which includes the common [[housefly]], is the neotropical species ''[[Gauromydas heros]]'', which can reach a length of {{convert|6|cm|in|frac=8|abbr=on}} and a wingspan of {{convert|10|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; Species of [[crane fly]], the largest of which is ''[[Holorusia brobdignagius]]'', can attain a length of {{convert|23|cm|in|abbr=on}} but are extremely slender and much lighter in weight than ''[[Gauromydas]]''.
;Mayflies ([[Ephemeroptera]])
:The largest mayflies are members of the genus ''[[Proboscidoplocia]]'' from [[Madagascar]]. These insects can reach a length of {{convert|7|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://biofreshblog.wordpress.com/2011/05/24/madagascan-mayfly-hyper-diversity/ Madagascan mayfly hyper-diversity]. The BioFresh blog (24 May 2011)&lt;/ref&gt;
;True bugs ([[Hemiptera]])
[[File:Giantwaterbug.jpg|thumb|200px|[[Giant water bug]] walking over land]]
:The largest species of this diverse order is usually listed as the [[giant water bug]] in the genus ''[[Lethocerus]]'', with ''[[Lethocerus maximus|L. maximus]]'' from the Neotropics being the absolutely largest.&lt;ref&gt;P. J. Perez-Goodwyn (2006). ''Taxonomic revision of the subfamily Lethocerinae Lauck &amp; Menke (Heteroptera: Belostomatidae)&quot;. Stuttgarter Beiträge zur Naturkunde.'' A (Biologie) 695: 1–71.&lt;/ref&gt; They can surpass {{convert|12|cm|in|abbr=on}} in length,&lt;ref name=Haddad&gt;Haddad Jr; Schwartz; Schwartz; and Carvalho (2010). ''Bites Caused by Giant Water Bugs Belonging to Belostomatidae Family (Hemiptera, Heteroptera) in Humans: A Report of Seven Cases.'' Wilderness &amp; Environmental Medicine 21: 130–133.&lt;/ref&gt; with some suggesting that the maximum size is {{convert|15|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[[BBC News]] (26 May 2011). ''[https://www.bbc.co.uk/nature/13500857 Giant water bug photographed devouring baby turtle.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180826182949/http://www.bbc.co.uk/nature/13500857 |date=2018-08-26 }}'' Retrieved 27 August 2014.&lt;/ref&gt; It is more slender and less heavy than most other insects of this size (principally the huge [[beetle]]s). The largest [[cicada]] is ''[[Megapomponia imperatoria]]'', which has a head-body length of about {{convert|7|cm|in|abbr=on}} and a wingspan of {{convert|18|-|20|cm|in|0|abbr=on}}.&lt;ref&gt;Burton, Maurice; Burton, Robert (2002). ''International Wildlife Encyclopedia.'' 4, Chickaree - crabs (3rd ed.). Tarrytown, NY: Marshall Cavendish Corporation. p. 455. {{ISBN|0-7614-7270-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Flindt, R. (2006). ''Amazing Numbers in Biology'', p. 10. {{ISBN|978-3540301462}}&lt;/ref&gt; The cicadas of the genus ''[[Tacua]]'' can also grow to comparably large sizes. The largest type of [[aphid]] is the giant oak aphid (''[[Stomaphis quercus]]''), which can reach an overall length of {{convert|2|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131229012106/http://www.telegraph.co.uk/earth/wildlife/3302722/Giant-Oak-Aphid-hunt-is-on.html Giant Oak Aphid hunt is on]. The Telegraph (8 August 2007)&lt;/ref&gt; The biggest species of [[leafhopper]] is ''[[Ledromorpha planirostris]]'', which can reach a length of {{convert|2.8|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://bugs.bio.usyd.edu.au/learning/resources/Entomology/internalAnatomy/imagePages/Ledromorpha_planirostris.html Ledromorpha planirostris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514143854/http://bugs.bio.usyd.edu.au/learning/resources/Entomology/internalAnatomy/imagePages/Ledromorpha_planirostris.html |date=14 May 2012 }}. Bugs.bio.usyd.edu.au&lt;/ref&gt;[[File:Stavenn Megachile pluto.jpg|thumb|200px|''[[Megachile pluto]]'', the largest bee.]]
;Ants and allies ([[Hymenoptera]])
:The largest of the [[ant]]s, and the heaviest species of the order, are the females of the African ''[[Dorylus helvolus]]'', reaching a length of {{convert|5.1|cm|in|abbr=on}} and a weight of {{convert|8.5|g|oz|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The ant that averages the largest for the mean size within the whole colony is a ponerine ant, ''[[Dinoponera gigantea]]'', from South America, averaging up to {{convert|3.3|cm|in|abbr=on}} from the mandibles to the end of abdomen.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; Workers of the [[Myrmecia (ant)|bulldog ant]] (''[[Myrmecia brevinoda]]'') of Australia are up to {{convert|3.7|cm|in|abbr=on}} in total length, although much of this is from their extremely large mandibles.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The largest of the [[bee]] species, also in the order [[Hymenoptera]], is ''[[Megachile pluto]]'' of Indonesia, the females of which can be {{convert|3.8|cm|in|abbr=on}} long, with a {{convert|6.3|cm|in|abbr=on}} wingspan. Nearly as large, the [[carpenter bee]]s can range up to {{convert|2.53|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The largest wasp is probably the so-called [[tarantula hawk]] species ''Pepsis pulszkyi'' of South America, at up to {{convert|6.8|cm|in|abbr=on}} long and {{convert|11.6|cm|in|abbr=on}} wingspan, although many other ''[[Pepsis]]'' approach a similar size. The giant scarab-hunting wasp ''[[Megascolia procer]]'' may rival the largest tarantula hawks in weight and wingspan, though its body is not as long.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Moths and allies ([[Lepidoptera]])[[File:MP - Ornithoptera alexandrae 3.jpg|thumb|'''[[Queen Alexandra's birdwing]]'''.]]
:The [[Hercules moth]] (''Coscinocera hercules''), in the family [[Saturniidae]], is endemic to [[New Guinea]] and northern [[Australia]], and its wings have the largest documented surface area (300 square centimeters) of any living insect,&lt;ref&gt;Robert G. Foottit &amp; Peter H. Adler. 2009. Insect Biodiversity: Science and Society. Blackwell Publishing Ltd. {{ISBN|978-1-405-15142-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rainier Flindt. 2006. Amazing Numbers in Biology. Springer-Verlag, Berlin. {{ISBN|3-540-30146-1}}&lt;/ref&gt; and a maximum wingspan which is confirmed to {{convert|28|cm|in|abbr=on}} while unconfirmed specimens have spanned up to {{convert|35.5|cm|in|abbr=on}}. The largest species overall is often claimed to be either the [[Queen Alexandra's birdwing]] (''Ornithoptera alexandrae''), a butterfly from Papua New Guinea, or the Atlas moth (''[[Attacus atlas]]''), a moth from Southeast Asia. Both of these species can reach a length of {{convert|8|cm|in|abbr=on}}, a wingspan of {{convert|28|cm|in|abbr=on}} and a weight of {{convert|12|g|oz|abbr=on}}. One Atlas moth allegedly had a wingspan of {{convert|30|cm|in|abbr=on}} but this measurement was not verified.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The larvae in the previous species can weigh up to {{convert|58|and|54|g|oz|abbr=on}}, respectively. The white witch (''[[Thysania agrippina]]'') of Central and South America, has the largest recorded wingspan of the order, and indeed of any living insect. The verified record-sized ''[[Thysania]]'' spanned {{convert|30.8|cm|in|abbr=on}} across the wings, although specimens have been reported to {{convert|36|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The heaviest mature moths have been cited in the giant carpenter moth (''[[Xyleutes boisduvali]]'') of Australia, which has weighed up to {{convert|20|g|oz|abbr=on}} although the species does not surpass {{convert|25.5|cm|in|abbr=on}} in wingspan.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Mantises ([[Mantodea]])
:The largest species of this order is ''[[Toxodera denticulata]]'' from [[Java]], which has been measured up to {{convert|20|cm|in|abbr=on}} in overall length.&lt;ref&gt;[http://www.bugsincyberspace.com/mantis.php Live Pet Mantis Hobby] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204172355/http://www.bugsincyberspace.com/mantis.php |date=4 December 2020 }}. Bugsincyberspace.com&lt;/ref&gt; However, an undescribed species from the [[Cameroon]] jungle is allegedly much larger than any other mantis and may rival the larger stick insects for the longest living insect.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Craig Glenday|title=Guinness World Records 2009|url=https://books.google.com/books?id=aHYt0RNSDfgC&amp;pg=PA53|year=2009|publisher=Random House Digital, Inc.|isbn=978-0-553-59256-6|page=53}}&lt;/ref&gt; Among widespread mantis species, the largest is the [[Chinese mantis]] (''Tenodera aridifolia''). The females of this species can attain a length of up to {{convert|10.6|cm|in|abbr=on}}.
;Scorpionflies ([[Mecoptera]])
:The largest scorpionfly, the [[common scorpionfly]] (''Panorpa communis''), can reach a body length of about {{convert|30|mm}}.&lt;ref name = safari&gt;{{Cite web|url=http://www.uksafari.com/scorpionfly.htm|title=Scorpion Flies - Panorpa communis - UK Safari|website=www.uksafari.com}}&lt;/ref&gt; 
;Alderflies and allies ([[Megaloptera]])
:This relatively small insect order includes some rather large species, many of which are noticeable for their elongated, imposing mandibles. The [[Corydalidae|dobsonflies]] reach the greatest sizes of the order and can range up to {{convert|12.5|cm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;[http://www.realmonstrosities.com/2011/01/dobsonfly.html Dobsonfly]. Real Monstrosities (26 January 2011)&lt;/ref&gt;
;Net-winged insects ([[Neuroptera]])
[[File:Nymphes myrmeleonides 4.jpg|thumb|200px|[[Nymphes myrmeleonides|Blue eyes lacewing]]]]
:These flying insects reach their largest size in ''[[Palparellus voeltzkowi]]'', which can have a wingspan over {{convert|16|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://researcharchive.calacademy.org/research/entomology/Entomology_Resources/Faunal_Projects/EPHP/htm/Palpares%20voeltzkowi.htm Palparellus voeltzkowi (Kolbe, 1906)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241117032543/https://researcharchive.calacademy.org/research/entomology/Entomology_Resources/Faunal_Projects/EPHP/htm/Palpares%20voeltzkowi.htm |date=2024-11-17 }}. Researcharchive.calacademy.org&lt;/ref&gt; The largest [[lacewing]] is the &quot;blue eyes lacewing&quot; (''[[Nymphes myrmeleonides]]'') of Australia, which can measure up to {{convert|4|cm|in|abbr=on}} in length and span {{convert|11|cm|in|abbr=on}} across the wings.&lt;ref&gt;[http://bio-ditrl.sunsite.ualberta.ca/detail/?P_MNO=5221 Bio-Ditrl], Department of Biological Sciences, University of Alberta {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110706210325/http://bio-ditrl.sunsite.ualberta.ca/detail/?P_MNO=5221 |date=6 July 2011 }}&lt;/ref&gt; Some forms of this ancient order could grow extremely large during the [[Jurassic|Jurassic period]] and may have ranked among the largest insects ever.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Michael S. Engel|year=2005|title=A remarkable kalligrammatid lacewing from the Upper Jurassic of Kazakhstan (Neuroptera: Kalligrammatidae)|journal= Transactions of the Kansas Academy of Science|volume=108 |issue=1|pages= 59–62|jstor=3628206|doi=10.1660/0022-8443(2005)108[0059:arklft]2.0.co;2|s2cid=86240200 }}&lt;/ref&gt; Found in the [[Early Cretaceous]] [[sedimentary]] rocks, ''[[Makarkinia|Makarkinia adamsi]]'' had wings nearly {{convert|140|-|160|mm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Bechly |first1=G. |last2=Makarkin |first2=V. N. |year=2016 |title=A new gigantic lacewing species (Insecta: Neuroptera) from the Lower Cretaceous of Brazil confirms the occurrence of Kalligrammatidae in the Americas |journal=Cretaceous Research |volume=58 |pages=135–140 |doi=10.1016/j.cretres.2015.10.014 |bibcode=2016CrRes..58..135B }}&lt;/ref&gt;
;Dragonflies and damselflies ([[Odonata]])
:The largest species of Odonata is the [[damselfly]] ''[[Megaloprepus caerulatus]]'' of the [[neotropic]]s, attaining a size of as much as {{convert|19|cm|in|abbr=on}} across the wings and a body length of over {{convert|12|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The largest species of [[dragonfly]] is ''[[Tetracanthagyna plagiata]]'' of Southeast Asia, spanning up to {{convert|17.6|cm|in|abbr=on}} and measuring up to {{convert|11.8|cm|in|abbr=on}} long; while bulkier and heavier than ''[[Megaloprepus]]'' (at up to {{convert|7|g|oz|abbr=on}}), it is smaller in its linear dimensions.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Grasshoppers and allies ([[Orthoptera]])
[[File:knights.weta.750pix.jpg|200px|thumb|[[Giant weta]]]]
:The largest of this widespread, varied complex of insects are the [[giant weta]]s of New Zealand, which is now split among 12 species. The largest of these is the Little Barrier Island giant weta (''[[Deinacrida heteracantha]]''), the largest specimen was weighed at {{convert|71.3|g|oz|abbr=on}}, one of the largest insects weights ever known. These heavyweight insects can be over {{convert|9|cm|in|abbr=on}} long.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The largest grasshopper species is often considered to be the Australian giant grasshopper (''[[Valanga irregularis]]''), which ranges up to {{convert|9|cm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;[http://www.brisbaneinsects.com/brisbane_grasshoppers/GiantGrassH.htm Giant Grasshoppers – The largest grasshopper – Valanga irregularis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241126174853/https://www.brisbaneinsects.com/brisbane_grasshoppers/GiantGrassH.htm |date=2024-11-26 }}. Brisbaneinsects.com&lt;/ref&gt; The American eastern lubber grasshopper (''[[Romalea guttata]]'') can allegedly range up to {{convert|10|cm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;[http://www.wildflorida.com/wildlife/insects/Eastern_Lubber_Grasshopper.php Eastern Lubber Grasshopper – Florida eco travel guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241118022951/https://wildflorida.com/wildlife/insects/Eastern_Lubber_Grasshopper.php |date=2024-11-18 }}. Wildflorida.com&lt;/ref&gt; However, the greatest grasshopper sizes known, to {{convert|12|cm|in|abbr=on}}, have been cited in the South American giant grasshopper (''[[Tropidacris violaceus]]''). The longest members of this order (although much lighter than the giant wetas) is the [[Tettigoniidae|katydid]] ''[[Macrolyristes corporalis]]'' of Southeast Asia which can range up to {{convert|21.5|cm|in|abbr=on}} with its long legs extended and can have a wingspan of {{convert|20|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.hmns.org/cockerell-butterfly-center/our-residents/giant-long-legged-katydid/ Giant Long-Legged Katydid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307194338/http://www.hmns.org/cockerell-butterfly-center/our-residents/giant-long-legged-katydid/ |date=7 March 2016 }}. Hmns.org&lt;/ref&gt;
;Stick insects ([[Phasmatodea]])
:The longest known [[stick insect]]s are also the longest known insects, notably species in the tribe [[Pharnaciini]], but they are generally relatively lightweight because of their slender shape. The longest is an unnamed species of ''[[Phryganistria]]'' discovered in China in 2016, where a specimen held at the Insect Museum of West China in [[Chengdu]] has a total length of {{cvt|62.4|cm|in}}.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://news.xinhuanet.com/english/2016-05/05/c_135336786.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508170315/http://news.xinhuanet.com/english/2016-05/05/c_135336786.htm |url-status= dead |archive-date= 8 May 2016 |title=Longest Insect discovered in China}}&lt;/ref&gt; The second-longest species is the Australian ''[[Ctenomorpha gargantua]]'', females of which have been measured at over {{cvt|60|cm|in}} in total length.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Brock |first1=Paul D. |last2=Hasenpusch |first2=Jack W. |date=2009 |title=The Complete Field Guide to Stick and Leaf Insects of Australia |url=https://books.google.com/books?id=x1Qx40oGXJ8C |publisher=CSIRO Publishing |page=106 |isbn=9780643094185}}&lt;/ref&gt; Other very large species, formerly believed to be longest but now considered third longest is ''[[Sadyattes chani]]''; a specimen held in the [[Natural History Museum, London|Natural History Museum]] in London has a total length of {{cvt|56.7|cm|in}}.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.nhm.ac.uk/about-us/news/2008/october/worlds-longest-insect-revealed.html |title= World's longest insect revealed |accessdate=16 October 2008 |publisher=[[Natural History Museum, London|Natural History Museum]] |date=16 October 2008 |url-status=dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20081019104055/http://www.nhm.ac.uk/about-us/news/2008/october/worlds-longest-insect-revealed.html |archivedate=19 October 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Seow-Choen, F. (1995). The longest insect in the world. ''Malayan Nat.'' '''48''': 12.&lt;/ref&gt; These measurements are, however, with the front legs fully extended; it has a body length measuring {{cvt|35.7|cm|in}}.&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Hennemann, F.H. |author2=Conle, O.V. |name-list-style=amp |title=Revision of Oriental Phasmatodea: The tribe Pharnaciini Günther, 1953, including the description of the world's longest insect, and a survey of the family Phasmatidae Gray, 1835 with keys to the subfamilies and tribes (Phasmatodea: &quot;Anareolatae&quot;: Phasmatidae) |journal=Zootaxa |volume=1906 |pages=1–316 |publisher=Magnolia Press |location=Auckland, New Zealand |issn=1175-5326|url= http://www.mapress.com/zootaxa/2008/f/z01906p316f.pdf |accessdate=16 October 2008 |date=October 2008|doi=10.11646/zootaxa.1906.1.1 }}&lt;/ref&gt; Another very large species is ''[[Phobaeticus kirbyi]]'' where the total length (including extended legs) is up to {{cvt|54.6|cm|in}} and the body alone up to {{cvt|32.8|cm|in}}.&lt;ref name=Brock&gt;Brock, P.D. 1999. ''The amazing world of stick and leaf-insects''. Cravitz Printing Co., Essex, England.&lt;/ref&gt; Another of the longest insect in terms of total length is ''[[Phobaeticus serratipes]]'' of Malaysia and Singapore, measuring up to {{convert|55.5|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1 = Seow-Choen|first1 = F.|year = 1995|title = The longest insect in the world|journal = Malayan Nat.|volume = 48|page = 12}}&lt;/ref&gt; Another extremely long stick insect is ''[[Pharnacia maxima]]'', which measured {{convert|51|cm|in|abbr=on}} with its legs extended.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The spiny stick insect (''[[Heteropteryx dilatata]]'') of Malaysia does not reach the extreme lengths of its cousins, the body reaching up to {{convert|16|cm|in|abbr=on}} long, but it is much bulkier. The largest ''[[Heteropteryx]]'' weighed about {{convert|65|g|oz|abbr=on}} and was {{convert|3.5|cm|in|abbr=on}} wide across the thickest part of the body.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Lice ([[louse|Phthiraptera]])
:These insects, which live parasitically on other animals, are as a rule quite small. The largest known species is the hog louse, ''[[Haematopinus suis]]'', a [[sucking louse]] that lives on large livestock like [[pig]]s and [[cattle]]. It can range up to {{convert|6|mm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Haematopinus_suis.html ADW: ''Haematopinus suis'': Information]. Animaldiversity.ummz.umich.edu&lt;/ref&gt;
;Stoneflies ([[Plecoptera]])[[File:Pteronarcys californica 2544.jpg|thumb|200px|''[[Pteronarcys californica]]'']]
:The largest species of [[stonefly]] is ''[[Pteronarcys californica]]'' of western North America, a species favored by fishermen as lures. This species can attain a length of {{convert|5|cm|in|abbr=on}} and a wingspan of over {{convert|9.5|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://blog.riverwoodfliesonline.com/?p=403 Pteronarcys californica – aka Giant Stonefly or Giant Salmonfly]. Riverwood Blog – Fly Fishing Gear &amp; Guided Fishing Trips in Oregon (20 April 2009) {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120402122239/http://blog.riverwoodfliesonline.com/?p=403 |date=2 April 2012 }}&lt;/ref&gt;
;Booklice ([[Psocoptera]])
:The largest of this order of very small insects are the barklice of the genus ''[[Psocus]]'', the top size of which is about 1 cm.&lt;ref&gt;[http://www.brc.ac.uk/schemes/barkfly/introduction.htm National Barkfly (Outdoor Psocoptera) Recording Scheme]. Brc.ac.uk&lt;/ref&gt;
;Fleas ([[Siphonaptera]])
:The largest species of [[flea]] is ''[[Hystrichopsylla schefferi]]''. This parasite is known exclusively from the fur of the [[mountain beaver]] (''Aplodontia rufa'') and can reach a length of {{convert|1.2|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Silverfishes and allies ([[Thysanura]])
:These ancient flightless insects, some of which feed on human household objects, can range up to {{convert|4.3|cm|in|abbr=on}} in length. A 350 million year old form was known to grow quite large, at up to {{convert|6|cm|in|abbr=on}}.{{citation needed|date=August 2022}}

;Thrips ([[Thysanoptera]])
:Members of the genus ''[[Phasmothrips]]'' are the largest kinds of [[thrip]]s. The maximum size these species attain is approximately {{convert|1.3|cm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;[http://www.paulsquiz.com/biology-mainmenu-208/203-trivia-quiz-resources/42-biology/698-list-of-largest-insects List of largest insects]. Paulsquiz.com {{webarchive | url = https://web.archive.org/web/20150714170015/http://www.paulsquiz.com/biology-mainmenu-208/trivia-quiz-resources/biology/list-of-largest-insects |date=14 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
;Caddisflies ([[Trichoptera]])
:The largest of the small, moth-like caddisflies is ''[[Eubasilissa maclachlani]]''. This species can range up to {{convert|7|cm|in|abbr=on}} across the wings.&lt;ref&gt;[http://www.diptera.info/forum/viewthread.php?thread_id=27607 Diptera.info – Discussion Forum: The LARGEST caddisfly of the world].&lt;/ref&gt;
;Angel insects ([[Zoraptera]])
:The largest angel insect species, [[Zorotypus hubbardi|Hubbard's angel insect]] (''Zorotypus hubbardi''), grows up to {{convert|3|mm|in|2|abbr=on}} in length.&lt;ref name=Foottit&gt;{{cite book|author1=Foottit, Robert G.|author2=Adler, Peter H.|title=Insect Biodiversity: Science and Society |url=https://books.google.com/books?id=5FhUDwAAQBAJ&amp;pg=PA199 |year=2018 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-94560-5 |pages=199–207}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://tolweb.org/Zoraptera |title=Zoraptera |author=Engel, Michael S.|year=2005 |publisher=Tree of Life Web Project |access-date=9 March 2019}}&lt;/ref&gt;

===Cnidarians (Cnidaria)===
[[File:Cyanea kils.jpg|thumb|200px|The [[lion's mane jellyfish]], one of the longest extant animals]]
The [[lion's mane jellyfish]] (''Cyanea capillata'') is the largest [[cnidaria]]n species, of the class [[Scyphozoa]]. The largest known specimen of this giant, found washed up on the shore of [[Massachusetts Bay]] in 1870,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100530112100/http://www.waterford-today.ie/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=933&amp;Itemid=10177&amp;ed=68 Rare sighting of a lion’s mane jellyfish in Tramore Bay]. waterford-today.ie&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jellyfishfacts.net/mane-jellyfish.html|title=Lion's Mane Jellyfish|website=jellyfishfacts.net|access-date=14 June 2017|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026032804/http://www.jellyfishfacts.net/mane-jellyfish.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; had a bell diameter of {{convert|2.5|m|ft|abbr=on}}, a weight of {{convert|150|kg|lb|abbr=on}}. The [[tentacle]]s of this specimen were as long as {{convert|37|m|ft|abbr=on}} and were projected to have a tentacular spread of about {{convert|75|m|ft|abbr=on}} making it one of the longest extant animals.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

;Corals and sea anemones ([[Anthozoa]])
:The largest individual species are the [[sea-anemone]]s of the genus ''[[Discoma]]'', which can attain a mouth disc diameter of {{convert|60|cm|ft|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.northrup.org/photos/sea-anemone/ Sea Anemones, Sea Anemone Pictures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116211002/http://www.northrup.org/photos/sea-anemone/ |date=16 January 2017 }}. Northrup.org&lt;/ref&gt; Longer, but much less massive overall, are the anemones of the genus ''[[Ceriantharia]]'', at up to {{convert|2|m|ft|abbr=on}} tall.&lt;ref&gt;[http://www.seawater.no/fauna/cnidaria/Ceriantharia.html Tube Anemones – Ceriantharia]. Seawater.no&lt;/ref&gt; Communities of [[coral]] can be truly massive, a single colony of the genus ''[[Porites]]'' can be over {{convert|10|m|ft|abbr=on}}, but the actual individual organisms are quite small.
;Hydrozoans ([[Hydrozoa]])
:The colonial [[siphonophore]] ''[[Praya dubia]]'' can attain lengths of {{convert|40|–|50|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.lifesci.ucsb.edu/~biolum/organism/pictures/praya.html Praya picture]. Lifesci.ucsb.edu&lt;/ref&gt; The [[Portuguese man o' war]]'s (''Physalia physalis'') tentacles can attain a length of up to {{convert|50|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100118144115/http://animals.nationalgeographic.com/animals/invertebrates/portuguese-man-of-war Portuguese Man-of-Wars, Portuguese Man-of-War Pictures, Portuguese Man-of-War Facts]. Animals.nationalgeographic.com&lt;/ref&gt; On 6 April 2020 the [[Schmidt Ocean Institute]] announced the discovery of a giant ''[[Apolemia]]'' siphonophore in submarine canyons near [[Ningaloo Coast]], measuring 15&amp;nbsp;m (49&amp;nbsp;ft) diameter with a ring approximately 47&amp;nbsp;m (154&amp;nbsp;ft) long, claiming it was possibly the largest siphonophore ever recorded.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://interestingengineering.com/longest-giant-stringy-sea-creature-ever-recorded-looks-like-it-belongs-in-outer-space|title=Longest Giant Stringy Sea Creature Ever Recorded Looks like It Belongs in Outer Space|date=9 April 2020|website=interestingengineering.com|language=en-US|access-date=10 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EA-20200409&quot;&gt;{{cite news |author=[[Schmidt Ocean Institute]] |title=New species discovered during exploration of abyssal deep sea canyons off Ningaloo |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2020-04/soi-nsd040920.php |date=9 April 2020 |work=[[EurekAlert!]] |access-date=12 April 2020 |archive-date=12 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412013927/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2020-04/soi-nsd040920.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===Sponges (Porifera)===
[[File:Xestospongia muta 1.jpg|thumb|Despite its inert appearance, the heavyweight ''[[Xestospongia muta]]'' is indeed an animal]]
The largest known species of [[sea sponge]] is the giant barrel sponge, ''[[Xestospongia muta]]''. These massively built sponges can reach {{convert|8|ft|m|abbr=on|order=flip}} in height and can be about the same thickness at the thickest part of the &quot;body&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.care2.com/c2c/groups/disc.html?gpp=11767&amp;pst=1376156 Biggest, Smallest, Fastest, Deepest: Marine Animal Records – Marine Biology: Life in the Ocean]. Care2.com (4 March 2009)&lt;/ref&gt; Some of these creatures have been estimated to be over 2,400 years of age.&lt;ref&gt;[http://www.eol.org/pages/338183/overview Xestospongia muta]. Encyclopedia of Life&lt;/ref&gt;
;Calcareous sponges ([[Calcarea]])
:The largest known of these small, inconspicuous sponges is probably the species ''[[Pericharax heteroraphis]]'', attaining a height of {{convert|30|cm|ft|abbr=on}}. Most [[calcareous sponge]]s do not exceed {{convert|10|cm|in|abbr=on}} tall.{{Citation needed|date=January 2021}}
;Hexactinellid sponges ([[Hexactinellida]])
:A relatively common species, ''[[Rhabdocalyptus dawsoni]]'', can reach a height of {{convert|1|m|ft|abbr=on}} once they are of a very old age.&lt;ref&gt;{{Cite Q|Q56915355 | last1 = Yahel | first1 = G. | last2 = Eerkes-Medrano | first2 = D. I. | last3 = Leys | first3 = S. P.|authorlink3=Sally Leys}}&lt;/ref&gt; This is the maximum size recorded for a hexactinellid sponge.{{Citation needed|date=January 2021}}

==See also==
* [[Largest prehistoric animals]]
* [[Megafauna]]
* [[Largest organisms]]

==References==
{{reflist}}

[[Category:Largest organisms|Animals]]
[[Category:Lists of largest animals|*]]
[[Category:Heaviest or most massive organisms]]</text>
      <sha1>beafpouexhd5w92tmobsyqwi8jnbrcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සුඩානයේ ආර්ථිකය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177395</id>
    <revision>
      <id>803329</id>
      <parentid>798199</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T07:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>[[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · The Sudan map reflects the situation of 2004 as stated in the file summary., හේතුව ලෙස දක්වා [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] විසින් Sudan_Map_Oelgas.png ගොනුවේ නම [[c:F</comment>
      <origin>803329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18958" sha1="j1rwa0m28ywgspbpluj2w2iicn5yloh" xml:space="preserve">[[File:Sudan_Product_Exports_(2019).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sudan_Product_Exports_(2019).svg|දකුණ|thumb|සුඩාන අපනයනවල සමානුපාතික නියෝජනයක්, 2019]]
[[File:Sudan Map Oelgas (2004).png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sudan Map Oelgas (2004).png|thumb|සුඩානයේ තෙල් සහ ගෑස් සහන - 2004]]
[[File:GDP_per_capita_development_in_Sudan.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GDP_per_capita_development_in_Sudan.svg|thumb|සුඩානයේ GDP ඒක පුද්ගල සංවර්ධනය]]
2010 දී, සුඩානය ලෝකයේ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන ආර්ථිකය&lt;ref&gt;{{cite web |date=20 October 2009 |title=Economy |url=http://www.goss-online.org/magnoliaPublic/en/about/economicalsummary.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713221231/http://www.goss-online.org/magnoliaPublic/en/about/economicalsummary.html |archive-date=13 July 2011 |publisher=Government of South Sudan}}&lt;/ref&gt; ලෙස සලකනු ලැබූ අතර ජාත්‍යන්තර සම්බාධකවලට මුහුණ දෙන විට පවා බොහෝ දුරට තෙල් ලාභයෙන් රට වේගයෙන් සංවර්ධනය වන බව නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් විසින් 2006 ලිපියක සටහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/10/24/world/africa/24sudan.html|title=Sudanese civil war? Not Where the Oil Wealth Flows|author=Gettleman, Jeffrey|date=24 October 2006|work=The New York Times|access-date=24 May 2010|author-link=Jeffrey Gettleman|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; සුඩානයේ තෙල් නිධිවලින් සියයට 75 ක් පමණ අඩංගු වූ දකුණු සුඩානය වෙන්වීම නිසා,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sudan Economic Outlook |url=http://www.afdb.org/en/countries/east-africa/sudan/sudan-economic-outlook/ |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620030550/http://www.afdb.org/en/countries/east-africa/sudan/sudan-economic-outlook/ |archive-date=20 June 2013 |publisher=African Development Bank}}&lt;/ref&gt; සුඩානය එකතැන පල්වීමේ අදියරකට ඇතුළු වූ අතර, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වර්ධනය 2014 දී සියයට 3.4 දක්වා ද, 2015 දී සියයට 3.1 දක්වා ද මන්දගාමී වී සියයට 3.7 දක්වා සෙමින් ප්‍රකෘතිමත් වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කරන ලදී. 2016 උද්ධමනය 2015 වන විට 21.8% තරම් ඉහළ මට්ටමක පැවතුනි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=29 March 2019 |title=Sudan Economic Outlook |url=http://www.afdb.org/en/countries/east-africa/sudan/sudan-economic-outlook/ |publisher=African Development Bank}}&lt;/ref&gt; සුඩානයේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 2017 දී ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 123.053 සිට 2018 දී ඩොලර් බිලියන 40.852 දක්වා පහත වැටුණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GDP (current US$) – Sudan &amp;#124; Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=SD&amp;view=chart |website=data.worldbank.org}}&lt;/ref&gt;

දකුණු සුඩානය වෙන්වීමට පෙර තෙල් ලාභ සමඟ පවා, සුඩානය තවමත් බලවත් ආර්ථික ගැටලුවලට මුහුණ දුන් අතර, එහි වර්ධනය තවමත් ඒක පුද්ගල නිෂ්පාදනයේ ඉතා පහළ මට්ටමේ සිට ඉහළ යාමකි. 2000 ගණන්වල සුඩානයේ ආර්ථිකය ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වෙමින් පවතින අතර ලෝක බැංකු වාර්තාවකට අනුව 2009 වසරේ වර්ධනය වූ සියයට 4.2 ට සාපේක්ෂව 2010 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ සමස්ත වර්ධනය සියයට 5.2 ක් විය.&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{cite web |title=Sudan |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ |access-date=10 July 2011 |work=The World Factbook |publisher=U.S. Central Intelligence Agency |issn=1553-8133}}&lt;/ref&gt; මෙම වර්ධනය ඩාර්ෆූර් හි යුද්ධය සහ දකුණු සුඩානයේ නිදහසට පෙර පැවති දකුණු ස්වයං පාලන කාලය තුළ පවා පවත්වා ගෙන ගියේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/video/africa/2011/06/2011621161012959115.html|title=South Sudan Gets Ready for Independence|date=21 June 2011|access-date=23 June 2011|publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/06/21/world/africa/21sudan.html?ref=sudan|title=As Secession Nears, Sudan Steps Up Drive to Stop Rebels|last=Gettleman|first=Jeffrey|date=20 June 2011|newspaper=The New York Times|access-date=23 June 2011}}&lt;/ref&gt; තෙල් සුඩානයේ ප්‍රධාන අපනයනය වූ අතර, 2000 ගණන්වල අග භාගයේදී නිෂ්පාදනය නාටකාකාර ලෙස ඉහළ ගියේය, 2011 ජූලි මාසයේදී දකුණු සුඩානය නිදහස ලැබීමට පෙර වසරවලදී. තෙල් ආදායම ඉහළ යාමත් සමඟ සුඩාන ආර්ථිකය වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පැවති අතර 2007 දී සියයට නවයක පමණ වර්ධන වේගයක් ඇති විය. කෙසේ වෙතත්, තෙල් පොහොසත් දකුණු සුඩානයේ ස්වාධීනත්වය, බොහෝ ප්‍රධාන තෙල් නිධි සුඩාන රජයේ සෘජු පාලනයෙන් සහ තෙල් නිෂ්පාදනයෙන් ඉවත් කළේය සුඩානය දිනකට බැරල් 450,000 (72,000 m3/d) සිට දිනකට බැරල් 60,000 (9,500 m3/d) දක්වා පහත වැටුණි. 2014-15 වසර සඳහා නිෂ්පාදනය දිනකට බැරල් 250,000 (40,000 m3/d) පමණ ප්‍රකෘතිමත් වී ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Edit Action|date=7 February 2020|work=Definitions|publisher=Qeios|doi=10.32388/3mbaw4|s2cid=243137947}}&lt;/ref&gt;

තෙල් අපනයනය කිරීම සඳහා දකුණු සුඩානය සුඩානයේ රතු මුහුදේ වෙරළ තීරයේ වරාය සුඩානය වෙත නල මාර්ගයක් මත රඳා පවතී, දකුණු සුඩානය ගොඩබිම් සහිත රටක් මෙන්ම සුඩානයේ තෙල් පිරිපහදු කිරීමේ පහසුකම් ද ඇත. 2012 අගෝස්තු මාසයේදී, සුඩානය සහ දකුණු සුඩානය, සුඩාන නල මාර්ග හරහා වරාය සුඩානය වෙත දකුණු සුඩාන තෙල් ප්‍රවාහනය කිරීමේ ගනුදෙනුවකට එකඟ විය.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Maasho |first=Aaron |date=3 August 2012 |title=Sudan, South Sudan reach oil deal, will hold border talks |url=https://www.reuters.com/article/us-sudan-southsudan-idUSBRE87300520120804 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt;

මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව සුඩානයේ ප්‍රධාන වෙළඳ හවුල්කරුවන්ගෙන් එකකි, ග්‍රේටර් නයිල් පෙට්‍රෝලියම් මෙහෙයුම් සමාගමෙහි සියයට 40ක කොටසක් චීනය සතුය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The 'Big 4' – How oil revenues are connected to Khartoum |url=http://www.amnestyusa.org/Business_and_Human_Rights/The_Big_4/page.do?id=1081006&amp;n1=3&amp;n2=26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003091005/http://www.amnestyusa.org/Business_and_Human_Rights/The_Big_4/page.do?id=1081006&amp;n1=3&amp;n2=26 |archive-date=3 October 2008 |access-date=14 March 2009 |work=Amnesty International USA}}&lt;/ref&gt; ඩාර්ෆූර් සහ දකුණු කොර්ඩෝෆාන් හි ගැටුම් වැනි හමුදා මෙහෙයුම් සඳහා භාවිතා කරන ලද සුඩාන කුඩා අවි ද රට විසින් අලෙවි කරයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/mar2008/gb20080314_430126.htm?chan=globalbiz_asia+index+page_economics+%2Bamp%3B+policy|title=Oil for China, Guns for Darfur|author=Herbst, Moira|date=14 March 2008|work=Bloomberg BusinessWeek|access-date=14 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080405181325/http://www.businessweek.com/globalbiz/content/mar2008/gb20080314_430126.htm?chan=globalbiz_asia+index+page_economics++amp%3B+policy|archive-date=5 April 2008|location=New York|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ඓතිහාසික වශයෙන් කෘෂිකර්මාන්තය ප්‍රධාන ආදායම් මාර්ගය වන අතර සුඩාන ජාතිකයන්ගෙන් සියයට 80කට වැඩි රැකියා කුලියට ගැනීම සහ ආර්ථික අංශයෙන් තුනෙන් එකක් වන අතර, තෙල් නිෂ්පාදනය සුඩානයේ පශ්චාත් 2000 වර්ධනයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ගෙන ගියේය. දැනට, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) හොඳ සාර්ව ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාවට නැංවීම සඳහා කාර්ටූම් රජය සමඟ අත්වැල් බැඳගෙන කටයුතු කරයි. මෙය 1980 ගනන්වල නය බරින් මිරිකී සිටි සුඩානයේ IMF සහ ලෝක බැංකුව සමඟ සබඳතා පළුදු වූ කැළඹිලි සහිත කාල පරිච්ඡේදයකින් පසුව එය අවසානයේ IMF වෙතින් අත්හිටුවීම දක්වා අවසන් විය.{{sfn|Brown|1992|p={{page needed|date=June 2013}}}}

දූෂණ සංජානන දර්ශකයට අනුව, සුඩානය ලෝකයේ වඩාත්ම දූෂිත රාජ්‍යයන්ගෙන් එකකි.&lt;ref&gt;Corruption Perceptions Index 2013. [http://cpi.transparency.org/cpi2013/results/ Full table and rankings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200425183240/https://cpi.transparency.org/cpi2013/results/ |date=25 April 2020 }}. Transparency International. Retrieved 4 December 2013.&lt;/ref&gt; 2013 ගෝලීය සාගින්න දර්ශකයට අනුව, සුඩානයට GHI දර්ශක අගය 27.0 ක් ඇති අතර එයින් පෙන්නුම් කරන්නේ ජාතියට 'භයානක කුසගින්න තත්වයක්' ඇති බවයි. එය ලෝකයේ කුසගින්නෙන් පෙළෙන පස්වන ජාතිය ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇත.&lt;ref&gt;Welthungerhilfe, IFPRI, and Concern Worldwide: [http://www.ifpri.org/sites/default/files/publications/ghi13.pdf 2013 Global Hunger Index – The challenge of hunger: Building Resilience to Achieve Food and Nutrition Security]. Bonn, Washington D. C., Dublin. October 2013.&lt;/ref&gt; 2015 මානව සංවර්ධන දර්ශකයට (HDI) අනුව සුඩානය මානව සංවර්ධනයේ 167 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර, එයින් පෙන්නුම් කරන්නේ සුඩානය තවමත් ලෝකයේ අඩුම මානව සංවර්ධන අනුපාතවලින් එකකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The 2013 Human Development Report – &quot;The Rise of the South: Human Progress in a Diverse World&quot; |url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2013/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226013923/http://hdr.undp.org/en/2013-report |archive-date=26 December 2018 |access-date=15 January 2014 |publisher=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]] |pages=144–147}}&lt;/ref&gt; 2014 දී, ජනගහනයෙන් 45% ක් දිනකට US$3.20 ට වඩා අඩුවෙන් ජීවත් වන අතර, 2009 දී එය 43% ක් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Poverty headcount ratio at $3.20 a day (2011 PPP) (% of population) – Sudan {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.LMIC?locations=SD |access-date=22 May 2020 |website=data.worldbank.org}}&lt;/ref&gt;

=== විද්‍යාව සහ පර්යේෂණ ===
සුඩානයේ විශ්ව විද්‍යාල 25-30 පමණ ඇත; උපදෙස් මූලික වශයෙන් අරාබි හෝ ඉංග්රීසි. බොහෝ පිරිමින් තම අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කිරීමට පෙර හමුදා සේවයේ යෙදීමේ අවශ්‍යතාවය හේතුවෙන් ද්විතීයික සහ විශ්ව විද්‍යාල මට්ටම් වල අධ්‍යාපනය බරපතල ලෙස අඩාල වී ඇත.&lt;ref name=&quot;cp&quot;&gt;{{cite web |date=December 2004 |title=Sudan country profile |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Sudan.pdf |access-date=31 May 2013 |publisher=Library of Congress Federal Research Division}}&lt;/ref&gt; මීට අමතරව, ජනාධිපති අල්-බෂීර් විසින් දිරිමත් කරන ලද &quot;ඉස්ලාමීයකරණය&quot; බොහෝ පර්යේෂකයන් ඈත් කළේය: විශ්ව විද්‍යාලවල නිල ඉගැන්වීමේ භාෂාව ඉංග්‍රීසියෙන් අරාබි භාෂාවට වෙනස් කරන ලද අතර ඉස්ලාමීය පාඨමාලා අනිවාර්ය විය. අභ්‍යන්තර විද්‍යා අරමුදල් මැලවී ගියේය.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Nordling|first=Linda|date=15 December 2017|title=Sudan seeks a science revival|url=https://archive.org/details/science_2017-12-15_358_6369/page/1369|journal=Science|volume=358|issue=6369|page=1369|bibcode=2017Sci...358.1369N|doi=10.1126/science.358.6369.1369|issn=0036-8075|pmid=29242326}}&lt;/ref&gt; යුනෙස්කෝවට අනුව, 2002 සහ 2014 අතර සුඩාන පර්යේෂකයන් 3,000 කට වැඩි පිරිසක් රට හැර ගොස් ඇත. 2013 වන විට, රටේ සෑම පුරවැසියන් 100,000 කටම පර්යේෂකයන් 19 ක් හෝ ඊජිප්තුවේ 1/30 අනුපාතයට අනුව, පර්යේෂණ සඳහා වූ සුඩාන ජාතික මධ්‍යස්ථානයට අනුව. 2015 දී සුඩානය ප්‍රකාශයට පත් කළේ විද්‍යාත්මක පත්‍රිකා 500ක් පමණ පමණි.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; සාපේක්ෂව, සමාන ජනගහන ප්‍රමාණයකින් යුත් රටක් වන පෝලන්තය, වසරකට පත්‍රිකා 10,000 අනුපිළිවෙලින් ප්‍රකාශයට පත් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The top 20 countries for scientific output |url=http://www.openaccessweek.org/profiles/blogs/the-top-20-countries-for-scientific-output |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317105014/http://www.openaccessweek.org/profiles/blogs/the-top-20-countries-for-scientific-output |archive-date=17 March 2014 |access-date=16 December 2017 |website=www.openaccessweek.org}}&lt;/ref&gt;

සුඩානයේ ජාතික අභ්‍යවකාශ වැඩසටහන CubeSat චන්ද්‍රිකා කිහිපයක් නිෂ්පාදනය කර ඇති අතර, සුඩාන සන්නිවේදන චන්ද්‍රිකාවක් (SUDASAT-1) සහ සුඩාන දුරස්ථ සංවේදක චන්ද්‍රිකාවක් (SRSS-1) නිෂ්පාදනය කිරීමට සැලසුම් කර ඇත. 2019 අප්‍රේල් 11 වන දින කෙනඩි අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයෙන් සාර්ථකව දියත් කරන ලද Arabsat 6A, සුඩානයට ඉහලින් ක්‍රියාත්මක වන පුද්ගලික අංශයේ බිම් මිනින්දෝරු චන්ද්‍රිකාවක් සඳහා පිරිනැමීමේ සංචිතයක් සඳහා සුඩාන රජය දායක විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Africa |first=Space in |date=23 July 2019 |title=Inside Sudan's National Space Programme |url=https://africanews.space/inside-sudans-national-space-programme/ |access-date=7 March 2023 |website=Space in Africa |language=en-US}}&lt;/ref&gt; සුඩාන ජනාධිපති ඕමාර් හසන් අල් බෂීර් 2012 දී අප්‍රිකානු අභ්‍යවකාශ ඒජන්සියක් ඉල්ලා සිටියද, සැලසුම් අවසන් වූයේ නැත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2012/sep/06/sudanese-president-african-space-agency|title=Sudanese president calls for African space agency|last1=Smith|first1=David|date=6 September 2012|work=The Guardian|access-date=7 March 2023|last2=correspondent|first2=Africa|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==</text>
      <sha1>j1rwa0m28ywgspbpluj2w2iicn5yloh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දකුණු සුඩානයේ ආර්ථිකය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177944</id>
    <revision>
      <id>803330</id>
      <parentid>727353</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T07:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>[[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · The Sudan map reflects the situation of 2004 as stated in the file summary., හේතුව ලෙස දක්වා [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] විසින් Sudan_Map_Oelgas.png ගොනුවේ නම [[c:F</comment>
      <origin>803330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38228" sha1="orjbdisq78sg0ups1o1fh697kiw35j2" xml:space="preserve">[[File:Loka_west_teak.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Loka_west_teak.jpg|දකුණ|thumb|ලෝකා තේක්ක යනු අප්‍රිකාවේ විශාලතම තේක්ක වගාවයි.{{citation needed|date=October 2012}}]]
දකුණු සුඩානයේ ආර්ථිකය ලෝකයේ වඩාත්ම ඌන සංවර්ධිත එකකි,&lt;ref name=&quot;Economist 2023-12-20&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.economist.com/interactive/christmas-specials/2023/12/20/on-safari-in-the-worlds-most-dangerous-county|title=On safari in the world's most dangerous country|date=2023-12-20|newspaper=The Economist|access-date=2024-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240103161027/https://www.economist.com/interactive/christmas-specials/2023/12/20/on-safari-in-the-worlds-most-dangerous-county|archive-date=3 January 2024|issn=0013-0613|url-status=live}}&lt;/ref&gt; දකුණු සුඩානයට දැනට පවතින යටිතල පහසුකම් අඩු සහ ලොව ඉහළම මාතෘ මරණ සහ කාන්තා නූගත්කම අනුපාතය 2011 වන විට&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/africa/07/09/sudan.new.nation/index.html|title=South Sudanese celebrate the birth of their nation|last1=Elbagir|first1=Nima|date=9 July 2011|access-date=9 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710164855/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/africa/07/09/sudan.new.nation/index.html|archive-date=10 July 2011|publisher=[[CNN]]|last2=Karimi|first2=Faith|url-status=live}}&lt;/ref&gt; දකුණු සුඩානය ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළට දැව අපනයනය කරයි. පෙට්‍රෝලියම්, යපස්, තඹ, ක්‍රෝමියම් ලෝපස්, සින්ක්, ටංස්ටන්, මයිකා, රිදී, රත්‍රන්, දියමන්ති, දෘඩ දැව, හුණුගල් සහ ජල විදුලිය වැනි බොහෝ ස්වභාවික සම්පත් ද කලාපය තුළ අඩංගු වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Natural resources |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2111.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120129052947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2111.html |archive-date=29 January 2012 |access-date=2 February 2012 |work=CIA World Factbook |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; අනෙකුත් බොහෝ සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල මෙන්ම රටේ ආර්ථිකය ද කෘෂිකර්මාන්තය මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී.

ස්වභාවික සම්පත් මත පදනම් වූ සමාගම් හැරුණු විට, එවැනි අනෙකුත් සංවිධානවලට SABMiller හි අනුබද්ධිත සමාගමක් වන Southern Sudan Beverages Limited ඇතුළත් වේ.

=== තෙල් ===
දකුණු සුඩානයේ තෙල් නිධි 20 වැනි සියවසේ අග භාගයේ සිට ආර්ථිකයට වැදගත් විය. 2023 දී රාජ්‍ය ආදායමෙන් 90%කට වඩා තෙල් නියෝජනය කරයි.&lt;ref name=&quot;Economist 2023-12-20&quot; /&gt; උප සහරා අප්‍රිකාවේ තෙවැනි විශාලතම තෙල් සංචිත ඇත්තේ රටයි.&lt;ref name=&quot;oil2&quot;&gt;&quot;[https://www.reuters.com/article/us-southsudan-unrest-china-idUSBRE9BJ0FV20131220 China to evacuate South Sudan oil workers to capital] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924191913/http://www.reuters.com/article/2013/12/20/us-southsudan-unrest-china-idUSBRE9BJ0FV20131220|date=24 September 2015}}&quot;. Reuters. 20 December 2013.&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, 2011 ජූලි මාසයේදී දකුණු සුඩානය ස්වාධීන රාජ්‍යයක් බවට පත්වීමෙන් පසුව, දකුණු සහ උතුරු සාකච්ඡාකරුවන්ට මෙම දකුණු තෙල් බිම්වලින් ලැබෙන ආදායම බෙදා ගන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ එකඟතාවකට එළැඹීමට වහාම නොහැකි විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/07/10/world/africa/10sudan.html?_r=1&amp;hp=&amp;adxnnl=1&amp;pagewanted=2&amp;adxnnlx=1310234502-5nvX4GUBg0fK28Wp4PYaEA|title=After Years of Struggle, South Sudan Becomes a New Nation|last=Gettleman|first=Jeffrey|date=9 July 2011|work=[[The New York Times]]|access-date=28 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222195809/http://www.nytimes.com/2011/07/10/world/africa/10sudan.html?_r=1&amp;hp=&amp;adxnnl=1&amp;pagewanted=2&amp;adxnnlx=1310234502-5nvX4GUBg0fK28Wp4PYaEA|archive-date=22 February 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;[[File:Sudan Map Oelgas (2004).png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sudan Map Oelgas (2004).png|thumb|සුඩානයේ තෙල් සහ ගෑස් සහන - 2004]]
සුඩානයේ තෙල් නිධි මෙන් 4 ගුණයක් පමණ දකුණු සුඩානයේ ඇති බව ගණන් බලා ඇත. විස්තීරණ සාම ගිවිසුමට (CPA) අනුව තෙල් ආදායම ගිවිසුම් කාල සීමාව සඳහා සමානව බෙදී ගියේය.&lt;ref name=&quot;pulitzercenter.org&quot;&gt;{{cite web |last=Hamilton |first=Rebecca |date=28 November 2010 |title=Southern Sudanese Independence: High Hopes, Huge Obstacles |url=http://pulitzercenter.org/articles/southern-sudanese-say-independence-vote-will-improve-life |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425010705/http://pulitzercenter.org/articles/southern-sudanese-say-independence-vote-will-improve-life |archive-date=25 April 2014 |access-date=21 December 2013 |publisher=Pulitzer Center}}&lt;/ref&gt; දකුණු සුඩානය සුඩානයේ රතු මුහුදේ පිහිටි නල මාර්ග, පිරිපහදු සහ පෝට් සුඩානයේ පහසුකම් මත රඳා පවතින බැවින්, ගිවිසුමේ සඳහන් වූයේ කාර්ටූම්හි සුඩාන රජයට සියලුම තෙල් ආදායමෙන් 50% ක කොටසක් ලැබෙනු ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;pulitzercenter.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hours&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.businessinsider.com/southern-sudan-independence-2011-7|title=Oil-Rich South Sudan Has Hours To Choose Between North Sudan, China and the U.S|last=Trivett|first=Vincent|date=8 July 2011|access-date=9 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710020507/http://www.businessinsider.com/southern-sudan-independence-2011-7|archive-date=10 July 2011|website=Business Insider|url-status=live}}&lt;/ref&gt; මෙම විධිවිධානය 2005 සිට 2011 දක්වා දෙවන ස්වයං පාලන කාලය තුළ පවත්වා ගෙන යන ලදී.

නිදහසට පෙර, උතුරු සාකච්ඡාකරුවන් තෙල් ආදායම 50-50 බෙදීම පවත්වාගෙන යාමේ ගනුදෙනුවක් සඳහා බලපෑම් කළ බව වාර්තා වන අතර, දකුණු සුඩාන ජාතිකයන් වඩාත් වාසිදායක කොන්දේසි සඳහා රැඳී සිටියහ.&lt;ref name=&quot;hours&quot; /&gt; දකුණු රජයේ මුදල් හා ආර්ථික සැලසුම් අමාත්‍යාංශයට අනුව තෙල් ආදායම දකුණු සුඩානයේ රජයේ අයවැයෙන් 98%කට වඩා වැඩි වන අතර සාම ගිවිසුම අත්සන් කිරීමෙන් පසු මෙය ඩොලර් බිලියන 8කට වඩා වැඩි ආදායමක් ලබා ඇත.&lt;ref name=&quot;pulitzercenter.org&quot; /&gt;

නිදහස ලැබීමෙන් පසු, දකුණු සුඩානය වරාය සුඩානයේ තෙල් පර්යන්තයට නල මාර්ගයෙන් තෙල් ප්‍රවාහනය කිරීම සඳහා බැරලයකට ඇමෙරිකානු ඩොලර් 34ක් අය කිරීමට සුඩානය විරුද්ධ විය. දිනකට බැරල් 30,000 ක් පමණ නිෂ්පාදනය කිරීමත් සමඟ මේ සඳහා දිනකට ඩොලර් මිලියනයකට වඩා වැය විය. 2012 ජනවාරි මාසයේ දී, දකුණු සුඩානය තෙල් නිෂ්පාදනය අත්හිටුවන ලද අතර, ආදායමේ නාටකාකාර අඩුවීමක් සහ ආහාර පිරිවැය 120% කින් ඉහළ ගියේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/happy-birthday-south-sudan-7912244.html|title=Happy Birthday South Sudan?|last=Wynne-Jones|first=Ros|date=7 July 2012|newspaper=[[The Independent]]|access-date=9 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709013201/http://www.independent.co.uk/news/world/africa/happy-birthday-south-sudan-7912244.html|archive-date=9 July 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017 දී නයිල් ඩ්‍රිලින් ඇන්ඩ් සර්විසස් දකුණු සුඩානයේ ප්‍රථම දේශීයව හිමි සහ පවත්වාගෙන යන පෙට්‍රෝලියම් කැණීම් සමාගම බවට පත් විය.

China National Petroleum Corporation (CNPC) දකුණු සුඩානයේ තෙල් අංශයේ ප්‍රධාන ආයෝජකයෙකි.&lt;ref name=&quot;oil&quot;&gt;&quot;[https://www.reuters.com/article/us-southsudan-unrest-china-idUSBRE9BJ0FV20131220 China to evacuate South Sudan oil workers to capital] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924191913/http://www.reuters.com/article/2013/12/20/us-southsudan-unrest-china-idUSBRE9BJ0FV20131220|date=24 September 2015}}&quot;. Reuters. 20 December 2013.&lt;/ref&gt; ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලට (IMF) අනුව, 2020 වන විට තෙල් සංචිත අඩකින් අඩු විය හැකි බැවින්, දකුණු සුඩානයේ ආර්ථිකය තෙල්වලින් විවිධාංගීකරණය වීමට පීඩනයකට ලක්ව ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://farmlandgrab.org/post/view/19806|title=S.Sudan seeks food and farmland investments|date=23 December 2011|access-date=15 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121032826/http://farmlandgrab.org/post/view/19806|archive-date=21 January 2012|agency=Reuters|url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=August 2023}}

=== ණය ===
දකුණු සුඩානයේ බාහිර ණය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, සුඩානය සහ දකුණු සුඩානය ආසන්න වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 38 ක හවුල් ණයක් පවත්වා ගෙන යන අතර, ඒ සියල්ල පසුගිය දශක පහ පුරා එකතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Badawi |first=Ahmad |date=3 October 2011 |title=A Greek Tragedy is Sudan's Woe: Sudan Must be Relieved of Foreign Debt Quickly |url=http://africanarguments.org/2011/10/03/a-greek-tragedy-is-sudan%E2%80%99s-woe-sudan-should-be-relieved-of-foreign-debt-by-ahmed-badawi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329101159/http://africanarguments.org/2011/10/03/a-greek-tragedy-is-sudan%e2%80%99s-woe-sudan-should-be-relieved-of-foreign-debt-by-ahmed-badawi/ |archive-date=29 March 2012 |access-date=28 May 2012 |publisher=African Arguments}}&lt;/ref&gt; මෙම ණයෙන් කුඩා කොටසක් ලෝක බැංකුව සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල වැනි ජාත්‍යන්තර ආයතනවලට ගෙවිය යුතු වුවද (සුඩාන බැංකුව විසින් සපයන ලද 2009 වාර්තාවට අනුව දළ වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 5.3), එහි ණය බරින් වැඩි ප්‍රමාණයක් ඇත්ත වශයෙන්ම ගෙවිය යුතුය. පැරිස් සමාජය (ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 11 කට වැඩි) සහ පැරිස් සමාජය නොවන ද්විපාර්ශ්වික ණය හිමියන් ද ඇතුළුව, ජාතියට මූල්‍ය ණය ලබා දී ඇති බොහෝ විදේශීය ක්‍රියාකාරීන් (ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 13කට වැඩි).&lt;ref&gt;{{cite web |last=Leo |first=Benjamin |year=2009 |title=Sudan Debt Dynamics: Status Quo, Southern Secession, Debt Division, and Oil&amp;nbsp;– a Financial Framework for the Future |url=http://www.cgdev.org/content/publications/detail/1424644 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512004905/http://www.cgdev.org/content/publications/detail/1424644 |archive-date=12 May 2012 |access-date=28 May 2012 |publisher=Center for Global Development}}&lt;/ref&gt;

පැරිස් සමාජය යනු එක්සත් ජනපදය, එක්සත් රාජධානිය, ජර්මනිය, ප්‍රංශය සහ කැනඩාව වැනි සාමාජික රටවල් ඇතුළුව ලෝකයේ වඩාත්ම බලගතු ආර්ථිකයන් 19 ක අවිධිමත් මූල්‍ය නිලධාරීන් කණ්ඩායමකට යොමු වන අතර පැරිස් සමාජය නොවන ද්විපාර්ශ්වික ණය හිමියන් ඕනෑම ආයතනයකට යොමු කරයි. පැරිස් ක්ලබ් සාමාජිකයෙකු ලෙස ස්ථිර/ආශ්‍රිත තත්වයක් භුක්ති නොවිඳින බව.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2012 |title=Permanent Members |url=http://www.clubdeparis.org/sections/composition/membres-permanents-et/membres-permanents |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628015530/http://www.clubdeparis.org/sections/composition/membres-permanents-et/membres-permanents |archive-date=28 June 2009 |publisher=Paris Club}}&lt;/ref&gt; පුද්ගලික ද්විපාර්ශ්වික ණයහිමියන් (එනම් පුද්ගලික වාණිජ බැංකු සහ පුද්ගලික ණය සපයන්නන්) ඉතිරියෙන් බහුතරයක් (සම්පූර්ණ ණය ප්‍රමාණයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 6ක් පමණ වේ).&lt;ref&gt;{{cite web |last=Ahmed |first=Medani |year=2008 |title=External Debts, Growth and Peace in the Sudan |url=http://www.cmi.no/publications/file/3080-external-debts-growth-and-peace-in-the-sudan.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120607171151/http://www.cmi.no/publications/file/3080-external-debts-growth-and-peace-in-the-sudan.pdf |archive-date=7 June 2012 |access-date=28 May 2012 |publisher=CHR. Michelsen Institute}}&lt;/ref&gt;

=== නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජා සාමාජිකත්වය ===
කෙන්යාවේ සහ රුවන්ඩාවේ ජනාධිපතිවරු 2011 දී දකුණු සුඩානය නිදහස ලැබීමෙන් පසු නැඟෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාවට සාමාජිකත්වය සඳහා ඉල්ලුම් කරන ලෙස දකුණු සුඩානයේ ස්වාධීන රජයට ආරාධනා කළහ,&lt;ref name=&quot;en.igihe.com&quot;&gt;{{cite news|url=http://en.igihe.com/spip.php?article455|title=South Sudan: Big trading potential for EAC|date=8 July 2011|access-date=9 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111173803/http://en.igihe.com/spip.php?article455|archive-date=11 January 2012|publisher=IGIHE|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://allafrica.com/stories/201107090046.html|title=South Sudan: Rwanda Hopeful of South's Strategic Link to North Africa|last=Mazimpaka|first=Magnus|date=8 July 2011|access-date=9 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110711130747/http://allafrica.com/stories/201107090046.html|archive-date=11 July 2011|website=allAfrica|url-status=live}}&lt;/ref&gt; සහ දකුණු සුඩානය 2011 ජූලි මැද වන විට අයදුම් කළ රටක් බව වාර්තා විය.&lt;ref name=&quot;en.igihe.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.busiweek.com/11/editorial/editorial/1316-welcome-south-sudan-to-eac|title=Welcome South Sudan to EAC!|date=10 July 2011|work=East African Business Week|access-date=10 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927010848/http://www.busiweek.com/11/editorial/editorial/1316-welcome-south-sudan-to-eac|archive-date=27 September 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; විශ්ලේෂකයින් යෝජනා කළේ, කෙන්යාවේ සහ උගන්ඩාවේ පද්ධති සමඟ දුම්රිය සම්බන්ධතා සහ තෙල් නල මාර්ග ඇතුළු යටිතල පහසුකම් ඒකාබද්ධ කිරීමට දකුණු සුඩානයේ මුල් ප්‍රයත්නයන්,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://af.reuters.com/article/sudanNews/idAFLAE63689720110706|title=South Sudan to link to Kenya oil pipeline|date=6 July 2011|access-date=19 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120514061706/http://af.reuters.com/article/sudanNews/idAFLAE63689720110706|archive-date=14 May 2012|publisher=Reuters|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; සුඩානය මත යැපීම ඉවත් කර EAC දෙසට හැරීමට ජුබාගේ අභිප්‍රාය පෙන්නුම් කළ බවයි.

2011 සැප්තැම්බර් 17 වන දින ඩේලි නේෂන් දකුනු සුඩාන මන්ත්‍රීවරයෙකු උපුටා දක්වමින් කියා සිටියේ තම රජය EAC හා සම්බන්ධ වීමට උනන්දු වන අතර, එහි ආර්ථිකය EAC සාමාජික රටවල් සමඟ තරඟ කිරීමට ප්‍රමාණවත් ලෙස සංවර්ධනය වී නොමැති බවට වන කනස්සල්ල හේතුවෙන් එහි සාමාජිකත්වය ප්‍රමාද කළ හැකි බවයි. කෙන්යානු, ටැන්සානියානු සහ උගන්ඩා අපනයන සඳහා &quot;කසල බිමක්&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nation.co.ke/News/africa/South+Sudan+delays+membership+in+regional+bloc++/-/1066/1238078/-/s3w8wbz/-/|title=South Sudan delays membership in regional bloc|last=Amos|first=Machel|date=17 September 2011|work=Daily Nation|access-date=18 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20131018020405/http://www.nation.co.ke/News/africa/South+Sudan+delays+membership+in+regional+bloc++/-/1066/1238078/-/s3w8wbz/-/|archive-date=18 October 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; මාසයකට පසුව දකුණු සුඩානය නිල වශයෙන් අයදුම් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කළ බව ප්‍රකාශ කළ ජනාධිපති සල්වා කීර් මෙයට පටහැනි විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=South Sudan readies for EAC membership |url=http://www.busiweek.com/11/the-eac-issues/eac-news/1891-south-sudan-readies-for-eac-membership |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111021011844/http://www.busiweek.com/11/the-eac-issues/eac-news/1891-south-sudan-readies-for-eac-membership |archive-date=21 October 2011}}&lt;/ref&gt; අයදුම්පත මුලින් EAC විසින් 2012 දෙසැම්බර් මාසයේදී කල් දමන ලදී,&lt;ref name=&quot;SS2EAC&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/africa/2013-09/10/c_132705919.htm|title=Uganda says South Sudan likely to join EAC in 2014|date=9 September 2013|access-date=17 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114233621/http://news.xinhuanet.com/english/africa/2013-09/10/c_132705919.htm|archive-date=14 November 2013|publisher=Xinhua News Agency|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; සහ දකුණු සුඩානයේ උගන්ඩා බොඩා-බෝඩා ක්‍රියාකරුවන් සමඟ ඇති වූ සිදුවීම් දේශපාලන ආතතියක් ඇති කළේය.&lt;ref name=&quot;UQSS2EAC&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.theafricareport.com/East-Horn-Africa/ugandan-mps-oppose-south-sudan-joining-east-african-community.html|title=Ugandan MPs oppose South Sudan joining East African community|date=7 October 2013|work=The Africa Report|access-date=17 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131018075530/http://www.theafricareport.com/East-Horn-Africa/ugandan-mps-oppose-south-sudan-joining-east-african-community.html|archive-date=18 October 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2012 දෙසැම්බරයේදී, ටැන්සානියාව EAC හා සම්බන්ධ වීමට දකුණු සුඩානයේ උත්සාහයට නිල වශයෙන් එකඟ වූ අතර, ලෝකයේ අලුත්ම රාජ්‍යයට කලාපීය කණ්ඩායමේ හයවන සාමාජිකයා වීමට මග පෑදීය.&lt;ref name=&quot;Tanzania warms up to South Sudan&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theeastafrican.co.ke/news/Tanzania-warms-up-to-South-Sudan-membership-/-/2558/1639636/-/viwjrjz/-/index.html|title=Tanzania warms up to South Sudan membership|date=8 December 2012|work=The EastAfrican|access-date=21 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201224927/https://www.theeastafrican.co.ke/news/Tanzania-warms-up-to-South-Sudan-membership-/-/2558/1639636/-/viwjrjz/-/index.html|archive-date=1 February 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2013 මැයි මාසයේදී EAC විසින් ඇතුළත් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය සඳහා ඩොලර් 82,000ක් වෙන් කරන ලදී. 2013 අගෝස්තු මාසයේ EAC අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ රැස්වීමෙන් පසුව ආරම්භ වීමට අවම වශයෙන් වසර හතරක් ගතවනු ඇතැයි පුරෝකථනය කරන ලදී. 2012 දී නයිරෝබි හි පැවති 14 වැනි සාමාන්‍ය සමුලුවේ දී, EAC රාජ්‍ය නායකයින් විසින් අමාත්‍ය මණ්ඩලය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද සත්‍යාපන වාර්තාව අනුමත කරන ලද අතර, පසුව දකුණු සුඩානය සමඟ සාකච්ඡා ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කිරීමට එය නියම කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;EAC prepares to admit South Sudan&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theeastafrican.co.ke/news/EAC-prepares-to-admit-South-Sudan--/-/2558/1849526/-/ao63gfz/-/index.html|title=EAC prepares to admit South Sudan|date=11 May 2013|work=The EastAfrican|access-date=21 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201224932/https://www.theeastafrican.co.ke/news/EAC-prepares-to-admit-South-Sudan--/-/2558/1849526/-/ao63gfz/-/index.html|archive-date=1 February 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

දකුණු සුඩානයේ ලංසුව තක්සේරු කිරීමට කණ්ඩායමක් පිහිටුවන ලදී; කෙසේ වෙතත්, 2014 අප්‍රේල් මාසයේදී, දකුණු සුඩාන සිවිල් යුද්ධය හේතුවෙන්, ඇතුළත් වීමේ ක්‍රියාවලියේ ප්‍රමාදයක් ජාතිය ඉල්ලා සිටියේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=allAfrica.com: East Africa: EAC to Decide On South Sudan Admission by April 2014 |url=http://allafrica.com/stories/201312051231.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518125004/http://allafrica.com/stories/201312051231.html |archive-date=18 May 2015 |access-date=9 May 2015 |work=allAfrica.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;observer&quot;&gt;{{cite web |date=5 May 2014 |title=South Sudan defers EAC admission |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=31578:-south-sudan-defers-eac-admission&amp;catid=34:news&amp;Itemid=114 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512222918/http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=31578:-south-sudan-defers-eac-admission&amp;catid=34:news&amp;Itemid=114 |archive-date=12 May 2014 |access-date=11 May 2014 |work=The Observer}}&lt;/ref&gt;

දකුණු සුඩානයේ විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය, බර්නාබා මාරියල් බෙන්ජමින්, 2015 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ප්‍රසිද්ධියේ කියා සිටියේ, මැයි, ජුනි, අගෝස්තු, සැප්තැම්බර් සහ ඔක්තෝබර් මාසවල විශේෂ තාක්ෂණික කමිටුවක ප්‍රකාශයට පත් නොකළ ඇගයීම් සහ රැස්වීම්වලින් පසුව, කමිටුව දකුණු සුඩානයට සම්බන්ධ වීමට අවසර දෙන ලෙස නිර්දේශ කර ඇති බවයි. නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාව.&lt;ref&gt;{{cite web |date=7 November 2015 |title=East Africa: South Sudan's Push to Join EAC Gains Momentum |url=http://allafrica.com/stories/201511090602.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022557/http://allafrica.com/stories/201511090602.html |archive-date=17 November 2015 |access-date=14 November 2015}}&lt;/ref&gt;

දකුණු සුඩානය අවසානයේ 2016 මාර්තු මාසයේදී නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාවේ සාමාජිකත්වය සඳහා අනුමත කරන ලදී,&lt;ref&gt;{{cite web |title=South Sudan joins East African regional bloc |url=https://www.nation.co.ke/business/South-Sudan-admitted-into-EAC/996-3100314-acaobi/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418043232/https://www.nation.co.ke/business/South-Sudan-admitted-into-EAC/996-3100314-acaobi/index.html |archive-date=18 April 2019 |access-date=31 January 2019 |website=Daily Nation}}&lt;/ref&gt; සහ 2016 අප්‍රේල් මාසයේදී ගිවිසුමේ අත්සන් සමග විධිමත් ලෙස එකඟ විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=15 April 2016 |title=COMMUNIQUÉ: SIGNING CEREMONY OF THE TREATY OF ACCESSION OF THE REPUBLIC OF SOUTH SUDAN INTO THE EAST AFRICAN COMMUNITY |url=http://www.eac.int/news-and-media/statements/20160415/communique-signing-ceremony-treaty-accession-republic-south-sudan-east-african-community |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424032901/http://www.eac.int/news-and-media/statements/20160415/communique-signing-ceremony-treaty-accession-republic-south-sudan-east-african-community |archive-date=24 April 2016 |access-date=15 April 2016 |publisher=East African Community}}&lt;/ref&gt;

=== දකුණු සුඩානය සහ පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය ===
දකුණු සුඩානය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලයට සම්බන්ධ වීමට ඉල්ලුම් කර ඇත,&lt;ref&gt;{{cite web |date=8 July 2011 |title=South Sudan Launches Bid to Join Commonwealth |url=http://www.gurtong.net/ECM/Editorial/tabid/124/ctl/ArticleView/mid/519/articleId/5418/South-Sudan-Launches-Bid-to-Join-Commonwealth.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711061322/http://www.gurtong.net/ECM/Editorial/tabid/124/ctl/ArticleView/mid/519/articleId/5418/South-Sudan-Launches-Bid-to-Join-Commonwealth.aspx |archive-date=11 July 2017 |access-date=23 July 2017 |website=Gurtong.net}}&lt;/ref&gt; දකුණු සුඩානය ඇංග්ලෝ-ඊජිප්තු සුඩානයේ කොටසක් වූ අතර, අසල්වැසි රටවල් ලෙස පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ ජනරජ දෙකක් වන කෙන්යාව සහ උගන්ඩාව ඇත.

=== ප්‍රවාහන ===
මාර්ග ප්‍රවාහනය යනු රටේ බහුලව භාවිතා වන සහ ලාභම ප්‍රවාහන මාධ්‍ය වේ.

නයිල් ගඟ දකුණු සුඩානයේ ප්‍රධාන ජල ප්‍රවාහනය සපයයි. සුදු නයිල් යනු ඇල්බට් විල (අප්‍රිකාව) සිට ජෙබෙල් අවුලියා වේල්ල හරහා කාර්ටූම් දක්වා යාත්‍රා කළ හැකි ජල මාර්ගයකි. ජුබා සහ උගන්ඩාව අතර, ගඟට යාත්‍රා කිරීමට නාලිකාවක් අවශ්‍ය වේ. අවුරුද්දේ කොටසක් ගම්බෙලා, ඉතියෝපියාව සහ දකුණු සුඩානයේ වාවු දක්වා ගංගා ගලා යා හැකිය.[[File:Train_Sudan_towards_Wau.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Train_Sudan_towards_Wau.jpg|thumb|වාවු දෙසට ගමන් කරන දුම්රියක මගීන්]]
[[File:SPAF_Mi17_helicopters_at_Juba_Airport_January_2011.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SPAF_Mi17_helicopters_at_Juba_Airport_January_2011.jpg|thumb|ජුබා ගුවන් තොටුපළේ මිල් එම්අයි-17 හෙලිකොප්ටර් දෙකක්]]

==== දුම්රිය ====
දකුණු සුඩානයට සුඩාන දේශසීමාවේ සිට වාවු පර්යන්තය දක්වා කිලෝමීටර් 248ක් (සැතපුම් 154) තනි ධාවන 1,067 මිමී (අඩි 3 අඩි 6) මාපක දුම්රිය මාර්ගයක් ඇත. වාවු සිට ජුබා දක්වා යෝජිත දිගු ඇත. ජුබා කෙන්යානු සහ උගන්ඩාවේ දුම්රිය මාර්ග සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට ද සැලසුම් කර ඇත.

==== ගුවන් ====
දකුණු සුඩානයේ කාර්යබහුලම සහ වඩාත්ම සංවර්ධිත ගුවන් තොටුපළ වන්නේ ජුබා ගුවන් තොටුපළ වන අතර එය අස්මාරා, එන්ටෙබේ, නයිරෝබි, කයිරෝ, අඩිස් අබාබා සහ කාර්ටුම් වෙත නිත්‍ය ජාත්‍යන්තර සම්බන්ධතා ඇත. ජුබා ගුවන් තොටුපළ ෆීඩර් එයාර්ලයින්ස් සමාගමේ සහ සදර්න් ස්ටාර් එයාර්ලයින්ස් හි නිවහන ද විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 September 2011 |title=South Sudan gets new airline |url=http://www.defenceweb.co.za/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=18710&amp;catid=74&amp;Itemid=30 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203013753/http://www.defenceweb.co.za/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=18710&amp;catid=74&amp;Itemid=30 |archive-date=3 December 2013 |access-date=2 May 2013 |website=Defenceweb.co.za}}&lt;/ref&gt;

අනෙකුත් ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළවල් වලට මලකල් ඇතුළත් වේ, අඩිස් අබාබා සහ කාර්ටුම් වෙත ජාත්‍යන්තර ගුවන් ගමන් ඇත; වාවු, කාර්ටුම් වෙත සතිපතා සේවය සමඟ; සහ රුම්බෙක්, කාර්ටුම් වෙත සතිපතා ගුවන් ගමන් සමඟ. සදර්න් සුඩාන් එයාර්ලයින්ස් නිමුලේ සහ අකෝබෝ වෙතද සේවය කරයි. දකුණු සුඩානය පුරා කුඩා ගුවන් තොටුපළවල් කිහිපයක් පවතී, බහුතරයක් අපිරිසිදු ධාවන පථවලට වඩා මඳක් වැඩියි.

2012 අප්‍රේල් 4 වන දින, දකුණු සුඩාන ජාතික ගුවන් සේවයක් දියත් කිරීමට සැලසුම් එළිදක්වන ලදී, මූලික වශයෙන් ගෘහ සේවය සඳහා මුලින් නමුත් අවසානයේ ජාත්‍යන්තර සේවය දක්වා ව්‍යාප්ත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 May 2013 |title=South Sudan set to have own national air carrier |url=http://www.goss-online.org/magnoliaPublic/en/news.html#South%20Sudan%20set%20have%20own%20national%20air%20carrier |url-status=live |archive-url=https://swap.stanford.edu/20110922121702/http://www.goss-online.org/magnoliaPublic/en/news.html#South%20Sudan%20set%20have%20own%20national%20air%20carrier |archive-date=22 September 2011 |access-date=2 May 2013 |website=goss-online.org}}&lt;/ref&gt;

=== ජල අර්බුදය ===
දකුණු සුඩානයේ ජල සැපයුම අභියෝග රැසකට මුහුණ දී සිටී. සුදු නයිල් ගඟ රට හරහා ගලා ගියද, ගඟේ පිහිටා නොමැති ප්‍රදේශවල වියළි කාලවලදී ජලය හිඟයි.

ජනගහනයෙන් අඩකට පමණ වැඩි දියුණු කළ ජල මූලාශ්‍රයකට ප්‍රවේශය නැත, එය කිලෝමීටරයක් ​​ඇතුළත ආරක්ෂිත ළිඳක්, ස්ථාවර නලයක් හෝ අත් පොම්පයක් ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත. දැනට පවතින නල ජල සැපයුම් පද්ධති කිහිපයක් බොහෝ විට නිසි ලෙස නඩත්තු නොකරන අතර ඒවායින් සපයන ජලය බොහෝ විට පානය කිරීමට ආරක්ෂිත නොවේ. අවතැන් වූ ජනතාව යටිතල පහසුකම් සඳහා විශාල පීඩනයක් එල්ල කරන අතර, එම අංශය භාර රාජ්‍ය ආයතන දුර්වලයි. ජල සැපයුම වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා බොහෝ රාජ්‍ය ආයතන සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධානවලින් සැලකිය යුතු බාහිර අරමුදල් තිබේ.

ජලය මූලික, දකුණු සුඩානය සඳහා ජලය, ඔබක්කි පදනම&lt;ref&gt;{{cite web |title=Obakki Foundation |url=https://obakkifoundation.org/projects |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190120004231/https://obakkifoundation.org/projects/ |archive-date=20 January 2019 |access-date=2 May 2013 |publisher=Obakki Foundation}}&lt;/ref&gt; සහ උතුරු ඇමරිකාවේ බ්‍රිඩ්ග්ටන්-ලේක් ප්‍රදේශයේ රොටරි සමාජය&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rotary Club of Bridgton Lake-Region |url=http://lakeregionrotary.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611161653/https://www.lakeregionrotary.com/ |archive-date=11 June 2019 |access-date=2 May 2013 |publisher=Lake Region Rotary}}&lt;/ref&gt; වැනි බොහෝ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන දකුණු සුඩානයේ ජල සැපයුමට සහාය දක්වයි.

== යොමු කිරීම් ==</text>
      <sha1>orjbdisq78sg0ups1o1fh697kiw35j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුරසාඕ හි සංස්කෘතිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180730</id>
    <revision>
      <id>803256</id>
      <parentid>742859</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T20:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15657" sha1="nptgy1bz1gq9bfgk39ixdvz6baudums" xml:space="preserve">
[[File:Bulawaya-1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bulawaya-1.jpg|thumb|බුලවායා නර්තනයක්]]

=== දෘශ්‍ය කලාව ===
කුරසාඕ හි දෘශ්‍ය කලාවට සිතුවම්, මූර්ති සහ වීදි කලාව ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |access-date=21 March 2024 |website=www.curacao.com}}&lt;/ref&gt;

කුරසාඕ විලෙම්ස්ටැඩ් හි ඔට්‍රබන්ඩා අසල්වැසි ප්‍රදේශයේ පැවැත්වෙන කායා කායා උත්සවය සමඟ වීදි කලාව ප්‍රවර්ධනය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kaya Kaya Festival |url=https://www.kayakaya.org |access-date=21 March 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt; විලෙම්ස්ටැඩ් හි වීදි උත්සවයේ බහු අනුවාදවල බිතුසිතුවම් වලින් පිරී ඇත.

=== සාහිත්‍යය ===
දිවයිනේ සාපේක්ෂව කුඩා ජනගහනයක් තිබියදීත්, භාෂා විවිධත්වය සහ කුරසාඕ කෙරෙහි සංස්කෘතික බලපෑම් කැපී පෙනෙන සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායක් ජනනය කර ඇත, ප්‍රධාන වශයෙන් ලන්දේසි සහ පැපියාමෙන්ටු භාෂාවෙන්. අරවක් ආදිවාසී ජනයාගේ වාචික සම්ප්‍රදායන් නැති වී යයි. බටහිර අප්‍රිකානු වහලුන් අනන්සිගේ කතා ගෙන ආ අතර, එමඟින් පැපියාමෙන්ටු සාහිත්‍යයේ පදනම සාදයි. පැපියාමෙන්ටු හි ප්‍රථම ප්‍රකාශිත කෘතිය ජෝසප් සික්මන් කෝර්සන් විසින් රචිත ඇටාර්ඩි නම් කවියක් වන අතර එය 1905 දී ලා කෲස් පුවත්පතේ ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.{{Citation needed|date=January 2021}} කුරසාඕ සාහිත්‍යය පුරාවටම, මැජික් යථාර්ථවාදය ලෙස වඩාත් හොඳින් සංලක්ෂිත ආඛ්‍යාන ශිල්පීය ක්‍රම සහ රූපක ප්‍රමුඛ වේ. කුරසාඕහි නවකතාකරුවන් සහ කවියන් කැරිබියානු සහ ලන්දේසි සාහිත්‍යයට දායක වී ඇත.

=== ආහාර පිසීම ===
දේශීය ආහාර ක්‍රියෝයෝ ලෙස හැඳින්වේ (ක්‍රියෝලෝ ලෙස උච්චාරණය කරනු ලැබේ, ස්පාඤ්ඤ වචනය &quot;ක්‍රියෝල්&quot; සඳහා) සහ කැරිබියන් ආහාර සහ ලතින් ඇමරිකානු ආහාර සමඟ සසඳන විට හොඳම රසයන් සහ ශිල්පීය ක්‍රමවල සම්මිශ්‍රණයක් ඇත. කුරසාඕ හි බහුලව දක්නට ලැබෙන කෑම අරුබා සහ බොනෙයාර්හි ද දක්නට ලැබේ. ජනප්‍රිය කෑම අතරට ස්ටෝබා (පැපොල්, හරක් මස් හෝ එළු වැනි විවිධ අමුද්‍රව්‍ය වලින් සාදන ලද ඉස්ටුවක්), ගුඅම්බෝ (බණ්ඩක්කා සහ මුහුදු ආහාර වලින් සාදන ලද සුප්), කඩුෂි (පතොක් සුප්), සෝපි මොන්ඩොන්ගෝ (බඩවැල් සුප්), ෆන්චි (ෆුෆු, උගාලි සහ පොලෙන්ටා වලට සමාන ඉරිඟු පිටි පේස්ට්) සහ මාළු සහ අනෙකුත් මුහුදු ආහාර ඇතුළත් වේ. සෑම තැනකම භාවිතා වන අතුරු කෑම වන්නේ බැදපු කෙසෙල් ය. දේශීය පාන් රෝල්ස් පෘතුගීසි වට්ටෝරුවකට අනුව සාදා ඇත. දිවයින පුරා, ඉංග්‍රීසි පබ් එකට සමාන ආකාරයකින් දේශීය කෑම මෙන්ම මධ්‍යසාර පාන වර්ග පිරිනමන ස්නෙක්ස් ඇත.{{Citation needed|date=January 2021}}

සෑම තැනකම දක්නට ලැබෙන උදෑසන ආහාරය පැස්ටෙචි ය: චීස්, ටූනා, හැම් හෝ අඹරන ලද මස් පිරවුම් සහිත බැදපු පේස්ට්‍රි. නිවාඩු කාලය පුරා ලුණු සහිත කෝඩ් වලින් සාදන ලද හලාකා සහ පෙකෙලේ වැනි විශේෂ කෑම වර්ග පරිභෝජනය කරනු ලැබේ. මංගල උත්සව සහ අනෙකුත් විශේෂ අවස්ථාවන්හිදී කොස් දුෂි වර්ග රාශියක් පිරිනමනු ලැබේ: කොකාඩා (පොල් රසකැවිලි), කොයි ලෙචි (උණු කළ කිරි සහ සීනි පැණි රස) සහ ටෙන්ටලරියා (රටකජු රසකැවිලි). කුරසාඕ මත්පැන් මෙහි සංවර්ධනය කරන ලද්දේ, ලාරාහා ලෙස හඳුන්වන දේශීය සිට්‍රස් පලතුරු වල පොත්ත සමඟ දේශීයයෙකු අත්හදා බැලීමෙන් පසුවය. සුරිනාම්, චීන, ඉන්දුනීසියානු, ඉන්දියානු සහ ලන්දේසි සූපශාස්ත්‍ර බලපෑම් ද බහුලව දක්නට ලැබේ. සැටේ, නාසි ගොරෙන්ග් සහ ලම්පියා (ඒවා සියල්ලම කෑම සඳහා ඉන්දුනීසියානු නම් වේ) වැනි ප්‍රධාන වශයෙන් ඉන්දුනීසියානු කෑම වර්ග පිරිනමන චීන අවන්හල් ගණනාවක් ද දිවයිනේ ඇත. ලන්දේසි විශේෂතා වන ක්‍රොකට් සහ ඔලිබෝලෙන් බහුලව නිවෙස් සහ ආපනශාලා වල පිරිනමනු ලැබේ.{{Citation needed|date=January 2021}}

=== ක්‍රීඩා ===
[[File:Jurickson_Profar_(47569154041).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jurickson_Profar_(47569154041).jpg|thumb|ජුරික්සන් ප්‍රොෆාර්]]
2004 දී, කුරසාඕ හි විලෙම්ස්ටාඩ් හි ලිට්ල් ලීග් බේස්බෝල් කණ්ඩායම, කැලිෆෝනියාවේ තවුසන්ඩ් ඕක්ස් හි එක්සත් ජනපද ශූරයාට එරෙහිව තරඟයකදී ලෝක ශූරතාව දිනා ගත්තේය. Willemstad කණ්ඩායමට Jurickson Prof ඇතුළත් විය, මෑතක දී Major League Baseball හි San Diego Padres සහ Jonathan Schoop වෙනුවෙන් ක්‍රීඩා කළ කැපී පෙනෙන කෙටි කාලීන අපේක්ෂාවකි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html|title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers|access-date=18 April 2021|website=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt;

කුරසාඕ ක්‍රීඩකයින් වන ඇන්ඩෲ ජෝන්ස්,&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 February 2022 |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |access-date=7 February 2022 |website=calltothepen.com}}&lt;/ref&gt; ඔසී ඇල්බීස් සහ කෙන්ලි ජැන්සන් මේජර් ලීග් බේස්බෝල් ඕල්-ස්ටාර් ක්‍රීඩා සඳහා කිහිප වතාවක් පෙනී සිට ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |access-date=7 February 2022 |website=MLB}}&lt;/ref&gt;

2010 වාර්තා චිත්‍රපටයක් වන බෝයිස් ඔෆ් සමර්&lt;ref&gt;{{cite web |title=Boys of Summer |url=http://boysofsummerfilm.com/ |access-date=20 May 2014 |publisher=Boysofsummerfilm.com}}&lt;/ref&gt; හි කුරසාඕ හි පැබාඕ ලිට්ල් ලීග් ඕල්-ස්ටාර්ස් කණ්ඩායම 2008 ලිට්ල් ලීග් ලෝක ශ්‍රේණියේදී අඛණ්ඩව අටවන වරටත් ශූරතාව දිනා ගැනීම, පසුව පුවර්ටෝ රිකෝ සහ ඩොමිනිකන් ජනරජය ඇතුළු අනෙකුත් කණ්ඩායම් පරාජය කිරීම සහ විලියම්ස්පෝර්ට් හි ස්ථානයක් ලබා ගැනීම විස්තර කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=10 March 2014 |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |access-date=18 April 2021 |website=Large Up}}&lt;/ref&gt;

පවතින වෙළඳ සුළං සහ උණුසුම් ජලය කුරසාඕ වින්ඩ්සර්ෆින් සඳහා ස්ථානයක් බවට පත් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=7 August 2011 |title=Curaçao's Caribbean sister islands, Aruba and Bonaire, are well known in the windsurfing world. Curaçao, which receives the same Caribbean trade winds as its siblings, has remained undiscovered by traveling windsurfers |url=http://www.windsurfingcuracao.com/ |access-date=20 May 2014 |publisher=Windsurfingcuracao.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

දිවයින වටා උණුසුම්, පැහැදිලි ජලය ඇත. කුරසාඕ හි දකුණු වෙරළ තීරයේ 20 (සැතපුම් 12) දිගේ විහිදෙන Curaçao දිය යට සමුද්‍ර උද්‍යානයේ Scuba කිමිදුම්කරුවන්ට සහ snorkelers හට මීටර 30 (අඩි 98) දක්වා දෘශ්‍යතාවක් තිබිය හැක.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html|title=Frommers Guide to Curaçao water sports|date=20 November 2006|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

කුරසාඕ 2013 CARIFTA ක්‍රීඩා උළෙලට සහභාගී විය. කෙවින් ෆිල්බට් වයස අවුරුදු 20න් පහළ පිරිමි දුර පැනීම මීටර 7.36 (අඩි 24.15)කින් තෙවැනි ස්ථානයට පත්විය. වැනේසා ෆිල්බර්ට් වයස අවුරුදු 17න් පහළ කාන්තා 1,500 මීටර් (4,900 අඩි) ඉසව්වේ දෙවන ස්ථානයට පත්වූ අතර 4:47.97 ක කාලයක් වාර්තා කළේය.&lt;ref name=&quot;cfpi_1&quot;&gt;{{Citation|title=42nd CARIFTA BAHAMAS in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results|url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm|publisher=C.F.P.I. Timing &amp; Data|access-date=13 November 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;milesplit_1&quot;&gt;{{Citation|title=42nd CARIFTA BAHAMAS in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results|url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214|publisher=MileSplit|access-date=13 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214|archive-date=14 November 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cfpi_2&quot;&gt;{{Citation|title=42nd CARIFTA BAHAMAS in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results|url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm|publisher=C.F.P.I. Timing &amp; Data|access-date=13 November 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;milesplit_2&quot;&gt;{{Citation|title=42nd CARIFTA BAHAMAS in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results|url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213|publisher=MileSplit|access-date=13 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213|archive-date=10 July 2014}}&lt;/ref&gt;

කුරසාඕ ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම අවසන් මහා තරගයේදී ජැමෙයිකාව පරාජය කරමින් 2017 කැරිබියන් කුසලානය දිනා ගත් අතර 2017 CONCACAF රන් කුසලානය සඳහා සුදුසුකම් ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title|title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title|date=26 June 2017|work=CONCACAF Gold Cup|access-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title|archive-date=7 February 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ඉන්පසු ඔවුන් තායිලන්තයට ගොස් පළමු වරට 2019 කිංග්ස් කුසලානයට සහභාගී වූ අතර අවසානයේ අවසන් මහා තරගයේදී වියට්නාමය පරාජය කරමින් තරඟාවලිය දිනා ගත්හ.&lt;ref&gt;{{cite web |date=8 June 2019 |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |access-date=9 June 2019 |publisher=[[ADO Den Haag]] |language=nl}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==</text>
      <sha1>nptgy1bz1gq9bfgk39ixdvz6baudums</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:ලිට්ල් හවුස් පොත්</title>
    <ns>14</ns>
    <id>186338</id>
    <revision>
      <id>803308</id>
      <parentid>801137</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Replacing category Children's historical novels with [[:ප්‍රවර්ගය:ළමා ඓතිහාසික නවකතා|ළමා ඓතිහාසික නවකතා]]</comment>
      <origin>803308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1334" sha1="8in1qt96e0xv67jxryzl99blvj754r3" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:ප්‍රවර්ගය:''ලිට්ල් හවුස්'' පොත්}}

[[ප්‍රවර්ගය:ලිට්ල් හවුස් කතා මාලාව|Books]]
[[ප්‍රවර්ගය:හාපර් සහ සහෝදරයෝ පොත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:කතා මාලාව අනුව ළමා කතා පොත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:කතා මාලාව අනුව ඇමරිකානු නවකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලිට්ල් හවුස් මාලාව |පොත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකානු ළමා නවකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකානු ස්වයංචරිතාපදාන නවකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ළමා ඓතිහාසික නවකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:පවුල් වෘත්තාන්ත නවකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:හාපර් සහ සහෝදරයෝ පොත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ළමා කතා පොත් මාලා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බටහිර (ප්‍රභේදය) නවකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:මාලාව අනුව ඇමරිකානු නවකතා]]</text>
      <sha1>8in1qt96e0xv67jxryzl99blvj754r3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (නවකතාව)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193965</id>
    <revision>
      <id>803287</id>
      <parentid>800759</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Replacing category Novels set in the 1870s with [[:ප්‍රවර්ගය:පරිස්ථිතිය 1870 දශකය තුළ වන නවකතා|පරිස්ථිතිය 1870 දශකය තුළ වන නවකතා]]</comment>
      <origin>803287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3915" sha1="swlnaxk8dvgsj95kr85n9sr517jn2sm" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පොත 
| name          = ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි
| image         = Image:LHbookCover.jpg
| caption       = ඉදිරිපස  පිට වසුන,  සිවොල්ගේ සන්නිදර්ශනය සමගින් &lt;!-- series article displays front hardcover --&gt;
| author        = [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]]
| illustrator   = [[හෙලන් සිවොල්]]&lt;ref name=LCC1/&gt; &lt;br&gt;[[ගාත් විලියම්ස්]] (1953)&lt;ref name=LCC2/&gt;
| cover_artist  = 
| country       = එක්සත් ජනපදය
|set_in= [[මොන්ට්ගමරී කෝරළය, කැන්සාස්]], 1869–70
| series        = [[ලිට්ල් හවුස් කතාමාලාව |''ලිට්ල් හවුස්'']]
| genre         = ළමා නවකතා &lt;br&gt;[[පවුල් වෘත්තාන්තය]]&lt;br /&gt;[[බටහිර (ප්‍රභේදය)|බටහිර]]
| publisher     = [[හාපර් සහ සහෝදරයෝ]]
| pub_date      = සැප්තැම්බර් 19, 1935&lt;ref name=kirkus/&gt;
| media_type    = මුද්‍රිත ([[ඝනකවර]])
| pages         = 200;&lt;ref name=LCC1/&gt; 334 pp.&lt;ref name=LCC2/&gt;
| isbn          = 
| oclc          = 18319291 &lt;!-- first edition --&gt;
| congress      = PZ7.W6461 Lit 1971&lt;ref name=LCC1/&gt;
| preceded_by   = [[ෆාමර් බෝයි]]
| followed_by   = [[ඔන් ද බෑන්ක්ස් ඔෆ් ප්ලම් ක්‍රීක්]]
}}


'''''ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි''''' යනු, [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] විසින් රචිත සහ, 1935 වසරෙහිදී ප්‍රකාශිත ස්වයංචරිතාපදාන ළමා නවකතාවකි.&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=KO0tMOWl5AEC&amp;q=little+house ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි] ගූගල් බුක්ස්&lt;/ref&gt; 

== සටහන් ==
{{notelist|25em |notes=
}}

== ආශ්‍රිත ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=LCC1&gt;
[http://lccn.loc.gov/35027325 &quot;Little House on the Prairie&quot;] (first edition). Library of Congress Online Catalog (catalog.loc.gov). Retrieved 2015-09-17.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=LCC2&gt;
[http://lccn.loc.gov/52007526 &quot;Little House on the Prairie&quot;]; Newly illustrated, uniform ed. LC Online Catalog. Retrieved 2015-09-17.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=kirkus&gt;
[https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/laura-ingalls-wilder/little-house-on-the-prairie &quot;Little House on the Prairie&quot;] (starred review). ''Kirkus Reviews''. September 1, 1935. Retrieved 2015-10-02. Online the review header shows a recent front cover, &quot;volume 2&quot; and &quot;illustrated by Garth Williams&quot;.&lt;/ref&gt;
}}

== බාහිර සබැඳි ==
{{Portal |Children's literature |Kansas |Novels}}
* {{FadedPage|id=20200415|name=Little House on the Prairie}}
* [http://www.littlehousebooks.com/ Little House Books] at HarperCollins Children's Books

{{Little House}}

{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ලිට්ල් හවුස් පොත්]]
[[Category:1935 American novels]]
[[Category:Children's historical novels]]
[[Category:Novels set in Kansas]]
[[Category:Novels set in Minnesota]]
[[Category:Novels set in the 1860s]]
[[ප්‍රවර්ගය:පරිස්ථිතිය 1870 දශකය තුළ වන නවකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:හාපර් සහ සහෝදරයෝ පොත්]]
[[Category:American novels adapted into television shows]]
[[Category:1935 children's books]]
[[Category:Children's books set in Kansas]]
[[Category:Children's books set in the 1860s]]
[[Category:Children's books set in the 1870s]]

{{book-stub}}</text>
      <sha1>swlnaxk8dvgsj95kr85n9sr517jn2sm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803306</id>
      <parentid>803287</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Replacing category 1935 American novels with [[:ප්‍රවර්ගය:1935 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා|1935 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]]</comment>
      <origin>803306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3979" sha1="nn0quxqzvvepbngl5qcd6fe18bvvdqg" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පොත 
| name          = ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි
| image         = Image:LHbookCover.jpg
| caption       = ඉදිරිපස  පිට වසුන,  සිවොල්ගේ සන්නිදර්ශනය සමගින් &lt;!-- series article displays front hardcover --&gt;
| author        = [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]]
| illustrator   = [[හෙලන් සිවොල්]]&lt;ref name=LCC1/&gt; &lt;br&gt;[[ගාත් විලියම්ස්]] (1953)&lt;ref name=LCC2/&gt;
| cover_artist  = 
| country       = එක්සත් ජනපදය
|set_in= [[මොන්ට්ගමරී කෝරළය, කැන්සාස්]], 1869–70
| series        = [[ලිට්ල් හවුස් කතාමාලාව |''ලිට්ල් හවුස්'']]
| genre         = ළමා නවකතා &lt;br&gt;[[පවුල් වෘත්තාන්තය]]&lt;br /&gt;[[බටහිර (ප්‍රභේදය)|බටහිර]]
| publisher     = [[හාපර් සහ සහෝදරයෝ]]
| pub_date      = සැප්තැම්බර් 19, 1935&lt;ref name=kirkus/&gt;
| media_type    = මුද්‍රිත ([[ඝනකවර]])
| pages         = 200;&lt;ref name=LCC1/&gt; 334 pp.&lt;ref name=LCC2/&gt;
| isbn          = 
| oclc          = 18319291 &lt;!-- first edition --&gt;
| congress      = PZ7.W6461 Lit 1971&lt;ref name=LCC1/&gt;
| preceded_by   = [[ෆාමර් බෝයි]]
| followed_by   = [[ඔන් ද බෑන්ක්ස් ඔෆ් ප්ලම් ක්‍රීක්]]
}}


'''''ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි''''' යනු, [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] විසින් රචිත සහ, 1935 වසරෙහිදී ප්‍රකාශිත ස්වයංචරිතාපදාන ළමා නවකතාවකි.&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=KO0tMOWl5AEC&amp;q=little+house ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි] ගූගල් බුක්ස්&lt;/ref&gt; 

== සටහන් ==
{{notelist|25em |notes=
}}

== ආශ්‍රිත ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=LCC1&gt;
[http://lccn.loc.gov/35027325 &quot;Little House on the Prairie&quot;] (first edition). Library of Congress Online Catalog (catalog.loc.gov). Retrieved 2015-09-17.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=LCC2&gt;
[http://lccn.loc.gov/52007526 &quot;Little House on the Prairie&quot;]; Newly illustrated, uniform ed. LC Online Catalog. Retrieved 2015-09-17.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=kirkus&gt;
[https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/laura-ingalls-wilder/little-house-on-the-prairie &quot;Little House on the Prairie&quot;] (starred review). ''Kirkus Reviews''. September 1, 1935. Retrieved 2015-10-02. Online the review header shows a recent front cover, &quot;volume 2&quot; and &quot;illustrated by Garth Williams&quot;.&lt;/ref&gt;
}}

== බාහිර සබැඳි ==
{{Portal |Children's literature |Kansas |Novels}}
* {{FadedPage|id=20200415|name=Little House on the Prairie}}
* [http://www.littlehousebooks.com/ Little House Books] at HarperCollins Children's Books

{{Little House}}

{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ලිට්ල් හවුස් පොත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:1935 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]]
[[Category:Children's historical novels]]
[[Category:Novels set in Kansas]]
[[Category:Novels set in Minnesota]]
[[Category:Novels set in the 1860s]]
[[ප්‍රවර්ගය:පරිස්ථිතිය 1870 දශකය තුළ වන නවකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:හාපර් සහ සහෝදරයෝ පොත්]]
[[Category:American novels adapted into television shows]]
[[Category:1935 children's books]]
[[Category:Children's books set in Kansas]]
[[Category:Children's books set in the 1860s]]
[[Category:Children's books set in the 1870s]]

{{book-stub}}</text>
      <sha1>nn0quxqzvvepbngl5qcd6fe18bvvdqg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803307</id>
      <parentid>803306</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Replacing category Children's historical novels with [[:ප්‍රවර්ගය:ළමා ඓතිහාසික නවකතා|ළමා ඓතිහාසික නවකතා]]</comment>
      <origin>803307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4020" sha1="qoxxovu5j6wmaqff14i7fmjrtgcuu1j" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පොත 
| name          = ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි
| image         = Image:LHbookCover.jpg
| caption       = ඉදිරිපස  පිට වසුන,  සිවොල්ගේ සන්නිදර්ශනය සමගින් &lt;!-- series article displays front hardcover --&gt;
| author        = [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]]
| illustrator   = [[හෙලන් සිවොල්]]&lt;ref name=LCC1/&gt; &lt;br&gt;[[ගාත් විලියම්ස්]] (1953)&lt;ref name=LCC2/&gt;
| cover_artist  = 
| country       = එක්සත් ජනපදය
|set_in= [[මොන්ට්ගමරී කෝරළය, කැන්සාස්]], 1869–70
| series        = [[ලිට්ල් හවුස් කතාමාලාව |''ලිට්ල් හවුස්'']]
| genre         = ළමා නවකතා &lt;br&gt;[[පවුල් වෘත්තාන්තය]]&lt;br /&gt;[[බටහිර (ප්‍රභේදය)|බටහිර]]
| publisher     = [[හාපර් සහ සහෝදරයෝ]]
| pub_date      = සැප්තැම්බර් 19, 1935&lt;ref name=kirkus/&gt;
| media_type    = මුද්‍රිත ([[ඝනකවර]])
| pages         = 200;&lt;ref name=LCC1/&gt; 334 pp.&lt;ref name=LCC2/&gt;
| isbn          = 
| oclc          = 18319291 &lt;!-- first edition --&gt;
| congress      = PZ7.W6461 Lit 1971&lt;ref name=LCC1/&gt;
| preceded_by   = [[ෆාමර් බෝයි]]
| followed_by   = [[ඔන් ද බෑන්ක්ස් ඔෆ් ප්ලම් ක්‍රීක්]]
}}


'''''ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි''''' යනු, [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] විසින් රචිත සහ, 1935 වසරෙහිදී ප්‍රකාශිත ස්වයංචරිතාපදාන ළමා නවකතාවකි.&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=KO0tMOWl5AEC&amp;q=little+house ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි] ගූගල් බුක්ස්&lt;/ref&gt; 

== සටහන් ==
{{notelist|25em |notes=
}}

== ආශ්‍රිත ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=LCC1&gt;
[http://lccn.loc.gov/35027325 &quot;Little House on the Prairie&quot;] (first edition). Library of Congress Online Catalog (catalog.loc.gov). Retrieved 2015-09-17.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=LCC2&gt;
[http://lccn.loc.gov/52007526 &quot;Little House on the Prairie&quot;]; Newly illustrated, uniform ed. LC Online Catalog. Retrieved 2015-09-17.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=kirkus&gt;
[https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/laura-ingalls-wilder/little-house-on-the-prairie &quot;Little House on the Prairie&quot;] (starred review). ''Kirkus Reviews''. September 1, 1935. Retrieved 2015-10-02. Online the review header shows a recent front cover, &quot;volume 2&quot; and &quot;illustrated by Garth Williams&quot;.&lt;/ref&gt;
}}

== බාහිර සබැඳි ==
{{Portal |Children's literature |Kansas |Novels}}
* {{FadedPage|id=20200415|name=Little House on the Prairie}}
* [http://www.littlehousebooks.com/ Little House Books] at HarperCollins Children's Books

{{Little House}}

{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ලිට්ල් හවුස් පොත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:1935 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ළමා ඓතිහාසික නවකතා]]
[[Category:Novels set in Kansas]]
[[Category:Novels set in Minnesota]]
[[Category:Novels set in the 1860s]]
[[ප්‍රවර්ගය:පරිස්ථිතිය 1870 දශකය තුළ වන නවකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:හාපර් සහ සහෝදරයෝ පොත්]]
[[Category:American novels adapted into television shows]]
[[Category:1935 children's books]]
[[Category:Children's books set in Kansas]]
[[Category:Children's books set in the 1860s]]
[[Category:Children's books set in the 1870s]]

{{book-stub}}</text>
      <sha1>qoxxovu5j6wmaqff14i7fmjrtgcuu1j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803309</id>
      <parentid>803307</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Replacing category 1935 children's books with [[:ප්‍රවර්ගය:1935 වසර තුළ ළමා පොත්|1935 වසර තුළ ළමා පොත්]]</comment>
      <origin>803309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4065" sha1="m5pxkdmwfkto2lh8b1zzos9h3hg5qpe" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පොත 
| name          = ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි
| image         = Image:LHbookCover.jpg
| caption       = ඉදිරිපස  පිට වසුන,  සිවොල්ගේ සන්නිදර්ශනය සමගින් &lt;!-- series article displays front hardcover --&gt;
| author        = [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]]
| illustrator   = [[හෙලන් සිවොල්]]&lt;ref name=LCC1/&gt; &lt;br&gt;[[ගාත් විලියම්ස්]] (1953)&lt;ref name=LCC2/&gt;
| cover_artist  = 
| country       = එක්සත් ජනපදය
|set_in= [[මොන්ට්ගමරී කෝරළය, කැන්සාස්]], 1869–70
| series        = [[ලිට්ල් හවුස් කතාමාලාව |''ලිට්ල් හවුස්'']]
| genre         = ළමා නවකතා &lt;br&gt;[[පවුල් වෘත්තාන්තය]]&lt;br /&gt;[[බටහිර (ප්‍රභේදය)|බටහිර]]
| publisher     = [[හාපර් සහ සහෝදරයෝ]]
| pub_date      = සැප්තැම්බර් 19, 1935&lt;ref name=kirkus/&gt;
| media_type    = මුද්‍රිත ([[ඝනකවර]])
| pages         = 200;&lt;ref name=LCC1/&gt; 334 pp.&lt;ref name=LCC2/&gt;
| isbn          = 
| oclc          = 18319291 &lt;!-- first edition --&gt;
| congress      = PZ7.W6461 Lit 1971&lt;ref name=LCC1/&gt;
| preceded_by   = [[ෆාමර් බෝයි]]
| followed_by   = [[ඔන් ද බෑන්ක්ස් ඔෆ් ප්ලම් ක්‍රීක්]]
}}


'''''ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි''''' යනු, [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] විසින් රචිත සහ, 1935 වසරෙහිදී ප්‍රකාශිත ස්වයංචරිතාපදාන ළමා නවකතාවකි.&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=KO0tMOWl5AEC&amp;q=little+house ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි] ගූගල් බුක්ස්&lt;/ref&gt; 

== සටහන් ==
{{notelist|25em |notes=
}}

== ආශ්‍රිත ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=LCC1&gt;
[http://lccn.loc.gov/35027325 &quot;Little House on the Prairie&quot;] (first edition). Library of Congress Online Catalog (catalog.loc.gov). Retrieved 2015-09-17.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=LCC2&gt;
[http://lccn.loc.gov/52007526 &quot;Little House on the Prairie&quot;]; Newly illustrated, uniform ed. LC Online Catalog. Retrieved 2015-09-17.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=kirkus&gt;
[https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/laura-ingalls-wilder/little-house-on-the-prairie &quot;Little House on the Prairie&quot;] (starred review). ''Kirkus Reviews''. September 1, 1935. Retrieved 2015-10-02. Online the review header shows a recent front cover, &quot;volume 2&quot; and &quot;illustrated by Garth Williams&quot;.&lt;/ref&gt;
}}

== බාහිර සබැඳි ==
{{Portal |Children's literature |Kansas |Novels}}
* {{FadedPage|id=20200415|name=Little House on the Prairie}}
* [http://www.littlehousebooks.com/ Little House Books] at HarperCollins Children's Books

{{Little House}}

{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ලිට්ල් හවුස් පොත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:1935 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ළමා ඓතිහාසික නවකතා]]
[[Category:Novels set in Kansas]]
[[Category:Novels set in Minnesota]]
[[Category:Novels set in the 1860s]]
[[ප්‍රවර්ගය:පරිස්ථිතිය 1870 දශකය තුළ වන නවකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:හාපර් සහ සහෝදරයෝ පොත්]]
[[Category:American novels adapted into television shows]]
[[ප්‍රවර්ගය:1935 වසර තුළ ළමා පොත්]]
[[Category:Children's books set in Kansas]]
[[Category:Children's books set in the 1860s]]
[[Category:Children's books set in the 1870s]]

{{book-stub}}</text>
      <sha1>m5pxkdmwfkto2lh8b1zzos9h3hg5qpe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803310</id>
      <parentid>803309</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:23:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Replacing category Children's books set in the 1870s with [[:ප්‍රවර්ගය:පරිස්ථිතිය 1870 දශකය තුළ වන ළමා කතා පොත්|පරිස්ථිතිය 1870 දශකය තුළ වන ළමා කතා පොත්]]</comment>
      <origin>803310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4149" sha1="64aw4404b0y9irlmogb1h9hjbf2h63p" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පොත 
| name          = ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි
| image         = Image:LHbookCover.jpg
| caption       = ඉදිරිපස  පිට වසුන,  සිවොල්ගේ සන්නිදර්ශනය සමගින් &lt;!-- series article displays front hardcover --&gt;
| author        = [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]]
| illustrator   = [[හෙලන් සිවොල්]]&lt;ref name=LCC1/&gt; &lt;br&gt;[[ගාත් විලියම්ස්]] (1953)&lt;ref name=LCC2/&gt;
| cover_artist  = 
| country       = එක්සත් ජනපදය
|set_in= [[මොන්ට්ගමරී කෝරළය, කැන්සාස්]], 1869–70
| series        = [[ලිට්ල් හවුස් කතාමාලාව |''ලිට්ල් හවුස්'']]
| genre         = ළමා නවකතා &lt;br&gt;[[පවුල් වෘත්තාන්තය]]&lt;br /&gt;[[බටහිර (ප්‍රභේදය)|බටහිර]]
| publisher     = [[හාපර් සහ සහෝදරයෝ]]
| pub_date      = සැප්තැම්බර් 19, 1935&lt;ref name=kirkus/&gt;
| media_type    = මුද්‍රිත ([[ඝනකවර]])
| pages         = 200;&lt;ref name=LCC1/&gt; 334 pp.&lt;ref name=LCC2/&gt;
| isbn          = 
| oclc          = 18319291 &lt;!-- first edition --&gt;
| congress      = PZ7.W6461 Lit 1971&lt;ref name=LCC1/&gt;
| preceded_by   = [[ෆාමර් බෝයි]]
| followed_by   = [[ඔන් ද බෑන්ක්ස් ඔෆ් ප්ලම් ක්‍රීක්]]
}}


'''''ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි''''' යනු, [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] විසින් රචිත සහ, 1935 වසරෙහිදී ප්‍රකාශිත ස්වයංචරිතාපදාන ළමා නවකතාවකි.&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=KO0tMOWl5AEC&amp;q=little+house ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි] ගූගල් බුක්ස්&lt;/ref&gt; 

== සටහන් ==
{{notelist|25em |notes=
}}

== ආශ්‍රිත ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=LCC1&gt;
[http://lccn.loc.gov/35027325 &quot;Little House on the Prairie&quot;] (first edition). Library of Congress Online Catalog (catalog.loc.gov). Retrieved 2015-09-17.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=LCC2&gt;
[http://lccn.loc.gov/52007526 &quot;Little House on the Prairie&quot;]; Newly illustrated, uniform ed. LC Online Catalog. Retrieved 2015-09-17.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=kirkus&gt;
[https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/laura-ingalls-wilder/little-house-on-the-prairie &quot;Little House on the Prairie&quot;] (starred review). ''Kirkus Reviews''. September 1, 1935. Retrieved 2015-10-02. Online the review header shows a recent front cover, &quot;volume 2&quot; and &quot;illustrated by Garth Williams&quot;.&lt;/ref&gt;
}}

== බාහිර සබැඳි ==
{{Portal |Children's literature |Kansas |Novels}}
* {{FadedPage|id=20200415|name=Little House on the Prairie}}
* [http://www.littlehousebooks.com/ Little House Books] at HarperCollins Children's Books

{{Little House}}

{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ලිට්ල් හවුස් පොත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:1935 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ළමා ඓතිහාසික නවකතා]]
[[Category:Novels set in Kansas]]
[[Category:Novels set in Minnesota]]
[[Category:Novels set in the 1860s]]
[[ප්‍රවර්ගය:පරිස්ථිතිය 1870 දශකය තුළ වන නවකතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:හාපර් සහ සහෝදරයෝ පොත්]]
[[Category:American novels adapted into television shows]]
[[ප්‍රවර්ගය:1935 වසර තුළ ළමා පොත්]]
[[Category:Children's books set in Kansas]]
[[Category:Children's books set in the 1860s]]
[[ප්‍රවර්ගය:පරිස්ථිතිය 1870 දශකය තුළ වන ළමා කතා පොත්]]

{{book-stub}}</text>
      <sha1>64aw4404b0y9irlmogb1h9hjbf2h63p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඛාල්සී හි ශිලා ආඥා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194135</id>
    <revision>
      <id>803257</id>
      <parentid>790326</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4303" sha1="m4b7slyab5tl9lyygbts1m5rri7ow30" xml:space="preserve">{{Short description|ක්‍රි.පූ. 250 පමණ අයත් අශෝක අධිරාජයාගේ ඉන්දියානු අභිලේඛන}}
{{Coord|30.5180|77.8482|display=title}}
{{Use dmy dates|date=August 2024}}
{{Infobox artifact
| image = Kalsi01.jpg
| name = ඛාල්සී හි ශිලා ආඥා
| image_caption = ඛාල්සී හි ශිලා ආඥා ([[අශෝක]] ආඥා අංක 1 සිට 12 දක්වා සහ අංක 13 ආරම්භක කොටස ඛාල්සී පාෂාණයේ ප්‍රධාන මුහුණතෙහි දැකගත හැක).
| material = ගල්
| size = 
| writing = [[පාලි]] භාෂාව [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර]]වලින්
| created = ක්‍රි.පූ. 250 පමණ
| period = [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය]]
| place = 
| discovered = 
| discovered_coords = 
| location = [[ඛාල්සී, දේහ්රාදුන්|ඛාල්සී]], [[දේහ්රාදුන් දිස්ත්‍රික්කය]], උත්තරඛණ්ඩ්, ඉන්දියාව
| map = {{Location map
| India
| float      = center
| relief     = yes
| label      = ඛාල්සී
| position   = bottom
| lat_deg    = 30.5180
| lon_deg    = 77.8482
}}
| id = 
| registration = 
}}
[[File:Khalsi rock edict of Ashoka with names of the Greek kings.jpg|thumb|ඛාල්සී අභිලේඛනයේ අශෝක ආඥා අංක 13; මෙහි හෙලනිස්තික රජවරුන් ලෙස [[දෙවන ඇන්ටියෝකස්|ඇන්ටියෝකස් II]], [[දෙවන ටොලමි|ටොලමි II]], [[දෙවන ඇන්ටිගෝනස් ගොනේටස්|ඇන්ටිගෝනස් II ගොනේටස්]], [[සයිරීන් හො මේගස්]] සහ [[එපිරසයේ දෙවන ඇලෙක්සැන්ඩර්|එපිරසයේ IIවන ඇලෙක්සැන්ඩර්]] හඳුනාගත හැක.&lt;ref name = &quot;VY&quot;/&gt;]]
[[File:AiKhanoumAndIndia.jpg|thumb|ඛාල්සී අභිලේඛනය ඉන්දියානු උපමහාද්වීපය පුරා හමුවන [[අශෝක ආඥා]] අතුරින් එකකි.]]
'''ඛාල්සී හි ශිලා ආඥා''' යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ක්‍රි.පූ. 250 පමණ ඉන්දියානු අධිරාජයකු වන [[අශෝක]] විසින් ලියවන ලද ඉන්දියානු ශිලා ලේඛන සමූහයකි. මේවායේ [[අශෝක ආඥා]] අතුරින් ඇතැම් වැදගත් ආඥා අන්තර්ගත වේ. ඛාල්සී අභිලේඛනවල [[මහා ශිලා ආඥා]] අංක 1 සිට 14 දක්වා අන්තර්ගත ය. මේවා සොයාගන්නා ලද්දේ 1850දී පමණ [[ඇලෙක්සැන්ඩර් කනිංහැම්]] විසින් උතුරු [[ඉන්දියාව|උතුරු ඉන්දියාවේ]] [[උත්තරඛණ්ඩ්]] හි [[ඛාල්සී, දෙහ්රාදුන්|ඛාල්සී]] නම් ගම්මානයෙනි.

==ආශ්‍රේයයන්==

{{Reflist}}

==මූලාශ්‍ර==
* Valeri P. Yailenko, Aï Khanoum's delphic maxims and the formation of the Asoka dharma doctrine, Dialogues d'histoire ancienne, volume 16, number 1, 1990, [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1990_num_16_1_1467 239-256]

==බාහිර සබැඳි==
{{Commons category|Ashoka Major Rock Edict, Khalsi}}
* [http://www2.hf.uio.no/common/apps/permlink/permlink.php?app=polyglotta&amp;context=volume&amp;uid=a06f918e-ecf2-11e3-942f-001cc4ddf0f4 Full text of the inscription of Kalsi] {{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Portal|Ancient Greece|ඉතිහාසය|ඉන්දියාව}}

[[Category:Rock art in India]]
[[Category:Inscribed rocks]]
[[Category:Edicts of Ashoka]]
[[Category:Historic sites in Uttarakhand]]</text>
      <sha1>m4b7slyab5tl9lyygbts1m5rri7ow30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රංගල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196887</id>
    <revision>
      <id>803268</id>
      <parentid>801426</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T01:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82570" sha1="elvipy2eibludio3phm6bsi7sdd4bwj" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = රංගල
| native_name = රංගල
| native_name_lang = si
| settlement_type = ගම්මානය
| image = Rangala Natural Pool.jpg
| image_caption = රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
| pushpin_map = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| coordinates = {{coord|7|21|14|N|80|47|07|E|display=title|region:LK_type:city_source:GNS-enwiki}}
| subdivision_type = රට
| subdivision_name = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1 = [[මධ්‍යම පළාත]]
| subdivision_type2 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2 = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3 = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| subdivision_name3 = [[මැදදුම්බර]]
| population_as_of = 2024
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf ජන හා නිවාස සංගණනය 2024 — ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව]&lt;/ref&gt;
| population_total = 518
| timezone = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව]]
| utc_offset = +5:30
| elevation_m = 1050
}}

'''රංගල''' යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පළාත|මධ්‍යම පළාතේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් කඳුකර ගම්මානයකි. එය [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] ආශ්‍රිතව, කොටගඟ ජල පෝෂක පද්ධතියට සම්බන්ධ කඳුකර භූදර්ශනයක පිහිටා ඇත.

රංගල ප්‍රදේශය තේ වතු, කුඩා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තය, කුළුබඩු වගාව, කඳුකර වනාන්තර, ඇළ දොළ, දිය ඇලි, ස්වභාවික ජල තටාක සහ කඳු නැගීමේ හා පාගමන් මාර්ග සඳහා ප්‍රසිද්ධය. රංගල සිට [[උඩිස්පත්තුව]], [[තංගප්පුව]], [[Corbett's Gap|Corbett's Gap]], අට්ටාලවෙට්ටුව සහ [[මීමුරේ]] ආශ්‍රිත මාර්ග පද්ධතියට සම්බන්ධ විය හැක.

රංගල කලාපය [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සමඟ සෘජු පාරිසරික හා සංචාරක සම්බන්ධතාවක් දරන අතර ක්නක්කල්ස් කඳුකරය [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]] නමැති [[යුනෙස්කෝ]] ලෝක උරුම දේපළේ කොටසකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO — ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]&lt;/ref&gt;

== භූගෝලීය පිහිටීම ==

රංගල මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ කඳුකර ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. රංගල මුහුදු මට්ටමේ සිට ආසන්න වශයෙන් මීටර් 1,050ක පමණ උසක පිහිටි ප්‍රදේශයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.

රංගල අවට හා එයට සම්බන්ධ ප්‍රදේශ අතර,

* [[උඩිස්පත්තුව]]
* මකුල්දෙණිය
* බොබෙබිල
* රංගල අලුත්වත්ත
* කොටගඟ
* තංගප්පුව
* ඩක්වාරිය
* ෆර්න්ඩේල්
* බර්න්සයිඩ්
* හීල්ඔය
* ගෝනවල
* ගූමේරා
* තවලන්තැන්න

ඇතුළත් වේ.

ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රාදේශීය භූගෝලීය දත්තවල රංගල, රංගල අලුත්වත්ත, ඩක්වාරිය, තංගප්පුව, ෆර්න්ඩේල්, බර්න්සයිඩ්, හීල්ඔය සහ බොබෙබිල වැනි ප්‍රදේශ වෙන වෙනම ග්‍රාම නිලධාරී වසම් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;GN2012&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D21_KandyDistrict.pdf මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලස් — ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව]&lt;/ref&gt;

== ජනගහනය ==

ශ්‍රී ලංකාවේ 2024 ජනගහන හා නිවාස සංගණන දත්ත අනුව '''රංගල ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ''' ජනගහනය 518ක් ලෙස වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot; /&gt;

මෙම සංඛ්‍යාව රංගල ග්‍රාම නිලධාරී වසම සඳහා පමණක් වන අතර රංගල නමින් හඳුන්වන පුළුල් වතු, ගම්මාන සහ අවට ප්‍රදේශවල සමස්ත ජනගහනය නියෝජනය නොකරයි.

== ජනවර්ග සහ භාෂා ==

රංගල සහ අවට වතු ගම්මාන බහුභාෂාමය ග්‍රාමීය පරිසරයකි. [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]] සහ [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] භාෂා දෙකම ප්‍රදේශයේ භාවිත වන අතර තේ වතු ආශ්‍රිත ජනාවාස ඉතිහාසය සමඟ දෙමළ භාෂාව භාවිත කරන වතු ප්‍රජාවටද වැදගත් ස්ථානයක් හිමි වේ.

රංගල සහ අවට ප්‍රදේශවල දෙමළ මාධ්‍ය පාසල් ගණනාවක් පවතින අතර එය වතු ජනාවාස හා එහි ජනසමාජ ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් ලක්ෂණයකි.&lt;ref name=&quot;MOE&quot;&gt;[https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/07/School_List.pdf ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය — පාසල් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2012 ජන සංගණනය අනුව පුළුල් '''මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ''' ජනවර්ග සංයුතිය ලෙස සිංහල 75.1%, ශ්‍රී ලංකා දෙමළ 7.7%, ඉන්දියානු දෙමළ 10.6% සහ ශ්‍රී ලංකා මෝර් 6.5% පමණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gov.lk/statistical%20Hbook/2019/Kandy/Table%202.9.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනවර්ග දත්ත]&lt;/ref&gt;

මෙම සංඛ්‍යා මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය සඳහා වන අතර රංගල ග්‍රාම නිලධාරී වසම සඳහා සෘජුව යොදාගත නොහැක.

== භූමි භාවිතය ==

රංගල අවට භූමි භාවිතය ප්‍රධාන වශයෙන්,

* තේ වතු
* කුඩා පරිමාණ ගොවිබිම්
* එළවළු වගා
* ගෙවතු වගා
* කුළුබඩු වගා
* ගම්මාන සහ නිවාස
* වනාන්තර සහ ගස් සහිත භූමි
* ඇළ දොළ සහ ජල පෝෂක ප්‍රදේශ
* සංචාරක හා නවාතැන් පහසුකම්

වැනි වර්ගවලට බෙදිය හැක.

ක්නක්කල්ස් ප්‍රදේශය පිළිබඳ IUCN මාර්ගෝපදේශය අනුව උස්බිම් ගම්මානවල අර්තාපල්, ගෝවා, කැරට්, බීට්, රාබු සහ නොක්කොල් වැනි එළවළු වගා කරන අතර මිශ්‍ර ගෙවතු වගා පද්ධතිවල ගම්මිරිස්, එනසාල්, කරාබු නැටි, කෝපි සහ සාදික්කා වැනි බෝගද වගා කෙරේ.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;[https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/2003-012-En.pdf IUCN — ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයේ ජෛව විවිධත්ව මාර්ගෝපදේශය]&lt;/ref&gt;

== තේ වගාව සහ වැවිලි ඉතිහාසය ==

රංගල කඳුකර භූදර්ශනයේ ප්‍රධාන භූමි භාවිතයක් වන්නේ [[තේ]] වගාවයි.

රංගල සහ අවට ප්‍රදේශවල තේ වතු ව්‍යාප්තිය බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමය දක්වා දිව යන අතර වර්තමානයේද තේ වගාව ප්‍රදේශයේ ආර්ථික හා භූදර්ශන ව්‍යුහයේ වැදගත් කොටසකි.

ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාවේ වර්තමාන ලේඛනවල රංගල කලාපය සමඟ සම්බන්ධ ප්‍රධාන වතු අතර,

* '''Rangala State Plantation'''
* '''Cottaganga State Plantation'''
* '''Goomera State Plantation'''
* '''Hagala State Plantation'''

වැනි වතු සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SLSPC&quot;&gt;[https://slspc.lk/contact/ ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව — වතු හා කළමනාකාර තොරතුරු]&lt;/ref&gt;

SLSPC වාර්ෂික වාර්තාවල Cottaganga, Goomera, Hagala සහ Rangala යන වතු රංගල–තවලන්තැන්න කඳුකර වැවිලි භූදර්ශනයේ කොටස් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;[https://slspc.lk/wp-content/uploads/2025/11/Annual-Report-2023.pdf ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව — 2023 වාර්ෂික වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

== ගූමේරා / Goomera / Goomara ==

'''ගූමේරා''' ('''Goomera'''; පැරණි ලේඛනවල '''Goomara''') රංගල–තවලන්තැන්න ප්‍රදේශයට සම්බන්ධ ප්‍රධාන වැවිලි ප්‍රදේශයකි.

ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාවේ වර්තමාන ලේඛනයේ Goomera State Plantation සඳහා '''තවලන්තැන්න''' යන ස්ථානය දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;SLSPC&quot; /&gt;

පැරණි වැවිලි ලේඛනවල Goomara/Goomera යන නාම දෙකම භාවිත වී ඇති අතර තේ කර්මාන්තශාලාවක්ද එම වතු පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://slspc.lk/wp-content/uploads/2025/11/Annual-Report-2019.pdf ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව — 2019 වාර්ෂික වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

== තේ කර්මාන්තශාලා ==

රංගල කලාපයේ තේ නිෂ්පාදනයට සහ සැකසීමට තේ කර්මාන්තශාලා කිහිපයක් සම්බන්ධ වේ.

ප්‍රධාන වශයෙන්,

* '''Rangala Tea Factory'''
* '''Cottaganga Tea Factory'''
* '''Goomera Tea Factory'''
* '''Duckwariya Tea Factory'''

යන නාම සඳහන් වේ.

ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාවේ වාර්තාවල Rangala Tea Factory CTC තේ කර්මාන්තශාලාවක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;[https://slspc.lk/wp-content/uploads/2025/11/Annual-Report-2019.pdf ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව — 2019 වාර්ෂික වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

පාර්ලිමේන්තු ලේඛනවල Rangala, Cottaganga සහ Goomera තේ කර්මාන්තශාලා පිළිබඳ තොරතුරු දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1711103315055406.pdf ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව — තේ කර්මාන්තශාලා පිළිබඳ ලේඛනය]&lt;/ref&gt;

කර්මාන්තශාලාවක වර්තමාන ක්‍රියාකාරී තත්ත්වය කාලය අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් නවතම රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථා ලේඛන අනුව තහවුරු කිරීම සුදුසුය.

== උඩිස්පත්තුව – රංගල මාර්ගය ==

[[උඩිස්පත්තුව]] රංගලට ආසන්න කඳුකර ගම්මානයකි. උඩිස්පත්තුව සහ රංගල අතර මාර්ග සම්බන්ධතාවය මැදදුම්බර ප්‍රදේශයේ ග්‍රාමීය මාර්ග පද්ධතියේ වැදගත් කොටසකි.

මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය පාලන ලේඛනවල රංගල මාර්ග, තංගප්පුව මාර්ගය, ගෝනවල මාර්ගය සහ අවට ගම්මාන හා වතු මාර්ග සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.documents.gov.lk/view/gazettes/2022/11/2022-11-18%28IV-B%29E.pdf මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභා ගැසට් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

උඩිස්පත්තුවෙන් රංගල දෙසට ගමන් කරන විට තේ වතු, කඳුකර ගම්මාන, කුඩා වගාබිම් සහ ජලධාරා හමුවේ.

== බොබෙබිල / Bobebila / Bobabila ==

'''බොබෙබිල''' ('''Bobebila''') රංගල හා මකුල්දෙණිය ආශ්‍රිත වැදගත් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයකි.

ශ්‍රී ලංකා රජයේ හා ප්‍රාදේශීය පාලන ලේඛනවල '''Bobabila''' යන අක්ෂර වින්‍යාසයද භාවිත වේ.&lt;ref&gt;[https://www.documents.gov.lk/view/gazettes/2024/11/2024-11-22%28IV-B%29E.pdf මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභා ගැසට් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2012 මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලස්හි බොබෙබිල වෙනම ග්‍රාම නිලධාරී වසමක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;GN2012&quot; /&gt;

බොබෙබිල රංගල, මකුල්දෙණිය සහ අවට වතු හා ගම්මාන සම්බන්ධ කරන මාර්ග ජාලයේ කොටසකි.

== මකුල්දෙණිය ==

'''මකුල්දෙණිය''' රංගලට ආසන්න ප්‍රධාන ගම්මාන ප්‍රදේශයකි. රංගල පොලිස් ස්ථානය, සෞඛ්‍ය පහසුකම් සහ තැපැල් සේවා වැනි මහජන සේවා කිහිපයක් මකුල්දෙණිය–රංගල කලාපයට සම්බන්ධ වේ.

2012 ජනගහන හා භූගෝලීය ලේඛනවල මකුල්දෙණිය වෙනම ග්‍රාම නිලධාරී වසමක් ලෙස සටහන් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;GN2012&quot; /&gt;

== තංගප්පුව ==

'''තංගප්පුව''' රංගල ප්‍රදේශයේ [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය|ක්නක්කල්ස්]] අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශයට පිවිසෙන වැදගත් කඳුකර ගම්මානයකි.

තංගප්පුවෙන් කොටගඟ දිය ඇලි, අල්ලුගල්ලෙන/ඇගල්ලෙන, Corbett's Gap සහ වෙනත් කඳුකර පාගමන් මාර්ග වෙත ප්‍රවේශ විය හැක.&lt;ref name=&quot;CPT&quot;&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Knuckles Range]&lt;/ref&gt;

තංගප්පුව අවට තේ වතු, වනාන්තර සීමා, ගම්මාන මාර්ග, පාගමන් මංපෙත් සහ සංචාරක නවාතැන් පහසුකම් පවතී.

== තංගප්පුව වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු ටිකට් කවුන්ටරය ==

'''තංගප්පුව ක්නක්කල්ස් ප්‍රවේශ ටිකට් කවුන්ටරය''' ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය වෙත ප්‍රවේශය සම්බන්ධ වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල ස්ථානයකි.

වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ 2024 කාර්යසාධන වාර්තාවේ නඩත්තු කරන ලද ටිකට් කවුන්ටර් අතර '''Thangappuwa Ticket Counter''' පැහැදිලිව සඳහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1758187735034907.pdf වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 කාර්යසාධන වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

එබැවින් තංගප්පුව ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයේ නිල සංචාරක ප්‍රවේශ ස්ථානයක් ලෙස සැලකිය හැක.

ප්‍රවේශ පත්‍ර ගාස්තු, අවසර ක්‍රම, මාර්ගෝපදේශක අවශ්‍යතාව සහ මංපෙත් විවෘත හෝ වසා ඇති තත්ත්ව කාලය අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් සංචාරයට පෙර වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවෙන් තහවුරු කරගැනීම සුදුසුය.

== තංගප්පුව – Corbett's Gap – අට්ටාලවෙට්ටුව මාර්ගය ==

'''තංගප්පුව – Corbett's Gap – අට්ටාලවෙට්ටුව''' මාර්ගය රංගල කලාපයේ ඓතිහාසික හා පාරිසරික වැදගත්කමක් සහිත කඳුකර මාර්ගයකි.

රජයේ මාර්ග සංවර්ධන ලේඛනයක Rangala–Thangappuwa සිට Corbett's Gap දක්වා මාර්ගය ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර් 11.5ක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=රජයේ මාර්ග සංවර්ධන ලේඛනය |url=https://www.mohsl.gov.lk/downloads/1649064612.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316062305/https://mohsl.gov.lk/downloads/1649064612.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2025-03-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම මාර්ගය පැරණි තේ ප්‍රවාහන මාර්ගයක් ලෙස භාවිත වූ බවත් පසුව එහි විශාල කොටසක් සංරක්ෂිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වූ බවත් වාර්තා වේ.&lt;ref name=&quot;Road&quot;&gt;[https://www.dailymirror.lk/plus/Proposed-road-to-promote-tourism-threatens-protected-knuckles-forest/352-329266 Daily Mirror — Thangappuwa–Corbett's Gap–Attalawettuwa road]&lt;/ref&gt;

2026 වසරේ වාර්තා අනුව මාර්ගයේ ඇතැම් කොටස් නායයෑම් සහ මාර්ග හානිවලට ලක්ව ඇති අතර සංරක්ෂිත වනාන්තරය හරහා මාර්ග සංවර්ධනය පිළිබඳ සාකච්ඡාද පවතී.&lt;ref&gt;[https://www.dailymirror.lk/breaking-news/Proposed-road-to-promote-tourism-threatens-protected-knuckles-forest/131-329266 Daily Mirror — 2026]&lt;/ref&gt;

එම නිසා මෙම මාර්ගය සාමාන්‍ය විවෘත සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස නොසලකා වර්තමාන මාර්ග තත්ත්වය, වන සංරක්ෂණ අවසර සහ නීති පරීක්ෂා කළ යුතුය.

== Corbett's Gap ==

'''Corbett's Gap''' ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ වැදගත් කඳු ගැටයක් හා මාර්ග ප්‍රවේශ ස්ථානයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව Corbett's Gap සිට Nitro Caves සහ Augallena Cave වෙත යන පාගමන් මාර්ග සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

Corbett's Gap වටා කඳුකර වනාන්තර, තෘණභූමි, ඇළ දොළ සහ දුෂ්කර කඳුකර මාර්ග පවතී.

== අට්ටාලවෙට්ටුව / Attalamettuwa / Attalawettuwa ==

'''අට්ටාලවෙට්ටුව''' ('''Attalamettuwa / Attalawettuwa''') තංගප්පුව සහ Corbett's Gap අතර පැරණි කඳුකර මාර්ග පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ ප්‍රදේශයකි.

ප්‍රාදේශීය හා සංචාරක මූලාශ්‍ර අනුව මෙම නාමය සඳහා අක්ෂර වින්‍යාස දෙකම භාවිත වේ.

මෙම ප්‍රදේශය වනාන්තර මාර්ග, තේ ප්‍රවාහනයේ පැරණි ඉතිහාසය සහ ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

== මීමුරේ මාර්ගය ==

රංගල–තංගප්පුව–Corbett's Gap කලාපය [[මීමුරේ]] හා ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ පුළුල් මාර්ග පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව මීමුරේ සහ Kalupahana ප්‍රදේශ සම්බන්ධ කඳුකර පාගමන් මාර්ගද සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

මීමුරේ දෙසට යන කඳුකර මාර්ගවල වර්ෂාව, නායයෑම්, මාර්ග තත්ත්ව සහ වන ප්‍රවේශ සීමා පිළිබඳ නවතම තොරතුරු ලබාගැනීම අවශ්‍ය වේ.

== හීල්ඔය ==

'''හීල්ඔය''' රංගල කලාපයට සම්බන්ධ පැරණි කඳුකර ගම්මානයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව හීල්ඔය ජල පෝෂකයේ උඩුගං ප්‍රදේශය රංගල අවට මීදුම් වනාන්තර කලාපය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එම ජලධාරාව වතු හා ගම්මාන හරහා ගලාගෙන ගොස් තවත් ඇළ දොළ සමඟ එක් වේ.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot;&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — හීල්ඔය හා ග්‍රාමීය ජීවිතය]&lt;/ref&gt;

හීල්ඔය කලාපය වී වගාව, ගෙවතු වගාව, කුළුබඩු වගාව, මී මැසි පාලනය සහ ග්‍රාමීය සංචාරක කටයුතු සමඟද සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

== පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල ==

'''පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල''' හීල්ඔය කලාපයට සම්බන්ධ කුඩා දිය ඇල්ලකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවේ හීල්ඔය පිළිබඳ තොරතුරු අනුව දේශීය ජනප්‍රවාදයක් මෙම දිය ඇල්ලේ නාමය සමඟ සම්බන්ධ වේ. දිය ඇල්ල වෙත ඇළ මාර්ගය අනුගමනය කරමින් පාගමනින් ළඟා විය හැකි බවද සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

== රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය ==

'''රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය''' රංගල ප්‍රදේශයේ ප්‍රකට ස්වභාවික සංචාරක ස්ථානයකි.

මෙම තටාකය කොටගඟ ජලධාරාව ආශ්‍රිතව පිහිටා ඇති අතර ස්වභාවික ගල් ව්‍යුහයන් හා ජල ප්‍රවාහය මගින් නිර්මාණය වී ඇත.

Wikimedia Commons හි රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය නිරූපණය කරන Creative Commons බලපත්‍ර සහිත ඡායාරූප කිහිපයක් ඇත.&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rangala_Natural_Pool.jpg Wikimedia Commons — Rangala Natural Pool]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rangala_Natural_pool.jpg Wikimedia Commons — Rangala Natural pool]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sri_Lanka_Rangala_Natural_Pool.jpg Wikimedia Commons — Sri Lanka Rangala Natural Pool]&lt;/ref&gt;

වර්ෂාපතනය අනුව ජල මට්ටම හා ප්‍රවාහය වේගයෙන් වෙනස් විය හැකි බැවින් ස්වභාවික තටාකවලදී ආරක්ෂාව පිළිබඳ විශේෂ සැලකිල්ලක් අවශ්‍ය වේ.

== කොටගඟ සහ දිය ඇලි ==

'''කොටගඟ''' රංගල–ක්නක්කල්ස් කලාපයේ වැදගත් ජලධාරාවකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව '''Kota Ganga Ella''' ලෙස දිය ඇලි සමූහයක් හඳුනාගෙන ඇති අතර තංගප්පුව සිට ඒ වෙත පාගමනින් ගමන් කළ හැකි බව සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Hiking and Trekking |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

=== රංගල සහ හීල්ඔය අවට දිය ඇලි ===

* [[පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල]]
* රන් ඇල්ල
* කලුදිය පොකුණ
* කොටගඟ දිය ඇලි
* බර්න්සයිඩ් අවට දිය ඇලි
* බලාචන්ද්‍ර ඇල්ල
* Black Pool

=== පුළුල් ක්නක්කල්ස් කලාපයේ දිය ඇලි ===

රංගලෙන් ප්‍රවේශ විය හැකි පුළුල් ක්නක්කල්ස් සංචාරක කලාපයේ,

* [[සේර ඇල්ල]]
* [[බඹරකිරි ඇල්ල]]
* [[හුළුගඟ ඇල්ල]]
* සාරි ඇල්ල
* දූවිලි ඇල්ල
* ගෙරන්ඩි ඇල්ල
* දුම්බර ඇල්ල
* ක්නක්කල්ස් දිය ඇලි

වැනි දිය ඇලි හා ජල ස්ථාන ඇත.

මෙම සියලු දිය ඇලි රංගල ගම්මානය තුළම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර, ඒවා පුළුල් ක්නක්කල්ස් සංචාරක හා කඳුකර පරිසර කලාපයට අයත් ස්ථාන ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

== රන් ඇල්ල සහ කලුදිය පොකුණ ==

හීල්ඔය ජලධාරාව ආශ්‍රිත '''රන් ඇල්ල''' තේ වතු අතරින් ගලායන ජලයෙන් නිර්මාණය වූ දිය ඇල්ලක් ලෙස මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

රන් ඇල්ලට පහළින් '''කලුදිය පොකුණ''' පිහිටා ඇති අතර එය ගැඹුරු ස්වභාවික ජල තටාකයක් ලෙස විස්තර කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

== බර්න්සයිඩ් ප්‍රදේශය ==

'''බර්න්සයිඩ්''' රංගල හා හීල්ඔය අතර කඳුකර වතු භූදර්ශනයේ වැදගත් කොටසකි.

බර්න්සයිඩ් ප්‍රදේශයේ තේ වතු, ජලධාරා සහ කුඩා දිය ඇලි පවතින අතර එය හීල්ඔය ජල පෝෂකය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

බර්න්සයිඩ් වතු ප්‍රදේශය ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට ආසන්න වනාන්තර–වැවිලි සංක්‍රාන්ති කලාපයකි.

== වික්ටෝරියා ජලාශය සහ ජල පෝෂක වැදගත්කම ==

රංගල සහ හීල්ඔය අවට කඳුකර ජල පෝෂක පද්ධති පහළ ප්‍රදේශයේ [[වික්ටෝරියා ජලාශය]] සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව හීල්ඔය ජල පෝෂකයේ උඩුගං ප්‍රදේශය රංගල අවට මීදුම් වනාන්තර කලාපයෙන් ආරම්භ වන අතර එහි ජලය තවත් ඇළ දොළ කිහිපයක් සමඟ සම්බන්ධ වී පහළ ජල පද්ධතියට ගලායයි.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

ක්නක්කල්ස් massif එකේ පුළුල් ජල පෝෂක පද්ධතිය [[මහවැලි ගඟ]] පද්ධතියට අයත් වන අතර එය ශ්‍රී ලංකාවේ වැදගත් උඩුගං ජල පෝෂක කලාපයකි.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1203.pdf UNESCO — Central Highlands of Sri Lanka nomination]&lt;/ref&gt;

වික්ටෝරියා ජලාශය [[මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහන|මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහනේ]] ප්‍රධාන ජලාශයක් වන අතර ජල විදුලි උත්පාදනය හා ජල කළමනාකරණය සඳහා භාවිත වේ.

එම නිසා රංගලේ වැදගත්කම සංචාරක කර්මාන්තයට පමණක් සීමා නොවී ජල පෝෂක සංරක්ෂණයටද සම්බන්ධ වේ.

== දේශගුණය ==

රංගල උස් කඳුකර ප්‍රදේශයක පිහිටීම නිසා පහත්බිම්වලට වඩා සාපේක්ෂව සිසිල් සහ තෙත් පරිසරයක් පවතී.

ක්නක්කල්ස් කලාපයේ දේශගුණය උස, කඳු බෑවුමේ දිශාව සහ මෝසම් බලපෑම් අනුව විශාල ලෙස වෙනස් වේ. මීදුම, වර්ෂාව සහ වේගයෙන් වෙනස් වන කාලගුණ තත්ත්ව උස්බිම්වල සාමාන්‍ය ලක්ෂණ වේ.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරයේ වැඩි වර්ෂාපතනයක් සහිත කඳුකර පරිසර පද්ධති පවතින අතර ඒවා තේ හා කුළුබඩු වගාව සඳහාද බලපායි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

රංගලේ නිශ්චිත මාසික උෂ්ණත්ව හා වර්ෂාපතන අගයන් සඳහා ප්‍රාදේශීය කාලගුණ මධ්‍යස්ථාන දත්ත භාවිත කළ යුතුය.

== වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව ==

[[වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව]] ශ්‍රී ලංකාවේ වනාන්තර සංරක්ෂණය හා කළමනාකරණය සඳහා ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආයතනයකි.

එය 1887 දී ආරම්භ වූ අතර වර්තමානයේ වනාන්තර ආරක්ෂාව, නීති ක්‍රියාත්මක කිරීම, ජෛව විවිධත්ව සංරක්ෂණය, ජල පෝෂක කළමනාකරණය, පර්යේෂණ, අධ්‍යාපනය සහ ecotourism ඇතුළු කාර්යයන් ඉටු කරයි.&lt;ref name=&quot;Forest&quot;&gt;[https://env.gov.lk/web/index.php/en/department-of-forest-conservation වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව — පරිසර අමාත්‍යාංශය]&lt;/ref&gt;

දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල අරමුණු අතර ජෛව විවිධත්වය, පස, ජලය සහ ඓතිහාසික, සංස්කෘතික, ආගමික හා සෞන්දර්යාත්මක වටිනාකම් ආරක්ෂා කිරීමද ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Forest&quot; /&gt;

දෙපාර්තමේන්තුවේ තාක්ෂණික අංශ අතර Forest Protection and Law Enforcement, Environment Management and Geo Resources, Ecotourism සහ Biodiversity and Watershed Management යන අංශ පවතී.&lt;ref name=&quot;Forest&quot; /&gt;

== ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය ==

[[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] ශ්‍රී ලංකාවේ වැදගත්ම කඳුකර වනාන්තර පරිසර පද්ධතිවලින් එකකි.

එය 2010 දී [[යුනෙස්කෝ]] විසින් ලෝක උරුම ස්ථානයක් ලෙස පිළිගත් [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]] ලෝක උරුම දේපළේ කොටසකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

ක්නක්කල්ස් කලාපයේ වියළි සදාහරිත වනාන්තර, උපකඳුකර වනාන්තර, මොන්ටේන් වනාන්තර, පතන තෘණභූමි සහ වෙනත් වෘක්ෂලතා පද්ධති පවතී.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

ක්නක්කල්ස් පරිසර ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය සඳහා 2007 ජූලි 23 දින ගැසට් නිවේදනයක් නිකුත් කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://env.gov.lk/web/index.php/en/knuckles-environmental-protection-area Knuckles Environmental Protection Area — පරිසර අමාත්‍යාංශය]&lt;/ref&gt;

== ජෛව විවිධත්වය ==

රංගල අවට ක්නක්කල්ස් කලාපය ඉහළ ජෛව විවිධත්වයක් සහිත කඳුකර පරිසර පද්ධතියකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව ක්නක්කල්ස් ප්‍රදේශයේ වල් ඌරා, මුවා, ගෝනා, දැවැන්ත ලේනා, barking deer, දම් මුහුණු කොළ වඳුරා, මුගටියා සහ ඉත්තෑවා වැනි ක්ෂීරපායි සතුන් හමුවේ.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

ක්නක්කල්ස් කලාපයේ පක්ෂි විශේෂ 200කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් වාර්තා වී ඇති අතර ඒ අතර ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික විශේෂ ගණනාවක් ඇත.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

උරග හා උභයජීවී විශේෂ අතර දේශීය හා සීමිත ව්‍යාප්තියක් ඇති කඳුකර විශේෂ ගණනාවක් පවතී.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

UNESCO අනුව ක්නක්කල්ස් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය ඉහළ ආවේණිකත්වයක් සහිත ශාක හා සත්ත්ව විවිධත්වයකින් සමන්විත වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

== ශාක විවිධත්වය සහ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ==

ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ වනාන්තර සහ තෘණභූමි වර්ග ගණනාවක් පවතින අතර උස අනුව වෘක්ෂලතා සංයුතිය වෙනස් වේ.

Dothalugala හා අනෙකුත් මීදුම් වනාන්තර ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල ශාක විවිධත්වය, ආවේණික ශාක සහ සංරක්ෂණ වටිනාකම පිළිබඳ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සිදුකර ඇත.

ක්නක්කල්ස් පරිසර පද්ධතිය උභයජීවී, උරග, පක්ෂි, වෘක්ෂලතා සහ ජල පෝෂක පර්යේෂණ සඳහාද වැදගත් වේ.

විවිධ පර්යේෂණ මගින් ක්නක්කල්ස් වනාන්තරවල මීදුම් වනාන්තර පරිසර පද්ධති, වනාන්තර ප්‍රතිසංස්කරණය සහ ආක්‍රමණශීලී ශාක කළමනාකරණයද අධ්‍යයනය කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/publication/261248930_Floristic_Richness_and_the_Conservation_Value_of_Tropical_Montane_Cloud_Forests_of_Dothalugala_Man_and_Biosphere_Reserve_Sri_Lanka Dothalugala floristic research]&lt;/ref&gt;

== කෘෂිකර්මාන්තය සහ කුළුබඩු ==

තේ වගාවට අමතරව රංගල සහ පුළුල් ක්නක්කල්ස් කලාපයේ කුඩා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තයද වැදගත් වේ.

උස්බිම්වල,

* අර්තාපල්
* ගෝවා
* කැරට්
* බීට්
* රාබු
* නොක්කොල්

වැනි එළවළු වගා කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt;

මිශ්‍ර ගෙවතු හා කුළුබඩු වගා පද්ධතිවල,

* [[ගම්මිරිස්]]
* [[එනසාල්]]
* [[කරාබු නැටි]]
* [[කෝපි]]
* [[සාදික්කා]]

වැනි බෝග වගා කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt;

[[කුරුඳු]] ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ගෙවතු හා කුළුබඩු වගා පද්ධතිවල වැදගත් බෝගයක් වුවද රංගල ප්‍රදේශය ප්‍රධාන වාණිජ කුරුඳු නිෂ්පාදන මධ්‍යස්ථානයක් බවට ප්‍රමාණවත් මූලාශ්‍ර නොමැත.

== අධ්‍යාපනය ==

රංගල සහ අවට වතු ප්‍රදේශවල දෙමළ මාධ්‍ය පාසල් ගණනාවක් පවතී.

අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ පාසල් ලේඛනවල රංගල ප්‍රදේශය සඳහා,

* '''Kumaran Tamil Vidyalaya'''
* '''Rangala Tamil Maha Vidyalaya'''
* '''Siva Shakthi Tamil Vidyalaya''' — Cottaganga, Rangala
* '''Nawalar Tamil Vidyalaya''' — Bopitiya, Rangala
* '''Vibulanandar Tamil Vidyalaya''' — Elagolla, Rangala
* '''Malaimagal Kanishta Tamil Vidyalaya''' — Rangala
* '''Rangala Primary Tamil School'''

වැනි පාසල් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;MOE&quot; /&gt;

උඩිස්පත්තුව සහ අවට ප්‍රදේශවල සිංහල හා දෙමළ මාධ්‍ය පාසල්ද පවතින අතර ඒවා රංගල කලාපයේ පුළුල් අධ්‍යාපන ජාලයට සම්බන්ධ වේ.

== පොලිස් සේවා ==

'''රංගල පොලිස් ස්ථානය''' රංගල සහ අවට ප්‍රදේශයේ නීතිය හා මහජන ආරක්ෂාව සඳහා ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආයතනයකි.

ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ නිල දුරකථන නාමාවලියේ රංගල පොලිස් ස්ථානය සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.police.lk/?page_id=1301 ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය — දුරකථන නාමාවලිය]&lt;/ref&gt;

2023 කැබිනට් තීරණයකට අනුව රංගල පොලිස් ස්ථානය සඳහා නව ඉඩමක් ලබාගැනීම අනුමත කර ඇති අතර එම අවස්ථාවේ පොලිස් ස්ථානය වතු සමාගමකට අයත් ගොඩනැගිල්ලක කුලී පදනමින් පවත්වාගෙන ගිය බවද සඳහන් විය.&lt;ref&gt;[https://www.cabinetoffice.gov.lk/cab/index.php?Itemid=49&amp;dID=12297&amp;id=16&amp;lang=en&amp;option=com_content&amp;view=article කැබිනට් කාර්යාලය — රංගල පොලිස් ස්ථානය සඳහා ඉඩම් අත්පත් කරගැනීම]&lt;/ref&gt;

== සෞඛ්‍ය සේවා ==

ශ්‍රී ලංකා සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ වර්තමාන ආයතන ලේඛනයේ '''PMCU Rangala Makuldeniya''' ප්‍රාථමික සෞඛ්‍ය සේවා ආයතනයක් ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2025/06/Institution-List-2026-Updated.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — 2026 ආයතන ලේඛනය]&lt;/ref&gt;

මෙය රංගල, මකුල්දෙණිය සහ අවට ග්‍රාම නිලධාරී වසම් සඳහා වැදගත් ප්‍රාදේශීය සෞඛ්‍ය සේවාවකි.

== තැපැල් සේවා ==

'''රංගල උප තැපැල් කාර්යාලය''' රංගල ප්‍රදේශයට තැපැල් සේවා සපයයි.

ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ උප තැපැල් කාර්යාල ලේඛනයේ Rangala උප තැපැල් කාර්යාලය සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://slpost.gov.lk/si/information/sub-post-directorate-part-02/ ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව — උප තැපැල් කාර්යාල]&lt;/ref&gt;

== ප්‍රාදේශීය පාලනය ==

රංගල මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වන අතර ප්‍රාදේශීය පාලන කටයුතු සඳහා මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභා පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභාවේ ලේඛනවල රංගල, බොබෙබිල, තංගප්පුව සහ අවට මාර්ග හා ගම්මාන සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.documents.gov.lk/view/gazettes/2024/11/2024-11-22%28IV-B%29E.pdf මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභා ගැසට් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ආගමික හා සංස්කෘතික ස්ථාන ==

රංගල සහ අවට ගම්මානවල [[බුදු දහම|බෞද්ධ]], [[හින්දු ආගම|හින්දු]], [[ඉස්ලාම්|ඉස්ලාම්]] සහ [[ක්‍රිස්තියානි]] ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අයත් ස්ථාන පවතී.

=== බෞද්ධ විහාර ===

'''අමුපිටිය මහා විහාරය''' රංගල–මකුල්දෙණිය කලාපයට සම්බන්ධ බෞද්ධ විහාරස්ථානයකි.

'''බඹරගල රජමහා විහාරය''' හීල්ඔය කලාපයේ පිහිටි ඓතිහාසික බෞද්ධ ස්ථානයකි. එහි ගල් ලෙන් සහ ඓතිහාසික ලේඛන සම්බන්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කමක් පවතී.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

'''Rangala International Buddhist Center''' රංගල–තංගප්පුව කලාපයේ නවීන බෞද්ධ ආගමික ස්ථානයක් ලෙස හඳුනාගත හැක.

=== හින්දු කෝවිල් ===

රංගල, තංගප්පුව සහ තේ වතු ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල හින්දු කෝවිල් පවතින අතර ඒවා විශේෂයෙන් වතු ප්‍රජාවගේ ආගමික හා සංස්කෘතික ජීවිතය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

තංගප්පුව ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ '''Sri Muththumari Amman Kovil''' වැනි ආගමික ස්ථාන පවතී.

=== ඉස්ලාම් ආගමික ස්ථාන ===

උඩිස්පත්තුව සහ අවට ප්‍රදේශවල මුස්ලිම් ජන ප්‍රජාවක් පවතින අතර ප්‍රදේශීය මස්ජිද්ද පවතී.

=== ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථාන ===

'''St. Barnabas's Church, Rangala''' රංගල ප්‍රදේශයට සම්බන්ධ ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථානයක් ලෙස Church of Ceylon හි දේවස්ථාන නාමාවලියේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://assets.ctfassets.net/wu3jbkl053ei/gNyCgb1kYAdDbB43SrscK/1740027a62dba9a1b517b4a17ad7b76c/Church_of_Ceylon_%C3%A2___Complete_Church_Directory.pdf Church of Ceylon — Church Directory]&lt;/ref&gt;

== සංචාරක කර්මාන්තය ==

රංගල මධ්‍යම කඳුකරයේ ග්‍රාමීය හා කඳුකර සංචාරක කලාපයක් ලෙස වැදගත් වේ.

ප්‍රධාන සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් අතර,

* රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය නැරඹීම
* දිය ඇලි නැරඹීම
* තේ වතු සංචාර
* තේ කර්මාන්තශාලා නැරඹීම
* ගම්මාන පාගමන්
* කඳු නැගීම
* වනාන්තර පාගමන්
* කුරුලු නිරීක්ෂණය
* ජෛව විවිධත්ව නිරීක්ෂණය
* ඡායාරූපකරණය
* cycling
* කුළුබඩු හා ගෙවතු අත්දැකීම්
* ක්නක්කල්ස් කඳුකර සංචාර
* [[මීමුරේ]] සංචාර

ඇතුළත් වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව ක්නක්කල්ස් කලාපයේ Deanston, Dothalugala, Corbett's Gap, Thangappuwa සහ Meemure ආශ්‍රිත පාගමන් මාර්ග හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

== කඳු නැගීම සහ පාගමන් ==

=== රංගල – හීල්ඔය පාගමන ===

රංගල හා හීල්ඔය අතර ගම්මාන, තේ වතු, වගා බිම්, ඇළ දොළ සහ කඳුකර භූදර්ශන හරහා ගමන් කරන පාගමන් මාර්ග පවතී.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

=== තංගප්පුව – අල්ලුගල්ලෙන / Augallena ===

Corbett's Gap හරහා තංගප්පුව වෙතත් Augallena Cave දෙසටත් යන පාගමන් මාර්ග මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

=== කොටගඟ දිය ඇලි මාර්ගය ===

තංගප්පුව සිට කොටගඟ දිය ඇලි වෙත යන කඳුකර පාගමනක් පවතින අතර දුෂ්කර හා වනාන්තරගත කොටස් ඇතුළත් විය හැක.&lt;ref&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Hiking and Trekking |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

=== Corbett's Gap ===

Corbett's Gap පාගමන් මාර්ගයක් කිලෝමීටර් 10ක් පමණ දිගින් සහ පැය 4.5ක පමණ ගමන් කාලයකින් යුක්ත බව මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Corbett's Gap |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

=== Deanston – Mini World's End ===

Deanston Conservation Centre ආසන්නයෙන් [[Mini World's End]] වෙත පාගමන් මාර්ගයක් ආරම්භ වේ.&lt;ref&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/deanston-mini_world%E2%80%99s-end මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Deanston Mini World's End]&lt;/ref&gt;

=== Deanston – Dothalugala ===

Dothalugala Nature Trail එක Deanston ආසන්නයෙන් ආරම්භ වන අතර ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර් 5ක පාගමනක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Dothalugala |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

Deanston Mini World's End සහ Dothalugala සඳහා එකම ප්‍රවේශ පත්‍ර ක්‍රමයක් පවතින බව පළාත් සංචාරක මූලාශ්‍ර සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

=== මීමුරේ මාර්ග ===

ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ පුළුල් පාගමන් ජාලය [[මීමුරේ]] හා Kalupahana ඇතුළු දුරස්ථ කඳුකර ගම්මාන සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

== ප්‍රවේශ අවසර සහ සංරක්ෂණ නීති ==

ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය ආරක්ෂිත පරිසර පද්ධතියක් බැවින් සියලුම වනාන්තර මාර්ග සාමාන්‍ය පොදු මාර්ග ලෙස නොසැලකේ.

වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව වනාන්තර ආරක්ෂාව, ජෛව විවිධත්වය, ජල පෝෂක කළමනාකරණය සහ ecotourism සම්බන්ධ කටයුතු පවත්වාගෙන යයි.&lt;ref name=&quot;Forest&quot; /&gt;

තංගප්පුව ටිකට් කවුන්ටරය ක්නක්කල්ස් ප්‍රවේශ පද්ධතියේ වැදගත් ස්ථානයක් වන අතර එය Forest Department කාර්යසාධන වාර්තාවක නිල වශයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1758187735034907.pdf වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 කාර්යසාධන වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

සංචාරයට පෙර,

* ප්‍රවේශ පත්‍ර
* බලපත්‍ර
* මාර්ගෝපදේශක අවශ්‍යතා
* මාර්ග විවෘත හෝ වසා ඇති තත්ත්ව
* නායයෑම් අවදානම
* කාලගුණ තත්ත්ව
* සංරක්ෂණ සීමා

පරීක්ෂා කිරීම සුදුසුය.

== රාජ්‍ය ආයතන සහ මහජන සේවා ==

රංගල සහ අවට ප්‍රදේශවල රජයේ හා මහජන සේවා ආයතන ගණනාවක් පවතී.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ආයතනය
! ප්‍රදේශය
! සේවාව
|-
| රංගල පොලිස් ස්ථානය
| රංගල / මකුල්දෙණිය
| නීතිය හා මහජන ආරක්ෂාව
|-
| රංගල උප තැපැල් කාර්යාලය
| රංගල
| තැපැල් සේවා
|-
| PMCU Rangala Makuldeniya
| මකුල්දෙණිය
| ප්‍රාථමික සෞඛ්‍ය සේවා
|-
| මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභාව
| මැදදුම්බර
| පළාත් පාලන සේවා
|-
| මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලය
| මැදදුම්බර
| ප්‍රාදේශීය පරිපාලනය
|-
| Knuckles Conservation Centre
| ඩීන්ස්ටන්
| සංරක්ෂණ හා සංචාරක තොරතුරු
|-
| Thangappuwa Forest Department Ticket Counter
| තංගප්පුව
| වනාන්තර ප්‍රවේශ පත්‍ර හා සංචාරක ප්‍රවේශය
|}

ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ නිල දුරකථන නාමාවලිය, ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව සහ සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ ආයතන ලේඛන මගින් ප්‍රදේශයේ මහජන සේවා තහවුරු කළ හැක.&lt;ref&gt;[https://www.police.lk/?page_id=1301 ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය — දුරකථන නාමාවලිය]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://slpost.gov.lk/si/information/sub-post-directorate-part-02/ ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව — උප තැපැල් කාර්යාල]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2025/06/Institution-List-2026-Updated.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — 2026 ආයතන ලේඛනය]&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපන ආයතන ==

රංගල සහ අවට තේ වතු ජනාවාස සඳහා අධ්‍යාපන සේවා සැපයීමේදී දෙමළ මාධ්‍ය පාසල් වැදගත් වේ.

රංගල ප්‍රදේශයේ පාසල් අතර,

* '''Kumaran Tamil Vidyalaya'''
* '''Rangala Tamil Maha Vidyalaya'''
* '''Siva Shakthi Tamil Vidyalaya'''
* '''Nawalar Tamil Vidyalaya'''
* '''Vibulanandar Tamil Vidyalaya'''
* '''Malaimagal Kanishta Tamil Vidyalaya'''
* '''Rangala Primary Tamil School'''

ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;MOE&quot; /&gt;

උඩිස්පත්තුව සහ අවට ප්‍රදේශවල සිංහල, දෙමළ සහ වෙනත් මාධ්‍යවල පාසල් ද පවතී.

== ආගමික ස්ථාන ==

රංගල සහ අවට ප්‍රදේශයේ බෞද්ධ විහාර, හින්දු කෝවිල්, මුස්ලිම් ආගමික ස්ථාන සහ ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථාන පවතී.

=== බෞද්ධ ස්ථාන ===

'''අමුපිටිය මහා විහාරය''' රංගල–මකුල්දෙණිය කලාපයට සම්බන්ධ බෞද්ධ විහාරස්ථානයකි.

'''බඹරගල රජමහා විහාරය''' හීල්ඔය කලාපයේ ඓතිහාසික වැදගත්කමක් ඇති බෞද්ධ ස්ථානයකි. එහි ලෙන් සහ ඉතිහාසික ලේඛන සම්බන්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක පවතී.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

'''Rangala International Buddhist Center''' රංගල–තංගප්පුව කලාපයේ බෞද්ධ ආගමික ස්ථානයක් ලෙස පවතී.

=== හින්දු කෝවිල් ===

රංගල සහ තංගප්පුව අවට තේ වතු ප්‍රජාවන් සමඟ සම්බන්ධ හින්දු කෝවිල් පවතී.

'''Sri Muththumari Amman Kovil''' තංගප්පුව කලාපයේ හින්දු ආගමික ස්ථානයක් ලෙස හඳුනාගත හැක.

=== ඉස්ලාම් ආගමික ස්ථාන ===

උඩිස්පත්තුව අවට ප්‍රදේශයේ මුස්ලිම් ප්‍රජාවක් සහ මස්ජිද් පවතී.

=== ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථාන ===

'''St. Barnabas's Church, Rangala''' Church of Ceylon හි දේවස්ථාන නාමාවලියේ රංගල සමඟ සම්බන්ධ දේවස්ථානයක් ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://assets.ctfassets.net/wu3jbkl053ei/gNyCgb1kYAdDbB43SrscK/1740027a62dba9a1b517b4a17ad7b76c/Church_of_Ceylon_%C3%A2___Complete_Church_Directory.pdf Church of Ceylon — Complete Church Directory]&lt;/ref&gt;

== සංචාරක කර්මාන්තය ==

රංගල මධ්‍යම කඳුකරයේ ග්‍රාමීය හා කඳුකර සංචාරක ගමනාන්තයක් ලෙස භාවිත වේ.

ප්‍රධාන සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් අතර,

* රංගල ස්වභාවික ජල තටාක නැරඹීම
* දිය ඇලි නැරඹීම
* තේ වතු සංචාර
* තේ කර්මාන්තශාලා නැරඹීම
* ගම්මාන පාගමන්
* කඳු නැගීම
* වනාන්තර පාගමන්
* කුරුලු නිරීක්ෂණය
* ජෛව විවිධත්ව නිරීක්ෂණය
* භූදර්ශන ඡායාරූපකරණය
* cycling
* කුළුබඩු සහ ගෙවතු අත්දැකීම්
* මීමුරේ සංචාර
* ක්නක්කල්ස් කඳුකර සංචාර

ඇතුළත් වේ.

== සංචාරකයින් සඳහා ප්‍රධාන ස්ථාන ==

=== රංගල ආසන්න ප්‍රදේශ ===

* රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
* රංගල Viewpoint
* රංගල තේ කර්මාන්තශාලාව
* රංගල රාජ්‍ය වතුයාය
* Cottaganga State Plantation
* Goomera State Plantation
* මකුල්දෙණිය
* බොබෙබිල
* රංගල අලුත්වත්ත
* හීල්ඔය
* බර්න්සයිඩ්
* ඩක්වාරිය
* තවලන්තැන්න

=== ක්නක්කල්ස් ප්‍රවේශ ප්‍රදේශ ===

* තංගප්පුව
* Corbett's Gap
* අට්ටාලවෙට්ටුව
* Augallena
* Deanston
* Dothalugala
* Mini World's End
* මීමුරේ
* ලේක්ගල
* පිටවල පතන
* Riverston

=== පුළුල් දිය ඇලි කලාපය ===

* පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල
* රන් ඇල්ල
* කලුදිය පොකුණ
* කොටගඟ දිය ඇලි
* සේර ඇල්ල
* බඹරකිරි ඇල්ල
* හුළුගඟ ඇල්ල
* සාරි ඇල්ල
* දූවිලි ඇල්ල
* ගෙරන්ඩි ඇල්ල
* දුම්බර ඇල්ල

මෙම සියලු ස්ථාන රංගල ගම්මානයේම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර, ඒවා රංගල සමඟ මාර්ග හෝ පාගමන් මගින් සම්බන්ධ වන පුළුල් ක්නක්කල්ස් සංචාරක කලාපයේ ස්ථාන ලෙස සැලකිය යුතුය.

== සංචාරක ප්‍රවේශය ==

රංගල වෙත [[මහනුවර]] සිට [[තෙල්දෙණිය]] සහ මැදදුම්බර හරහා පැමිණිය හැක.

උඩිස්පත්තුව හරහාද රංගලට පැමිණීමට හැකිය.

රංගල සිට තංගප්පුව දෙසට යන මාර්ගය තේ වතු, ගම්මාන, කඳුකර බිම් සහ වනාන්තර සීමා හරහා ගමන් කරයි.

තංගප්පුවේදී ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට සම්බන්ධ Forest Department ටිකට් කවුන්ටරයක් පවතින අතර, වනාන්තර අභ්‍යන්තර මාර්ග සඳහා වර්තමාන අවසර හා ප්‍රවේශ නීති පරීක්ෂා කළ යුතුය.&lt;ref&gt;[https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1758187735034907.pdf වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 කාර්යසාධන වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

== ගමන් මාර්ග සහ කඳුකර මාර්ග ==

=== මහනුවර සිට රංගල ===

මහනුවර සිට [[කටුගස්තොට]]–[[තෙල්දෙණිය]]–මැදදුම්බර හරහා රංගල ප්‍රදේශයට ගමන් කළ හැක.

=== උඩිස්පත්තුව හරහා ===

උඩිස්පත්තුව සිට රංගල වෙත ග්‍රාමීය කඳුකර මාර්ග සම්බන්ධතාවක් පවතී.

=== රංගල සිට තංගප්පුව ===

රංගල–තංගප්පුව මාර්ගය රංගල කඳුකර ගම්මානය සහ ක්නක්කල්ස් අභ්‍යන්තර ප්‍රවේශ ප්‍රදේශය සම්බන්ධ කරයි.

=== තංගප්පුව සිට Corbett's Gap ===

තංගප්පුව–Corbett's Gap මාර්ගය පැරණි තේ ප්‍රවාහන මාර්ගයක කොටසක් වන අතර වර්තමානයේ සංරක්ෂණ වනාන්තර පරිසරය හරහා ගමන් කරන මාර්ගයක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;Road&quot; /&gt;

=== Corbett's Gap සිට අට්ටාලවෙට්ටුව ===

Corbett's Gap–අට්ටාලවෙට්ටුව මාර්ගය පුරාණ වතු හා කඳුකර මාර්ග පද්ධතියේ කොටසක් වන අතර එහි වර්තමාන භාවිතය වන සංරක්ෂණ තත්ත්වයන්ට යටත් වේ.&lt;ref name=&quot;Road&quot; /&gt;

=== මීමුරේ දෙසට ===

Corbett's Gap සහ තංගප්පුව කලාපය හරහා [[මීමුරේ]] දෙසට යන පුළුල් කඳුකර මාර්ග හා පාගමන් පද්ධතියක් පවතී.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

== ජන ජීවිතය සහ වතු සංස්කෘතිය ==

රංගල සහ අවට වතු ගම්මානවල ජන ජීවිතය තේ වගාව, කුඩා පරිමාණ ගොවිතැන, කුළුබඩු වගාව, ගෙවතු වගාව, වතු රැකියා සහ ස්වභාවික සම්පත් සමඟ සම්බන්ධ වේ.

IUCN මාර්ගෝපදේශය අනුව ක්නක්කල්ස් වටා ගම්මානවල ගොවීන්, තේ කම්කරුවන්, කාඩමම් වගාකරුවන් සහ මී මැසි පාලකයන් වැනි ජීවනෝපායන් පවතී.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt;

රංගල අවට දෙමළ මාධ්‍ය පාසල් ගණනාවක් පැවතීම වතු ජනාවාසවල සමාජ හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය සමඟද සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;MOE&quot; /&gt;

== විද්‍යාත්මක හා පාරිසරික පර්යේෂණ ==

ක්නක්කල්ස් කඳුකරය ශාක, සත්ත්ව, පක්ෂි, උභයජීවී, උරග, වනාන්තර සහ ජල පෝෂක පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් කලාපයකි.

Dothalugala සහ අනෙකුත් මීදුම් වනාන්තරවල ශාක විවිධත්වය හා සංරක්ෂණ වටිනාකම පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදුකර ඇත.

වනාන්තර ප්‍රතිසංස්කරණය, ආක්‍රමණශීලී විදේශීය ශාක පාලනය, ජල පෝෂක ආරක්ෂාව සහ biodiversity conservation ද ක්නක්කල්ස් පර්යේෂණයේ වැදගත් කොටස් වේ.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt;

== පාරිසරික වැදගත්කම ==

රංගල අවට භූදර්ශනය තේ වතු, ගම්මාන, කෘෂිකාර්මික ඉඩම්, වනාන්තර සහ ජල පෝෂක පද්ධති අතර සංක්‍රාන්ති කලාපයකි.

ක්නක්කල්ස් වනාන්තරය ජලය රඳවා තබා ගැනීම, ඇළ දොළ පෝෂණය කිරීම, පස ආරක්ෂා කිරීම, ජෛව විවිධත්වය රැක ගැනීම සහ පහළ ප්‍රදේශවල ජල සැපයුම සඳහා වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

== සංරක්ෂණය සහ තිරසර සංචාරක කර්මාන්තය ==

රංගල කලාපයේ සංචාරක වර්ධනය ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ අවශ්‍යතා සමඟ සම්බන්ධ කළ යුතුය.

විශේෂයෙන්,

* වනාන්තර තුළ අනවසර මාර්ග සංවර්ධනය
* ජල දූෂණය
* අපද්‍රව්‍ය
* අධික සංචාරක පීඩනය
* වනාන්තර ගිනි
* ආක්‍රමණශීලී විදේශීය ශාක
* මංපෙත් ඛාදනය
* අසංවිධානාත්මක රථ ගමනාගමනය

වැනි කරුණු පාරිසරික කළමනාකරණයේදී සලකා බැලිය යුතුය.

වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල අරමුණු අතර ජෛව විවිධත්වය, පස, ජලය සහ ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික වටිනාකම් සංරක්ෂණය කිරීම ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Forest&quot; /&gt;

== ගැලරිය ==

=== රංගල සහ ස්වභාවික තටාකය ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
Rangala Natural Pool.jpg|රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
Rangala Natural pool.jpg|රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
Sri Lanka Rangala Natural Pool.jpg|ශ්‍රී ලංකාවේ රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
Rangala Sri Lanka.jpg|රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
&lt;/gallery&gt;

=== ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;230&quot;&gt;
View of Knuckles Mountain range.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ දර්ශනය
Knuckles Range.JPG|දුම්බර/ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය
The Knuckles Mountain Range.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය
View the heights of Knuckles Mountain Range.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ කඳුකර දර්ශනය
An elegant view of Knuckles Mountain Range.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය
&lt;/gallery&gt;

=== දිය ඇලි සහ ජලධාරා ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;230&quot;&gt;
Waterfall in knuckles mountain range, SriLanka.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ දිය ඇල්ල
Waterfall Knuckles Mountain Range.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ දිය ඇල්ල
Waterfall, Knukles mountain range, SriLanka.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ දිය ඇල්ල
Unnamed waterfall at knuckles.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ නම් නොකළ දිය ඇල්ලක්
Water stream on hard rock bed.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ ගල් මත ගලායන ජලධාරාව
&lt;/gallery&gt;

=== ඡායාරූප ===

&lt;!--
Rangala village XXXX.jpg|රංගල ගම්මානය
Rangala Viewpoint XXXX.jpg|රංගල දර්ශන ස්ථානය
Rangala Tea Factory XXXX.jpg|රංගල තේ කර්මාන්තශාලාව
Rangala Tea Estate XXXX.jpg|රංගල තේ වතු
Cottaganga Estate XXXX.jpg|කොටගඟ වතුයාය
Goomera Estate XXXX.jpg|ගූමේරා වතුයාය
Bobebila XXXX.jpg|බොබෙබිල
Makuldeniya XXXX.jpg|මකුල්දෙණිය
Udispattuwa XXXX.jpg|උඩිස්පත්තුව
Thangappuwa XXXX.jpg|තංගප්පුව
Thangappuwa Old Bridge XXXX.jpg|තංගප්පුව පැරණි පාලම
Thangappuwa Ticket Counter XXXX.jpg|තංගප්පුව වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු ටිකට් කවුන්ටරය
Corbetts Gap XXXX.jpg|Corbett's Gap
Attalawettuwa XXXX.jpg|අට්ටාලවෙට්ටුව
Heeloya XXXX.jpg|හීල්ඔය
Perumal Wetuna Ella XXXX.jpg|පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල
Ran Ella XXXX.jpg|රන් ඇල්ල
Kaludiya Pokuna XXXX.jpg|කලුදිය පොකුණ
Kotaganga Falls XXXX.jpg|කොටගඟ දිය ඇලි
Burnside Waterfall XXXX.jpg|බර්න්සයිඩ් දිය ඇල්ල
Rangala flora XXXX.jpg|රංගල වෘක්ෂලතා
Rangala fauna XXXX.jpg|රංගල සත්ත්ව විවිධත්වය
Rangala Tea Factory XXXX.jpg|රංගල තේ කර්මාන්තශාලාව
School Rangala XXXX.jpg|රංගල පාසල
Rangala Police Station XXXX.jpg|රංගල පොලිස් ස්ථානය
Rangala Temple XXXX.jpg|රංගල විහාරස්ථානය
Rangala Kovil XXXX.jpg|රංගල කෝවිල
Rangala Church XXXX.jpg|රංගල දේවස්ථානය
--&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
* [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]]
* [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[මධ්‍යම පළාත]]
* [[මැදදුම්බර]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[මීමුරේ]]
* [[වික්ටෝරියා ජලාශය]]
* [[මහවැලි ගඟ]]
* [[තේ]]
* [[කරාබු නැටි]]
* [[එනසාල්]]
* [[කුරුඳු]]
* [[ගම්මිරිස්]]
* [[කෝපි]]
* [[මඟුල් කරඳ]]
* [[ජෛව විවිධත්වය]]
* [[කඳු නැගීම]]
* [[දිය ඇල්ල]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://en.wikipedia.org/wiki/Rangala Rangala — English Wikipedia]
* [https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range Knuckles Range — Central Province Tourism Department]
* [https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking Hiking and Trekking — Central Province Tourism Department]
* [https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka Heeloya and Village Life — Central Province Tourism Department]
* [https://tourism.cp.gov.lk/en/deanston-mini_world%E2%80%99s-end Deanston and Mini World's End — Central Province Tourism Department]
* [https://env.gov.lk/web/index.php/en/department-of-forest-conservation වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව — පරිසර අමාත්‍යාංශය]
* [https://env.gov.lk/web/index.php/en/knuckles-environmental-protection-area Knuckles Environmental Protection Area — පරිසර අමාත්‍යාංශය]
* [https://slspc.lk/contact/ ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව]
* [https://www.police.lk/?page_id=1301 ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය]
* [https://slpost.gov.lk/si/information/sub-post-directorate-part-02/ ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව]
* [https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2025/06/Institution-List-2026-Updated.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — 2026 ආයතන ලේඛනය]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf 2024 ජනගහන හා නිවාස සංගණනය]
* [https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO — ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]
* [https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/2003-012-En.pdf IUCN — ක්නක්කල්ස් ජෛව විවිධත්ව මාර්ගෝපදේශය]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rangala_Natural_Pool.jpg Wikimedia Commons — Rangala Natural Pool]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rangala_Natural_pool.jpg Wikimedia Commons — Rangala Natural pool]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sri_Lanka_Rangala_Natural_Pool.jpg Wikimedia Commons — Sri Lanka Rangala Natural Pool]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rangala_Sri_Lanka.jpg Wikimedia Commons — Rangala Sri Lanka]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:View_of_Knuckles_Mountain_range.jpg Wikimedia Commons — View of Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Knuckles_Range.JPG Wikimedia Commons — Knuckles Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Knuckles_Mountain_Range.jpg Wikimedia Commons — The Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:View_the_heights_of_Knuckles_Mountain_Range.jpg Wikimedia Commons — View the heights of Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:An_elegant_view_of_Knuckles_Mountain_Range.jpg Wikimedia Commons — An elegant view of Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Waterfall_in_knuckles_mountain_range,_SriLanka.jpg Wikimedia Commons — Waterfall in Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Waterfall_Knuckles_Mountain_Range.jpg Wikimedia Commons — Waterfall Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Waterfall,_Knukles_mountain_range,_SriLanka.jpg Wikimedia Commons — Waterfall, Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Unnamed_waterfall_at_knuckles.jpg Wikimedia Commons — Unnamed waterfall at Knuckles]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Water_stream_on_hard_rock_bed.jpg Wikimedia Commons — Water stream on hard rock bed]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්මාන]]
[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ස්ථාන]]</text>
      <sha1>elvipy2eibludio3phm6bsi7sdd4bwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බොබෙබිල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196888</id>
    <revision>
      <id>803264</id>
      <parentid>801417</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T00:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35832" sha1="2nft5qng9zzz45taotjwjom8iwzr2q3" xml:space="preserve">{{Short description|මැදදුම්බර, මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ ග්‍රාම නිලධාරී වසමක් සහ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයක්}}

{{Infobox settlement
| name = බොබෙබිල
| native_name = බොබෙබිල
| native_name_lang = si
| other_name = Bobabila
| settlement_type = ගම්මානය
| image =
| image_caption =
| pushpin_map = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| subdivision_type = රට
| subdivision_name = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1 = [[මධ්‍යම පළාත]]
| subdivision_type2 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2 = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3 = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| subdivision_name3 = [[මැදදුම්බර]]
| population_as_of = 2024
| timezone = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව]]
| utc_offset = +5:30
}}

'''බොබෙබිල''' (ඉංග්‍රීසි: '''Bobebila'''; ශ්‍රී ලංකා රජයේ ඇතැම් ලේඛනවල '''Bobabila''') යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පළාත|මධ්‍යම පළාතේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් ග්‍රාම නිලධාරී වසමක් සහ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයකි.

බොබෙබිල [[රංගල]] සහ [[මකුල්දෙණිය]] අතර කඳුකර භූදර්ශනයක පිහිටා ඇති අතර තේ වතු, ගෙවතු වගාව, කුඩා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය මාර්ග, කඳුකර ජලධාරා සහ [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] ආශ්‍රිත පරිසරය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ පරිපාලන දත්ත අනුව බොබෙබිල '''ග්‍රාම නිලධාරී වසම් අංක 781''' ලෙස මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යටතේ හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/qlink/AdminDivCodes ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — Administrative Division Codes]&lt;/ref&gt;

රජයේ ඇතැම් ගැසට් සහ ප්‍රාදේශීය පාලන ලේඛනවල '''Bobabila''' යන අක්ෂර වින්‍යාසය භාවිත වන අතර වර්තමාන ප්‍රාදේශීය හා සංචාරක භාවිතයේ '''Bobebila''' යන නාමය බහුලව දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;MedaDumbara&quot;&gt;[https://www.documents.gov.lk/view/gazettes/2024/11/2024-11-22%28IV-B%29E.pdf මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභා ගැසට් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RangalaHouse&quot;&gt;[https://rangalahouse.com/ Rangala House — Bobebila, Makuldeniya]&lt;/ref&gt;

== නාමය සහ පරිපාලන තත්ත්වය ==

'''බොබෙබිල''' යනු වර්තමාන ප්‍රාදේශීය, ලිපින සහ සංචාරක භාවිතයේ බහුලව භාවිත වන නාමයයි. ශ්‍රී ලංකා රජයේ ඇතැම් ලේඛනවල මෙම ප්‍රදේශය '''Bobabila''' ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;MedaDumbara&quot; /&gt;

ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ පරිපාලන කේත දත්ත අනුව,

{| class=&quot;wikitable&quot;
! අයිතමය
! තොරතුර
|-
| රට
| [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|-
| පළාත
| [[මධ්‍යම පළාත]]
|-
| දිස්ත්‍රික්කය
| [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
|-
| ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| [[මැදදුම්බර]]
|-
| ග්‍රාම නිලධාරී වසම් අංකය
| 781
|-
| ප්‍රාදේශීය පාලන ආයතනය
| මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභාව
|}

&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot; /&gt;

== පිහිටීම ==

බොබෙබිල රංගල හා මකුල්දෙණිය අතර කඳුකර ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත.

බොබෙබිලට ආසන්න හෝ මාර්ග මගින් සම්බන්ධ ප්‍රදේශ අතර,

* [[රංගල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* රංගල අලුත්වත්ත
* ඩක්වාරිය
* බර්න්සයිඩ්
* ෆර්න්ඩේල්
* ගෝනවල
* [[කොටගඟ]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[තංගප්පුව]]
* තවලන්තැන්න
* ගූමේරා

ඇතුළත් වේ.

සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ පරිපාලන දත්තවල බොබෙබිල GN Division 781 සහ මකුල්දෙණිය GN Division 782 යන දෙකම මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් බව දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — GN Division දත්ත]&lt;/ref&gt;

== ජනගහනය සහ නිවාස ==

බොබෙබිල 2024 ජන හා නිවාස සංගණනයේදී වෙනම ග්‍රාම නිලධාරී වසමක් ලෙස පවතී. 2024 සංගණන නිවාස දත්ත අනුව බොබෙබිල සඳහා නිවාස ඒකක 206ක් වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;DCSHousing2024&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_housing_pdf.pdf ජන හා නිවාස සංගණනය 2024 — ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව]&lt;/ref&gt;

2012 මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන දත්ත අනුව බොබෙබිලේ ජනගහනය 773ක් ලෙස වාර්තා වී ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D21_KandyDistrict.pdf මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලස් — 2012]&lt;/ref&gt;

2024 සඳහා නිශ්චිත ජනගහන අගය නිල වශයෙන් සෘජුව තහවුරු කළ පසු එය ජනගහන කොටසට එක් කළ හැක.

== මාර්ග සහ ප්‍රවාහන සම්බන්ධතාව ==

බොබෙබිලේ ප්‍රධාන ප්‍රාදේශීය මාර්ග සම්බන්ධතාව '''Rangala Road''' සමඟ පවතී.

මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභාවේ ගැසට් ලේඛනයේ Bobabila යටතේ Rangala Road හි මාර්ග කොටස් සඳහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;MedaDumbara&quot; /&gt;

බොබෙබිලේ සිට රංගල, මකුල්දෙණිය, උඩිස්පත්තුව සහ අනෙකුත් අවට ගම්මාන වෙත ග්‍රාමීය මාර්ග මගින් ගමන් කළ හැක.

මෙම මාර්ග ජාලය තේ වතු, ගෙවතු, ගම්මාන සහ රංගල–ක්නක්කල්ස් සංචාරක ප්‍රදේශ වෙත ප්‍රවේශය සපයයි.

== පොදු බස් ප්‍රවාහනය ==

බොබෙබිලට සම්බන්ධ පොදු බස් ගමනාගමනය රංගල, මකුල්දෙණිය, උඩිස්පත්තුව සහ මැදදුම්බර ප්‍රදේශ හරහා ක්‍රියාත්මක වන මාර්ග පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ වර්තමාන බස් මාර්ග ලැයිස්තුවේ [[මහනුවර]] සහ රංගල අතර,

* '''617/1 — Kandy – Rangala'''
* '''617/4 — Theldeniya – Rangala'''
* '''0617/10/1 — Theldeniya – Rangala'''

යන බස් මාර්ග ලැයිස්තුගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTSA&quot;&gt;{{Citation |title=Central Province Transport Services Authority — Bus Routes |url=https://www.tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928142830/https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ දත්ත අනුව 617/1 මාර්ගය Kandy සිට Rangala දක්වා ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර් 41.4ක් වන අතර 617/4 මාර්ගය Theldeniya සිට Rangala දක්වා ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර් 16.9ක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTSA&quot; /&gt;

ශ්‍රී ලංකා ගමනාගමන මණ්ඩලයේ ටෙල්දෙණිය ඩිපෝව සම්බන්ධ මාර්ග ලැයිස්තුවේද,

* '''617''' — Kandy – Thangappuwa
* '''617/1''' — Kandy – Rangala
* '''617/2''' — Teldeniya – Thangappuwa
* '''617/4''' — Teldeniya – Rangala
* '''618/6''' — Teldeniya – Udispattuwa

යන මාර්ග සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SLTBRoutes&quot;&gt;[https://sltbbus.blogspot.com/p/td-teldeniya-depot-routes.html ශ්‍රී ලංගම — ටෙල්දෙණිය ඩිපෝ බස් මාර්ග]&lt;/ref&gt;

මෙම නිල මාර්ග ලැයිස්තුවල බොබෙබිල වෙනම අවසන් බස් ගමනාන්තයක් ලෙස සඳහන් නොවන බැවින් '''බොබෙබිලේම බස් නැවතුම් සේවාවක් පවතින බව නිශ්චිතව ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය'''. ප්‍රායෝගිකව බොබෙබිල වෙත පැමිණීමේදී රංගල, මකුල්දෙණිය හෝ උඩිස්පත්තුව හරහා ප්‍රාදේශීය මාර්ග සම්බන්ධතා භාවිත කළ හැක.

== මහනුවර සිට බස් මගින් පැමිණීම ==

මහනුවර සිට බොබෙබිල කලාපයට පොදු ප්‍රවාහනයෙන් පැමිණෙන සංචාරකයෙකුට රංගල හෝ මකුල්දෙණිය ප්‍රවේශය භාවිත කිරීම ප්‍රායෝගික මාර්ගයකි.

මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ දත්ත අනුව '''617/1 Kandy–Rangala''' මාර්ගය මහනුවර සහ රංගල අතර සෘජු බස් සම්බන්ධතාවක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;CPTSA&quot; /&gt;

SLTB ටෙල්දෙණිය ඩිපෝ මාර්ග තොරතුරු අනුව Kandy–Rangala සේවාවක් මගින් Rangala, Elagolla, Makuldeniya සහ Udispattuwa හරහා Theldeniya වෙත ගමන් කරන මාර්ගයක් වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;SLTBRangala&quot;&gt;[https://www.flickr.com/photos/binodrajapaksa/54070341817 SLTB Teldeniya Depot — Rangala service route documentation]&lt;/ref&gt;

එබැවින් බොබෙබිලට පැමිණීම සඳහා මහනුවර සිට රංගල දෙසට යන බස් මාර්ගයක් භාවිත කර, බොබෙබිලට අදාළ අවසන් ප්‍රාදේශීය මාර්ග කොටස සඳහා පාගමනක් හෝ දේශීය ත්‍රිරෝද රථ/ප්‍රවාහන සේවාවක් අවශ්‍ය විය හැක.

බස් වේලාවන් දින, ධාවන සේවා සහ ඩිපෝ වෙනස්කම් අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් ගමන් කිරීමට පෙර නිල බස් වේලාව පරීක්ෂා කිරීම සුදුසුය.&lt;ref&gt;[https://ntc.gov.lk/times/ ජාතික ගමනාගමන කොමිෂන් සභාව — Bus Time Table]&lt;/ref&gt;

== ටෙල්දෙණිය සිට බස් මගින් පැමිණීම ==

ටෙල්දෙණිය බොබෙබිල හා රංගල ප්‍රදේශයට සම්බන්ධ ප්‍රධාන ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානයකි.

CPTSA වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුවේ '''617/4 — Theldeniya–Rangala''' සහ '''0617/10/1 — Theldeniya–Rangala''' යන මාර්ග පවතී.&lt;ref name=&quot;CPTSA&quot; /&gt;

SLTB ටෙල්දෙණිය ඩිපෝ මාර්ග ලැයිස්තුවේද Theldeniya–Rangala සහ Theldeniya–Udispattuwa යන මාර්ග පවතී.&lt;ref name=&quot;SLTBRoutes&quot; /&gt;

එම නිසා ටෙල්දෙණිය හරහා පැමිණීම බොබෙබිල, මකුල්දෙණිය සහ රංගල කලාපයට පොදු ප්‍රවාහනයෙන් ප්‍රවේශ වීමට වැදගත් විකල්පයකි.

== උඩිස්පත්තුව හරහා ප්‍රවේශය ==

[[උඩිස්පත්තුව]] බොබෙබිල සහ රංගල කලාපයේ ප්‍රධාන මාර්ග සම්බන්ධතාවයකි.

SLTB ටෙල්දෙණිය ඩිපෝ මාර්ග ලැයිස්තුවේ '''618/6 — Teldeniya–Udispattuwa''' යන බස් මාර්ගය දක්වා ඇති අතර Kandy–Rangala සේවාව සම්බන්ධයෙන් Udispattuwa හරහා ගමන් කරන මාර්ගද වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;SLTBRoutes&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLTBRangala&quot;/&gt;

උඩිස්පත්තුවෙන් බොබෙබිලට පැමිණීමේදී ප්‍රාදේශීය Rangala Road සහ අනෙකුත් ග්‍රාමීය මාර්ග භාවිත කළ හැක.

== රංගල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

බොබෙබිල [[රංගල]] අවට කඳුකර ප්‍රදේශයේ ප්‍රධාන ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයකි.

රංගල සහ බොබෙබිල අතර මාර්ග, තේ වතු, ගෙවතු, නිවාස සහ කඳුකර භූදර්ශන සම්බන්ධතාවක් පවතී.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[රංගල]]'''

රංගල ලිපියේ අවට ප්‍රදේශ ලැයිස්තුවේ බොබෙබිල සෘජු සබැඳියක් ලෙස දක්වා ඇති අතර මෙම ලිපියෙන් [[රංගල]] වෙත සම්බන්ධ වීමද සිදු කර ඇත.

== මකුල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[මකුල්දෙණිය]] බොබෙබිලට ආසන්න ප්‍රධාන ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයකි.

සෞඛ්‍ය පරිපාලන දත්ත අනුව Bobebila GN Division 781 සහ Makuldeniya GN Division 782 යන දෙකම මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — GN Division Population Empanelment]&lt;/ref&gt;

බොබෙබිල–මකුල්දෙණිය කලාපයේ නිවාස, කුඩා ව්‍යාපාර, තේ වතු, ගෙවතු වගා සහ සංචාරක නවාතැන් පවතී.

== භූමි භාවිතය ==

බොබෙබිලේ භූමි භාවිතය ප්‍රධාන වශයෙන් ග්‍රාමීය හා කඳුකර ස්වභාවයක් ගනී.

ප්‍රදේශයේ,

* නිවාස
* ගෙවතු
* කුඩා ගොවිබිම්
* තේ සහ වතු ආශ්‍රිත භූමි
* වනාන්තර සහ ගස් සහිත භූමි
* ග්‍රාමීය මාර්ග
* ඇළ දොළ සහ ජල පෝෂක
* කුඩා ව්‍යාපාර
* සංචාරක නවාතැන්

වැනි භූමි භාවිත දැකිය හැක.

== තේ සහ වැවිලි ==

බොබෙබිල රංගල–මකුල්දෙණිය කඳුකර තේ වැවිලි භූදර්ශනයේ කොටසකි.

ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාවේ රංගල ආශ්‍රිත වතු අතර Rangala, Cottaganga සහ Goomera වැනි වතු පවතී.&lt;ref&gt;[https://slspc.lk/contact/ ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව]&lt;/ref&gt;

බොබෙබිලේ ග්‍රාමීය භූදර්ශනය තේ වතු හා ඒවාට සම්බන්ධ ගම්මාන ජීවිතය සමඟ සමීප සම්බන්ධතාවක් දරයි.

== කෘෂිකර්මාන්තය සහ ගෙවතු වගාව ==

බොබෙබිල හා අවට කඳුකර ප්‍රදේශවල ගෙවතු වගාව සහ කුඩා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තය දක්නට ලැබේ.

පුළුල් ක්නක්කල්ස් කලාපය පිළිබඳ IUCN මාර්ගෝපදේශය අනුව උස්බිම් ගම්මානවල එළවළු වගාවත්, ගම්මිරිස්, එනසාල්, කරාබු නැටි, කෝපි සහ සාදික්කා වැනි කුළුබඩු වගාත් පවතී.&lt;ref&gt;[https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/2003-012-En.pdf IUCN — A Guide to the Biodiversity of the Knuckles Conservation Forest]&lt;/ref&gt;

බොබෙබිලේ විශේෂිත වාණිජ බෝගයක වපසරිය පිළිබඳ නිශ්චිත සංඛ්‍යාලේඛන නොමැති බැවින් ඒවා ප්‍රදේශීය සාමාන්‍ය වගා පද්ධති ලෙස පමණක් සලකා දැක්විය යුතුය.

== ග්‍රාමීය ජන ජීවිතය ==

බොබෙබිලේ ජන ජීවිතය ගෙවතු වගාව, තේ වතු ආශ්‍රිත රැකියා, කුඩා පරිමාණ ගොවිතැන, කුඩා ව්‍යාපාර සහ ප්‍රජා ආගමික කටයුතු සමඟ සම්බන්ධ වේ.

බොබෙබිල රංගල සහ මකුල්දෙණිය අතර ඇති බැවින් මෙම ප්‍රදේශ දෙකේ මහජන සේවා හා ප්‍රවාහන ජාලය සමඟද සම්බන්ධ වේ.

== ආගමික ස්ථාන ==

බොබෙබිලේ සහ අවට ප්‍රදේශයේ බෞද්ධ ආගමික ස්ථාන සහ ප්‍රජා මධ්‍යස්ථාන පවතී.

Rangala House විසින් ප්‍රකාශ කරන ලද සංචාරක තොරතුරු අනුව බොබෙබිලේ ගම්මාන විහාරස්ථානයක් ප්‍රදේශීය ආගමික හා ප්‍රජා ජීවිතයේ කොටසක් ලෙස හඳුන්වා ඇති අතර එය සංචාරක අත්දැකීමක් ලෙසද සඳහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;BobebilaTourism&quot;&gt;[https://rangalahouse.com/things-to-do/ Rangala House — Things to Do]&lt;/ref&gt;

විහාරස්ථානයේ නිල නාමය හා ඉතිහාසය පිළිබඳ ස්වාධීන මූලාශ්‍ර ලැබුණු පසු මෙම කොටස තවදුරටත් පුළුල් කළ හැක.

== සංචාරක කර්මාන්තය ==

බොබෙබිල රංගල සහ ක්නක්කල්ස් සංචාරක භූදර්ශනයට සම්බන්ධ කුඩා පරිමාණ ග්‍රාමීය සංචාරක ප්‍රදේශයකි.

Bobebila හි පිහිටි Rangala House තම සංචාරක තොරතුරුවල බොබෙබිල ගම්මානයේ පාගමන් සහ ප්‍රදේශීය අත්දැකීම් විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;RangalaHouse&quot; /&gt;

Rangala House විසින් විස්තර කරන ලද ක්‍රියාකාරකම් අතර,

* බොබෙබිල ගම්මාන පාගමන්
* ප්‍රාදේශීය විහාරස්ථානයක් නැරඹීම
* සාම්ප්‍රදායික අත්යන්ත්‍ර රෙදි නිෂ්පාදනය නැරඹීම
* ප්‍රාදේශීය පාසලක් නැරඹීම
* තේ කර්මාන්තශාලා සංචාර
* කඳුකර පාගමන්
* ක්නක්කල්ස් trekking

ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;BobebilaTourism&quot; /&gt;

මෙම ක්‍රියාකාරකම් එක් ප්‍රාදේශීය සංචාරක ආයතනයක් විසින් ප්‍රවර්ධනය කරනු ලබන හෝ සංවිධානය කරනු ලබන අත්දැකීම් ලෙස සඳහන් කළ යුතු අතර, ඒවා බොබෙබිලේ සියලු සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් ලෙස නොසැලකිය යුතුය.

== ග්‍රාමීය සංචාරක අත්දැකීම් ==

බොබෙබිලේ කඳුකර ගම්මාන පරිසරය, ගෙවතු, තේ වතු, ග්‍රාමීය මාර්ග සහ ප්‍රදේශීය සංස්කෘතික අත්දැකීම් සංචාරක වටිනාකමක් ඇති පරිසරයක් නිර්මාණය කරයි.

Rangala House විසින් බොබෙබිලේ ගමන් කිරීම, විහාරස්ථානයක් නැරඹීම, අත්යන්ත්‍ර කර්මාන්තයක් නැරඹීම සහ ප්‍රාදේශීය පාසල් සංචාර වැනි ක්‍රියාකාරකම් සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;BobebilaTourism&quot; /&gt;

== පාගමන් සහ එළිමහන් ක්‍රියාකාරකම් ==

බොබෙබිල සහ අවට රංගල කලාපයේ,

* ග්‍රාමීය පාගමන්
* තේ වතු හරහා ඇවිදීම
* කඳුකර ඡායාරූපකරණය
* කුරුලු නිරීක්ෂණය
* දේශීය සංස්කෘතික ස්ථාන නැරඹීම
* තේ කර්මාන්තශාලා සංචාර
* ක්නක්කල්ස් කඳුකර trekking

වැනි ක්‍රියාකාරකම් කළ හැකි වේ.

ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට ඇතුළුවන දිගු පාගමන් සඳහා වර්තමාන වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු අවසර, ටිකට් සහ මාර්ග තත්ත්ව පරීක්ෂා කළ යුතුය.

== අවට සංචාරක ස්ථාන ==

බොබෙබිලට ආසන්න හෝ ප්‍රාදේශීය මාර්ග මගින් සම්බන්ධ වන සංචාරක ස්ථාන අතර,

* [[රංගල]]
* රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
* [[මකුල්දෙණිය]]
* රංගල Viewpoint
* රංගල තේ කර්මාන්තශාලාව
* Rangala State Plantation
* Cottaganga State Plantation
* Goomera State Plantation
* [[හීල්ඔය]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[කොටගඟ]]
* කොටගඟ දිය ඇලි
* පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල
* රන් ඇල්ල
* කලුදිය පොකුණ
* [[Corbett's Gap]]
* අට්ටාලවෙට්ටුව
* [[මීමුරේ]]
* [[Dothalugala]]
* [[Mini World's End]]
* [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]

ඇතුළත් වේ.

මෙම සියලු ස්ථාන බොබෙබිල තුළම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර, ඒවා බොබෙබිල–රංගල ප්‍රවේශ කලාපයෙන් සම්බන්ධ වන පුළුල් ක්නක්කල්ස් සංචාරක ජාලයේ ස්ථාන වේ.

== ක්නක්කල්ස් සමඟ සම්බන්ධතාව ==

බොබෙබිල රංගල හරහා [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සහ [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] සමඟ සම්බන්ධ වන කඳුකර පරිසර කලාපයකි.

ක්නක්කල්ස් කලාපය [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]] නමැති UNESCO ලෝක උරුම දේපළේ කොටසකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO World Heritage Centre — Central Highlands of Sri Lanka]&lt;/ref&gt;

IUCN මාර්ගෝපදේශය අනුව මෙම කලාපයේ ගම්මාන, කෘෂිකාර්මික භූමි, වතු, වනාන්තර සහ ජල පෝෂක පද්ධති අතර සමීප සම්බන්ධතාවක් පවතී.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;[https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/2003-012-En.pdf IUCN — A Guide to the Biodiversity of the Knuckles Conservation Forest]&lt;/ref&gt;

== පරිසරය සහ සංරක්ෂණය ==

බොබෙබිලේ සංවර්ධනය සහ සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් රංගල හා ක්නක්කල්ස් කලාපයේ පාරිසරික සංරක්ෂණ අවශ්‍යතා සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ක්නක්කල්ස් කඳුකරය ජල පෝෂක, වනාන්තර, ජෛව විවිධත්වය සහ පහළ ප්‍රදේශවල ජල සම්පත් සඳහා වැදගත්ය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

බොබෙබිලේ සහ අවට සංචාරක සංවර්ධනයේදී ජලධාරා, ගෙවතු, වනාන්තර සහ ග්‍රාමීය පරිසරය ආරක්ෂා කිරීම වැදගත් වේ.

== ශාක හා සත්ත්ව විවිධත්වය ==

බොබෙබිල අවට කඳුකර භූදර්ශනය පුළුල් ක්නක්කල්ස් පරිසර පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ බැවින් එම ප්‍රදේශයේ ශාක හා සත්ත්ව විවිධත්වය ක්නක්කල්ස් පද්ධතියේ පුළුල් ජෛව විවිධත්වය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ක්නක්කල්ස් කලාපයේ පක්ෂි, ක්ෂීරපායි, උරග, උභයජීවී හා වෘක්ෂලතා විවිධත්වය ඉහළ මට්ටමක පවතින අතර ආවේණික විශේෂ ගණනාවක් වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

බොබෙබිලටම විශේෂ වූ විශේෂ වාර්තා මෙහි එක් කළ යුත්තේ විශ්වාසදායක ප්‍රාදේශීය හෝ විද්‍යාත්මක මූලාශ්‍ර මගින් තහවුරු කළ පසුවය.

== අධ්‍යාපනය ==

බොබෙබිලේ අධ්‍යාපන පහසුකම් රංගල–මකුල්දෙණිය ප්‍රදේශයේ පුළුල් පාසල් ජාලය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

රංගල ප්‍රදේශයේ දෙමළ මාධ්‍ය පාසල් ගණනාවක් ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ ලේඛනවල සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/07/School_List.pdf ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය — පාසල් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Rangala House තම ප්‍රදේශීය සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් අතර ප්‍රාදේශීය පාසලක් නැරඹීමද සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;BobebilaTourism&quot; /&gt;

බොබෙබිලට අයත් නිශ්චිත පාසලක් සඳහන් කිරීමට පෙර එහි නිල නාමය සහ ස්ථානය වෙනම තහවුරු කළ යුතුය.

== මහජන සේවා ==

බොබෙබිල මකුල්දෙණිය හා රංගල මහජන සේවා ජාලයට සම්බන්ධ වේ.

සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ GN Division දත්ත අනුව Bobebila GN Division 781 මකුල්දෙණිය සෞඛ්‍ය පරිපාලන ප්‍රදේශය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — GN Division දත්ත]&lt;/ref&gt;

රංගල පොලිස් ස්ථානය, රංගල උප තැපැල් කාර්යාලය සහ PMCU Rangala Makuldeniya වැනි සේවා බොබෙබිලට ආසන්න පුළුල් ප්‍රදේශයේ මහජන සේවා ජාලයට අයත් වේ.

== ගැලරිය ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;240&quot;&gt;
&lt;!--
Wikimedia Commons ඡායාරූප මෙහි එක් කරන්න:
--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රංගල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[කොටගඟ]]
* [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
* [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[මධ්‍යම පළාත]]
* [[මීමුරේ]]
* [[තේ]]
* [[ජෛව විවිධත්වය]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Bobebila|Bobebila — English Wikipedia]]
* [[:en:Rangala|Rangala — English Wikipedia]]
* [https://rangalahouse.com/ Rangala House — Bobebila, Makuldeniya]
* [https://rangalahouse.com/things-to-do/ Rangala House — Things to Do]
* [https://www.statistics.gov.lk/qlink/AdminDivCodes ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — Administrative Division Codes]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_housing_pdf.pdf ජන හා නිවාස සංගණනය 2024 — නිවාස දත්ත]
* [https://www.documents.gov.lk/view/gazettes/2024/11/2024-11-22%28IV-B%29E.pdf මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභා ගැසට් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — GN Division දත්ත]
* [https://web.archive.org/web/20260928142830/https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — බස් මාර්ග]
* [https://sltbbus.blogspot.com/p/td-teldeniya-depot-routes.html ශ්‍රී ලංගම — ටෙල්දෙණිය ඩිපෝ බස් මාර්ග]
* [https://ntc.gov.lk/times/ ජාතික ගමනාගමන කොමිෂන් සභාව — බස් කාලසටහන්]
* [https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO — ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]
* [https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/2003-012-En.pdf IUCN — ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයේ ජෛව විවිධත්ව මාර්ගෝපදේශය]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්මාන]]
[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ස්ථාන]]</text>
      <sha1>2nft5qng9zzz45taotjwjom8iwzr2q3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>හීල්ඔය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196890</id>
    <revision>
      <id>803312</id>
      <parentid>802936</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T04:28:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43248" sha1="44icdgv34di4mk2vlaadw9r5s2j6w81" xml:space="preserve">{{Short description|මැදදුම්බර, මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ ඓතිහාසික කඳුකර ගම්මානයක්}}

{{Infobox settlement
| name = හීල්ඔය
| native_name = හීල්ඔය
| native_name_lang = si
| other_name = Heeloya; Heel Oya; පොද්දල්ගොඩ හීල්ඔය
| type = ගම්මානය
| image =
| caption =
| pushpin_map = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම
| coordinates = {{coord|7.3276|N|80.8062|E|display=title,inline|region:LK_type:city}}
| subdivision_type = රට
| subdivision_name = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1 = [[මධ්‍යම පළාත]]
| subdivision_type2 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2 = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3 = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| subdivision_name3 = [[මැදදුම්බර]]
| population_as_of = 2024
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf ජන හා නිවාස සංගණනය 2024 — ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව]&lt;/ref&gt;
| population_total = 740
| timezone = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව]]
| utc_offset = +5:30
| elevation_m = 830
}}

'''හීල්ඔය''' (ඉංග්‍රීසි: '''Heeloya''', '''Heel Oya''') යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පළාත|මධ්‍යම පළාතේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් ඓතිහාසික කඳුකර ගම්මානයකි. ප්‍රාදේශීය හා සංචාරක මූලාශ්‍රවල එය '''පොද්දල්ගොඩ හීල්ඔය''' ලෙසද හඳුන්වා ඇත.

හීල්ඔය [[රංගල]] ආසන්නයේ [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] ආශ්‍රිත කඳුකර භූදර්ශනයක පිහිටා ඇති අතර වී වගාව, ගෙවතු වගාව, පශු පාලනය, කුළුබඩු වගාව සහ සාම්ප්‍රදායික ග්‍රාමීය ජීවිතය සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් හීල්ඔය ග්‍රාමීය සංචාරක ගම්මානයක් ලෙස හඳුන්වා ඇති අතර එහි වරිග සභාව, බඹරගල විහාර සම්බන්ධ උරුමය, කුඹුරු, දිය ඇලි සහ කඳුකර පරිසරය ප්‍රධාන සංචාරක අංග ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTVillage&quot;&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Heel Oya Tourism Village |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928140157/https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

== නාමය ==

'''හීල්ඔය''' යන නාමය ගම්මානය හරහා ගලායන හීල්ඔය ජලධාරාව සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ප්‍රාදේශීය හා සංචාරක මූලාශ්‍රවල මෙම ප්‍රදේශය '''පොද්දල්ගොඩ හීල්ඔය''' ලෙසද හඳුන්වා ඇත.&lt;ref&gt;[https://archive.roar.media/sinhala/main/health-lifestyle/the-ancient-village-in-dumbara-border Roar Sinhala — දුම්බර මායිමේ හීල්ඔය]&lt;/ref&gt;

== පරිපාලන තත්ත්වය ==

ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ පරිපාලන දත්ත අනුව හීල්ඔය '''ග්‍රාම නිලධාරී වසම් අංක 796''' ලෙස [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යටතේ පවතී.&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D21_KandyDistrict.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලසය]&lt;/ref&gt;

වර්තමාන රජයේ පරිපාලන ලේඛනවලද 796 — Heeloya යන GN Division හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ශ්‍රී ලංකා රජය — Grama Niladhari Divisions |url=https://documents.gov.lk/view/gazettes/2007/11/2007-11-23%28I-IIA%29E.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106121452/https://documents.gov.lk/view/gazettes/2007/11/2007-11-23(I-IIA)E.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-01-06}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! අයිතමය
! තොරතුර
|-
| රට
| [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|-
| පළාත
| [[මධ්‍යම පළාත]]
|-
| දිස්ත්‍රික්කය
| [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
|-
| ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| [[මැදදුම්බර]]
|-
| ග්‍රාම නිලධාරී වසම
| Heeloya
|-
| GN අංකය
| 796
|}

== පිහිටීම සහ භූගෝලය ==

හීල්ඔය මැදදුම්බර කඳුකර ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත. එය [[රංගල]] සිට දකුණු–නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයක් වන අතර අවට කඳු, තේ වතු, කුඹුරු, ගෙවතු, ඇළ දොළ සහ වනාන්තර පවතී.

හීල්ඔය හා සම්බන්ධ අවට ප්‍රදේශ අතර,

* [[රංගල]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* පොද්දල්ගොඩ
* ගොඩමුන්න
* කුරුකොහොගම
* හක්මන
* රෙටියාගම
* බර්න්සයිඩ්
* තවලන්තැන්න
* [[තංගප්පුව]]
* [[කොටගඟ]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]

ඇතුළත් වේ.

හීල්ඔයේ භූගෝලීය පිහිටීම ආසන්න වශයෙන් අක්ෂාංශ 7.3276° N සහ දේශාංශ 80.8062° E ලෙස දක්වා ඇති අතර, ප්‍රදේශයේ උස මීටර් 830ක් පමණ වේ.

== ජනගහනය ==

2024 ජන හා නිවාස සංගණනය අනුව '''හීල්ඔය GN Division 796''' හි ජනගහනය '''740'''කි. එහි පිරිමි ජනගහනය 368ක් සහ කාන්තා ජනගහනය 372ක් ලෙස වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot; /&gt;

2012 මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලසය අනුව එම වසරේ හීල්ඔය ජනගහනය 766ක් විය.&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D21_KandyDistrict.pdf මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලසය — 2012]&lt;/ref&gt;

== රංගල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

'''රංගල හීල්ඔයට ආසන්න ප්‍රධාන කඳුකර හා සංචාරක ප්‍රවේශ ප්‍රදේශයකි.'''

හීල්ඔය ජල පෝෂකයේ උඩුගං ප්‍රදේශය රංගල ආසන්න මීදුම් වනාන්තර කලාපය සමඟ සම්බන්ධ වන අතර හීල්ඔය ජලධාරාව බර්න්සයිඩ් වතුයාය අසලින් පහළට ගලායයි.&lt;ref name=&quot;CPTWater&quot;&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Heeloya ජල පෝෂකය |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928140157/https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

රංගල සිට හීල්ඔය වෙත ග්‍රාමීය පාගමන් සහ සංචාරක වැඩසටහන් ද ක්‍රියාත්මක වේ.&lt;ref&gt;[https://www.lakpura.com/products/hike-to-heeloya-village-hike-via-rangala Lakpura — Rangala to Heeloya Hike]&lt;/ref&gt;

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[රංගල]]'''

== තෙල්දෙණිය සහ හීල්ඔය ==

[[තෙල්දෙණිය]] හීල්ඔයට වැදගත් පහළ ප්‍රවාහන හා සේවා මධ්‍යස්ථානයකි.

මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුවේ '''618/4 — Theldeniya (Karaliyadda)–Heeloya''' බස් මාර්ගය හීල්ඔය සඳහා සෘජු ප්‍රවාහන සම්බන්ධතාවක් ලෙස දක්වා ඇති අතර එහි දිග කිලෝමීටර් 8.9ක් සහ ගමන් කාලය විනාඩි 45ක් පමණ ලෙස දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — Bus Routes |url=https://www.tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928142830/https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

මෙම නිසා [[තෙල්දෙණිය]] හරහා හීල්ඔයට පොදු ප්‍රවාහනයෙන් ළඟා විය හැක.

'''තෙල්දෙණිය''' යන නාමය ඉංග්‍රීසි ලිපිවල '''Teldeniya''' ලෙස භාවිත වන අතර එහි සිංහල නාමය '''තෙල්දෙණිය''' වේ.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Teldeniya Teldeniya — English Wikipedia]&lt;/ref&gt;

=== පැරණි තෙල්දෙණිය ===

පැරණි [[තෙල්දෙණිය]] නගරය [[වික්ටෝරියා වේල්ල]] ඉදිකිරීමෙන් පසු ඇති වූ [[වික්ටෝරියා ජලාශය]]ට යටවිය.

පැරණි නගරය [[මහවැලි ගඟ]] ආශ්‍රිතව පිහිටි අතර එහි මාර්ග, පාලම් සහ ගොඩනැගිලි ජලාශය පිරවීමෙන් පසු ජලය යට විය.&lt;ref&gt;[https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/submerged-city-of-teldeniya Submerged City of Teldeniya — Unique Sri Lanka]&lt;/ref&gt;

වියළි කාලවලදී ජලාශයේ ජල මට්ටම පහළ ගිය විට පැරණි තෙල්දෙණියේ මාර්ග, පාලම් සහ ගොඩනැගිලිවල නටබුන් නැවත දිස්වන අවස්ථා වාර්තා වී ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.newsfirst.lk/2022/02/08/old-theldeniya-town-resurfaces-unknown-group-digging-at-ancient-sites/ News 1st — Old Teldeniya town resurfaces]&lt;/ref&gt;

Wikimedia Commons හි 2012 වියළි සමයේ ජල මට්ටම පහළ ගිය අවස්ථාවේ පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ නටබුන් නිරූපණය කරන Creative Commons ඡායාරූපද පවතී.&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_reservoir_sri_lanka_sunken_city_of_Teldeniya.JPG Wikimedia Commons — Sunken city of Teldeniya]&lt;/ref&gt;

=== නව තෙල්දෙණිය ===

පැරණි නගරය ජලාශයට යටවීමෙන් පසු නව තෙල්දෙණිය නගරය ඉහළ භූමියක ප්‍රතිස්ථාපිත නගරයක් ලෙස සංවර්ධනය කරන ලදී.

වර්තමාන තෙල්දෙණිය කලාපය රංගල, හීල්ඔය, උඩිස්පත්තුව සහ මැදදුම්බර කඳුකර ගම්මාන සඳහා වෙළඳ, ප්‍රවාහන සහ රාජ්‍ය සේවා මධ්‍යස්ථානයකි.

== මහනුවර රාජධානිය හා උඩරට සිංහල රාජධානිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

හීල්ඔය පිහිටා ඇති [[දුම්බර]] කලාපය [[මහනුවර රාජධානිය]] හෙවත් උඩරට සිංහල රාජධානියේ කඳුකර භූදර්ශනයට අයත් ප්‍රදේශයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව හීල්ඔය දුම්බර නිම්නයේ පිහිටි, උඩරට රාජධානියේ ආරක්ෂාව හා කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා වැදගත් වූ භූමියක් ලෙස විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTVillage&quot; /&gt;

කඳු සහ වනාන්තරවලින් වටවූ දුම්බර නිම්නය ස්වභාවික ආරක්ෂක පරිසරයක් වූ අතර එහි සාරවත් කුඹුරු සහ ජල පද්ධති උඩරට කෘෂිකාර්මික ආර්ථිකයට වැදගත් විය.&lt;ref name=&quot;CPTVillage&quot; /&gt;

මෙය හීල්ඔය ස්වාධීන රාජකීය නගරයක් වූ බවක් නොව, උඩරට රාජධානියේ කඳුකර ගම්මාන, ආගමික ආයතන සහ කෘෂිකාර්මික පද්ධතිය සමඟ තිබූ සම්බන්ධතාවයක් ලෙස වටහාගත යුතුය.

== බඹරගල රජමහා විහාරය සහ පුරාණ උරුමය ==

හීල්ඔය අවට ඉතිහාසයේ ප්‍රධාන ස්ථානයක් වන්නේ [[බඹරගල රජමහා විහාරය]] සහ එහි ගල් ලෙන් පද්ධතියයි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවේ තොරතුරු අනුව බඹරගල ගල් ලෙන් සහ ඒවායේ බ්‍රාහ්මී ලිපි ඉතා පැරණි බෞද්ධ උරුමයක් නියෝජනය කරයි. එම මූලාශ්‍රය මෙම කලාපයේ ඉතිහාසය වසර 2,000කට වැඩි කාලයක් පසුපසට දිවෙන බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;CPTVillage&quot; /&gt;

බඹරගලේ Early Brahmi ලිපි පිළිබඳ පර්යේෂණ මූලාශ්‍ර ද පවතින අතර ඒවා පූර්ව මහනුවර යුගයේ බෞද්ධ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සාක්ෂි සපයයි.&lt;ref&gt;[https://amazinglanka.com/wp/bambaragala-galpaya/ Bambaragala Galpaya — Cave Inscriptions]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://artanthroeye.wordpress.com/2021/09/03/inscriptions-of-bambaragala-sri-lanka/ Inscriptions of Bambaragala]&lt;/ref&gt;

එම නිසා හීල්ඔය ප්‍රදේශයේ ඉතිහාසය මහනුවර රාජධානියට පමණක් සීමා නොවී ඊට වඩා පැරණි බෞද්ධ හා ග්‍රාමීය ඉතිහාසයකින් සමන්විත වේ.

=== කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ සමඟ සම්බන්ධතාව ===

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවේ සිංහල මූලාශ්‍ර අනුව [[කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ]] රජුගේ පාලන සමය (ක්‍රි.ව. 1747–1782) තුළ බඹරගල විහාරය සංවර්ධනය වූ අතර විහාරයට අවට ඉඩම් ද පූජා කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/si/village-life-in-sri-lanka මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — හීල්ඔය]&lt;/ref&gt;

එම මූලාශ්‍රයේ සඳහන් වන පරිදි කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු විසින් '''කළුදියවල''' ආශ්‍රිත ජලය භාවිත කර බඹරගල විහාරයේ කුඹුරු සඳහා ජලය සැපයීමට ඇළ මාර්ග සංවර්ධනය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTSIN&quot;&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/si/village-life-in-sri-lanka මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — හීල්ඔය]&lt;/ref&gt;

හීල්ඔය ගම්මානයේ කුඹුරු භූමියෙන් හෙක්ටයාර 6.7ක් පමණ වර්තමානයේද සංඝයා සතු බව එම සංචාරක මූලාශ්‍රය සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTSIN&quot; /&gt;

== වරිග සභාව ==

'''වරිග සභාව''' හීල්ඔයේ වැදගත් දේශීය සංස්කෘතික හා පාලන උරුමයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව එය පැරණි දේශීය ගම් පාලන ක්‍රමයකට අයත් '''Clan Assembly''' හෙවත් වරිග සභාවක් ලෙස විස්තර කරයි. එම ක්‍රමය කුඩා කණ්ඩායම් සහභාගීත්වය මත පදනම් වූ ප්‍රජා සාකච්ඡා පද්ධතියක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTWariga&quot;&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Wariga Sabhawa |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928140157/https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

=== වරිග සභාවේ පිහිටීම ===

වරිග සභාව '''හීල්ඔය ගම්මානය තුළම''' පිහිටි විවෘත හා තරමක් උස් භූමි ස්ථානයක පවතින බව මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.

එම ස්ථානයේ අනෙකුත් ආසනවලට වඩා විශාල හා උස් ප්‍රධාන ආසනයක් පවතින අතර එහි මධ්‍යයේ ඓතිහාසික සංකේත කැටයම් කර ඇති බව මූලාශ්‍රය විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTWariga&quot; /&gt;

වරිග සභාවට යන මාර්ගය Phala Heeloya Watta ප්‍රදේශයේ ලී පාලමක් සහ පැරණි Burnside cart road සමඟ සම්බන්ධ වන බවද එම මූලාශ්‍රයේ සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;CPTWariga&quot; /&gt;

දැනට නිශ්චිත GPS ස්ථානය තහවුරු කර නොමැති බැවින් මෙම ලිපියේ සිතියම් සංකේතය හීල්ඔය ගම්මානයේ සාමාන්‍ය ස්ථානය සඳහා පමණක් භාවිත කර ඇත.

=== වරිග සභාවේ කාර්යභාරය ===

ප්‍රාදේශීය ඉතිහාස මූලාශ්‍ර අනුව වරිග සභාව පවුල් ආරවුල්, ඉඩම්, කුඹුරු, ජල බෙදාහැරීම සහ ගම් පාලනය වැනි කරුණු සාකච්ඡා කළ ස්ථානයක් ලෙස විස්තර කරයි.

මෙම විස්තර Wikipedia හි ප්‍රාදේශීය ඉතිහාස හා සංචාරක මූලාශ්‍රවලට ආරෝපණය කර ඉදිරිපත් කිරීම සුදුසුය.

== පුරාණ වී අටුව ==

හීල්ඔය ගම්මානයේ පැරණි කෘෂිකාර්මික පද්ධතිය සමඟ '''වී අටුවක්''' හෙවත් වී ගබඩා ස්ථානයක් සම්බන්ධ වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවේ තොරතුරු අනුව බඹරගල විහාරයට සම්බන්ධ පැරණි කුඹුරුවලින් ලැබුණු අස්වැන්න ගබඩා කිරීමට පැරණි වී අටුවක් භාවිත වූ බවත්, පැරණි හා ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද ගබඩා ව්‍යුහ සම්බන්ධ සාක්ෂි තවමත් පවතින බවත් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;CPTVillage&quot; /&gt;

== කෘෂිකර්මාන්තය ==

හීල්ඔයේ ප්‍රධාන ජීවනෝපායන් අතර,

* වී වගාව
* ගෙවතු වගාව
* එළවළු වගාව
* පශු පාලනය
* කුළුබඩු වගාව

ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;CPTVillage&quot; /&gt;

හීල්ඔයේ හෙල්මළු කුඹුරු එහි කඳුකර කෘෂිකාර්මික භූදර්ශනයේ කැපී පෙනෙන ලක්ෂණයකි.

== සාම්ප්‍රදායික ජීවනෝපාය ==

වී වගාවට අමතරව හීල්ඔයේ,

* රා තැප්පීම
* මී මැසි පාලනය
* අත්කම්
* සාම්ප්‍රදායික නර්තන
* ගෙවතු නිෂ්පාදන

වැනි අමතර ජීවනෝපායන් පවතින බව මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTVillage&quot; /&gt;

== ජල පෝෂකය ==

හීල්ඔය ප්‍රදේශයේ පාරිසරික වැදගත්කම එහි ජල පෝෂක පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

හීල්ඔය ජලධාරාවේ උඩුගං ප්‍රදේශය රංගල ආසන්න කඳුකර වනාන්තර කලාපයට සම්බන්ධ වේ. එම ජලධාරාව බර්න්සයිඩ් වතුයාය ආශ්‍රිතව කිලෝමීටර් 14ක් පමණ පහළට ගලා යයි.&lt;ref name=&quot;CPTWater&quot; /&gt;

ඉන් පසුව පොද්දල්ගොඩ ඔය, රෙටියාගම ඔය, ගල්පොතු ඔය සහ බඹරගන් ඔය ඇතුළු ජලධාරා පද්ධති සමඟ සම්බන්ධ වී පහළ ජල පද්ධතියට එක් වේ.&lt;ref name=&quot;CPTWater&quot; /&gt;

එම ජල පද්ධතිය අවසානයේ [[වික්ටෝරියා ජලාශය]] සමඟ සම්බන්ධ වන බව මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTWater&quot; /&gt;

== පොද්දල්ගොඩ ඔය ==

'''පොද්දල්ගොඩ ඔය''' හීල්ඔය ගම්මානයේ පිවිසුම ආශ්‍රිත වැදගත් ජලධාරාවකි.

ගම්මානයේ පිවිසුම ආසන්නයේ පොද්දල්ගොඩ ඔය මතින් කුඩා පාලමක් පවතින බව මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTWater&quot; /&gt;

== හීල්ඔය ජලධාරාව ==

'''හීල්ඔය''' ජලධාරාව ගම්මානයේ පරිසර පද්ධතියේ මූලික අංගයකි.

ජලධාරා ආශ්‍රිතව මිරිදිය ජලජ ජීවීන්, කෘමීන් සහ වෙනත් ජලජ ජීව විවිධත්වය පවතින බව ප්‍රදේශීය සංචාරක මූලාශ්‍ර සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTWater&quot; /&gt;

== ගල්මල් ඔය ==

'''ගල්මල් ඔය''' හීල්ඔය අවට ජල පෝෂක පද්ධතියේ තවත් ජලධාරාවකි.

හීල්ඔය, පොද්දල්ගොඩ ඔය සහ ගල්මල් ඔය ගම්මානයේ කෘෂිකාර්මික හා ස්වභාවික පරිසරය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;CPTVillage&quot; /&gt;

== පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල ==

'''පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල''' හීල්ඔය ප්‍රදේශයේ දිය ඇල්ලකි.

ප්‍රාදේශීය ජනප්‍රවාදයකට අනුව Perumal නමැති කම්කරුවෙකු ඇල්ලට වැටී මියගිය බැවින් එයට Perumal Wetuna Ella යන නාමය ලැබුණු බව මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTPerumal&quot;&gt;{{Citation |title=Central Province Tourism Department — Perumal Wetuna Ella |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928140157/https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

දිය ඇල්ල වෙත ජලධාරාව අසලින් ගමන් කරන පාගමනක් මගින් ළඟා විය හැකි බවද එම මූලාශ්‍රයේ සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;CPTPerumal&quot; /&gt;

== රන් ඇල්ල සහ කලුදිය පොකුණ ==

හීල්ඔය–රංගල කලාපයේ දිය ඇලි සහ ස්වභාවික ජල තටාක ගණනාවක් පවතී.

'''රන් ඇල්ල''' සහ '''කලුදිය පොකුණ''' හීල්ඔය අවට ස්වභාවික සංචාරක ස්ථාන ලෙස හඳුනාගත හැක.

කළුදියවල ජලය බඹරගල විහාරයේ කුඹුරු වගාව සඳහා පැරණි ජල පද්ධතියක භාවිත වූ බව මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවේ තොරතුරු සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTSIN&quot; /&gt;

== පැරණි පාලම් සහ කරත්ත මාර්ග ==

හීල්ඔය ගම්මානයේ සංස්කෘතික භූදර්ශනයේ පැරණි මාර්ග හා පාලම් දක්නට ලැබේ.

වරිග සභා ස්ථානයට යන මාර්ගය Phala Heeloya Watta ප්‍රදේශයේ ලී පාලමක් සහ පැරණි Burnside cart road සමඟ සම්බන්ධ වන බව මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTWariga&quot; /&gt;

මෙම පැරණි මාර්ග වතු, ගම්මාන සහ කඳුකර ප්‍රදේශ අතර පැවති පැරණි ප්‍රවාහන සම්බන්ධතා අවබෝධ කරගැනීමට වැදගත් වේ.

== වතු සහ කඳුකර භූදර්ශනය ==

හීල්ඔය රංගල, බර්න්සයිඩ් සහ අවට තේ වතු භූදර්ශනය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

රංගල කලාපයේ Rangala, Cottaganga සහ Goomera වැනි තේ වතු හා ඒවාට සම්බන්ධ කර්මාන්තශාලා පවතී.&lt;ref&gt;[https://slspc.lk/contact/ ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව]&lt;/ref&gt;

මෙම වතු සහ ග්‍රාමීය කුඹුරු හීල්ඔය–රංගල කඳුකර භූදර්ශනයේ ආර්ථික හා දෘශ්‍ය ලක්ෂණයක් වේ.

== සංචාරක ගම්මානය ==

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් හීල්ඔය '''Tourism Village''' එකක් ලෙස සංචාරක වශයෙන් හඳුන්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTVillage&quot; /&gt;

සාම්ප්‍රදායික resort-based tourism වෙනුවට ගමේ දෛනික ජීවිතයට සංචාරකයන් සම්බන්ධ කිරීම මෙහි ප්‍රධාන ලක්ෂණයකි.

සංචාරකයන්ට,

* ගම්මාන පාගමන්
* කුඹුරු නැරඹීම
* එළවළු හා පලතුරු නෙළීම
* දේශීය ආහාර පිසීම
* සාම්ප්‍රදායික නර්තන
* අත්කම්
* මී මැසි පාලනය
* දිය ඇලි නැරඹීම
* ජෛව විවිධත්ව නිරීක්ෂණය

වැනි අත්දැකීම් ලබාගත හැකි බව සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTVillage&quot; /&gt;

== රංගල සිට හීල්ඔය පාගමන ==

රංගල සිට හීල්ඔය වෙත පාගමන් මාර්ගයක් සංචාරක ක්‍රියාකාරකමක් ලෙස ප්‍රවර්ධනය කර ඇත.

මෙම ගමනේදී තේ වතු, කුඹුරු, කඳුකර භූදර්ශන සහ ග්‍රාමීය ජීවිතය හරහා ගමන් කළ හැකි බව සංචාරක මූලාශ්‍ර සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;[https://www.lakpura.com/products/hike-to-heeloya-village-hike-via-rangala Lakpura — Hike to Heeloya via Rangala]&lt;/ref&gt;

== ක්නක්කල්ස් සමඟ සම්බන්ධතාව ==

හීල්ඔය [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] වෙත පහළ කඳුකර ප්‍රවේශ කලාපයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව හීල්ඔය සිට ඉහළ ක්නක්කල්ස් කඳුකරය දෙසට ගමන් කිරීමේදී ආවේණික ශාක, පක්ෂීන්, ක්ෂීරපායින්, කෘමීන් සහ මිරිදිය ජලජ ජීවීන්ගේ විවිධත්වය නිරීක්ෂණය කළ හැක.&lt;ref name=&quot;CPTVillage&quot; /&gt;

[[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]] UNESCO ලෝක උරුම දේපළේ කොටසකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO World Heritage Centre — Central Highlands of Sri Lanka]&lt;/ref&gt;

== ශාක හා සත්ත්ව විවිධත්වය ==

හීල්ඔය ගම්මානයේ කෘෂිකාර්මික භූමි, ජලධාරා සහ කඳුකර වනාන්තර අතර සම්බන්ධ පරිසරයක් පවතී.

පුළුල් ක්නක්කල්ස් කලාපය ඉහළ ජෛව විවිධත්වයක් සහ ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ ගණනාවක් සඳහා ප්‍රසිද්ධය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

හීල්ඔයටම විශේෂිත විශේෂ වාර්තා වෙනම විද්‍යාත්මක හෝ ක්ෂේත්‍ර මූලාශ්‍ර මගින් තහවුරු කළ පසු මෙම ලිපියට එක් කළ හැක.

== දේශගුණය ==

හීල්ඔය කඳුකර ප්‍රදේශයක පිහිටීම නිසා සාපේක්ෂව සිසිල් සහ තෙත් දේශගුණයක් පවතී.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවේ තොරතුරු අනුව ප්‍රදේශයේ කෘෂිකාර්මික කාලසටහනට මෝසම් වර්ෂා රටාව බලපාන අතර Yala සහ Maha වගා කාල දෙකම භාවිත වේ.&lt;ref name=&quot;CPTVillage&quot; /&gt;

== අධ්‍යාපනය ==

හීල්ඔය අවට අධ්‍යාපන සේවා මැදදුම්බර සහ රංගල ප්‍රදේශයේ පාසල් ජාලය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

පුළුල් රංගල–මකුල්දෙණිය–හීල්ඔය කලාපයේ සිංහල සහ දෙමළ මාධ්‍ය පාසල් පවතී.&lt;ref&gt;[https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/07/School_List.pdf ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය — පාසල් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== මහජන සේවා ==

හීල්ඔය මැදදුම්බර පරිපාලන පද්ධතියට අයත් වන අතර ප්‍රාදේශීය මහජන සේවා රංගල, මකුල්දෙණිය සහ [[තෙල්දෙණිය]] හරහා ලබාගත හැක.

තෙල්දෙණිය හීල්ඔය සඳහා සෘජු බස් සම්බන්ධතාවක් ඇති පහළ ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානයකි.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot; /&gt;

== සංරක්ෂණය සහ ජල සම්පත් ==

හීල්ඔයේ පාරිසරික වැදගත්කම එහි ජල පෝෂක සහ ක්නක්කල්ස් කඳුකරය සමඟ ඇති සම්බන්ධතාවය නිසා ඉහළය.

රංගල ආසන්න උඩුගං වනාන්තරවලින් ආරම්භ වන ජලය හීල්ඔය හරහා පහළට ගලා ගොස් වික්ටෝරියා ජලාශය ආශ්‍රිත පුළුල් ජල පද්ධතියට සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;CPTWater&quot; /&gt;

එම නිසා හීල්ඔයේ කුඹුරු, ඇළ දොළ සහ වනාන්තර ආරක්ෂා කිරීම ප්‍රාදේශීය ජල පෝෂක සංරක්ෂණයට වැදගත් වේ.

== ආහාර හා ග්‍රාමීය සංස්කෘතිය ==

හීල්ඔය සංචාරක වැඩසටහන් දේශීය ආහාර, ග්‍රාමීය කෘෂිකර්මාන්තය සහ නිවෙස්වල සකස් කරන සාම්ප්‍රදායික ආහාර අත්දැකීම් සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTVillage&quot; /&gt;

මෙම සංස්කෘතික අංග ගම්මානයේ කෘෂිකාර්මික හා ජීවනෝපාය පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

== අවට ප්‍රදේශ ==

හීල්ඔයට ආසන්න හෝ මාර්ග මගින් සම්බන්ධ ප්‍රදේශ අතර,

* [[රංගල]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* පොද්දල්ගොඩ
* ගොඩමුන්න
* කුරුකොහොගම
* හක්මන
* රෙටියාගම
* බර්න්සයිඩ්
* [[තංගප්පුව]]
* [[කොටගඟ]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[මීමුරේ]]
* [[තෙල්දෙණිය]]

ඇතුළත් වේ.

== සංචාරකයන් සඳහා ප්‍රධාන ස්ථාන ==

* වරිග සභාව
* බඹරගල රජමහා විහාරය
* බඹරගල ගල් ලෙන් හා පුරාණ ලිපි
* හීල්ඔය හෙල්මළු කුඹුරු
* පොද්දල්ගොඩ ඔය
* හීල්ඔය ජලධාරාව
* ගල්මල් ඔය
* පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල
* රන් ඇල්ල
* කලුදිය පොකුණ
* Phala Heeloya Watta ලී පාලම
* පැරණි Burnside cart road
* රංගල–හීල්ඔය පාගමන
* ක්නක්කල්ස් කඳුකර මාර්ග

මෙම සියලු ස්ථාන එකම GN Division සීමාව තුළ පිහිටා ඇති බව නොකියන අතර, ඒවා හීල්ඔය–රංගල සංචාරක භූදර්ශනයට අයත් හෝ එයට සම්බන්ධ ස්ථාන ලෙස සලකා ඇත.

== ගැලරිය ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--

--&gt;

&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රංගල]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[තෙල්දෙණිය]]
* [[මීමුරේ]]
* [[කොටගඟ]]
* [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
* [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[මහනුවර රාජධානිය]]
* [[බඹරගල රජමහා විහාරය]]
* [[වික්ටෝරියා ජලාශය]]
* [[මහවැලි ගඟ]]
* [[තේ]]
* [[ජෛව විවිධත්වය]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Heeloya|Heeloya — English Wikipedia]]
* [[:en:Rangala|Rangala — English Wikipedia]]
* [[:en:Bobebila|Bobebila — English Wikipedia]]
* [[:en:Teldeniya|Teldeniya — English Wikipedia]]
* [https://web.archive.org/web/20260928140157/https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Heel Oya Tourism Village]
* [https://tourism.cp.gov.lk/si/village-life-in-sri-lanka මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — හීල්ඔය]
* [https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking Hiking and Trekking — Central Province Tourism Department]
* [https://web.archive.org/web/20260928142830/https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — Bus Routes]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf ජන හා නිවාස සංගණනය 2024 — GN ජනගහන දත්ත]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D21_KandyDistrict.pdf මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලසය]
* [https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO — Central Highlands of Sri Lanka]
* [https://amazinglanka.com/wp/bambaragala-galpaya/ Bambaragala Galpaya — Cave Inscriptions]
* [https://artanthroeye.wordpress.com/2021/09/03/inscriptions-of-bambaragala-sri-lanka/ Bambaragala Inscriptions]
* [https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/submerged-city-of-teldeniya පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය]
* [https://www.newsfirst.lk/2022/02/08/old-theldeniya-town-resurfaces-unknown-group-digging-at-ancient-sites/ පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය නැවත මතු වූ අවස්ථාව]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_reservoir_sri_lanka_sunken_city_of_Teldeniya.JPG Wikimedia Commons — පැරණි තෙල්දෙණිය]
* [https://www.lakpura.com/products/hike-to-heeloya-village-hike-via-rangala Rangala–Heeloya Hike]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්මාන]]
[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ස්ථාන]]</text>
      <sha1>44icdgv34di4mk2vlaadw9r5s2j6w81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තංගප්පුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196891</id>
    <revision>
      <id>803261</id>
      <parentid>801410</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T22:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52166" sha1="40vnwr6b8p0j66fhq2a0lknfgdxhe4s" xml:space="preserve">{{Short description|මැදදුම්බර, මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ දුම්බර කඳුකරයේ උස්බිම් ගම්මානයක්}}

{{Infobox settlement
| name = තංගප්පුව
| official_name = තංගප්පුව
| native_name = තංගප්පුව
| native_name_lang = si
| other_name = Thangappuwa; Tangappuwa
| type = ගම්මානය
| image = Knuckles mountain range - Sri Lanka.jpg
| caption = තංගප්පුව අවට දුම්බර කඳුකර භූදර්ශනය
| pushpin_map = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම
| coordinates = {{coord|7.359|N|80.8219|E|display=title,inline|region:LK_type:city}}
| subdivision_type = රට
| subdivision_name = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1 = [[මධ්‍යම පළාත]]
| subdivision_type2 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2 = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3 = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| subdivision_name3 = [[මැදදුම්බර]]
| population_as_of = 2012
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D21_KandyDistrict.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලසය]&lt;/ref&gt;
| population_total = 269
| elevation_m = 1513
| timezone = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව]]
| utc_offset = +5:30
}}

'''තංගප්පුව''' (ඉංග්‍රීසි: '''Thangappuwa''') යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පළාත|මධ්‍යම පළාතේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් දුම්බර කඳුකරයේ උස්බිම් ගම්මානයකි.

තංගප්පුව [[රංගල]] හා [[තෙල්දෙණිය]] සමඟ මාර්ග හා බස් සේවා මගින් සම්බන්ධ වන අතර [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] වෙත පිවිසෙන වැදගත් කඳුකර ප්‍රදේශයකි. ගම්මානය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 1,513ක් පමණ උසක පිහිටා ඇති අතර දුම්බර කඳුකරයේ කඳු, වනාන්තර, තේ වතු, තෘණ භූමි, ඇළ දොළ සහ කඳුකර මාර්ගවලින් වටවී ඇත.&lt;ref name=&quot;Map&quot;&gt;[https://mapcarta.com/36319450 Thangappuwa — location and elevation data]&lt;/ref&gt;

තංගප්පුව විශේෂයෙන් වැදගත් වන්නේ [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] වෙත ගමන් කරන පාගමන් හා ස්වභාවික මංපෙත් සඳහා එක් ප්‍රවේශ කලාපයක් වීම, [[Corbett's Gap]] හා [[අලුගල්ලෙන]] ප්‍රදේශ වෙත මාර්ග සම්බන්ධතාව, සහ වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රවේශ පත්‍ර කවුන්ටරයක් පැවතීම නිසාය.&lt;ref name=&quot;Parliament&quot;&gt;[https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1758187735034907.pdf ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව — Knuckles trail ticket counters]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CPTrekking&quot;&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range Central Province Tourism Department — Knuckles Range]&lt;/ref&gt;

== නාමය ==

මෙම ගම්මානය සිංහල භාවිතයේ '''තංගප්පුව''' ලෙස හැඳින්වේ.

ඉංග්‍රීසි මූලාශ්‍රවල '''Thangappuwa''' යන අක්ෂර වින්‍යාසය ප්‍රධාන වශයෙන් භාවිත වේ.

== පරිපාලන තත්ත්වය ==

තංගප්පුව '''ග්‍රාම නිලධාරී වසම් අංක 793''' ලෙස [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වේ.

ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලසයෙහි මැදදුම්බර DS Division යටතේ Thangappuwa GN Division 793 ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකා සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ GN Division ලැයිස්තුවේද Thangappuwa GN Division 793, Medadumbara යටතේ දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf Ministry of Health — Population Empanelment by GN Division]&lt;/ref&gt;

== ජනගහනය ==

2012 ජන හා නිවාස සංගණන දත්ත අනුව තංගප්පුව GN Division 793 හි ජනගහනය '''269'''ක් විය; එහි පිරිමි ජනගහනය 121ක් සහ කාන්තා ජනගහනය 148ක් විය.&lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;/&gt;

2024 සංගණන මට්ටමේ තංගප්පුව GN Division සඳහා housing data වෙන වෙනම ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති අතර එහි වාසස්ථාන ඒකක 51ක් වාර්තා වේ.&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_housing_pdf.pdf Department of Census and Statistics — Census 2024 GN Housing Data]&lt;/ref&gt;

ජනගහන සංඛ්‍යා මෙහි GN Division 793 සඳහා වන බැවින් ඒවා තංගප්පුව යන නාමයෙන් හඳුන්වන පුළුල් සංචාරක හා භූගෝලීය ප්‍රදේශයේ සමස්ත ජනගහනය ලෙස නොසැලකිය යුතුය.

== පිහිටීම සහ භූගෝලය ==

තංගප්පුව මැදදුම්බර කඳුකරයේ ඉහළ උසක පිහිටි ගම්මානයකි.

භූගෝලීය දත්ත අනුව එය ආසන්න වශයෙන් අක්ෂාංශ '''7.359° N''' සහ දේශාංශ '''80.8219° E''' හි පිහිටා ඇති අතර මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් '''1,513'''ක් පමණ උසක පවතී.&lt;ref name=&quot;Map&quot;/&gt;

තංගප්පුව අවට භූදර්ශනයට,

* කඳු
* මීදුම් සහිත කඳුකර වනාන්තර
* තෘණ භූමි
* තේ වතු
* ගෙවතු සහ කුඩා වගාබිම්
* ඇළ දොළ
* දිය ඇලි
* කඳුකර මාර්ග

ඇතුළත් වේ.

== අවට ප්‍රදේශ ==

තංගප්පුවට ආසන්න හෝ මාර්ග මගින් සම්බන්ධ ප්‍රදේශ අතර,

* [[රංගල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[කොටගඟ]]
* බර්න්සයිඩ්
* ෆර්න්ඩේල්
* ලූල්වත්ත
* ගොමරයා
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[තෙල්දෙණිය]]
* [[මීමුරේ]]
* [[Corbett's Gap]]
* [[Dothalugala]]

ඇතුළත් වේ.

Map-based geographic data අනුව [[රංගල]] තංගප්පුවට කිලෝමීටර් 3.5ක් පමණ බටහිරින් පිහිටා ඇති අතර මකුල්දෙණිය කිලෝමීටර් 6ක් පමණ නිරිත දෙසින් පිහිටයි.&lt;ref name=&quot;Map&quot;/&gt;

== රංගල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

'''[[රංගල]] තංගප්පුවට ප්‍රධාන ප්‍රාදේශීය හා සංචාරක ප්‍රවේශ මධ්‍යස්ථානයකි.'''

රංගල සිට තංගප්පුව දෙසට මාර්ගය කඳුකර තේ වතු, ගම්මාන සහ දුම්බර කඳුකර භූදර්ශනය හරහා ඉහළට ගමන් කරයි.

මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය වර්තමානයේ '''617/2 — Kandy–Thangappuwa''' සහ '''617/1 — Theldeniya (Karaliyadda)–Thangappuwa''' යන සේවා ලැයිස්තුගත කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;&gt;{{Citation |title=Central Province Transport Services Authority — Bus Routes |url=https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928142830/https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

තංගප්පුවේ සිට රංගලට පහළට පැමිණීමෙන් Rangala Tea Factory, Rangala Viewpoint, Rangala Natural Pool සහ Heeloya වැනි අවට සංචාරක ප්‍රදේශ වෙතද සම්බන්ධ විය හැක.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[රංගල]]'''

== තෙල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[තෙල්දෙණිය]] තංගප්පුව සඳහා වැදගත් පහළ ප්‍රවාහන හා සේවා මධ්‍යස්ථානයකි.

CPTSA අනුව,

'''617/1 — Theldeniya (Karaliyadda)–Thangappuwa'''

යන මාර්ගය කිලෝමීටර් 22.4ක් පමණ වන අතර ගමන් කාලය පැය 1 විනාඩි 30ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

තෙල්දෙණියෙන් තංගප්පුව වෙත ගමන් කිරීමේදී රංගල සහ අවට කඳුකර ගම්මාන හරහා ඉහළ ප්‍රදේශයට පැමිණේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[තෙල්දෙණිය]]'''

== මහනුවර සමඟ සම්බන්ධතාව ==

CPTSA වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුවේ,

'''617/2 — Kandy–Thangappuwa'''

යන මාර්ගය කිලෝමීටර් '''51'''ක් පමණ සහ ගමන් කාලය පැය '''2 විනාඩි 30'''ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

මෙම මාර්ගය මහනුවර සිට තංගප්පුව දක්වා සෘජු ප්‍රාදේශීය බස් සම්බන්ධතාවක් සපයයි.

බස් කාලසටහන් කාලය හා ධාවන සේවා අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් ගමනට පෙර වර්තමාන CPTSA කාලසටහන පරීක්ෂා කිරීම සුදුසුය.

== මාර්ග පද්ධතිය ==

තංගප්පුවේ මාර්ග පද්ධතිය දුම්බර කඳුකරයේ පහළ ගම්මාන සහ ඉහළ සංරක්ෂිත වනාන්තර කලාපය අතර සම්බන්ධතාවක් සපයයි.

ප්‍රධාන ප්‍රාදේශීය මාර්ග සම්බන්ධතාවය,

'''තෙල්දෙණිය → රංගල → තංගප්පුව'''

ලෙස දැක්විය හැකි අතර, තංගප්පුවෙන් තවදුරටත්,

'''තංගප්පුව → Corbett's Gap → අට්ටාලවෙට්ටුව'''

දෙසට කඳුකර මාර්ගය දිවෙයි.

රජයේ මාර්ග සංවර්ධන ලේඛනයක '''Rangala–Thangappuwa to Corbett's Gap''' මාර්ගය කිලෝමීටර් 11.5ක් ලෙස ව්‍යාපෘති ලැයිස්තුවක දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ministry of Health / Government infrastructure programme — Rangala–Thangappuwa to Corbett's Gap road |url=https://mohsl.gov.lk/downloads/1649064612.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316062305/https://mohsl.gov.lk/downloads/1649064612.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2025-03-16}}&lt;/ref&gt;

== අට්ටාලවෙට්ටුව සහ Corbett's Gap ==

[[Corbett's Gap]] හෙවත් '''අට්ටාලවෙට්ටුව''' තංගප්පුවේ සිට ඉහළ දුම්බර කඳුකරය දෙසට ගමන් කරන ප්‍රධාන භූගෝලීය ස්ථානයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව Corbett's Gap සම්බන්ධ පාගමනක් දුම්බර කඳුකරයේ අතහැර දමා ඇති jeep track එකක් ඔස්සේ යන බවත් එය [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] හරහා ගමන් කරන බවත් සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTCorbett&quot;&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking Central Province Tourism Department — Hiking and Trekking]&lt;/ref&gt;

Corbett's Gap ශ්‍රී ලංකාවේ උසස් කඳුකර මාර්ග අතර වැදගත් කඳුකර ගමන් මාර්ගයක් වන අතර එහි සිට දුම්බර කඳුකරයේ පරිදර්ශන දර්ශන ලැබේ.&lt;ref name=&quot;CPTCorbett&quot;/&gt;

== අලුගල්ලෙන වෙත මාර්ගය ==

තංගප්පුව [[අලුගල්ලෙන]] ගල් ලෙන/කඳුකර ප්‍රදේශයට ගමන් කරන පාගමන් මාර්ගයක ආරම්භක ප්‍රදේශයක් ලෙස භාවිත වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව [[Corbett's Gap]] සිට '''Thangappuwa හරහා Augallena Cave''' වෙත පාගමන් මාර්ගයක් ප්‍රධාන Knuckles trekking route එකක් ලෙස දක්වයි.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range Central Province Tourism Department — Knuckles Range]&lt;/ref&gt;

මෙම මාර්ගය කඳුකර වනාන්තර, තෘණ භූමි සහ මීදුම් සහිත උස්බිම් පරිසර හරහා ගමන් කරයි.

== Knuckles කඳුකර පාගමන් ==

තංගප්පුව ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ ප්‍රධාන hiking access areas අතරින් එකකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවේ Knuckles මාර්ග ලැයිස්තුවේ,

* Corbett's Gap සිට Nitro Caves
* Corbett's Gap සිට Thangappuwa හරහා Augallena Cave
* Mini World's End
* Dothalugala
* Meemure–Kalupahana

වැනි මාර්ග සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

තංගප්පුව මෙම මාර්ග පද්ධතියේ විශේෂයෙන් වැදගත් වන්නේ ඉහළ කඳුකර වනාන්තරයට ප්‍රවේශ වන දකුණු/බටහිර පැත්තේ ගම්මානයක් වීම නිසාය.

== වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රවේශ පත්‍ර කවුන්ටරය ==

තංගප්පුවේ [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය|Knuckles Conservation Forest]] වෙත යන මාර්ගයට අදාළ '''වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු ප්‍රවේශ පත්‍ර කවුන්ටරයක්''' පවතී.

ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කරන ලද වන සංරක්ෂණ හා trail maintenance සම්බන්ධ වාර්තාවක Knuckles කලාපයේ නඩත්තු කටයුතු සිදු කළ ticket counters නවයකින් එකක් ලෙස '''Thangappuwa Ticket Counter''' දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Parliament&quot;/&gt;

මෙය සංචාරකයන් සහ කඳුකර පාගමන්කරුවන් සඳහා වැදගත් ප්‍රවේශ ස්ථානයකි.

ප්‍රවේශ ගාස්තු, බලපත්‍ර, මාර්ග තත්ත්වය, guide අවශ්‍යතාව සහ කවුන්ටරයේ සේවා වේලාවන් කාලය අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් ගමනට පෙර වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ වර්තමාන උපදෙස් තහවුරු කිරීම සුදුසුය.

=== ටිකට් කවුන්ටරයේ සිතියම් පිහිටීම ===

Thangappuwa Entrance / Knuckles Ticket Counter සඳහා සිතියම් සේවාවල දක්වන ස්ථානය ගම්මානයේ සාමාන්‍ය ස්ථානයට වඩා පහළ/ආසන්න ප්‍රවේශ ස්ථානයකි.

මෙම ලිපියේ ප්‍රධාන coordinates තංගප්පුව ගම්මානය සඳහා වන අතර ticket counter සඳහා වෙනම coordinate එකක් field GPS මගින් තහවුරු කළ පසු එක් කළ හැක.

== පරිසර හා සංරක්ෂණ තත්ත්වය ==

තංගප්පුවේ ඉහළ ප්‍රදේශ [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වේ.

UNESCO හි '''Central Highlands of Sri Lanka''' ලෝක උරුම දේපළෙහි සංරචක තුනෙන් එකක් ලෙස Knuckles Conservation Forest හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO World Heritage Centre — Central Highlands of Sri Lanka]&lt;/ref&gt;

UNESCO අනුව Knuckles Conservation Forest හි සීමාව තුළ ඇති කඳුකර වනාන්තරවල ඉහළ ජෛව විවිධත්වයක් හා ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික විශේෂ රාශියක් පවතී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== ශාක හා සත්ත්ව විවිධත්වය ==

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව ක්නක්කල්ස් කලාපයේ,

* වල් ඌරු
* මුවා
* දැවැන්ත ගස් ලේනා
* ගෝනා
* හනුමාන්/දම් පැහැති මුහුණු සහිත කොළ වඳුරා
* මුගටියා
* ඉත්තෑවා

වැනි ක්ෂීරපායින් දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

ක්නක්කල්ස් කලාපයේ පක්ෂි විශේෂ 200කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් වාර්තා වී ඇති අතර එයින් ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික පක්ෂි විශේෂ ද ගණනාවක් පවතී.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව තවදුරටත් ක්නක්කල්ස් වනාන්තරයේ ශාක විශේෂවල සැලකිය යුතු කොටසක් ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික බව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

== වනාන්තර වර්ග ==

තංගප්පුව අවට ඉහළ කඳුකර පරිසරය තුළ විවිධ වනාන්තර හා තෘණ භූමි පද්ධති හමුවේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව ක්නක්කල්ස් කලාපයේ,

* පහතරට සදාහරිත වනාන්තර
* උපකඳුකර වනාන්තර
* කඳුකර වනාන්තර
* වියළි හා තෙත් පතන
* සවානා වැනි තෘණ භූමි

වැනි පරිසර පද්ධති හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

== දේශගුණය ==

මීටර් 1,500ක් පමණ උසක පිහිටීම නිසා තංගප්පුව වඩාත් සිසිල් කඳුකර දේශගුණයක් සහිත ප්‍රදේශයකි.

මීදුම, වැසි, සුළං සහ කෙටි කාලීන කාලගුණ වෙනස්වීම් කඳුකර ප්‍රදේශයේ සාමාන්‍ය ලක්ෂණ වේ.

පවතින මාර්ග හා පාගමන් තත්ත්වය කාලගුණය මත සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් විය හැක.

== තේ සහ පැරණි වතු භූදර්ශනය ==

තංගප්පුව පහළ රංගල–මකුල්දෙණිය ප්‍රදේශයේ තේ වතු භූදර්ශනයට සම්බන්ධ වේ.

රංගල, Cottaganga සහ Goomera වැනි තේ වතු තංගප්පුව දෙසට යන මාර්ගයේ පහළ කඳුකර භූමිවල දක්නට ලැබේ.

තංගප්පුව–Corbett's Gap මාර්ගය ඉතිහාසයේ තේ ප්‍රවාහනය සඳහා භාවිත කළ මාර්ගයක් වූ බව 2026 වාර්තාවක සඳහන් වේ. එම මාර්ගය පසුව වසර ගණනාවක් ප්‍රධාන වාහන ප්‍රවාහනය සඳහා භාවිත නොවූ බවද එම වාර්තාවේ Forest Department නිලධාරියෙකුගේ ප්‍රකාශයකට අනුව සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;&gt;[https://www.dailymirror.lk/news-features/PROPOSED-ROAD-TO-PROMOTE-TOURISM-THREATENS-PROTECTED-KNUCKLES-FOREST/131-329266 Daily Mirror — Thangappuwa–Corbett's Gap road]&lt;/ref&gt;

== පැරණි Thangappuwa–Corbett's Gap මාර්ගය ==

Thangappuwa සිට Corbett's Gap දක්වා මාර්ගය දුම්බර කඳුකරයේ ඓතිහාසික කඳුකර මාර්ගයකි.

2026 ජනවාරි මාසයේ පළ වූ Daily Mirror වාර්තාවක් අනුව, මෙම මාර්ගය බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ තේ දළු ප්‍රවාහනය සඳහා භාවිත වූ අතර පසුව දිගු කාලයක් වාහන ප්‍රවාහනයට අඩුවෙන් භාවිත විය.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

2000දී ක්නක්කල්ස් කලාපය Conservation Forest ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමත්, 2007දී පාරිසරික ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ලෙස නම් කිරීමත්, 2010දී UNESCO ලෝක උරුමයක් ලෙස පිළිගැනීමත් සමඟ මෙම මාර්ගය ආරක්ෂිත පරිසරයක් හරහා ගමන් කරන ප්‍රදේශයක් බවට පත්ව ඇත.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

== 2025–2026 මාර්ග තත්ත්වය ==

2026 ජනවාරි 2 දින Daily Mirror වාර්තාවකට අනුව Thangappuwa–Corbett's Gap මාර්ගයේ වනාන්තර කොටසක භූස්ථලන සහ අනෙකුත් හානි ස්ථාන ගණනාවක් වාර්තා වී තිබුණි.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

එම වාර්තාවේ වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට අදාළ නිලධාරීන් පවසා ඇත්තේ Knuckles Conservation Forest තුළ මාර්ග සංවර්ධනය කිරීමට අදාළ අනුමැතිය අවශ්‍ය බවත්, මාර්ගයේ සමහර කොටස් භූස්ථලන නිසා දැඩි ලෙස හානි වී ඇති බවත්ය.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

තවත් කොටසකින්, මාර්ගය සංචාරකයන් විසින් භාවිත කරන බවත්, Thangappuwa ticket counter සිට Corbett's Gap දක්වා ඇතැම් ස්ථානවල වනාන්තර දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ජලය ගලායාම පාලනය සඳහා drainage channels සකස් කර ඇති බවත් එම වාර්තාවේ නිලධාරියෙකුගේ ප්‍රකාශයක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

මෙම තොරතුරු 2026 ජනවාරි මාසයේ වාර්තා වූ තත්ත්වයට අදාළ වන බැවින්, වර්තමාන මාර්ග තත්ත්වය සඳහා නවතම නිල තොරතුරු පරීක්ෂා කළ යුතුය.

== සංචාරක කර්මාන්තය ==

තංගප්පුවේ සංචාරක වැදගත්කම ප්‍රධාන වශයෙන් ස්වභාවික හා කඳුකර සංචාරක කටයුතු සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ප්‍රධාන සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් අතර,

* කඳුකර පාගමන්
* පරිසර නිරීක්ෂණය
* කඳු දර්ශන නිරීක්ෂණය
* ඡායාරූපකරණය
* පක්ෂි නිරීක්ෂණය
* දිය ඇලි සහ ඇළ දොළ නැරඹීම
* camping
* ගම්මාන සංචාර
* tea-country landscape සංචාර

ඇතුළත් වේ.

== සංචාරකයන්ට වැදගත් ප්‍රධාන ස්ථාන ==

තංගප්පුව හා අවට ප්‍රදේශයේ සංචාරක වශයෙන් වැදගත් ස්ථාන අතර,

* Thangappuwa Forest Department Ticket Counter
* Thangappuwa old bridge
* [[Corbett's Gap]]
* [[අට්ටාලවෙට්ටුව]]
* [[අලුගල්ලෙන]]
* Nitro Caves
* Knuckles mountain trails
* Thangappuwa mountain viewpoints
* Thangappuwa Plains
* [[කොටගඟ]]
* Kotaganga Falls
* [[රංගල]]
* Rangala Natural Pool
* Heeloya
* Dothalugala
* [[මීමුරේ]]

ඇතුළත් වේ.

මෙම සියලු ස්ථාන තංගප්පුව GN Division 793 තුළම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර තංගප්පුව පුළුල් දුම්බර–ක්නක්කල්ස් සංචාරක භූදර්ශනයේ ප්‍රවේශ ගම්මානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

== මාර්ගගත සිතියම්වල පෙනෙන සංචාරක ස්ථාන ==

තංගප්පුව අවට නවීන සිතියම් සේවාවල,

* Knuckles Ticket Counter
* Thangappuwa Nature Bath
* Thangappuwa Old Bridge
* Thangappuwa Plains
* Knuckles Mountain Range Viewpoint
* Fern-dale Falls
* Rangala Tea Factory
* Rangala Viewpoint
* Knuckles Base Camp

වැනි ස්ථාන හඳුනාගෙන ඇත.

මෙවැනි ව්‍යාපාරික හෝ සිතියම් ලේබල්වල නාම හා තත්ත්ව කාලය අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් ඒවා Wikipedia හි නිල භූගෝලීය නාම ලෙස භාවිත කිරීමට පෙර වෙනම මූලාශ්‍රයකින් තහවුරු කළ යුතුය.

== වනාන්තර ප්‍රවේශය සහ අවසර ==

තංගප්පුවෙන් ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට යන සංචාරකයන් සඳහා වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු නීති හා ප්‍රවේශ ක්‍රියාමාර්ග අදාළ වේ.

Forest Department ticket counter එක තංගප්පුවේ පවතින බව නිල trail-maintenance වාර්තාවක තහවුරු කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Parliament&quot;/&gt;

පාගමනකට පෙර,

* ප්‍රවේශ අවසරය
* ප්‍රවේශ පත්‍ර
* guide අවශ්‍යතාව
* වර්තමාන මාර්ග තත්ත්වය
* කාලගුණය
* වනාන්තර නීති

පරීක්ෂා කිරීම වැදගත්ය.

ප්‍රවේශ පත්‍ර කවුන්ටරය පවතින බව පමණින් ඕනෑම මාර්ගයකට හෝ වනාන්තර කොටසකට ඕනෑම වේලාවක ප්‍රවේශ විය හැකි බව අදහස් නොවේ.

== පාගමන් සහ මංපෙත් ==

=== Corbett's Gap සිට Nitro Caves ===

Central Province Tourism Department අනුව Corbett's Gap සිට Nitro Caves වෙත පාගමනක් ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ ප්‍රධාන trekking route එකකි.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

=== Corbett's Gap–Thangappuwa–Augallena ===

Corbett's Gap සිට Thangappuwa හරහා Augallena Cave වෙත යන මාර්ගය කඳුකර වනාන්තරය හරහා දිවෙන ස්වාභාවික මංපෙතකි.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

=== Thangappuwa සිට Knuckles උස්බිම් ===

Thangappuwa සිට Knuckles කඳු මුදුන් හා surrounding trails වෙත ගමන් කරන මංපෙත් ඇත.

කඳුකර පාගමන් සඳහා මීදුම, වැසි, ජලධාරා සහ කඳු බෑවුම් හේතුවෙන් මාර්ග තත්ත්වය වේගයෙන් වෙනස් විය හැක.

=== Dothalugala ===

[[Dothalugala]] Knuckles කඳුවැටියේ වැදගත් කඳු මුදුනක් වන අතර එයට අදාළ පාගමන් මාර්ග Knuckles trail network එකට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

=== Meemure සහ Kalupahana ===

Central Province Tourism Department Knuckles hiking routes අතර [[මීමුරේ]] සිට Kalupahana දෙසට යන මාර්ගයක්ද සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

තංගප්පුව මෙම පුළුල් trail network එකේ දකුණු/බටහිර ප්‍රවේශ කලාපයකි.

== ජෛව විවිධත්වය ==

තංගප්පුව අවට උස්බිම් පරිසරය [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] හා [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සමඟ සම්බන්ධ බැවින් ඉහළ ජෛව විවිධත්වයක් පවතී.

UNESCO අනුව Central Highlands of Sri Lanka ලෝක උරුම දේපළට අයත් Knuckles Conservation Forest යනු අතිශය වැදගත් කඳුකර වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන අතර ඉහළ endemism හා threatened species සංඛ්‍යාවක් පවතී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව Knuckles කලාපයේ පක්ෂි විශේෂ 200කට වැඩි ප්‍රමාණයක් සහ ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික පක්ෂීන් ගණනාවක් වාර්තා වේ.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

== දිය ඇලි සහ ජලධාරා ==

තංගප්පුව අවට දුම්බර කඳුකරයේ ජලධාරා සහ දිය ඇලි ගණනාවක් පවතී.

ප්‍රදේශයේ කඳුකර සංචාරක වටිනාකමට,

* Kotaganga දිය ඇල්ල
* Fern-dale Falls
* Thangappuwa අවට කුඩා දිය ඇලි
* Knuckles Falls ආශ්‍රිත ජලධාරා
* seasonal streams

වැනි ස්ථාන හා ජල පද්ධති සම්බන්ධ වේ.

විශේෂ දිය ඇලිවල නිල නාමය සහ නිශ්චිත පිහිටීම වෙනම තහවුරු කළ පසු මෙම ලිපියේ එක් එක් දිය ඇල්ලට වෙනම උපසිරැසියක් එක් කළ හැක.

== තේ සහ වැවිලි භූදර්ශනය ==

තංගප්පුවේ පහළ ප්‍රදේශය [[රංගල]] හා අවට තේ වතු භූදර්ශනය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

රංගල, Cottaganga සහ Goomera වැනි වතු තංගප්පුව වෙත පැමිණෙන ප්‍රධාන පහළ කඳුකර මාර්ගයට සම්බන්ධ වේ.

පැරණි Thangappuwa–Corbett's Gap මාර්ගය තේ දළු ප්‍රවාහනය සඳහා භාවිත වූ බව 2026 වාර්තාවක සඳහන් වීම මෙම ප්‍රදේශයේ වැවිලි ඉතිහාසය සමඟ මාර්ග පද්ධතියේ පැවති සම්බන්ධතාව පෙන්වයි.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

== කෘෂිකර්මාන්තය සහ ගම්මාන ජීවිතය ==

තංගප්පුවේ ජන ජීවිතය කඳුකර කෘෂිකර්මාන්තය, ගෙවතු වගාව, වතු ආශ්‍රිත සේවා සහ කුඩා පරිමාණ ජීවනෝපායන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.

උස්බිම් දේශගුණය නිසා සාමාන්‍ය පහත්බිම් ගොවිබිම්වලට වඩා වෙනස් බෝග හා ගෙවතු පද්ධති දක්නට ලැබේ.

අවට ප්‍රදේශවල cardamom සහ අනෙකුත් කුළුබඩු පැළෑටි දක්නට ලැබෙන බව Knuckles පරිසර සම්බන්ධ සංචාරක හා පර්යේෂණ වාර්තාවල සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/sites/default/files/2023-11/Final%20Report%20Knuckles%20Riversten%20EML%2015.08.2022%2001_compressed.pdf Central Province Tourism Department — Knuckles Tourism Carrying Capacity Assessment]&lt;/ref&gt;

== ආගමික ස්ථාන ==

තංගප්පුව සහ එයට ආසන්න රංගල කලාපයේ බෞද්ධ සහ හින්දු ආගමික ස්ථාන පවතී.

ප්‍රදේශයේ සිතියම් දත්තවල තංගප්පුව හා රංගල ආශ්‍රිතව හින්දු කෝවිල් හා බෞද්ධ ආගමික ස්ථාන පෙන්වා ඇත.

නිශ්චිත පන්සල් හා කෝවිල් ලැයිස්තුව ඒවායේ වර්තමාන නිල නාම, පිහිටීම සහ පරිපාලන තොරතුරු තහවුරු කළ පසු වෙනම කොටසකින් පුළුල් කළ හැක.

== අධ්‍යාපනය ==

තංගප්පුව GN Division 793 කුඩා කඳුකර ජනාවාසයක් වන බැවින් අධ්‍යාපන සේවා පුළුල් Medadumbara–Rangala අධ්‍යාපන ජාලය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ළඟම ඇති විශාල පාසල් සේවා මධ්‍යස්ථාන Rangala, Udispattuwa සහ Teldeniya කලාපවල පවතී.

තෙල්දෙණිය කලාප අධ්‍යාපන පද්ධතිය තුළ Medadumbara ප්‍රදේශයේ පාසල් විශාල සංඛ්‍යාවක් පවතී.&lt;ref&gt;[https://www.cptel.edu.lk/ Zonal Education Office — Teldeniya]&lt;/ref&gt;

තංගප්පුව GN Division තුළ නිශ්චිත පාසල් නාම ලැයිස්තුවක් එක් කිරීමට පෙර වර්තමාන පාසල් ලියාපදිංචි දත්ත වෙනම තහවුරු කිරීම සුදුසුය.

== සෞඛ්‍ය හා මහජන සේවා ==

තංගප්පුවේ සීමිත ගම්මාන මට්ටමේ සේවාවන්ට අමතරව සෞඛ්‍ය සහ අනෙකුත් මහජන සේවා සඳහා Rangala සහ Theldeniya වෙත ප්‍රවේශ වීම වැදගත් වේ.

ශ්‍රී ලංකා සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ GN Division ලේඛනවල Thangappuwa GN Division 793 සඳහා සම්බන්ධ සෞඛ්‍ය සේවා ප්‍රදේශ ලෙස Makuldeniya hospital service area දැක්වේ.&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf Ministry of Health — Population Empanelment by GN Division]&lt;/ref&gt;

== ගමනාගමනය ==

තංගප්පුව වෙත ප්‍රධාන පොදු ප්‍රවාහන ප්‍රවේශය [[තෙල්දෙණිය]] සහ [[රංගල]] හරහා ලැබේ.

CPTSA වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුව අනුව,

{| class=&quot;wikitable&quot;
! මාර්ග අංකය
! මාර්ගය
! දුර
! CPTSA ගමන් කාලය
|-
| 617/2
| Kandy – Thangappuwa
| 51 km
| පැය 2 විනාඩි 30
|-
| 617/1
| Theldeniya (Karaliyadda) – Thangappuwa
| 22.4 km
| පැය 1 විනාඩි 30
|}

&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

තෙල්දෙණියෙන් රංගල හරහා ගමන් කිරීම තංගප්පුව වෙත පැමිණෙන ප්‍රාදේශීය මාර්ගයේ ප්‍රධාන ප්‍රවේශයයි.

== සංචාරක නවාතැන් සහ ග්‍රාමීය සංචාරක ව්‍යාපාර ==

තංගප්පුව අවට ප්‍රදේශයේ small-scale accommodation, camping සහ nature-based tourism ව්‍යාපාර පවතී.

වර්තමාන සංචාරක ව්‍යාපාරවලින් සමහරක් nature walks, traditional food, nature baths සහ mountain experiences වැනි ක්‍රියාකාරකම් ප්‍රවර්ධනය කරයි.

මෙම නවාතැන් සහ ව්‍යාපාරවල නාම Wikipedia හි ප්‍රධාන ලිපියේ දැක්විය යුත්තේ ස්වාධීන සහ විශ්වසනීය මූලාශ්‍රවලින් නිශ්චිත වැදගත්කම තහවුරු කළ පසු පමණි.

== සංරක්ෂණ තත්ත්වය ==

තංගප්පුවේ ඉහළ ප්‍රදේශ ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය ආසන්න බැවින් සංරක්ෂණ නීති හා පාරිසරික සීමා වැදගත් වේ.

Daily Mirror වාර්තාව අනුව Knuckles Conservation Forest 2000දී Conservation Forest ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති අතර 2007දී එම ප්‍රදේශය පාරිසරික ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

UNESCO විසින් 2010දී Central Highlands of Sri Lanka ලෝක උරුම දේපළට Knuckles Conservation Forest ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== UNESCO ලෝක උරුම සම්බන්ධතාව ==

[[Central Highlands of Sri Lanka]] UNESCO ලෝක උරුම දේපළ 2010දී ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.

එහි සංරචක තුන වන්නේ,

# Peak Wilderness Protected Area
# Horton Plains National Park
# Knuckles Conservation Forest

යන ප්‍රදේශ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

UNESCO හි වර්තමාන දත්ත අනුව Knuckles Conservation Forest හි ලෝක උරුම දේපළ කොටස හෙක්ටයාර් 31,305ක් පමණ වේ.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1203/maps/ UNESCO — Central Highlands maps]&lt;/ref&gt;

== වර්තමාන මාර්ග තත්ත්වය සහ සංරක්ෂණ ගැටලු ==

තංගප්පුවෙන් Corbett's Gap දෙසට යන වනාන්තර මාර්ගයේ සංරක්ෂණය සහ ප්‍රවාහනය පිළිබඳ විවිධ අදහස් පවතී.

2026 ජනවාරි 2 දින Daily Mirror වාර්තාවකට අනුව Thangappuwa–Corbett's Gap මාර්ගයේ වනාන්තර කොටස භූස්ථලන සහ අනෙකුත් ස්වභාවික හානි හේතුවෙන් ස්ථාන ගණනාවකින් බලපෑමට ලක් වී තිබුණි.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

එම වාර්තාවේදී වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ නිලධාරීන් protected forest තුළ මාර්ගය පුළුල් කිරීම හෝ සංවර්ධනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් පාරිසරික හා නීතිමය සීමා පවතින බව පැහැදිලි කළ බව සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

මෙම මාර්ගයේ වර්තමාන තත්ත්වය වැසි, භූස්ථලන, වනාන්තර නීති හා නිල අවසර මත වෙනස් විය හැකි බැවින් සංචාරයකට පෙර නවතම තොරතුරු තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.

== ආරක්ෂාව ==

තංගප්පුවෙන් ඉහළ කඳුකරයට යන පාගමන්වලදී,

* මීදුම
* අධික වැසි
* තෙත් හා ලිස්සන පාගමන් මංපෙත්
* ජලධාරා
* කඳු බෑවුම්
* කූඩැල්ලන්
* ජංගම දුරකථන සම්බන්ධතා දුර්වල වීම
* හදිසි කාලගුණ වෙනස්වීම්

වැනි තත්ත්ව හමුවිය හැක.

Knuckles සංචාරක මූලාශ්‍ර පරිසරයට ගැළපෙන ඇඳුම්, ප්‍රමාණවත් ජලය සහ කූඩැල්ලන්ගෙන් ආරක්ෂාව සඳහා සූදානම් වීම අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTCorbett&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම ==

තංගප්පුවේ වැදගත්කම වර්තමාන සංචාරක කටයුතු වලට පමණක් සීමා නොවේ.

ප්‍රදේශය,

* පැරණි තේ ප්‍රවාහන මාර්ග
* දුම්බර කඳුකර ගම්මාන
* රංගල තේ වතු
* කඳුකර කෘෂිකර්මාන්තය
* වනාන්තර ප්‍රවේශ මාර්ග
* බෞද්ධ හා හින්දු ආගමික ස්ථාන
* ක්නක්කල්ස් පරිසර පද්ධතිය

සමඟ සම්බන්ධ වූ බහුස්ථරීය භූදර්ශනයකි.

තංගප්පුව–Corbett's Gap මාර්ගයේ ඉතිහාසය පැරණි වතු ආර්ථිකය හා නව සංරක්ෂණ ක්‍රම අතර පවතින සම්බන්ධය අවබෝධ කරගැනීමටද වැදගත් වේ.

== අවට සංචාරක ජාලය ==

තංගප්පුවෙන් හෝ තංගප්පුව හරහා සම්බන්ධ වන ප්‍රධාන සංචාරක ජාලය:

'''[[තෙල්දෙණිය]] → [[රංගල]] → තංගප්පුව → [[Corbett's Gap]] → ක්නක්කල්ස් කඳුකරය'''

වන අතර අනෙක් ශාඛා මාර්ග,

'''තංගප්පුව → [[අලුගල්ලෙන]]'''

'''තංගප්පුව → [[කොටගඟ]]'''

'''තංගප්පුව → [[මීමුරේ]] කලාපය'''

වැනි කඳුකර ප්‍රදේශවලට සම්බන්ධ වේ.

මෙම මාර්ග ජාලයේ ඇතැම් කොටස් protected forest තුළ ගමන් කරන බැවින් ඒවායේ වර්තමාන ප්‍රවේශ තත්ත්වය හා අවසර නීති එකිනෙක වෙනස් විය හැක.

== ගැලරිය ==

=== තංගප්පුව සහ දුම්බර කඳුකරය ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;260&quot;&gt;
Knuckles mountain range - Sri Lanka.jpg|දුම්බර කඳුකරයේ ක්නක්කල්ස් කඳුවැටි දර්ශනය
Knuckles mountain range LK.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය
Knuckles... Sri Lanka’s Enchantress.png|ක්නක්කල්ස් කඳුකර දර්ශනය
&lt;/gallery&gt;

=== ඔබගේම තංගප්පුව ඡායාරූප පසුව එක් කිරීමට ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--

--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රංගල]]
* [[තෙල්දෙණිය]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[කොටගඟ]]
* [[මීමුරේ]]
* [[Corbett's Gap]]
* [[Knuckles Mountain Range]]
* [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[දුම්බර කඳුකරය]]
* [[මහනුවර රාජධානිය]]
* [[වික්ටෝරියා ජලාශය]]
* [[මහවැලි ගඟ]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Thangappuwa|Thangappuwa — English Wikipedia]]
* [[:si:රංගල|රංගල — සිංහල Wikipedia]]
* [[:si:තෙල්දෙණිය|තෙල්දෙණිය — සිංහල Wikipedia]]
* [[:si:හීල්ඔය|හීල්ඔය — සිංහල Wikipedia]]
* [[:en:Rangala|Rangala — English Wikipedia]]
* [[:en:Heeloya|Heeloya — English Wikipedia]]
* [https://web.archive.org/web/20260928142830/https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php Central Province Transport Services Authority — Bus Routes]
* [https://tsa.cp.gov.lk/timetables.php Central Province Transport Services Authority — Bus Timetables]
* [https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range Central Province Tourism Department — Knuckles Range]
* [https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking Central Province Tourism Department — Hiking and Trekking]
* [https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1758187735034907.pdf Sri Lanka Parliament — Forest trail ticket-counter maintenance]
* [https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO — Central Highlands of Sri Lanka]
* [https://whc.unesco.org/en/list/1203/maps/ UNESCO — Central Highlands map]
* [https://www.dailymirror.lk/news-features/PROPOSED-ROAD-TO-PROMOTE-TOURISM-THREATENS-PROTECTED-KNUCKLES-FOREST/131-329266 Daily Mirror — Thangappuwa–Corbett's Gap road]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D21_KandyDistrict.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — Kandy District Population Atlas]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_housing_pdf.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 GN Housing Data]
* [https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf Ministry of Health — GN Division Population Empanelment]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Knuckles_mountain_range_-_Sri_Lanka.jpg Wikimedia Commons — Knuckles mountain range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Knuckles_mountain_range_LK.jpg Wikimedia Commons — Knuckles mountain range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Knuckles..._Sri_Lanka%E2%80%99s_Enchantress.png Wikimedia Commons — Knuckles range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Knuckles_1.jpg Wikimedia Commons — Knuckles]
 
== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්මාන]]
[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:දුම්බර කඳුකරය]]
[[Category:ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ස්ථාන]]</text>
      <sha1>40vnwr6b8p0j66fhq2a0lknfgdxhe4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>උඩිස්පත්තුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196900</id>
    <revision>
      <id>803254</id>
      <parentid>801384</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33197" sha1="22yzvk0mfibqh9q0ztlm0qwpnq7nge2" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name          = '''උඩිස්පත්තුව'''
| native_name            = උඩිස්පත්තුව
| native_name_lang       = si
| image                  =
| caption                =
| image_flag             =
| image_seal             =
| image_map              =
| map_caption            = ශ්‍රී ලංකාවේ උඩිස්පත්තුවේ පිහිටීම
| pushpin_map            = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption    = ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම
| type                   = [[ගම්මානය]]
| subdivision_type       = [[Countries of the world|රට]]
| subdivision_name       = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1      = [[මධ්‍යම පළාත]]
| subdivision_type2      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2      = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3      = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| subdivision_name3      = [[මැදදුම්බර]]
| population_as_of       = 2024
| population_footnotes   = &lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 ග්‍රාම නිලධාරී වසම් ජනගහන දත්ත]&lt;/ref&gt;
| population_total       = 1516
| population_density_km2 =
| elevation_m            =
| timezone               = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව|SLT]]| utc_offset             = +5:30
| coordinates            = {{coord|7|19|00|N|80|47|00|E|region:LK|display=inline,title}}
| postal_code_type       =
| postal_code            =
| area_code              =
| website                =
| footnotes              =
}}

'''උඩිස්පත්තුව''' (ඉංග්‍රීසි: '''Udispattuwa'''; '''Udispattu''' ලෙසද ලියැවේ) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පළාත|මධ්‍යම පළාතේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් ග්‍රාමීය ජනාවාසයකි.

උඩිස්පත්තුව [[තෙල්දෙණිය]], [[මකුල්දෙණිය]], [[බොබෙබිල]], [[රංගල]], [[ගොඩමුන්න]] සහ අවට කඳුකර ජනාවාස සමඟ ප්‍රාදේශීය මාර්ග හා සේවා ජාලයකින් සම්බන්ධ වේ. එය පුළුල් [[දුම්බර කඳුකරය|දුම්බර කඳුකරයේ]] ග්‍රාමීය භූදර්ශනයක පිහිටා ඇති අතර කුඹුරු, ගෙවතු, කුඩා කෘෂිකාර්මික ඉඩම්, ඇළ දොළ සහ කඳු බෑවුම් එහි භූදර්ශනයේ කොටස් වේ.

2024 ජන හා නිවාස සංගණන ග්‍රාම නිලධාරී වසම් දත්ත අනුව උඩිස්පත්තුව ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ ජනගහනය '''1,516'''කි. එහි පිරිමි ජනගහනය 747ක් හා කාන්තා ජනගහනය 769ක් ලෙස වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

== නාමය ==

සිංහල භාවිතයේ මෙම ස්ථානය '''උඩිස්පත්තුව''' ලෙස හැඳින්වේ.

ඉංග්‍රීසි මූලාශ්‍රවල '''Udispattuwa''' සහ '''Udispattu''' යන අක්ෂර වින්‍යාස භාවිත වේ.

GeoNames හි මෙම ජනාවාසය '''Udispattu''' ලෙස දක්වා ඇති අතර එය [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය පරිපාලන ප්‍රදේශය යටතේ පිහිටි ජනාවාසයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;GeoNames&quot;&gt;[https://www.geonames.org/search.html?country=LK&amp;q=Udispattu GeoNames — Udispattu]&lt;/ref&gt;

== පරිපාලන තත්ත්වය ==

උඩිස්පත්තුව '''ග්‍රාම නිලධාරී වසම් අංක 773''' ලෙස [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වේ.

ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ පරිපාලන කේත දත්තවල Udispattuwa GN Division 773 ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/districtCode/Central%20Province.pdf Department of Census and Statistics — Administrative Division Codes]&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකා සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ GN Division දත්තවලද Udispattuwa GN Division 773, Medadumbara යටතේ දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;HealthGN&quot;&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf Ministry of Health — Population Empanelment by GN Division]&lt;/ref&gt;

== ජනගහනය ==

2024 ජන හා නිවාස සංගණනයේ GN මට්ටමේ දත්ත අනුව උඩිස්පත්තුවේ ජනගහනය '''1,516'''කි.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! දත්ත
! 2024
|-
| මුළු ජනගහනය
| 1,516
|-
| පිරිමි
| 747
|-
| කාන්තා
| 769
|}

2024 දත්තවලින් GN Division 773 සඳහා නිවාස සහ ජනගහන තොරතුරුද වෙන වෙනම දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

== පිහිටීම සහ භූගෝලය ==

GeoNames අනුව Udispattu ආසන්න වශයෙන් අක්ෂාංශ '''7.3166667° N''' සහ දේශාංශ '''80.7833333° E''' හි පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;GeoNames&quot;/&gt;

උඩිස්පත්තුව මැදදුම්බරයේ කඳුකර භූදර්ශනයේ පිහිටා ඇති අතර තෙල්දෙණිය හා රංගල අතර ප්‍රාදේශීය මාර්ග ජාලයට සම්බන්ධ වේ.

අවට භූදර්ශනයට,

* කුඹුරු;
* ගෙවතු;
* කුඩා කෘෂිකාර්මික ඉඩම්;
* කඳු හා හෙල්;
* ඇළ දොළ;
* ගස්වැල් සහිත බෑවුම්; සහ
* තේ හා අනෙකුත් වැවිලි ආශ්‍රිත භූමි

ඇතුළත් වේ.

== අවට ප්‍රදේශ ==

උඩිස්පත්තුව සමඟ මාර්ග හා සේවා වශයෙන් සම්බන්ධ ප්‍රදේශ අතර,

* [[තෙල්දෙණිය]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[රංගල]]
* [[ගොඩමුන්න]]
* [[පොද්දල්ගොඩ]]
* [[රෙටියාගම]]
* ගැබ්බෙල
* පුස්සලගොල්ල
* උඩමුල්ල
* එම්බලගම
* නිල්ගල
* කුරුකොහොගම

ඇතුළත් වේ.

== තෙල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[තෙල්දෙණිය]] උඩිස්පත්තුවට ප්‍රධාන නගර හා සේවා මධ්‍යස්ථානය වේ.

සෞඛ්‍ය, වෙළඳාම, බැංකු, තැපැල්, රජයේ පරිපාලනය සහ ප්‍රවාහන සේවා වැනි විශාල සේවා සඳහා උඩිස්පත්තුව අවට ජනතාව තෙල්දෙණිය භාවිත කරයි.

තෙල්දෙණිය මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ ප්‍රධාන පරිපාලන හා සේවා මධ්‍යස්ථානය වන අතර උඩිස්පත්තුව එයට සම්බන්ධ ග්‍රාමීය සේවා ප්‍රදේශයකි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[තෙල්දෙණිය]]'''

== රංගල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[රංගල]] උඩිස්පත්තුවට සම්බන්ධ ප්‍රධාන කඳුකර ගම්මානයකි.

රංගල දෙසට යන මාර්ගය [[මකුල්දෙණිය]] සහ [[බොබෙබිල]] වැනි ගම්මාන හරහා ඉහළ දුම්බර කඳුකරයට ගමන් කරයි.

රංගල ප්‍රදේශය තේ වතු, තේ කර්මාන්තශාලා, කඳුකර දර්ශන සහ ඉහළ කඳුකර සංචාරක ස්ථාන සඳහා ප්‍රවේශ කලාපයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[රංගල]]'''

== මකුල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[මකුල්දෙණිය]] උඩිස්පත්තුවට ආසන්න කඳුකර ජනාවාසයකි.

මකුල්දෙණිය සහ උඩිස්පත්තුව අතර මාර්ග සම්බන්ධතාවය ගොඩමුන්න, බොබෙබිල සහ රංගල දෙසට යන ප්‍රාදේශීය මාර්ග ජාලයේ කොටසකි.

DCS පරිපාලන දත්ත අනුව Makuldeniya ද මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් GN Division එකකි.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

== බොබෙබිල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[බොබෙබිල]] උඩිස්පත්තුව, මකුල්දෙණිය සහ රංගල අතර ග්‍රාමීය භූදර්ශනයේ කොටසකි.

එම ප්‍රදේශ අතර සම්බන්ධතාවය ප්‍රාදේශීය මාර්ග, කෘෂිකර්මාන්තය, අධ්‍යාපනය සහ අනෙකුත් ග්‍රාමීය සේවා හරහා පවතී.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[බොබෙබිල]]'''

== මැදදුම්බර සමඟ සම්බන්ධතාව ==

උඩිස්පත්තුව මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ GN Division 773කි.

මැදදුම්බර කලාපය තෙල්දෙණිය අවට පහළ නිම්න සහ නගර සේවා ප්‍රදේශවල සිට රංගල, හීල්ඔය සහ තංගප්පුව වැනි ඉහළ කඳුකර ජනාවාස දක්වා විහිදේ.

උඩිස්පත්තුව එම පරිපාලන හා භූගෝලීය ජාලයේ මධ්‍යම කඳුකර ජනාවාසයක් ලෙස පිහිටයි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[මැදදුම්බර]]'''

== ගොඩමුන්න සහ පොද්දල්ගොඩ සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[ගොඩමුන්න]] සහ [[පොද්දල්ගොඩ]] උඩිස්පත්තුව ආසන්න ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ වේ.

2024 අධ්‍යාපන මූලාශ්‍රවල Poddalgoda Primary School සඳහා ලිපිනය '''Poddalgoda, Udispattuwa''' ලෙස දක්වා ඇති අතර එය Teldeniya Zone සහ Medadumbara Education Division යටතේ පවතී.&lt;ref name=&quot;Schools2024&quot;&gt;{{Citation |title=ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය — 2024 පාසල් ලේඛනය |url=https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/09/01i-2024-Ta.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101124755/https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/09/01i-2024-Ta.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-01-01}}&lt;/ref&gt;

== දුම්බර කඳුකරය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

උඩිස්පත්තුව දුම්බර කඳුකරයේ පහළ හා මධ්‍යම උස ග්‍රාමීය භූදර්ශනයක පිහිටා ඇත.

රංගල හා තංගප්පුව දෙසට ගමන් කරන විට භූමිය ක්‍රමයෙන් ඉහළ යන අතර වනාන්තර, තෘණ භූමි සහ ඉහළ කඳුකර පරිසර සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මෙහිදී '''දුම්බර කඳුකරය''' යන්න පුළුල් භූගෝලීය හා සංස්කෘතික කලාපයට යොදා ගන්නා අතර [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] සහ [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] යන නාම විශේෂිත භූගෝලීය සහ සංරක්ෂිත ප්‍රදේශ සඳහා භාවිත වේ.

== කෘෂිකර්මාන්තය ==

උඩිස්පත්තුවේ ග්‍රාමීය ආර්ථිකය කුඩා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තය, ගෙවතු වගාව සහ අවට කඳුකර ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ප්‍රදේශයේ කුඹුරු, එළවළු, පලතුරු, ගෙවතු බෝග සහ අනෙකුත් කෘෂිකාර්මික භෝග වගා කරනු ලැබේ.

උස හා භූමියේ ස්වභාවය අනුව පහත් නිම්න ප්‍රදේශවල කුඹුරු සහ ගෙවතු වගාවත්, ඉහළ බෑවුම්වල වැවිලි හා වනාන්තර භූමිත් දක්නට ලැබේ.

== කුඹුරු සහ ජල පද්ධති ==

උඩිස්පත්තුව අවට කුඹුරු හා කුඩා ජලධාරා ග්‍රාමීය භූදර්ශනයේ වැදගත් කොටස් වේ.

මෝසම් වර්ෂාපතනය හා කඳුකර ජලය කෘෂිකාර්මික පද්ධති සඳහා වැදගත් වන අතර කුඩා ඇළ දොළ පහළ ජල පෝෂක පද්ධති වෙත ගමන් කරයි.

පුළුල් මැදදුම්බර ජල පද්ධතිය [[මහවැලි ගඟ]] හා [[වික්ටෝරියා ජලාශය]] ආශ්‍රිත ජල පෝෂකයට සම්බන්ධ වේ.

== අධ්‍යාපනය ==

උඩිස්පත්තුව තෙල්දෙණිය කලාප අධ්‍යාපන පද්ධතියට අයත් ප්‍රදේශයකි.

2024 ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ පාසල් ලේඛනයේ Udispattuwa සහ අවට ප්‍රදේශ සඳහා පාසල් කිහිපයක් දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Schools2024&quot;/&gt;

ඒ අතර,

* '''Udispattuwa Primary School'''
* '''Udispattuwa Muslim Vidyalaya'''
* '''Digana Primary School''' — Siridigana, Udispattuwa
* '''Poddalgoda Primary School''' — Poddalgoda, Udispattuwa
* '''Retiyagama Primary School''' — Retiyagama, Udispattuwa
* '''Giddawa Primary School'''

ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Schools2024&quot;/&gt;

2024 ජාතික පාසල් ලේඛනයේ '''Amupitiya National School''' සඳහා ලිපිනය Udispathtuwa ලෙසත්, Teldeniya Zone සහ Medadumbara Education Division යටතේත් දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;[https://dmb.moe.gov.lk/2024/01/01_PDF/Tbl20240101.pdf Ministry of Education — National Schools 2024]&lt;/ref&gt;

පැරණි අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශ ලේඛනවල '''Udispattuwa Secondary School''' ද Udispattuwa යන ලිපිනය සමඟ දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ministry of Education — School List with Census Numbers |url=https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2022/06/Sch-List-with-Census-No..pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703090122/https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2022/06/Sch-List-with-Census-No..pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2025-07-03}}&lt;/ref&gt;

== තැපැල් සේවා ==

ශ්‍රී ලංකා සංඛ්‍යාලේඛන හා රජයේ ආයතන දත්තවල Udispattuwa උප තැපැල් කාර්යාලයක් ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gov.lk/WebReleases/Institutions_List ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — Institutions List]&lt;/ref&gt;

එය උඩිස්පත්තුව හා අවට ග්‍රාමීය ජනතාව සඳහා ප්‍රාදේශීය තැපැල් සේවාවක් සපයයි.

== ආගමික හා සංස්කෘතික ජීවිතය ==

උඩිස්පත්තුව සහ අවට ගම්මානවල බෞද්ධ හා මුස්ලිම් ආගමික ආයතන පවතී.

Udispattuwa Muslim Vidyalaya වැනි ආයතන මගින් ප්‍රදේශයේ මුස්ලිම් ප්‍රජාවගේ අධ්‍යාපන හා සමාජ ජාලය පිළිබිඹු වේ.&lt;ref name=&quot;Schools2024&quot;/&gt;

මැදදුම්බරයේ පුළුල් සංස්කෘතික භූදර්ශනය තුළ බෞද්ධ විහාරස්ථාන, හින්දු කෝවිල් සහ අනෙකුත් ආගමික ස්ථානද දක්නට ලැබේ.

== 2018 මාර්තු සිදුවීම් ==

2018 මාර්තු මාසයේ [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]] ආශ්‍රිත අන්තර්-ප්‍රජා ප්‍රචණ්ඩ සිදුවීම් සම්බන්ධයෙන් උඩිස්පත්තුවේ නම නිල පරීක්ෂණ වාර්තාවල සඳහන් වේ.

ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ Digana සිදුවීම් පිළිබඳ පසුකාලීන වාර්තාව අනුව 2018 මාර්තු 4 දින '''Moragahamula Junction''' ආශ්‍රිත ව්‍යාපාරික ස්ථාන දෙකක් ගිනි තැබීමට ලක් වූ බව වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;HRC2025&quot;&gt;[https://www.hrcsl.lk/wp-content/uploads/2025/08/Digana-Report_Final-September-2025.pdf ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව — Digana සිදුවීම් පිළිබඳ වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ, මෙම සිදුවීම සම්බන්ධයෙන් අත්අඩංගුවට ගත් පුද්ගලයන් 24 දෙනෙකුගෙන් සමහරු තමන් උඩිස්පත්තුවේ පදිංචිකරුවන් බවත්, කුමාරසිංහගේ අවමංගල්‍යයට සහභාගි වීමට බස් රථයකින් පැමිණි බවත් ප්‍රකාශ කළ බව සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;HRC2025&quot;/&gt;

එම පුද්ගලයන් තමන් ප්‍රහාරවලට සම්බන්ධ නොවූ බව ප්‍රකාශ කළ බවද වාර්තාව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;HRC2025&quot;/&gt;

ඒ අනුව උඩිස්පත්තුව මෙම සිදුවීම් සම්බන්ධ වාර්තාවල සඳහන් ප්‍රදේශයක් වුවද, '''2018 ප්‍රචණ්ඩත්වය සමස්තයක් ලෙස උඩිස්පත්තුවෙන් ආරම්භ වූ බව''' නිශ්චිතව පැවසීමට ඉහත නිල වාර්තාව ප්‍රමාණවත් සාක්ෂියක් නොවේ.

ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ 2018 වාර්ෂික වාර්තාව මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ තෙල්දෙණිය සහ දිගන ආශ්‍රිත 2018 මාර්තු ප්‍රචණ්ඩ සිදුවීම් පිළිබඳ විශේෂ අවධානයක් යොමු කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.hrcsl.lk/wp-content/uploads/2020/01/Annual-Report-2018-English.pdf Human Rights Commission of Sri Lanka — Annual Report 2018]&lt;/ref&gt;

2018 මාර්තු 6 දින ශ්‍රී ලංකා රජය රටපුරා හදිසි නීතියක් ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර එය දින 10ක් ක්‍රියාත්මක වූ බව BBC වාර්තා කළේය.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-asia-43305453 BBC News — Sri Lanka struggles to curb Buddhist riots]&lt;/ref&gt;

මෙම සිදුවීම් පිළිබඳ විස්තර කිරීමේදී උඩිස්පත්තුවේ සමස්ත ජනගහනයකට හෝ කිසියම් ජන වර්ගයකට සාමූහික වගකීමක් ආරෝපණය නොකළ යුතුය.

== ප්‍රාදේශීය සේවා සහ ආර්ථිකය ==

උඩිස්පත්තුවේ ග්‍රාමීය ආර්ථිකය කෘෂිකර්මාන්තය, ගෙවතු වගාව, කුඩා ව්‍යාපාර, අධ්‍යාපන සේවා, ප්‍රවාහන සේවා සහ අවට නගර හා වැවිලි ආර්ථිකය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

තෙල්දෙණිය සහ රංගල වෙත ඇති මාර්ග සම්බන්ධතාව ප්‍රදේශයේ වෙළඳ හා සේවා කටයුතු සඳහා වැදගත් වේ.

== සංචාරක හා කඳුකර වැදගත්කම ==

උඩිස්පත්තුව ප්‍රධාන සංචාරක නගරයක් නොවුවද එය [[මැදදුම්බර]] සහ රංගල කඳුකර සංචාරක ජාලයේ කොටසකි.

ප්‍රදේශයේ සංචාරක වශයෙන් වැදගත් අංග අතර,

* කඳුකර භූදර්ශන;
* කුඹුරු;
* ගෙවතු;
* ග්‍රාමීය මාර්ග;
* ඇළ දොළ;
* රංගල තේ වතු;
* [[හීල්ඔය]];
* [[තංගප්පුව]];
* [[බඹරගල රජමහා විහාරය]]; සහ
* [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] වෙත යන ප්‍රවේශ මාර්ග

ඇතුළත් වේ.

උඩිස්පත්තුව හරහා හෝ ආසන්නයෙන් ගමන් කරන සංචාරකයන්ට තෙල්දෙණිය, රංගල, මකුල්දෙණිය සහ ඉහළ දුම්බර කඳුකරයට සම්බන්ධ විය හැක.

== ප්‍රවාහනය ==

උඩිස්පත්තුවේ ප්‍රවාහන සම්බන්ධතාවය ප්‍රධාන වශයෙන් [[තෙල්දෙණිය]] සහ අවට මාර්ග ජාලය මත රඳා පවතී.

මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුවේ තෙල්දෙණියෙන් [[ගොඩමුන්න]], [[හීල්ඔය]], [[රංගල]], රෙටියාගම සහ අනෙකුත් අවට ප්‍රදේශ වෙත සේවා දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTSA&quot;&gt;{{Citation |title=Central Province Transport Services Authority — Bus Routes |url=https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928142830/https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

මෙම ප්‍රවාහන ජාලය උඩිස්පත්තුවට සෘජුව හෝ ආසන්න මාර්ග හරහා සේවා සම්බන්ධතාව සපයයි.

== සෞඛ්‍ය හා මහජන සේවා ==

උඩිස්පත්තුවේ විශාල සෞඛ්‍ය හා පරිපාලන සේවාවන් සඳහා තෙල්දෙණිය ප්‍රධාන සේවා මධ්‍යස්ථානය වේ.

District Base Hospital – Teldeniya, තෙල්දෙණිය පොලිස් ස්ථානය, තැපැල් සේවා, ප්‍රාදේශීය පරිපාලන සේවා, බැංකු සහ වෙළඳ පහසුකම් අවට ගම්මානවල ජනතාවට භාවිත වේ.

== පරිසරය සහ ජල පෝෂකය ==

උඩිස්පත්තුව දුම්බර කඳුකරයේ ජල පෝෂක භූදර්ශනයේ කොටසකි.

වර්ෂා ජලය සහ කඳුකර ඇළ දොළ කුඹුරු හා ගෙවතු වගාවට වැදගත් වන අතර පහළ ජල පද්ධති [[මහවැලි ගඟ]] සහ [[වික්ටෝරියා ජලාශය]] ආශ්‍රිත ජල පෝෂකයට සම්බන්ධ වේ.

රංගල, හීල්ඔය සහ තංගප්පුව දෙසට ඉහළ යන විට වනාන්තර හා කඳුකර පරිසරයේ අනුපාතය වැඩි වේ.

== දේශගුණය ==

මධ්‍යම කඳුකරයේ පිහිටීම නිසා උඩිස්පත්තුවට කඳුකර දේශගුණික බලපෑම් පවතී.

වර්ෂාපතනය, උස සහ භූමි ආකෘතිය අනුව ප්‍රදේශයේ උෂ්ණත්වය හා තෙතමනය වෙනස් වේ.

ඉහළ මාර්ග සහ බෑවුම්වල මීදුම සහ වැසි හේතුවෙන් දෘශ්‍යතාව සහ මාර්ග තත්ත්වය වෙනස් විය හැක.

== සංරක්ෂණය ==

උඩිස්පත්තුව ග්‍රාමීය ජනාවාසයක් වුවද එහි අවට ඉහළ කඳුකර පරිසරය දුම්බර සහ ක්නක්කල්ස් ජල පෝෂක හා වනාන්තර පද්ධති සමඟ සම්බන්ධ වේ.

රංගල සහ තංගප්පුව හරහා [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] හා [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] වෙත ප්‍රවේශ විය හැකි බැවින් ප්‍රදේශයේ පාරිසරික වැදගත්කම උඩිස්පත්තුවේ පරිපාලන සීමාව ඉක්මවා පවතී.

== ප්‍රාදේශීය සම්බන්ධතා ගස ==

පහත සටහන නිල පරිපාලන hierarchy එකක් නොව උඩිස්පත්තුවේ මාර්ග, සේවා සහ භූගෝලීය සම්බන්ධතා පෙන්වන සරල සටහනකි.

&lt;pre&gt;
මැදදුම්බර
│
├── තෙල්දෙණිය
│    │
│    └── උඩිස්පත්තුව
│         ├── ගොඩමුන්න
│         ├── පොද්දල්ගොඩ
│         ├── ගැබ්බෙල
│         ├── රෙටියාගම
│         └── මකුල්දෙණිය
│
└── රංගල
     ├── බොබෙබිල
     ├── මකුල්දෙණිය
     ├── හීල්ඔය
     └── තංගප්පුව
          └── Corbett's Gap
&lt;/pre&gt;

== ගැලරිය ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--

--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[මැදදුම්බර]]
* [[තෙල්දෙණිය]]
* [[රංගල]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[ගොඩමුන්න]]
* [[කොටගඟ]]
* [[දුම්බර කඳුකරය]]
* [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
* [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[වික්ටෝරියා ජලාශය]]
* [[මහවැලි ගඟ]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Udispattuwa|Udispattuwa — English Wikipedia]]
* [[:en:Medadumbara Divisional Secretariat|Medadumbara Divisional Secretariat — English Wikipedia]]
* [[:en:Teldeniya|Teldeniya — English Wikipedia]]
* [[:en:Rangala|Rangala — English Wikipedia]]
* [[:en:Bobebila|Bobebila — English Wikipedia]]
* [[:en:Heeloya|Heeloya — English Wikipedia]]
* [[:en:Thangappuwa|Thangappuwa — English Wikipedia]]
* [https://www.geonames.org/search.html?country=LK&amp;q=Udispattu GeoNames — Udispattu]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 GN ජනගහන දත්ත]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/districtCode/Central%20Province.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — පරිපාලන කේත]
* [https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — GN Division දත්ත]
* [https://web.archive.org/web/20260101124755/https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/09/01i-2024-Ta.pdf අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය — 2024 පාසල් ලේඛනය]
* [https://dmb.moe.gov.lk/2024/01/01_PDF/Tbl20240101.pdf අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය — 2024 ජාතික පාසල් ලේඛනය]
* [https://web.archive.org/web/20260928142830/https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — බස් මාර්ග]
* [https://www.hrcsl.lk/wp-content/uploads/2025/08/Digana-Report_Final-September-2025.pdf ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව — Digana වාර්තාව]
* [https://www.hrcsl.lk/wp-content/uploads/2020/01/Annual-Report-2018-English.pdf ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව — 2018 වාර්ෂික වාර්තාව]
* [https://www.bbc.com/news/world-asia-43305453 BBC News — Sri Lanka struggles to curb Buddhist riots]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්මාන]]
[[Category:දුම්බර කඳුකරය]]

[[en:Udispattuwa]]</text>
      <sha1>22yzvk0mfibqh9q0ztlm0qwpnq7nge2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>හීල්ඔය වරිග සභාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196904</id>
    <revision>
      <id>803313</id>
      <parentid>800517</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T04:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26328" sha1="3x3xacujvys236ixqnou9dbo6qttfcd" xml:space="preserve">{{Infobox historic site
| name             = '''හීල්ඔය වරිග සභාව'''
| native_name      = වරිග සභාව
| native_language  = si
| other_name       = Wariga Sabhawa; Heeloya Wariga Sabhawa
| image            =
| image_size       =
| caption          = හීල්ඔය වරිග සභාව
| image_map        =
| image_map_caption =
| locmapin         = Sri Lanka
| map_caption      = ශ්‍රී ලංකාවේ හීල්ඔය වරිග සභාවේ පිහිටීම
| map_width        = 235
| coordinates      = {{coord|7.3276|N|80.8062|E|region:LK|display=inline,title}}
| location         = [[හීල්ඔය]], [[මැදදුම්බර]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| type             = සාම්ප්‍රදායික ගම් සභා ස්ථානය
| elevation        =
| area             =
| built            =
| original_use     = ගම් සභා සහ ප්‍රජා තීරණ ගැනීම
| rebuilt          =
| restored         =
| restored_by      =
| current_use      = සංස්කෘතික උරුම ස්ථානය
| governing_body   =
| owner            =
| public_access    =
| website          =
}}

'''හීල්ඔය වරිග සභාව''' (ඉංග්‍රීසි: '''Heeloya Wariga Sabhawa'''; '''Wariga Sabhawa''' ලෙසද හැඳින්වේ) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රදේශයේ [[හීල්ඔය]] ගම්මානයේ පිහිටි සාම්ප්‍රදායික ගම් සභා සහ ප්‍රජා පාලන උරුම ස්ථානයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් මෙය '''Wariga Sabhawa (Clan Assembly)''' ලෙස හඳුන්වමින්, කුඩා කණ්ඩායම් සන්නිවේදනය සහ ක්‍රමානුකූල ප්‍රජා සහභාගීත්වය මත පදනම් වූ පැරණි ගම් පාලන ක්‍රමයක් සමඟ සම්බන්ධ කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;&gt;{{Citation |title=Central Province Department of Trade, Commerce and Tourism — Village Life in Sri Lanka |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928140157/https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

හීල්ඔය වරිග සභාවේ විශේෂ භෞතික ලක්ෂණයක් වන්නේ අනෙකුත් ආසනවලට වඩා උස් වූ මධ්‍යම ආසනයක් පැවතීමයි. එහි මධ්‍යම කොටසේ ඓතිහාසික සංකේත කැටයම් කර ඇති බව මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;/&gt;

සංචාරක මූලාශ්‍රවල මෙම ස්ථානය වසර 700ක් පමණ පැරණි බවද සඳහන් වන අතර, ගම්වැසියන් අතර ඇති වූ ආරවුල් සහ ගැටලු සම්බන්ධයෙන් ගම් ප්‍රධානියා විසින් කරුණු විභාග කළ ස්ථානයක් ලෙස එය විස්තර කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Khiri&quot;&gt;[https://khiri.com/hike-to-heeloya-adventures-in-the-knuckles-mountain-range-2-2/ Khiri Travel — Hike to Heeloya: Adventures in the Knuckles Mountain Range]&lt;/ref&gt;

මෙම වසර 700ක කාලසීමාව සංචාරක මූලාශ්‍රවල දැක්වෙන වයස් ඇස්තමේන්තුවක් වන අතර, නිශ්චිත පුරාවිද්‍යාත්මක කාල නිර්ණයක් ලෙස සැලකීමේදී සැලකිලිමත් විය යුතුය.

== නාමය ==

'''වරිග සභාව''' යන නාමය සාම්ප්‍රදායික ප්‍රජා සභාවක් හෝ වංශික/ගම් ප්‍රජා තීරණ ගැනීමේ සභාවක් යන අර්ථයෙන් භාවිත වේ.

හීල්ඔය ප්‍රදේශයට විශේෂයෙන් සම්බන්ධ වූ මෙම භෞතික ස්ථානය අද '''හීල්ඔය වරිග සභාව''' ලෙස හඳුන්වා දීමෙන්, පුළුල් වශයෙන් පවතින '''වරිග සභාව''' යන සංකල්පයෙන් එය පැහැදිලිව වෙන්කර හඳුනාගත හැක.

'''වරිග සභාව''' යන පුළුල් සංකල්පය පිළිබඳ වෙනත් කරුණු සඳහා [[වරිග සභාව]] බලන්න.

== පිහිටීම ==

හීල්ඔය වරිග සභාව [[හීල්ඔය]] ගම්මානයේ පිහිටි සාම්ප්‍රදායික ගම් උරුම ස්ථානයකි.

හීල්ඔය [[දුම්බර කඳුකරය]] ආශ්‍රිත නිම්න භූදර්ශනයක පිහිටා ඇති අතර, එය [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සහ ඉහළ කඳුකර මාර්ගවලට ප්‍රවේශ වන ප්‍රදේශයක් ලෙස සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් හඳුන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;/&gt;

මෙම ස්ථානය ආසන්නයේ,

* පඩි වී කෙත්;
* ගල් කමත්;
* ජල ධාරා;
* කුඹුරු හා ගෙවතු;
* පැරණි ධාන්‍යාගාර;
* බඹරගල ආශ්‍රිත ආගමික උරුමය; සහ
* කඳුකර පාගමන් මාර්ග

පවතී.

== වරිග සභාවේ සම්ප්‍රදායික කාර්යය ==

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව වරිග සභාව කුඩා කණ්ඩායම් සන්නිවේදනය මත පදනම් වූ පැරණි ගම් පාලන ක්‍රමයක කොටසක් විය.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;/&gt;

හීල්ඔය පිළිබඳ සංචාරක ලේඛනවල ගම්වැසියන් අතර ඇති වූ ආරවුල් සහ නඩු සම්බන්ධයෙන් ගම් ප්‍රධානියා විසින් කරුණු විභාග කළ ස්ථානයක් ලෙස වරිග සභාව විස්තර කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Khiri&quot;/&gt;

මෙම විස්තර අනුව එහි ප්‍රධාන කාර්යය වූයේ,

* ප්‍රජා ගැටලු සාකච්ඡා කිරීම;
* ආරවුල් විභාග කිරීම;
* ගම් ප්‍රජාවේ අදහස් එකතු කිරීම; සහ
* ප්‍රජා මට්ටමේ තීරණ ගැනීම

වැනි කටයුතු සමඟ සම්බන්ධ වීමයි.

මෙය නූතන අධිකරණයක් හෝ පළාත් පාලන ආයතනයක් ලෙස සෘජුව සමාන කළ නොහැක.

== භෞතික ව්‍යුහය ==

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවේ විස්තරයට අනුව හීල්ඔය වරිග සභා ස්ථානයේ අනෙකුත් ආසනවලට වඩා විශාල සහ උස් මධ්‍යම ආසනයක් පවතී.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;/&gt;

මධ්‍යම ආසනය වටා අනෙකුත් පුද්ගලයන් සඳහා ආසන පිහිටුවා තිබීමේ ආකෘතියෙන් ගම් ප්‍රධානියා සහ අනෙකුත් සහභාගිවන්නන් අතර සභාමය සම්බන්ධතාවයක් පැවති බව සංචාරක විස්තරවලින් පෙනී යයි.&lt;ref name=&quot;Khiri&quot;/&gt;

මධ්‍යම කොටසේ ඓතිහාසික සංකේත කැටයම් කර ඇති බවද මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;/&gt;

මෙම කැටයම්වල නිශ්චිත දිනය හෝ සංකේත අර්ථය පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් නිශ්චිත මූලාශ්‍රයක් මෙම ලිපිය සඳහා හඳුනාගෙන නොමැත. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත ආගමික, රාජකීය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක අර්ථයක් පවරා නොදැක්වේ.

== වසර 700ක ඉතිහාසය පිළිබඳ සඳහන් ==

Khiri Travel සහ වෙනත් සංචාරක මූලාශ්‍ර හීල්ඔය වරිග සභා ස්ථානය '''වසර 700ක් පමණ පැරණි''' ස්ථානයක් ලෙස සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;Khiri&quot;/&gt;

එම වයස් ප්‍රකාශය මෙම ලිපියේ සංචාරක මූලාශ්‍රවල වාර්තා වූ දත්තයක් ලෙස ඉදිරිපත් කරන අතර, නිශ්චිත පුරාවිද්‍යාත්මක කාල නිර්ණයක් ලෙස නොසැලකේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව වරිග සභාව පැරණි ගම් පාලන ක්‍රමයක ස්ථානයක් ලෙස තහවුරු කරයි, නමුත් නිශ්චිත වසර ගණනක් නොදක්වයි.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;/&gt;

== බඹරගල රජමහා විහාරය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

හීල්ඔය වරිග සභාව හුදකලා උරුම ස්ථානයක් නොවන අතර එය හීල්ඔයෙහි ආගමික හා කෘෂිකාර්මික භූදර්ශනය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව හීල්ඔය ගම්මානයේ කුඹුරු භූමි ඉතිහාසයේ [[බඹරගල රජමහා විහාරය|බඹරගල ගල් ලෙන් විහාරය]] සමඟ සම්බන්ධ වී තිබූ බව සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;/&gt;

එම මූලාශ්‍රයේ සඳහන් පරිදි බඹරගල ගල් ලෙනේ බ්‍රාහ්මී ලිපි පුරාණ කාලයේ ගුහාව සංඝයාට පරිත්‍යාග කිරීම පිළිබඳ සාක්ෂි ලෙස ඉතිහාසඥයන් විසින් අර්ථකථනය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;/&gt;

බඹරගල විහාරය හා ඒ අවට කුඹුරු භූමි අතර සම්බන්ධතාවය පසුවද පැවති බව සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව විස්තර කරයි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[බඹරගල රජමහා විහාරය]]'''

== කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු හා ජල කළමනාකරණය ==

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවේ හීල්ඔය විස්තරයට අනුව [[කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ]] රජුගේ පාලන සමයේදී බඹරගල ගල් ලෙන් විහාරයට අයත් කුඹුරු සඳහා ජලය සැපයීම සඳහා කලුදියවල ආශ්‍රිත ජලයෙන් ඇළ මාර්ග සංවර්ධනය කළ බව සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;/&gt;

එම විස්තරයේ බඹරගල විහාරය කඳුකර කෘෂිකාර්මික ජල කළමනාකරණය සමඟ සම්බන්ධ වූ ආගමික ආයතනයක් ලෙස පෙන්වයි.

මෙම කරුණ නිසා හීල්ඔය වරිග සභා ස්ථානය, බඹරගල විහාරය, කුඹුරු සහ ජල පද්ධති එකිනෙකට සම්බන්ධ සංස්කෘතික භූදර්ශනයක් ලෙස අධ්‍යයනය කළ හැක.

== කුඹුරු, ධාන්‍යාගාර සහ ගම් ජීවිතය ==

හීල්ඔය ගම්මානයේ වාරිග සභාව පැවති සමාජ පරිසරය කෘෂිකර්මාන්තය සමඟ දැඩිව සම්බන්ධ විය.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව හීල්ඔයෙහි,

* හෙල්මළු පඩි කුඹුරු;
* ගල් කමත්;
* පැරණි ධාන්‍යාගාර;
* ගෙවතු;
* කුළුබඩු වගා;
* දිය ඇලි; සහ
* ජල ධාරා

ඇතුළත් ගම් භූදර්ශනයක් විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;/&gt;

University of Moratuwa හි පර්යේෂණයකද හීල්ඔය සංචාරක ආකර්ෂණ ලෙස පැරණි ධාන්‍යාගාරය, ගල් කමත, පෙරුමාල් ඇල්ල, කලුදිය පොකුණ සහ වරිග සභාව එකට ලැයිස්තුගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Eco&quot;&gt;[https://dl.lib.uom.lk/bitstreams/ebc1405a-552e-48ea-b5a0-95f4b6248b46/download University of Moratuwa — Impact of Ecotourism on Local Livelihood]&lt;/ref&gt;

== සංස්කෘතික භූදර්ශනය ==

හීල්ඔය වරිග සභාව පහත ස්ථාන සහ භූමි භාවිත සමඟ සම්බන්ධ පුළුල් සංස්කෘතික භූදර්ශනයක කොටසකි:

* [[බඹරගල රජමහා විහාරය]];
* බඹරගල ගල් ලෙන්;
* පුරාණ කුඹුරු;
* ගල් කමත්;
* ධාන්‍යාගාර;
* [[පෙරුමාල් ඇල්ල]];
* කලුදිය පොකුණ;
* පොද්දල්ගොඩ ඔය;
* හීල්ඔය ජල ධාරාව;
* ගල්මල් ඔය; සහ
* [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]].

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව මෙම ස්ථාන හීල්ඔය ගම් සංචාරක හා සංස්කෘතික භූදර්ශනයේ අංග ලෙස ප්‍රවර්ධනය කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;/&gt;

== ක්නක්කල්ස් කඳුකරය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

හීල්ඔය [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] වෙත පහළ කඳුකර ප්‍රවේශ කලාපයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව හීල්ඔය සිට ඉහළ කඳුකරයට යන ගමන් මාර්ගවලදී ආවේණික ශාක, පක්ෂීන්, ක්ෂීරපායින්, කෘමීන් සහ මිරිදිය ජීවීන් නිරීක්ෂණය කළ හැක.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;/&gt;

[[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]] UNESCO ලෝක උරුම දේපළේ එක් අංගයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO World Heritage Centre — Central Highlands of Sri Lanka]&lt;/ref&gt;

== රංගල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[රංගල]] හීල්ඔය හා වරිග සභාව වෙත ළඟාවීම සඳහා වැදගත් කඳුකර ජනාවාසයකි.

හීල්ඔය පිළිබඳ සංචාරක මූලාශ්‍ර රංගල සිට හීල්ඔය දක්වා පාගමන් මාර්ග සඳහන් කරන අතර එම මාර්ගයේ තේ වතු, කුඹුරු, කඳුකර භූදර්ශන සහ ගම් ජීවිතය හමුවේ.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;/&gt;

මේ නිසා වරිග සභාව රංගල–හීල්ඔය සංස්කෘතික හා සංචාරක මාර්ගයේ වැදගත් උරුම ස්ථානයකි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[රංගල]]'''

== තංගප්පුව සහ කොටගඟ සමඟ සම්බන්ධතාව ==

හීල්ඔය ප්‍රදේශය [[තංගප්පුව]] සහ [[කොටගඟ]] වැනි ඉහළ මැදදුම්බර කඳුකර ප්‍රදේශ සමඟ මාර්ග සහ පාගමන් මගින් සම්බන්ධ වේ.

හීල්ඔයෙහි සංචාරක මාර්ගවලින් ඉහළ ක්නක්කල්ස් කඳුකරයට සම්බන්ධ වීමේ හැකියාව සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;/&gt;

'''ප්‍රධාන ලිපි: [[තංගප්පුව]] සහ [[කොටගඟ]]'''

== සාම්ප්‍රදායික ගම් පාලනය ==

Wariga Sabhawa පිළිබඳ නවීන විස්තරවල එය ගම් ප්‍රජාවේ සාමූහික තීරණ ගැනීමේ ස්ථානයක් ලෙස දැක්වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව එය කුඩා කණ්ඩායම් සන්නිවේදනය හා ක්‍රමානුකූල ප්‍රජා සහභාගීත්වය මත පදනම් වූ පැරණි ගම් පාලන ක්‍රමයක් ලෙස විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;/&gt;

Khiri Travel වැනි සංචාරක මූලාශ්‍ර එය ගම්වැසියන් අතර ආරවුල් විභාග කිරීමට ගම් ප්‍රධානියා භාවිත කළ ස්ථානයක් ලෙස සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;Khiri&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික වරිග සභා සංකල්පය පිළිබඳ දැනට පවතින පුළුල් ලිපිය [[වරිග සභාව]] වන අතර, එහි ඇති සියලුම ඓතිහාසික නීති හා දඬුවම් පිළිබඳ කරුණු හීල්ඔය භෞතික ස්ථානයට සෘජුවම අදාළ යැයි නොසැලකිය යුතුය.

== වර්තමාන තත්ත්වය සහ සංරක්ෂණය ==

ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ කාර්ය සාධන වාර්තාවක Kandy / Meda Dumbara යටතේ '''Construction of walls at Wariga Sabhawa''' යන ව්‍යාපෘතියක් දක්වා ඇත.

එම ව්‍යාපෘතිය සඳහා රු. 184,200ක ඇස්තමේන්තුගත වියදමක් සහ රු. 184,090ක වියදමක් වාර්තා කර ඇති අතර ක්‍රියාත්මක වීම 100%ක් ලෙසද දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Parliament&quot;&gt;[https://www.parliament.lk/uploads/businessdocs/english/23324_english_2026-03-06.pdf Parliament of Sri Lanka — Performance Report]&lt;/ref&gt;

මෙය වරිග සභාව භෞතික සංස්කෘතික ස්ථානයක් ලෙස නඩත්තු කිරීම සඳහා රාජ්‍ය මැදිහත්වීමක් සිදු වී ඇති බවට නිල ලේඛනමය සාක්ෂියකි.

එම වාර්තාවෙන් පමණක් මෙම ස්ථානය පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ නිල වශයෙන් ගැසට් කළ ස්මාරකයක් බව නිගමනය කළ නොහැක.

== සංචාරක වැදගත්කම ==

හීල්ඔය වරිග සභාව අද හීල්ඔය ගම් සංචාරක මාර්ගයේ සංස්කෘතික ආකර්ෂණයක් ලෙස හඳුන්වා ඇත.

සංචාරක අත්දැකීම තුළ,

* ගම්මාන පාගමන්;
* කුඹුරු;
* ගල් කමත්;
* පුරාණ ධාන්‍යාගාර;
* වරිග සභාව;
* දිය ධාරා;
* දිය ඇලි;
* සාම්ප්‍රදායික ආහාර; සහ
* කඳුකර ජෛව විවිධත්වය

එකට අත්විඳිය හැක.&lt;ref name=&quot;CPDTourism&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Eco&quot;/&gt;

මේ නිසා වරිග සභාව ස්වාධීන ස්මාරකයක් පමණක් නොව, ගම්මානයේ ජීවමාන සංස්කෘතික සංචාරක අත්දැකීමේ කොටසක් වේ.

== පර්යේෂණ හා මූලාශ්‍ර ==

හීල්ඔය වරිග සභාව පිළිබඳ තොරතුරු පහත ආකාරයේ මූලාශ්‍රවලින් ලැබේ:

* මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව;
* ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු කාර්ය සාධන වාර්තා;
* හීල්ඔය හා ක්නක්කල්ස් කඳුකරය පිළිබඳ සංචාරක මූලාශ්‍ර;
* පාරිසරික සහ සංස්කෘතික සංචාරක පර්යේෂණ; සහ
* ප්‍රදේශීය ඉතිහාස හා ගම්මාන සංචාරක විස්තර.

විවිධ මූලාශ්‍ර වරිග සභාවේ ඉතිහාසය, වයස සහ කාර්යභාරය පිළිබඳ වෙනස් මට්ටමේ විස්තර ලබා දෙන බැවින්, නිශ්චිත පුරාවිද්‍යාත්මක කරුණු ප්‍රකාශ කිරීමේදී ශාස්ත්‍රීය හෝ රාජ්‍ය මූලාශ්‍ර ප්‍රමුඛ කරගත යුතුය.

== ඡායාරූප ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;260&quot;&gt;
&lt;!--
 
--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[වරිග සභාව]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[බඹරගල රජමහා විහාරය]]
* [[රංගල]]
* [[මැදදුම්බර]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[කොටගඟ]]
* [[දුම්බර කඳුකරය]]
* [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
* [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]]
* [[පෙරුමාල් ඇල්ල]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Heeloya Wariga Sabhawa|Heeloya Wariga Sabhawa — English Wikipedia]]
* [[:si:වරිග සභාව|වරිග සභාව — සිංහල Wikipedia]]
* [[:si:හීල්ඔය|හීල්ඔය — සිංහල Wikipedia]]
* [https://web.archive.org/web/20260928140157/https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka Central Province Tourism Department — Heeloya Village Life]
* [https://www.parliament.lk/uploads/businessdocs/english/23324_english_2026-03-06.pdf Parliament of Sri Lanka — Performance Report]
* [https://dl.lib.uom.lk/bitstreams/ebc1405a-552e-48ea-b5a0-95f4b6248b46/download University of Moratuwa — Impact of Ecotourism on Local Livelihood]
* [https://khiri.com/hike-to-heeloya-adventures-in-the-knuckles-mountain-range-2-2/ Khiri Travel — Hike to Heeloya]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:හීල්ඔය]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික උරුමය]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
[[Category:වරිග සභාව]]

[[en:Heeloya Wariga Sabhawa]]</text>
      <sha1>3x3xacujvys236ixqnou9dbo6qttfcd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලකේගල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196906</id>
    <revision>
      <id>803270</id>
      <parentid>802911</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:10:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28797" sha1="pumkueggd45baex67zikrgm5csssevj" xml:space="preserve">{{Infobox mountain
| name = ලකේගල
| photo = Lakegala mountain.jpg
| photo_alt = මීමුරේ සිට දිස්වන ලකේගල කඳු ශිඛරය
| photo_caption = මීමුරේ සිට දිස්වන ලකේගල
| map = Sri Lanka
| map_caption = ශ්‍රී ලංකාවේ ලකේගල පිහිටීම
| map_size = 250
| location = [[මධ්‍යම පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|මධ්‍යම පළාත]], [[නකල්ස් කඳු පන්තිය]]
| elevation_m = 1310
| elevation_ref = &lt;ref name=&quot;CPDT&quot;&gt;{{cite web
|title=Hiking &amp; Trekking
|url=https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking
|website=Central Province Tourism Department
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| translation = ලංකාවේ ගල / The Rock of Lanka
| language = [[සිංහල භාෂාව]]
| range = [[නකල්ස් කඳු පන්තිය]]
| coordinates = {{coord|7|27|58|N|80|50|22|E|region:LK_type:mountain|display=inline,title}}
| type = කඳු ශිඛරය / නිරාවරණ ගල් පර්වතය
| other_name = ලංකා පබ්බත; ලංකගිරි
}}

'''ලකේගල''' ({{lang-si|ලකේගල}}) යනු [[මධ්‍යම පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ]] [[නකල්ස් කඳු පන්තිය|නකල්ස් කඳු පන්තියේ]] පිහිටි ප්‍රකට නිරාවරණ ගල් කඳු ශිඛරයකි. එය [[මීමුරේ]] ගම්මානයට ආසන්නව පිහිටා ඇති අතර, මීමුරේ භූදර්ශනයේ වඩාත් කැපී පෙනෙන ස්වභාවික සලකුණකි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව ලකේගල කන්ද මීටර් 1,310ක් පමණ උස වන අතර එහි නම සිංහල භාෂාවෙන් '''“The Rock of Lanka”''' හෙවත් '''“ලංකාවේ ගල”''' ලෙස පරිවර්තනය කළ හැකිය. එය ශ්‍රී ලංකාවේ අභියෝගාත්මක කඳු තරණ මාර්ග අතරින් එකක් ලෙසද එම දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

මීමුරේ පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක ලකේගල මීමුරේ ගම්මානයට කිලෝමීටරයක් පමණ උතුරින් පිහිටි දැවැන්ත ගල් පර්වතයක් ලෙස විස්තර කර ඇති අතර, පුරාණ නාම ලෙස '''ලංකා පබ්බත''' සහ '''ලංකගිරි''' යන නම් සඳහන් වේ. එම මූලාශ්‍රය අනුව “The Rock of Lanka” යනු ලකේගල යන නාමයේ අර්ථය ලෙස මීමුරේ ප්‍රදේශයේ දේශීය විශ්වාසවලද දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;MeemureStudy&quot;&gt;{{cite journal
|last1=Ananda
|first1=Tharaka
|last2=Nahallage
|first2=Charmalie
|title=Indigenous Knowledge System Among Meemure Inhabitants; Kandy District, Sri Lanka
|journal=Nāgānanda International Journal of Humanities &amp; Social Sciences
|url=https://fhss.niibs.lk/wp-content/uploads/2021/07/Mr.Ananda.pdf
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

==පිහිටීම==

ලකේගල පිහිටා ඇත්තේ [[නකල්ස් කඳු පන්තිය|නකල්ස් කඳුකරයේ]] මීමුරේ ආශ්‍රිත කඳුකර භූදර්ශනය තුළය. මීමුරේ ගම්මානය මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ [[උඩදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|උඩදුම්බර]] ප්‍රදේශයට අයත් වන අතර, ලකේගල හා එහි අවට කඳුකරය [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]] හා [[මාතලේ දිස්ත්‍රික්කය]] අතර මායිම් ප්‍රදේශයට ආසන්නව පිහිටයි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව ලකේගල කලාපය මීමුරේ ආශ්‍රිත කඳුකරයේ ප්‍රධාන භූගෝලීය ලක්ෂණයක් ලෙස දක්වයි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

==භූගෝලීය ස්වභාවය==

ලකේගල එහි තියුණු, උස් සහ ගල් පර්වතමය හැඩය හේතුවෙන් අවට කඳු අතරින් පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකිය.

මීමුරේ පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණයක ලකේගල ''giant monolith-like projection'' එකක් ලෙස විස්තර කර ඇති අතර, එහි බටහිර පසෙහි බෑවුම ඉතා දැඩි බවද සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;MeemureStudy&quot;/&gt;

මීමුරේ සිට බලන විට එහි විශේෂිත ත්‍රිකෝණාකාර හෝ උල් හැඩය දැකගත හැකි අතර, මෙම හැඩය ලකේගල සංචාරක හා ඡායාරූපකරණයේ ප්‍රධාන දෘශ්‍ය සලකුණක් බවට පත් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=A Hiking and Climbing adventure at Lakegala
|url=https://www.rapidadventures.lk/experiences/adventure-at-lakegala
|website=Rapid Adventures
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

==නාමය සහ අර්ථය==

'''ලකේගල''' යන නාමය සිංහල භාෂාවේදී '''“ලංකාවේ ගල”''' හෝ ඉංග්‍රීසියෙන් '''“The Rock of Lanka”''' ලෙස පරිවර්තනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

මීමුරේ සම්බන්ධ ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණවල ලකේගල සඳහා '''ලංකා පබ්බත''' සහ '''ලංකගිරි''' යන පුරාණ නාම සඳහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;MeemureStudy&quot;/&gt;

ඓතිහාසික හා සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර සම්බන්ධ අධ්‍යයනවලද ''Lankapabbata'', ''Lankagiri'', ''Lakgala'' සහ ''Laggala'' වැනි නාම ලකේගල හා සම්බන්ධ කර ඇත. කෙසේ වෙතත් එම සියලු නාම එකම කාලයේ හෝ එකම නිශ්චිත ස්ථානයක් සඳහා භාවිත වූ බව නිශ්චිතව තීරණය කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite journal
|title=Nitre Cave and its Environs
|journal=Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society
|volume=XVII
|year=1973
|url=https://noolaham.net/project/845/84404/84404.pdf
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

==නකල්ස් කඳු පන්තිය සමඟ සම්බන්ධතාව==

ලකේගල [[නකල්ස් කඳු පන්තිය|නකල්ස් කඳුකරයේ]] විශේෂිත ගල් කඳු ශිඛරයකි.

නකල්ස් කඳු පන්තිය ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරයේ වැදගත් කඳු පද්ධතියක් වන අතර, කඳුකර වනාන්තර, මීදුම් වනාන්තර, ගැඹුරු නිම්න, දියපහරවල් සහ ආවේණික ජෛව විවිධත්වයෙන් සමන්විත වේ.

නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]] ලෝක උරුම ප්‍රදේශයේ කොටසක් ලෙස UNESCO විසින් 2010දී පිළිගෙන ඇත.

ලකේගල, මීමුරේ, තංගප්පුව, කොබට්ස් ගැප්, රංගල සහ අනෙකුත් කඳුකර ප්‍රදේශ අතර ඇති ස්වභාවික හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතාවය නකල්ස් භූදර්ශනයේ වැදගත් අංගයකි.

==මීමුරේ සමඟ සම්බන්ධතාව==

ලකේගල මීමුරේ ගම්මානය සමඟ ඉතා සමීපව සම්බන්ධ වේ.

මීමුරේ පර්යේෂණ මූලාශ්‍රයකට අනුව ලකේගල මීමුරේ ගම්මානයට කිලෝමීටරයක් පමණ උතුරින් පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;MeemureStudy&quot;/&gt;

මීමුරේ ගම්මානයෙන් ලකේගල දෙසට දිස්වන කඳු දර්ශනය ගම්මානයේ සංස්කෘතික හා සංචාරක අනන්‍යතාවයේ ප්‍රධාන කොටසකි. මීමුරේ පිළිබඳ සංචාරක තොරතුරුවලද ලකේගල එහි ප්‍රධාන ස්වභාවික ආකර්ෂණයක් ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

මීමුරේ ගම්මානයේ හෙල්මළු කුඹුරු, ගංගා, දියපහර සහ සාම්ප්‍රදායික ගොවි ජීවන රටාව ලකේගල කඳු ශිඛරය සමඟ එකම සංස්කෘතික භූදර්ශනයක කොටස් ලෙස සැලකිය හැකිය.

==ලකේගල කඳු ප්‍රදේශයේ ශිඛර==

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව ලකේගල කඳුකරය සම්බන්ධ කඳු තරණ ප්‍රදේශය තුළ '''මීමුරේ ලකේගල''' සහ '''නාරංගමුව ලකේගල''' යන ශිඛර දෙකක් සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

මෙම නාම භාවිතය වැදගත් වන්නේ මීමුරේ දෙසින් පෙනෙන ප්‍රකට ත්‍රිකෝණාකාර ගල් ශිඛරය සහ මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ නාරංගමුව දෙසින් සඳහන් වන ලකේගල ශිඛරය අතර වෙනස සලකා බැලිය යුතු බැවිනි.

එබැවින් ලකේගල යන නාමය භාවිතා කරන විට නිශ්චිතව සඳහන් නොවන සිතියම් හෝ සංචාරක මූලාශ්‍රවල විවිධ ස්ථාන එකම ශිඛරයක් ලෙස වරදවා හඳුනාගැනීමේ හැකියාව ඇත.

==කඳු තරණය==

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව ලකේගල තරණය ශ්‍රී ලංකාවේ අතිශය අභියෝගාත්මක කඳු තරණ අතරින් එකක් ලෙස විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

එම මූලාශ්‍රයට අනුව:

* ගම්මානයෙන් පළපුරුදු ප්‍රාදේශීය මාර්ගෝපදේශකයෙකු සමඟ යාම නිර්දේශ කෙරේ;
* තනිව කඳු තරණය නොකළ යුතුය;
* වැසි කාලයේදී තරණය කිරීමෙන් වළකින්නැයි උපදෙස් දී ඇත;
* කඳු තරණයට සුදුසු උපකරණ භාවිත කළ යුතුය; සහ
* ප්‍රමාණවත් ජලය සහ ආහාර රැගෙන යා යුතුය.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අගෝස්තු සහ සැප්තැම්බර් මාස ලකේගල තරණයට සාපේක්ෂව සුදුසු කාලයක් ලෙස සඳහන් කළද, කාලගුණය සහ ගල් මතුපිට තත්ත්වය අනුව ආරක්ෂාව වෙනස් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

අනෙකුත් කඳු තරණ මාර්ගෝපදේශ මූලාශ්‍රද ලකේගල කඳු තරණයට දැඩි බෑවුම්, නිරාවරණ ගල් කොටස් සහ අත් හා පාද භාවිතයෙන් ඉහළට යාම වැනි අභියෝග ඇති බව සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=A Hiking and Climbing adventure at Lakegala
|url=https://www.rapidadventures.lk/experiences/adventure-at-lakegala
|website=Rapid Adventures
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

==ආරම්භක තරණ වාර්තා==

ලකේගල පිළිබඳ පැරණි යුරෝපීය ලේඛනවලින්ද තොරතුරු හමු වේ.

1832දී [[Major Forbes|මේජර් ජේම්ස් ෆෝබ්ස්]] ප්‍රදේශයට පැමිණ ලකේගල තරණය කිරීමට උත්සාහ කළ බව 1973දී පළ වූ [[Royal Asiatic Society of Sri Lanka]] සඟරා ලිපියක සඳහන් වේ. එම ලිපිය Forbesගේ 1840 ප්‍රකාශිත ''Eleven Years in Ceylon'' කෘතියේ දෙවන වෙළුමට යොමු කරයි.&lt;ref name=&quot;RASS1973&quot;&gt;{{cite journal
|title=Nitre Cave and its Environs
|journal=Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society
|volume=XVII
|year=1973
|url=https://noolaham.net/project/845/84404/84404.pdf
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Forbes විසින් 1832දී කඳු පාමුල රාත්‍රියක් ගත කළ බව සහ කඳු හා මීමුරේ පිළිබඳ විස්තර සටහන් කළ බව පසුව පළ වූ මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=The wonder that is Lakegala in Sri Lanka
|url=https://www.lankaweb.com/news/items/2023/01/17/the-wonder-that-is-lakegala-in-sri-lanka/
|website=LankaWeb
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

මෙම වාර්තාව ලකේගල පිළිබඳ නූතන පර්යේෂණයට පෙර පැවති කඳුකර සංචාරක හා ලේඛනගත කිරීමේ ඉතිහාසයේ වැදගත් සටහනකි.

==ජනකතා සහ රාවණ සම්බන්ධ සම්ප්‍රදායන්==

ලකේගල මීමුරේ ප්‍රදේශයේ [[රාවණ]] රජු පිළිබඳ ජනකතා සමඟ දැඩි ලෙස සම්බන්ධ වී ඇත.

මීමුරේ පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ මූලාශ්‍ර අනුව ප්‍රදේශවාසී ජනකතාවල ලකේගල රාවණ රජුගේ ලක්පුරයට සම්බන්ධ ස්ථානයක් ලෙසත්, රාවණගේ වාසස්ථානයක් ලෙසත් විස්තර කෙරේ.&lt;ref name=&quot;MeemureStudy&quot;/&gt;

කෙසේ වෙතත් මේවා '''ජනකතා සහ ප්‍රදේශීය මුඛ පරම්පරා''' ලෙස පමණක් ඉදිරිපත් කළ යුතු අතර, ලිඛිත ඉතිහාස හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි මත තහවුරු වූ කරුණු ලෙස නොසැලකිය යුතුය.

==ඓතිහාසික නාම හා ලේඛනගත සම්ප්‍රදායන්==

ලකේගල හා ඒ අවට ප්‍රදේශය සම්බන්ධ පැරණි නාමයන් පිළිබඳ විවිධ මූලාශ්‍ර පවතී.

'''ලංකා පබ්බත''' යන නාමය පාලි ඉතිහාස සම්ප්‍රදායන් හා පසුකාලීන භූගෝලීය අධ්‍යයන සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත. '''ලංකගිරි''' යන නාමයද ලකේගල සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;MeemureStudy&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Historical Topography of Ancient and Medieval Ceylon
|url=https://www.wisdomlib.org/history/book/historical-topograhpy-of-ancient-and-medieval-ceylon/ocr/1897571/119
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත් පුරාණ ග්‍රන්ථයක ඇති නාමයක් වර්තමාන ලකේගල සමඟ හඳුනාගැනීම සම්බන්ධයෙන් විද්වත් මත වෙනස් විය හැකි බැවින්, එවැනි හඳුනාගැනීම් නිශ්චිත සත්‍ය ලෙස නොව මූලාශ්‍රානුගත හඳුනාගැනීම් ලෙස දැක්වීම සුදුසුය.

==පරිසරය සහ ජෛව විවිධත්වය==

ලකේගල පිහිටි නකල්ස් කඳුකරය ශ්‍රී ලංකාවේ වැදගත් කඳුකර පරිසර පද්ධතියකි.

නකල්ස් ප්‍රදේශයේ මීදුම් වනාන්තර, තෙත් කඳුකර වනාන්තර, කඳුකර තෘණ භූමි, දියපහරවල් සහ විවිධ ආවේණික ශාක හා සත්ව විශේෂ දක්නට ලැබේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව නකල්ස් ප්‍රදේශයේ කඳුකර වනාන්තර දුර්ලභ හා අවදානමට ලක්වූ ශාක හා සත්ව විශේෂ සඳහා වාසස්ථාන බව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

ලකේගල කඳු තරණය කිරීමේදී පරිසරයට හානි නොකිරීම, කැලි කසළ නොතැබීම, ශාක කඩා නොගැනීම සහ වනජීවීන්ට බාධා නොකිරීම වැනි සංරක්ෂණ මූලධර්ම අනුගමනය කිරීම වැදගත් වේ.

==මීමුරේ කෘෂිකාර්මික භූදර්ශනය==

ලකේගල පිළිබඳ අවබෝධය මීමුරේ කෘෂිකාර්මික භූදර්ශනයෙන් වෙන් කළ නොහැක.

මීමුරේ ගම්මානයේ [[හෙල්මළු කුඹුරු]], දියපහරවල්, සාම්ප්‍රදායික ජල භාවිතය සහ ගම්මානීය වගා ක්‍රම ලකේගල කඳු ශිඛරයට පහළින් ඇති භූදර්ශනය සකස් කරයි.

මීමුරේ සාම්ප්‍රදායික කෘෂිකර්මය පිළිබඳ පර්යේෂණවලින් වගා ක්‍රම, ධාන්‍ය ගබඩා කිරීම, සාමූහික ශ්‍රම ක්‍රම සහ දේශීය දැනුම පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Agriculture&quot;&gt;{{cite journal
|last1=Ananda
|first1=Tharaka
|last2=Nahallage
|first2=Charmalie
|title=Traditional Agricultural Practices Unique to Meemure Village, Kandy District Sri Lanka
|journal=International Journal of Multidisciplinary Studies
|volume=1
|issue=1
|pages=11–21
|year=2014
|url=https://journals.sjp.ac.lk/index.php/ijms/article/view/2235
|publisher=University of Sri Jayewardenepura
|access-date=29 September 2026
|archive-url=https://web.archive.org/web/20260929020735/https://journals.sjp.ac.lk/index.php/ijms/article/view/2235
|archive-date=29 September 2026
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

මෙම කඳුකර භූදර්ශනයේදී ලකේගල ස්වභාවික සලකුණක් පමණක් නොව, ගම්මානයේ සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයේද කොටසකි.

==රංගල, තංගප්පුව සහ කෝබට්ස් ගැප් සමඟ සම්බන්ධතාව==

ලකේගල හා මීමුරේ ප්‍රදේශය [[රංගල]], [[තංගප්පුව]] සහ [[කෝබට්ස් ගැප්]] ආශ්‍රිත නකල්ස් කඳුකර මාර්ග පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

රංගල සිට තංගප්පුව, කෝබට්ස් ගැප් සහ මීමුරේ දෙසට යන පැරණි කඳුකර මාර්ග සහ පාගමන් මාර්ග නකල්ස් ප්‍රදේශයේ පැරණි ප්‍රවේශ පද්ධතියේ කොටස් ලෙස සැලකේ.

මීමුරේ වෙත යන වර්තමාන ප්‍රධාන මාර්ගය [[හුන්නස්ගිරිය]] හා [[ලූල්වත්ත]] හරහා යන අතර, තංගප්පුව–කෝබට්ස් ගැප් පැරණි මාර්ගය ආරක්ෂිත වනාන්තර ප්‍රදේශය හරහා ගමන් කරන වෙනම ඓතිහාසික මාර්ගයකි.

==සංචාරක වැදගත්කම==

ලකේගල මීමුරේ ප්‍රදේශයේ ප්‍රධාන සංචාරක හා කඳු තරණ ආකර්ෂණයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව ලකේගල තරණය අභියෝගාත්මක කඳු තරණ අත්දැකීමක් ලෙස ප්‍රවර්ධනය කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

මීමුරේ ගම්මානයේ නවාතැන්, ප්‍රාදේශීය මාර්ගෝපදේශක සේවා සහ ගම්මානීය සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් ලකේගල කඳු තරණයට පැමිණෙන සංචාරකයන් සඳහා පදනමක් සපයයි.

ලකේගල සංචාරක භූදර්ශනය මීමුරේ හෙල්මළු කුඹුරු, නකල්ස් කඳුකරය, දියපහරවල් සහ සාම්ප්‍රදායික ගම්මානීය ජීවන රටාව සමඟ ඒකාබද්ධව දැකිය යුතුය.

==ආරක්ෂාව==

ලකේගල තරණය දැඩි බෑවුම් සහ නිරාවරණ ගල් කොටස් සහිත බැවින් සාමාන්‍ය සංචාරක පාගමනකට වඩා වැඩි කඳු තරණ කුසලතා අවශ්‍ය විය හැකිය.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව ප්‍රදේශීය මාර්ගෝපදේශකයෙකු සමඟ ගමන් කිරීම, සුදුසු කඳු තරණ උපකරණ භාවිත කිරීම සහ ප්‍රමාණවත් ජලය හා ආහාර රැගෙන යාම නිර්දේශ කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

වැසි හෝ තද සුළං තත්ත්වයන්හිදී නිරාවරණ ගල් මතුපිට ලිස්සනසුලු විය හැකි බැවින් තරණය කිරීමේ තීරණය වර්තමාන කාලගුණ තත්ත්වය අනුව ගත යුතුය.

==ගැලරිය==
 

Wikimedia Commons හි ලකේගල සම්බන්ධ නිදහස් බලපත්‍ර ඡායාරූප කිහිපයක් පවතී. ''Lakegala mountain.jpg'' මීමුරේදී 2019දී ලබාගත් CC BY-SA 4.0 ඡායාරූපයකි. ''Lakegala 01.jpg'' සහ ''Lakegala 02.jpg'' මීමුරේ ප්‍රදේශයෙන් 2015දී ලබාගත් CC BY-SA 4.0 ඡායාරූප වන අතර, ''Lakegala1.JPG'' CC BY-SA 3.0/GFDL බලපත්‍ර යටතේ පවතී.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=File:Lakegala mountain.jpg
|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lakegala_mountain.jpg
|website=Wikimedia Commons
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=File:Lakegala 01.jpg
|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lakegala_01.jpg
|website=Wikimedia Commons
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=File:Lakegala 02.jpg
|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lakegala_02.jpg
|website=Wikimedia Commons
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=File:Lakegala1.JPG
|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lakegala1.JPG
|website=Wikimedia Commons
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

==ආශ්‍රිත ලිපි==

* [[මීමුරේ]]
* [[නකල්ස් කඳු පන්තිය]]
* [[නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[නකල්ස් පාරිසරික ආරක්ෂණ ප්‍රදේශය]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]]
* [[රංගල]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[කෝබට්ස් ගැප්]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[හීල්ඔය වරිග සභාව]]
* [[කොටගඟ]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[උඩදුම්බර]]
* [[ලග්ගල-පල්ලේගම]]
* [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[මාතලේ දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[මධ්‍යම පළාත, ශ්‍රී ලංකාව]]

==මූලාශ්‍ර==

{{reflist}}

==බාහිර සබැඳි==

* [https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව – Hiking &amp; Trekking]
* [https://tourism.cp.gov.lk/si/hiking-n-trekking මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව – සිංහල Hiking &amp; Trekking]
* [https://web.archive.org/web/20260929020735/https://journals.sjp.ac.lk/index.php/ijms/article/view/2235 මීමුරේ සාම්ප්‍රදායික කෘෂිකර්මය – ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය]
* [https://fhss.niibs.lk/wp-content/uploads/2021/07/Mr.Ananda.pdf මීමුරේ දේශීය දැනුම් පද්ධතිය පිළිබඳ අධ්‍යයනය]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Mountains_of_Sri_Lanka Wikimedia Commons – Mountains of Sri Lanka]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lakegala_mountain.jpg Wikimedia Commons – Lakegala mountain.jpg]

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ කඳු]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත, ශ්‍රී ලංකාව]]
[[Category:නකල්ස් කඳු පන්තිය]]
[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මාතලේ දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:උඩදුම්බර]]
[[Category:මීමුරේ]]
[[Category:කඳු තරණය]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වභාවික උරුමය]]

[[en:Lakegala]]</text>
      <sha1>pumkueggd45baex67zikrgm5csssevj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197525</id>
    <revision>
      <id>803314</id>
      <parentid>802581</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T05:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kesh Jayakody</username>
        <id>81687</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Added photos</comment>
      <origin>803314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4601" sha1="kwvpri1gg4m6eam1yl1q5nnum0r1l44" xml:space="preserve">{{සමුද්දේශ විරහිත|date=ඔක්තෝබර් 2026}}

'''ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරස්ථානය''' හෙවත් '''අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය''' යනු, [[කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය|කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගය|කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගයේ]], [[කුරුණෑගල]] නගර මධ්‍යයේ තිබෙන ඔරලෝසු කණුවේ සිට පුත්තලම දෙසට කිලෝමීටර 1.5ක් පමණ ගිය විට හමුවන පුරාණ රජමහා විහාරයකි. මෙම විහාරස්ථාන භූමිය තුළම ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා කුරුණෑගල තිබෙන ප්‍රධානම දේවාලය වන කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය පිහිටා ඇත.  == ඡායාරූප ==
&lt;gallery&gt;
File:Bodhi tree at Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya.jpg|බෝධීන් වහන්සේ
File:Natural rock formation at Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya.jpg|ස්වභාවික ගල් පිහිටීම
File:Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya stone inscription.jpg|සෙල්ලිපිය
&lt;/gallery&gt;

== ඉතිහාසය ==
මෙම විහාරය වළගම්බා රජ දවසට අයත් විහාරයකි. &quot;අංගංගල&quot; යන නම පිළිබඳව ජනප්‍රවාද කිහිපයක් පවතී.

* රියන් 18 ශෛලමය සැතපෙන බුදු පිළිම වහන්සේ
* [[ජය ශ්‍රී මහා බෝධිය|ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ]] අංකුරයකින් රෝපණය කළ, කුරුණෑගල තිබෙන පැරණිතම [[බෝධීන් වහන්සේ]]&lt;ref&gt;පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව - අංගල රජමහා විහාරය, කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ පැරණිතම බෝධිය&lt;/ref&gt;
* පුරාණ සෙල්ලිපිය
* පුරාණ කාලි දේවාලයේ නටබුන්

මෙම විහාර භූමිය තුළ ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා කුරුණෑගල තිබෙන ප්‍රධාන [[ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය]] පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;මෙම විහාර භූමිය තුළම පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය පිහිටා ඇත.&lt;/ref&gt;

== කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය ==
මෙම විහාරස්ථාන භූමිය තුළම [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව|පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට]] අයත් කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය පිහිටා ඇත. ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා කුරුණෑගල තිබෙන ප්‍රධානම දේවාලය මෙයයි. 

මෙම දේවාලයේ පූජා පැවැත්වෙන්නේ පෝය දිනයන් හැර සෑම සෙනසුරාදා දිනකම සහ සෑම වසරකම දෙසැම්බර් 31 වන දින මහා පූජාව ලෙසයි.

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;{{Coord|7.494347|80.353978|display=title}}

{{Buddhist-temple-stub}}
[[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ විහාර]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ විහාර]]</text>
      <sha1>kwvpri1gg4m6eam1yl1q5nnum0r1l44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803316</id>
      <parentid>803314</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T05:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kesh Jayakody</username>
        <id>81687</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Added photos</comment>
      <origin>803316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4780" sha1="738xisyw581zdbf2aubz2lh2adpkapg" xml:space="preserve">{{සමුද්දේශ විරහිත|date=ඔක්තෝබර් 2026}}

'''ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරස්ථානය''' හෙවත් '''අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය''' යනු, [[කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය|කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගය|කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගයේ]], [[කුරුණෑගල]] නගර මධ්‍යයේ තිබෙන ඔරලෝසු කණුවේ සිට පුත්තලම දෙසට කිලෝමීටර 1.5ක් පමණ ගිය විට හමුවන පුරාණ රජමහා විහාරයකි. මෙම විහාරස්ථාන භූමිය තුළම ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා කුරුණෑගල තිබෙන ප්‍රධානම දේවාලය වන කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය පිහිටා ඇත.  == ඡායාරූප ==
&lt;gallery&gt;
File:Bodhi tree at Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya.jpg|බෝධීන් වහන්සේ
File:Natural rock formation at Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya.jpg|ස්වභාවික ගල් පිහිටීම
File:Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya stone inscription.jpg|සෙල්ලිපිය
File:Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya Parinirvana Manchakaya Buddha statue.jpg|පිරිනිවන් මංචකය බුද්ධ ප්‍රතිමාව&lt;/gallery&gt;

== ඉතිහාසය ==
මෙම විහාරය වළගම්බා රජ දවසට අයත් විහාරයකි. &quot;අංගංගල&quot; යන නම පිළිබඳව ජනප්‍රවාද කිහිපයක් පවතී.

* රියන් 18 ශෛලමය සැතපෙන බුදු පිළිම වහන්සේ
* [[ජය ශ්‍රී මහා බෝධිය|ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ]] අංකුරයකින් රෝපණය කළ, කුරුණෑගල තිබෙන පැරණිතම [[බෝධීන් වහන්සේ]]&lt;ref&gt;පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව - අංගල රජමහා විහාරය, කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ පැරණිතම බෝධිය&lt;/ref&gt;
* පුරාණ සෙල්ලිපිය
* පුරාණ කාලි දේවාලයේ නටබුන්

මෙම විහාර භූමිය තුළ ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා කුරුණෑගල තිබෙන ප්‍රධාන [[ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය]] පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;මෙම විහාර භූමිය තුළම පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය පිහිටා ඇත.&lt;/ref&gt;

== කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය ==
මෙම විහාරස්ථාන භූමිය තුළම [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව|පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට]] අයත් කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය පිහිටා ඇත. ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා කුරුණෑගල තිබෙන ප්‍රධානම දේවාලය මෙයයි. 

මෙම දේවාලයේ පූජා පැවැත්වෙන්නේ පෝය දිනයන් හැර සෑම සෙනසුරාදා දිනකම සහ සෑම වසරකම දෙසැම්බර් 31 වන දින මහා පූජාව ලෙසයි.

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;{{Coord|7.494347|80.353978|display=title}}

{{Buddhist-temple-stub}}
[[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ විහාර]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ විහාර]]</text>
      <sha1>738xisyw581zdbf2aubz2lh2adpkapg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803318</id>
      <parentid>803316</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T05:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kesh Jayakody</username>
        <id>81687</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඉතිහාසය */</comment>
      <origin>803318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4813" sha1="boi8k2nzqkm1jgchwemmbclcu7oodq7" xml:space="preserve">{{සමුද්දේශ විරහිත|date=ඔක්තෝබර් 2026}}

'''ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරස්ථානය''' හෙවත් '''අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය''' යනු, [[කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය|කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගය|කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගයේ]], [[කුරුණෑගල]] නගර මධ්‍යයේ තිබෙන ඔරලෝසු කණුවේ සිට පුත්තලම දෙසට කිලෝමීටර 1.5ක් පමණ ගිය විට හමුවන පුරාණ රජමහා විහාරයකි. මෙම විහාරස්ථාන භූමිය තුළම ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා කුරුණෑගල තිබෙන ප්‍රධානම දේවාලය වන කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය පිහිටා ඇත.  == ඡායාරූප ==
&lt;gallery&gt;
File:Bodhi tree at Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya.jpg|බෝධීන් වහන්සේ
File:Natural rock formation at Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya.jpg|ස්වභාවික ගල් පිහිටීම
File:Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya stone inscription.jpg|සෙල්ලිපිය
File:Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya Parinirvana Manchakaya Buddha statue.jpg|පිරිනිවන් මංචකය බුද්ධ ප්‍රතිමාව&lt;/gallery&gt;

== ඉතිහාසය ==
මෙම විහාරය වළගම්බා රජ දවසට අයත් විහාරයකි. &quot;අංගංගල&quot; යන නම පිළිබඳව ජනප්‍රවාද කිහිපයක් පවතී.

* බුදුරජාණන් වහන්සේගේ රියන් 18 ශෛලමය පිරිනිවන් මංචකය
* [[ජය ශ්‍රී මහා බෝධිය|ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ]] අංකුරයකින් රෝපණය කළ, කුරුණෑගල තිබෙන පැරණිතම [[බෝධීන් වහන්සේ]]&lt;ref&gt;පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව - අංගල රජමහා විහාරය, කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ පැරණිතම බෝධිය&lt;/ref&gt;
* පුරාණ සෙල්ලිපිය
* පුරාණ කාලි දේවාලයේ නටබුන්

මෙම විහාර භූමිය තුළ ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා කුරුණෑගල තිබෙන ප්‍රධාන [[ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය]] පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;මෙම විහාර භූමිය තුළම පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය පිහිටා ඇත.&lt;/ref&gt;

== කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය ==
මෙම විහාරස්ථාන භූමිය තුළම [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව|පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට]] අයත් කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය පිහිටා ඇත. ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා කුරුණෑගල තිබෙන ප්‍රධානම දේවාලය මෙයයි. 

මෙම දේවාලයේ පූජා පැවැත්වෙන්නේ පෝය දිනයන් හැර සෑම සෙනසුරාදා දිනකම සහ සෑම වසරකම දෙසැම්බර් 31 වන දින මහා පූජාව ලෙසයි.

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;{{Coord|7.494347|80.353978|display=title}}

{{Buddhist-temple-stub}}
[[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ විහාර]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ විහාර]]</text>
      <sha1>boi8k2nzqkm1jgchwemmbclcu7oodq7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803326</id>
      <parentid>803318</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T06:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kesh Jayakody</username>
        <id>81687</id>
      </contributor>
      <comment>/* කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය */ link එකක් හැදුවා</comment>
      <origin>803326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4881" sha1="nz28lliiln832chd6ysos0c0z1dh9lj" xml:space="preserve">{{සමුද්දේශ විරහිත|date=ඔක්තෝබර් 2026}}

'''ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරස්ථානය''' හෙවත් '''අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය''' යනු, [[කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය|කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගය|කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගයේ]], [[කුරුණෑගල]] නගර මධ්‍යයේ තිබෙන ඔරලෝසු කණුවේ සිට පුත්තලම දෙසට කිලෝමීටර 1.5ක් පමණ ගිය විට හමුවන පුරාණ රජමහා විහාරයකි. මෙම විහාරස්ථාන භූමිය තුළම ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා කුරුණෑගල තිබෙන ප්‍රධානම දේවාලය වන කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය පිහිටා ඇත.  == ඡායාරූප ==
&lt;gallery&gt;
File:Bodhi tree at Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya.jpg|බෝධීන් වහන්සේ
File:Natural rock formation at Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya.jpg|ස්වභාවික ගල් පිහිටීම
File:Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya stone inscription.jpg|සෙල්ලිපිය
File:Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya Parinirvana Manchakaya Buddha statue.jpg|පිරිනිවන් මංචකය බුද්ධ ප්‍රතිමාව&lt;/gallery&gt;

== ඉතිහාසය ==
මෙම විහාරය වළගම්බා රජ දවසට අයත් විහාරයකි. &quot;අංගංගල&quot; යන නම පිළිබඳව ජනප්‍රවාද කිහිපයක් පවතී.

* බුදුරජාණන් වහන්සේගේ රියන් 18 ශෛලමය පිරිනිවන් මංචකය
* [[ජය ශ්‍රී මහා බෝධිය|ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ]] අංකුරයකින් රෝපණය කළ, කුරුණෑගල තිබෙන පැරණිතම [[බෝධීන් වහන්සේ]]&lt;ref&gt;පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව - අංගල රජමහා විහාරය, කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ පැරණිතම බෝධිය&lt;/ref&gt;
* පුරාණ සෙල්ලිපිය
* පුරාණ කාලි දේවාලයේ නටබුන්

මෙම විහාර භූමිය තුළ ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා කුරුණෑගල තිබෙන ප්‍රධාන [[ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය]] පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;මෙම විහාර භූමිය තුළම පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය පිහිටා ඇත.&lt;/ref&gt;

== කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය ==
මෙම විහාරස්ථාන භූමිය තුළම [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව|පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට]] අයත් [[කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය|ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය]] පිහිටා ඇත. ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා කුරුණෑගල තිබෙන ප්‍රධානම දේවාලය මෙයයි. 

මෙම දේවාලයේ පූජා පැවැත්වෙන්නේ පෝය දිනයන් හැර සෑම සෙනසුරාදා දිනකම සහ සෑම වසරකම දෙසැම්බර් 31 වන දින මහා පූජාව ලෙසයි.

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;{{Coord|7.494347|80.353978|display=title}}

{{Buddhist-temple-stub}}
[[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ විහාර]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ විහාර]]</text>
      <sha1>nz28lliiln832chd6ysos0c0z1dh9lj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197529</id>
    <revision>
      <id>803320</id>
      <parentid>802578</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T05:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kesh Jayakody</username>
        <id>81687</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ දේවාලය ගැන නව පිටුවක් හැදුවා</comment>
      <origin>803320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2863" sha1="89vdrfny74cpkx732fgf2u7d50xuw4f" xml:space="preserve">{{Coord|7.494347|80.353978|display=title}}

'''කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය''' යනු [[ශ්‍රී විෂ්ණු]] දෙවියන් උදෙසා [[කුරුණෑගල]] පිහිටි ප්‍රධානම දේවාලයයි. මෙය [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය|ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]] භූමිය තුළ පිහිටා ඇත.

== ඉතිහාසය ==
මෙම දේවාලය කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු දේවාලය ලෙස සැලකේ. මෙම දේවාලය [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]ට අයත් ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ.

== පූජා කටයුතු ==
සෑම වර්ෂයකම දෙසැම්බර් මස 31 දින ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා මහා පූජාව පැවැත්වේ. පෝය දින හැර සෑම සෙනසුරාදා දිනකම පූජා පැවැත්වෙන අතර, බැතිමතුන්ගේ ගැටළු සඳහා තේවාවන් සිදු කෙරේ.

== පිහිටීම ==
කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගයේ, කුරුණෑගල නගර මධ්‍යයේ පිහිටි ඔරලෝසු කණුවේ සිට පුත්තලම දෙසට කිලෝමීටර 1.5ක් පමණ ගිය විට හමුවන ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරස්ථාන භූමිය තුළ මෙම දේවාලය පිහිටා තිබේ.

== මේවාත් බලන්න ==
* [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]]
* [[කුරුණෑගල]]

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
* [https://www.facebook.com/share/1FDtbbes8x/ කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය - Facebook]
* [https://maps.google.com/?q=7.494347,80.353978 Google Maps හි පිහිටීම]

[[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ විෂ්ණු දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන]]</text>
      <sha1>89vdrfny74cpkx732fgf2u7d50xuw4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803321</id>
      <parentid>803320</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T06:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kesh Jayakody</username>
        <id>81687</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ photo එකක් එකතු කළා</comment>
      <origin>803321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3046" sha1="99mxucm0uzc0bs77hgb8nlp4ir255ov" xml:space="preserve">{{Coord|7.494347|80.353978|display=title}}
[[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya exterior.jpg|thumb|කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය]]
'''කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය''' යනු [[ශ්‍රී විෂ්ණු]] දෙවියන් උදෙසා [[කුරුණෑගල]] පිහිටි ප්‍රධානම දේවාලයයි. මෙය [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය|ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]] භූමිය තුළ පිහිටා ඇත.

== ඉතිහාසය ==
මෙම දේවාලය කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු දේවාලය ලෙස සැලකේ. මෙම දේවාලය [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]ට අයත් ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ.

== පූජා කටයුතු ==
සෑම වර්ෂයකම දෙසැම්බර් මස 31 දින ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා මහා පූජාව පැවැත්වේ. පෝය දින හැර සෑම සෙනසුරාදා දිනකම පූජා පැවැත්වෙන අතර, බැතිමතුන්ගේ ගැටළු සඳහා තේවාවන් සිදු කෙරේ.

== පිහිටීම ==
කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගයේ, කුරුණෑගල නගර මධ්‍යයේ පිහිටි ඔරලෝසු කණුවේ සිට පුත්තලම දෙසට කිලෝමීටර 1.5ක් පමණ ගිය විට හමුවන ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරස්ථාන භූමිය තුළ මෙම දේවාලය පිහිටා තිබේ.

== මේවාත් බලන්න ==
* [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]]
* [[කුරුණෑගල]]

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
* [https://www.facebook.com/share/1FDtbbes8x/ කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය - Facebook]
* [https://maps.google.com/?q=7.494347,80.353978 Google Maps හි පිහිටීම]

[[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ විෂ්ණු දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන]]</text>
      <sha1>99mxucm0uzc0bs77hgb8nlp4ir255ov</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803322</id>
      <parentid>803321</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T06:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kesh Jayakody</username>
        <id>81687</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ photo එකක් එකතු කළා</comment>
      <origin>803322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3203" sha1="f4eguw0ke9g4vj1e2j3gb9oofaqrkur" xml:space="preserve">{{Coord|7.494347|80.353978|display=title}}
[[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya exterior.jpg|thumb|කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය]] [[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya statue.jpg|thumb|දේවාලයේ ඇති ශ්‍රී විෂ්ණු පිළිමය]]
'''කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය''' යනු [[ශ්‍රී විෂ්ණු]] දෙවියන් උදෙසා [[කුරුණෑගල]] පිහිටි ප්‍රධානම දේවාලයයි. මෙය [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය|ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]] භූමිය තුළ පිහිටා ඇත.

== ඉතිහාසය ==
මෙම දේවාලය කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු දේවාලය ලෙස සැලකේ. මෙම දේවාලය [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]ට අයත් ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ.

== පූජා කටයුතු ==
සෑම වර්ෂයකම දෙසැම්බර් මස 31 දින ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා මහා පූජාව පැවැත්වේ. පෝය දින හැර සෑම සෙනසුරාදා දිනකම පූජා පැවැත්වෙන අතර, බැතිමතුන්ගේ ගැටළු සඳහා තේවාවන් සිදු කෙරේ.

== පිහිටීම ==
කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගයේ, කුරුණෑගල නගර මධ්‍යයේ පිහිටි ඔරලෝසු කණුවේ සිට පුත්තලම දෙසට කිලෝමීටර 1.5ක් පමණ ගිය විට හමුවන ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරස්ථාන භූමිය තුළ මෙම දේවාලය පිහිටා තිබේ.

== මේවාත් බලන්න ==
* [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]]
* [[කුරුණෑගල]]

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
* [https://www.facebook.com/share/1FDtbbes8x/ කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය - Facebook]
* [https://maps.google.com/?q=7.494347,80.353978 Google Maps හි පිහිටීම]

[[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ විෂ්ණු දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන]]</text>
      <sha1>f4eguw0ke9g4vj1e2j3gb9oofaqrkur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803323</id>
      <parentid>803322</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T06:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kesh Jayakody</username>
        <id>81687</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ photo එකක් එකතු කළා</comment>
      <origin>803323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3047" sha1="32uai1moqgpmjemh5lq66inmr8016b8" xml:space="preserve">{{Coord|7.494347|80.353978|display=title}}
[[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya exterior.jpg|thumb|කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය]] 
'''කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය''' යනු [[ශ්‍රී විෂ්ණු]] දෙවියන් උදෙසා [[කුරුණෑගල]] පිහිටි ප්‍රධානම දේවාලයයි. මෙය [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය|ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]] භූමිය තුළ පිහිටා ඇත.

== ඉතිහාසය ==
මෙම දේවාලය කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු දේවාලය ලෙස සැලකේ. මෙම දේවාලය [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]ට අයත් ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ.

== පූජා කටයුතු ==
සෑම වර්ෂයකම දෙසැම්බර් මස 31 දින ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා මහා පූජාව පැවැත්වේ. පෝය දින හැර සෑම සෙනසුරාදා දිනකම පූජා පැවැත්වෙන අතර, බැතිමතුන්ගේ ගැටළු සඳහා තේවාවන් සිදු කෙරේ.

== පිහිටීම ==
කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගයේ, කුරුණෑගල නගර මධ්‍යයේ පිහිටි ඔරලෝසු කණුවේ සිට පුත්තලම දෙසට කිලෝමීටර 1.5ක් පමණ ගිය විට හමුවන ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරස්ථාන භූමිය තුළ මෙම දේවාලය පිහිටා තිබේ.

== මේවාත් බලන්න ==
* [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]]
* [[කුරුණෑගල]]

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
* [https://www.facebook.com/share/1FDtbbes8x/ කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය - Facebook]
* [https://maps.google.com/?q=7.494347,80.353978 Google Maps හි පිහිටීම]

[[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ විෂ්ණු දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන]]</text>
      <sha1>32uai1moqgpmjemh5lq66inmr8016b8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803324</id>
      <parentid>803323</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T06:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kesh Jayakody</username>
        <id>81687</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඉතිහාසය */ photo එකක් එකතු කළා</comment>
      <origin>803324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3211" sha1="pzdi068a9fa7dlrkuh0epaci5xbz1qm" xml:space="preserve">{{Coord|7.494347|80.353978|display=title}}
[[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya exterior.jpg|thumb|කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය]] 
'''කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය''' යනු [[ශ්‍රී විෂ්ණු]] දෙවියන් උදෙසා [[කුරුණෑගල]] පිහිටි ප්‍රධානම දේවාලයයි. මෙය [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය|ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]] භූමිය තුළ පිහිටා ඇත.

== ඉතිහාසය ==
මෙම දේවාලය කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු දේවාලය ලෙස සැලකේ. මෙම දේවාලය [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]ට අයත් ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. [[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya rock inscription.jpg|thumb|දේවාල භූමියේ ඇති ගල් සෙල්ලිපිය]]

== පූජා කටයුතු ==
සෑම වර්ෂයකම දෙසැම්බර් මස 31 දින ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා මහා පූජාව පැවැත්වේ. පෝය දින හැර සෑම සෙනසුරාදා දිනකම පූජා පැවැත්වෙන අතර, බැතිමතුන්ගේ ගැටළු සඳහා තේවාවන් සිදු කෙරේ.

== පිහිටීම ==
කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගයේ, කුරුණෑගල නගර මධ්‍යයේ පිහිටි ඔරලෝසු කණුවේ සිට පුත්තලම දෙසට කිලෝමීටර 1.5ක් පමණ ගිය විට හමුවන ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරස්ථාන භූමිය තුළ මෙම දේවාලය පිහිටා තිබේ.

== මේවාත් බලන්න ==
* [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]]
* [[කුරුණෑගල]]

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
* [https://www.facebook.com/share/1FDtbbes8x/ කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය - Facebook]
* [https://maps.google.com/?q=7.494347,80.353978 Google Maps හි පිහිටීම]

[[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ විෂ්ණු දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන]]</text>
      <sha1>pzdi068a9fa7dlrkuh0epaci5xbz1qm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803325</id>
      <parentid>803324</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T06:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kesh Jayakody</username>
        <id>81687</id>
      </contributor>
      <comment>/* පූජා කටයුතු */ photo එකක් එකතු කළා</comment>
      <origin>803325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3367" sha1="bvpgi4epzzwfj3cj1dulc6qqkqvvmf4" xml:space="preserve">{{Coord|7.494347|80.353978|display=title}}
[[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya exterior.jpg|thumb|කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය]] 
'''කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය''' යනු [[ශ්‍රී විෂ්ණු]] දෙවියන් උදෙසා [[කුරුණෑගල]] පිහිටි ප්‍රධානම දේවාලයයි. මෙය [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය|ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]] භූමිය තුළ පිහිටා ඇත.

== ඉතිහාසය ==
මෙම දේවාලය කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු දේවාලය ලෙස සැලකේ. මෙම දේවාලය [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]ට අයත් ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. [[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya rock inscription.jpg|thumb|දේවාල භූමියේ ඇති ගල් සෙල්ලිපිය]]

== පූජා කටයුතු ==
සෑම වර්ෂයකම දෙසැම්බර් මස 31 දින ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා මහා පූජාව පැවැත්වේ. පෝය දින හැර සෑම සෙනසුරාදා දිනකම පූජා පැවැත්වෙන අතර, බැතිමතුන්ගේ ගැටළු සඳහා තේවාවන් සිදු කෙරේ.[[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya statue.jpg|thumb|දේවාලයේ ඇති ශ්‍රී විෂ්ණු පිළිමය]]

== පිහිටීම ==
කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගයේ, කුරුණෑගල නගර මධ්‍යයේ පිහිටි ඔරලෝසු කණුවේ සිට පුත්තලම දෙසට කිලෝමීටර 1.5ක් පමණ ගිය විට හමුවන ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරස්ථාන භූමිය තුළ මෙම දේවාලය පිහිටා තිබේ.

== මේවාත් බලන්න ==
* [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]]
* [[කුරුණෑගල]]

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
* [https://www.facebook.com/share/1FDtbbes8x/ කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය - Facebook]
* [https://maps.google.com/?q=7.494347,80.353978 Google Maps හි පිහිටීම]

[[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ විෂ්ණු දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන]]</text>
      <sha1>bvpgi4epzzwfj3cj1dulc6qqkqvvmf4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803327</id>
      <parentid>803325</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T07:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kesh Jayakody</username>
        <id>81687</id>
      </contributor>
      <comment>/* පූජකවරු */ How did you improve</comment>
      <origin>803327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3499" sha1="ewv13r7aqzegmc6gk3u1qj3osba623b" xml:space="preserve">{{Coord|7.494347|80.353978|display=title}}
[[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya exterior.jpg|thumb|කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය]] 
'''කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය''' යනු [[ශ්‍රී විෂ්ණු]] දෙවියන් උදෙසා [[කුරුණෑගල]] පිහිටි ප්‍රධානම දේවාලයයි. මෙය [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය|ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]] භූමිය තුළ පිහිටා ඇත.

== ඉතිහාසය ==
මෙම දේවාලය කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු දේවාලය ලෙස සැලකේ. මෙම දේවාලය [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]ට අයත් ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. [[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya rock inscription.jpg|thumb|දේවාල භූමියේ ඇති ගල් සෙල්ලිපිය]]

== පූජා කටයුතු ==
සෑම වර්ෂයකම දෙසැම්බර් මස 31 දින ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා මහා පූජාව පැවැත්වේ. පෝය දින හැර සෑම සෙනසුරාදා දිනකම පූජා පැවැත්වෙන අතර, බැතිමතුන්ගේ ගැටළු සඳහා තේවාවන් සිදු කෙරේ.[[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya statue.jpg|thumb|දේවාලයේ ඇති ශ්‍රී විෂ්ණු පිළිමය]]

== පිහිටීම ==
කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගයේ, කුරුණෑගල නගර මධ්‍යයේ පිහිටි ඔරලෝසු කණුවේ සිට පුත්තලම දෙසට කිලෝමීටර 1.5ක් පමණ ගිය විට හමුවන ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරස්ථාන භූමිය තුළ මෙම දේවාලය පිහිටා තිබේ.

== මේවාත් බලන්න ==
* [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]]
* [[කුරුණෑගල]]

== පූජකවරු ==
වත්මන් ප්‍රධාන පූජක: කේගේ ජයකොඩි (2025 සිට)
== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
* [https://www.facebook.com/share/1FDtbbes8x/ කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය - Facebook]
* [https://maps.google.com/?q=7.494347,80.353978 Google Maps හි පිහිටීම]

[[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ විෂ්ණු දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන]]</text>
      <sha1>ewv13r7aqzegmc6gk3u1qj3osba623b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803328</id>
      <parentid>803327</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T07:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kesh Jayakody</username>
        <id>81687</id>
      </contributor>
      <comment>/* පූජකවරු */ How did you improve</comment>
      <origin>803328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3500" sha1="fjdg24bexato4x9eryhtlligr7638jn" xml:space="preserve">{{Coord|7.494347|80.353978|display=title}}
[[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya exterior.jpg|thumb|කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය]] 
'''කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය''' යනු [[ශ්‍රී විෂ්ණු]] දෙවියන් උදෙසා [[කුරුණෑගල]] පිහිටි ප්‍රධානම දේවාලයයි. මෙය [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය|ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]] භූමිය තුළ පිහිටා ඇත.

== ඉතිහාසය ==
මෙම දේවාලය කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු දේවාලය ලෙස සැලකේ. මෙම දේවාලය [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]ට අයත් ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. [[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya rock inscription.jpg|thumb|දේවාල භූමියේ ඇති ගල් සෙල්ලිපිය]]

== පූජා කටයුතු ==
සෑම වර්ෂයකම දෙසැම්බර් මස 31 දින ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා මහා පූජාව පැවැත්වේ. පෝය දින හැර සෑම සෙනසුරාදා දිනකම පූජා පැවැත්වෙන අතර, බැතිමතුන්ගේ ගැටළු සඳහා තේවාවන් සිදු කෙරේ.[[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya statue.jpg|thumb|දේවාලයේ ඇති ශ්‍රී විෂ්ණු පිළිමය]]

== පිහිටීම ==
කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගයේ, කුරුණෑගල නගර මධ්‍යයේ පිහිටි ඔරලෝසු කණුවේ සිට පුත්තලම දෙසට කිලෝමීටර 1.5ක් පමණ ගිය විට හමුවන ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරස්ථාන භූමිය තුළ මෙම දේවාලය පිහිටා තිබේ.

== මේවාත් බලන්න ==
* [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]]
* [[කුරුණෑගල]]

== පූජකවරු ==
වත්මන් ප්‍රධාන පූජක: කේශ් ජයකොඩි (2025 සිට)

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
* [https://www.facebook.com/share/1FDtbbes8x/ කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය - Facebook]
* [https://maps.google.com/?q=7.494347,80.353978 Google Maps හි පිහිටීම]

[[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ විෂ්ණු දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන]]</text>
      <sha1>fjdg24bexato4x9eryhtlligr7638jn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803344</id>
      <parentid>803328</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T11:42:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kesh Jayakody</username>
        <id>81687</id>
      </contributor>
      <comment>/* පූජකවරු */ Added full name of current chief priest</comment>
      <origin>803344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3565" sha1="sozoelqiysg737mvoy4jeotbe5gwg6e" xml:space="preserve">{{Coord|7.494347|80.353978|display=title}}
[[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya exterior.jpg|thumb|කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය]] 
'''කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය''' යනු [[ශ්‍රී විෂ්ණු]] දෙවියන් උදෙසා [[කුරුණෑගල]] පිහිටි ප්‍රධානම දේවාලයයි. මෙය [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය|ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]] භූමිය තුළ පිහිටා ඇත.

== ඉතිහාසය ==
මෙම දේවාලය කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු දේවාලය ලෙස සැලකේ. මෙම දේවාලය [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]ට අයත් ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. [[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya rock inscription.jpg|thumb|දේවාල භූමියේ ඇති ගල් සෙල්ලිපිය]]

== පූජා කටයුතු ==
සෑම වර්ෂයකම දෙසැම්බර් මස 31 දින ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා මහා පූජාව පැවැත්වේ. පෝය දින හැර සෑම සෙනසුරාදා දිනකම පූජා පැවැත්වෙන අතර, බැතිමතුන්ගේ ගැටළු සඳහා තේවාවන් සිදු කෙරේ.[[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya statue.jpg|thumb|දේවාලයේ ඇති ශ්‍රී විෂ්ණු පිළිමය]]

== පිහිටීම ==
කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගයේ, කුරුණෑගල නගර මධ්‍යයේ පිහිටි ඔරලෝසු කණුවේ සිට පුත්තලම දෙසට කිලෝමීටර 1.5ක් පමණ ගිය විට හමුවන ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරස්ථාන භූමිය තුළ මෙම දේවාලය පිහිටා තිබේ.

== මේවාත් බලන්න ==
* [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]]
* [[කුරුණෑගල]]

== පූජකවරු ==
වත්මන් ප්‍රධාන පූජක:ජයකොඩි ආරච්චිලාගේ කසුන් කේශ් ජයකොඩි (2025 සිට)

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
* [https://www.facebook.com/share/1FDtbbes8x/ කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය - Facebook]
* [https://maps.google.com/?q=7.494347,80.353978 Google Maps හි පිහිටීම]

[[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ විෂ්ණු දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන]]</text>
      <sha1>sozoelqiysg737mvoy4jeotbe5gwg6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803345</id>
      <parentid>803344</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T11:42:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kesh Jayakody</username>
        <id>81687</id>
      </contributor>
      <comment>/* පූජකවරු */ Added full name of current chief priest</comment>
      <origin>803345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3566" sha1="c0fpwuihresd0xgqtulcird5odnridp" xml:space="preserve">{{Coord|7.494347|80.353978|display=title}}
[[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya exterior.jpg|thumb|කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය]] 
'''කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය''' යනු [[ශ්‍රී විෂ්ණු]] දෙවියන් උදෙසා [[කුරුණෑගල]] පිහිටි ප්‍රධානම දේවාලයයි. මෙය [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය|ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]] භූමිය තුළ පිහිටා ඇත.

== ඉතිහාසය ==
මෙම දේවාලය කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු දේවාලය ලෙස සැලකේ. මෙම දේවාලය [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]ට අයත් ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. [[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya rock inscription.jpg|thumb|දේවාල භූමියේ ඇති ගල් සෙල්ලිපිය]]

== පූජා කටයුතු ==
සෑම වර්ෂයකම දෙසැම්බර් මස 31 දින ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා මහා පූජාව පැවැත්වේ. පෝය දින හැර සෑම සෙනසුරාදා දිනකම පූජා පැවැත්වෙන අතර, බැතිමතුන්ගේ ගැටළු සඳහා තේවාවන් සිදු කෙරේ.[[File:Kurunegala Pradhana Sri Vishnu Maha Devalaya statue.jpg|thumb|දේවාලයේ ඇති ශ්‍රී විෂ්ණු පිළිමය]]

== පිහිටීම ==
කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගයේ, කුරුණෑගල නගර මධ්‍යයේ පිහිටි ඔරලෝසු කණුවේ සිට පුත්තලම දෙසට කිලෝමීටර 1.5ක් පමණ ගිය විට හමුවන ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරස්ථාන භූමිය තුළ මෙම දේවාලය පිහිටා තිබේ.

== මේවාත් බලන්න ==
* [[අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය]]
* [[කුරුණෑගල]]

== පූජකවරු ==
වත්මන් ප්‍රධාන පූජක: ජයකොඩි ආරච්චිලාගේ කසුන් කේශ් ජයකොඩි (2025 සිට)

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
* [https://www.facebook.com/share/1FDtbbes8x/ කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය - Facebook]
* [https://maps.google.com/?q=7.494347,80.353978 Google Maps හි පිහිටීම]

[[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ විෂ්ණු දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන]]</text>
      <sha1>c0fpwuihresd0xgqtulcird5odnridp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>වැසිකිළි වළ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197709</id>
    <revision>
      <id>803272</id>
      <parentid>803222</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 14 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25856" sha1="1bujp9hkepcp6npanavns6iwavzeycb" xml:space="preserve">{{Infobox sanitation technology
|name             =&lt;!--{{PAGENAME}} by default--&gt;
|synonym          =Pit toilet, household latrine, long drop
|image            =Defecating into a pit (schematic).jpg
|image_size       =
|alt              =
|caption          =A simple pit latrine with a squatting pan and shelter&lt;ref&gt;{{cite book|last1=WEDC|title=Latrine slabs: an engineer’s guide, WEDC Guide 005|publisher=Water, Engineering and Development Centre The John Pickford Building School of Civil and Building Engineering Loughborough University|isbn=978 1 84380 143 6|page=22|url=http://wedc.lboro.ac.uk/resources/booklets/G005-Latrine-slabs-on-line.pdf|access-date=22 May 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025715/http://wedc.lboro.ac.uk/resources/booklets/G005-Latrine-slabs-on-line.pdf|archive-date=4 March 2016|df=dmy-all}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://wedc.lboro.ac.uk/resources/booklets/G005-Latrine-slabs-on-line.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025715/http://wedc.lboro.ac.uk/resources/booklets/G005-Latrine-slabs-on-line.pdf |access-date=30 October 2026 |archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;
|pronounce        =
|position         =User interface, collection and storage (on-site)
|application      =Household level
|management       =Household, public, shared
|inputs           =[[Feces]], [[urine]]&lt;ref name=WHO3.1 /&gt;
|outputs          =[[Fecal sludge management|Fecal sludge]]&lt;ref name=Str2014 /&gt;
|types            =With or without [[Trap (plumbing)|water seal]], single or twin pit
|construction cost=Cheapest form of [[basic sanitation]]&lt;ref name=WHO3.4 /&gt;
|maintenance      =US$2–12/person/year as of 2011 (not including emptying)&lt;ref name=IWA2017 /&gt;
|environmental    =[[Groundwater pollution]]&lt;ref name=Str2014 /&gt;
|usage            =1.8 billion people (2013)&lt;ref name=Graham2013 /&gt;
}}

[[ගොනුව:Defecating into a pit (schematic).jpg|thumb]]

'''වැසිකිළි වළ''' යනු මිනිස් මළපහ පොළොවේ හෑරූ වළකට එකතු කරන වැසිකිළි වර්ගයකි.&lt;ref name=WHO3.1&gt;{{cite web |title=Fact sheets on environmental sanitation |url=http://www.who.int/water_sanitation_health/emergencies/fs3_1/en/ |website=World Health Organization |access-date=20 September 2018 |archive-date=14 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914064414/http://www.who.int/water_sanitation_health/emergencies/fs3_1/en/ |url-status=live }} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.who.int/water_sanitation_health/emergencies/fs3_1/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914064414/http://www.who.int/water_sanitation_health/emergencies/fs3_1/en/ |access-date=30 October 2026 |archive-date=14 September 2018}}&lt;/ref&gt; [[මුත්‍රා]] සහ මළපහ වළට ඇතුළු වන්නේ බිම ඇති විවරයක් හරහා වන අතර, පරිශීලකයාගේ පහසුව සඳහා එය වැසිකිළි ආසනයකට හෝ ස්කොටින් පෑන් එකකට සම්බන්ධ කර තිබිය හැක.&lt;ref name=WHO3.1 /&gt; වැසිකිළි වළ, ජලය භාවිතයෙන් තොරව, වියළි වැසිකිළිය ලෙස හෝ ජල මුද්‍රාවක් සහිතව වතුර දමා සෝදා හරින වැසිකිළි ලෙස නිර්මාණය කළ හැක.&lt;ref name=&quot;Till2014&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|last=Tilley, E.|last2=Ulrich, L.|last3=Lüthi, C.|last4=Reymond, Ph.|last5=Zurbrügg, C.|title=Compendium of Sanitation Systems and Technologies|date=2014|publisher=Swiss Federal Institute of Aquatic Science and Technology (Eawag)|location=Dübendorf, Switzerland|isbn=978-3-906484-57-0|edition=2|url=http://www.sandec.ch/compendium|access-date=20 October 2014|archive-date=28 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828225257/https://www.eawag.ch/en/department/sandec/publications/compendium/|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.eawag.ch/en/department/sandec/publications/compendium/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210828225257/https://www.eawag.ch/en/department/sandec/publications/compendium/ |access-date=30 October 2026 |archive-date=28 August 2021}}&lt;/ref&gt; නිසි ලෙස ඉදිකොට නඩත්තු කිරීම මගින්, විවෘතව මළපහ කිරීමෙන් පරිසරයට එක්වන මිනිස් මළපහ ප්‍රමාණය අවම කර, රෝග ව්‍යාප්තිය අඩු කිරීමට වළ වැසිකිළිවලට හැකියාව ලැබේ.&lt;ref name=WHO3.4&gt;{{cite web|url=http://helid.digicollection.org/en/d/Js13461e/3.4.html|title=Simple pit latrine (fact sheet 3.4)|date=1996|website=who.int|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303223440/http://helid.digicollection.org/en/d/Js13461e/3.4.html|archive-date=3 March 2016|url-status=live|access-date=15 August 2014|df=dmy-all}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://helid.digicollection.org/en/d/Js13461e/3.4.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121219220918/http://helid.digicollection.org/en/d/Js13461e/3.4.html |access-date=30 October 2026 |archive-date=19 December 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UN2015&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Call to action on sanitation|url=http://sanitationdrive2015.org/wp-content/uploads/2013/03/DSG_Sanitation_Fast-Facts_final.pdf|website=United Nations|access-date=15 August 2014|format=PDF|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084624/http://sanitationdrive2015.org/wp-content/uploads/2013/03/DSG_Sanitation_Fast-Facts_final.pdf|archive-date=19 August 2014}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://sanitationdrive2015.org/wp-content/uploads/2013/03/DSG_Sanitation_Fast-Facts_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150513064157/http://sanitationdrive2015.org/wp-content/uploads/2013/03/DSG_Sanitation_Fast-Facts_final.pdf |access-date=30 October 2026 |archive-date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt; මෙමගින්, මැස්සන් හරහා මළපහවල සිට ආහාර වෙත [[ව්‍යාධිජනක|රෝග කාරක]] සම්ප්‍රේෂණය වීම අඩුවේ.&lt;ref name=WHO3.4 /&gt; මෙම රෝගකාරක, බෝවන පාචන තත්ත්වයන්ට සහ බඩවැල් ආශ්‍රිත පණු ආසාදන සඳහා ප්‍රධාන හේතුවක් වේ.&lt;ref name=UN2015 /&gt; 2011 දී බෝවන පාචනය හේතුවෙන් අවුරුදු පහට අඩු ළමුන් 700,000 ක් පමණ මිය ගිය අතර පාසල් දින මිලියන 250 ක් අහිමි විය.&lt;ref name=UN2015 /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Walker|first=CL|last2=Rudan|first2=I|last3=Liu|first3=L|last4=Nair|first4=H|last5=Theodoratou|first5=E|last6=Bhutta|first6=ZA|last7=O'Brien|first7=KL|last8=Campbell|first8=H|last9=Black|first9=RE|title=Global burden of childhood pneumonia and diarrhoea.|journal=Lancet|date=20 April 2013|volume=381|issue=9875|pages=1405–16|pmid=23582727|doi=10.1016/s0140-6736(13)60222-6|pmc=7159282}}&lt;/ref&gt; වළ වැසිකිළි යනු මිනිසුන්ගෙන් මළපහ වෙන්කර තැබීම සඳහා ඇති අඩු වියදම් ක්‍රමයකි.&lt;ref name=WHO3.4 /&gt;

වැසිකිළි වළක් සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රධාන කොටස් තුනකින් සමන්විත වේ. ඒවා නම්, පොළොවේ හාරන ලද වළ, කුඩා සිදුරක් සහිත කොන්ක්‍රීට් ලෑල්ලක් හෝ පොළව සහ ආවරණ කුටියයි.&lt;ref name=Till2014 /&gt; මෙම ආවරණ කුටිය බාහිර නිවසක් (outhouse) යනුවෙන්ද හැඳින්වේ.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|title=Understanding Viruses|date=2016|publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers|isbn=9781284025927|page=456|url=https://books.google.ca/books?id=sDDFDAAAQBAJ&amp;pg=PA456|language=en|access-date=20 September 2018|archive-date=24 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224110533/https://books.google.ca/books?id=sDDFDAAAQBAJ&amp;pg=PA456|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://books.google.ca/books?id=sDDFDAAAQBAJ&amp;pg=PA456 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013215318/https://books.google.ca/books?id=sDDFDAAAQBAJ&amp;pg=PA456 |access-date=30 October 2026 |archive-date=13 October 2022}}&lt;/ref&gt; වළ සාමාන්‍යයෙන් අවම වශයෙන් මීටර් තුනක් (අඩි 10ක්) ගැඹුරු විය යුතු අතර, මීටරයක් (අඩි 3.2ක්) පමණ පළල විය යුතුය.&lt;ref name=Till2014 /&gt; කුඩා දරුවන් වළට වැටීම වැළැක්වීම සඳහා, වැසිකිළි ලෑල්ලේ ඇති සිදුර සෙන්ටිමීටර් 25කට (අඟල් 9.8කට) වඩා විශාල නොවිය යුතුය.&lt;ref name=WHO3.4 /&gt; මැස්සන්ගේ ප්‍රවේශය අඩු කිරීම සඳහා වළට ආලෝකය ඇතුළු වීම වැළැක්විය යුතුය.&lt;ref name=WHO3.4 /&gt; මේ සඳහා, භාවිතයේ නොමැති විට වැසිකිළි සිදුර පියනකින් වසා තැබීමට අවශ්‍ය විය හැක.&lt;ref name=WHO3.4 /&gt; [[ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය]], පහසුවෙන් ළඟා වීමට ඇති ඉඩකඩ සහ දුර්ගන්ධය යන කරුණු සමබරව සලකා බලා, නිවසේ සිට සුදුසු දුරකින් මෙම වළ ඉදි කළ යුතු බවයි.&lt;ref name=WHO3.4 /&gt; භූගත ජලය දූෂණය වීමේ අවදානම අඩු කිරීම සඳහා ජල ළිං සහ මතුපිට ජල මූලාශ්‍රවල සිට අවම වශයෙන් මීටර් 10ක (අඩි 32ක) දුරක් පවත්වා ගත යුතුය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|title=Communicable Disease Epidemiology and Control: A Global Perspective|date=2005|publisher=CABI|isbn=9780851990743|page=52|url=https://books.google.ca/books?id=wEn7dwvNRW4C&amp;pg=PA52|language=en|access-date=20 September 2018|archive-date=24 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224110132/https://books.google.ca/books?id=wEn7dwvNRW4C&amp;pg=PA52|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://books.google.ca/books?id=wEn7dwvNRW4C&amp;pg=PA52 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013215319/https://books.google.ca/books?id=wEn7dwvNRW4C&amp;pg=PA52 |access-date=30 October 2026 |archive-date=13 October 2022}}&lt;/ref&gt; වළේ ඉහළ මට්ටමේ සිට මීටර් 0.5ක් (අඩි 1.6ක්) දක්වා පිරුණු විට, එය හිස් කිරීම හෝ, නව වළක් හාරා වැසිකිළි කුටිය එම ස්ථානයට ගෙනයාම හෝ නැවත ගොඩනැගීම කළ යුතුය.&lt;ref name=&quot;VIP2003&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|last=François Brikké|title=Linking technology choice with operation and maintenance in the context of community water supply and sanitation|date=2003|publisher=World Health Organization|isbn=9241562153|page=108|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2003/9241562153.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051105100412/http://whqlibdoc.who.int/publications/2003/9241562153.pdf|archive-date=5 November 2005|df=dmy-all}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2003/9241562153.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20051105100412/http://whqlibdoc.who.int/publications/2003/9241562153.pdf |access-date=30 October 2026 |archive-date=5 November 2005}}&lt;/ref&gt; අසූචි රොන් මඩ වැනි මළ අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණයට, වළවල් හිස් කිරීම මෙන්ම, එසේ එකතු කරගත් අසූචි රොන් මඩ ප්‍රවාහනය, පිරිපහදු කිරීම සහ භාවිතය සඳහා යොදා ගැනීමද ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=Str2014&gt;{{cite book |last1=Strande |first1=Linda |last2=Brdjanovic |first2=Damir |title=Faecal Sludge Management: Systems Approach for Implementation and Operation |date=2014 |publisher=IWA Publishing |isbn=9781780404721 |page=1, 6, 46 |url=https://books.google.ca/books?id=tiglBQAAQBAJ&amp;pg=PA1 |language=en |access-date=20 September 2018 |archive-date=24 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224110537/https://books.google.ca/books?id=tiglBQAAQBAJ&amp;pg=PA1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; මෙම ක්‍රියාවලිය නිසි පරිදි සිදු නොකළහොත්, [[ජල දූෂණය]] සහ [[මහජන සෞඛ්‍යය|මහජන සෞඛ්‍ය]] අවදානම් ඇති විය හැක.&lt;ref name=Str2014 /&gt;

සාමාන්‍ය වැසිකිළි වළක් ක්‍රම කිහිපයකින් වැඩිදියුණු කළ හැකිය.&lt;ref name=WHO3.1 /&gt; ඉන් එක් ක්‍රමයක් නම්, වැසිකිළි වළේ සිට එහි ව්‍යුහයට ඉහළින් අවසන් වන සේ වාතාශ්‍ර බටයක් සවි කිරීමයි.&lt;ref name=VIP2003 /&gt; මෙයින් වාතාශ්‍රය යහපත් වන අතර වැසිකිළියේ දුර්ගන්ධය ද අඩුවේ.&lt;ref name=VIP2003 /&gt; එම බටයේ උඩ කෙළවර (බොහෝවිට ෆයිබර්ග්ලාස් සාදන ලද) දැලකින් ආවරණය කළ විට, මැස්සන් බෝවීමද අඩු කරගත හැකිය.&lt;ref name=VIP2003 /&gt; මෙම වර්ගයේ වැසිකිළිවල බිමෙහි සිදුර වැසීමට පියනක් භාවිතා කිරීම අවශ්‍ය නොවේ.&lt;ref name=VIP2003 /&gt; අනෙකුත් වැඩිදියුණු කිරීම් අතරට, දියරමය අපද්‍රව්‍ය පහසුවෙන් වළට ගලා බසින සේ පොළොව සකස් කිරීමත්, ස්ථායීතාවය වැඩි කිරීම සඳහා වළේ ඉහළ කොටස ගඩොල්, බ්ලොක් ගල් හෝ සිමෙන්ති වළලු යොදා ශක්තිමත් කිරීමත් ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=Till2014 /&gt;&lt;ref name=VIP2003 /&gt;  සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල, සාමාන්‍ය වළ වැසිකිළියක් සඳහා වන පිරිවැය ඇමරිකානු ඩොලර් 25ත් 60ත් අතර වේ.&lt;ref name=&quot;Wiley2011&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|url=https://books.google.ca/books?id=nZlS4ZfUOZUC&amp;pg=PA25|title=Water and sanitation-related diseases and the environment challenges, interventions, and preventive measures|last=Selendy|first=Janine M. H.|date=2011|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-1-118-14860-0|location=Hoboken, N.J.|page=25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308050549/https://books.google.ca/books?id=nZlS4ZfUOZUC&amp;pg=PA25|archive-date=8 March 2017|url-status=live|df=dmy-all}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://books.google.ca/books?id=nZlS4ZfUOZUC&amp;pg=PA25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013215319/https://books.google.ca/books?id=nZlS4ZfUOZUC&amp;pg=PA25 |access-date=30 October 2026 |archive-date=13 October 2022}}&lt;/ref&gt; සාම්ප්‍රදායික වළ වැසිකිළියක් සඳහා වන නඩත්තු වියදම එක් පුද්ගලයෙකුට වසරකට ඇමරිකානු ඩොලර් 1.5ත් 4ත් අතර වන අතර, වතුර දමා සෝදා හරින වළ වැසිකිළියක් සඳහා එම වියදම (වළ හිස් කිරීමේ පිරිවැය හැර) තුන් ගුණයක් දක්වා ඉහළ යා හැකිය.&lt;ref name=IWA2017&gt;{{cite book|url=https://books.google.ca/books?id=_CkDAwAAQBAJ&amp;pg=PA161|title=Sanitation and Hygiene in Africa Where Do We Stand?|date=2013|publisher=Intl Water Assn|isbn=978-1-78040-541-4|page=161|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308050514/https://books.google.ca/books?id=_CkDAwAAQBAJ&amp;pg=PA161|archive-date=8 March 2017|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

2013 වන විට, බොහෝ දුරට [[සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල්|සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල]], බිලියන 1.77 ක ජනතාවක් විසින් වළ වැසිකිළි භාවිතා කරනු ලැබේ.&lt;ref name=Graham2013&gt;{{cite journal|last1=Graham|first1=JP|last2=Polizzotto|first2=ML|title=Pit latrines and their impacts on groundwater quality: a systematic review.|journal=Environmental Health Perspectives|date=May 2013|volume=121|issue=5|pages=521–30|pmid=23518813|doi=10.1289/ehp.1206028|pmc=3673197}}&lt;/ref&gt; 2016 වසරේදී, ලෝක ජනගහනයෙන් 12%ක් වන මිලියන 892ක පමණ ජනතාවක් එළිමහනේ මළපහ කිරීමට යොමු වී තිබුණි. ඊට ප්‍රධානතම හේතුව වූයේ ඔවුන්ට වැසිකිළි පහසුකම් නොමැති වීමයි.&lt;ref name=&quot;JMP2017&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Progress on Drinking Water, Sanitation and Hygiene: 2017 Update and SDG Baselines|url=https://www.unicef.org/publications/index_96611.html|website=UNICEF|publisher=United Nations Children’s Fund (UNICEF), World Health Organization (WHO)|access-date=20 September 2018|date=2017|archive-date=28 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828180442/https://www.unicef.org/publications/index_96611.html|url-status=dead}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.unicef.org/publications/index_96611.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190828180442/https://www.unicef.org/publications/index_96611.html |access-date=30 October 2026 |archive-date=28 August 2019}}&lt;/ref&gt; දකුණු ආසියාව සහ උප සහරා අප්‍රිකාව වැසිකිළි පහසුකම් අවම මට්ටමක පවතී.&lt;ref name=JMP2017 /&gt; ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජනතාවට වැසිකිළි මිලදී ගැනීමට, ඉදිකිරීමට සහ භාවිතා කිරීමට, ප්‍රධාන වශයෙන් වළ වැසිකිළි මිලදී ගැනීමට දිරි ගැන්වීමෙන් එළිමහනේ මළපහ කිරීම තුරන් කිරීම සඳහා ඉන්දීය රජය 2014 සිට &quot; ස්වච් භාරත් අභියන් &quot; (පිරිසිදු ඉන්දීය මෙහෙයුම) නමින් ව්‍යාපාරයක් ක්‍රියාත්මක කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Boom2018&quot;&gt;{{Cite news|last=Sanjai|first=P|title=World’s Biggest Toilet-Building Spree Is Under Way in India|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-07-30/world-s-biggest-toilet-building-spree-is-a-windfall-in-india|access-date=20 September 2018|work=www.bloomberg.com|date=30 July 2018|archive-date=29 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229001837/https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-07-30/world-s-biggest-toilet-building-spree-is-a-windfall-in-india}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229001837/https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-07-30/world-s-biggest-toilet-building-spree-is-a-windfall-in-india|date=29 December 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Restructuring of the Nirmal Bharat Abhiyan into Swachh Bharat Mission|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=109988|website=pib.nic.in|access-date=20 September 2018|archive-date=4 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190504211735/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=109988|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=109988 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504211735/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=109988 |access-date=30 October 2026 |archive-date=4 May 2019}}&lt;/ref&gt; 2018 වන විට එම ව්‍යාපාරය හේතුවෙන් වළ වැසිකිළි මිලියන 85 ක් ඉදිකර ඇති බවට ගණන් බලා ඇත.&lt;ref name=&quot;Fact2017&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://factchecker.in/3-years-of-swachh-bharat-50-million-more-toilets-unclear-how-many-are-used/|title=3 Years Of Swachh Bharat: 50 Million More Toilets; Unclear How Many Are Used|website=Fact Checker|access-date=20 September 2018|archive-date=20 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920122930/http://factchecker.in/3-years-of-swachh-bharat-50-million-more-toilets-unclear-how-many-are-used/|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://factchecker.in/3-years-of-swachh-bharat-50-million-more-toilets-unclear-how-many-are-used/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920122930/http://factchecker.in/3-years-of-swachh-bharat-50-million-more-toilets-unclear-how-many-are-used/ |access-date=30 October 2026 |archive-date=20 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Swachh Bharat Mission - Gramin, Ministry of Drinking Water and Sanitation|url=http://swachhbharatmission.gov.in/sbmcms/index.htm|website=swachhbharatmission.gov.in|access-date=20 September 2018|language=en|archive-date=16 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016115956/http://swachhbharatmission.gov.in/sbmcms/index.htm|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://swachhbharatmission.gov.in/sbmcms/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20181016115956/http://swachhbharatmission.gov.in/sbmcms/index.htm |access-date=30 October 2026 |archive-date=16 October 2018}}&lt;/ref&gt; [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] තවත් උදාහරණයක් වන්නේ &quot;වැසිකිළියක් නැත, මනාලිය නැත&quot; ව්‍යාපාරයයි. එය වැසිකිළියක් නොමැති පිරිමින් සමඟ විවාහ වීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට කාන්තාවන් දිරිමත් කිරීමෙන් වැසිකිළි භාවිතය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.&lt;ref name=&quot;Cam2013&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|title=Global Problems, Smart Solutions: Costs and Benefits|date=2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-43524-7|page=623|url=https://books.google.ca/books?id=g9tRAgAAQBAJ&amp;pg=PA623|access-date=31 October 2016|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044201/https://books.google.ca/books?id=g9tRAgAAQBAJ&amp;pg=PA623|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Haryana2014&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://blogs.worldbank.org/impactevaluations/haryanas-scarce-women-tell-potential-suitors-no-loo-no-i-do-guest-post-by-yaniv-stopnitzky|title=Haryana's scarce women tell potential suitors: &quot;No loo, no I do&quot;|date=12 December 2011|access-date=17 November 2014|website=Development Impact|publisher=Blog of World Bank|last=Stopnitzky|first=Yaniv|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150301065847/http://blogs.worldbank.org/impactevaluations/haryanas-scarce-women-tell-potential-suitors-no-loo-no-i-do-guest-post-by-yaniv-stopnitzky|archive-date=1 March 2015}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://blogs.worldbank.org/impactevaluations/haryanas-scarce-women-tell-potential-suitors-no-loo-no-i-do-guest-post-by-yaniv-stopnitzky |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107054813/http://blogs.worldbank.org/impactevaluations/haryanas-scarce-women-tell-potential-suitors-no-loo-no-i-do-guest-post-by-yaniv-stopnitzky |access-date=30 October 2026 |archive-date=7 January 2019}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[Category:සෞඛ්‍යය]]</text>
      <sha1>1bujp9hkepcp6npanavns6iwavzeycb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රෙටෙප්ලේස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197809</id>
    <revision>
      <id>803238</id>
      <timestamp>2026-11-01T16:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1479725|Reteplase]] to:si #mdwikicx</comment>
      <origin>803238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5254" sha1="2onph644v04lfcez3ioh9mr4pak1t4i" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|verifiedrevid    =464381256

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =Retavase, Retefuse, Rapilysin, Mirel සහ වෙනත්
|synonyms         =
|IUPAC_name       =

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|reteplase}}
|MedlinePlus      =

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_status     =
|licence_EU       =yes

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =
|protein_bound    =
|metabolism       =
|elimination_half-life=

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =1736
|H                =2671
|N                =499
|O                =522
|S                =22
|drug_name        =රෙටෙප්ලේස්
}}රෙටෙප්ලේස් (Reteplase) යනු, රෙටවාස් (Retavase) වැනි වෙළඳ නාම වලින්ද හැඳින්වෙන, ප්‍රධාන වශයෙන් හෘදයාබාධ සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමට භාවිතා කරන ත්‍රොම්බොලිටික් ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Reteplase Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/reteplase.html|website=Drugs.com|access-date=16 October 2021|language=en|archive-date=15 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815075402/https://www.drugs.com/monograph/reteplase.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190815075402/https://www.drugs.com/monograph/reteplase.html|date=15 August 2019}}&lt;/ref&gt; ඇතැම් පෙනහළු වල රුධිර කැටි ගැසීම් වලට සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමටද මෙය භාවිතා කළ හැක.&lt;ref name=AHFS2021 /&gt; මෙම ඖෂධය ශිරාවක් තුලට එන්නත් කිරීම මගින් ලබා දෙනු ලැබේ.&lt;ref name=AHFS2021 /&gt;

මෙහි සුලබ අතුරු ආබාධ අතරට රුධිර වහනය ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;PI2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=DailyMed - RETAVASE- reteplase kit|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=e7b63b16-d911-478b-a445-b690a1360b48|website=dailymed.nlm.nih.gov|access-date=16 October 2021|archive-date=17 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017060227/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=e7b63b16-d911-478b-a445-b690a1360b48|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211017060227/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=e7b63b16-d911-478b-a445-b690a1360b48|date=17 October 2021}}&lt;/ref&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ ලෙස ආසාත්මිකතා ප්‍රතික්‍රියා සහ කොලෙස්ටරෝල් එම්බොලිසම ඇතිවිය හැක.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; ගර්භණී සමයේදී මෙහි ආරක්ෂාව පිළිබඳව පැහැදිලි නැත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Reteplase Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/reteplase.html|website=Drugs.com|access-date=16 October 2021|language=en|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129143817/https://www.drugs.com/pregnancy/reteplase.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129143817/https://www.drugs.com/pregnancy/reteplase.html|date=29 November 2020}}&lt;/ref&gt; මෙය මානව පටක ප්ලාස්මිනොජන් සක්‍රියකාරකයේ ප්‍රතිසංයෝජක ප්‍රෝටීන ආකාරයකි.&lt;ref name=AHFS2021 /&gt;

රෙටෙප්ලේස් ඖෂධය 1996 දී එක්සත් ජනපදයේ සහ යුරෝපයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;PI2021&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;EPAR2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Rapilysin|url=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/rapilysin|access-date=16 October 2021|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427152435/https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/rapilysin|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210427152435/https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/rapilysin|date=27 April 2021}}&lt;/ref&gt; 2021 වන විට එක්සත් ජනපදයේ මෙහි එක් මාත්‍රාවක් සඳහා ඇමරිකානු ඩොලර් 3,600 ක් පමණ වැය විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Retavase Prices, Coupons &amp; Patient Assistance Programs|url=https://www.drugs.com/price-guide/retavase|website=Drugs.com|access-date=16 October 2021|language=en|archive-date=21 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621093052/https://www.drugs.com/price-guide/retavase|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>2onph644v04lfcez3ioh9mr4pak1t4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803269</id>
      <parentid>803238</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5894" sha1="h3k9lers9k0ap62q196nkch9si37y7w" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|verifiedrevid    =464381256

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =Retavase, Retefuse, Rapilysin, Mirel සහ වෙනත්
|synonyms         =
|IUPAC_name       =

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|reteplase}}
|MedlinePlus      =

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_status     =
|licence_EU       =yes

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =
|protein_bound    =
|metabolism       =
|elimination_half-life=

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =1736
|H                =2671
|N                =499
|O                =522
|S                =22
|drug_name        =රෙටෙප්ලේස්
}}රෙටෙප්ලේස් (Reteplase) යනු, රෙටවාස් (Retavase) වැනි වෙළඳ නාම වලින්ද හැඳින්වෙන, ප්‍රධාන වශයෙන් හෘදයාබාධ සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමට භාවිතා කරන ත්‍රොම්බොලිටික් ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Reteplase Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/reteplase.html|website=Drugs.com|access-date=16 October 2021|language=en|archive-date=15 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815075402/https://www.drugs.com/monograph/reteplase.html|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.drugs.com/monograph/reteplase.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815075402/https://www.drugs.com/monograph/reteplase.html |access-date=1 November 2026 |archive-date=15 August 2019}}&lt;/ref&gt; ඇතැම් පෙනහළු වල රුධිර කැටි ගැසීම් වලට සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමටද මෙය භාවිතා කළ හැක.&lt;ref name=AHFS2021 /&gt; මෙම ඖෂධය ශිරාවක් තුලට එන්නත් කිරීම මගින් ලබා දෙනු ලැබේ.&lt;ref name=AHFS2021 /&gt;

මෙහි සුලබ අතුරු ආබාධ අතරට රුධිර වහනය ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;PI2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=DailyMed - RETAVASE- reteplase kit|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=e7b63b16-d911-478b-a445-b690a1360b48|website=dailymed.nlm.nih.gov|access-date=16 October 2021|archive-date=17 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017060227/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=e7b63b16-d911-478b-a445-b690a1360b48|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=e7b63b16-d911-478b-a445-b690a1360b48 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017060227/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=e7b63b16-d911-478b-a445-b690a1360b48 |access-date=1 November 2026 |archive-date=17 October 2021}}&lt;/ref&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ ලෙස ආසාත්මිකතා ප්‍රතික්‍රියා සහ කොලෙස්ටරෝල් එම්බොලිසම ඇතිවිය හැක.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; ගර්භණී සමයේදී මෙහි ආරක්ෂාව පිළිබඳව පැහැදිලි නැත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Reteplase Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/reteplase.html|website=Drugs.com|access-date=16 October 2021|language=en|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129143817/https://www.drugs.com/pregnancy/reteplase.html|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.drugs.com/pregnancy/reteplase.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129143817/https://www.drugs.com/pregnancy/reteplase.html |access-date=1 November 2026 |archive-date=29 November 2020}}&lt;/ref&gt; මෙය මානව පටක ප්ලාස්මිනොජන් සක්‍රියකාරකයේ ප්‍රතිසංයෝජක ප්‍රෝටීන ආකාරයකි.&lt;ref name=AHFS2021 /&gt;

රෙටෙප්ලේස් ඖෂධය 1996 දී එක්සත් ජනපදයේ සහ යුරෝපයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;PI2021&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;EPAR2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Rapilysin|url=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/rapilysin|access-date=16 October 2021|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427152435/https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/rapilysin|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/rapilysin |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427152435/https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/rapilysin |access-date=1 November 2026 |archive-date=27 April 2021}}&lt;/ref&gt; 2021 වන විට එක්සත් ජනපදයේ මෙහි එක් මාත්‍රාවක් සඳහා ඇමරිකානු ඩොලර් 3,600 ක් පමණ වැය විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Retavase Prices, Coupons &amp; Patient Assistance Programs|url=https://www.drugs.com/price-guide/retavase|website=Drugs.com|access-date=16 October 2021|language=en|archive-date=21 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621093052/https://www.drugs.com/price-guide/retavase|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>h3k9lers9k0ap62q196nkch9si37y7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මෙතසොලමයිඩ්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197810</id>
    <revision>
      <id>803239</id>
      <timestamp>2026-11-01T16:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1457893|Methazolamide]] to:si #mdwikicx</comment>
      <origin>803239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5390" sha1="7q79ol2a5lsw56z1aub3sj2q5k0qdp0" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|Verifiedfields   =changed
|verifiedrevid    =462249727
|image            =Methazolamide.svg
|width            =220
|image2           =Methazolamide molecule ball.png
|alt2             =Ball-and-stick model of the methazolamide molecule

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =
|synonyms         =''N''-(3-Methyl-5-sulfamoyl-3''H''-1,3,4-thiadiazol-2-ylidene) ethanamide
|IUPAC_name       =''N''-[5-(aminosulfonyl)-3-methyl-1,3,4-thiadiazol-2(3''H'')-ylidene]acetamide

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy_AU     =&lt;!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --&gt;
|pregnancy_US     =C
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=By mouth
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|methazolamide}}
|MedlinePlus      =a601233

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =&lt;!-- Unscheduled / S2 / S4 / S8 --&gt;
|legal_UK         =&lt;!-- GSL / P / POM / CD --&gt;
|legal_US         =Rx-only
|legal_status     =

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =
|protein_bound    =~55%
|metabolism       =
|elimination_half-life=~14 hours
|excretion        =

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =5
|H                =8
|N                =4
|O                =3
|S                =2
|smiles           =O=S(=O)(C\1=N\N(C(=N/C(=O)C)/S/1)C)N
|StdInChI         =1S/C5H8N4O3S2/c1-3(10)7-4-9(2)8-5(13-4)14(6,11)12/h1-2H3,(H2,6,11,12)/b7-4-
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =FLOSMHQXBMRNHR-DAXSKMNVSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
}}

'''මෙතසොලමයිඩ්''' යනු, නෙප්ටාසේන් (Neptazane) වැනි වෙළඳ නාම යටතේ අලෙවි කෙරෙන, ග්ලුකෝමා ඇතුළු ඇසේ අභ්‍යන්තර පීඩනය (IOP) ඉහළ යාමට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Methazolamide Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/methazolamide.html|website=Drugs.com|access-date=17 November 2021|language=en|archive-date=7 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507192257/https://www.drugs.com/monograph/methazolamide.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507192257/https://www.drugs.com/monograph/methazolamide.html|date=7 May 2021}}&lt;/ref&gt; එය මුඛ මාර්ගයෙන් ගනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; මෙහි බලපෑම පැය 4ක් ඇතුළත ආරම්භ වී පැය 18ක් දක්වා පවතී.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

මෙහි සුලබ අතුරු ආබාධ අතරට හිරිවැටීම, ශ්‍රවණ ගැටලු, තෙහෙට්ටුව, ඔක්කාරය, [[පාචනය]] සහ නිදිමත ගතිය ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; වෙනත් අතුරු ආබාධ ලෙස ස්ටීවන්ස්-ජොන්සන් සින්ඩ්‍රෝමය ද ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; මෙය කාබොනික් ඇන්හයිඩ්‍රේස් නිෂේධකයක් වන අතර, එමගින් ඇසේ ජලීය ද්‍රව්‍ය (aqueous humor) නිපදවීම අඩු කරයි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

මෙතසොලමයිඩ් 1950 දශකයේදී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|last=Supuran|first=Claudiu T.|last2=Nocentini|first2=Alessio|title=Carbonic Anhydrases: Biochemistry and Pharmacology of an Evergreen Pharmaceutical Target|date=17 July 2019|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-816745-8|page=271|url=https://www.google.ca/books/edition/Carbonic_Anhydrases/ACujDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Methazolamide+discovered+1950&amp;pg=PA271|language=en|access-date=17 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117112752/https://www.google.ca/books/edition/Carbonic_Anhydrases/ACujDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Methazolamide+discovered+1950&amp;pg=PA271|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211117112752/https://www.google.ca/books/edition/Carbonic_Anhydrases/ACujDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Methazolamide+discovered+1950&amp;pg=PA271|date=17 November 2021}}&lt;/ref&gt; 2021 වන විට එක්සත් ජනපදයේ මිලිග්‍රෑම් 50ක පෙති 60ක මිල ආසන්න වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් 125ක් පමණ විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Methazolamide Prices, Coupons &amp; Savings Tips - GoodRx|url=https://www.goodrx.com/methazolamide|website=GoodRx|access-date=17 November 2021|archive-date=5 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105143852/http://www.goodrx.com/methazolamide|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161105143852/http://www.goodrx.com/methazolamide|date=5 November 2016}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>7q79ol2a5lsw56z1aub3sj2q5k0qdp0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803267</id>
      <parentid>803239</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T01:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5895" sha1="6v6m5v9erif98bgrtr75zr2rhes2jnv" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|Verifiedfields   =changed
|verifiedrevid    =462249727
|image            =Methazolamide.svg
|width            =220
|image2           =Methazolamide molecule ball.png
|alt2             =Ball-and-stick model of the methazolamide molecule

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =
|synonyms         =''N''-(3-Methyl-5-sulfamoyl-3''H''-1,3,4-thiadiazol-2-ylidene) ethanamide
|IUPAC_name       =''N''-[5-(aminosulfonyl)-3-methyl-1,3,4-thiadiazol-2(3''H'')-ylidene]acetamide

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy_AU     =&lt;!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --&gt;
|pregnancy_US     =C
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=By mouth
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|methazolamide}}
|MedlinePlus      =a601233

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =&lt;!-- Unscheduled / S2 / S4 / S8 --&gt;
|legal_UK         =&lt;!-- GSL / P / POM / CD --&gt;
|legal_US         =Rx-only
|legal_status     =

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =
|protein_bound    =~55%
|metabolism       =
|elimination_half-life=~14 hours
|excretion        =

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =5
|H                =8
|N                =4
|O                =3
|S                =2
|smiles           =O=S(=O)(C\1=N\N(C(=N/C(=O)C)/S/1)C)N
|StdInChI         =1S/C5H8N4O3S2/c1-3(10)7-4-9(2)8-5(13-4)14(6,11)12/h1-2H3,(H2,6,11,12)/b7-4-
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =FLOSMHQXBMRNHR-DAXSKMNVSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
}}

'''මෙතසොලමයිඩ්''' යනු, නෙප්ටාසේන් (Neptazane) වැනි වෙළඳ නාම යටතේ අලෙවි කෙරෙන, ග්ලුකෝමා ඇතුළු ඇසේ අභ්‍යන්තර පීඩනය (IOP) ඉහළ යාමට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Methazolamide Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/methazolamide.html|website=Drugs.com|access-date=17 November 2021|language=en|archive-date=7 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507192257/https://www.drugs.com/monograph/methazolamide.html|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.drugs.com/monograph/methazolamide.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507192257/https://www.drugs.com/monograph/methazolamide.html |access-date=1 November 2026 |archive-date=7 May 2021}}&lt;/ref&gt; එය මුඛ මාර්ගයෙන් ගනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; මෙහි බලපෑම පැය 4ක් ඇතුළත ආරම්භ වී පැය 18ක් දක්වා පවතී.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

මෙහි සුලබ අතුරු ආබාධ අතරට හිරිවැටීම, ශ්‍රවණ ගැටලු, තෙහෙට්ටුව, ඔක්කාරය, [[පාචනය]] සහ නිදිමත ගතිය ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; වෙනත් අතුරු ආබාධ ලෙස ස්ටීවන්ස්-ජොන්සන් සින්ඩ්‍රෝමය ද ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; මෙය කාබොනික් ඇන්හයිඩ්‍රේස් නිෂේධකයක් වන අතර, එමගින් ඇසේ ජලීය ද්‍රව්‍ය (aqueous humor) නිපදවීම අඩු කරයි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

මෙතසොලමයිඩ් 1950 දශකයේදී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|last=Supuran|first=Claudiu T.|last2=Nocentini|first2=Alessio|title=Carbonic Anhydrases: Biochemistry and Pharmacology of an Evergreen Pharmaceutical Target|date=17 July 2019|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-816745-8|page=271|url=https://www.google.ca/books/edition/Carbonic_Anhydrases/ACujDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Methazolamide+discovered+1950&amp;pg=PA271|language=en|access-date=17 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117112752/https://www.google.ca/books/edition/Carbonic_Anhydrases/ACujDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Methazolamide+discovered+1950&amp;pg=PA271|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.google.ca/books/edition/Carbonic_Anhydrases/ACujDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Methazolamide+discovered+1950&amp;pg=PA271 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117112752/https://www.google.ca/books/edition/Carbonic_Anhydrases/ACujDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Methazolamide+discovered+1950&amp;pg=PA271 |access-date=1 November 2026 |archive-date=17 November 2021}}&lt;/ref&gt; 2021 වන විට එක්සත් ජනපදයේ මිලිග්‍රෑම් 50ක පෙති 60ක මිල ආසන්න වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් 125ක් පමණ විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Methazolamide Prices, Coupons &amp; Savings Tips - GoodRx|url=https://www.goodrx.com/methazolamide|website=GoodRx|access-date=17 November 2021|archive-date=5 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105143852/http://www.goodrx.com/methazolamide|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.goodrx.com/methazolamide |archive-url=https://web.archive.org/web/20161105143852/http://www.goodrx.com/methazolamide |access-date=1 November 2026 |archive-date=5 November 2016}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>6v6m5v9erif98bgrtr75zr2rhes2jnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලෙවොබියුනොලෝල්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197811</id>
    <revision>
      <id>803240</id>
      <timestamp>2026-11-01T16:55:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1459199|Levobunolol]] to:si #mdwikicx</comment>
      <origin>803240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2940" sha1="dcgvcxmgi0muxty3dcie9uanktrga66" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්}}

&quot;Betagan&quot; වැනි වෙළඳ නාම යටතේ අලෙවි කෙරෙන '''ලෙවොබියුනොලෝල්''' (Levobunolol) යනු, ඇස තුළ ඇති අධික පීඩනය සහ විවෘත-කෝණ ග්ලුකෝමාව සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමට භාවිතා කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Levobunolol Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/levobunolol.html|website=Drugs.com|access-date=21 November 2021|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125054004/https://www.drugs.com/monograph/levobunolol.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; මෙය අක්ෂි බිංදු ලෙස භාවිතා කෙරේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; මෙමගින් ඇසේ පීඩනය 25% සිට 40% පමණ ප්‍රමාණයකින් අඩු කරයි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

ඇස රතු වීම සහ දැවිල්ලක් ඇතිවීම මෙහි සුලබ අතුරු ආබාධ වේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතර බැක්ටීරියා කෙරටිටිස් සහ අඩු රුධිර පීඩනය ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; මෙය නොතෝරන බීටා-අවහිරක (non-selective beta blocker) ඖෂධ වර්ගයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

ලෙවොබියුනොලෝල්, 1985 දී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; 2021 වන විට එක්සත් රාජධානියේ NHS (ජාතික සෞඛ්‍ය සේවයට) මෙහි මාත්‍රා 30ක් සඳහා පවුම් 10ක් පමණ වැය වේ.&lt;ref name=&quot;BNF81&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|title=BNF 81: March-September 2021|date=2021|publisher=BMJ Group and the Pharmaceutical Press|isbn=978-0857114105|page=1225}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජනපදයේ මෙහි මිලිලීටර් 5ක ප්‍රමාණයක් සඳහා ඇමරිකානු ඩොලර් 12ක් පමණ වැය වේ.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Levobunolol Prices, Coupons &amp; Savings Tips - GoodRx|url=https://www.goodrx.com/levobunolol|website=GoodRx|access-date=21 November 2021|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014065211/http://www.goodrx.com/levobunolol|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>dcgvcxmgi0muxty3dcie9uanktrga66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>වෘත්තීය සේවායෝජක සංවිධානය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197812</id>
    <revision>
      <id>803246</id>
      <timestamp>2026-11-01T18:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>අමිෂ්</username>
        <id>74698</id>
      </contributor>
      <comment>PEO සඳහා පිටුවක් නිර්මාණය කරන ලදී</comment>
      <origin>803246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11163" sha1="92ngz86i3mei3nulgo5wcst8cwn7j17" xml:space="preserve">'''වෘත්තීය සේවායෝජක සංවිධානය''' (ඉංග්‍රීසි: Professional Employer Organization හෝ Professional Employer Organisation; '''PEO''') යනු සේවාලාභී ව්‍යාපාර සඳහා මානව සම්පත් පරිපාලනය හා සේවායෝජනයට අදාළ ඇතැම් කාර්යයන් ගිවිසුමක් මත ඉටු කරන සේවා සපයන ආයතනයකි. වැටුප් සැකසීම, සේවක ප්‍රතිලාභ පරිපාලනය, සේවායෝජනයට අදාළ බදු පරිපාලනය සහ මානව සම්පත් සහාය එවැනි සේවාවලට ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;IHRIM&quot;&gt;[https://www.ihrim.org/glossary/professional-employer-organization/ Professional Employer Organization]. International Association for Human Resource Information Management. 2024-12-30. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

විශේෂයෙන් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ PEO ආකෘතිය '''සම-සේවායෝජනය''' (co-employment) නම් සම්බන්ධතාව සමඟ බැඳී පවතී. මෙම සම්බන්ධතාව යටතේ සේවාලාභී ව්‍යාපාරය සහ PEO ආයතනය අතර ඇතැම් සේවායෝජක වගකීම් ගිවිසුමකින් බෙදා වෙන් කරනු ලැබේ. සේවාලාභී ව්‍යාපාරය සාමාන්‍යයෙන් සේවකයන්ගේ දෛනික වැඩ අධීක්ෂණය සහ ව්‍යාපාරික මෙහෙයුම් පාලනය කරයි.&lt;ref name=&quot;NAPEO&quot;&gt;[https://napeo.org/intro-to-peos/faqs/ Frequently Asked Questions About PEOs]. National Association of Professional Employer Organizations. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

== සේවා හා කාර්යභාරය ==
PEO ආයතනයක් සපයන සේවා පරාසය ගිවිසුම හා අදාළ නීතිමය පරිසරය අනුව වෙනස් වේ. නිදසුනක් ලෙස ගෝලීය ආයතනයක් ලංකාවේ PEO ආයතනයක් සපයන සේවා ලබා ගැනීම දැක්වෙයි. සාමාන්‍ය සේවාවලට අදාල පහත කාර්යයන් ඇතුළත් විය හැකිය &lt;ref&gt;https://rankflowservices.com/navigating-sri-lankas-employment-laws-peo-services Rankflow Services | A Guide for Global Businesses&lt;/ref&gt;

* සේවක වැටුප් සැකසීම හා වැටුප් පරිපාලනය.
* සේවායෝජනයට අදාළ බදු ගණනය කිරීම, වාර්තා කිරීම සහ ගෙවීමේ කාර්යයන්.
* සෞඛ්‍ය රක්ෂණ, විශ්‍රාම සැලසුම් සහ වෙනත් සේවක ප්‍රතිලාභ පරිපාලනය.
* සේවාස්ථාන අනතුරු වන්දි ආවරණ හා අදාළ හිමිකම් පරිපාලනය.
* සේවක පුහුණුව සහ රැකියා නීතිවලට අනුකූල වීම සඳහා සහාය.&lt;ref name=&quot;PracticalLaw&quot;&gt;[https://uk.practicallaw.thomsonreuters.com/w-020-4119 Professional Employer Organization (PEO)]. Practical Law, Thomson Reuters. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

== සම-සේවායෝජනය ==
සම-සේවායෝජනය යටතේ සේවාලාභී ආයතනය හා PEO ආයතනය සේවකයන් සම්බන්ධයෙන් වෙනස් කාර්යභාර ඉටු කරයි. මෙම වගකීම් බෙදීම සාමාන්‍යයෙන් '''සේවාලාභී සේවා ගිවිසුමක්''' (Client Service Agreement; CSA) මගින් ලේඛනගත කෙරේ.

සේවාලාභී ව්‍යාපාරය සාමාන්‍යයෙන් වැඩ පැවරීම, සේවක කාර්යසාධනය ඇගයීම, දෛනික අධීක්ෂණය සහ ව්‍යාපාරික තීරණ ගැනීම සිදු කරයි. PEO ආයතනය වැටුප්, ප්‍රතිලාභ සහ අනෙකුත් එකඟ වූ සේවායෝජන පරිපාලන කාර්යයන් ඉටු කරයි. එබැවින් මෙම සම්බන්ධතාව ව්‍යාපාරයේ හිමිකාරිත්වය හෝ සමස්ත මෙහෙයුම් පාලනය PEO ආයතනයට පැවරීමක් නොවේ.&lt;ref name=&quot;NAPEO&quot; /&gt;

== භාවිතයට හේතු ==
මානව සම්පත් පරිපාලනය සඳහා බාහිර විශේෂඥ සහාය ලබාගැනීම, වැටුප් හා සේවක ප්‍රතිලාභ පරිපාලනය සංවිධානය කිරීම සහ නියාමන අවශ්‍යතා ඉටු කිරීම සඳහා සහාය ලබාගැනීම PEO සේවා භාවිතයට හේතු වේ.

ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ PEO භාවිතය පිළිබඳ පර්යේෂණවලදී, ව්‍යාපාරයක ප්‍රධාන කාර්යයට අවධානය යොමු කිරීමේ අවශ්‍යතාව සහ විවිධ ප්‍රදේශවල නියාමන අවශ්‍යතා කළමනාකරණය කිරීමේ සංකීර්ණත්වය වැනි කරුණු සාකච්ඡා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;BLS&quot;&gt;[https://www.bls.gov/opub/mlr/2009/01/precis.pdf Professional employer organizations]. Monthly Labor Review, U.S. Bureau of Labor Statistics. 2009 ජනවාරි, පිටුව 40. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

== නීතිමය හා බදු වගකීම් ==
PEO ගිවිසුමක් පැවතීමෙන් සේවාලාභී ව්‍යාපාරයේ සියලු සේවායෝජක වගකීම් ස්වයංක්‍රීයව අවසන් නොවේ. ඇමරිකානු ෆෙඩරල් බදු සන්දර්භයේදී සාමාන්‍ය PEO සැලැස්මක් යටතේ සේවකයන් සේවාලාභී ව්‍යාපාරයේ සේවකයන් ලෙස තවදුරටත් සැලකිය හැකිය. සහතික ලත් PEO ආයතන සඳහා වෙනම බදු විධිවිධාන පවතී.&lt;ref name=&quot;PracticalLaw&quot; /&gt;

=== ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සහතික කිරීම ===
ඇමරිකානු අභ්‍යන්තර ආදායම් සේවය (Internal Revenue Service; IRS) විසින් '''සහතික ලත් වෘත්තීය සේවායෝජක සංවිධාන''' (Certified Professional Employer Organizations; CPEO) සඳහා ස්වේච්ඡා සහතික කිරීමේ වැඩසටහනක් පවත්වාගෙන යනු ලැබේ. මෙම වැඩසටහන 2014 දී සම්මත කළ නීතිමය විධිවිධාන අනුව පිහිටුවන ලදී.&lt;ref name=&quot;IRSProgram&quot;&gt;[https://www.irs.gov/tax-professionals/certified-professional-employer-organization Certified professional employer organization]. Internal Revenue Service. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

සහතික කිරීම ලබාගැනීම හා පවත්වාගෙන යාම සඳහා ව්‍යාපාරික පසුබිම, අත්දැකීම්, මූල්‍ය වාර්තාකරණය, බදු අනුකූලතාව සහ ඇප බැඳුම්කර සම්බන්ධ අවශ්‍යතා පවතී. IRS විසින් සහතික ලත් ආයතන සහ සහතිකය අත්හිටුවූ හෝ අවලංගු කළ ආයතන පිළිබඳ ලැයිස්තු ප්‍රකාශයට පත් කරයි.&lt;ref name=&quot;IRSAbout&quot;&gt;[https://www.irs.gov/tax-professionals/about-certified-professional-employer-organization About Certified Professional Employer Organization]. Internal Revenue Service. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

අදාළ නීතිමය කොන්දේසි සපුරන සේවාස්ථාන සේවකයන්ට CPEO ආයතනය විසින් ගෙවන පාරිශ්‍රමික සම්බන්ධ ෆෙඩරල් සේවායෝජන බදු සඳහා සාමාන්‍යයෙන් CPEO ආයතනය වගකීම දරයි. වෙනත් ඇතැම් සේවකයන් සම්බන්ධයෙන් CPEO ආයතනය හා සේවාලාභියා දෙපාර්ශ්වයම වගකිව හැකිය. මෙම විධිවිධාන ඇමරිකානු ෆෙඩරල් බදු ක්‍රමයට අදාළ වේ.&lt;ref name=&quot;IRSCustomers&quot;&gt;[https://www.irs.gov/tax-professionals/cpeo-customers-what-you-need-to-know CPEO customers – What you need to know]. Internal Revenue Service. ප්‍රවේශ වූ දිනය: 2026-11-01.&lt;/ref&gt;

== සංවර්ධනය හා පර්යේෂණ ==
ඇමරිකානු කම්කරු සංඛ්‍යාලේඛන කාර්යාංශයේ 2009 සමාලෝචනයකට අනුව, PEO ආයතන 1980 දශකයේ මුල් භාගයේදී ඇමරිකානු ආර්ථිකය තුළ වැදගත් ස්ථානයක් ලබාගැනීමට පටන්ගෙන තිබේ.

PEO ආයතනයක වැටුප් ලේඛනයට ඇතුළත් සේවකයන් වෙනත් කර්මාන්තයක සේවාලාභී ආයතනයක සේවය කරන බැවින්, කර්මාන්ත අනුව රැකියා සංඛ්‍යා ගණනය කිරීමේදී වර්ගීකරණ ගැටලු ඇතිවිය හැකිය. මේ හේතුවෙන් PEO ආකෘතිය කම්කරු සංඛ්‍යාලේඛන හා ආර්ථික පර්යේෂණ සඳහාද අදාළ විෂයයකි.&lt;ref name=&quot;BLS&quot; /&gt;

== ආශ්‍රිත ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>92ngz86i3mei3nulgo5wcst8cwn7j17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:1862 animal births</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197813</id>
    <revision>
      <id>803273</id>
      <timestamp>2020-03-12T00:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;BrownHairedGirl</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>use [[Template:YYYY animal births category header]], which needs no parameters</comment>
      <origin>803273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="lsy030no66paoa569o7ee13m5fvrg9l" xml:space="preserve">{{YYYY animal births category header}}</text>
      <sha1>lsy030no66paoa569o7ee13m5fvrg9l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803274</id>
      <parentid>803273</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Category:1862_animal_births]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="lsy030no66paoa569o7ee13m5fvrg9l" xml:space="preserve">{{YYYY animal births category header}}</text>
      <sha1>lsy030no66paoa569o7ee13m5fvrg9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:1862 racehorse births</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197814</id>
    <revision>
      <id>803277</id>
      <timestamp>2020-03-11T22:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;BrownHairedGirl</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Template:YYYY racehorse births category header]] now needs no parameters, replaced: {{HorseBirthYear|186|2}} → {{YYYY racehorse births category header}}</comment>
      <origin>803277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="aczcma0dyrfvjx680z6fcnn2ritk3yc" xml:space="preserve">{{YYYY racehorse births category header}}</text>
      <sha1>aczcma0dyrfvjx680z6fcnn2ritk3yc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803278</id>
      <parentid>803277</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Category:1862_racehorse_births]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="aczcma0dyrfvjx680z6fcnn2ritk3yc" xml:space="preserve">{{YYYY racehorse births category header}}</text>
      <sha1>aczcma0dyrfvjx680z6fcnn2ritk3yc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:YYYY racehorse births category header</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197815</id>
    <revision>
      <id>803279</id>
      <timestamp>2025-01-24T11:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Danny 1994</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <origin>803279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="800" sha1="jti8tyssebzt98lmpcut8o2qen249qv" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{Portal&lt;!--
      --&gt;|Horses&lt;!--
      --&gt;|{{FindYDCportal|{{Title year}}}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--
--&gt;{{Category explanation|'''[[Racehorse]]s''' born in the year '''[[{{Title year}}]]'''}}
{{Category series navigation|skip-gaps=yes}}
{{Category see also if exists|{{Title year}} racehorse deaths}}
[[Category:{{Title year}} in horse racing|Racehorse births]] 
[[Category:{{DECADE|{{Title year}}}} racehorse births|{{Title year}}]] 
[[Category:{{Title year}} animal births|Racehorse]]
[[Category:Racehorse births by year|{{Title year}}]]
[[ja:Category:{{Title year}}年生 (競走馬)]]
&lt;/includeonly&gt;&lt;!--
 # Note {{Automatic category TOC}} needs to be available whether or not this template page has been transcluded
--&gt;{{Automatic category TOC}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jti8tyssebzt98lmpcut8o2qen249qv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803280</id>
      <parentid>803279</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Template:YYYY_racehorse_births_category_header]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="800" sha1="jti8tyssebzt98lmpcut8o2qen249qv" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{Portal&lt;!--
      --&gt;|Horses&lt;!--
      --&gt;|{{FindYDCportal|{{Title year}}}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--
--&gt;{{Category explanation|'''[[Racehorse]]s''' born in the year '''[[{{Title year}}]]'''}}
{{Category series navigation|skip-gaps=yes}}
{{Category see also if exists|{{Title year}} racehorse deaths}}
[[Category:{{Title year}} in horse racing|Racehorse births]] 
[[Category:{{DECADE|{{Title year}}}} racehorse births|{{Title year}}]] 
[[Category:{{Title year}} animal births|Racehorse]]
[[Category:Racehorse births by year|{{Title year}}]]
[[ja:Category:{{Title year}}年生 (競走馬)]]
&lt;/includeonly&gt;&lt;!--
 # Note {{Automatic category TOC}} needs to be available whether or not this template page has been transcluded
--&gt;{{Automatic category TOC}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jti8tyssebzt98lmpcut8o2qen249qv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:YYYY racehorse births category header/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197816</id>
    <revision>
      <id>803281</id>
      <timestamp>2020-09-14T19:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;BrownHairedGirl</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>[[Category:Animal chronology category header templates]]</comment>
      <origin>803281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1089" sha1="5jzkipu09n5rwvidsuzwipfd431ghrn" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --&gt;
Creates a category of the form &quot;YYYY racehorse births&quot;, e.g. [[:Category:1937 racehorse births]]
== Usage ==
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{YYYY racehorse births category header}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

No parameters needed

== See also ==
* [[Template:YYYY racehorse births category header]]
* [[Template:YYY0s racehorse births category header]]
* [[Template:YYYY racehorse deaths category header]]
* [[Template:YYY0s racehorse deaths category header]]
* [[Template:YYYY animal births category header]]
* [[Template:YYY0s animal births category header]]
* [[Template:YYYY animal deaths category header]]
* [[Template:YYY0s animal deaths category header]]

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --&gt;
[[Category:Horse racing templates]]
[[Category:Equestrian sports chronology category header templates]]
[[Category:Animal chronology category header templates|Racehorse births]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>5jzkipu09n5rwvidsuzwipfd431ghrn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803282</id>
      <parentid>803281</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Template:YYYY_racehorse_births_category_header/doc]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1089" sha1="5jzkipu09n5rwvidsuzwipfd431ghrn" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --&gt;
Creates a category of the form &quot;YYYY racehorse births&quot;, e.g. [[:Category:1937 racehorse births]]
== Usage ==
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{YYYY racehorse births category header}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

No parameters needed

== See also ==
* [[Template:YYYY racehorse births category header]]
* [[Template:YYY0s racehorse births category header]]
* [[Template:YYYY racehorse deaths category header]]
* [[Template:YYY0s racehorse deaths category header]]
* [[Template:YYYY animal births category header]]
* [[Template:YYY0s animal births category header]]
* [[Template:YYYY animal deaths category header]]
* [[Template:YYY0s animal deaths category header]]

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --&gt;
[[Category:Horse racing templates]]
[[Category:Equestrian sports chronology category header templates]]
[[Category:Animal chronology category header templates|Racehorse births]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>5jzkipu09n5rwvidsuzwipfd431ghrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:තුරඟ තරග</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197817</id>
    <revision>
      <id>803283</id>
      <timestamp>2026-11-02T02:53:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>803283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15" sha1="6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb" xml:space="preserve">{{Talk header}}</text>
      <sha1>6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:2026 නොවැම්බර් සිට ගැනෙන ප්‍රවර්ගකරණය අවැසි පිටු</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197818</id>
    <revision>
      <id>803288</id>
      <timestamp>2026-11-02T03:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>803288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="pcwath0m0tfjei7jnooirvivp6ubmxo" xml:space="preserve">{{monthly clean-up category}}</text>
      <sha1>pcwath0m0tfjei7jnooirvivp6ubmxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:2026 නොවැම්බර් සිට ගැනෙන ශුද්ධ පවිත්‍රණ ප්‍රවර්ග</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197819</id>
    <revision>
      <id>803289</id>
      <timestamp>2026-11-02T03:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>803289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="pcwath0m0tfjei7jnooirvivp6ubmxo" xml:space="preserve">{{monthly clean-up category}}</text>
      <sha1>pcwath0m0tfjei7jnooirvivp6ubmxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:අශ්වයා</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197820</id>
    <revision>
      <id>803290</id>
      <timestamp>2026-11-02T03:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>803290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15" sha1="6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb" xml:space="preserve">{{Talk header}}</text>
      <sha1>6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gladiateur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197821</id>
    <revision>
      <id>803291</id>
      <timestamp>2026-11-02T03:13:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>803291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2534" sha1="r257x3rtp6l6qn0ss208wi5us1rf9xi" xml:space="preserve">{{Infobox racehorse
| horsename = Gladiateur
| image = 'Gladiateur', a Bay racehorse in a stable, by Harry Hall (1814-1882).jpg
| caption = Gladiateur's portrait by [[Harry Hall (painter)|Harry Hall]]
| sire = Monarque
| grandsire = The Emperor
| dam = Miss Gladiator
| damsire = [[Gladiator (horse)|Gladiator]]
| sex = [[Stallion (horse)|Stallion]]
| foaled = 1862
| country = [[France]]
| colour = [[Bay (color)|Bay]]
| breeder = [[Frederic de Lagrange|Count Frédéric de Lagrange]]
| owner = Count Frédéric de Lagrange
| trainer = [[Tom Jennings, Sr.]]
| record =  19: 16-0-1
| earnings = 980,300 FF&lt;ref name=&quot;Ahnert&quot;&gt;{{cite book|editor=Rainer L. Ahnert|title=Thoroughbred Breeding of the World|year=1970|publisher= Pozdun Publishing|location= Germany|pages= 169}}&lt;/ref&gt;
| race =  [[2,000 Guineas Stakes|2,000 Guineas]] (1865)&lt;br&gt;[[Epsom Derby]] (1865)&lt;br&gt;[[St. Leger Stakes]] (1865)&lt;br&gt;[[Grand Prix de Paris]] (1865)&lt;br&gt;[[Prix Royal-Oak|Grand Prix du Prince Impérial]] (1865)&lt;br&gt;[[Newmarket Derby]] (1865)&lt;br&gt;[[Derby Trial Stakes]] (1866)&lt;br&gt;[[Claret Stakes]] (1866)&lt;br&gt;[[Prix Rainbow|Grand Prix de l'Impératrice]] (1866)&lt;br&gt;[[Ascot Gold Cup]] (1866)&lt;br&gt;[[La Coupe]] (1866)&lt;br&gt;[[Prix Gladiateur|Grand Prix de l'Empereur]] (1866)
| awards= [[Triple Crown of Thoroughbred Racing#English Triple Crowns|2nd U.K. Triple Crown Champion]] (1865)
| honours = [[French Horse Racing Hall of Fame]] (2025)&lt;ref&gt;[https://www.paris-turf.com/actualites/france/hall-of-fame-du-galop-l-excellence-a-la-francaise-301323519142 Hall of Fame du galop : l'excellence à la française]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Statue|Life-sized statue]] at [[Longchamp Racecourse]]&lt;br&gt; [[Prix Gladiateur]] at Longchamp Racecourse
| updated= 30 September 2011
|death_date={{death year and age|1876|1862}}
}}

'''Gladiateur''' (1862–1876) යනු 1865 වසරේ [[Triple Crown of Thoroughbred Racing|English Triple Crown]] ජයග්‍රහණය කළ ප්‍රංශ [[Thoroughbred]] [[horse racing|රේස් අශ්වයෙක්]] වෙයි.

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

{{2000 Guineas winners}}
{{Epsom Derby Winners}}
{{St Leger Winners}}

[[Category:1862 racehorse births]]
[[Category:1876 racehorse deaths]]
[[Category:Racehorses bred in France]]
[[Category:Racehorses trained in the United Kingdom]]
[[Category:Thoroughbred family 5-h]]
[[Category:English Triple Crown of Thoroughbred Racing winners]]
[[Category:Epsom Derby winners]]
[[Category:2000 Guineas winners]]
[[Category:St Leger winners]]

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>r257x3rtp6l6qn0ss208wi5us1rf9xi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Infobox racehorse</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197822</id>
    <revision>
      <id>803292</id>
      <timestamp>2026-01-30T05:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Zackmann08</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>Improving nested param logic using [[User:Zackmann08/scripts/unnest.js|unnest]]; Updating conflicting parameter tracking through [[:Category:Pages using infobox racehorse with conflicting parameters]] using [[User:Zackmann08/scripts/AddCheckForConflictingParameters.js|AddCheckForConflictingParameters]] using [[Module:check for conflicting parameters]]</comment>
      <origin>803292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3739" sha1="ti8uh2wbwy800d0p55x91zxgecy8462" xml:space="preserve">{{infobox
| bodyclass   = biota
| above       = {{if empty|{{{name|}}}|{{{horsename|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}
| abovestyle  = background-color: #d2b48c;color:inherit;
| headerstyle = background-color: #d2b48c;color:inherit;
| image       = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{if empty|{{{image_name|}}}|{{{image|}}}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{image_alt|}}}}}
| caption     = {{{caption|}}}

| label1      = Breed
| data1       = {{{breed|}}}
| data2       = {{if empty|{{{misc1|}}}|{{{module1|}}}}}
| label4      = Sire
| data4       = {{{sire|}}}
| label5      = Grandsire
| data5       = {{{grandsire|}}}
| label6      = Dam
| data6       = {{{dam|}}}
| label7      = Damsire
| data7       = {{{damsire|}}}
| label8      = Sex
| data8       = {{{sex|}}}
| label9      = Foaled
| data9       = {{br separated entries|{{{foaled|}}}|{{{foaled_place|}}}}}
| label10     = Died
| data10      = {{br separated entries|{{{death_date|}}}|{{{death_place|}}}}}
| label11     = Country
| data11      = {{{country|}}}
| label12     = {{#if:{{{colour|}}}|Colour|Color}}
| data12      = {{if empty|{{{colour|}}}|{{{color|}}}}}
| label13     = Breeder
| data13      = {{{breeder|}}}
| label14     = Owner
| data14      = {{{owner|}}}
| label15     = {{#if:{{{racing_colours|}}}|Racing colours|Racing colors}}
| data15      = {{if empty|{{{racing_colours|}}}|{{{racing_colors|}}}}}
| label16     = Trainer
| data16      = {{{trainer|}}}
| label17     = {{#if:{{{jockey|}}}|Jockey|Rider}}
| data17      = {{if empty|{{{jockey|}}}|{{{rider|}}}}}
| label18     = Record
| data18      = {{{record|}}}
| label19     = Earnings
| data19      = {{{earnings|}}}
| data21     = {{if empty|{{{misc|}}}|{{{module|}}}}}
| data22     = {{if empty|{{{misc2|}}}|{{{module2|}}}}}
| data23     = {{if empty|{{{misc3|}}}|{{{module3|}}}}}
| header30    = {{#if:{{{race|}}}{{{wins|}}}|Major wins}}
| data31      = {{if empty|{{{wins|}}}|{{{race|}}}}}
| header35    = {{#if:{{{awards|}}}|Awards}}
| data36      = {{{awards|}}}
| header40    = {{#if:{{{honours|}}}|Honours|{{#if:{{{honors|}}}|Honors}}}}
| data41      = {{if empty|{{{honours|}}}|{{{honors|}}}}}
| data64     = {{if empty|{{{misc4|}}}|{{{module4|}}}}}
| data65     = {{if empty|{{{misc5|}}}|{{{module5|}}}}}
| data66     = {{if empty|{{{misc6|}}}|{{{module6|}}}}}
| below       = {{#if:{{{updated|}}}|Last updated on {{{updated}}}}}
| belowstyle  = color: #555
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox racehorse with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox racehorse]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;|ignoreblank=y| awards | breed | breeder | caption | color | colour | country | dam | damsire | death_date | death_place | earnings | foaled | foaled_place | grandsire | honors | honours | horsename | image | image_alt | image_name | image_size | jockey | misc | misc1 | misc2 | misc3 | misc4 | misc5 | misc6 | module | module1 | module2 | module3 | module4 | module5 | module6 | name | owner | race | racing_colors | racing_colours | record | rider | sex | sire | trainer | updated | wins }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check
| template = [[Template:Infobox racehorse]]
| cat = {{main other|Category:Pages using infobox racehorse with conflicting parameters}}
| image_name; image 
| misc1; module1 
| colour; color 
| racing_colours; racing_colors 
| jockey; rider 
| misc; module 
| misc2; module2 
| misc3; module3 
| wins; race 
| honours; honors 
| misc4; module4 
| misc5; module5 
| misc6; module6 
| name; horsename
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ti8uh2wbwy800d0p55x91zxgecy8462</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803293</id>
      <parentid>803292</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Template:Infobox_racehorse]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3739" sha1="ti8uh2wbwy800d0p55x91zxgecy8462" xml:space="preserve">{{infobox
| bodyclass   = biota
| above       = {{if empty|{{{name|}}}|{{{horsename|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}
| abovestyle  = background-color: #d2b48c;color:inherit;
| headerstyle = background-color: #d2b48c;color:inherit;
| image       = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{if empty|{{{image_name|}}}|{{{image|}}}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{image_alt|}}}}}
| caption     = {{{caption|}}}

| label1      = Breed
| data1       = {{{breed|}}}
| data2       = {{if empty|{{{misc1|}}}|{{{module1|}}}}}
| label4      = Sire
| data4       = {{{sire|}}}
| label5      = Grandsire
| data5       = {{{grandsire|}}}
| label6      = Dam
| data6       = {{{dam|}}}
| label7      = Damsire
| data7       = {{{damsire|}}}
| label8      = Sex
| data8       = {{{sex|}}}
| label9      = Foaled
| data9       = {{br separated entries|{{{foaled|}}}|{{{foaled_place|}}}}}
| label10     = Died
| data10      = {{br separated entries|{{{death_date|}}}|{{{death_place|}}}}}
| label11     = Country
| data11      = {{{country|}}}
| label12     = {{#if:{{{colour|}}}|Colour|Color}}
| data12      = {{if empty|{{{colour|}}}|{{{color|}}}}}
| label13     = Breeder
| data13      = {{{breeder|}}}
| label14     = Owner
| data14      = {{{owner|}}}
| label15     = {{#if:{{{racing_colours|}}}|Racing colours|Racing colors}}
| data15      = {{if empty|{{{racing_colours|}}}|{{{racing_colors|}}}}}
| label16     = Trainer
| data16      = {{{trainer|}}}
| label17     = {{#if:{{{jockey|}}}|Jockey|Rider}}
| data17      = {{if empty|{{{jockey|}}}|{{{rider|}}}}}
| label18     = Record
| data18      = {{{record|}}}
| label19     = Earnings
| data19      = {{{earnings|}}}
| data21     = {{if empty|{{{misc|}}}|{{{module|}}}}}
| data22     = {{if empty|{{{misc2|}}}|{{{module2|}}}}}
| data23     = {{if empty|{{{misc3|}}}|{{{module3|}}}}}
| header30    = {{#if:{{{race|}}}{{{wins|}}}|Major wins}}
| data31      = {{if empty|{{{wins|}}}|{{{race|}}}}}
| header35    = {{#if:{{{awards|}}}|Awards}}
| data36      = {{{awards|}}}
| header40    = {{#if:{{{honours|}}}|Honours|{{#if:{{{honors|}}}|Honors}}}}
| data41      = {{if empty|{{{honours|}}}|{{{honors|}}}}}
| data64     = {{if empty|{{{misc4|}}}|{{{module4|}}}}}
| data65     = {{if empty|{{{misc5|}}}|{{{module5|}}}}}
| data66     = {{if empty|{{{misc6|}}}|{{{module6|}}}}}
| below       = {{#if:{{{updated|}}}|Last updated on {{{updated}}}}}
| belowstyle  = color: #555
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox racehorse with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox racehorse]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;|ignoreblank=y| awards | breed | breeder | caption | color | colour | country | dam | damsire | death_date | death_place | earnings | foaled | foaled_place | grandsire | honors | honours | horsename | image | image_alt | image_name | image_size | jockey | misc | misc1 | misc2 | misc3 | misc4 | misc5 | misc6 | module | module1 | module2 | module3 | module4 | module5 | module6 | name | owner | race | racing_colors | racing_colours | record | rider | sex | sire | trainer | updated | wins }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check
| template = [[Template:Infobox racehorse]]
| cat = {{main other|Category:Pages using infobox racehorse with conflicting parameters}}
| image_name; image 
| misc1; module1 
| colour; color 
| racing_colours; racing_colors 
| jockey; rider 
| misc; module 
| misc2; module2 
| misc3; module3 
| wins; race 
| honours; honors 
| misc4; module4 
| misc5; module5 
| misc6; module6 
| name; horsename
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ti8uh2wbwy800d0p55x91zxgecy8462</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Infobox racehorse/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197823</id>
    <revision>
      <id>803294</id>
      <timestamp>2026-01-16T04:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Zackmann08</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tracking category */</comment>
      <origin>803294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3267" sha1="6b7qp2fry8x7tfmhpg2d556lg7obqmo" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{high-use}}
&lt;!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --&gt;
{{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}}

For use in articles that deal with named racehorses of any breed or racing discipline, including [[Thoroughbred]]s, [[Standardbred]]s, [[Flat racing]], [[Harness racing]], [[Steeplechase (horse racing)|Steeplechasing]] and related areas.  For all other named horses, use {{tl|Infobox named horse}}.  

For [[Standardbred]] race horses, also add the parameters at {{tl|Infoboxmodule Standardbred}}

== Usage ==
'''Note:''' Please do not make significant alterations (e.g., new fields, field name changes) without establishing general awareness and approval via the [[Template talk:{{BASEPAGENAME}}|Talk page]].
{{Parameter names example|_template=| awards | breed | breeder | caption | color = {{{color}}} or {{{color}}} | country | dam | damsire | death_date | death_place | earnings | foaled | foaled_place | grandsire | honours = {{{honours}}} or {{{honors}}} | horsename | image | image_alt | image_name | image_size | jockey | module | module1 | module2 | module3 | module4 | module5 | module6 | name | owner | race | racing_colors = {{{racing_colours}}} or {{{racing_colors}}} | record | rider | sex | sire | trainer | updated | wins }}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
{{Infobox racehorse
| name       = 
| image      = 
| image_alt  =
| caption    = 
| breed      = 
| sire       = 
| grandsire  = 
| dam        = 
| damsire    = 
| sex        = 
| foaled     =  
| death_date = 
| country    = 
| colour     = &lt;!-- or | color = --&gt;
| breeder    = 
| owner      = 
| racing_colours =  &lt;!-- or | racing_colors = --&gt;
| trainer    = 
| jockey     = 
| record     = 
| earnings   = 
| wins       = 
| awards     = 
| honours    = &lt;!-- or | honors = --&gt;
| updated    =  
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{clear}}

== Parameters ==
* '''awards''' (optional) shows what the horse was awarded during his racing career such as [[Eclipse Award for Horse of the Year|Horse of the Year]] or &quot;Triple Crown&quot; winner, etc.
* '''honours''' (optional) are bestowed after the horses racing career such as having a postage stamp, street, race, etc. issued/named in their honor. Plus, a [[Australian Racing Hall of Fame|Hall of Fame]] induction or being voted as one of the country's [[Blood-Horse magazine List of the Top 100 Racehorses of the 20th Century|horses of the century]], or best-ever &quot;miler,&quot; and other such honors.

== Tracking categories ==
{{Infobox tracking categories}}

== See also ==
; For articles about people
* {{tl|Infobox horse person}}
*{{tl|infobox equestrian}}
* {{tl|Infobox horseracing personality}}

; For articles about horses
* {{tl|Infobox named horse}}

; For articles about breeds and colors
* {{tl|Infobox horse breed}}
* {{tl|Infobox horse color}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --&gt;
[[Category:Animal infobox templates|Horse Breed]]
[[Category:Equine templates]]
[[Category:Horse templates]]
[[Category:Infobox templates with updated parameter]]
[[Category:Templates that add a tracking category]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>6b7qp2fry8x7tfmhpg2d556lg7obqmo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803295</id>
      <parentid>803294</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Template:Infobox_racehorse/doc]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3267" sha1="6b7qp2fry8x7tfmhpg2d556lg7obqmo" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{high-use}}
&lt;!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --&gt;
{{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}}

For use in articles that deal with named racehorses of any breed or racing discipline, including [[Thoroughbred]]s, [[Standardbred]]s, [[Flat racing]], [[Harness racing]], [[Steeplechase (horse racing)|Steeplechasing]] and related areas.  For all other named horses, use {{tl|Infobox named horse}}.  

For [[Standardbred]] race horses, also add the parameters at {{tl|Infoboxmodule Standardbred}}

== Usage ==
'''Note:''' Please do not make significant alterations (e.g., new fields, field name changes) without establishing general awareness and approval via the [[Template talk:{{BASEPAGENAME}}|Talk page]].
{{Parameter names example|_template=| awards | breed | breeder | caption | color = {{{color}}} or {{{color}}} | country | dam | damsire | death_date | death_place | earnings | foaled | foaled_place | grandsire | honours = {{{honours}}} or {{{honors}}} | horsename | image | image_alt | image_name | image_size | jockey | module | module1 | module2 | module3 | module4 | module5 | module6 | name | owner | race | racing_colors = {{{racing_colours}}} or {{{racing_colors}}} | record | rider | sex | sire | trainer | updated | wins }}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
{{Infobox racehorse
| name       = 
| image      = 
| image_alt  =
| caption    = 
| breed      = 
| sire       = 
| grandsire  = 
| dam        = 
| damsire    = 
| sex        = 
| foaled     =  
| death_date = 
| country    = 
| colour     = &lt;!-- or | color = --&gt;
| breeder    = 
| owner      = 
| racing_colours =  &lt;!-- or | racing_colors = --&gt;
| trainer    = 
| jockey     = 
| record     = 
| earnings   = 
| wins       = 
| awards     = 
| honours    = &lt;!-- or | honors = --&gt;
| updated    =  
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{clear}}

== Parameters ==
* '''awards''' (optional) shows what the horse was awarded during his racing career such as [[Eclipse Award for Horse of the Year|Horse of the Year]] or &quot;Triple Crown&quot; winner, etc.
* '''honours''' (optional) are bestowed after the horses racing career such as having a postage stamp, street, race, etc. issued/named in their honor. Plus, a [[Australian Racing Hall of Fame|Hall of Fame]] induction or being voted as one of the country's [[Blood-Horse magazine List of the Top 100 Racehorses of the 20th Century|horses of the century]], or best-ever &quot;miler,&quot; and other such honors.

== Tracking categories ==
{{Infobox tracking categories}}

== See also ==
; For articles about people
* {{tl|Infobox horse person}}
*{{tl|infobox equestrian}}
* {{tl|Infobox horseracing personality}}

; For articles about horses
* {{tl|Infobox named horse}}

; For articles about breeds and colors
* {{tl|Infobox horse breed}}
* {{tl|Infobox horse color}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --&gt;
[[Category:Animal infobox templates|Horse Breed]]
[[Category:Equine templates]]
[[Category:Horse templates]]
[[Category:Infobox templates with updated parameter]]
[[Category:Templates that add a tracking category]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>6b7qp2fry8x7tfmhpg2d556lg7obqmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Infobox racehorse/sandbox</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197824</id>
    <revision>
      <id>803296</id>
      <timestamp>2025-10-05T13:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Jonesey95</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>sync with live template</comment>
      <origin>803296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3264" sha1="97y87gu0ekh3wp0bz7hyetmhbr0huun" xml:space="preserve">{{infobox
| bodyclass   = biota
| above       = {{{name|{{{horsename|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAMEBASE}}&lt;/includeonly&gt;}}}}}}
| abovestyle  = background-color: #d2b48c;color:inherit;
| headerstyle = background-color: #d2b48c;color:inherit;
| image       = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if:{{{image_name|}}}|{{{image_name}}}|{{{image|}}}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{image_alt|}}}}}
| caption     = {{{caption|}}}

| label1      = Breed
| data1       = {{{breed|}}}
| data2       = {{{misc1|{{{module1|}}}}}}
| label4      = Sire
| data4       = {{{sire|}}}
| label5      = Grandsire
| data5       = {{{grandsire|}}}
| label6      = Dam
| data6       = {{{dam|}}}
| label7      = Damsire
| data7       = {{{damsire|}}}
| label8      = Sex
| data8       = {{{sex|}}}
| label9      = Foaled
| data9       = {{br separated entries|{{{foaled|}}}|{{{foaled_place|}}}}}
| label10     = Died
| data10      = {{br separated entries|{{{death_date|}}}|{{{death_place|}}}}}
| label11     = Country
| data11      = {{{country|}}}
| label12     = {{#if:{{{colour|}}}|Colour|Color}}
| data12      = {{#if:{{{colour|}}}|{{{colour}}}|{{{color|}}}}}
| label13     = Breeder
| data13      = {{{breeder|}}}
| label14     = Owner
| data14      = {{{owner|}}}
| label15     = {{#if:{{{racing_colours|}}}|Racing colours|Racing colors}}
| data15      = {{#if:{{{racing_colours|}}}|{{{racing_colours}}}|{{{racing_colors|}}}}}
| label16     = Trainer
| data16      = {{{trainer|}}}
| label17     = {{#if:{{{jockey|}}}|Jockey|Rider}}
| data17      = {{#if:{{{jockey|}}}|{{{jockey}}}|{{{rider|}}}}}
| label18     = Record
| data18      = {{{record|}}}
| label19     = Earnings
| data19      = {{{earnings|}}}
| data21     = {{{misc|{{{module|}}}}}}
| data22     = {{{misc2|{{{module2|}}}}}}
| data23     = {{{misc3|{{{module3|}}}}}}
| header30    = {{#if:{{{race|}}}{{{wins|}}}|Major wins}}
| data31      = {{#if:{{{wins|}}}|{{{wins}}}|{{{race|}}}}}
| header35    = {{#if:{{{awards|}}}|Awards}}
| data36      = {{{awards|}}}
| header40    = {{#if:{{{honours|}}}|Honours|{{#if:{{{honors|}}}|Honors}}}}
| data41      = {{#if:{{{honours|}}}|{{{honours}}}|{{{honors|}}}}}
| data64     = {{{misc4|{{{module4|}}}}}}
| data65     = {{{misc5|{{{module5|}}}}}}
| data66     = {{{misc6|{{{module6|}}}}}}
| below       = {{#if:{{{updated|}}}|Last updated on {{{updated}}}}}
| belowstyle  = color: #555
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox racehorse with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox racehorse]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;|ignoreblank=y| awards | breed | breeder | caption | color | colour | country | dam | damsire | death_date | death_place | earnings | foaled | foaled_place | grandsire | honors | honours | horsename | image | image_alt | image_name | image_size | jockey | misc | misc1 | misc2 | misc3 | misc4 | misc5 | misc6 | module | module1 | module2 | module3 | module4 | module5 | module6 | name | owner | race | racing_colors | racing_colours | record | rider | sex | sire | trainer | updated | wins }}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>97y87gu0ekh3wp0bz7hyetmhbr0huun</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803297</id>
      <parentid>803296</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Template:Infobox_racehorse/sandbox]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3264" sha1="97y87gu0ekh3wp0bz7hyetmhbr0huun" xml:space="preserve">{{infobox
| bodyclass   = biota
| above       = {{{name|{{{horsename|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAMEBASE}}&lt;/includeonly&gt;}}}}}}
| abovestyle  = background-color: #d2b48c;color:inherit;
| headerstyle = background-color: #d2b48c;color:inherit;
| image       = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if:{{{image_name|}}}|{{{image_name}}}|{{{image|}}}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{image_alt|}}}}}
| caption     = {{{caption|}}}

| label1      = Breed
| data1       = {{{breed|}}}
| data2       = {{{misc1|{{{module1|}}}}}}
| label4      = Sire
| data4       = {{{sire|}}}
| label5      = Grandsire
| data5       = {{{grandsire|}}}
| label6      = Dam
| data6       = {{{dam|}}}
| label7      = Damsire
| data7       = {{{damsire|}}}
| label8      = Sex
| data8       = {{{sex|}}}
| label9      = Foaled
| data9       = {{br separated entries|{{{foaled|}}}|{{{foaled_place|}}}}}
| label10     = Died
| data10      = {{br separated entries|{{{death_date|}}}|{{{death_place|}}}}}
| label11     = Country
| data11      = {{{country|}}}
| label12     = {{#if:{{{colour|}}}|Colour|Color}}
| data12      = {{#if:{{{colour|}}}|{{{colour}}}|{{{color|}}}}}
| label13     = Breeder
| data13      = {{{breeder|}}}
| label14     = Owner
| data14      = {{{owner|}}}
| label15     = {{#if:{{{racing_colours|}}}|Racing colours|Racing colors}}
| data15      = {{#if:{{{racing_colours|}}}|{{{racing_colours}}}|{{{racing_colors|}}}}}
| label16     = Trainer
| data16      = {{{trainer|}}}
| label17     = {{#if:{{{jockey|}}}|Jockey|Rider}}
| data17      = {{#if:{{{jockey|}}}|{{{jockey}}}|{{{rider|}}}}}
| label18     = Record
| data18      = {{{record|}}}
| label19     = Earnings
| data19      = {{{earnings|}}}
| data21     = {{{misc|{{{module|}}}}}}
| data22     = {{{misc2|{{{module2|}}}}}}
| data23     = {{{misc3|{{{module3|}}}}}}
| header30    = {{#if:{{{race|}}}{{{wins|}}}|Major wins}}
| data31      = {{#if:{{{wins|}}}|{{{wins}}}|{{{race|}}}}}
| header35    = {{#if:{{{awards|}}}|Awards}}
| data36      = {{{awards|}}}
| header40    = {{#if:{{{honours|}}}|Honours|{{#if:{{{honors|}}}|Honors}}}}
| data41      = {{#if:{{{honours|}}}|{{{honours}}}|{{{honors|}}}}}
| data64     = {{{misc4|{{{module4|}}}}}}
| data65     = {{{misc5|{{{module5|}}}}}}
| data66     = {{{misc6|{{{module6|}}}}}}
| below       = {{#if:{{{updated|}}}|Last updated on {{{updated}}}}}
| belowstyle  = color: #555
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox racehorse with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox racehorse]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;|ignoreblank=y| awards | breed | breeder | caption | color | colour | country | dam | damsire | death_date | death_place | earnings | foaled | foaled_place | grandsire | honors | honours | horsename | image | image_alt | image_name | image_size | jockey | misc | misc1 | misc2 | misc3 | misc4 | misc5 | misc6 | module | module1 | module2 | module3 | module4 | module5 | module6 | name | owner | race | racing_colors | racing_colours | record | rider | sex | sire | trainer | updated | wins }}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>97y87gu0ekh3wp0bz7hyetmhbr0huun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Infobox racehorse/testcases</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197825</id>
    <revision>
      <id>803298</id>
      <timestamp>2020-05-05T07:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;MSGJ</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>+| birth_place = Kentucky</comment>
      <origin>803298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1055" sha1="gya5siezud4ztfr2jes3a85gyc1o457" xml:space="preserve">{{Testcases notice &lt;!--|toc=on--&gt;}}

{{Test case|_collapsible=yes|_showcode=yes|_title=Test1
| horsename = Brody's Cause
| image_name = 
| caption = 
| sire = [[Giant's Causeway (horse)|Giant's Causeway]]
| grandsire = [[Storm Cat]]
| dam = Sweet Breanna
| damsire = Sahm
| sex = Colt
| foaled = March 17, 2013&lt;ref name=&quot;pedigree&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.equineline.com/Free-5X-Pedigree.cfm?page_state=ORDER_AND_CONFIRM&amp;reference_number=9515226&amp;registry=T&amp;horse_name=Brody%27s%20Cause&amp;dam_name=Sweet%20Breanna&amp;foaling_year=2013&amp;nicking_stats_indicator=Y|title=Brody's Cause pedigree |publisher=equineline.com |date=2012-05-08 |accessdate=2013-05-05}}&lt;/ref&gt;
| birth_place = Kentucky
| country = United States
| colour = [[Bay (horse)|Bay]]
| breeder = William Arvin Jr., Gabriel Duignan &amp; Petaluma Bloodstock
| owner = Albaugh Family Stable
| trainer = [[Dale Romans]]
| record = 7: 3-0-1
| Business = Horse Industry
| earnings = $1,123,138
| race = [[Breeders' Futurity Stakes]] (2015)&lt;br&gt;[[Blue Grass Stakes]] (2016)
|awards= 
|honours =
|updated= 
}}</text>
      <sha1>gya5siezud4ztfr2jes3a85gyc1o457</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803299</id>
      <parentid>803298</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Template:Infobox_racehorse/testcases]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1055" sha1="gya5siezud4ztfr2jes3a85gyc1o457" xml:space="preserve">{{Testcases notice &lt;!--|toc=on--&gt;}}

{{Test case|_collapsible=yes|_showcode=yes|_title=Test1
| horsename = Brody's Cause
| image_name = 
| caption = 
| sire = [[Giant's Causeway (horse)|Giant's Causeway]]
| grandsire = [[Storm Cat]]
| dam = Sweet Breanna
| damsire = Sahm
| sex = Colt
| foaled = March 17, 2013&lt;ref name=&quot;pedigree&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.equineline.com/Free-5X-Pedigree.cfm?page_state=ORDER_AND_CONFIRM&amp;reference_number=9515226&amp;registry=T&amp;horse_name=Brody%27s%20Cause&amp;dam_name=Sweet%20Breanna&amp;foaling_year=2013&amp;nicking_stats_indicator=Y|title=Brody's Cause pedigree |publisher=equineline.com |date=2012-05-08 |accessdate=2013-05-05}}&lt;/ref&gt;
| birth_place = Kentucky
| country = United States
| colour = [[Bay (horse)|Bay]]
| breeder = William Arvin Jr., Gabriel Duignan &amp; Petaluma Bloodstock
| owner = Albaugh Family Stable
| trainer = [[Dale Romans]]
| record = 7: 3-0-1
| Business = Horse Industry
| earnings = $1,123,138
| race = [[Breeders' Futurity Stakes]] (2015)&lt;br&gt;[[Blue Grass Stakes]] (2016)
|awards= 
|honours =
|updated= 
}}</text>
      <sha1>gya5siezud4ztfr2jes3a85gyc1o457</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:2000 Guineas winners</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197826</id>
    <revision>
      <id>803300</id>
      <timestamp>2026-05-08T13:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Renamed user fd0ca0dce0e38dcdcd9f966abe183739</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <origin>803300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8328" sha1="rkkm1m838j9ujq09eh6igomr2pg4erx" xml:space="preserve">{{Navbox
| name=2000 Guineas winners
| title=[[2000 Guineas Stakes|2000 Guineas]] winners
| state={{{state|collapsed}}}

| nowrapitems = yes
| listclass = hlist
| titlestyle=background:#aaedaa;color:#000;
| groupstyle=background:#aaedaa;
| belowstyle=background:#aaedaa;

|group1=1800s
|list1=
* 1809 [[Wizard (horse)|Wizard]]
|group2=1810s
|list2=
* 1810 [[Hephestion (horse)|Hephestion]]
* 1811 [[Trophonius (horse)|Trophonius]]
* 1812 [[Cwrw]]
* 1813 [[Smolensko (horse)|Smolensko]]
* 1814 [[Olive (horse)|Olive]]
* 1815 [[Tigris (horse)|Tigris]]
* 1816 [[Nectar (horse)|Nectar]]
* 1817 [[Manfred (British horse)|Manfred]]
* 1818 [[Interpreter (horse)|Interpreter]]
* 1819 [[Antar (horse)|Antar]]
|group3=1820s
|list3=
* 1820 [[Pindarrie]]
* 1821 [[Reginald (horse)|Reginald]]
* 1822 [[Pastille (horse)|Pastille]] ♥
* 1823 [[Nicolo (horse)|Nicolo]]
* 1824 [[Schahriar]]
* 1825 [[Enamel (horse)|Enamel]]
* 1826 [[Dervise (horse)|Dervise]]
* 1827 [[Turcoman (horse)|Turcoman]]
* 1828 [[Cadland]]
* 1829 [[Patron (British horse)|Patron]]
|group4=1830s
|list4=
* 1830 [[Augustus (horse)|Augustus]]
* 1831 [[Riddlesworth (horse)|Riddlesworth]]
* 1832 [[Archibald (horse)|Archibald]]
* 1833 [[Clearwell (horse)|Clearwell]]
* 1834 [[Glencoe I|Glencoe]]
* 1835 [[Ibrahim (racehorse)|Ibrahim]]
* 1836 [[Bay Middleton (horse)|Bay Middleton]]
* 1837 [[Achmet (horse)|Achmet]]
* 1838 [[Grey Momus]]
* 1839 [[The Corsair (horse)|The Corsair]]
|group5=1840s
|list5=
* 1840 [[Crucifix (horse)|Crucifix]] ♥
* 1841 [[Ralph (horse)|Ralph]]
* 1842 [[Meteor (horse)|Meteor]]
* 1843 [[Cotherstone (horse)|Cotherstone]]
* 1844 [[The Ugly Buck]]
* 1845 [[Idas (horse)|Idas]]
* 1846 [[Sir Tatton Sykes (horse)|Sir Tatton Sykes]]
* 1847 [[Conyngham (horse)|Conyngham]]
* 1848 [[Flatcatcher]]
* 1849 [[Nunnykirk (horse)|Nunnykirk]]
|group6=1850s
|list6=
* 1850 [[Pitsford (horse)|Pitsford]]
* 1851 [[Hernandez (horse)|Hernandez]]
* 1852 [[Stockwell (horse)|Stockwell]]
* 1853 [[West Australian (horse)|West Australian]] ₩
* 1854 [[The Hermit (horse)|The Hermit]]
* 1855 [[Lord of the Isles (horse)|Lord of the Isles]]
* 1856 [[Fazzoletto]]
* 1857 [[Vedette (horse)|Vedette]]
* 1858 [[Fitz-Roland]]
* 1859 [[The Promised Land (horse)|The Promised Land]]
|group7=1860s
|list7=
* 1860 [[The Wizard (horse)|The Wizard]]
* 1861 [[Diophantus (horse)|Diophantus]]
* 1862 [[The Marquis (horse)|The Marquis]]
* 1863 [[Macaroni (horse)|Macaroni]]
* 1864 [[General Peel]]
* 1865 [[Gladiateur]] ₩
* 1866 [[Lord Lyon (horse)|Lord Lyon]] ₩
* 1867 [[Vauban (horse)|Vauban]]
* 1868 [[Formosa (horse)|Formosa]] ♥
* [[Moslem (horse)|Moslem]]
* 1869 [[Pretender (horse)|Pretender]]
|group8=1870s
|list8=
* 1870 [[Macgregor (horse)|Macgregor]]
* 1871 [[Bothwell (horse)|Bothwell]]
* 1872 [[Prince Charlie (horse)|Prince Charlie]]
* 1873 [[Gang Forward]]
* 1874 [[Atlantic (horse)|Atlantic]]
* 1875 [[Camballo]]
* 1876 [[Petrarch (horse)|Petrarch]]
* 1877 [[Chamant (horse)|Chamant]]
* 1878 [[Pilgrimage (horse)|Pilgrimage]] ♥
* 1879 [[Charibert (horse)|Charibert]]
|group9=1880s
|list9=
* 1880 [[Petronel (horse)|Petronel]]
* 1881 [[Peregrine (horse)|Peregrine]]
* 1882 [[Shotover (horse)|Shotover]] ♥
* 1883 [[Galliard (horse)|Galliard]]
* 1884 [[Scot Free]]
* 1885 [[Paradox (horse)|Paradox]]
* 1886 [[Ormonde (horse)|Ormonde]] ₩
* 1887 [[Enterprise (horse)|Enterprise]]
* 1888 [[Ayrshire (horse)|Ayrshire]]
* 1889 [[Enthusiast (horse)|Enthusiast]]
|group10=1890s
|list10=
* 1890 [[Surefoot]]
* 1891 [[Common (horse)|Common]] ₩
* 1892 [[Bona Vista]]
* 1893 [[Isinglass (horse)|Isinglass]] ₩
* 1894 [[Ladas (horse)|Ladas]]
* 1895 [[Kirkconnel (horse)|Kirkconnel]]
* 1896 [[St. Frusquin]]
* 1897 [[Galtee More]] ₩
* 1898 [[Disraeli (horse)|Disraeli]]
* 1899 [[Flying Fox (horse)|Flying Fox]] ₩
|group11=1900s
|list11=
* 1900 [[Diamond Jubilee (horse)|Diamond Jubilee]] ₩
* 1901 [[Handicapper (horse)|Handicapper]]
* 1902 [[Sceptre (horse)|Sceptre]]
* 1903 [[Rock Sand]] ₩
* 1904 [[St. Amant (horse)|St. Amant]]
* 1905 [[Vedas (horse)|Vedas]]
* 1906 [[Gorgos]]
* 1907 [[Slieve Gallion (horse)|Slieve Gallion]]
* 1908 [[Norman (horse)|Norman]]
* 1909 [[Minoru (horse)|Minoru]]
|group12=1910s
|list12=
* 1910 [[Neil Gow]]
* 1911 [[Sunstar (racehorse)|Sunstar]]
* 1912 [[Sweeper (horse)|Sweeper]]
* 1913 [[Louvois (horse)|Louvois]]
* 1914 [[Kennymore]]
* 1915 [[Pommern (horse)|Pommern]] ₩
* 1916 [[Clarissimus (horse)|Clarissimus]]
* 1917 [[Gay Crusader]] ₩
* 1918 [[Gainsborough (horse)|Gainsborough]] ₩
* 1919 [[The Panther (horse)|The Panther]]
|group13=1920s
|list13=
* 1920 [[Tetratema]]
* 1921 [[Craig an Eran]]
* 1922 [[St Louis (horse)|St Louis]]
* 1923 [[Ellangowan (horse)|Ellangowan]]
* 1924 [[Diophon]]
* 1925 [[Manna (horse)|Manna]]
* 1926 [[Colorado (horse)|Colorado]]
* 1927 [[Adam's Apple (horse)|Adam's Apple]]
* 1928 [[Flamingo (horse)|Flamingo]]
* 1929 [[Mr Jinks]]
|group14=1930s
|list14=
* 1930 [[Diolite]]
* 1931 [[Cameronian (horse)|Cameronian]]
* 1932 [[Orwell (horse)|Orwell]]
* 1933 [[Rodosto (horse)|Rodosto]]
* 1934 [[Colombo (horse)|Colombo]]
* 1935 [[Bahram (horse)|Bahram]] ₩
* 1936 [[Pay Up (horse)|Pay Up]]
* 1937 [[Le Ksar]]
* 1938 [[Pasch (horse)|Pasch]]
* 1939 [[Blue Peter (British horse)|Blue Peter]]
* 1940 [[Djebel]]
|group15=1940s
|list15=
* 1941 [[Lambert Simnel (horse)|Lambert Simnel]]
* 1942 [[Big Game (horse)|Big Game]]
* 1943 [[Kingsway (horse)|Kingsway]]
* 1944 [[Garden Path]] ♥
* 1945 [[Court Martial (horse)|Court Martial]]
* 1946 [[Happy Knight]]
* 1947 [[Tudor Minstrel]]
* 1948 [[My Babu]]
* 1949 [[Nimbus (British horse)|Nimbus]]
|group16=1950s
|list16=
* 1950 [[Palestine (horse)|Palestine]]
* 1951 [[Ki Ming]]
* 1952 [[Thunderhead (horse)|Thunderhead]]
* 1953 [[Nearula]]
* 1954 [[Darius (horse)|Darius]]
* 1955 [[Our Babu]]
* 1956 [[Gilles de Retz (horse)|Gilles de Retz]]
* 1957 [[Crepello]]
* 1958 [[Pall Mall (horse)|Pall Mall]]
* 1959 [[Taboun]]
|group17=1960s
|list17=
* 1960 [[Martial (horse)|Martial]]
* 1961 [[Rockavon]]
* 1962 [[Privy Councillor (horse)|Privy Councillor]]
* 1963 [[Only For Life]]
* 1964 [[Baldric (horse)|Baldric]]
* 1965 [[Niksar (horse)|Niksar]]
* 1966 [[Kashmir (horse)|Kashmir]]
* 1967 [[Royal Palace (horse)|Royal Palace]]
* 1968 [[Sir Ivor]]
* 1969 [[Right Tack]]
|group18=1970s
|list18=
* 1970 [[Nijinsky (horse)|Nijinsky]] ₩
* 1971 [[Brigadier Gerard (horse)|Brigadier Gerard]]
* 1972 [[High Top]]
* 1973 [[Mon Fils]]
* 1974 [[Nonoalco]]
* 1975 [[Bolkonski (horse)|Bolkonski]]
* 1976 [[Wollow]]
* 1977 [[Nebbiolo (horse)|Nebbiolo]]
* 1978 [[Roland Gardens]]
* 1979 [[Tap On Wood]]
|group19=1980s
|list19=
* 1980 [[Known Fact]]
* 1981 [[To-Agori-Mou]]
* 1982 [[Zino (horse)|Zino]]
* 1983 [[Lomond (horse)|Lomond]]
* 1984 [[El Gran Senor]]
* 1985 [[Shadeed]]
* 1986 [[Dancing Brave]]
* 1987 [[Don't Forget Me (horse)|Don't Forget Me]]
* 1988 [[Doyoun]]
* 1989 [[Nashwan]]
|group20=1990s
|list20=
* 1990 [[Tirol (horse)|Tirol]]
* 1991 [[Mystiko (horse)|Mystiko]]
* 1992 [[Rodrigo de Triano]]
* 1993 [[Zafonic]]
* 1994 [[Mister Baileys]]
* 1995 [[Pennekamp]]
* 1996 [[Mark of Esteem]]
* 1997 [[Entrepreneur (horse)|Entrepreneur]]
* 1998 [[King of Kings (horse)|King of Kings]]
* 1999 [[Island Sands]]
|group21=2000s
|list21=
* 2000 [[King's Best]]
* 2001 [[Golan (horse)|Golan]]
* 2002 [[Rock of Gibraltar (horse)|Rock of Gibraltar]]
* 2003 [[Refuse To Bend]]
* 2004 [[Haafhd]]
* 2005 [[Footstepsinthesand]]
* 2006 [[George Washington (horse)|George Washington]]
* 2007 [[Cockney Rebel (horse)|Cockney Rebel]]
* 2008 [[Henrythenavigator]]
* 2009 [[Sea the Stars]]
|group22=2010s
|list22=
* 2010 [[Makfi]]
* 2011 [[Frankel (horse)|Frankel]]
* 2012 [[Camelot (horse)|Camelot]]
* 2013 [[Dawn Approach]]
* 2014 [[Night of Thunder (horse)|Night of Thunder]]
* 2015 [[Gleneagles (horse)|Gleneagles]]
* 2016 [[Galileo Gold]]
* 2017 [[Churchill (horse)|Churchill]]
* 2018 [[Saxon Warrior]]
* 2019 [[Magna Grecia (horse)|Magna Grecia]]
|group23=2020s
|list23=
* 2020 [[Kameko]]
* 2021 [[Poetic Flare]]
* 2022 [[Coroebus (horse)|Coroebus]]
* 2023 [[Chaldean (horse)|Chaldean]]
* 2024 [[Notable Speech]]
* 2025 [[Ruling Court]]
* 2026 [[Bow Echo (horse)|Bow Echo]]

| below = '''Legend''' - ₩ = Triple Crown Winners, ♥ = Filly

}}&lt;noinclude&gt;
{{Navbox documentation|collapsed}}
[[Category:United Kingdom horse racing navigational boxes]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rkkm1m838j9ujq09eh6igomr2pg4erx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803301</id>
      <parentid>803300</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Template:2000_Guineas_winners]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8328" sha1="rkkm1m838j9ujq09eh6igomr2pg4erx" xml:space="preserve">{{Navbox
| name=2000 Guineas winners
| title=[[2000 Guineas Stakes|2000 Guineas]] winners
| state={{{state|collapsed}}}

| nowrapitems = yes
| listclass = hlist
| titlestyle=background:#aaedaa;color:#000;
| groupstyle=background:#aaedaa;
| belowstyle=background:#aaedaa;

|group1=1800s
|list1=
* 1809 [[Wizard (horse)|Wizard]]
|group2=1810s
|list2=
* 1810 [[Hephestion (horse)|Hephestion]]
* 1811 [[Trophonius (horse)|Trophonius]]
* 1812 [[Cwrw]]
* 1813 [[Smolensko (horse)|Smolensko]]
* 1814 [[Olive (horse)|Olive]]
* 1815 [[Tigris (horse)|Tigris]]
* 1816 [[Nectar (horse)|Nectar]]
* 1817 [[Manfred (British horse)|Manfred]]
* 1818 [[Interpreter (horse)|Interpreter]]
* 1819 [[Antar (horse)|Antar]]
|group3=1820s
|list3=
* 1820 [[Pindarrie]]
* 1821 [[Reginald (horse)|Reginald]]
* 1822 [[Pastille (horse)|Pastille]] ♥
* 1823 [[Nicolo (horse)|Nicolo]]
* 1824 [[Schahriar]]
* 1825 [[Enamel (horse)|Enamel]]
* 1826 [[Dervise (horse)|Dervise]]
* 1827 [[Turcoman (horse)|Turcoman]]
* 1828 [[Cadland]]
* 1829 [[Patron (British horse)|Patron]]
|group4=1830s
|list4=
* 1830 [[Augustus (horse)|Augustus]]
* 1831 [[Riddlesworth (horse)|Riddlesworth]]
* 1832 [[Archibald (horse)|Archibald]]
* 1833 [[Clearwell (horse)|Clearwell]]
* 1834 [[Glencoe I|Glencoe]]
* 1835 [[Ibrahim (racehorse)|Ibrahim]]
* 1836 [[Bay Middleton (horse)|Bay Middleton]]
* 1837 [[Achmet (horse)|Achmet]]
* 1838 [[Grey Momus]]
* 1839 [[The Corsair (horse)|The Corsair]]
|group5=1840s
|list5=
* 1840 [[Crucifix (horse)|Crucifix]] ♥
* 1841 [[Ralph (horse)|Ralph]]
* 1842 [[Meteor (horse)|Meteor]]
* 1843 [[Cotherstone (horse)|Cotherstone]]
* 1844 [[The Ugly Buck]]
* 1845 [[Idas (horse)|Idas]]
* 1846 [[Sir Tatton Sykes (horse)|Sir Tatton Sykes]]
* 1847 [[Conyngham (horse)|Conyngham]]
* 1848 [[Flatcatcher]]
* 1849 [[Nunnykirk (horse)|Nunnykirk]]
|group6=1850s
|list6=
* 1850 [[Pitsford (horse)|Pitsford]]
* 1851 [[Hernandez (horse)|Hernandez]]
* 1852 [[Stockwell (horse)|Stockwell]]
* 1853 [[West Australian (horse)|West Australian]] ₩
* 1854 [[The Hermit (horse)|The Hermit]]
* 1855 [[Lord of the Isles (horse)|Lord of the Isles]]
* 1856 [[Fazzoletto]]
* 1857 [[Vedette (horse)|Vedette]]
* 1858 [[Fitz-Roland]]
* 1859 [[The Promised Land (horse)|The Promised Land]]
|group7=1860s
|list7=
* 1860 [[The Wizard (horse)|The Wizard]]
* 1861 [[Diophantus (horse)|Diophantus]]
* 1862 [[The Marquis (horse)|The Marquis]]
* 1863 [[Macaroni (horse)|Macaroni]]
* 1864 [[General Peel]]
* 1865 [[Gladiateur]] ₩
* 1866 [[Lord Lyon (horse)|Lord Lyon]] ₩
* 1867 [[Vauban (horse)|Vauban]]
* 1868 [[Formosa (horse)|Formosa]] ♥
* [[Moslem (horse)|Moslem]]
* 1869 [[Pretender (horse)|Pretender]]
|group8=1870s
|list8=
* 1870 [[Macgregor (horse)|Macgregor]]
* 1871 [[Bothwell (horse)|Bothwell]]
* 1872 [[Prince Charlie (horse)|Prince Charlie]]
* 1873 [[Gang Forward]]
* 1874 [[Atlantic (horse)|Atlantic]]
* 1875 [[Camballo]]
* 1876 [[Petrarch (horse)|Petrarch]]
* 1877 [[Chamant (horse)|Chamant]]
* 1878 [[Pilgrimage (horse)|Pilgrimage]] ♥
* 1879 [[Charibert (horse)|Charibert]]
|group9=1880s
|list9=
* 1880 [[Petronel (horse)|Petronel]]
* 1881 [[Peregrine (horse)|Peregrine]]
* 1882 [[Shotover (horse)|Shotover]] ♥
* 1883 [[Galliard (horse)|Galliard]]
* 1884 [[Scot Free]]
* 1885 [[Paradox (horse)|Paradox]]
* 1886 [[Ormonde (horse)|Ormonde]] ₩
* 1887 [[Enterprise (horse)|Enterprise]]
* 1888 [[Ayrshire (horse)|Ayrshire]]
* 1889 [[Enthusiast (horse)|Enthusiast]]
|group10=1890s
|list10=
* 1890 [[Surefoot]]
* 1891 [[Common (horse)|Common]] ₩
* 1892 [[Bona Vista]]
* 1893 [[Isinglass (horse)|Isinglass]] ₩
* 1894 [[Ladas (horse)|Ladas]]
* 1895 [[Kirkconnel (horse)|Kirkconnel]]
* 1896 [[St. Frusquin]]
* 1897 [[Galtee More]] ₩
* 1898 [[Disraeli (horse)|Disraeli]]
* 1899 [[Flying Fox (horse)|Flying Fox]] ₩
|group11=1900s
|list11=
* 1900 [[Diamond Jubilee (horse)|Diamond Jubilee]] ₩
* 1901 [[Handicapper (horse)|Handicapper]]
* 1902 [[Sceptre (horse)|Sceptre]]
* 1903 [[Rock Sand]] ₩
* 1904 [[St. Amant (horse)|St. Amant]]
* 1905 [[Vedas (horse)|Vedas]]
* 1906 [[Gorgos]]
* 1907 [[Slieve Gallion (horse)|Slieve Gallion]]
* 1908 [[Norman (horse)|Norman]]
* 1909 [[Minoru (horse)|Minoru]]
|group12=1910s
|list12=
* 1910 [[Neil Gow]]
* 1911 [[Sunstar (racehorse)|Sunstar]]
* 1912 [[Sweeper (horse)|Sweeper]]
* 1913 [[Louvois (horse)|Louvois]]
* 1914 [[Kennymore]]
* 1915 [[Pommern (horse)|Pommern]] ₩
* 1916 [[Clarissimus (horse)|Clarissimus]]
* 1917 [[Gay Crusader]] ₩
* 1918 [[Gainsborough (horse)|Gainsborough]] ₩
* 1919 [[The Panther (horse)|The Panther]]
|group13=1920s
|list13=
* 1920 [[Tetratema]]
* 1921 [[Craig an Eran]]
* 1922 [[St Louis (horse)|St Louis]]
* 1923 [[Ellangowan (horse)|Ellangowan]]
* 1924 [[Diophon]]
* 1925 [[Manna (horse)|Manna]]
* 1926 [[Colorado (horse)|Colorado]]
* 1927 [[Adam's Apple (horse)|Adam's Apple]]
* 1928 [[Flamingo (horse)|Flamingo]]
* 1929 [[Mr Jinks]]
|group14=1930s
|list14=
* 1930 [[Diolite]]
* 1931 [[Cameronian (horse)|Cameronian]]
* 1932 [[Orwell (horse)|Orwell]]
* 1933 [[Rodosto (horse)|Rodosto]]
* 1934 [[Colombo (horse)|Colombo]]
* 1935 [[Bahram (horse)|Bahram]] ₩
* 1936 [[Pay Up (horse)|Pay Up]]
* 1937 [[Le Ksar]]
* 1938 [[Pasch (horse)|Pasch]]
* 1939 [[Blue Peter (British horse)|Blue Peter]]
* 1940 [[Djebel]]
|group15=1940s
|list15=
* 1941 [[Lambert Simnel (horse)|Lambert Simnel]]
* 1942 [[Big Game (horse)|Big Game]]
* 1943 [[Kingsway (horse)|Kingsway]]
* 1944 [[Garden Path]] ♥
* 1945 [[Court Martial (horse)|Court Martial]]
* 1946 [[Happy Knight]]
* 1947 [[Tudor Minstrel]]
* 1948 [[My Babu]]
* 1949 [[Nimbus (British horse)|Nimbus]]
|group16=1950s
|list16=
* 1950 [[Palestine (horse)|Palestine]]
* 1951 [[Ki Ming]]
* 1952 [[Thunderhead (horse)|Thunderhead]]
* 1953 [[Nearula]]
* 1954 [[Darius (horse)|Darius]]
* 1955 [[Our Babu]]
* 1956 [[Gilles de Retz (horse)|Gilles de Retz]]
* 1957 [[Crepello]]
* 1958 [[Pall Mall (horse)|Pall Mall]]
* 1959 [[Taboun]]
|group17=1960s
|list17=
* 1960 [[Martial (horse)|Martial]]
* 1961 [[Rockavon]]
* 1962 [[Privy Councillor (horse)|Privy Councillor]]
* 1963 [[Only For Life]]
* 1964 [[Baldric (horse)|Baldric]]
* 1965 [[Niksar (horse)|Niksar]]
* 1966 [[Kashmir (horse)|Kashmir]]
* 1967 [[Royal Palace (horse)|Royal Palace]]
* 1968 [[Sir Ivor]]
* 1969 [[Right Tack]]
|group18=1970s
|list18=
* 1970 [[Nijinsky (horse)|Nijinsky]] ₩
* 1971 [[Brigadier Gerard (horse)|Brigadier Gerard]]
* 1972 [[High Top]]
* 1973 [[Mon Fils]]
* 1974 [[Nonoalco]]
* 1975 [[Bolkonski (horse)|Bolkonski]]
* 1976 [[Wollow]]
* 1977 [[Nebbiolo (horse)|Nebbiolo]]
* 1978 [[Roland Gardens]]
* 1979 [[Tap On Wood]]
|group19=1980s
|list19=
* 1980 [[Known Fact]]
* 1981 [[To-Agori-Mou]]
* 1982 [[Zino (horse)|Zino]]
* 1983 [[Lomond (horse)|Lomond]]
* 1984 [[El Gran Senor]]
* 1985 [[Shadeed]]
* 1986 [[Dancing Brave]]
* 1987 [[Don't Forget Me (horse)|Don't Forget Me]]
* 1988 [[Doyoun]]
* 1989 [[Nashwan]]
|group20=1990s
|list20=
* 1990 [[Tirol (horse)|Tirol]]
* 1991 [[Mystiko (horse)|Mystiko]]
* 1992 [[Rodrigo de Triano]]
* 1993 [[Zafonic]]
* 1994 [[Mister Baileys]]
* 1995 [[Pennekamp]]
* 1996 [[Mark of Esteem]]
* 1997 [[Entrepreneur (horse)|Entrepreneur]]
* 1998 [[King of Kings (horse)|King of Kings]]
* 1999 [[Island Sands]]
|group21=2000s
|list21=
* 2000 [[King's Best]]
* 2001 [[Golan (horse)|Golan]]
* 2002 [[Rock of Gibraltar (horse)|Rock of Gibraltar]]
* 2003 [[Refuse To Bend]]
* 2004 [[Haafhd]]
* 2005 [[Footstepsinthesand]]
* 2006 [[George Washington (horse)|George Washington]]
* 2007 [[Cockney Rebel (horse)|Cockney Rebel]]
* 2008 [[Henrythenavigator]]
* 2009 [[Sea the Stars]]
|group22=2010s
|list22=
* 2010 [[Makfi]]
* 2011 [[Frankel (horse)|Frankel]]
* 2012 [[Camelot (horse)|Camelot]]
* 2013 [[Dawn Approach]]
* 2014 [[Night of Thunder (horse)|Night of Thunder]]
* 2015 [[Gleneagles (horse)|Gleneagles]]
* 2016 [[Galileo Gold]]
* 2017 [[Churchill (horse)|Churchill]]
* 2018 [[Saxon Warrior]]
* 2019 [[Magna Grecia (horse)|Magna Grecia]]
|group23=2020s
|list23=
* 2020 [[Kameko]]
* 2021 [[Poetic Flare]]
* 2022 [[Coroebus (horse)|Coroebus]]
* 2023 [[Chaldean (horse)|Chaldean]]
* 2024 [[Notable Speech]]
* 2025 [[Ruling Court]]
* 2026 [[Bow Echo (horse)|Bow Echo]]

| below = '''Legend''' - ₩ = Triple Crown Winners, ♥ = Filly

}}&lt;noinclude&gt;
{{Navbox documentation|collapsed}}
[[Category:United Kingdom horse racing navigational boxes]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rkkm1m838j9ujq09eh6igomr2pg4erx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Epsom Derby Winners</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197827</id>
    <revision>
      <id>803302</id>
      <timestamp>2026-06-06T16:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Lowyat Slyder</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>update winner</comment>
      <origin>803302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9515" sha1="2mdsfaim4j8iize9bjkxi8n95o7vauz" xml:space="preserve">{{Navbox
| name=Epsom Derby Winners
| title=[[Epsom Derby]] winners
| listclass = hlist
|nowrapitems = yes
| titlestyle=background:#aaedaa;color:#000;
| state={{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
|groupstyle=background:#aaedaa;
|group1=1780s
|list1=
* 1780 [[Diomed]]
* 1781 [[Young Eclipse]]
* 1782 [[Assassin (horse)|Assassin]]
* 1783 [[Saltram (horse)|Saltram]]
* 1784 [[Serjeant (horse)|Serjeant]]
* 1785 [[Aimwell]]
* 1786 [[Noble (horse)|Noble]]
* 1787 [[Sir Peter Teazle]]
* 1788 [[Sir Thomas (horse)|Sir Thomas]]
* 1789 [[Skyscraper (horse)|Skyscraper]]
|group2=1790s
|list2=
* 1790 [[Rhadamanthus (horse)|Rhadamanthus]]
* 1791 [[Eager (horse)|Eager]]
* 1792 [[John Bull (horse)|John Bull]]
* 1793 [[Waxy (horse)|Waxy]]
* 1794 [[Daedalus (horse)|Daedalus]]
* 1795 [[Spread Eagle (horse)|Spread Eagle]]
* 1796 [[Didelot (horse)|Didelot]]
* 1797 [[colt by Fidget]]
* 1798 [[Sir Harry (British horse)|Sir Harry]]
* 1799 [[Archduke (horse)|Archduke]]
|group3=1800s
|list3=
* 1800 [[Champion (horse)|Champion]]
* 1801 [[Eleanor (horse)|Eleanor]] ♥
* 1802 [[Tyrant (British horse)|Tyrant]]
* 1803 [[Ditto (horse)|Ditto]]
* 1804 [[Hannibal (horse)|Hannibal]]
* 1805 [[Cardinal Beaufort (horse)|Cardinal Beaufort]]
* 1806 [[Paris (horse)|Paris]]
* 1807 [[Election (horse)|Election]]
* 1808 [[Pan (horse)|Pan]]
* 1809 [[Pope (horse)|Pope]]
|group4=1810s
|list4=
* 1810 [[Whalebone (horse)|Whalebone]]
* 1811 [[Phantom (horse)|Phantom]]
* 1812 [[Octavius (horse)|Octavius]]
* 1813 [[Smolensko (horse)|Smolensko]]
* 1814 [[Blucher (horse)|Blucher]]
* 1815 [[Whisker (horse)|Whisker]]
* 1816 [[Prince Leopold (horse)|Prince Leopold]]
* 1817 [[Azor (horse)|Azor]]
* 1818 [[Sam (horse)|Sam]]
* 1819 [[Tiresias (horse)|Tiresias]]
|group5=1820s
|list5=
* 1820 [[Sailor (horse)|Sailor]]
* 1821 [[Gustavus (horse)|Gustavus]]
* 1822 [[Moses (horse)|Moses]]
* 1823 [[Emilius (horse)|Emilius]]
* 1824 [[Cedric (racehorse)|Cedric]]
* 1825 [[Middleton (horse)|Middleton]]
* 1826 [[Lap-dog (horse)|Lap-dog]]
* 1827 [[Mameluke (British horse)|Mameluke]]
* 1828 [[Cadland]]
* 1829 [[Frederick (horse)|Frederick]]
|group6=1830s
|list6=
* 1830 [[Priam (horse, foaled 1827)|Priam]]
* 1831 [[Spaniel (horse)|Spaniel]]
* 1832 [[St. Giles (horse)|St. Giles]]
* 1833 [[Dangerous (horse)|Dangerous]]
* 1834 [[Plenipotentiary (horse)|Plenipotentiary]]
* 1835 [[Mundig]]
* 1836 [[Bay Middleton (horse)|Bay Middleton]]
* 1837 [[Phosphorus (horse)|Phosphorus]]
* 1838 [[Amato (horse)|Amato]]
* 1839 [[Bloomsbury (horse)|Bloomsbury]]
|group7=1840s
|list7=
* 1840 [[Little Wonder (horse)|Little Wonder]]
* 1841 [[Coronation (British horse)|Coronation]]
* 1842 [[Attila (horse)|Attila]]
* 1843 [[Cotherstone (horse)|Cotherstone]]
* 1844 [[Orlando (horse)|Orlando]]
* 1845 [[The Merry Monarch]]
* 1846 [[Pyrrhus The First]]
* 1847 [[Cossack (horse)|Cossack]]
* 1848 [[Surplice (horse)|Surplice]]
* 1849 [[The Flying Dutchman (horse)|The Flying Dutchman]]
|group8=1850s
|list8=
* 1850 [[Voltigeur (horse)|Voltigeur]]
* 1851 [[Teddington (horse)|Teddington]]
* 1852 [[Daniel O'Rourke (horse)|Daniel O'Rourke]]
* 1853 [[West Australian (horse)|West Australian]] ₩
* 1854 [[Andover (horse)|Andover]]
* 1855 [[Wild Dayrell]]
* 1856 [[Ellington (horse)|Ellington]]
* 1857 [[Blink Bonny]] ♥
* 1858 [[Beadsman (horse)|Beadsman]]
* 1859 [[Musjid (horse)|Musjid]]
|group9=1860s
|list9=
* 1860 [[Thormanby (horse)|Thormanby]]
* 1861 [[Kettledrum (horse)|Kettledrum]]
* 1862 [[Caractacus (horse)|Caractacus]]
* 1863 [[Macaroni (horse)|Macaroni]]
* 1864 [[Blair Athol (horse)|Blair Athol]]
* 1865 [[Gladiateur]] ₩
* 1866 [[Lord Lyon (horse)|Lord Lyon]] ₩
* 1867 [[Hermit (horse)|Hermit]]
* 1868 [[Blue Gown]]
* 1869 [[Pretender (horse)|Pretender]]
|group10=1870s
|list10=
* 1870 [[Kingcraft]]
* 1871 [[Favonius (horse)|Favonius]]
* 1872 [[Cremorne (horse)|Cremorne]]
* 1873 [[Doncaster (horse)|Doncaster]]
* 1874 [[George Frederick (horse)|George Frederick]]
* 1875 [[Galopin]]
* 1876 [[Kisber (horse)|Kisber]]
* 1877 [[Silvio (horse)|Silvio]]
* 1878 [[Sefton (racehorse)|Sefton]]
* 1879 [[Sir Bevys]]
|group11=1880s
|list11=
* 1880 [[Bend Or]]
* 1881 [[Iroquois (horse)|Iroquois]]
* 1882 [[Shotover (horse)|Shotover]] ♥
* 1883 [[St. Blaise (horse)|St. Blaise]]
* 1884 [[St. Gatien]]
* [[Harvester (horse)|Harvester]]
* 1885 [[Melton (horse)|Melton]]
* 1886 [[Ormonde (horse)|Ormonde]] ₩
* 1887 [[Merry Hampton]]
* 1888 [[Ayrshire (horse)|Ayrshire]]
* 1889 [[Donovan (horse)|Donovan]]
|group12=1890s
|list12=
* 1890 [[Sainfoin (horse)|Sainfoin]]
* 1891 [[Common (horse)|Common]] ₩
* 1892 [[Sir Hugo]]
* 1893 [[Isinglass (horse)|Isinglass]] ₩
* 1894 [[Ladas (horse)|Ladas]]
* 1895 [[Sir Visto]]
* 1896 [[Persimmon (horse)|Persimmon]]
* 1897 [[Galtee More]] ₩
* 1898 [[Jeddah (horse)|Jeddah]]
* 1899 [[Flying Fox (horse)|Flying Fox]] ₩
|group13=1900s
|list13=
* 1900 [[Diamond Jubilee (horse)|Diamond Jubilee]] ₩
* 1901 [[Volodyovski]]
* 1902 [[Ard Patrick]]
* 1903 [[Rock Sand]] ₩
* 1904 [[St. Amant (horse)|St. Amant]]
* 1905 [[Cicero (horse)|Cicero]]
* 1906 [[Spearmint (horse)|Spearmint]]
* 1907 [[Orby (horse)|Orby]]
* 1908 [[Signorinetta]] ♥
* 1909 [[Minoru (horse)|Minoru]]
|group14=1910s
|list14=
* 1910 [[Lemberg (horse)|Lemberg]]
* 1911 [[Sunstar (racehorse)|Sunstar]]
* 1912 [[Tagalie]] ♥
* 1913 [[Aboyeur]]
* 1914 [[Durbar (horse)|Durbar]]
* 1915 [[Pommern (horse)|Pommern]] ₩
* 1916 [[Fifinella (horse)|Fifinella]] ♥
* 1917 [[Gay Crusader]] ₩
* 1918 [[Gainsborough (horse)|Gainsborough]] ₩
* 1919 [[Grand Parade (horse)|Grand Parade]]
|group15=1920s
|list15=
* 1920 [[Spion Kop (horse)|Spion Kop]]
* 1921 [[Humorist (horse)|Humorist]]
* 1922 [[Captain Cuttle]]
* 1923 [[Papyrus (horse)|Papyrus]]
* 1924 [[Sansovino (horse)|Sansovino]]
* 1925 [[Manna (horse)|Manna]]
* 1926 [[Coronach (horse)|Coronach]]
* 1927 [[Call Boy (horse)|Call Boy]]
* 1928 [[Felstead (horse)|Felstead]]
* 1929 [[Trigo (horse)|Trigo]]
|group16=1930s
|list16=
* 1930 [[Blenheim (horse)|Blenheim]]
* 1931 [[Cameronian (horse)|Cameronian]]
* 1932 [[April the Fifth]]
* 1933 [[Hyperion (horse)|Hyperion]]
* 1934 [[Windsor Lad]]
* 1935 [[Bahram (horse)|Bahram]] ₩
* 1936 [[Mahmoud (horse)|Mahmoud]]
* 1937 [[Mid-day Sun]]
* 1938 [[Bois Roussel]]
* 1939 [[Blue Peter (British horse)|Blue Peter]]
|group17=1940s
|list17=
* 1940 [[Pont l'Eveque (horse)|Pont l'Eveque]]
* 1941 [[Owen Tudor (horse)|Owen Tudor]]
* 1942 [[Watling Street (horse)|Watling Street]]
* 1943 [[Straight Deal]]
* 1944 [[Ocean Swell]]
* 1945 [[Dante (horse)|Dante]]
* 1946 [[Airborne (horse)|Airborne]]
* 1947 [[Pearl Diver]]
* 1948 [[My Love (horse)|My Love]]
* 1949 [[Nimbus (British horse)|Nimbus]]
|group18=1950s
|list18=
* 1950 [[Galcador]]
* 1951 [[Arctic Prince]]
* 1952 [[Tulyar]]
* 1953 [[Pinza]]
* 1954 [[Never Say Die (horse)|Never Say Die]]
* 1955 [[Phil Drake]]
* 1956 [[Lavandin (horse)|Lavandin]]
* 1957 [[Crepello]]
* 1958 [[Hard Ridden]]
* 1959 [[Parthia (horse)|Parthia]]
|group19=1960s
|list19=
* 1960 [[St. Paddy]]
* 1961 [[Psidium (horse)|Psidium]]
* 1962 [[Larkspur (horse)|Larkspur]]
* 1963 [[Relko]]
* 1964 [[Santa Claus (horse)|Santa Claus]]
* 1965 [[Sea Bird]]
* 1966 [[Charlottown]]
* 1967 [[Royal Palace (horse)|Royal Palace]]
* 1968 [[Sir Ivor]]
* 1969 [[Blakeney (horse)|Blakeney]]
|group20=1970s
|list20=
* 1970 [[Nijinsky (horse)|Nijinsky]] ₩
* 1971 [[Mill Reef]]
* 1972 [[Roberto (horse)|Roberto]]
* 1973 [[Morston (horse)|Morston]]
* 1974 [[Snow Knight]]
* 1975 [[Grundy (horse)|Grundy]]
* 1976 [[Empery]]
* 1977 [[The Minstrel]]
* 1978 [[Shirley Heights (horse)|Shirley Heights]]
* 1979 [[Troy (horse)|Troy]]
|group21=1980s
|list21=
* 1980 [[Henbit (horse)|Henbit]]
* 1981 [[Shergar]]
* 1982 [[Golden Fleece (horse)|Golden Fleece]]
* 1983 [[Teenoso]]
* 1984 [[Secreto]]
* 1985 [[Slip Anchor]]
* 1986 [[Shahrastani (horse)|Shahrastani]]
* 1987 [[Reference Point (horse)|Reference Point]]
* 1988 [[Kahyasi]]
* 1989 [[Nashwan]]
|group22=1990s
|list22=
* 1990 [[Quest For Fame (horse)|Quest For Fame]]
* 1991 [[Generous (horse)|Generous]]
* 1992 [[Dr Devious]]
* 1993 [[Commander in Chief (horse)|Commander in Chief]]
* 1994 [[Erhaab]]
* 1995 [[Lammtarra]]
* 1996 [[Shaamit]]
* 1997 [[Benny the Dip]]
* 1998 [[High-Rise (horse)|High-Rise]]
* 1999 [[Oath (horse)|Oath]]
|group23=2000s
|list23=
* 2000 [[Sinndar]]
* 2001 [[Galileo (horse)|Galileo]]
* 2002 [[High Chaparral]]
* 2003 [[Kris Kin]]
* 2004 [[North Light]]
* 2005 [[Motivator (horse)|Motivator]]
* 2006 [[Sir Percy]]
* 2007 [[Authorized (horse)|Authorized]]
* 2008 [[New Approach]]
* 2009 [[Sea the Stars]]
|group24=2010s
|list24=
* 2010 [[Workforce (horse)|Workforce]]
* 2011 [[Pour Moi (horse)|Pour Moi]]
* 2012 [[Camelot (horse)|Camelot]]
* 2013 [[Ruler of the World]]
* 2014 [[Australia (horse)|Australia]]
* 2015 [[Golden Horn (horse)|Golden Horn]]
* 2016 [[Harzand (horse)|Harzand]]
* 2017 [[Wings of Eagles (horse)|Wings of Eagles]]
* 2018 [[Masar (horse)|Masar]]
* 2019 [[Anthony Van Dyck (horse)|Anthony Van Dyck]]
|group25=2020s
|list25=
* 2020 [[Serpentine (horse)|Serpentine]]
* 2021 [[Adayar (horse)|Adayar]]
* 2022 [[Desert Crown]]
* 2023 [[Auguste Rodin (horse)|Auguste Rodin]]
* 2024 [[City of Troy (horse)|City of Troy]]
* 2025 [[Lambourn (horse)|Lambourn]]
* 2026 [[Christmas Day (horse)|Christmas Day]]
|belowstyle=background:#aaedaa;
| below = '''Legend''' - ₩ = Triple Crown Winners, ♥ = Filly
}}&lt;noinclude&gt;
{{Navbox documentation|collapsed}}
[[Category:United Kingdom horse racing navigational boxes]]
[[Category:Surrey templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2mdsfaim4j8iize9bjkxi8n95o7vauz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803303</id>
      <parentid>803302</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Template:Epsom_Derby_Winners]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9515" sha1="2mdsfaim4j8iize9bjkxi8n95o7vauz" xml:space="preserve">{{Navbox
| name=Epsom Derby Winners
| title=[[Epsom Derby]] winners
| listclass = hlist
|nowrapitems = yes
| titlestyle=background:#aaedaa;color:#000;
| state={{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
|groupstyle=background:#aaedaa;
|group1=1780s
|list1=
* 1780 [[Diomed]]
* 1781 [[Young Eclipse]]
* 1782 [[Assassin (horse)|Assassin]]
* 1783 [[Saltram (horse)|Saltram]]
* 1784 [[Serjeant (horse)|Serjeant]]
* 1785 [[Aimwell]]
* 1786 [[Noble (horse)|Noble]]
* 1787 [[Sir Peter Teazle]]
* 1788 [[Sir Thomas (horse)|Sir Thomas]]
* 1789 [[Skyscraper (horse)|Skyscraper]]
|group2=1790s
|list2=
* 1790 [[Rhadamanthus (horse)|Rhadamanthus]]
* 1791 [[Eager (horse)|Eager]]
* 1792 [[John Bull (horse)|John Bull]]
* 1793 [[Waxy (horse)|Waxy]]
* 1794 [[Daedalus (horse)|Daedalus]]
* 1795 [[Spread Eagle (horse)|Spread Eagle]]
* 1796 [[Didelot (horse)|Didelot]]
* 1797 [[colt by Fidget]]
* 1798 [[Sir Harry (British horse)|Sir Harry]]
* 1799 [[Archduke (horse)|Archduke]]
|group3=1800s
|list3=
* 1800 [[Champion (horse)|Champion]]
* 1801 [[Eleanor (horse)|Eleanor]] ♥
* 1802 [[Tyrant (British horse)|Tyrant]]
* 1803 [[Ditto (horse)|Ditto]]
* 1804 [[Hannibal (horse)|Hannibal]]
* 1805 [[Cardinal Beaufort (horse)|Cardinal Beaufort]]
* 1806 [[Paris (horse)|Paris]]
* 1807 [[Election (horse)|Election]]
* 1808 [[Pan (horse)|Pan]]
* 1809 [[Pope (horse)|Pope]]
|group4=1810s
|list4=
* 1810 [[Whalebone (horse)|Whalebone]]
* 1811 [[Phantom (horse)|Phantom]]
* 1812 [[Octavius (horse)|Octavius]]
* 1813 [[Smolensko (horse)|Smolensko]]
* 1814 [[Blucher (horse)|Blucher]]
* 1815 [[Whisker (horse)|Whisker]]
* 1816 [[Prince Leopold (horse)|Prince Leopold]]
* 1817 [[Azor (horse)|Azor]]
* 1818 [[Sam (horse)|Sam]]
* 1819 [[Tiresias (horse)|Tiresias]]
|group5=1820s
|list5=
* 1820 [[Sailor (horse)|Sailor]]
* 1821 [[Gustavus (horse)|Gustavus]]
* 1822 [[Moses (horse)|Moses]]
* 1823 [[Emilius (horse)|Emilius]]
* 1824 [[Cedric (racehorse)|Cedric]]
* 1825 [[Middleton (horse)|Middleton]]
* 1826 [[Lap-dog (horse)|Lap-dog]]
* 1827 [[Mameluke (British horse)|Mameluke]]
* 1828 [[Cadland]]
* 1829 [[Frederick (horse)|Frederick]]
|group6=1830s
|list6=
* 1830 [[Priam (horse, foaled 1827)|Priam]]
* 1831 [[Spaniel (horse)|Spaniel]]
* 1832 [[St. Giles (horse)|St. Giles]]
* 1833 [[Dangerous (horse)|Dangerous]]
* 1834 [[Plenipotentiary (horse)|Plenipotentiary]]
* 1835 [[Mundig]]
* 1836 [[Bay Middleton (horse)|Bay Middleton]]
* 1837 [[Phosphorus (horse)|Phosphorus]]
* 1838 [[Amato (horse)|Amato]]
* 1839 [[Bloomsbury (horse)|Bloomsbury]]
|group7=1840s
|list7=
* 1840 [[Little Wonder (horse)|Little Wonder]]
* 1841 [[Coronation (British horse)|Coronation]]
* 1842 [[Attila (horse)|Attila]]
* 1843 [[Cotherstone (horse)|Cotherstone]]
* 1844 [[Orlando (horse)|Orlando]]
* 1845 [[The Merry Monarch]]
* 1846 [[Pyrrhus The First]]
* 1847 [[Cossack (horse)|Cossack]]
* 1848 [[Surplice (horse)|Surplice]]
* 1849 [[The Flying Dutchman (horse)|The Flying Dutchman]]
|group8=1850s
|list8=
* 1850 [[Voltigeur (horse)|Voltigeur]]
* 1851 [[Teddington (horse)|Teddington]]
* 1852 [[Daniel O'Rourke (horse)|Daniel O'Rourke]]
* 1853 [[West Australian (horse)|West Australian]] ₩
* 1854 [[Andover (horse)|Andover]]
* 1855 [[Wild Dayrell]]
* 1856 [[Ellington (horse)|Ellington]]
* 1857 [[Blink Bonny]] ♥
* 1858 [[Beadsman (horse)|Beadsman]]
* 1859 [[Musjid (horse)|Musjid]]
|group9=1860s
|list9=
* 1860 [[Thormanby (horse)|Thormanby]]
* 1861 [[Kettledrum (horse)|Kettledrum]]
* 1862 [[Caractacus (horse)|Caractacus]]
* 1863 [[Macaroni (horse)|Macaroni]]
* 1864 [[Blair Athol (horse)|Blair Athol]]
* 1865 [[Gladiateur]] ₩
* 1866 [[Lord Lyon (horse)|Lord Lyon]] ₩
* 1867 [[Hermit (horse)|Hermit]]
* 1868 [[Blue Gown]]
* 1869 [[Pretender (horse)|Pretender]]
|group10=1870s
|list10=
* 1870 [[Kingcraft]]
* 1871 [[Favonius (horse)|Favonius]]
* 1872 [[Cremorne (horse)|Cremorne]]
* 1873 [[Doncaster (horse)|Doncaster]]
* 1874 [[George Frederick (horse)|George Frederick]]
* 1875 [[Galopin]]
* 1876 [[Kisber (horse)|Kisber]]
* 1877 [[Silvio (horse)|Silvio]]
* 1878 [[Sefton (racehorse)|Sefton]]
* 1879 [[Sir Bevys]]
|group11=1880s
|list11=
* 1880 [[Bend Or]]
* 1881 [[Iroquois (horse)|Iroquois]]
* 1882 [[Shotover (horse)|Shotover]] ♥
* 1883 [[St. Blaise (horse)|St. Blaise]]
* 1884 [[St. Gatien]]
* [[Harvester (horse)|Harvester]]
* 1885 [[Melton (horse)|Melton]]
* 1886 [[Ormonde (horse)|Ormonde]] ₩
* 1887 [[Merry Hampton]]
* 1888 [[Ayrshire (horse)|Ayrshire]]
* 1889 [[Donovan (horse)|Donovan]]
|group12=1890s
|list12=
* 1890 [[Sainfoin (horse)|Sainfoin]]
* 1891 [[Common (horse)|Common]] ₩
* 1892 [[Sir Hugo]]
* 1893 [[Isinglass (horse)|Isinglass]] ₩
* 1894 [[Ladas (horse)|Ladas]]
* 1895 [[Sir Visto]]
* 1896 [[Persimmon (horse)|Persimmon]]
* 1897 [[Galtee More]] ₩
* 1898 [[Jeddah (horse)|Jeddah]]
* 1899 [[Flying Fox (horse)|Flying Fox]] ₩
|group13=1900s
|list13=
* 1900 [[Diamond Jubilee (horse)|Diamond Jubilee]] ₩
* 1901 [[Volodyovski]]
* 1902 [[Ard Patrick]]
* 1903 [[Rock Sand]] ₩
* 1904 [[St. Amant (horse)|St. Amant]]
* 1905 [[Cicero (horse)|Cicero]]
* 1906 [[Spearmint (horse)|Spearmint]]
* 1907 [[Orby (horse)|Orby]]
* 1908 [[Signorinetta]] ♥
* 1909 [[Minoru (horse)|Minoru]]
|group14=1910s
|list14=
* 1910 [[Lemberg (horse)|Lemberg]]
* 1911 [[Sunstar (racehorse)|Sunstar]]
* 1912 [[Tagalie]] ♥
* 1913 [[Aboyeur]]
* 1914 [[Durbar (horse)|Durbar]]
* 1915 [[Pommern (horse)|Pommern]] ₩
* 1916 [[Fifinella (horse)|Fifinella]] ♥
* 1917 [[Gay Crusader]] ₩
* 1918 [[Gainsborough (horse)|Gainsborough]] ₩
* 1919 [[Grand Parade (horse)|Grand Parade]]
|group15=1920s
|list15=
* 1920 [[Spion Kop (horse)|Spion Kop]]
* 1921 [[Humorist (horse)|Humorist]]
* 1922 [[Captain Cuttle]]
* 1923 [[Papyrus (horse)|Papyrus]]
* 1924 [[Sansovino (horse)|Sansovino]]
* 1925 [[Manna (horse)|Manna]]
* 1926 [[Coronach (horse)|Coronach]]
* 1927 [[Call Boy (horse)|Call Boy]]
* 1928 [[Felstead (horse)|Felstead]]
* 1929 [[Trigo (horse)|Trigo]]
|group16=1930s
|list16=
* 1930 [[Blenheim (horse)|Blenheim]]
* 1931 [[Cameronian (horse)|Cameronian]]
* 1932 [[April the Fifth]]
* 1933 [[Hyperion (horse)|Hyperion]]
* 1934 [[Windsor Lad]]
* 1935 [[Bahram (horse)|Bahram]] ₩
* 1936 [[Mahmoud (horse)|Mahmoud]]
* 1937 [[Mid-day Sun]]
* 1938 [[Bois Roussel]]
* 1939 [[Blue Peter (British horse)|Blue Peter]]
|group17=1940s
|list17=
* 1940 [[Pont l'Eveque (horse)|Pont l'Eveque]]
* 1941 [[Owen Tudor (horse)|Owen Tudor]]
* 1942 [[Watling Street (horse)|Watling Street]]
* 1943 [[Straight Deal]]
* 1944 [[Ocean Swell]]
* 1945 [[Dante (horse)|Dante]]
* 1946 [[Airborne (horse)|Airborne]]
* 1947 [[Pearl Diver]]
* 1948 [[My Love (horse)|My Love]]
* 1949 [[Nimbus (British horse)|Nimbus]]
|group18=1950s
|list18=
* 1950 [[Galcador]]
* 1951 [[Arctic Prince]]
* 1952 [[Tulyar]]
* 1953 [[Pinza]]
* 1954 [[Never Say Die (horse)|Never Say Die]]
* 1955 [[Phil Drake]]
* 1956 [[Lavandin (horse)|Lavandin]]
* 1957 [[Crepello]]
* 1958 [[Hard Ridden]]
* 1959 [[Parthia (horse)|Parthia]]
|group19=1960s
|list19=
* 1960 [[St. Paddy]]
* 1961 [[Psidium (horse)|Psidium]]
* 1962 [[Larkspur (horse)|Larkspur]]
* 1963 [[Relko]]
* 1964 [[Santa Claus (horse)|Santa Claus]]
* 1965 [[Sea Bird]]
* 1966 [[Charlottown]]
* 1967 [[Royal Palace (horse)|Royal Palace]]
* 1968 [[Sir Ivor]]
* 1969 [[Blakeney (horse)|Blakeney]]
|group20=1970s
|list20=
* 1970 [[Nijinsky (horse)|Nijinsky]] ₩
* 1971 [[Mill Reef]]
* 1972 [[Roberto (horse)|Roberto]]
* 1973 [[Morston (horse)|Morston]]
* 1974 [[Snow Knight]]
* 1975 [[Grundy (horse)|Grundy]]
* 1976 [[Empery]]
* 1977 [[The Minstrel]]
* 1978 [[Shirley Heights (horse)|Shirley Heights]]
* 1979 [[Troy (horse)|Troy]]
|group21=1980s
|list21=
* 1980 [[Henbit (horse)|Henbit]]
* 1981 [[Shergar]]
* 1982 [[Golden Fleece (horse)|Golden Fleece]]
* 1983 [[Teenoso]]
* 1984 [[Secreto]]
* 1985 [[Slip Anchor]]
* 1986 [[Shahrastani (horse)|Shahrastani]]
* 1987 [[Reference Point (horse)|Reference Point]]
* 1988 [[Kahyasi]]
* 1989 [[Nashwan]]
|group22=1990s
|list22=
* 1990 [[Quest For Fame (horse)|Quest For Fame]]
* 1991 [[Generous (horse)|Generous]]
* 1992 [[Dr Devious]]
* 1993 [[Commander in Chief (horse)|Commander in Chief]]
* 1994 [[Erhaab]]
* 1995 [[Lammtarra]]
* 1996 [[Shaamit]]
* 1997 [[Benny the Dip]]
* 1998 [[High-Rise (horse)|High-Rise]]
* 1999 [[Oath (horse)|Oath]]
|group23=2000s
|list23=
* 2000 [[Sinndar]]
* 2001 [[Galileo (horse)|Galileo]]
* 2002 [[High Chaparral]]
* 2003 [[Kris Kin]]
* 2004 [[North Light]]
* 2005 [[Motivator (horse)|Motivator]]
* 2006 [[Sir Percy]]
* 2007 [[Authorized (horse)|Authorized]]
* 2008 [[New Approach]]
* 2009 [[Sea the Stars]]
|group24=2010s
|list24=
* 2010 [[Workforce (horse)|Workforce]]
* 2011 [[Pour Moi (horse)|Pour Moi]]
* 2012 [[Camelot (horse)|Camelot]]
* 2013 [[Ruler of the World]]
* 2014 [[Australia (horse)|Australia]]
* 2015 [[Golden Horn (horse)|Golden Horn]]
* 2016 [[Harzand (horse)|Harzand]]
* 2017 [[Wings of Eagles (horse)|Wings of Eagles]]
* 2018 [[Masar (horse)|Masar]]
* 2019 [[Anthony Van Dyck (horse)|Anthony Van Dyck]]
|group25=2020s
|list25=
* 2020 [[Serpentine (horse)|Serpentine]]
* 2021 [[Adayar (horse)|Adayar]]
* 2022 [[Desert Crown]]
* 2023 [[Auguste Rodin (horse)|Auguste Rodin]]
* 2024 [[City of Troy (horse)|City of Troy]]
* 2025 [[Lambourn (horse)|Lambourn]]
* 2026 [[Christmas Day (horse)|Christmas Day]]
|belowstyle=background:#aaedaa;
| below = '''Legend''' - ₩ = Triple Crown Winners, ♥ = Filly
}}&lt;noinclude&gt;
{{Navbox documentation|collapsed}}
[[Category:United Kingdom horse racing navigational boxes]]
[[Category:Surrey templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2mdsfaim4j8iize9bjkxi8n95o7vauz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:St Leger Winners</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197828</id>
    <revision>
      <id>803304</id>
      <timestamp>2026-10-15T01:57:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Lowyat Slyder</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>update 2026 winner</comment>
      <origin>803304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9705" sha1="pb63f7d8f4anss5tmwnrkq683znz3sq" xml:space="preserve">{{Navbox
| name=St Leger Winners
| title=[[St Leger Stakes]] winners
| listclass = hlist
|nowrapitems = yes
| titlestyle=background:#aaedaa;color:#000;
| state={{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
|groupstyle=background:#aaedaa;
|group1=1770s
|list1=
* 1776 [[Allabaculia]] ♥
* 1777 [[Bourbon (horse)|Bourbon]]
* 1778 [[Hollandoise]] ♥
* 1779 [[Tommy (horse)|Tommy]]
|group2=1780s
|list2=
* 1780 [[Ruler (horse)|Ruler]]
* 1781 [[Serina (horse)|Serina]] ♥
* 1782 [[Imperatrix (horse)|Imperatrix]] ♥
* 1783 [[Phoenomenon]]
* 1784 [[Omphale (horse)|Omphale]] ♥
* 1785 [[Cowslip (horse)|Cowslip]] ♥
* 1786 [[Paragon (horse)|Paragon]]
* 1787 [[Spadille (horse)|Spadille]]
* 1788 [[Young Flora]]
* 1789 [[Pewett]] ♥
|group3=1790s
|list3=
* 1790 [[Ambidexter (horse)|Ambidexter]]
* 1791 [[Young Traveller]]
* 1792 [[Tartar (horse)|Tartar]]
* 1793 [[Ninety-three (horse)|Ninety-three]]
* 1794 [[Beningbrough (horse)|Beningbrough]]
* 1795 [[Hambletonian (horse)|Hambletonian]]
* 1796 [[Ambrosio (horse)|Ambrosio]]
* 1797 [[Lounger (horse)|Lounger]]
* 1798 [[Symmetry (horse)|Symmetry]]
* 1799 [[Cockfighter (horse)|Cockfighter]]
|group4=1800s
|list4=
* 1800 [[Champion (horse)|Champion]]
* 1801 [[Quiz (horse)|Quiz]]
* 1802 [[Orville (horse)|Orville]]
* 1803 [[Remembrancer (horse)|Remembrancer]]
* 1804 [[Sancho (horse)|Sancho]]
* 1805 [[Staveley (horse)|Staveley]]
* 1806 [[Fyldener]]
* 1807 [[Paulina (horse)|Paulina]] ♥
* 1808 [[Petronius (horse)|Petronius]]
* 1809 [[Ashton (horse)|Ashton]]
|group5=1810s
|list5=
* 1810 [[Octavian (horse)|Octavian]]
* 1811 [[Soothsayer (horse)|Soothsayer]]
* 1812 [[Otterington (horse)|Otterington]]
* 1813 [[Altisidora]] ♥
* 1814 [[William (horse)|William]]
* 1815 [[Filho da Puta]]
* 1816 [[The Duchess (horse)|The Duchess]] ♥
* 1817 [[Ebor (horse)|Ebor]]
* 1818 [[Reveller]]
* 1819 [[Antonio (horse)|Antonio]]
|group6=1820s
|list6=
* 1820 [[St Patrick (horse)|St Patrick]]
* 1821 [[Jack Spigot]]
* 1822 [[Theodore (horse)|Theodore]]
* 1823 [[Barefoot (horse)|Barefoot]]
* 1824 [[Jerry (St Leger winner)|Jerry]]
* 1825 [[Memnon (horse)|Memnon]]
* 1826 [[Tarrare (horse)|Tarrare]]
* 1827 [[Matilda (horse)|Matilda]] ♥
* 1828 [[The Colonel (horse)|The Colonel]]
* 1829 [[Rowton (horse)|Rowton]]
|group7=1830s
|list7=
* 1830 [[Birmingham (horse)|Birmingham]]
* 1831 [[Chorister (horse)|Chorister]]
* 1832 [[Margrave (British horse)|Margrave]]
* 1833 [[Rockingham (horse)|Rockingham]]
* 1834 [[Touchstone (horse)|Touchstone]]
* 1835 [[Queen of Trumps]] ♥
* 1836 [[Elis (horse)|Elis]]
* 1837 [[Mango (horse)|Mango]]
* 1838 [[Don John (horse)|Don John]]
* 1839 [[Charles the Twelfth]]
|group8=1840s
|list8=
* 1840 [[Launcelot (horse)|Launcelot]]
* 1841 [[Satirist (horse)|Satirist]]
* 1842 [[Blue Bonnet (horse)|Blue Bonnet]] ♥
* 1843 [[Nutwith]]
* 1844 [[Faugh-a-Ballagh]]
* 1845 [[The Baron (horse)|The Baron]]
* 1846 [[Sir Tatton Sykes (horse)|Sir Tatton Sykes]]
* 1847 [[Van Tromp (horse)|Van Tromp]]
* 1848 [[Surplice (horse)|Surplice]]
* 1849 [[The Flying Dutchman (horse)|The Flying Dutchman]]
|group9=1850s
|list9=
* 1850 [[Voltigeur (horse)|Voltigeur]]
* 1851 [[Newminster (horse)|Newminster]]
* 1852 [[Stockwell (horse)|Stockwell]]
* 1853 [[West Australian (horse)|West Australian]] ₩
* 1854 [[Knight of St George]]
* 1855 [[Saucebox (horse)|Saucebox]]
* 1856 [[Warlock (horse)|Warlock]]
* 1857 [[Imperieuse (horse)|Imperieuse]] ♥
* 1858 [[Sunbeam (horse)|Sunbeam]] ♥
* 1859 [[Gamester (horse)|Gamester]]
|group10=1860s
|list10=
* 1860 [[St Albans (horse)|St Albans]]
* 1861 [[Caller Ou]] ♥
* 1862 [[The Marquis (horse)|The Marquis]]
* 1863 [[Lord Clifden]]
* 1864 [[Blair Athol (horse)|Blair Athol]]
* 1865 [[Gladiateur]] ₩
* 1866 [[Lord Lyon (horse)|Lord Lyon]] ₩
* 1867 [[Achievement (horse)|Achievement]] ♥
* 1868 [[Formosa (horse)|Formosa]] ♥ ₩
* 1869 [[Pero Gomez]]
|group11=1870s
|list11=
* 1870 [[Hawthornden (horse)|Hawthornden]]
* 1871 [[Hannah (horse)|Hannah]] ♥ ₩
* 1872 [[Wenlock (horse)|Wenlock]]
* 1873 [[Marie Stuart (horse)|Marie Stuart]] ♥
* 1874 [[Apology (horse)|Apology]] ♥ ₩
* 1875 [[Craig Millar (horse)|Craig Millar]]
* 1876 [[Petrarch (horse)|Petrarch]]
* 1877 [[Silvio (horse)|Silvio]]
* 1878 [[Jannette]] ♥
* 1879 [[Rayon d'Or]]
|group12=1880s
|list12=
* 1880 [[Robert the Devil (horse)|Robert the Devil]]
* 1881 [[Iroquois (horse)|Iroquois]]
* 1882 [[Dutch Oven (horse)|Dutch Oven]] ♥
* 1883 [[Ossian (horse)|Ossian]]
* 1884 [[The Lambkin]]
* 1885 [[Melton (horse)|Melton]]
* 1886 [[Ormonde (horse)|Ormonde]] ₩
* 1887 [[Kilwarlin]]
* 1888 [[Seabreeze (horse)|Seabreeze]] ♥
* 1889 [[Donovan (horse)|Donovan]]
|group13=1890s
|list13=
* 1890 [[Memoir (horse)|Memoir]] ♥
* 1891 [[Common (horse)|Common]] ₩
* 1892 [[La Fleche (horse)|La Fleche]] ♥ ₩
* 1893 [[Isinglass (horse)|Isinglass]] ₩
* 1894 [[Throstle (horse)|Throstle]] ♥
* 1895 [[Sir Visto]]
* 1896 [[Persimmon (horse)|Persimmon]]
* 1897 [[Galtee More]] ₩
* 1898 [[Wildfowler (horse)|Wildfowler]]
* 1899 [[Flying Fox (horse)|Flying Fox]] ₩
|group14=1900s
|list14=
* 1900 [[Diamond Jubilee (horse)|Diamond Jubilee]] ₩
* 1901 [[Doricles]]
* 1902 [[Sceptre (horse)|Sceptre]] ♥ ₩
* 1903 [[Rock Sand]] ₩
* 1904 [[Pretty Polly (horse)|Pretty Polly]] ♥ ₩
* 1905 [[Challacombe (horse)|Challacombe]]
* 1906 [[Troutbeck (horse)|Troutbeck]]
* 1907 [[Wool Winder]]
* 1908 [[Your Majesty (horse)|Your Majesty]]
* 1909 [[Bayardo (horse)|Bayardo]]
|group15=1910s
|list15=
* 1910 [[Swynford]]
* 1911 [[Prince Palatine]]
* 1912 [[Tracery (horse)|Tracery]]
* 1913 [[Night Hawk (horse)|Night Hawk]]
* 1914 [[Black Jester]]
* 1915 [[Pommern (horse)|Pommern]] ₩
* 1916 [[Hurry On]]
* 1917 [[Gay Crusader]] ₩
* 1918 [[Gainsborough (horse)|Gainsborough]] ₩
* 1919 [[Keysoe (horse)|Keysoe]] ♥
|group16=1920s
|list16=
* 1920 [[Caligula (horse)|Caligula]]
* 1921 [[Polemarch (horse)|Polemarch]]
* 1922 [[Royal Lancer]]
* 1923 [[Tranquil (horse)|Tranquil]] ♥
* 1924 [[Salmon-Trout]]
* 1925 [[Solario]]
* 1926 [[Coronach (horse)|Coronach]]
* 1927 [[Book Law]] ♥
* 1928 [[Fairway (horse)|Fairway]]
* 1929 [[Trigo (horse)|Trigo]]
|group17=1930s
|list17=
* 1930 [[Singapore (horse)|Singapore]]
* 1931 [[Sandwich (horse)|Sandwich]]
* 1932 [[Firdaussi]]
* 1933 [[Hyperion (horse)|Hyperion]]
* 1934 [[Windsor Lad]]
* 1935 [[Bahram (horse)|Bahram]] ₩
* 1936 [[Boswell (horse)|Boswell]]
* 1937 [[Chulmleigh (horse)|Chulmleigh]]
* 1938 [[Scottish Union]]
|group18=1940s
|list18=
* 1940 [[Turkhan]]
* 1941 [[Sun Castle]]
* 1942 [[Sun Chariot (horse)|Sun Chariot]] ♥ ₩
* 1943 [[Herringbone (horse)|Herringbone]] ♥
* 1944 [[Tehran (horse)|Tehran]]
* 1945 [[Chamossaire (horse)|Chamossaire]]
* 1946 [[Airborne (horse)|Airborne]]
* 1947 [[Sayajirao]]
* 1948 [[Black Tarquin]]
* 1949 [[Ridge Wood]]
|group19=1950s
|list19=
* 1950 [[Scratch (horse)|Scratch]]
* 1951 [[Talma (horse)|Talma]]
* 1952 [[Tulyar]]
* 1953 [[Premonition (horse)|Premonition]]
* 1954 [[Never Say Die (horse)|Never Say Die]]
* 1955 [[Meld (horse)|Meld]] ♥ ₩
* 1956 [[Cambremer (horse)|Cambremer]]
* 1957 [[Ballymoss]]
* 1958 [[Alcide (horse)|Alcide]]
* 1959 [[Cantelo]] ♥
|group20=1960s
|list20=
* 1960 [[St. Paddy]]
* 1961 [[Aurelius (horse)|Aurelius]]
* 1962 [[Hethersett (horse)|Hethersett]]
* 1963 [[Ragusa (horse)|Ragusa]]
* 1964 [[Indiana (horse)|Indiana]]
* 1965 [[Provoke (horse)|Provoke]]
* 1966 [[Sodium (horse)|Sodium]]
* 1967 [[Ribocco]]
* 1968 [[Ribero]]
* 1969 [[Intermezzo (horse)|Intermezzo]]
|group21=1970s
|list21=
* 1970 [[Nijinsky (horse)|Nijinsky]] ₩
* 1971 [[Athens Wood]]
* 1972 [[Boucher (horse)|Boucher]]
* 1973 [[Peleid]]
* 1974 [[Bustino]]
* 1975 [[Bruni (horse)|Bruni]]
* 1976 [[Crow (horse)|Crow]]
* 1977 [[Dunfermline (horse)|Dunfermline]] ♥
* 1978 [[Julio Mariner]]
* 1979 [[Son of Love]]
|group22=1980s
|list22=
* 1980 [[Light Cavalry (horse)|Light Cavalry]]
* 1981 [[Cut Above]]
* 1982 [[Touching Wood]]
* 1983 [[Sun Princess (horse)|Sun Princess]] ♥
* 1984 [[Commanche Run]]
* 1985 [[Oh So Sharp]] ♥ ₩
* 1986 [[Moon Madness (horse)|Moon Madness]]
* 1987 [[Reference Point (horse)|Reference Point]]
* 1988 [[Minster Son]]
* 1989 [[Michelozzo (horse)|Michelozzo]]
|group23=1990s
|list23=
* 1990 [[Snurge]]
* 1991 [[Toulon (horse)|Toulon]]
* 1992 [[User Friendly (horse)|User Friendly]] ♥
* 1993 [[Bob's Return]]
* 1994 [[Moonax]]
* 1995 [[Classic Cliche]]
* 1996 [[Shantou (horse)|Shantou]]
* 1997 [[Silver Patriarch]]
* 1998 [[Nedawi]]
* 1999 [[Mutafaweq]]
|group24=2000s
|list24=
* 2000 [[Millenary]]
* 2001 [[Milan (horse)|Milan]]
* 2002 [[Bollin Eric]]
* 2003 [[Brian Boru (horse)|Brian Boru]]
* 2004 [[Rule of Law (horse)|Rule of Law]]
* 2005 [[Scorpion (horse)|Scorpion]]
* 2006 [[Sixties Icon]]
* 2007 [[Lucarno]]
* 2008 [[Conduit (horse)|Conduit]]
* 2009 [[Mastery (horse)|Mastery]]
|group25=2010s
|list25=
* 2010 [[Arctic Cosmos]]
* 2011 [[Masked Marvel (horse)|Masked Marvel]]
* 2012 [[Encke (horse)|Encke]]
* 2013 [[Leading Light]]
* 2014 [[Kingston Hill (horse)|Kingston Hill]]
* 2015 [[Simple Verse]] ♥
* 2016 [[Harbour Law]]
* 2017 [[Capri (horse)|Capri]]
* 2018 [[Kew Gardens (horse)|Kew Gardens]]
* 2019 [[Logician (horse)|Logician]]
|group26=2020s
|list26=
* 2020 [[Galileo Chrome]]
* 2021 [[Hurricane Lane (horse)|Hurricane Lane]]
* 2022 [[Eldar Eldarov (horse)|Eldar Eldarov]]
* 2023 [[Continuous (horse)|Continuous]]
* 2024 [[Jan Brueghel (horse)|Jan Brueghel]]
* 2025 [[Scandinavia (horse)|Scandinavia]]
* 2026 [[Highwayman (horse)|Highwayman]]
|belowstyle=background:#aaedaa;
| below = '''Legend''' - ₩ = Triple Crown Winners, ♥ = Filly
}}&lt;noinclude&gt;
{{Navbox documentation|collapsed}}
[[Category:United Kingdom horse racing navigational boxes]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pb63f7d8f4anss5tmwnrkq683znz3sq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803305</id>
      <parentid>803304</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Template:St_Leger_Winners]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9705" sha1="pb63f7d8f4anss5tmwnrkq683znz3sq" xml:space="preserve">{{Navbox
| name=St Leger Winners
| title=[[St Leger Stakes]] winners
| listclass = hlist
|nowrapitems = yes
| titlestyle=background:#aaedaa;color:#000;
| state={{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
|groupstyle=background:#aaedaa;
|group1=1770s
|list1=
* 1776 [[Allabaculia]] ♥
* 1777 [[Bourbon (horse)|Bourbon]]
* 1778 [[Hollandoise]] ♥
* 1779 [[Tommy (horse)|Tommy]]
|group2=1780s
|list2=
* 1780 [[Ruler (horse)|Ruler]]
* 1781 [[Serina (horse)|Serina]] ♥
* 1782 [[Imperatrix (horse)|Imperatrix]] ♥
* 1783 [[Phoenomenon]]
* 1784 [[Omphale (horse)|Omphale]] ♥
* 1785 [[Cowslip (horse)|Cowslip]] ♥
* 1786 [[Paragon (horse)|Paragon]]
* 1787 [[Spadille (horse)|Spadille]]
* 1788 [[Young Flora]]
* 1789 [[Pewett]] ♥
|group3=1790s
|list3=
* 1790 [[Ambidexter (horse)|Ambidexter]]
* 1791 [[Young Traveller]]
* 1792 [[Tartar (horse)|Tartar]]
* 1793 [[Ninety-three (horse)|Ninety-three]]
* 1794 [[Beningbrough (horse)|Beningbrough]]
* 1795 [[Hambletonian (horse)|Hambletonian]]
* 1796 [[Ambrosio (horse)|Ambrosio]]
* 1797 [[Lounger (horse)|Lounger]]
* 1798 [[Symmetry (horse)|Symmetry]]
* 1799 [[Cockfighter (horse)|Cockfighter]]
|group4=1800s
|list4=
* 1800 [[Champion (horse)|Champion]]
* 1801 [[Quiz (horse)|Quiz]]
* 1802 [[Orville (horse)|Orville]]
* 1803 [[Remembrancer (horse)|Remembrancer]]
* 1804 [[Sancho (horse)|Sancho]]
* 1805 [[Staveley (horse)|Staveley]]
* 1806 [[Fyldener]]
* 1807 [[Paulina (horse)|Paulina]] ♥
* 1808 [[Petronius (horse)|Petronius]]
* 1809 [[Ashton (horse)|Ashton]]
|group5=1810s
|list5=
* 1810 [[Octavian (horse)|Octavian]]
* 1811 [[Soothsayer (horse)|Soothsayer]]
* 1812 [[Otterington (horse)|Otterington]]
* 1813 [[Altisidora]] ♥
* 1814 [[William (horse)|William]]
* 1815 [[Filho da Puta]]
* 1816 [[The Duchess (horse)|The Duchess]] ♥
* 1817 [[Ebor (horse)|Ebor]]
* 1818 [[Reveller]]
* 1819 [[Antonio (horse)|Antonio]]
|group6=1820s
|list6=
* 1820 [[St Patrick (horse)|St Patrick]]
* 1821 [[Jack Spigot]]
* 1822 [[Theodore (horse)|Theodore]]
* 1823 [[Barefoot (horse)|Barefoot]]
* 1824 [[Jerry (St Leger winner)|Jerry]]
* 1825 [[Memnon (horse)|Memnon]]
* 1826 [[Tarrare (horse)|Tarrare]]
* 1827 [[Matilda (horse)|Matilda]] ♥
* 1828 [[The Colonel (horse)|The Colonel]]
* 1829 [[Rowton (horse)|Rowton]]
|group7=1830s
|list7=
* 1830 [[Birmingham (horse)|Birmingham]]
* 1831 [[Chorister (horse)|Chorister]]
* 1832 [[Margrave (British horse)|Margrave]]
* 1833 [[Rockingham (horse)|Rockingham]]
* 1834 [[Touchstone (horse)|Touchstone]]
* 1835 [[Queen of Trumps]] ♥
* 1836 [[Elis (horse)|Elis]]
* 1837 [[Mango (horse)|Mango]]
* 1838 [[Don John (horse)|Don John]]
* 1839 [[Charles the Twelfth]]
|group8=1840s
|list8=
* 1840 [[Launcelot (horse)|Launcelot]]
* 1841 [[Satirist (horse)|Satirist]]
* 1842 [[Blue Bonnet (horse)|Blue Bonnet]] ♥
* 1843 [[Nutwith]]
* 1844 [[Faugh-a-Ballagh]]
* 1845 [[The Baron (horse)|The Baron]]
* 1846 [[Sir Tatton Sykes (horse)|Sir Tatton Sykes]]
* 1847 [[Van Tromp (horse)|Van Tromp]]
* 1848 [[Surplice (horse)|Surplice]]
* 1849 [[The Flying Dutchman (horse)|The Flying Dutchman]]
|group9=1850s
|list9=
* 1850 [[Voltigeur (horse)|Voltigeur]]
* 1851 [[Newminster (horse)|Newminster]]
* 1852 [[Stockwell (horse)|Stockwell]]
* 1853 [[West Australian (horse)|West Australian]] ₩
* 1854 [[Knight of St George]]
* 1855 [[Saucebox (horse)|Saucebox]]
* 1856 [[Warlock (horse)|Warlock]]
* 1857 [[Imperieuse (horse)|Imperieuse]] ♥
* 1858 [[Sunbeam (horse)|Sunbeam]] ♥
* 1859 [[Gamester (horse)|Gamester]]
|group10=1860s
|list10=
* 1860 [[St Albans (horse)|St Albans]]
* 1861 [[Caller Ou]] ♥
* 1862 [[The Marquis (horse)|The Marquis]]
* 1863 [[Lord Clifden]]
* 1864 [[Blair Athol (horse)|Blair Athol]]
* 1865 [[Gladiateur]] ₩
* 1866 [[Lord Lyon (horse)|Lord Lyon]] ₩
* 1867 [[Achievement (horse)|Achievement]] ♥
* 1868 [[Formosa (horse)|Formosa]] ♥ ₩
* 1869 [[Pero Gomez]]
|group11=1870s
|list11=
* 1870 [[Hawthornden (horse)|Hawthornden]]
* 1871 [[Hannah (horse)|Hannah]] ♥ ₩
* 1872 [[Wenlock (horse)|Wenlock]]
* 1873 [[Marie Stuart (horse)|Marie Stuart]] ♥
* 1874 [[Apology (horse)|Apology]] ♥ ₩
* 1875 [[Craig Millar (horse)|Craig Millar]]
* 1876 [[Petrarch (horse)|Petrarch]]
* 1877 [[Silvio (horse)|Silvio]]
* 1878 [[Jannette]] ♥
* 1879 [[Rayon d'Or]]
|group12=1880s
|list12=
* 1880 [[Robert the Devil (horse)|Robert the Devil]]
* 1881 [[Iroquois (horse)|Iroquois]]
* 1882 [[Dutch Oven (horse)|Dutch Oven]] ♥
* 1883 [[Ossian (horse)|Ossian]]
* 1884 [[The Lambkin]]
* 1885 [[Melton (horse)|Melton]]
* 1886 [[Ormonde (horse)|Ormonde]] ₩
* 1887 [[Kilwarlin]]
* 1888 [[Seabreeze (horse)|Seabreeze]] ♥
* 1889 [[Donovan (horse)|Donovan]]
|group13=1890s
|list13=
* 1890 [[Memoir (horse)|Memoir]] ♥
* 1891 [[Common (horse)|Common]] ₩
* 1892 [[La Fleche (horse)|La Fleche]] ♥ ₩
* 1893 [[Isinglass (horse)|Isinglass]] ₩
* 1894 [[Throstle (horse)|Throstle]] ♥
* 1895 [[Sir Visto]]
* 1896 [[Persimmon (horse)|Persimmon]]
* 1897 [[Galtee More]] ₩
* 1898 [[Wildfowler (horse)|Wildfowler]]
* 1899 [[Flying Fox (horse)|Flying Fox]] ₩
|group14=1900s
|list14=
* 1900 [[Diamond Jubilee (horse)|Diamond Jubilee]] ₩
* 1901 [[Doricles]]
* 1902 [[Sceptre (horse)|Sceptre]] ♥ ₩
* 1903 [[Rock Sand]] ₩
* 1904 [[Pretty Polly (horse)|Pretty Polly]] ♥ ₩
* 1905 [[Challacombe (horse)|Challacombe]]
* 1906 [[Troutbeck (horse)|Troutbeck]]
* 1907 [[Wool Winder]]
* 1908 [[Your Majesty (horse)|Your Majesty]]
* 1909 [[Bayardo (horse)|Bayardo]]
|group15=1910s
|list15=
* 1910 [[Swynford]]
* 1911 [[Prince Palatine]]
* 1912 [[Tracery (horse)|Tracery]]
* 1913 [[Night Hawk (horse)|Night Hawk]]
* 1914 [[Black Jester]]
* 1915 [[Pommern (horse)|Pommern]] ₩
* 1916 [[Hurry On]]
* 1917 [[Gay Crusader]] ₩
* 1918 [[Gainsborough (horse)|Gainsborough]] ₩
* 1919 [[Keysoe (horse)|Keysoe]] ♥
|group16=1920s
|list16=
* 1920 [[Caligula (horse)|Caligula]]
* 1921 [[Polemarch (horse)|Polemarch]]
* 1922 [[Royal Lancer]]
* 1923 [[Tranquil (horse)|Tranquil]] ♥
* 1924 [[Salmon-Trout]]
* 1925 [[Solario]]
* 1926 [[Coronach (horse)|Coronach]]
* 1927 [[Book Law]] ♥
* 1928 [[Fairway (horse)|Fairway]]
* 1929 [[Trigo (horse)|Trigo]]
|group17=1930s
|list17=
* 1930 [[Singapore (horse)|Singapore]]
* 1931 [[Sandwich (horse)|Sandwich]]
* 1932 [[Firdaussi]]
* 1933 [[Hyperion (horse)|Hyperion]]
* 1934 [[Windsor Lad]]
* 1935 [[Bahram (horse)|Bahram]] ₩
* 1936 [[Boswell (horse)|Boswell]]
* 1937 [[Chulmleigh (horse)|Chulmleigh]]
* 1938 [[Scottish Union]]
|group18=1940s
|list18=
* 1940 [[Turkhan]]
* 1941 [[Sun Castle]]
* 1942 [[Sun Chariot (horse)|Sun Chariot]] ♥ ₩
* 1943 [[Herringbone (horse)|Herringbone]] ♥
* 1944 [[Tehran (horse)|Tehran]]
* 1945 [[Chamossaire (horse)|Chamossaire]]
* 1946 [[Airborne (horse)|Airborne]]
* 1947 [[Sayajirao]]
* 1948 [[Black Tarquin]]
* 1949 [[Ridge Wood]]
|group19=1950s
|list19=
* 1950 [[Scratch (horse)|Scratch]]
* 1951 [[Talma (horse)|Talma]]
* 1952 [[Tulyar]]
* 1953 [[Premonition (horse)|Premonition]]
* 1954 [[Never Say Die (horse)|Never Say Die]]
* 1955 [[Meld (horse)|Meld]] ♥ ₩
* 1956 [[Cambremer (horse)|Cambremer]]
* 1957 [[Ballymoss]]
* 1958 [[Alcide (horse)|Alcide]]
* 1959 [[Cantelo]] ♥
|group20=1960s
|list20=
* 1960 [[St. Paddy]]
* 1961 [[Aurelius (horse)|Aurelius]]
* 1962 [[Hethersett (horse)|Hethersett]]
* 1963 [[Ragusa (horse)|Ragusa]]
* 1964 [[Indiana (horse)|Indiana]]
* 1965 [[Provoke (horse)|Provoke]]
* 1966 [[Sodium (horse)|Sodium]]
* 1967 [[Ribocco]]
* 1968 [[Ribero]]
* 1969 [[Intermezzo (horse)|Intermezzo]]
|group21=1970s
|list21=
* 1970 [[Nijinsky (horse)|Nijinsky]] ₩
* 1971 [[Athens Wood]]
* 1972 [[Boucher (horse)|Boucher]]
* 1973 [[Peleid]]
* 1974 [[Bustino]]
* 1975 [[Bruni (horse)|Bruni]]
* 1976 [[Crow (horse)|Crow]]
* 1977 [[Dunfermline (horse)|Dunfermline]] ♥
* 1978 [[Julio Mariner]]
* 1979 [[Son of Love]]
|group22=1980s
|list22=
* 1980 [[Light Cavalry (horse)|Light Cavalry]]
* 1981 [[Cut Above]]
* 1982 [[Touching Wood]]
* 1983 [[Sun Princess (horse)|Sun Princess]] ♥
* 1984 [[Commanche Run]]
* 1985 [[Oh So Sharp]] ♥ ₩
* 1986 [[Moon Madness (horse)|Moon Madness]]
* 1987 [[Reference Point (horse)|Reference Point]]
* 1988 [[Minster Son]]
* 1989 [[Michelozzo (horse)|Michelozzo]]
|group23=1990s
|list23=
* 1990 [[Snurge]]
* 1991 [[Toulon (horse)|Toulon]]
* 1992 [[User Friendly (horse)|User Friendly]] ♥
* 1993 [[Bob's Return]]
* 1994 [[Moonax]]
* 1995 [[Classic Cliche]]
* 1996 [[Shantou (horse)|Shantou]]
* 1997 [[Silver Patriarch]]
* 1998 [[Nedawi]]
* 1999 [[Mutafaweq]]
|group24=2000s
|list24=
* 2000 [[Millenary]]
* 2001 [[Milan (horse)|Milan]]
* 2002 [[Bollin Eric]]
* 2003 [[Brian Boru (horse)|Brian Boru]]
* 2004 [[Rule of Law (horse)|Rule of Law]]
* 2005 [[Scorpion (horse)|Scorpion]]
* 2006 [[Sixties Icon]]
* 2007 [[Lucarno]]
* 2008 [[Conduit (horse)|Conduit]]
* 2009 [[Mastery (horse)|Mastery]]
|group25=2010s
|list25=
* 2010 [[Arctic Cosmos]]
* 2011 [[Masked Marvel (horse)|Masked Marvel]]
* 2012 [[Encke (horse)|Encke]]
* 2013 [[Leading Light]]
* 2014 [[Kingston Hill (horse)|Kingston Hill]]
* 2015 [[Simple Verse]] ♥
* 2016 [[Harbour Law]]
* 2017 [[Capri (horse)|Capri]]
* 2018 [[Kew Gardens (horse)|Kew Gardens]]
* 2019 [[Logician (horse)|Logician]]
|group26=2020s
|list26=
* 2020 [[Galileo Chrome]]
* 2021 [[Hurricane Lane (horse)|Hurricane Lane]]
* 2022 [[Eldar Eldarov (horse)|Eldar Eldarov]]
* 2023 [[Continuous (horse)|Continuous]]
* 2024 [[Jan Brueghel (horse)|Jan Brueghel]]
* 2025 [[Scandinavia (horse)|Scandinavia]]
* 2026 [[Highwayman (horse)|Highwayman]]
|belowstyle=background:#aaedaa;
| below = '''Legend''' - ₩ = Triple Crown Winners, ♥ = Filly
}}&lt;noinclude&gt;
{{Navbox documentation|collapsed}}
[[Category:United Kingdom horse racing navigational boxes]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pb63f7d8f4anss5tmwnrkq683znz3sq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:ප්‍රවර්ග ශීර්ෂක දෝෂ කළමනාකරු</title>
    <ns>828</ns>
    <id>197829</id>
    <revision>
      <id>803331</id>
      <timestamp>2026-11-02T08:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>803331</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="99" sha1="m7x0605g3bhvdwr11c0ndeo47yh4ajb" xml:space="preserve">local p = {}

-- පරීක්ෂාව
function p.pareekshaawa(frame)
  return nil
end

return p</text>
      <sha1>m7x0605g3bhvdwr11c0ndeo47yh4ajb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:ප්‍රවර්ග ශීර්ෂක දෝෂ කළමනාකරු/doc</title>
    <ns>828</ns>
    <id>197830</id>
    <revision>
      <id>803332</id>
      <timestamp>2026-11-02T08:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>803332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="699" sha1="qh9akh23ez8yguhhsvym81ytt0bzerh" xml:space="preserve">{{Module rating|pre-alpha}}
&lt;!-- ප්‍රවර්ග පිටුව පහළින් ම එකතු කරන්න. එසේම අන්තර් විකි සබැඳි විකි දත්ත වෙත යොමු කරන්න. --&gt;

== භාවිතය ==
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;#invoke:ප්‍රවර්ග ශීර්ෂක දෝෂ කළමනාකරු|''function_name''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- මෙයට පහළින් ප්‍රවර්ග එකතු කරන්න. අන්තර් විකි සබැඳි විකි දත්ත වෙත යොමු කරන්න. --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>qh9akh23ez8yguhhsvym81ytt0bzerh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:ප්‍රවර්ග ශීර්ෂක දෝෂ පරීක්ෂාව</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197831</id>
    <revision>
      <id>803333</id>
      <timestamp>2026-11-02T08:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>803333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="172" sha1="1qy4kkbjvc30becl7qcskx3npjzr3wn" xml:space="preserve">{{#invoke:ප්‍රවර්ග ශීර්ෂක දෝෂ කළමනාකරු|pareekshaawa}}&lt;!--
--&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;{{උපදෙස්}}&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1qy4kkbjvc30becl7qcskx3npjzr3wn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:ප්‍රවර්ග ශීර්ෂක දෝෂ පරීක්ෂාව/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197832</id>
    <revision>
      <id>803334</id>
      <timestamp>2026-11-02T08:48:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>803334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="297" sha1="t356hn7l2xni7e9bi7mdwa9lfcl8ymp" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{ලුවා|Module:ප්‍රවර්ග ශීර්ෂක දෝෂ කළමනාකරු}}
== භාවිතය ==


&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- ප්‍රවර්ග ගත කිරීම මෙම පෙළට පසුව --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>t356hn7l2xni7e9bi7mdwa9lfcl8ymp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඇල්විමොපන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197833</id>
    <revision>
      <id>803336</id>
      <timestamp>2026-11-02T10:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500287|Alvimopan]] to:si #mdwikicx</comment>
      <origin>803336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5769" sha1="1pel45omfkzb8ucrm2ly92rs7yoh3l7" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|Verifiedfields   =changed
|verifiedrevid    =456683046
|image            =Alvimopan2DCSD.svg
|image2           =Alvimopan3DanJ.gif
|width2           =250px

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =Entereg
|synonyms         =Alvimopan, Entereg
|IUPAC name       =2-([(2S)-2-([(3R,4R)-4-(3-hydroxyphenyl)-3,4-dimethylpiperidin-1-yl]methyl) -3-phenylpropanoyl]amino)acetic acid

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy AU     =&lt;!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --&gt;
|pregnancy US     =B
|pregnancy category=
|routes of administration=By mouth
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|alvimopan}}
|MedlinePlus      =a608051

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal AU         =&lt;!-- Unscheduled / S2 / S3 / S4 / S5 / S6 / S7 / S8 / S9 --&gt;
|legal CA         =&lt;!-- Schedule I --&gt;
|legal UK         =
|legal US         =Rx-only
|legal status     =
|licence US       =Alvimopan

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =6%
|protein bound    =80% (parent drug), 94% (metabolite)
|metabolism       =Gut microflora-mediated hydrolysis to active metabolite
|elimination half-life=10-17 hours
|excretion        =Faeces, urine (35%)

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =25
|H                =32
|N                =2
|O                =4
|smiles           =O=C(O)CNC(=O)[C@@H](Cc1ccccc1)CN3CC[C@@](c2cccc(O)c2)([C@H](C3)C)C
|StdInChI         =1S/C25H32N2O4/c1-18-16-27(12-11-25(18,2)21-9-6-10-22(28)14-21)17-20(24(31)26-15-23(29)30)13-19-7-4-3-5-8-19/h3-10,14,18,20,28H,11-13,15-17H2,1-2H3,(H,26,31)(H,29,30)/t18-,20-,25+/m0/s1
|StdInChI Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =UPNUIXSCZBYVBB-JVFUWBCBSA-N
|StdInChIKey Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
}}

'''එන්ටරෙග් යන''' වෙළඳ නාමය යටතේ අලෙවි කරන '''ඇල්විමොපන්''', බඩවැලේ කොටසක් ශල්‍යකර්මයකින් ඉවත් කර නැවත සම්බන්ධ කිරීමෙන් පසු ඇතිවන බඩවැල් අක්‍රියතාවයෙන් (ඉලියස්) සුවය ලැබීම වේගවත් කිරීමට භාවිත කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=DailyMed - ALVIMOPAN capsule|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=2a0645b4-daf8-421f-b987-a4e478843c5d|website=dailymed.nlm.nih.gov|access-date=14 January 2022|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419092641/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=2a0645b4-daf8-421f-b987-a4e478843c5d|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210419092641/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=2a0645b4-daf8-421f-b987-a4e478843c5d|date=19 April 2021}}&lt;/ref&gt; කුඩා අන්ත්‍රයේ හෝ මහා අන්ත්‍රයේ සැත්කමකින් පසුව එය භාවිතා කළ හැක.&lt;ref name=&quot;AHFS2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Alvimopan Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/alvimopan.html|website=Drugs.com|access-date=14 January 2022|language=en|archive-date=28 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628201709/https://www.drugs.com/monograph/alvimopan.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628201709/https://www.drugs.com/monograph/alvimopan.html|date=28 June 2021}}&lt;/ref&gt; මෙම ඖෂධය මුඛයෙන් ගනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2022&quot; /&gt;

පොදු අතුරු ආබාධ අතර පපුවේ දැවිල්ල ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතර [[හෘදයාබාධය|හෘදයාබාධයක්]] සහ  පොටෑසියම් මට්ටම අඩුවීම ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AHFS2022&quot; /&gt; ගර්භණී සමයේදී ආරක්ෂාව පැහැදිලි නැත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Alvimopan (Entereg) Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/alvimopan.html|website=Drugs.com|access-date=14 January 2022|language=en|archive-date=3 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203170001/https://www.drugs.com/pregnancy/alvimopan.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203170001/https://www.drugs.com/pregnancy/alvimopan.html|date=3 December 2020}}&lt;/ref&gt; එය පර්යන්තව ක්‍රියා කරන μ-ඔපියොයිඩ් ප්‍රතිග්‍රාහක ප්‍රතිවිරෝධකයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2022&quot; /&gt;

2008 දී ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා ඇල්විමොපන් අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ 2022 වන විට මෙම ඖෂධය 12 mg මාත්‍රා 15 ක මිල ඇමරිකානු ඩොලර් 2,900 ක් පමණ විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Entereg Prices, Coupons &amp; Patient Assistance Programs|url=https://www.drugs.com/price-guide/entereg|website=Drugs.com|access-date=14 January 2022|language=en|archive-date=2 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702053855/https://www.drugs.com/price-guide/entereg|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>1pel45omfkzb8ucrm2ly92rs7yoh3l7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බෙපොටස්ටයින්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197834</id>
    <revision>
      <id>803337</id>
      <timestamp>2026-11-02T10:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500670|Bepotastine]] to:si #mdwikicx</comment>
      <origin>803337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5388" sha1="k2e7936ok20d9hkzme2yr4tqupm9kce" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|Verifiedfields   =changed
|verifiedrevid    =459957305
|image            =Bepotastine.svg

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =Bepreve&lt;ref name=AHFS2021/&gt;
|synonyms         =Bepotastine besilate
|IUPAC name       =4-[4-[(4-chlorophenyl)-pyridin-2-ylmethoxy]piperidin-1-yl]butanoic acid

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy US     =C
|routes of administration=By mouth, [[eye drops]]
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|bepotastine}}
|MedlinePlus      =a610012

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal status     =Rx-only

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =High (by mouth)&lt;br /&gt;Minimal (topical)
|protein bound    =~55%
|excretion        =Renal (75–85

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =21
|Cl               =1
|H                =25
|N                =2
|O                =3
|smiles           =Clc1ccc(cc1)C(OC2CCN(CCCC(=O)O)CC2)c3ncccc3
|StdInChI         =1S/C21H25ClN2O3/c22-17-8-6-16(7-9-17)21(19-4-1-2-12-23-19)27-18-10-14-24(15-11-18)13-3-5-20(25)26/h1-2,4,6-9,12,18,21H,3,5,10-11,13-15H2,(H,25,26)
|StdInChI Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =YWGDOWXRIALTES-UHFFFAOYSA-N
|StdInChIKey Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
}}

'''බෙප්‍රීව්''' යන වෙළඳ නාම යටතේ අලෙවි කරන '''බෙපොටස්ටීන්''', ආසාත්මික ඇස් රෝගය සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා අක්ෂි බිංදුවක් ලෙස භාවිතා කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Bepotastine Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/bepotastine.html|website=Drugs.com|access-date=24 November 2021|language=en|archive-date=27 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027132202/https://www.drugs.com/monograph/bepotastine.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; මුඛයෙන් ගන්නා විට එය ආසාත්මික පීනස සහ වද, කරප්පන් සඳහා භාවිතා කළ හැක.&lt;ref name=&quot;Le2010&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|last=Leung|first=Donald Y. M.|last2=Sampson|first2=Hugh|last3=Geha|first3=Raif|last4=Szefler|first4=Stanley J.|title=Pediatric Allergy: Principles and Practice E-Book|date=13 October 2010|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-1-4377-3778-3|url=https://www.google.ca/books/edition/Pediatric Allergy Principles and Practic/Udk-wPnjg1gC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Bepotastine+Japan+2000&amp;pg=PA610|access-date=9 January 2022|language=en|archive-date=11 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111082724/https://www.google.ca/books/edition/Pediatric Allergy Principles and Practic/Udk-wPnjg1gC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Bepotastine+Japan+2000&amp;pg=PA610|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

පොදු අතුරු ආබාධ ඇස් කැසීම, හිසරදය සහ නාසය හිරවීම ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=DailyMed - BEPOTASTINE BESILATE solution/ drops|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=25561e17-baa0-e99a-ffeb-32f5392217fe|website=dailymed.nlm.nih.gov|access-date=9 January 2022|archive-date=11 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111082735/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=25561e17-baa0-e99a-ffeb-32f5392217fe|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ගර්භණී සමයේදී හානියක් සිදුවන බවට කිසිදු සාක්ෂියක් නොමැති වුවද, ගර්භණී සමයේදී මෙහි ආරක්ෂාව හොඳින් අධ්‍යයනය කර නොමැත.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Bepotastine ophthalmic (Bepreve) Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/bepotastine-ophthalmic.html|website=Drugs.com|access-date=9 January 2022|language=en|archive-date=25 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025211148/https://www.drugs.com/pregnancy/bepotastine-ophthalmic.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; එය [[Antihistamine|ප්‍රතිහිස්ටමින්]] සහ මාස්ට් සෛල ස්ථායීකාරකයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

2000 දී ජපානයේ සහ 2009 දී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා බෙපොටස්ටීන් අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Le2010&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ඇසට දමන එක් මාත්‍රාවක් සඳහා මිලි ලීටර් 5 ක මිල 2022 වන විට ඇමරිකානු ඩොලර් 70 ක් පමණ වේ.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Bepotastine Prices, Coupons &amp; Savings Tips - GoodRx|url=https://www.goodrx.com/bepotastine|website=GoodRx|access-date=9 January 2022|archive-date=23 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160823225227/http://www.goodrx.com/bepotastine|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>k2e7936ok20d9hkzme2yr4tqupm9kce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඇල්ට්‍රෙටමින්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197835</id>
    <revision>
      <id>803338</id>
      <timestamp>2026-11-02T10:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500283|Altretamine]] to:si #mdwikicx</comment>
      <origin>803338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5020" sha1="iev126tc4mr2apm0nm461jvopscgaht" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|verifiedrevid    =456682333
|drug name        =
|image            =Altretamine.svg
|width            =180
|alt              =Skeletal formula of altretamine
|image2           =Altretamine-3D-balls.png
|width2           =180
|alt2             =Ball-and-stick model of the altretamine molecule

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =Hexalen
|synonyms         =Hexamethylmelamine, &lt;small&gt;2,4,6-Tris(dimethylamino)-1,3,5-triazine&lt;/small&gt;
|IUPAC name       =''N''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;,''N''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;,''N''&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;,''N''&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;,''N''&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;,''N''&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;-Hexamethyl-1,3,5-triazine-2,4,6-triamine

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy AU     =D
|pregnancy US     =D
|routes of administration=By mouth ([[Capsule (pharmacy)|capsules]])
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|altretamine}}
|MedlinePlus      =a601200

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal AU         =S4
|legal CA         =Rx-only
|legal US         =Rx-only
|licence US       =Altretamine

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|protein bound    =94%
|metabolism       =Extensive [[liver]]
|elimination half-life=4.7–10.2 hours

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =9
|H                =18
|N                =6
|smiles           =n1c(nc(nc1N(C)C)N(C)C)N(C)C
|StdInChI         =1S/C9H18N6/c1-13(2)7-10-8(14(3)4)12-9(11-7)15(5)6/h1-6H3
|StdInChI Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =UUVWYPNAQBNQJQ-UHFFFAOYSA-N
|StdInChIKey Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
}}

'''හෙක්සලෙන්''' යන වෙළඳ නාමය යටතේ අලෙවි කරන '''ඇල්ට්‍රෙටමින්''', ඩිම්බකෝෂ පිළිකා සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;Liv2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Altretamine|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK548524/|website=LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury|publisher=National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases|access-date=14 January 2022|date=2012|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506051817/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK548524/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506051817/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK548524/|date=6 May 2021}}&lt;/ref&gt; විශේෂයෙන් එය වෙනත් ප්‍රතිකාර ක්‍රම ඵලදායී නොවන විට භාවිතා වේ.&lt;ref name=&quot;Liv2022&quot; /&gt; එය මුඛයෙන් ගනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Liv2022&quot; /&gt;

පොදු අතුරු ආබාධ අතර ඔක්කාරය, [[වමනය]], [[පාචනය]], හිසකෙස් ගැලවී යාම, ඇටමිදුළු මර්දනය, පර්යන්ත ස්නායු ගැටළු සහ කුෂ්ඨ ඇති වීම ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Liv2022&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතරට භාවාත්මක අක්‍රමිකතා සහ තවදුරටත් පිළිකා ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2022&quot; /&gt; ගර්භණී සමයේදී භාවිතා කිරීම දරුවාට හානි කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Altretamine Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/altretamine.html|website=Drugs.com|access-date=14 January 2022|language=en|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126210936/https://www.drugs.com/monograph/altretamine.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126210936/https://www.drugs.com/monograph/altretamine.html|date=26 January 2021}}&lt;/ref&gt; එය ඇල්කයිලේටින් කාරකයකි.&lt;ref name=&quot;Liv2022&quot; /&gt;

1990 දී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා ඇල්ට්‍රෙටමින් අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Liv2022&quot; /&gt; 2022 වන විට එය එක්සත් ජනපදයේ වාණිජමය වශයෙන් ලබා ගත නොහැක.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Drugs@FDA: FDA-Approved Drugs|url=https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/daf/index.cfm?event=BasicSearch.process|website=www.accessdata.fda.gov|access-date=14 January 2022|archive-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827181002/https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/daf/index.cfm|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210827181002/https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/daf/index.cfm|date=27 August 2021}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>iev126tc4mr2apm0nm461jvopscgaht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පිෆ්ලුෆොලාස්ටැට් එෆ්-18</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197836</id>
    <revision>
      <id>803339</id>
      <timestamp>2026-11-02T10:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1504347|Piflufolastat F-18]] to:si #mdwikicx</comment>
      <origin>803339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3092" sha1="nv22ut5a52k4k9x4itmuc8densnxrz3" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්}}

පයිලැරිෆයි යන වෙළඳ නාමයෙන් හැඳින්වෙන '''පිෆ්ලුෆොලස්ටැට් F-18''' (Piflufolastat F-18) යනු, පොසිට්‍රෝන විමෝචන ටොමොග්‍රැෆි (PET) [[Medical imaging|ස්කෑන් පරීක්ෂණ]] සඳහා භාවිතා කරන විකිරණශීලී රෝග විනිශ්චය කාරකයකි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; මෙය විශේෂයෙන්ම යොදාගනු ලබන්නේ,  පුරස්ථි ග්‍රන්ථි පිළිකාව පුරස්ථි ග්‍රන්ථි-විශේෂිත පටල ප්‍රතිදේහජනක (PSMA) පැතිරීම හෝ එය නැවත හටගැනීමක් සිදුවී ඇත්දැයි හඳුනාගැනීම සඳහාය.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; මෙම ඖෂධය ශිරාවක් තුලට එන්නත් කිරීම මගින් ශරීරගත කරනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Pylarify- piflufolastat f-18 injection|website=DailyMed|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=a00e5cbc-4fd5-4280-82ec-cd3498df4553|access-date=12 September 2021|archive-date=13 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913045312/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=a00e5cbc-4fd5-4280-82ec-cd3498df4553|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913045312/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=a00e5cbc-4fd5-4280-82ec-cd3498df4553|date=13 September 2021}}&lt;/ref&gt;

මෙහි සුලබ අතුරු ආබාධ අතරට [[හිසරදය]], රසය වෙනස් වීම සහ වෙහෙස ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතර [[අසාත්මිකතාව|අසාත්මිකතා]] සහ විකිරණ වලට නිරාවරණය ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt;

2021 දී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා Piflufolastat F-18 ඖෂධය අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; 2022 වන විට යුරෝපයේ හෝ එක්සත් රාජධානියේ මෙම ඖෂධය වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා අනුමත කර නොමැත.&lt;ref name=&quot;SPS2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Fluorine-18-DCFPyL|url=https://www.sps.nhs.uk/medicines/fluorine-18-dcfpyl/|website=SPS - Specialist Pharmacy Service|access-date=29 October 2022|date=26 December 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}{{HHS content|url=http://www.fda.gov}}
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>nv22ut5a52k4k9x4itmuc8densnxrz3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803340</id>
      <parentid>803339</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T10:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>803340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3054" sha1="g519p01ooyxq3u3e08agy9ih4xirkcm" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්}}

පයිලැරිෆයි යන වෙළඳ නාමයෙන් හැඳින්වෙන '''පිෆ්ලුෆොලස්ටැට් F-18''' (Piflufolastat F-18) යනු, පොසිට්‍රෝන විමෝචන ටොමොග්‍රැෆි (PET) [[Medical imaging|ස්කෑන් පරීක්ෂණ]] සඳහා භාවිතා කරන විකිරණශීලී රෝග විනිශ්චය කාරකයකි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; මෙය විශේෂයෙන්ම යොදාගනු ලබන්නේ,  පුරස්ථි ග්‍රන්ථි පිළිකාව පුරස්ථි ග්‍රන්ථි-විශේෂිත පටල ප්‍රතිදේහජනක (PSMA) පැතිරීම හෝ එය නැවත හටගැනීමක් සිදුවී ඇත්දැයි හඳුනාගැනීම සඳහාය.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; මෙම ඖෂධය ශිරාවක් තුලට එන්නත් කිරීම මගින් ශරීරගත කරනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Pylarify- piflufolastat f-18 injection|website=DailyMed|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=a00e5cbc-4fd5-4280-82ec-cd3498df4553|access-date=12 September 2021|archive-date=13 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913045312/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=a00e5cbc-4fd5-4280-82ec-cd3498df4553|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913045312/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=a00e5cbc-4fd5-4280-82ec-cd3498df4553|date=13 September 2021}}&lt;/ref&gt;

මෙහි සුලබ අතුරු ආබාධ අතරට [[හිසරදය]], රසය වෙනස් වීම සහ වෙහෙස ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතර [[අසාත්මිකතාව|අසාත්මිකතා]] සහ විකිරණ වලට නිරාවරණය ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt;

2021 දී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා Piflufolastat F-18 ඖෂධය අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; 2022 වන විට යුරෝපයේ හෝ එක්සත් රාජධානියේ මෙම ඖෂධය වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා අනුමත කර නොමැත.&lt;ref name=&quot;SPS2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Fluorine-18-DCFPyL|url=https://www.sps.nhs.uk/medicines/fluorine-18-dcfpyl/|website=SPS - Specialist Pharmacy Service|access-date=29 October 2022|date=26 December 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>g519p01ooyxq3u3e08agy9ih4xirkcm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඔමිඩෙනෙපැග්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197837</id>
    <revision>
      <id>803341</id>
      <timestamp>2026-11-02T10:57:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1503846|Omidenepag]] to:si #mdwikicx</comment>
      <origin>803341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5167" sha1="5c6n5s8rocfotd1k7lfe8jtpfha1yce" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|drug name        =Omidenepag
|image            =Omidenepag.svg
|alt              =
|caption          =
|type             =&lt;!-- empty --&gt;

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =Eybelis, Omlonti
|synonyms         =UR-7276, DE-117
|IUPAC name       =Propan-2-yl 2-&lt;nowiki&gt;[[6-[[&lt;/nowiki&gt;(4-pyrazol-1-ylphenyl)methyl-pyridin-3-ylsulfonylamino]methyl]pyridin-2-yl]amino]acetate

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy AU     =&lt;!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --&gt;
|pregnancy category=
|routes of administration=[[Ophthalmic drug administration|Eye drop]]
|Drugs.com        =
|MedlinePlus      =

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal AU         =&lt;!-- S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9 or Unscheduled --&gt;
|legal CA         =&lt;!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --&gt;
|legal EU         =
|legal UN         =&lt;!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV --&gt;
|legal UK         =&lt;!-- GSL, P, POM, CD, CD Lic, CD POM, CD No Reg POM, CD (Benz) POM, CD (Anab) POM or CD Inv POM / Class A, B, C --&gt;
|legal US         =Rx-only
|legal status     =Rx-only&lt;ref name=Duggan2018/&gt;

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =
|protein bound    =
|metabolism       =
|elimination half-life=
|excretion        =

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =26
|H                =28
|N                =6
|O                =4
|S                =1
|smiles           =CC(C)OC(=O)CNC1=CC=CC(CN(CC2=CC=C(C=C2)N2C=CC=N2)S(=O)(=O)C2=CC=CN=C2)=N1
|StdInChI         =1S/C23H22N6O4S/c30-23(31)15-25-22-6-1-4-19(27-22)17-28(34(32,33)21-5-2-11-24-14-21)16-18-7-9-20(10-8-18)29-13-3-12-26-29/h1-14H,15-17H2,(H,25,27)(H,30,31)
|StdInChI comment =
|StdInChIKey      =YHGSTSNEOJUIRN-UHFFFAOYSA-N
|density          =
|melting point    =
|melting high     =
|melting notes    =
|boiling point    =
|boiling notes    =
|solubility       =
|specific rotation=
}}

'''ඔමිඩෙනෙපැග්''' යනු, අයිබෙලිස් වැනි වෙළඳ නාම යටතේ අලෙවි කෙරෙන, ග්ලුකෝමා ඇතුළු අක්ෂි අධි රුධිර පීඩනයට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Omlonti- omidenepag isopropyl solution/ drops|website=DailyMed|date=30 September 2022|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=8e440b2c-fbe5-4c86-b7f3-3da00a5b2924|access-date=16 October 2022|archive-date=16 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221016045420/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=8e440b2c-fbe5-4c86-b7f3-3da00a5b2924|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016045420/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=8e440b2c-fbe5-4c86-b7f3-3da00a5b2924|date=16 October 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Duggan2018&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Duggan S|title=Omidenepag Isopropyl Ophthalmic Solution 0.002%: First Global Approval|journal=Drugs|volume=78|issue=18|pages=1925–1929|date=December 2018|pmid=30465134|doi=10.1007/s40265-018-1016-1}}&lt;/ref&gt; එය අක්ෂි බිංදු ලෙස යොදා ගැනේ.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt;

පොදු අතුරු ආබාධ අතරට ආලෝකයට සංවේදීතාව, නොපැහැදිලි පෙනීම, ඇස් රතු වීම, හිසරදය සහ ඇස්වල වේදනාව ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතර ඇහිබැමිවල වෙනස්කම් සහ මැකියුලර් ශෝථය ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; එය සාපේක්ෂව තෝරාගත් ප්‍රොස්ටැග්ලැන්ඩින් E2 (EP2) ප්‍රතිග්‍රාහක සක්‍රියකයකි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt;

2018 දී ජපානයේ සහ 2022 දී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා ඔමිඩෙනෙපැග් ඖෂධය අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Duggan2018&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; 2022 වන විට එය යුරෝපයේ හෝ එක්සත් රාජධානියේ මෙම ඖෂධය වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා අනුමත කිරීමේ ක්‍රියාවලියේ නොමැත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Omidenepag isopropyl|url=https://www.sps.nhs.uk/medicines/omidenepag-isopropyl/|website=SPS - Specialist Pharmacy Service|access-date=16 December 2022|date=30 September 2022|archive-date=24 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024115707/https://www.sps.nhs.uk/medicines/omidenepag-isopropyl/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221024115707/https://www.sps.nhs.uk/medicines/omidenepag-isopropyl/|date=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>5c6n5s8rocfotd1k7lfe8jtpfha1yce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රිමෙක්සොලෝන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197838</id>
    <revision>
      <id>803342</id>
      <timestamp>2026-11-02T11:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1481179|Rimexolone]] to:si #mdwikicx</comment>
      <origin>803342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4972" sha1="s2jo08b6t31hgmz5uhhvnviopzpu9sz" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|Verifiedfields   =changed
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =464382584
|image            =Rimexolone structure.png

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =Vexol
|synonyms         =Trimexolone; Org 6216; 11β-Hydroxy-16α,17α,21-trimethylpregna-1,4-dien-3,20-dione
|IUPAC name       =(8''S'',9''S'',10''R'',11''S'',13''S'',14''S'',16''R'',17''S'')-11-Hydroxy-10,13,16,17-tetramethyl-17-propanoyl-7,8,9,11,12,14,15,16-octahydro-6H-cyclopenta[a]phenanthren-3-one

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy US     =C &lt;!-- A / B            / C / D / X --&gt;
|pregnancy category=
|routes of administration=Eye drops
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|rimexolone}}
|MedlinePlus      =a606003

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal status     =

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =
|protein bound    =
|metabolism       =
|elimination half-life=estimated 1–2 hours
|excretion        =&gt;80% faeces

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =24
|H                =34
|O                =3
|smiles           =CCC(=O)[C@]1([C@@H](C[C@@H]2[C@@]1(C[C@@H]([C@H]3[C@H]2CCC4=CC(=O)C=C[C@]34C)O)C)C)C
|StdInChI         =1S/C24H34O3/c1-6-20(27)24(5)14(2)11-18-17-8-7-15-12-16(25)9-10-22(15,3)21(17)19(26)13-23(18,24)4/h9-10,12,14,17-19,21,26H,6-8,11,13H2,1-5H3/t14-,17+,18+,19+,21-,22+,23+,24-/m1/s1
|StdInChI Ref     ={{stdinchicite|changed|chemspider}}
|StdInChIKey      =QTTRZHGPGKRAFB-OOKHYKNYSA-N
|StdInChIKey Ref  ={{stdinchicite|changed|chemspider}}
}}

'''වෙක්සෝල් යන''' වෙළඳ නාමය යටතේ අලෙවි කරන '''රිමෙක්සොලෝන්''', [[මිනිස් ඇස|ඇසේ]] [[ප්‍රදාහ|දැවිල්ලට]] ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා භාවිතා කරන [[කෝර්ටිකොස්ටෙරොයිඩ|ස්ටෙරොයිඩ් ඖෂධයකි]].&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Rimexolone Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/rimexolone.html|website=Drugs.com|access-date=17 October 2021|language=en|archive-date=20 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120234846/https://www.drugs.com/monograph/rimexolone.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120234846/https://www.drugs.com/monograph/rimexolone.html|date=20 January 2021}}&lt;/ref&gt; මෙයට ඇන්ටීරියර් යුවියිටිස් තත්ත්වය සහ ඇසේ ශල්‍යකර්ම වලින් අනතුරුව ඇතිවන අවස්ථා ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; මෙම ඖෂධය අක්ෂි බිංදු ලෙස භාවිතා කරයි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

සුලබ අතුරු ආබාධ අතරට අභ්‍යන්තර අක්ෂි පීඩනය ඉහළ යාම, පෙනීම බොඳ වීම, ඇස් වේදනාව, ඇස රතු වීම සහ නාසයෙන් දියර ගැලීම ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; අනෙකුත් සංකූලතා අතර කෝනියාවේ දිලීර ආසාදනයක් ද ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

1994 දී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා රිමෙක්සොලෝන් අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; 2021 වන විට එක්සත් ජනපදයේ මිලි ලීටර් 5 බෝතලයක මිල ඇමරිකානු ඩොලර් 100 ක් පමණ විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Vexol Prices, Coupons &amp; Patient Assistance Programs|url=https://www.drugs.com/price-guide/vexol|website=Drugs.com|access-date=17 October 2021|language=en|archive-date=27 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927151908/https://www.drugs.com/price-guide/vexol|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2019 වන විට එක්සත් රාජධානියේ මෙම ඖෂධය තවදුරටත් ලබා ගත නොහැක.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Rimexolone eye drops. Rimexolone antibiotic eye drops - Patient|url=https://patient.info/medicine/rimexolone-eye-drops-for-inflammation|website=patient.info|access-date=17 October 2021|language=en|archive-date=13 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210813130841/https://patient.info/medicine/rimexolone-eye-drops-for-inflammation|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210813130841/https://patient.info/medicine/rimexolone-eye-drops-for-inflammation|date=13 August 2021}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>s2jo08b6t31hgmz5uhhvnviopzpu9sz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පශ්චාත් කොවිඩ්-19 තත්ත්වය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197839</id>
    <revision>
      <id>803343</id>
      <timestamp>2026-11-02T11:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1504530|Post COVID-19 condition]] to:si #mdwikicx</comment>
      <origin>803343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17655" sha1="pzu1wvgcb5s9j3tdvwri5mjrw5lkorz" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව වෛද්‍යමය තත්ත්වය (නව)
|name             ={{PAGENAME}}
|synonym          =Long COVID (දිගුකාලීන කොවිඩ්),&lt;ref name=CDC2021Sept/&gt; post-COVID (කොවිඩ් පසුකාලීන තත්ත්වය),&lt;ref name=CDC2021Sept/&gt; persistent post-COVID syndrome (PPCS - දිගුකාලීන කොවිඩ් පසුකාලීන සින්ඩ්‍රෝමය),&lt;ref name=&quot;Oronsky20Feb2021&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oronsky |first1=Bryan |last2=Larson |first2=Christopher |last3=Hammond |first3=Terese C. |last4=Oronsky |first4=Arnold |last5=Kesari |first5=Santosh |last6=Lybeck |first6=Michelle |last7=Reid |first7=Tony R. |title=A Review of Persistent Post-COVID Syndrome (PPCS) |journal=Clinical Reviews in Allergy &amp; Immunology |date=20 February 2021 |doi=10.1007/s12016-021-08848-3 |pmid=33609255 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7896544/ |issn=1559-0267 |access-date=13 May 2021 |archive-date=28 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210828150125/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7896544/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828150125/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7896544/ |date=28 August 2021 }}&lt;/ref&gt; chronic COVID syndrome (CCS - නිදන්ගත කොවිඩ් සින්ඩ්‍රෝමය), COVID long-haulers (දිගුකාලීන කොවිඩ් බලපෑම් සහිත පුද්ගලයින්),&lt;ref name=&quot;JMV-20201023&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Baig AM | title = Chronic COVID Syndrome: Long-COVID (දිගුකාලීන කොවිඩ්) සහ COVID Long-Haulers (දිගුකාලීන කොවිඩ් රෝගීන්) සඳහා සුදුසු වෛද්‍ය පාරිභාෂිතයක අවශ්‍යතාවය | journal = Journal of Medical Virology | date = 2020 ඔක්තෝබර් | volume = 93 | issue = 5 | pages = 2555–2556 | pmid = 33095459 | doi = 10.1002/jmv.26624  | COVID-19 ආසාදනයෙන් පසු ඇතිවන සින්ඩ්‍රෝමය (post COVID-19 syndrome),&lt;ref name=&quot;NICEDec2020&quot;&gt;{{cite web |last1=NICE |title=Overview {{!}} COVID-19 rapid guideline: managing the long-term effects of COVID-19 {{!}} Guidance {{!}} NICE
|url              =https://www.nice.org.uk/guidance/NG188
|website          =www.nice.org.uk
|publisher        =National Institute for Health and Care Excellence
|access-date      =13 May 2021
|archive-url      =https://web.archive.org/web/20210513114853/https://www.nice.org.uk/guidance/NG188
|archive-date     =13 May 2021
|date             =18 December 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513114853/https://www.nice.org.uk/guidance/NG188 |date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt; SARS-CoV-2 ආසාදනයෙන් පසු ඇතිවන තත්ත්වයන් (post-acute sequelae of SARS-CoV-2 infection),&lt;ref name=CDC2021Pro/&gt; COVID-19 ආසාදනයෙන් පසු ඇතිවන තත්ත්වයන් (PASC - post-acute sequelae of COVID-19),&lt;ref name=&quot;NIH23Feb2021&quot;&gt;{{cite web |title=NIH launches new initiative to study “Long COVID” |url=https://www.nih.gov/about-nih/who-we-are/nih-director/statements/nih-launches-new-initiative-study-long-covid |website=National Institutes of Health (NIH) |access-date=13 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513121519/https://www.nih.gov/about-nih/who-we-are/nih-director/statements/nih-launches-new-initiative-study-long-covid |archive-date=2021 මැයි 13 |language=EN |date=2021 පෙබරවාරි 23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513121519/https://www.nih.gov/about-nih/who-we-are/nih-director/statements/nih-launches-new-initiative-study-long-covid |date=2021 මැයි 13 }}&lt;/ref&gt;
|image            =Fatigue2.jpg
|image size       =
|alt              =
|caption          =වෙහෙසට පත් පුද්ගලයෙක්
|pronounce        =
|specialty        =බහු-විෂය
|symptoms         =වෙහෙස , [[හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව]] , [[හිසරදය]] , කාංසාව සහ විශාදය , සුවඳ දැනීමේ හැකියාව නැතිවීම , අවධානය යොමු කිරීමට අපහසු වීම , [[උණ]] , හද ගැස්ම වේගවත් වීම&lt;ref name=CDC2021Sept/&gt;
|onset            =&gt;COVID-19 ආසාදනයෙන් සති 4කට පසු &lt;ref name=CDC2021Pro/&gt;
|duration         =
|causes           =[[COVID-19]]&lt;ref name=CDC2021Pro/&gt;
|risks            =
|diagnosis        =වෙනත් හේතු බැහැර කිරීමෙන් පසු, රෝග ලක්ෂණ මත පදනම්ව&lt;ref name=AMA2022/&gt;
|differential     =
|prevention       =COVID-19 වැළැක්වීම &lt;ref name=CDC2021Sept/&gt;
|treatment        =විශේෂිත රෝග ලක්ෂණවලට ප්‍රතිකාර කිරීම &lt;ref name=CDC2021June/&gt;
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =~20 to 60%&lt;ref name=&quot;ONS&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Di Gennaro |first1=Francesco |last2=Belati |first2=Alessandra |last3=Tulone |first3=Ottavia |last4=Diella |first4=Lucia |last5=Bavaro |first5=Davide Fiore |last6=Bonica |first6=Roberta |last7=Genna |first7=Vincenzo |last8=Smith |first8=Lee |last9=Trott |first9=Mike |last10=Bruyere |first10=Olivier |last11=Mirarchi |first11=Luigi |last12=Cusumano |first12=Claudia |last13=Barbagallo |first13=Mario |last14=Dominguez Rodriguez |first14=Ligia Juliana |last15=Saracino |first15=Annalisa |last16=Veronese |first16=Nicola |title=Long Covid: A Systematic Review and Meta-Analysis of 120,970 Patients |date=4 May 2022 |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract id=4099429 |access-date=7 May 2022 |publisher=Social Science Research Network |language=en |journal= |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506170817/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract id=4099429 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220506170817/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract id=4099429 |date=6 May 2022 }}&lt;/ref&gt;
|deaths           =
}}ලෝන්ග් කොවිඩ් (Long COVID) ලෙසද හැඳින්වෙන පශ්චාත් [[කොවිඩ්-19]] තත්ත්වය යනු, කොවිඩ්-19 වැළඳී සුව වූ පසුව ඇතිවන රෝග තත්ත්වයන් සමූහයකි.&lt;ref name=&quot;CDC2021Sept&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=COVID-19 and Your Health|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/long-term-effects/index.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=20 January 2022|language=en-us|date=11 February 2020|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114190825/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/long-term-effects/index.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220114190825/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/long-term-effects/index.html|date=14 January 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICD-11&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=ICD-11 - ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics|url=https://icd.who.int/browse11/l-m/en#/http%3a%2f%2fid.who.int%2ficd%2fentity%2f2024855916|website=icd.who.int|access-date=7 June 2021|archive-date=1 August 2018|archive-url=https://icd.who.int/browse11/l-m/en%23/http://id.who.int/icd/entity/294762853#/http%3a%2f%2fid.who.int%2ficd%2fentity%2f2024855916|url-status=live}}&lt;/ref&gt; මූලික ආසාදනයෙන් සති හතරක් හෝ ඊට වැඩි කාලයකට පසුව මතු වන රෝග ලක්ෂණ මෙයට ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;CDC2021Sept&quot; /&gt; රෝග ලක්ෂණ අතරට තෙහෙට්ටුව, [[හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව]], [[හිසරදය]], කාංසාව සහ මානසික අවපීඩනය, ගඳ සුවඳ නොදැනී යාම, අවධානය යොමු කිරීමේ අපහසුතාව, හිසරදය, [[උණ]] සහ හෘද ස්පන්දනය වේගවත් වීම ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;CDC2021Sept&quot; /&gt; එමෙන්ම, ශාරීරික ක්‍රියාකාරකම් වලදී මෙම රෝග ලක්ෂණ උත්සන්න විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;CDC2021Sept&quot; /&gt;

මුල් කොවිඩ්-19 ආසාදනයේ බරපතලකම නොසලකා, එය වැළඳුණු ඕනෑම අයෙකුට මෙම තත්ත්වය ඇතිවිය හැක.&lt;ref name=&quot;CDC2021Sept&quot; /&gt; [[කොවිඩ්-19 එන්නත|එන්නත ලබා]] දී තිබියදීත් ආසාදනය වූවන් අතරද මෙම තත්ත්වය වාර්තා වී ඇත; කෙසේ වෙතත්, එම කණ්ඩායම අතර මෙය බහුලව දක්නට නොලැබේ.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|last=Ledford|first=Heidi|title=Do vaccines protect against long COVID? What the data say|url=https://www.nature.com/articles/d41586-021-03495-2|website=Nature|access-date=20 January 2022|pages=546–548|language=en|doi=10.1038/d41586-021-03495-2|date=23 November 2021|archive-date=11 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111181131/https://www.nature.com/articles/d41586-021-03495-2|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220111181131/https://www.nature.com/articles/d41586-021-03495-2|date=11 January 2022}}&lt;/ref&gt; රෝගය දරුණුවට වැළඳුණු අයට බහුවිධ [[ඉන්ද්‍රිය පද්ධති|අවයව පද්ධති]] වලට හානි සිදුවීම, ස්වයං ප්‍රතිශක්තිකරණ තත්වයන්, පශ්චාත් දැඩි සත්කාර සින්ඩ්‍රෝමය (PICS) හෝ [[පශ්චාත් කම්පන මානසික ආතතිය (PTSD)|පශ්චාත් කම්පන ආතති ආබාධ]] (PTSD) වැනි තත්ත්වයන්ද ඇතිවිය හැක.&lt;ref name=&quot;CDC2021Sept&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2021Pro&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Healthcare Workers|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-care/post-covid-conditions.html?CDC AA refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fcoronavirus%2F2019-ncov%2Fhcp%2Fclinical-care%2Flate-sequelae.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=20 January 2022|language=en-us|date=11 February 2020|archive-date=21 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121070045/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-care/post-covid-conditions.html?CDC AA refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fcoronavirus%2F2019-ncov%2Fhcp%2Fclinical-care%2Flate-sequelae.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121070045/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-care/post-covid-conditions.html?CDC AA refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fcoronavirus%2F2019-ncov%2Fhcp%2Fclinical-care%2Flate-sequelae.html|date=21 January 2022}}&lt;/ref&gt; ළමුන් අතර, ළමා බහුවිධ පද්ධති ආසාදන සින්ඩ්‍රෝමය (MIS-C) නම් තත්ත්වය ඇතිවිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;CDC2021Sept&quot; /&gt;

මෙම රෝග තත්ත්වය සඳහා නිශ්චිත නිර්වචනයක් තවමත් සකස් කරමින් පවතී.&lt;ref name=&quot;CDC2021Pro&quot; /&gt; මෙම තත්ත්වය තහවුරු කිරීමට හෝ බැහැර කිරීමට නිශ්චිත රසායනාගාර හෝ ප්‍රතිබිම්බ පරීක්ෂණ සොයාගැනීම් නොමැති අතර, රෝග ලක්ෂණ සඳහා බලපෑ හැකි වෙනත් හේතූන් බැහැර කිරීම වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;CDC2021June&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Healthcare Workers|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-care/post-covid-index.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=20 January 2022|language=en-us|date=11 February 2020|archive-date=2 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220102154542/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-care/post-covid-index.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220102154542/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-care/post-covid-index.html|date=2 January 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AMA2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=What doctors wish patients knew about long COVID|url=https://www.ama-assn.org/delivering-care/public-health/what-doctors-wish-patients-knew-about-long-covid|website=American Medical Association|access-date=20 January 2022|language=en|archive-date=6 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106045833/https://www.ama-assn.org/delivering-care/public-health/what-doctors-wish-patients-knew-about-long-covid|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220106045833/https://www.ama-assn.org/delivering-care/public-health/what-doctors-wish-patients-knew-about-long-covid|date=6 January 2022}}&lt;/ref&gt;

මෙය වළක්වා ගැනීමට ඇති හොඳම ක්‍රමය නම් කොවිඩ්-19 ආසාදනය වීම වළක්වා ගැනීමයි. ඒ සඳහා [[කොවිඩ්-19 එන්නත|එන්නත් කිරීම]], [[සමාජ දුරස්ථ කරණය|ශාරීරික දුරස්ථභාවය]] පවත්වා ගැනීම සහ මුඛ ආවරණ පැළඳීම වැනි ක්‍රියාමාර්ග උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;CDC2021Sept&quot; /&gt; ප්‍රතිකාර කිරීමේදී, එක් එක් රෝග ලක්ෂණයට අදාළව පිළියම් යෙදීම සහ රෝගියාගේ ශාරීරික, මානසික සහ සමාජීය යහපැවැත්ම වැඩි දියුණු කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කෙරේ.&lt;ref name=&quot;CDC2021June&quot; /&gt; ඇතැම් රටවල මෙම තත්ත්වයට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා විශේෂිත සායන ද ස්ථාපිත කර ඇත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.mountsinai.org/about/covid19/information-resources/center-post-covid-care|title=Center for Post-COVID Care &amp;#124; Mount Sinai - New York|website=Mount Sinai Health System|access-date=2022-01-21|archive-date=2022-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220107183838/https://www.mountsinai.org/about/covid19/information-resources/center-post-covid-care|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220107183838/https://www.mountsinai.org/about/covid19/information-resources/center-post-covid-care|date=2022-01-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.ndtv.com/delhi-news/coronavirus-delhis-post-covid-clinic-for-recovered-patients-with-fresh-symptoms-opens-2282756|title=Delhi's Post-Covid Clinic For Recovered Patients With Fresh Symptoms Opens|website=NDTV.com|access-date=2021-01-30|archive-date=2021-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203023515/https://www.ndtv.com/delhi-news/coronavirus-delhis-post-covid-clinic-for-recovered-patients-with-fresh-symptoms-opens-2282756|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210203023515/https://www.ndtv.com/delhi-news/coronavirus-delhis-post-covid-clinic-for-recovered-patients-with-fresh-symptoms-opens-2282756|date=2021-02-03}}&lt;/ref&gt; කොවිඩ්-19 ආසාදිතයන්ගෙන් 20% කට පමණ සති 4 කට වඩා වැඩි කාලයක් රෝග ලක්ෂණ පවතින අතර, 10% කට සති 12 කට වඩා වැඩි කාලයක් රෝග ලක්ෂණ පැවතිය හැක.&lt;ref name=&quot;ONS&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|website=Office of National Statistics UK|date=December 2020|title=The prevalence of long COVID symptoms and COVID-19 complications|url=https://www.ons.gov.uk/news/statementsandletters/theprevalenceoflongcovidsymptomsandcovid19complications|access-date=2021-01-30|archive-date=2021-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130141634/https://www.ons.gov.uk/news/statementsandletters/theprevalenceoflongcovidsymptomsandcovid19complications|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210130141634/https://www.ons.gov.uk/news/statementsandletters/theprevalenceoflongcovidsymptomsandcovid19complications|date=2021-01-30}}&lt;/ref&gt; පිරිමින්ට වඩා කාන්තාවන් මෙම තත්ත්වයට බහුලව ගොදුරු වන බවද නිරීක්ෂණය වී ඇත.&lt;ref name=&quot;AMA2022&quot; /&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[Category:රෝග]]
[[Category:සෞඛ්‍යය]]</text>
      <sha1>pzu1wvgcb5s9j3tdvwri5mjrw5lkorz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>