ශ්‍රී ලංකාව

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1516</id>
    <revision>
      <id>803628</id>
      <parentid>782664</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50361" sha1="3jsscaysgnz298mpg99k09hseyjstth" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව රට
| latd                   = 6
| latm                   = 56
| latNS                  = N
| longd                  = 79
| longm                  = 52
| longEW                 = E
| languages2_type        = Recognized
| conventional_long_name = {{lang|si|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය}}
| native_name            = {{small|{{nobold|{{lang|en|Democratic Socialist Republic of {{nowrap|Sri Lanka}}|italics=off}}&lt;br /&gt;{{native name|ta|இலங்கை  ஜனநாயக சோசலிச குடியரசு|italics=off}}&lt;!--end nobold:--&gt;}}}}
| image_flag             = Flag of Sri Lanka.svg
| image_coat             = Emblem of Sri Lanka.svg
| common_name            = ශ්‍රී ලංකාව
| symbol_type            = රාජ්‍ය ලාංඡනය
| national_motto         = 
| national_anthem        = &quot;[[ශ්‍රී ලංකා මාතා]]&quot;&lt;br /&gt;({{Lang-en|&quot;Mother Sri Lanka&quot;}})&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:Sri Lanka Matha1.ogg|center]]&lt;/div&gt;
| image_map              = Sri Lanka (orthographic projection).svg
| image_map2             = Sri Lanka - Location Map (2011) - LKA - UNOCHA.svg
| capital                = {{nowrap|[[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ]]&lt;br /&gt;{{small|(පරිපාලන)}}}}&lt;br /&gt;{{nowrap|[[කොළඹ]] {{small|(වාණිජ)}}}}
| largest_city           = [[කොළඹ]]
| official_languages     = [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]]&lt;br /&gt;[[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]]
| languages_sub          = yes
| languages2             = [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]
| ethnic_groups          = සිංහල - 74.9%
ශ්‍රි ලාංකීය දමිළ - 11.15%
ඉන්දීය දමිළ - 4.12%
ශ්‍රී ලාංකීය යෝනක - 9.3%
බර්ගර් - 0.19%
මැලේ - 0.22%
වෙනත් - 0.13%
| ethnic_groups_year     = 2012
| demonym                = [[ශ්‍රී ලාංකික]]
| government_type        = [[ඒකීය රාජ්‍ය|ඒකීය]] [[අර්ධ-ජනාධිපතිමය]] [[ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව|ප්‍රජාතාන්ත්‍රික ජනරජය]]කි
| leader_title1          = [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපති|ජනාධිපතිවරයා]]
| leader_name1           = [[අනුර කුමාර දිසානායක]]
| leader_title2          = [[ශ්‍රී ලංකාවේ අග්‍රාමාත්‍ය|අග්‍රාමාත්‍යවරයා]]
| leader_name2           = [[හරිනි අමරසූරිය]]
| leader_title3          = [[ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ කථානායක|පාර්ලිමේන්තු කථානායක]]
| leader_name3           = [[ජගත් වික්‍රමරත්න]]
| leader_title4          = [[ශ්‍රී ලංකාවේ අගවිනිසුරු|අගවිනිසුරු]]
| leader_name4           = [[ප්‍රීති පද්මන් සූරසේන]]&lt;ref&gt;{{cite web  |title=නව අගවිනිසුරු ලෙස ප්‍රීති පද්මන් සූරසේන මහතා දිවුරුම් දෙයි  |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/%E0%B6%B1%E0%B7%80-%E0%B6%85%E0%B6%9C%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%94-%E0%B6%BD%E0%B7%99%E0%B7%83-%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E0%B6%BB%E0%B7%93%E0%B6%AD/  |website=President's Office of Sri Lanka  |publisher=President's Media Division  |date=27 July 2025  |access-date=9 March 2026  |language=si }}&lt;/ref&gt;
| legislature            = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව|පාර්ලිමේන්තුව]]
| sovereignty_type       = [[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය#නිදහස|නිදහස]]
| sovereignty_note       = [[එක්සත් රාජධානිය|මහා බ්‍රිතාන්‍යයෙන්]]
| established_event2     = [[ලංකා ඩොමීනියන් රාජ්‍යය|ඩොමීනියන්]]
| established_event3     = [[ජනරජය]]
| established_date2      = 4 පෙබරවාරි 1948
| established_event4     = {{nowrap|[[ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව|වර්තමාන ව්‍යවස්ථාව]]}}
| established_date3      = 22 මැයි 1972
| established_date4      = 7 සැප්තැම්බර් 1978
| area_km2               = 65,610
| area_rank              = 122වන ස්ථානය
| area_sq_mi             = 25,332 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water          = 4.4
| population_estimate    = 
| population_census      = 20,277,597&lt;ref name=&quot;popsl&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206021926/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf| format=PDF |title=සෙන්සස් ඔෆ් පොපියුලේෂන් ඇන්ඩ් හවුසිං 2011 එනියුමරේෂන් ස්ටේජ් ෆෙබ්‍රැවරි – මාර්ච් 2012 |work=ශ්‍රී ලංකා ජන සංගණන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව|accessdate=15 ජූලි 2014|archivedate=6 දෙසැම්බර් 2013 }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 
| population_estimate_rank = 
| population_census_year = 2012
| population_census_rank = 57වන ස්ථානය
| population_density_km2 = 309
| population_density_rank = 40වන ස්ථානය
| population_density_sq_mi = 
| GDP_PPP                = ඇ.ඩො.බි.237.791&lt;ref name=&quot;imfsl&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/02/weodata/weorept.aspx?sy=2014&amp;ey=2021&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=84&amp;pr1.y=9&amp;c=524&amp;s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=වර්ල්ඩ් ඉකොනොමික් අවුට්ලුක් ඩේටාබේස්, ඔක්තෝම්බර් 2016 |work=[[ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල]] |accessdate=16 ඔක්තෝම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2016
| GDP_PPP_rank           = 
| GDP_PPP_per_capita     = ඇ.ඩො.11,189&lt;ref name=&quot;imfsl&quot;/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 
| GDP_nominal            = ඇ.ඩො.බි.82.239&lt;ref name=&quot;imfsl&quot;/&gt;
| GDP_nominal_year       = 2016
| GDP_nominal_rank       = 
| GDP_nominal_per_capita = ඇ.ඩො.3,870&lt;ref name=&quot;imfsl&quot;/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 
| Gini                   = 0.46 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = 2019
| Gini_change            = ඉහල යන&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=ලෝක බැංකුව |accessdate=2 මාර්තු 2011}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI                    = 0.782 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = 2019&lt;!--Please use the year to which the HDI year data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = ඉහලයන &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 හියුමන් ඩිවලොප්මන්ට් රිපෝර්ට් ස්ටැටිස්ටිකල් ඇනෙක්ස් |date=2015 |accessdate=දෙසැම්බර් 14, 2015 |publisher=එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන| pages=13}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 72වන ස්ථානය
| currency               = [[ශ්‍රී ලංකා රුපියල]]
| currency_code          = LKR
| time_zone              = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව|SLST]]
| utc_offset             = +5:30
| utc_offset_DST         = 
| DST_note               = 
| time_zone_DST          = 
| date_format            = {{unbulleted list |dd/mm/yyyy ([[Anno Domini|AD]])(ඉංග්‍රීසි)|yyyy/mm/dd (සිංහල)}}
| drives_on              = [[දකුණු සහ වමත් ගමනාගමනය|වම]]
| calling_code           = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දුරකථන අංක|+94]]
| iso3166code            = LK
| cctld                  = {{hlist|[[.lk]]|[[.ලංකා]]|[[.இலங்கை]]}}
| official_website       = {{url|http://www.gov.lk}}
| religion               = බෞද්ධ - 70.19%
හින්දු - 12.61%
ඉස්ලාම් - 9.71%
රෝමානු කතෝලික - 6.10%
වෙනත් ක්‍රිස්තියානි - 0.35%
වෙනත් - 0.05%
| area_magnitude         = 1 E10
| today                  = 
}}

{{About|රට||ලංකාව}}'''ශ්‍රී ලංකාව''' බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ දී '''සිලෝන්''' ලෙස හැඳින්වු අතර වර්තමානයේ නිල වශයෙන් '''ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය''' ලෙස හදුන්වයි. ශ්‍රී ලංකාව සෙරන්ඩිබ්, සිලොන්, දීප්තිමත් දිවයින, ධර්ම දිවයින, ඉන්දියන් සාගරයේ මුතු ඇටය නමින්ද හදුන්වයි. විවිධ නම් ගණනාවකින් පුරාණයේ හැඳින්වූ මෙම දූපත '''&quot;නම් දහසක් ඇති දූපත&quot;''' ලෙස ප්‍රචලිත ද විය. මෙය [[දකුණු ආසියාව|දකුණු ආසියානු]] [[දූපත් රටවල්|දූපතකි]]. එය [[ඉන්දියානු සාගරය|ඉන්දියානු සාගරයේ]], [[බෙංගාල බොක්ක|බෙංගාල බොක්කෙහි]] නිරිත දෙසින් සහ [[අරාබි මුහුද|අරාබි මුහුදේ]] ගිනිකොන දෙසින් පිහිටා ඇත; එය [[ඉන්දියානු උප මහාද්වීපය|ඉන්දියානු උප මහද්වීපය]] [[මන්නාරම් බොක්ක]] සහ [[පෝක් සමුද්‍ර සන්ධිය]] මගින් වෙන් කරනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම ප්‍රධාන මුහුදු මාර්ගවල පිහිටීම හේතුවෙන් බටහිර ආසියාව සහ අග්නිදිග ආසියාව අතර උපායමාර්ගික නාවික සම්බන්ධකයක් ලෙස එය පුරාණ කාලයේ සිටම භාවිතය ගැණුනි. [[ඉන්දියාව|ඉන්දියානු ජනරජය]] සහ ශ්‍රී ලංකා ජනරජය 1976 මාර්තු 23 වන දින [[මන්නාරම් බොක්ක|මනාර් බොක්ක]] සහ බෙංගාල බොක්කෙහි [[සමුද්‍ර මායිම්]] ස්ථාපිත කරමින් ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලදී. [[ශ්‍රී ලංකාවට ආසන්න ම රටවල්]] ලෙස ඉන්දියාව සහ [[මාලදිවයින]] හැදින්විය හැකි ය. 

ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලත්වය වර්ග කි.මී 65,610 (වර්ග සැතපුම් 25,330) වේ. එය ලොව 123 වැනි විශාලතම රට වන අතර [[විශාලතම දූපත්]] අතරින් 25 වන ස්ථානයෙ සිටියි. එහි භූමි ප්‍රදේශය පළාත් නවයකට සහ දිස්ත්‍රික්ක විසිහතරකට වෙන් කර ඇත. රට [[පළාත|පළාත්]] 9 කින්, [[දිස්ත්‍රික්කය|දිස්ත්‍රික්ක]] 25 හා [[ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාල කොට්ටාශය|ප්‍රදේශිය ලේකම් කොට්ටාශය]] 331 හා ග්‍රාම නිලධාරි කොට්ටාශ 14,022 කින් සමන්විත වේ. අගනුවර [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කොට්ටේ]] වන අතර විශාලතම නගරය [[කොළඹ]] වේ. කොළඹ ජාතියේ [[ආර්ථිකය|ආර්ථික]], [[දේශපාලනය|දේශපාලන]] කේන්ද්‍රස්ථානයයි.  

ශ්‍රී ලංකාව [[ලෝක උරුම ස්ථාන]] අටක්, සැතපුම් ගණනක් පුරා විහිදුනු රන්වන් වැලි සහිත [[වෙරළ]]වල්, [[වැසි වනාන්තර]] සහ කඳුකර [[තේ]] වතු සහිත ඉතා සුන්දර දූපතකි. නිවර්තන වනාන්තර, වෙරළ සහ භූ දර්ශනවල ස්වභාවික සුන්දරත්වය, ජෛව විවිධත්වය මෙන්ම පොහොසත් සංස්කෘතික උරුමයන් සඳහා ප්‍රසිද්ධය, එය ලෝක ප්‍රසිද්ධ සංචාරක ගමනාන්තයක් බවට පත් කළේය. 

ශ්‍රී ලංකාවේ [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] මිලියන 22 කට ආසන්න වේ. එය [[ජනගහනය අනුව දූපත් ලැයිස්තුව|දූපතක ජීවත් වන 11 වන විශාලතම ජනගහනය]]යි. ශ්‍රී ලංකාවේ ජනගහනයෙන් 70%  '''[[ථේරවාදය|ථෙරවාද බෞද්ධ]]යන්''' වේ. එනම් මිලියන 15 ක් පමණ වේ. එය ලොව 6 හෝ 5  වන විශාලතම [[ලෝක බෞද්ධ ජනගහනය|බෞද්ධ ජනගහය]]ක් වෙසෙන රට වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික ආගම ථෙරවාද බෞද්ධ  වන අතර 12% [[හින්දු භක්තිකයන්]], 9% [[ඉස්ලාම්]] භක්තිකයන්, 7% [[ක්‍රිස්තියානි භක්තිකයන්]], 1% [[අදේවවාදය|නිරාගමිකයන්]] සහ වෙනත් ආගමිකයෝ වෙති. 

බහුවිධ හා [[බහු සංස්කෘතිකවාදය|බහුසංස්කෘතික]] රාජ්‍යයක් වන ශ්‍රී ලංකාව, බොහෝ [[ආගම්]], [[ජනවර්ග|ජන වර්ග]] සහ [[භාෂාව|භාෂා]] රැසකට නිවහන වේ. දිවයිනෙහි බහුතරය වූ [[සිංහල ජනයා|සිංහල]] ජනතාවට අමතරව, එහි අනෙකුත් සුළු වාර්ගික කණ්ඩායම් ලෙස [[ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ]], [[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉන්දියානු දෙමළ|ඉන්දියානු දෙමළ]], [[ශ්‍රී ලාංකික මරක්කල|මරක්කල]], [[බර්ගර් ජනයා|බර්ගර්]], [[ශ්‍රී ලාංකික මැලේ|මැලේ]], [[ශ්‍රී ලාංකික කෆීර්|කාපිරි]] සහ ස්වදේශීය [[වැදි ජනයා|වැදි ජනතාව]] වාසය කරනු ලබයි. නිල භාෂාව '''[[සිංහල භාෂාව|සිංහල]] භාෂාව සහ [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] භාෂාව''' වේ. 
ශ්‍රී ලංකාව යනු පොහොසත් සංස්කෘතික උරුමයක් ඇති රටකි ශ්‍රී ලංකාවේ ලිඛිත ඉතිහාසය වසර 3000ක් පමණ අතීතයට විහිදෙන අතර සහ සාක්ෂ්‍ය සහිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] මානව ජනාවාසයන්ගේ ඉතිහාසය අවම වශයෙන් වසර 125,000 ක් දක්වා විහිදේ. ඉතා පොහොසත් [[බෞද්ධ උරුමය]]ක් සතු ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම ඉතිහාසමය [[ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධාගම|බෞද්ධ]] ලේඛනගත කිරීම වන [[පාලි ත්‍රිපිටකය]], ක්‍රි.පූ. 29 [[සිව්වන ධර්ම සංගායනාව|සිව්වන ධර්ම සංගායනා]] සමය තෙක් දිවයයි. [[කෝට්ටේ රාජධානිය|කෝට්ටේ රාජධානියේ]] විශාල දේශපාලන අර්බුදකාරී කාල පරිච්ඡේදයක් තුළ [[පෘතුගීසි ජාතිය|පෘතුගීසීන්]] ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ දිවයිනේ සමුද්‍ර වෙළඳාම පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළ අතර ශ්‍රී ලංකාවේ කොටසක් පසුව [[පෘතුගීසි ලංකාව|පෘතුගීසි]] සන්තකයක් බවට පත්විය. සිංහල [[ලන්දේසීන් සහ පෘතුග්‍රීසීන්|පෘතුගීසි යුද්ධයෙන් පසු ලන්දේසීන්]] සහ [[මහනුවර රාජධානිය]] එම ප්‍රදේශ පාලනය කර ගත්හ. පසුව ලන්දේසි දේපල [[බ්‍රිතාන්‍යය]]න් විසින් අත්පත් කර ගත් අතර, පසුව ඔවුන් මුළු දිවයිනම තම පාලනය ව්‍යාප්ත කර, 1815 සිට 1948 දක්වා එය යටත් විජිතයක් බවට පත් කළහ. ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත් මෑත ඉතිහාසය [[ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධය|වසර 26 ක සිවිල් යුද්ධය]]කින් විනාශ වූ අතර එය 1983 දී ආරම්භ වී 2009 දී තීරණාත්මක ලෙස අවසන් වූයේ ශ්‍රී ලංකා සන්නද්ධ හමුදාව [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානය]] පරාජය කිරීමත් සමඟ ය. [[ගොනුව:Sri Lanka 80.19386E 7.93007N.jpg|thumbnail|200px|දකුණ|ශ්‍රී ලංකාවේ චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයක්]]
ශ්‍රී ලංකාව [[අර්ධ-ජනාධිපතිමය ක්‍රමය]] යටතේ පාලනය වන [[ඒකීය රාජ්‍ය|ඒකීය]] [[ජනරජය|ජනරජයක්]] වේ.  

[[ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ සබඳතා|ශ්‍රී ලංකාව සතු විදේශ සබඳතා]] දිගු ඉතිහාසයකින් සමන්විතය. ශ්‍රී ලංකාව [[දකුණු ආසියාතික කලාපීය සහයෝගිතා සංවිධානය|දකුණු ආසියානු කලාපීය සහයෝගීතා සංවිධානයේ]] (සාර්ක් සංවිධානය) ආරම්භක සාමාජිකයෙකු වන අතර, [[එක්සත් ජාතීන්]], [[පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය]], [[77 කණ්ඩායම|ජී77]], සහ [[නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානය|නොබැඳි ජාතීන්]] යන සංවිධානවලද වත්මන් සාමාජිකයෙකු වේ. කුරුඳු, තේ, කෝපි, රබර් සහ පොල් නිෂ්පාදනය සහ අපනයනය සඳහා ප්‍රසිද්ධ ශ්‍රී ලංකාව ප්‍රගතිශීලී නවීන කාර්මික ආර්ථිකයක් දරයි. ශ්‍රී ලංකාව [[සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල්|සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රට]]ක් වන අතර [[මානව සංවර්ධන දර්ශකය|මානව සංවර්ධන දර්ශකයේ]] 72 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇත. එය සංවර්ධනය අතින් ඉහළම ශ්‍රේණිගත දකුණු ආසියානු ජාතිය වන අතර දකුණු ආසියාවේ දෙවැනි ඉහළම [[ඒක පුද්ගල ආදායම]] ද ඔවුනට හිමිය.

== වෙනත් නම් ==
විවිධ නම් ගණනාවකින් පුරාණයේ හැඳින්වූ මෙම දූපත '''&quot;නම් දහසක් ඇති දූපත&quot;''' ලෙස ප්‍රචලිත ද විය. ශ්‍රී ලංකාව '''සෙරන්ඩිබ්, සිලොන්, දීප්තිමත් දිවයින,ධර්ම දිවයින, ඉන්දියන් සාගරයේ මුතු ඇටය, ඉන්දියාවේ කඳුළු බිඳුව''' යන නමින්ද, අතීතයේ දී අපරදිග විදේශිකයන් විසින් නිල වශයෙන් '''හෙලංකා, ලංකා, සිංහලේ''' යනුවෙන්ද, අරාබිවරුන් '''සීලාන්, සිලෝන්, [[සෙරන්දිබ්]]''' සහ '''[[තැප්‍රෝබේන්]]''' යන නම්වලින් ද, '''[[සිව් හෙළය]],[[හෙළය]],''' '''[[තම්බපණ්ණි රාජධානිය|තම්බපන්නි]], [[සීලදීප]], [[රත්නදීප]],''' හා '''පෙරදිග ධාන්‍යාගාරය''' ආදී අන්වර්ථ නාමවලින් ද සහ විරුදාවලිවලින් ද හදුන්වයි. දෑත් එක්කොට ආයුබෝවන්/ආයිබෝං කීම ශ්‍රී ලාංකික සිංහලයන් අන් අය පිළි ගැනීමට භාවිතා කරන සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමයයි.

එහි යටත් විජිත කාලය තුළ, දිවයිනට සිලෝන් යන නම ලැබුණි, එය පසුව යටත් විජිත කාලය අවසන් වන තුරුම දිගටම භාවිතා විය. සිලෝන් නමින් වර්තමානයේ හැඳින්වූයේ නැතත් වර්තමානයේ විවිධ දේශීය ව්‍යාපාර සඳහා සිලෝන් යන නාමය භාවිත කිරීම සුලභ දෙයකි. &quot;ඉන්දියාවේ කඳුළු බිඳුව&quot; ලෙස ශ්‍රී ලංකාව හැඳින්වීමට ශ්‍රී ලංකාවේ විශේෂ හැඩය සහ ඉන්දියාවට සමීප වීම හේතු විය.

== ඉතිහාසය ==

=== ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය ===
ශ්‍රී ලංකාවේ හෝමෝ ඉරෙක්ටස් මිනිසුන් BP 300,000 - 500,000 තරම් ඈතක සිට ඇති බවට සාක්ෂි ඇත.

==== ගල් යුගය ====
ගල් යුගය ආසන්න වශයෙන් වසර 125,000 කට පෙර සිට ක්‍රි.පූ. 1800 දක්වා පැවතිණි.

===== පැලියොලිතික් යුගය =====
ඉරණමඩු හි සොයාගැනීම්වලින් පෙනී යන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ BP 300,000 තරම් ඈත අතීතයේ පැලියොලිතික් මිනිසුන් සිටි බවයි. ශ්‍රී ලංකා භූමියේ පැලියොලිතික් යුගයට අයත් ප්‍රධාන ප්‍රදේශ 8 ක පදිංචිකරුවන් සොයා ගත හැකි විය.

* පහතරට වියළි කලාපය
* පහතරට අර්ධ ශුෂ්ක කලාපය
* පහතරට වියළි කලාපය
* පහතරට අතරමැදි වියළි කලාපය
* කඳුකර වියළි අතරමැදි කලාපය
* පහතරට අතරමැදි තෙත් කලාපය
* තෙත් කඳු කලාපය
* තෙත් උස්බිම් කලාපය

==ආණ්ඩුව==
{{main|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය}}
ශ්‍රී ලංකාව ඒකීය රාජ්‍යයක් වන අතර එහි ආණ්ඩුව [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය]] නම් වේ.  එතෙක් සිලෝන් හෙවත් ලංකා නම් වූ රාජධානිය අහෝසි කොට 1972 මැයි 22 දින &quot;'''ශ්‍රී ලංකා'''&quot; සමාජවාදී ජනරජය පිහිටුවන ලදී. 1978 දී &quot;'''[[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය]]'''&quot; පිහිටුවන ලදී.

== අගනුවර ==
අග නගරය &quot;[[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ]]&quot; වේ. එහි වාණිජ අග නගරය වන්නේ [[කොළඹ]] නගරයයි.

== වර්ග ප්‍රමාණය ==
* ප්‍රධාන (ලංකා) දූපත – 65 525 km²
* අභ්‍යන්තර සමුද්‍ර ජල ප්‍රදේශය – 1 570 km²
* ඓතිහාසික මුහුද – 12 060 km²
* රාෂ්ට්‍රීය මුහුද – 18 060 km²
* යාබද මුහුද – 17 000 km²
* පරම ආර්ථික කලාපය – 437 400 km²
* සමස්ථ වර්ගඵලය – 554 200 km²

== ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික සංකේත ==
{|
!ජාතික පක්ෂියා
|[[වළි කුකුලා|ශ්‍රී ලංකා වලිකුකුලා]]
![[ගොනුව:Gallus lafayetii Sinharaja 1.jpg|මධ්‍යය|frameless|126x126පික්|ය්ජ්]]
|-
!ජාතික සත්ත්වයා
|[[ශ්‍රී ලංකා දඩුලේනා]]
|[[ගොනුව:Flickr - Rainbirder - Giant Squirrel (Ratufa macroura).jpg|frameless|127x127පික්]]
|-
!ජාතික වෘක්ෂය
|[[නා|නා ගස]]
|[[ගොනුව:MesuaFerrea IronWood.jpg|frameless|134x134පික්]]
|-
!ජාතික පුෂ්පය
|මානෙල් [[නිල් මානෙල්|මල]]
|[[ගොනුව:Blue water lilly flower.jpg|frameless|135x135පික්]]
|-
!ජාතික මාණික්‍යය
|[[නිල් මැණික්|නිල් මැණික]]
|[[ගොනුව:Zaffiro tagliato.jpg|frameless|135x135පික්]]
|}
(මෙහි වැඩිදුර අධ්‍යයනයක් සදහා [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික සංකේත]] වෙත පිවිසෙන්න.)

== ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය ==
{{main|ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය}}

=== ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය ===
ලංකාවේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය අධ්‍යයනය කිරීමේ පහසු ව සඳහා පහත පරිදි යුග වලට බෙදා අධ්‍යයනය කරනු ලැබේ.

# පුරාශිලා යුගය           2.  මධ්‍යශිලා යුගය             3. නවශිලා යුගය

සිදුකර ඇති පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ අනුව ලංකාවේ මානව යටගියාව පිළිබඳ සාධක අදින් වසර 125,000 දක්වා ඈතට දිවයයි. ලංකා‍වේ වයඹදිග හා ගිණිකොණදිග ප්‍රදේශයන්ගේ වෙරළාශ්‍රීත ප්‍රදේශවල ව්‍යාප්තව ඇති ඉරණමඩු පාංශු සංකීර්ණයට අයත් බූන්දල වැල්ලෙගංගොඩ හා පතිරාජවෙල යන ස්ථානයන්ගේ සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ අනුව මෙම කරුණු තහවුරු වී ඇත.

=== ඓතිහාසික යුගය ===

ප්‍රථම නවීන අගනුවර ලෙස [[අනුරාධපුරය]] සැලකෙන අතර, රාජ්‍ය පරපුරේ අවසානය [[සෙංකඩගල]] නගරය විය.

====යටත් විජිත යුගය====
වර්ෂ [[1505]] දී  [[පරංගි|පෘතුගීසීන්]] (''Portuguese'') ලංකාව ආක්‍රමණය කරන ලදී‍‍. පරංගින්ගේ මුලික අවශ්‍යතාව වූයේ ඔවූන්ගේ ආගම හා වෙළඳාම පැතිරවීමයි. පසුව [[ඕලන්ද]] ලන්දේසීන් (''Dutch'') හා [[ඉංග්‍රීසි]] (''British'') අධිරාජ්‍යවාදීන්ගේ ද තාඩන පීඩනවලට ලක්විය. මෙම ආකාරයෙන් වූ තාඩන පීඩනයන්ගෙන් මීදීම සදහා [[උඩරට ගිවිසුම]] නමින් [[1815]] දී ඉංග්‍රිසීන් සමඟ අත්සන් කරන ලද ගිවිසුම ඔවුන් විසින් ම උල්ලංඝනය එහි ජනතාව පිට යටත් විජිත මානසිකත්වයක් මවමින් 1948 දක්වා දරුණු පාලනයක් ගෙන ගියහ. මේ අතරතුර කාලයේදී ලාංකික ජනතාව 1818 දී සහ 1848 දී කැරලි දියත් කලේය.
====ශ්‍රී ලංකා සමාජවාදී ජනරජය====
{{main|ශ්‍රී ලංකා සමාජවාදී ජනරජය}}

==== කොටි ත්‍රස්තවාදය ====
අවුරුදු 30 කට ආසන්න කාලයක් තුල රටේ බෙදීමක් ඇති කිරීමට ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායමක් වන දෙමළ ඊලාම් කොටි (එල්ටීටීඊ)සංවිධානය තැත් කළද, 2009 වසරේදී එම සංවිධානය රටින් මුලිනුපුටා දමා රටට සාමය ඇතිවී ඇත.
==ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවස්තු==
[[රූපය:සීගිරිය_1.jpg|right|thumb|200px]]
{{main|ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව}}
==භූගෝලය==
{{ප්‍රධාන ලිපිය |ශ්‍රී ලංකාවෙහි භූගෝලය }}

[[ගොනුව:Topography Sri Lanka.jpg|thumb|upright|alt=A roughly oval island with a mountainous center|ශ්‍රී ලංකාවෙහි භූ ලාක්ෂණික සිතියම]]

==ස්වභාවික ව්‍යසන==
ශ්‍රී ලංකාව ස්වභාවික ව්‍යසන අවම රටකි. නමුත් වර්ෂාව නිසා ඇතිවන ව්‍යසන නිතර දැකිය හැක. ක්‍රි.ව. 2004 වසරේ දෙසැම්බර් 26 වනදා බලපෑ සුනාමිය ව්‍යසනය ශ්‍රී ලංකාවේ වාර්තාගත දරුණුතම ස්වභාවික ව්‍යසනය වේ.

== ශාක සහ සත්ත්ව සංහතිය ==
{{main|ලංකා දූපතේ ශාක සහ සත්ත්‍ව සංහතිය}}
විවිධත්වය සහ ආවේණිකත්ය අතින් ශ්‍රී ලංකාවේ ශාක සංහතිය ඉහළ අගයක් ගනී.&lt;ref name=&quot;Conservation International&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.biodiversityhotspots.org/xp/Hotspots/ghats/Pages/biodiversity.aspx|title=Unique and threatened biodiversity|work=biodiversityhotspots.org|publisher=[[Conservation International]]|accessdate=2009-09-15}}&lt;/ref&gt; ශ්‍රී ලංකාවේ ගණ 1,502කට අයත් සපුෂ්පක ශාක 3,210ක් ඇත්තේය. විශේෂ 916 සහ ගණ 18 ක් දිවයිනට ආවේණික වේ. මීට අමතරව දිවයිනෙහි ඇති හොර කුලයේ ශාක විශේෂ 55 න් එකක් හැර අනෙක්වා සියල්ලම ශ්‍රී ලංකාවට සීමා වේ. මෑතකදී අගය නො කරන ලද මුත් ශ්‍රී ලංකාවේ මීවන ප්‍රමාණය 350 ක් පමණ වේ. සියළු ජීවී කාණ්ඩවල විවිධත්වය, සාරවත්භාවය, සහ ආවේණිකත්ය අතින් තෙත් කලාපය වියළි කලාපයට වඩා ඉතා ඉදිරියෙන් සිටියි. තෙත් කලාපය, භූමි ප්‍රමාණයෙන් දිවයිනෙන් හතරෙන් එකක් වන නමුත් සපුෂ්පක ශාක විශේෂවලින් සියයට 88කට සහ ආවේණික සපුෂ්පක ශාක විශේෂවලින් සියයට 95 කට රැකවරණය සළසයි. ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වභාවික වනාන්තර කොටස් අටකට කාණ්ඩ කරයි.&lt;ref name=&quot;FAO 2001&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fao.org/docrep/007/ad678e/AD678E04.htm|title=Forest Resources|date=Rome, 2001|work=Forest resources of Sri Lanka  Country report|publisher=[[Food and Agriculture Organization]]|accessdate=2009-09-15}}&lt;/ref&gt;

==ශ්‍රී ලංකාවේ උප බෙදීම් ==
{{main|ශ්‍රී ලංකාවේ උප බෙදීම්}}

=== පළාත් ===
{{main|ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්}}
ශ්‍රි ලංකාව පළාත් 9කට බෙදා දේශපාලන බලය විමධ්‍යගතකර ඇත.

ඒවා නම්:

* [[උතුරු පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|උතුරු පළාත]]
* [[උතුරු මැද පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|උතුරු මැද පළාත]]
* [[මධ්‍යම පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|මධ්‍යම පළාත]]
* [[වයඹ පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|වයඹ පළාත]]
* [[බස්නාහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|බස්නාහිර පළාත]]
* [[සබරගමුව පළාත]]
* [[ඌව පළාත]]
* [[දකුණු පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|දකුණු පළාත]]
* [[නැගෙනහිර පළාත]]

=== පරිපාලන දිස්ත්‍රික්ක ===
{{main|ශ්‍රී ලංකාවේ පරිපාලන දිස්ත්‍රික්ක}}
ශ්‍රී ලංකාව පරිපාලනය දිස්ත්‍රික් 25ක් වශයෙනි.

==ජනතාව==
===ජනගහණය===
2012 ජන සංගණනය අනුව 
20,359,439

=== සමාජය ===
බහු සංස්කෘතිකමය රටකි. ශ්‍රී ලංකාවේ බහුතරය සිංහල ජාතිකයෝ වේ. රාජ්‍ය ආගම බුද්ධාගමය. පෙරදිග සංස්කෘතියට අනුගත සමාජයකි.

====ජාතීන්====
[[සිංහල]], [[දෙමළ]], [[මරක්කල]], [[බර්ගර්]], [[මැලේ]], [[වැද්දෝ|වැදි]] ආදී විවිධ ජාතින් ජීවත්වේ. ශ්‍රි ලංකාවෙහි ප්‍රධාන හා පාරම්පරික කර්මාන්තය ගොවිතැනය.

==== භාෂා ====
{{main|ශ්‍රී ලංකාවේ භාෂා}}

[[සිංහල]] සහ [[දෙමළ]] රාජ්‍ය භාෂාවේ. [[ඉංග්‍රීසි]] පිළිගත් සමිබන්ධීකරණ භාෂාවයි. නිල තත්ත්වයක් නොමැති වුවද  [[මලයාලම්]], [[වැදි බස]], [[මැලේ]] ආදී භාෂා අදාල ජාතීන් භාවිතා කරයි.

====ආගම්====
{{main|ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික විවිධත්වය}}
ප්‍රධාන ආගම [[බුදු දහම]] වේ. 
* [[බුද්ධාගම]] සහ [[පුරාණ හෙල ඇදහිලි]]
* [[හින්දු]]
* [[රෝමානු කතෝලික]]
* [[ක්‍රිස්තියානි]]
* [[ඉස්ලාම්]]
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|-
! valign=bottom rowspan=2|වර්ෂය
! colspan=2|[[Buddhism in Sri Lanka|බෞද්ධ]]
! colspan=2|[[Hinduism in Sri Lanka|හින්දු]]
! colspan=2|[[Islam in Sri Lanka|ඉස්ලාම්]]
! colspan=2|[[Christianity in Sri Lanka|කතෝලික]]
! colspan=2| වෙනත්
! colspan=2|'''එකතුව'''
|-
! width=&quot;70&quot;|සංඛ්‍යව||width=&quot;50&quot;|%||width=&quot;70&quot;|සංඛ්‍යව||width=&quot;50&quot;|%||width=&quot;70&quot;|සංඛ්‍යව||width=&quot;50&quot;|%||width=&quot;70&quot;|සංඛ්‍යව||width=&quot;50&quot;|%||width=&quot;70&quot;|සංඛ්‍යව||width=&quot;50&quot;|%||width=&quot;70&quot;|'''සංඛ්‍යව'''||width=&quot;50&quot;|'''%'''
|-
| align=left|1881 සංගණනය||1,698,100||61.53%||593,600||21.51%||197,800||7.17%||268,000||9.71%||2,300||0.08%||'''2,759,800'''||'''100.00%'''
|-
| align=left|1891 සංගණනය||1,877,000||62.40%||615,900||20.48%||212,000||7.05%||302,100||10.04%||800||0.03%||'''3,007,800'''||'''100.00%'''
|-
| align=left|1901 සංගණනය||2,141,400||60.06%||826,800||23.19%||246,100||6.90%||349,200||9.79%||2,500||0.07%||'''3,566,000'''||'''100.00%'''
|-
| align=left|1911 සංගණනය||2,474,200||60.25%||938,300||22.85%||283,600||6.91%||409,200||9.96%||1,100||0.03%||'''4,106,400'''||'''100.00%'''
|-
| align=left|1921 සංගණනය||2,769,805||61.57%||982,073||21.83%||302,500||6.72%||443,400||9.86%||800||0.02%||'''4,498,600'''||'''100.00%'''
|-
| align=left|1931 තක්සේරුව||3,266,600||61.55%||1,166,900||21.99%||354,200||6.67%||518,100||9.76%||1,100||0.02%||'''5,306,900'''||'''100.00%'''
|-
| align=left|1946 සංගණනය||4,294,900||64.51%||1,320,400||19.83%||436,600||6.56%||603,200||9.06%||2,200||0.03%||'''6,657,300'''||'''100.00%'''
|-
| align=left|1953 සංගණනය||5,209,400||64.33%||1,610,500||19.89%||541,500||6.69%||724,400||8.95%||12,100||0.15%||'''8,097,900'''||'''100.00%'''
|-
| align=left|1963 සංගණනය||7,003,300||66.18%||1,958,400||18.51%||724,000||6.84%||884,900||8.36%||11,400||0.11%||'''10,582,000'''||'''100.00%'''
|-
| align=left|1971 සංගණනය||8,536,800||67.27%||2,238,600||17.64%||901,700||7.11%||1,004,300||7.91%||8,400||0.07%||'''12,689,800'''||'''100.00%'''
|-
| align=left|1981 සංගණනය||10,288,300||69.30%||2,297,800||15.48%||1,121,700||7.56%||1,130,600||7.62%||8,300||0.06%||'''14,846,700'''||'''100.00%'''

|}

====බොජුන්====
ජාතික ආහාරය [[බත්]] වේ ([[බත් සහ ව්‍යංජන]] දෙක ම මෙම වචනයෙන් අදහස් කෙරේ).

== දේශපාලනය ==
=== ප්‍රධාන දේශපාලන පක්‍ෂ ===
==== තනි පක්‍ෂ ====
* ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්‍ෂය
* එක්සත් ජාතික පක්‍ෂය
* ජනතා විමුකිති පෙරමුණ

==== හවුල් සංධාන ====
* එක්සත් ජනතා නිදහස් සංධානය
* එක්සත් ජාතික පෙරමුණ
* ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජාතික සංධානය

== අධ්‍යාපනය ==
{{main|ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපනය}}

==ආර්ථිකය==
සමාජවාදී සහ ධනවාදී ලක්‍ෂණ මිශ්‍ර ආර්ථික ක්‍රමයක් පවතී. මූලිකවම කෘෂිකාර්මික රටකි. මහ බැංකු වාර්තාව අනුව 2015 වසරේදි ශ්‍රී ලංකාව සියයට 4.8 ක ආර්ථික වර්ධනයක් වාර්තා කර ඇත.

===කෘෂීකර්මය===
====දේශීය පරිභෝජනය සඳහා====
* වී ගොවිතැන
* පොල් වගාව

====අපනයන බෝග====
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ තේ]]
* රබර්
* කුළු බඩු

===කර්මාන්ත===
====සාම්ප්‍රදායික කර්මාන්ත====
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ ධීවර කර්මාන්තය]]
* හස්ත කර්මාන්ත

====නව කර්මාන්ත====

==ස්වභාවික පරිසරය==
* [[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවට ආවේනික කුරුල්ලෝ]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවට ආවේනික ක්ෂීරපායීන් ලැයිස්තුව]]
* [[දියඇලි - ශ්‍රී ලංකා]]

== ක්‍රීඩා ==
[[ගොනුව:SCC Ground Colombo.jpg|thumb|ශ්‍රි ලංකාව සහ එංගලන්තය අතර ටෙස්ට් තරඟය - 2001 මාර්තු - SCC ක්‍රීඩාංගනය.]]
නිල වශයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික ක්‍රීඩාව [[වොලිබෝල්]] වුවද, ජනප්‍රියතම ක්‍රීඩාව ක්‍රිකට්ය. ජල ක්‍රීඩා, පාපන්දු සහ ටෙනිස් මෙන් ම [[රග්බි]] ද බොහෝ ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවන් වෙයි. ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්, උසස් අධ්‍යාපන ආයතන යනාදිය ක්‍රීඩා සහ මලල ක්‍රීඩා කණ්ඩායම් සංවිධානය කරමින්, පළාත් හා ජාතික මට්ටමින් ක්‍රීඩා තරඟ වලට සහභාගී වෙති. ඉතාම දුර්වල තත්වයක සිටි ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායම 1990 ගණන් වල සිට සැළකිය යුතු ජයග්‍රහණ අත්පත් කරගනිමින් ඉදිරියට පැමිණ 1996 ලෝක කුසලානයද 1996 සහ 2004 වර්ෂ වල ආසීයානු කුසලානය ද දිනා ගත්තේය. ලෝකයේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා කරන ප්‍රධාන රටවල් වලින් එකක් ලෙස ඉදිරියට පැමිණි ශ්‍රී ලංකාව, 2007 ලෝක කුසලාන තරඟාවලියේ අවසාන මහා තරඟය දක්වා පැමිණියේය. එහිදි ඔව්හු ඕස්ට්‍රේලීයාවට පරාද වූහ. 

1948 ලන්ඩන් ඔලිම්පික් උළෙලේ මීටර් 400 පිරිමි කඩුලු මතින් දිවීමේ තරගයෙදි ඩන්කන් වයිට් මහතා විසින් රිදී පදක්කමක් ජය ගෙන මුල්ම ඔලිම්පික් පදක්කම ශ්‍රි ලංකාවට ගෙන එනු ලැබුවා. තවද 2000 වසරේ සිඩ්නි ඔලිම්පික් කාන්තා මීටර් 200 තරගයෙදි සුසන්තිකා ජයසිංහ විසින් එක් රිදී පදක්කමක් ජය ගෙන තිබේ.

[[සිංහල ස්පෝට්ස් ක්ලබ්]], [[ආර්. ප්‍රේමදාස ක්‍රීඩාංගනය]] සහ රන්ගිරි දඹුලු ක්‍රීඩාංගනය මෙන්ම [[ගාල්ල ජාත්‍යන්තර ක්‍රීඩාංගනය]] වැනි ක්‍රීඩාංගන රාශියක් ශ්‍රී ලංකාවේ තිබේ. 1996 ලෝක කුසලාන තරඟාවලියේදී ශ්‍රි ලංකාව [[ඉන්දියාව]] සහ [[පාකිස්ථානය]] සමග තරඟ වැදුනු අතර ආසීයානු කුසලාන තරඟාවලී කීපයකටද සහභාගී වූහ. එමෙන්ම එය 2011 දී පැවැත්වෙන ලෝක කුසලාන තරඟාවලියටද සහභාගී වෙයි. වෙරළ අසබඩ ද, නිසල ජල තටාකවල ද පැවැත්වෙන බෝට්ටු තරඟ, දිය මත ලිස්සා යාම, පිහිනීම, දියට පැනීමේ සහ කිමිදීමේ (''Scuba diving'') ක්‍රීඩා ආදී ජල ක්‍රීඩා ශ්‍රී ලාංකිකයන්ගේ මෙන් ම විදේශ සංචාරකයන්ගේ ද සිත් පැහැර ගනී.

==ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ගීය|ජාතික ගීය]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ උප බෙදීම්]]
* [[ශ්‍රී ලාංකිකයෝ]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

{{Sri Lanka topics}}

== බාහිර යොමු ==
* [http://www.gov.lk ශ්‍රී ලංකා රජය]
* [http://gic.gov.lk/ රාජ්‍ය තොරතුරු කේන්ද්‍රය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071120102052/http://www.gic.gov.lk/ |date=2007-11-20 }}
* [http://www.statistics.gov.lk/ ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව]
* [http://www.news.lk/sinhala/index.php ශ්‍රී ලංකා රජයේ නිල පුවත් වෙබ් අඩවිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071107101907/http://www.news.lk/sinhala/index.php |date=2007-11-07 }}
* [http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර]
* [https://web.archive.org/web/20100513162528/http://lankapura.com/ Historic Photographs of Sri Lanka]

{{ආසියාවේ_රටවල්}}

&lt;!--Categories--&gt;


[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව| ]]
[[ප්‍රවර්ගය:සාර්ක් රටවල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ රටවල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආසියාතික රටවල්]]</text>
      <sha1>3jsscaysgnz298mpg99k09hseyjstth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මහාවංශය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1869</id>
    <revision>
      <id>803580</id>
      <parentid>802360</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169688" sha1="rv72n4obqsd4gnp4ti16lc17jd6qw70" xml:space="preserve">{{ඇලකුරු ශීර්ෂකය}}
{{Infobox book
| name           = මහාවංශය
| image          = [[File:Mahavamsa.png]]
| image_size     = 250px
| caption        = පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාල පුස්තකාලයේ ඇති මහාවංශ පැරණිම අත්පිටපත 
| author         = [[මහානාම හිමි]]
| title_orig     = මහාවංස
| country        = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| language       = [[පාලි භාෂාව]]
| subject        = ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය
| genre          = ඓතිහාසික වංශකථාව
| published      = 
| media_type     = තල්පත් අත්පිටපත්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname = 
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br&gt; මහාවංශය
   | designation1_date = 2023
   | designation1_type = යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය
   | designation1_criteria = ගෝලීය වැදගත්කමක් සහිත ලේඛන උරුමය
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = ලේඛනයට ඇතුළත් කළ කාල පරාසය
   | designation1_free1value = ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවස සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා
}}}}
{{History of Sri Lanka}}
'''මහාවංශය'''{{efn|විකිපොත් තුළ [[:wikibooks:si:මහාවංශය (සිංහල පරිවර්තනය)|මහාවංශයේ සිංහල පරිවර්තනයක්]] පවතියි.}} ({{lang-pi|Mahāvaṃsa}}) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය, බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය සහ මෙරට පාලනය කළ රජවරුන් පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් පාලි භාෂාවෙන් රචිත ඓතිහාසික වංශකථාවකි. ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාහිත්‍යමය හා ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් වන මෙය, කාව්‍යමය ස්වරූපයෙන් සකස් කර ඇති අතර, එහි අන්තර්ගතය තුළ ආගමික සම්ප්‍රදායන්, රාජවංශික තොරතුරු සහ දේශපාලන සිදුවීම් පිළිබඳ වාර්තා ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahāvaṃsa |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Mah%C4%81va%E1%B9%83sa |website=Encyclopædia Britannica (1911) |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ලොව දීර්ඝතම නොබිඳුණු ඓතිහාසික වාර්තාවලින් එකක් වන මහාවංශය, දකුණු ආසියාවේ පරිණත ඉතිහාස විද්‍යාත්මක සම්ප්‍රදායක් ආරම්භ කළ වැදගත් ඓතිහාසික කෘතියකි. එහි මුල් කොටස ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන හෝ හයවන සියවසේදී රචනා කරන ලද බව සැලකෙන අතර, එහි කර්තෘ ලෙස මහාවිහාරයේ දික්සඳ පරිවෙන්වාසී මහානාම හිමියන් සලකනු ලැබේ.මහාවංශය ක්‍රිස්තු පූර්ව හයවන සියවසේ සිට ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය කාලානුක්‍රමික අනුපිළිවෙළකට ඉදිරිපත් කරන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භක ඉතිහාසය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික කතා පුවත්වල සිට අනුරාධපුර රාජධානියේ රජවරුන්ගේ පාලන කාලයන් සහ බුදුසසුනේ ව්‍යාප්තිය දක්වා විහිදේ. පසුකාලීනව රචිත චූළවංශය මඟින් මහාවංශයේ ඓතිහාසික වාර්තා තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන යනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahāvaṃsa |url=https://www.aimwell.org/DPPN/mahavamsa.html |website=Dictionary of Pāli Proper Names |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය සඳහා පමණක් නොව, දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය, බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය සහ ඉන්දියාවේ අශෝක අධිරාජයා පිළිබඳ අධ්‍යයනය සඳහා ද තීරණාත්මක තොරතුරු අඩංගු වැදගත් මූලාශ්‍රයකි. එහි බුදුන් වහන්සේගේ සහ අශෝක අධිරාජයාගේ ජීවිත කාලයන් මෙන්ම බුද්ධාගම ලෝක ආගමක් ලෙස ව්‍යාප්ත වීම පිළිබඳ තොරතුරු ද ඇතුළත් වේ. එහි වාර්තාවල සඳහන් බොහෝ කරුණු ශ්‍රී ලංකාවේ සහ ඉන්දියාවේ සිදු කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මඟින් තහවුරු වී ඇති අතර මහාවංශයේ ආඛ්‍යාන අග්නිදිග ආසියාවේ බුද්ධාගම ප්‍රචලිත කිරීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලබා දුන් අතර, ඉන්දියානු ඉතිහාසය තුළ අශෝක අධිරාජයාගේ අනන්‍යතාව තහවුරු කිරීම සඳහා ද සුවිශේෂී වැදගත්කමක් දරයි. එහි ඓතිහාසික හා ආගමික ආඛ්‍යාන ආසියාවේ වංශකථාකරුවන්, චිත්‍ර ශිල්පීන් සහ මූර්ති ශිල්පීන්ට ද බලපෑම් කරමින් සාහිත්‍ය, සිතුවම් හා මූර්ති නිර්මාණ සඳහා ප්‍රබල ආභාසයක් සපයා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ ඓතිහාසික, සංස්කෘතික, වාග්විද්‍යාත්මක සහ ශාස්ත්‍රීය වටිනාකම එහි අත්පිටපත් රටවල් කිහිපයක පැවතීමෙන් ද, එය අග්නිදිග ආසියානු සහ යුරෝපීය භාෂා කිහිපයකට අක්ෂර පරිවර්තනය කර පෙළ පරිවර්තනය කිරීමෙන් ද පිළිබිඹු වේ. ශ්‍රී ලාංකිකයන් බොහෝ දෙනා මහාවංශය තමන්ගේ ආරම්භය, ඓතිහාසික පරිණාමය සහ සංස්කෘතික අනන්‍යතාව පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියක් ලෙස සලකති. එබැවින්, මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා පමණක් නොව, දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ ආගමික, සංස්කෘතික සහ බුද්ධිමය ඉතිහාසය අවබෝධ කරගැනීම සඳහා ද අතිශය වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

2023 වර්ෂයේදී ''Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE)'' යන නාමයෙන් මහාවංශය යුනෙස්කෝවේ [[ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන|ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට]] ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම පිළිගැනීම මඟින් මහාවංශයේ ලේඛනමය, ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් පිළිගෙන ඇති අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය හා බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ තොරතුරු ආරක්ෂා කිරීමේ සහ අනාගත පරම්පරාවන්ට ඒවා ප්‍රවේශ කරවීමේ වැදගත්කම ද ඉස්මතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Memory of the World International Register |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/grid |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය හා පසුබිම ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය කාලානුක්‍රමිකව විස්තර කරන පාලි භාෂාවෙන් රචිත ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එහි අන්තර්ගතය තුළ මෙරට රජවරුන්ගේ පරම්පරා, ඔවුන්ගේ පාලන සමයන්හි සිදුවීම්, ථේරවාදී බුදුදහමේ ඉතිහාසය සහ රාජ්‍යය හා සංඝ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ. මෙම කෘතියේ ආරම්භක කොටස පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය පිළිබඳ වාර්තා කරන අතර, පසුකාලීන කොටස් මඟින් එම වංශකථා සම්ප්‍රදාය සියවස් ගණනාවක් පුරා ඉදිරියට ගෙන යනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශයේ ආරම්භය ===

මහාවංශය රචනා කිරීමේ සම්ප්‍රදාය පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ විහාරස්ථාන ආශ්‍රිතව පැවති ඉතිහාස වාර්තා හා අටුවා සාහිත්‍යය සමඟ සම්බන්ධ වේ. මහාවංශයේ මුල් කොටස ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන සියවසේදී ආරම්භ වී ඇති අතර, එය අනුරාධපුර මහා විහාරය ආශ්‍රිතව වැඩ විසූ මහානාම හිමියන් විසින් රචනා කර ඇත. මෙම රචනාවට සියවස් කිහිපයකට පෙර පැවති දීපවංශය,සීහලඅට්ඨකථා මහාවංශය ආදී සිංහල භාෂාමය ඉතිහාස සම්ප්‍රදායන් සහ පැරණි ලේඛන එහි පසුබිම සැකසීමට දායක වී ඇති බව විද්වත් අධ්‍යයනවල සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahāvaṃsa |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Mah%C4%81va%E1%B9%83sa |website=Encyclopædia Britannica, 1911 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයට පෙර රචනා වූ දීපවංශය ද ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් ඉතිහාසය හා බුදුසසුනේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් පැරණි පාලි වංශකථාවකි. මෙම කෘති දෙකෙහි අන්තර්ගතය හා ඒවායේ මූලාශ්‍ර පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදායේ වර්ධනය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=On the Chronicles of Ceylon |url=https://ancient-buddhist-texts.net/Reference/Chronicles-of-Ceylon/01-Chronological.htm |website=Ancient Buddhist Texts |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශය රචනා කිරීමේ අරමුණ ===

මහාවංශයේ රචනා අරමුණ එහි ආගමික හා ඓතිහාසික ස්වභාවය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එහි මුල් කොටසෙහි කතුවරයා පාඨකයන් තුළ ඉතිහාසයේ සිදු වූ යහපත් සිදුවීම් පිළිබඳව  ප්‍රසාදය ද අයහපත් සිදුවීම් පිළිබඳව පහන් සංවේගය ද ඇති කර ගැනීම තම රචනාවේ අරමුණක් ලෙස දක්වා ඇත.එමඟින් බෞද්ධ මූලාශ්‍රවල එන සංසාර ස්වභාවය ඉතිහාසය තුළින් පෙන්වීමට උත්සාහ කර ඇති බව විචාරක මතයයි.එමෙන්ම බුදුසසුනේ වර්ධනයට දායක වූ රජවරුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම්, විහාරස්ථාන හා ආගමික ආයතන සමඟ ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතා සහ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ විස්තර කෘතියේ ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ගනී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, මහාවංශය ආගමික අරමුණක් සහිත වංශකථාවක් වුවද, එහි අන්තර්ගතය බුදුදහමට පමණක් සීමා නොවේ. එය රාජවංශික අනුපිළිවෙළ, දේශපාලන සිදුවීම්, පාලන කාලයන් සහ පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ,ඉන්දියාවේ, වෙනත් දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාතික රටවල මෙන්ම ඇතැම් විට බටහිර හා නැගෙනහිර ආසියාතික රටවල සමාජයේ සංස්කෘතික තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද සපයයි. එබැවින් එය ආගමික සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙස මෙන්ම ඉතිහාස පර්යේෂණ සඳහා භාවිත වන මූලාශ්‍රයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශයේ කර්තෘත්වය ===

මහාවංශයේ මුල් කොටස සාම්ප්‍රදායිකව මහාවිහාරයේ දික්සඳ පිරිවෙනෙහි වැඩ විසූ මහානාම හිමියන් විසින් රචනා කර තිබෙන බව සලකනු ලැබේ. උන්වහන්සේ ධාතුසේන රජුගේ පාලන සමයට අදාළව මහාවංශය රචනා කිරීම ආරම්භ වූ බවත්ය.ඒ සඳහා ඊට පෙර තිබූ දීපවංශය, සීහලඅට්ඨකථාමහාවංශය ආදී සියවස් කිහිපයකට පෙර තිබූ වංශකතා ද මූලාශ්‍රකොට ගත් බව දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

එහෙත් අද මහාවංශය ලෙස හඳුන්වන සම්පූර්ණ ඓතිහාසික වංශකථාව එක් පුද්ගලයකු විසින් එකවර රචනා කරන ලද කෘතියක් නොවේ. එහි මුල් කොටසින් පසු ඉතිහාසය විස්තර කරන කොටස් විවිධ කාලවලදී විවිධ කතුවරුන් විසින් සම්පාදනය කර ඇත. එම නිසා මහාවංශයේ කර්තෘත්වය සාකච්ඡා කිරීමේදී මුල් මහාවංශය සහ එහි පසුකාලීන අඛණ්ඩ කොටස් අතර වෙනස සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== රචනා කාලය හා ඓතිහාසික පසුබිම ===

මහාවංශයේ මුල් කොටස රචනා කිරීම ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන සියවසේදී ආරම්භ වූ බව සාමාන්‍යයෙන් පිළිගැනේ. එය ධාතුසේන රජුගේ පාලන සමය හා අනුරාධපුර මහා විහාරයේ බෞද්ධ ශාස්ත්‍රීය පරිසරය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත. එහි මුල් කොටසෙහි 37 වන පරිච්ඡේදය දක්වා අන්තර්ගතය පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භක සම්ප්‍රදායන් සිට මහසෙන් රජුගේ පාලන සමය දක්වා විහිදේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

පසුකාලීනව මහාවංශයේ ඓතිහාසික වාර්තා විවිධ කතුවරුන් විසින් අඛණ්ඩව සම්පාදනය කර ඇත. එම අඛණ්ඩතාව හේතුවෙන් වංශකථාවේ විෂය පථය මහසෙන් රජුගේ කාලයෙන් ඔබ්බට ගොස්, ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යකාලීන රාජධානි සහ පසුකාලීන දේශපාලන වෙනස්කම් දක්වා විහිදෙයි. යුනෙස්කෝවේ ලියාපදිංචි කර ඇති ලේඛන එකතුවේ කාල පරාසය ක්‍රිස්තු පූර්ව 6 සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1815 දක්වා ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

== මහාවංශයේ අන්තර්ගතය ==

මහාවංශයෙහි අන්තර්ගතය ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භක ඉතිහාස සම්ප්‍රදායන්, රජවරුන්ගේ පාලන කාලයන්, බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය සහ බෞද්ධ ආගමික ආයතනවල වර්ධනය යන විෂයයන් රැසක් ආවරණය කරයි. එහි පරිච්ඡේද කාලානුක්‍රමික පිළිවෙළකට සංවිධානය කර ඇති අතර, රජවරුන්ගේ රාජාභිෂේක, යුද්ධ, ආගමික කටයුතු, විහාරස්ථාන ඉදිකිරීම් සහ ධාතු වන්දනාව ආශ්‍රිත සිදුවීම් පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ මුල් පරිච්ඡේදවල බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිබඳ ආගමික සම්ප්‍රදායන් සහ බුදුසසුනේ මුල් ඉතිහාසය විස්තර කෙරේ. ඉන් අනතුරුව විජය කුමරුගේ පැමිණීම, ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් රජවරුන්ගේ පාලනය, දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ සමය, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය සහ දුටුගැමුණු රජුගේ පාලනය වැනි සිදුවීම් පිළිබඳ වාර්තා ඉදිරිපත් වේ. පසුකාලීන කොටස්වලින් ද දිවයිනේ රාජ්‍ය පාලනය හා ආගමික ඉතිහාසය අඛණ්ඩව විස්තර කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Mahāvaṃsa or the Great Chronicle of Ceylon |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Mah%C4%81va%E1%B9%83sa_or_the_Great_Chronicle_of_Ceylon |website=Wikisource |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== බුදුන් වහන්සේ හා ශ්‍රී ලංකාව පිළිබඳ විස්තර ===

මහාවංශයේ පළමු පරිච්ඡේදය බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායික වාර්තා ඉදිරිපත් කරයි. එහිදී බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමන තුනක් පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ. මෙම වාර්තා ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදාය සහ දිවයිනේ බුදුදහමට හිමි ස්ථානය පැහැදිලි කරන ආගමික සාහිත්‍යමය අංග ලෙස සැලකිය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Mahāvaṃsa or the Great Chronicle of Ceylon |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Mah%C4%81va%E1%B9%83sa_or_the_Great_Chronicle_of_Ceylon |website=Wikisource |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

පළමු පරිච්ඡේදවල බුදුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය, බෞද්ධ සංඝ සමාජයේ මුල් ඉතිහාසය සහ ධර්ම සංගායනා පිළිබඳ තොරතුරු ද ඇතුළත් වේ. මෙම කොටස්වල අරමුණ බෞද්ධ ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය සමඟ ඇති සම්බන්ධය පැහැදිලිව ධධතභකිරීම වන අතර, ඒවායේ අන්තර්ගතය බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== විජය කුමරු හා මුල් රජවරුන් ===

මහාවංශයේ මුල් කොටසෙහි විජය කුමරුගේ ලංකාගමනය සහ ඔහුගෙන් ආරම්භ වූ බවට දැක්වෙන රාජවංශික සම්ප්‍රදාය විස්තර කර ඇත. විජය කුමරුගේ පැමිණීමෙන් අනතුරුව පණ්ඩුවාසුදේව, අභය සහ පණ්ඩුකාභය වැනි රජවරුන්ගේ පාලනය පිළිබඳ විස්තර ඉදිරිපත් වේ. මෙම වාර්තා මඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් රාජ්‍ය පාලනය, ජනාවාස සහ රාජධානියක වර්ධනය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික ඉතිහාස කථනයක් ගොඩනඟා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

පණ්ඩුකාභය රජුගේ පාලනය පිළිබඳ විස්තරවලදී අනුරාධපුර නගරයේ සංවිධානය, පාලන කටයුතු සහ ආගමික ස්ථාන සම්බන්ධ තොරතුරු ද සඳහන් වේ. මෙම කරුණු පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සහ වෙනත් ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර සමඟ සසඳා අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ නාගරික හා දේශපාලන වර්ධනය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකි බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== දේවානම්පියතිස්ස රජු හා බුදුදහමේ ආගමනය ===

මහාවංශයේ වැදගත් කොටසක් දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ පාලන සමය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳව වෙන් කර ඇත. එහි සඳහන් පරිදි, ඉන්දියාවේ අශෝක අධිරාජයාගේ අනුග්‍රහය යටතේ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ශ්‍රී ලංකාවට වැඩම කළ අතර, එම සිදුවීම මෙරට බෞද්ධ ඉතිහාසයේ ප්‍රධාන සන්ධිස්ථානයක් ලෙස නිරූපණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ වැඩමවීමෙන් පසු දේවානම්පියතිස්ස රජු බුදුදහම පිළිගැනීම, මහා විහාරය පිහිටුවීම, චේතිය පබ්බත විහාරය හා සම්බන්ධ සිදුවීම්, බුදුන් වහන්සේගේ ධාතු සහ ශ්‍රී මහා බෝධි ශාඛාව ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ඒම පිළිබඳ වාර්තා මහාවංශයේ ඇතුළත් වේ. මෙම විස්තර ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආයතන, වන්දනා සම්ප්‍රදායන් සහ රාජ්‍ය අනුග්‍රහය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සඳහා වැදගත් මූලාශ්‍රයකි.විශේෂයෙන්ම මේ කොටසේ තොරතුරු අනුව ඉන්දීය අශෝක ඉතිහාසය වඩාත් පැහැදිලි වන බව ඉතිහාසඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== දුටුගැමුණු රජු හා එළාර රජු ===

මහාවංශයේ 22 වන පරිච්ඡේදයේ සිට දුටුගැමුණු රජුගේ උපත, තරුණ කාලය සහ රාජ්‍ය බලය ලබාගැනීම සඳහා සිදු කළ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ. එළාර රජු සමඟ පැවති යුද්ධය සහ දුටුගැමුණු රජුගේ ජයග්‍රහණය පිළිබඳ වාර්තා මහාවංශයේ ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ගනී. මෙම සිදුවීම් වංශකථාවේ දේශපාලන හා ආගමික අදහස් එකට බැඳී ඇති ආකාරය නිරූපණය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

දුටුගැමුණු රජුගේ පාලන සමය පිළිබඳ විස්තරවලට රුවන්වැලිසෑය ඉදිකිරීමේ ආරම්භය, මිරිසවැටිය විහාරය සහ ලෝවාමහාපාය සම්බන්ධ සිදුවීම් ඇතුළත් වේ. එමඟින් රජවරුන්ගේ ආගමික අනුග්‍රහය, ස්තූප හා විහාරස්ථාන ඉදිකිරීම සහ බෞද්ධ සංඝ සමාජය සමඟ පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු ඉදිරිපත් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== පසුකාලීන රජවරුන් හා රාජධානි ===

මහාවංශයේ පසුකාලීන පරිච්ඡේදවල අනුරාධපුර රාජධානියේ විවිධ රජවරුන්ගේ පාලන සමයන්, යුද්ධ, රාජ්‍ය පාලන වෙනස්කම් සහ ආගමික ආයතනවල වර්ධනය පිළිබඳ වාර්තා ඇතුළත් වේ. රජවරුන් විසින් සිදු කරන ලද විහාරස්ථාන හා ස්තූප ඉදිකිරීම්, ආගමික කටයුතු සඳහා ලබා දුන් අනුග්‍රහය සහ සංඝ සමාජය සමඟ පැවති සම්බන්ධතා එහි නැවත නැවතත් අවධාරණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ අඛණ්ඩ කොටස් වන චූළවංශය ආශ්‍රිත වාර්තා මඟින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ හතරවන සියවසෙන් පසු කාලයේ සිට ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය තවදුරටත් විස්තර කෙරේ. පරාක්‍රමබාහු රජවරුන්ගේ පාලනය, රාජ්‍ය පරිපාලනය, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ ආගමික ප්‍රතිසංස්කරණ වැනි කරුණු මෙම පසුකාලීන ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය තුළ සාකච්ඡා වේ. යුනෙස්කෝ ලේඛනයට ඇතුළත් කර ඇති මහාවංශ ලේඛන එකතුවේ විෂය පථය 1815 දක්වා විහිදෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටත බුදුදහම පිළිබඳ තොරතුරු ===

මහාවංශයේ අන්තර්ගතය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසයට පමණක් සීමා නොවේ. එහි අශෝක අධිරාජයාගේ පාලනය, ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ඉතිහාසය සහ වෙනත් ආසියානු ප්‍රදේශවල බුදුදහම ව්‍යාප්ත වීම සම්බන්ධ තොරතුරු ද ඇතුළත් වේ. මෙම විස්තර ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියානු උපමහාද්වීපය අතර පැවති ආගමික හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ බෞද්ධ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛන මූලාශ්‍රයකි. එහි සඳහන් කරුණු සහ වෙනත් ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර අතර සැසඳීම් මඟින් අශෝක අධිරාජයාගේ ඉතිහාසය සහ බුදුදහමේ ජාත්‍යන්තර ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා ද දායකත්වයක් ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;
=== මහාවංශයේ අන්තර්ගතය පිළිබඳ සාරාංශය ===

* '''බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන්'''
** බුදුන් වහන්සේ පිළිබඳ වාර්තා සහ ධර්ම සංගායනා.
** ශ්‍රී ලංකාවේ,ඉන්දියාවේ සහ වෙනත් රටවල බෞද්ධ ඉතිහාස සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් තොරතුරු.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

*'''සිංහල හ වැඳි ජනතාවගේ තොරතුරු'''
**ඉතිහාසමය වශයෙන් විජයාගමනයට පෙර දිවයිනේ සිටි යක්ඛ,නාග,දේව හා (රක්ඛ - රක්ඛ යන ජන කොටස පිළිබඳව විවාද පවතී) යන ගෝත්‍රික ජනතාව ගැන තොරතුරු 
** විජයාගමනය සහ ආර්යය සංක්‍රමණ සමඟ පසුව දිවයිනේ (සිව්) ගෝත්‍රික ජනතාව පොදුවේ &quot;සිංහල&quot; ජනයා ලෙස හැඳින්වූ බව විශ්වාස කෙරේ.ස්වාධීනව වෙන් ව සිටී මුල් ජන කොටස වැදි ජනතාව ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

* '''මුල් රාජවංශ'''
** විජය කුමරු සහ මුල් රජවරුන් පිළිබඳ වාර්තා.
** රාජවංශික සම්ප්‍රදායන් සහ මුල් රාජ්‍ය පාලනය පිළිබඳ තොරතුරු.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

* '''බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය'''
** දේවානම්පියතිස්ස රජු, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ සහ ශ්‍රී මහා බෝධිය පිළිබඳ වාර්තා.
** බෞද්ධ ආයතන හා රාජ්‍ය අනුග්‍රහය පිළිබඳ තොරතුරු.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

* '''යුද්ධ හා දේශපාලනය'''
** දුටුගැමුණු රජු සහ එළාර රජු ඇතුළු රජවරුන්ගේ පාලන සමයන් පිළිබඳ විස්තර.
** දේශපාලන ඉතිහාසය හා රාජ්‍ය බලය පිළිබඳ වාර්තා.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

* '''ආගමික ගොඩනැගිලි'''
** ස්තූප, විහාර සහ අනෙකුත් බෞද්ධ ආගමික ආයතන පිළිබඳ වාර්තා.
** පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන සහ ආගමික අනුග්‍රහය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් තොරතුරු.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO}}&lt;/ref&gt;

* '''පසුකාලීන ඉතිහාසය'''
** විවිධ රාජවංශ සහ මහාවංශයේ පසුකාලීන අඛණ්ඩ කොටස් පිළිබඳ විස්තර.
** ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යකාලීන හා පසුකාලීන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO}}&lt;/ref&gt;

* '''ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ ඉතිහාසය'''
** අශෝක අධිරාජයා සහ ඉන්දියාව සමඟ පැවති බෞද්ධ සම්බන්ධතා පිළිබඳ වාර්තා.
** කලාපීය ආගමික හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

== මහාවංශයේ සංස්කරණ හා අඛණ්ඩතාව ==

මහාවංශය යනු එක් කාලයකදී පමණක් රචනා කර අවසන් කරන ලද ග්‍රන්ථයක් නොව, ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශික ඉතිහාසය සහ බෞද්ධ ශාසනික ඉතිහාසය අනුක්‍රමයෙන් වාර්තා කළ ඓතිහාසික වංශකථා සම්ප්‍රදායක කොටසකි. සාම්ප්‍රදායිකව මහාවංශයේ පැරණි කොටස සහ එහි අඛණ්ඩතාව ලෙස සැලකෙන චූළවංශය අතර සම්බන්ධතාවය මෙම ග්‍රන්ථ සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ. විවිධ කාලවලදී රචිත කොටස්, අත්පිටපත් සම්ප්‍රදාය සහ පසුකාලීන සංස්කරණ හේතුවෙන් වර්තමානයේ මහාවංශය ලෙස හඳුන්වන සමස්ත වංශකථාව දීර්ඝ ඓතිහාසික කාලපරාසයක් ආවරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=Mahāvaṃsa |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Mah%C4%81va%E1%B9%83sa |website=1911 Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;&gt;{{cite web |title=Cūlavaṃsa |url=https://palitextsociety.org/product/culava%E1%B9%83sa/ |website=Pali Text Society |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  මහාවංශයේ මුල් කොටස ===

මහාවංශයේ පැරණි කොටස සාමාන්‍යයෙන් ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන හෝ හයවන සියවසට අයත් කෘතියක් ලෙස සැලකේ. එහි රචනය සම්ප්‍රදායිකව අනුරාධපුර මහාවිහාරය ආශ්‍රිතව වැඩසිටි මහානාම හිමියන් විසින් රචනා කල බවට විශ්වාස කෙරේ. මෙම කොටස පාලි භාෂාවෙන් පද්‍යමය ආකාරයෙන් රචනා කර ඇති අතර, බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ විස්තර වලින් ආරම්භ වී ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් රාජවංශික ඉතිහාසය සහ බුදුදහම දිවයිනට පැමිණීම සම්බන්ධ සිදුවීම් දක්වා විහිදෙයි.&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;&gt;{{cite web |title=Handbook of Pali Literature |url=https://zenodo.org/records/5636804/files/von%20Hinu%CC%88ber%201996.pdf |website=Zenodo |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ මුල් කොටසෙහි විජය කුමරුගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ තොරතුරු, බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායන්, අශෝක අධිරාජයාගේ කාලයේ බෞද්ධ ශාසනයේ ව්‍යාප්තිය, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය සහ දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ පාලන සමය වැනි කරුණු ඇතුළත් වේ. එසේම දුටුගැමුණු රජුගේ ජීවිතය සහ පාලනය පිළිබඳ විස්තර සඳහාද එහි සැලකිය යුතු ඉඩක් වෙන් කර ඇත. මෙම අන්තර්ගතය මගින් රාජ්‍ය පාලනය සහ බෞද්ධ ශාසනය අතර පැවති සම්බන්ධතාවය වංශකථා සම්ප්‍රදායේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන් නිරූපණය කරයි.&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ මුල් කොටස රචනා කිරීමේදී ඊට පෙර පැවති සිංහල භාෂාමය වංශකථා සහ ශාසනික සම්ප්‍රදායන් උපයෝගී කරගන්නට ඇතැයි විද්වත් අධ්‍යයනවල සඳහන් වේ. එම පැරණි මූලාශ්‍ර සියල්ලම වර්තමානයේ ස්වාධීන ග්‍රන්ථ ලෙස සුරැකී නොමැති බැවින්, ඒවායේ අන්තර්ගතය පිළිබඳ අවබෝධය ලබාගැනීමේදී මහාවංශය ඇතුළු ඉතිරිව ඇති වංශකථා සහ වෙනත් සාක්ෂි සංසන්දනය කිරීම වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;

=== චූළවංශය හා මහාවංශයේ අඛණ්ඩතාව ===

චූළවංශය (Cūḷavaṃsa) මහාවංශයේ අඛණ්ඩ කොටසක් ලෙස සැලකෙන පාලි වංශකථාවකි. එහි අන්තර්ගතය ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය පාලනය, රජවරුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් සහ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ විස්තර පසුකාලීන යුග දක්වා ගෙන යයි. පාලි ග්‍රන්ථ සමාගම (Pali Text Society) විසින් පළ කර ඇති විද්වත් සංස්කරණයේ විස්තර අනුව, චූළවංශයෙහි අන්තර්ගතය දොළොස්වන සියවසේ සිට දහනවවන සියවස දක්වා කාලය ආවරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;/&gt;

විල්හෙල්ම් ගයිගර් (Wilhelm Geiger) සිය සංස්කරණ කටයුතුවලදී වංශකථාව කොටස් වශයෙන් වෙන් කර ඉදිරිපත් කළේය. ඔහුගේ වර්ගීකරණය අනුව මහාවංශයේ පළමු කොටස ලෙස පරිච්ඡේද 1–37 ද, චූළවංශයේ පළමු කොටස ලෙස පරිච්ඡේද 38–79 ද, එහි පසු කොටස ලෙස පරිච්ඡේද 80–101 ද සැලකේ. මෙම පරිච්ඡේද වර්ගීකරණය ගයිගර්ගේ සංස්කරණ සම්ප්‍රදාය අවබෝධ කරගැනීමට ප්‍රයෝජනවත් වුවද, එය වංශකථාවේ සියලු කොටස් එකම කාලයකදී හෝ එකම කතුවරයකු විසින් රචනා කරන ලද බවක් අදහස් නොකරයි.&lt;ref name=&quot;MahavamsaOrg&quot;&gt;{{cite web |title=The Culavamsa |url=https://mahavamsa.org/culavamsa/ |website=The Mahavamsa: The Great Chronicle of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

චූළවංශය දීර්ඝ කාලයක් පුරා විවිධ කතුවරුන් විසින් ඉදිරියට ගෙන යන ලද වංශකථා සම්ප්‍රදායක් ලෙස සැලකේ. එබැවින් එහි භාෂා රටාව, විස්තර ඉදිරිපත් කරන ආකාරය සහ අවධානය යොමු කරන ඓතිහාසික සිදුවීම් කොටසින් කොටසට වෙනස් විය හැකිය. මහාවංශය හා චූළවංශය එක්ව අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ දීර්ඝකාලීන රාජවංශික හා ශාසනික ඉතිහාසය පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකි නමුත්, එහි එක් එක් කොටසෙහි කාලය සහ කර්තෘත්වය වෙන වෙනම විමර්ශනය කළ යුතු බව විද්වත් මතය වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MahavamsaOrg&quot;/&gt;

===  පසුකාලීන එකතු කිරීම් හා සංස්කරණ ===

මහාවංශ සම්ප්‍රදායේ පසුකාලීන වර්ධනයට විවිධ කාලවලදී වංශකථාව ඉදිරියට ගෙන ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ දායකත්වය බලපා ඇත. චූළවංශයේ විවිධ කොටස් විවිධ කාලවලදී රචනා වූ බැවින්, ඒවායේ කර්තෘත්වය සහ කාල නිර්ණය සම්බන්ධයෙන් එක් කතුවරයකුට හෝ එක් යුගයකට පමණක් සීමා වූ පැහැදිලි කිරීමක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඇතැම් කොටස් සම්බන්ධයෙන් කතුවරුන් පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික ආරෝපණ තිබුණද, ඒවා විද්වත් සංස්කරණ හා ඓතිහාසික සාක්ෂි සමඟ සලකා බැලිය යුතු බව ඉතිහාසඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;

අත්පිටපත් පිටපත් කිරීමේදී සිදුවූ පාඨමය වෙනස්කම්, අත්පිටපත් අතර කියවීම්වල වෙනස්කම් සහ පරිච්ඡේදවල පිහිටීම සම්බන්ධ ගැටලු වංශකථාවේ නූතන සංස්කරණ සකස් කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගෙන ඇත. පැරණි අත්පිටපත් කිහිපයක පරිච්ඡේද අතුරුදන්ව තිබීම, ඇතැම් පරිච්ඡේද වෙනත් ස්ථානවල පිහිටා තිබීම සහ පිටපත් තුළ නිවැරදි කිරීම් දක්නට ලැබීම වැනි කරුණු පාඨ විචාරයේ වැදගත්කම පෙන්වයි.&lt;ref name=&quot;RoyalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=The Royal Library: Catalogue of Oriental Manuscripts |url=https://img.kb.dk/export/sites/kb_dk/da/nb/samling/os/osdownloads/COMDC_1.pdf |website=The Royal Library, Denmark |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ඒ අනුව, මහාවංශයේ වර්තමානයේ භාවිත වන පාඨය සකස් වී ඇති ආකාරය තේරුම් ගැනීමේදී මුල් රචනය, පසුකාලීන අඛණ්ඩතා, අත්පිටපත් සම්ප්‍රදාය සහ නූතන විද්වත් සංස්කරණ අතර වෙනස හඳුනාගැනීම අවශ්‍ය වේ. මෙහිදී “පසුකාලීන එකතු කිරීම්” යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ අනිවාර්යයෙන්ම අහඹු ලෙස ඇතුළත් කළ කොටස් පමණක් නොව, වංශකථාව ඓතිහාසික කාලය ඔස්සේ ඉදිරියට ගෙන ගිය රචනා සහ පාඨ සම්ප්‍රදායේ වර්ධනයද ඇතුළත් පුළුල් ක්‍රියාවලියකි.&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RoyalLibrary&quot;/&gt;

=== මහාවංශයේ අත්පිටපත් හා මුද්‍රිත සංස්කරණ ===

මහාවංශය අතීතයේදී අත්පිටපත් මඟින් සම්ප්‍රේෂණය වූ අතර, ඒවා සංරක්ෂණය කිරීම සහ සංසන්දනය කිරීම නූතන විද්වත් සංස්කරණ සඳහා පදනමක් සැපයීය. රාජකීය පුස්තකාලයේ අත්පිටපත් නාමාවලියෙහි විස්තර කර ඇති මහාවංශ අත්පිටපත් අතර තල්පත් අත්පිටපත්ද ඇතුළත් වේ. එවැනි අත්පිටපත්වල පරිච්ඡේද අනුපිළිවෙළ, පාඨමය නිවැරදි කිරීම් සහ අතුරුදන් කොටස් වැනි ලක්ෂණ සංස්කරණ කටයුතුවලදී වැදගත් සාක්ෂි වේ.&lt;ref name=&quot;RoyalLibrary&quot;/&gt;

මහාවංශය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමේ මුල් වැදගත් පියවරක් වූයේ ජෝර්ජ් ටර්නර් (George Turnour) විසින් 1837 දී සිදු කරන ලද සංස්කරණය සහ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයයි. ඉන්පසු හිකඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල හිමියන් සහ බටුවන්තුඩාවේ දේවරක්ෂිත පඬිතුමා විසින් 1883 දී තවත් සංස්කරණයක් පළ කරන ලදී. මෙම ප්‍රකාශන මහාවංශය පිළිබඳ පාලි පාඨ අධ්‍යයනයට සහ එහි ඉතිහාසමය අන්තර්ගතය වෙනත් භාෂා ඔස්සේ අධ්‍යයනය කිරීමට වැදගත් විය.&lt;ref name=&quot;TurnourEditions&quot;&gt;{{cite web |title=The Mahavamsa |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Mah%C4%81va%E1%B9%83sa |website=1911 Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LivingFountains&quot;&gt;{{cite web |title=From the Living Fountains of Buddhism |url=https://ancient-buddhist-texts.net/Reference/Living-Fountains/Living-Fountains.pdf |website=Ancient Buddhist Texts |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

විල්හෙල්ම් ගයිගර් විසින් සකස් කරන ලද මහාවංශයේ විද්වත් සංස්කරණය 1908 දී පළ වූ අතර, ඔහුගේ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය 1912 දී ප්‍රකාශයට පත් විය. ගයිගර්ගේ කටයුතු පැරණි පාඨ සංසන්දනය කිරීම, විවිධ කියවීම් විමර්ශනය කිරීම සහ වංශකථාවේ ඓතිහාසික පසුබිම පැහැදිලි කිරීම සම්බන්ධයෙන් වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;/&gt;

චූළවංශය සම්බන්ධයෙන්ද ගයිගර් විසින් සකස් කළ පාලි සංස්කරණය 1925 සහ 1927 වර්ෂවල වෙළුම් දෙකක් ලෙස පළ විය. එහි ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය 1929 සහ 1930 වර්ෂවල ප්‍රකාශයට පත් වූ අතර, එය සී. මේබල් රික්මර්ස් (C. Mabel Rickmers) විසින් ජර්මානු පරිවර්තනයෙන් ඉංග්‍රීසියට පරිවර්තනය කරන ලදී. මෙම සංස්කරණ සහ පරිවර්තන මහාවංශ සම්ප්‍රදායේ පසුකාලීන කොටස් ජාත්‍යන්තර විද්වත් අධ්‍යයනයට විවෘත කිරීමට දායක විය.&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CulaTranslation&quot;&gt;{{cite web |title=Cūlavaṃsa (Translation) |url=https://palitextsociety.org/product/culava%E1%B9%83sa-translation/ |website=Pali Text Society |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ මුද්‍රිත සංස්කරණ සහ පරිවර්තන භාවිත කිරීමේදී ඒවායේ ප්‍රකාශන වර්ෂය, සංස්කාරකවරයා, පරිවර්තකවරයා සහ භාවිත කළ අත්පිටපත් පිළිබඳ තොරතුරු පරීක්ෂා කිරීම වැදගත් වේ. විවිධ සංස්කරණවල පාඨමය වෙනස්කම් තිබිය හැකි බැවින්, විශේෂයෙන්ම පරිච්ඡේද අංක, පද අර්ථ සහ ඓතිහාසික දින වකවානු සඳහන් කරන විට අදාළ සංස්කරණය පැහැදිලිව හඳුනාගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RoyalLibrary&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස මහාවංශය ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි හා මධ්‍යකාලීන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවිත වන ප්‍රධාන ලිඛිත මූලාශ්‍රයකි. එහි රජවරුන්ගේ පාලන සමයන්, යුද්ධ, රාජ්‍ය පාලන කටයුතු, ආගමික ආයතන පිහිටුවීම සහ වාරිමාර්ග හා ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම වැනි කරුණු පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් වේ. එම තොරතුරු සෙල්ලිපි, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සහ වෙනත් ඓතිහාසික වාර්තා සමඟ සංසන්දනය කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය පිළිබඳ වඩාත් පුළුල් අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;&gt;{{cite journal |last= |first= |title=Evolution of the dry zone water harvesting and management systems in Sri Lanka during the Anuradhapura Kingdom; a study based on ancient chronicles and lithic inscriptions |journal=Water History |year=2019 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s12685-019-00230-7 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, මහාවංශය නූතන අර්ථයෙන් සකස් කළ සම්පූර්ණයෙන්ම මධ්‍යස්ථ ඉතිහාස වාර්තාවක් ලෙස නොව, බෞද්ධ ආගමික පසුබිමක රචිත වංශකථාවක් ලෙසද විමසා බැලිය යුතු බවත්,එහි ආගමික අරමුණු, රජවරුන් පිළිබඳ ඇගයීම්, පුරාවෘත්ත සහ සාහිත්‍යමය විස්තර ඇතුළත් වන බැවින්, එක් එක් තොරතුරේ ඓතිහාසික වටිනාකම වෙන වෙනම ඇගයීම අවශ්‍ය වන විද්වත් මතය වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://academic.oup.com/columbia-scholarship-online/book/13237 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;&gt;{{cite thesis |last=Mendis |first=G. C. |title=A historical criticism of the &quot;Mahavamsa,&quot; Chapters I-XX |institution=SOAS University of London |year=1930 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/397839 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම ===

ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි රාජධානිවල දේශපාලන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී මහාවංශය ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ. එහි විවිධ රජවරුන්ගේ පාලන සමයන්, රාජ්‍ය බලය සඳහා සිදු වූ අරගල, යුද්ධ, රාජ්‍ය පාලනය සහ ආගමික ආයතන සමඟ පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු අන්තර්ගත වේ. විශේෂයෙන්ම අනුරාධපුර රාජධානියේ ඉතිහාසය සම්බන්ධයෙන් එහි විස්තර, වෙනත් ලිඛිත මූලාශ්‍ර හා පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කිරීමට පදනමක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;&gt;{{cite journal |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Trustworthiness of the Mahavamsa |journal=Aryan Culture |volume=6 |issue=2 |year=1930 |pages=205–228 |url=https://aryanculture.org/records/4043 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයෙහි රජවරුන්ගේ පාලන සමයන් අනුපිළිවෙළින් ඉදිරිපත් කර ඇති නිසා, පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශික කාල නිර්ණය සකස් කිරීම සඳහා එය ප්‍රයෝජනවත් වේ. එහෙත් එහි සඳහන් සෑම දින වකවානුවක්ම හෝ පාලන කාලයක්ම වෙනත් මූලාශ්‍ර මගින් තහවුරු වී ඇති බවක් අදහස් නොවේ. එබැවින් රාජවංශික කාල නිර්ණය සකස් කිරීමේදී සෙල්ලිපි, කාසි, පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථර සහ ඉන්දියානු මූලාශ්‍රවල සඳහන් සමකාලීන සිදුවීම් සමඟ මහාවංශයේ තොරතුරු සැසඳීම වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;Hultzsch&quot;&gt;{{cite journal |last=Hultzsch |first=E. |title=Contributions to Singhalese Chronology |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |volume=45 |issue=3 |year=1913 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-royal-asiatic-society/article/abs/xv-contributions-to-singhalese-chronology/B8F6A29F6092964966C9D4F31C784F56 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයෙහි සඳහන් රාජ්‍ය පාලන කටයුතු සහ ඉදිකිරීම් පිළිබඳ තොරතුරු පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික හා පරිපාලන පසුබිම අධ්‍යයනය කිරීමටද උපකාරී වේ. වැව්, ඇළ මාර්ග, ආගමික ගොඩනැගිලි සහ වෙනත් පොදු ඉදිකිරීම් පිළිබඳ වාර්තා පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සසඳන විට, එම කටයුතු සිදු වූ කාලය සහ ඒවායේ සමාජමය වැදගත්කම පිළිබඳ අමතර තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

===  බුදුසසුන හා ආගමික ඉතිහාසය ===

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. බුදුදහම ලංකාවට පැමිණීම, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ආගමනය, දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ කාලයේ සිදු වූ ආගමික කටයුතු සහ බෞද්ධ විහාරාරාම පිහිටුවීම වැනි සිදුවීම් පිළිබඳ වංශකථාවේ විස්තර ඇතුළත් වේ. එම වාර්තා මගින් රාජ්‍ය පාලනය සහ බෞද්ධ සංඝ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතාවය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

වංශකථාවේ බෞද්ධ ශාසනයේ වර්ධනය, ධාතු වන්දනාව, ස්තූප හා විහාර ඉදිකිරීම, භික්ෂු සංඝයාට අනුග්‍රහය දැක්වීම සහ ආගමික උත්සව පිළිබඳ තොරතුරුද ඇතුළත් වේ. මෙම විස්තර ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් කාලයත් සමඟ වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීමේදී ප්‍රයෝජනවත් වේ. එහෙත් ඒවා බොහෝවිට බෞද්ධ ශාසනයේ වැදගත්කම ඉස්මතු කරන වංශකථාමය දෘෂ්ටිකෝණයකින් ඉදිරිපත් කර ඇති බවද සැලකිල්ලට ගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

මහාවංශයේ ආගමික විස්තර පරීක්ෂා කිරීමේදී එහි සඳහන් පුරාවෘත්තමය සිදුවීම් සහ ස්වාධීන සාක්ෂි මගින් තහවුරු කළ හැකි සිදුවීම් අතර වෙනස හඳුනාගැනීම වැදගත් වේ. නිදසුනක් ලෙස, ආගමික ස්ථාන ඉදිකිරීම හෝ ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම පිළිබඳ වාර්තා අදාළ ස්ථානවල නටබුන්, සෙල්ලිපි සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කාල නිර්ණයන් සමඟ සැසඳිය හැකිය. එවැනි සැසඳීම් මගින් වංශකථාවේ ආගමික වාර්තා සහ භෞතික සාක්ෂි අතර සම්බන්ධතා විමර්ශනය කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

=== පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සැසඳීම ===

මහාවංශයේ ඓතිහාසික තොරතුරු තහවුරු කිරීමේදී හෝ ඒවායේ සීමා හඳුනාගැනීමේදී පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. පුරාණ නගරවල නටබුන්, ස්තූප, විහාරාරාම, වැව්, ඇළ මාර්ග, කාසි සහ සෙල්ලිපි මගින් වංශකථාවේ සඳහන් ඇතැම් පුද්ගලයන්, ස්ථාන සහ ඉදිකිරීම් පිළිබඳ තොරතුරු වෙනත් ආකාරයකින් පරීක්ෂා කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

විශේෂයෙන්ම සෙල්ලිපිවල සඳහන් රජවරුන්ගේ නම්, පරිත්‍යාග, ආගමික ආයතන සහ පරිපාලන කටයුතු මහාවංශයේ වාර්තා සමඟ සංසන්දනය කිරීමෙන් ඓතිහාසික කාල නිර්ණය සහ සිදුවීම් පිළිබඳ අවබෝධය වැඩිදියුණු කළ හැකිය. ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ අධ්‍යයනයකදීද පුරාණ වංශකථා සහ ශිලා ලේඛන එකට භාවිත කරමින් ජල කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය විමර්ශනය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

කෙසේ වෙතත්, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂියක් මගින් යම් ස්ථානයක පැරණි ඉදිකිරීමක් පැවති බව තහවුරු කළ හැකි වුවද, එම ඉදිකිරීම වංශකථාවේ සඳහන් නිශ්චිත රජකු විසින්ම සිදු කළ බව ස්වයංක්‍රීයව තහවුරු නොවේ. එවැනි නිගමනයකට පැමිණීම සඳහා අදාළ සෙල්ලිපි, ස්ථරගත පුරාවිද්‍යාත්මක දත්ත, කාල නිර්ණය සහ වෙනත් ස්වාධීන මූලාශ්‍ර සලකා බැලිය යුතුය.නමුත් සමහර කාබන් කාල නිර්ණය අවස්ථා සෘජුවම මහාවංශයේ සඳහන් කාලයන්ට කාලානුපත වීම් ඕනෑ පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ වලදී හමු වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hultzsch&quot;/&gt;

කෙසේමුත් මහාවංශය සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි එකිනෙකට ආදේශක ලෙස නොව, එකිනෙක සම්පූර්ණ කරන මූලාශ්‍ර ලෙස භාවිත කිරීම වැදගත් වේ. වංශකථාවෙන් සිදුවීම් හා පුද්ගලයන් පිළිබඳ වාර්තා ලබාගත හැකි අතර, පුරාවිද්‍යාත්මක දත්ත මගින් එම වාර්තා සම්බන්ධයෙන් භෞතික හා කාලානුක්‍රමික පරීක්ෂණ සිදු කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

&lt;!-- ===මහාවංශයේ සිදුවීම් පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු වූ අවස්ථා===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! අංකය
! මහාවංශ සිදුවීම
! පින්තූරය
! පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීම
|-
| 1
| අශෝක අධිරාජයා සහ දේවානම්පිය තිස්ස රජු අතර පැවති සම්බන්ධතාව,&quot;දේවානම්පිය&quot; අභිධානය භාවිතා කිරීම
| [[ගොනුව:Ashoka pillar.jpg|150px]]
| අශෝක ශිලා ලේඛනවල දැක්වෙන ''දේවානම්පිය'' නාමය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛනවල හමුවන ''දේවානපිය'' යන රාජකීය නාම භාවිතය සැසඳීමෙන් මෙම සම්බන්ධතාව අධ්‍යයනය කළ හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |url=https://tiikmpublishing.com/proceedings/index.php/icahh/article/view/892 |website=Proceedings of the International Conference on Archaeology, History and Heritage}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ නැවත රාජාභිෂේකට දක්ෂිණාවෘත ශංකයක් සහ රාජාභරණ එවීම
| පින්තූරය 
| තිස්සමහාරාමයේ සඳගිරි ස්තූපය කැණීමෙන් එම දක්ෂිණාවෘත ශංකය සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේල සමඟ හමු වීම.(දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ සහෝදරයා වූ මහානාග යුවරජුගේ රුහුණේ රාජාභිෂේකයට ශංකය යැවූ බවට සැලකේ.වර්තමානයේ තිස්සමහාරාම රජ මහා විහාර කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර ඇත.
|-
|3
|ඡය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ දකුණු ශාඛාව අශෝක රජු විසින් වෙන් කිරීම
|පින්තූරය 
|අශෝක රජු විසින් ඉදිකරන ලද සාංචි ස්තූපයේ දකුණු වාහල්කඩ කැටයමකින් මෙම සිදුවීම පෙන්වා දී තිබෙන බැවින් පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු කර තිබේ.
|} --&gt; 
=== මහාවංශයේ තොරතුරුවල විශ්වසනීයත්වය හා සීමා ===

මහාවංශයේ විශ්වසනීයත්වය තක්සේරු කිරීමේදී එහි අන්තර්ගතය එකම මට්ටමේ සාක්ෂිමය වටිනාකමක් දරන බව නොසැලකිය යුතුය. සිදුවීම්වලට සමීප කාලයක ලියැවුණු වාර්තා, පසුකාලීනව සම්ප්‍රේෂණය වූ සම්ප්‍රදායන් සහ පුරාවෘත්තමය විස්තර අතර වෙනස්කම් පවතී. එබැවින් විශේෂයෙන්ම වංශකථාවේ පැරණිතම පරිච්ඡේදවල සඳහන් සිදුවීම් විමර්ශනය කිරීමේදී ඒවායේ මූලාශ්‍ර, රචනා පසුබිම සහ වෙනත් සාක්ෂි සමඟ ඇති සම්බන්ධතාවය පරීක්ෂා කිරීම අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;/&gt;

මහාවංශයේ ප්‍රධාන සීමාවක් වන්නේ එය නූතන අර්ථයෙන් සකස් කළ මධ්‍යස්ථ හා සම්පූර්ණ සමාජ ඉතිහාසයක් නොවීමයි. එහි අවධානය බොහෝවිට රජවරුන්, බෞද්ධ ශාසනය සහ ආගමික ආයතන කෙරෙහි යොමු වී ඇති බැවින්, සාමාන්‍ය ජනතාවගේ දෛනික ජීවිතය, විවිධ සමාජ කණ්ඩායම්වල අත්දැකීම් සහ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ තොරතුරු සීමිත විය හැකිය. එසේම රචකයාගේ ආගමික හා දේශපාලනික දෘෂ්ටිකෝණය සිදුවීම් තෝරාගැනීම හා ඉදිරිපත් කිරීම කෙරෙහි බලපා තිබිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;/&gt;

වංශකථාවේ ඇතැම් කොටස්වල ආශ්චර්යමත් සිදුවීම්, පුරාවෘත්ත සහ උපමා,රූපක වැනි සාහිත්‍යමය අලංකාර දක්නට ලැබේ. එම නිසා එවැනි විස්තර නූතන ඓතිහාසික සාක්ෂිවලට සමාන ලෙස භාවිත නොකළ යුතුය. විශේෂයෙන්ම පැරණි ජනාවාස, ජන කණ්ඩායම්වල ආරම්භය සහ ඉතා පැරණි කාලවල සිදුවීම් පිළිබඳ විස්තර වෙනත් ලිඛිත මූලාශ්‍ර, භාෂා විද්‍යාත්මක දත්ත සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කළ යුතුය.&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;/&gt;

එසේ වුවද, මහාවංශයේ සීමා තිබීම එය ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස භාවිත කළ නොහැකි බව අදහස් නොකරයි. එහි වාර්තා සෙල්ලිපි, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සහ වෙනත් වංශකථා සමඟ සැසඳීමෙන් විශ්වාසදායක ඓතිහාසික තොරතුරු වෙන්කර හඳුනාගත හැකිය. එබැවින් මහාවංශය භාවිත කිරීමේදී එහි වටිනාකම පිළිගනිමින්ම, එක් එක් ප්‍රකාශයේ සාක්ෂිමය පදනම විවේචනාත්මකව පරීක්ෂා කිරීම වඩාත් යෝග්‍ය ක්‍රමවේදය වේ.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;/&gt;

== සාහිත්‍යමය හා භාෂාමය වැදගත්කම ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස පමණක් නොව, පාලි භාෂාවෙන් රචිත වැදගත් බෞද්ධ සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙසද සැලකේ. එහි ඓතිහාසික සිදුවීම් පද්‍යමය ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, ආගමික අදහස්, රාජකීය චරිත සහ බෞද්ධ ශාසනයේ වර්ධනය එකිනෙකට සම්බන්ධ කරමින් වංශකථා සාහිත්‍යයට සුවිශේෂී ආකෘතියක් ලබා දෙයි. නූතන විද්වත් අධ්‍යයනවලදී මහාවංශය ඉතිහාසය, ආගම සහ සාහිත්‍යය එකට බැඳුණු කෘතියක් ලෙස විමර්ශනය කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://academic.oup.com/columbia-scholarship-online/book/13237 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=The Mahavamsa |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO Memory of the World |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  පාලි භාෂාවෙන් රචනා කිරීම ===

මහාවංශය පාලි භාෂාවෙන් රචනා කරන ලද පද්‍යමය වංශකථාවකි. පාලි භාෂාව ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ ත්‍රිපිටකය සහ බොහෝ පසුකාලීන බෞද්ධ ග්‍රන්ථ රචනා කිරීමේදී භාවිත වූ ප්‍රධාන භාෂාවක් විය. එම භාෂාවෙන් මහාවංශය රචනා කිරීම හේතුවෙන්, ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශික ඉතිහාසය සහ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය පුළුල් ථේරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ විය.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;&gt;{{cite thesis |last=Mendis |first=G. C. |title=A historical criticism of the &quot;Mahavamsa,&quot; Chapters I-XX |institution=SOAS University of London |year=1930 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/397839/a-historical-criticism-of-the-mahavamsa-chapters-i-xx |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

මහාවංශයේ භාෂාමය හා සාහිත්‍යමය ලක්ෂණ අතර පද්‍ය ආකෘතිය, කථා විකාශනය, චරිත නිරූපණය සහ ආගමික සංකේත භාවිතය වැදගත් වේ. රජවරුන්ගේ ක්‍රියා, යුද්ධ, ආගමික කටයුතු සහ බුදුසසුනේ ව්‍යාප්තිය වැනි කරුණු කාව්‍යමය ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම මගින් කෘතිය කියවන්නාට ඓතිහාසික තොරතුරු පමණක් නොව ආගමික හා සදාචාරාත්මක අදහස්ද සන්නිවේදනය කරයි.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

මහාවංශයේ පාලි භාෂා භාවිතය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ පාලි සාහිත්‍යයේ වර්ධනය, බෞද්ධ පාරිභාෂික වචන භාවිතය සහ වංශකථා රචනා ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය. එහි පාලි පාඨය පසුකාලීන සංස්කරණ හා පරිවර්තන ඔස්සේ අධ්‍යයනයට ලක්ව ඇති අතර, ඒවා පාලි භාෂාව හා බෞද්ධ සාහිත්‍යය පිළිබඳ විද්වත් පර්යේෂණ සඳහාද දායක වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerMahavamsa&quot;&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or The Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://buddhadust.net/resources/pdf/geiger/mahavamsa.pdf |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  ථේරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍යය තුළ මහාවංශයේ ස්ථානය ===

මහාවංශය ථේරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍යය තුළ වැදගත් ස්ථානයක් හිමි කරගන්නේ බුදුදහමේ ඉතිහාසය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ සමාජයේ වර්ධනය එකිනෙකට සම්බන්ධ කරමින් ඉදිරිපත් කිරීම නිසාය. එය දිවයිනේ රාජවංශික ඉතිහාසය පමණක් නොව, බෞද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, සංඝ සමාජයේ කාර්යභාරය සහ ආගමික ආයතනවලට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබුණු ආකාරයද විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශය බෞද්ධ පාඨකයා තුළ ආගමික විශ්වාසය සහ සදාචාරාත්මක ප්‍රතිචාර ඇති කිරීමේ අරමුණින්ද කියවිය හැකි කෘතියක් බව සාහිත්‍ය විචාරක ක්‍රිස්ටින් ෂයිබල් (Kristin Scheible) පෙන්වා දෙයි. ඇයගේ අධ්‍යයනය අනුව, වංශකථාවේ ආරම්භක කොටස් සහ කථා විලාසය පාඨකයා බුදුන් වහන්සේගේ උරුමය හා බෞද්ධ සමාජය සමඟ මානසික හා ආගමික සම්බන්ධතාවයකට යොමු කරන සාහිත්‍යමය උපක්‍රම භාවිත කරයි. ඒ අනුව මහාවංශය ඉතිහාසය වාර්තා කරන කෘතියක් මෙන්ම ආගමික අර්ථ ගොඩනඟන සාහිත්‍ය කෘතියක්ද වේ.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

මහාවංශය සහ ඊට පෙර රචිත දීපවංශය (Dīpavaṃsa) යන ග්‍රන්ථ දෙකම ශ්‍රී ලංකාවේ ථේරවාදී බෞද්ධ වංශකථා සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ. මෙම කෘති දෙකෙන් බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය සහ දිවයිනේ ඉතිහාසය අතර සම්බන්ධතාවයක් ගොඩනඟන අතර, පසුකාලීන බෞද්ධ වංශකථා රචනයටද ආදර්ශ සපයා ඇත.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

එසේ වුවද, මහාවංශය ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදායේ වැදගත්කම ඉස්මතු කරන දෘෂ්ටිකෝණයකින් රචිත බැවින්, එහි ආගමික අර්ථකථන සහ ඓතිහාසික ප්‍රකාශ අතර වෙනස හඳුනාගැනීම අවශ්‍ය වේ. එය සාහිත්‍යමය වශයෙන් අධ්‍යයනය කිරීමෙන් කෘතියේ ආගමික අරමුණු, කථා ව්‍යුහය සහ එය නිර්මාණය වූ සමාජ පසුබිම පිළිබඳ වඩාත් ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

===  ශ්‍රී ලාංකේය ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය කෙරෙහි බලපෑම ===

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය වර්ධනය කිරීමෙහිලා සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කළේය. එහි වංශකථා ආකෘතිය, රාජවංශික කාලානුක්‍රමය සහ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය සමඟ රාජ්‍ය පාලනය සම්බන්ධ කර දැක්වීම පසුකාලීන වංශකථා රචකයන්ට ආදර්ශයක් විය. මහාවංශය පසුබිම් කරගෙන ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික ස්ථාන, ධාතු, බෝධීන් වහන්සේ සහ ස්තූප සම්බන්ධ ඉතිහාසය විස්තර කරන ග්‍රන්ථ රචනා වීමෙන් මෙම බලපෑම පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ බලපෑමට සම්බන්ධ පසුකාලීන ග්‍රන්ථ අතර එළු අත්තනගලු විහාරවංශය, ධාතුවංශය, බෝධිවංශය, මහාබෝධිවංශය සහ ථූපවංශය,දාඨාවංශය වැනි කෘති සඳහන් කළ හැකිය. මෙම ග්‍රන්ථ විවිධ ආගමික ස්ථාන, පූජනීය වස්තු සහ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ ඉතිහාසය ඉදිරිපත් කරමින් වංශකථා ලේඛන සම්ප්‍රදාය පුළුල් කළේය. රාජාවලිය සහ රාජරත්නාකරය වැනි පසුකාලීන කෘතිද ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශික ඉතිහාසය ඉදිරිපත් කිරීමේදී මෙම සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ කථාංග ශ්‍රී ලංකාවේ චිත්‍ර හා දෘශ්‍ය කලා සම්ප්‍රදායන්ටද බලපා ඇත. බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය, බුදුදහම ලංකාවට පැමිණීම, ශ්‍රී මහා බෝධිය වැඩමවීම සහ දුටුගැමුණු රජු හා එළාර රජු සම්බන්ධ සිදුවීම් වැනි කථා පසුකාලීන බිතුසිතුවම් හා ආගමික චිත්‍රවල තේමාවන් බවට පත්විය. දඹුල්ල, හිඳගල සහ පොළොන්නරුවේ තිවංක පිළිමගෙය වැනි ස්ථානවල දක්නට ලැබෙන චිත්‍ර සම්ප්‍රදායන් තුළ වංශකථා හා බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙන් උපුටාගත් තේමා දැකිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ බලපෑම එහි ඓතිහාසික තොරතුරු පසුකාලීන ග්‍රන්ථවලට සම්ප්‍රේෂණය වීමෙන් පමණක් සීමා නොවේ. එය ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය, රාජ්‍ය පාලනය සහ බෞද්ධ උරුමය පිළිබඳ සමාජීය අවබෝධය ගොඩනැගීමේදීද වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇත. එහෙත් පසුකාලීන කෘතිවල මහාවංශයේ තොරතුරු නැවත භාවිත කර ඇති ආකාරය විමර්ශනය කිරීමේදී, ඒවායේ කාලය, අරමුණ සහ කතුවරුන්ගේ දෘෂ්ටිකෝණයද සැලකිල්ලට ගත යුතු බව විචාරකයන්ගේ මතය වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

== මහාවංශය පිළිබඳ නූතන පර්යේෂණ ==

මහාවංශය පිළිබඳ නූතන පර්යේෂණ ඉතිහාසය, පුරාවිද්‍යාව, පාලි භාෂාව, බෞද්ධ අධ්‍යයනය සහ සාහිත්‍ය විචාරය යන විෂය ක්ෂේත්‍ර කිහිපයක් ඔස්සේ සිදු කරනු ලැබේ. මුල් කාලීන පර්යේෂණවලදී එහි සඳහන් රාජවංශික තොරතුරු හා කාල නිර්ණය කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු වූ අතර, පසුකාලීන අධ්‍යයනවලදී කෘතියේ සාහිත්‍යමය අරමුණු, ආගමික දෘෂ්ටිකෝණය, මූලාශ්‍ර සහ සම්ප්‍රේෂණ ඉතිහාසය ද විමර්ශනයට ලක් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://cup.columbia.edu/book/reading-the-mahavamsa/9780231171380/ |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය පිළිබඳ පර්යේෂණවල ප්‍රධාන අරමුණක් වන්නේ එහි සඳහන් තොරතුරු වෙනත් ඓතිහාසික සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කරමින් ඒවායේ විශ්වසනීයත්වය හා සීමා හඳුනාගැනීමයි. එමෙන්ම වංශකථාව රචනා වූ පසුබිම, එහි බෞද්ධ ආගමික අරමුණු සහ පසුකාලීන සමාජවල එය අර්ථකථනය කළ ආකාරය ද නූතන පර්යේෂකයන්ගේ අවධානයට ලක් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;&gt;{{cite book |last=Walters |first=Jonathan S. |chapter=Buddhist History: The Sri Lankan Pāli Vaṃsas and Their Commentary |editor-last=Inden |editor-first=Ronald |editor2-last=Daud Ali |editor2-first=Jonathan Walters |title=Querying the Medieval: Texts and the History of Practices in South Asia |publisher=Oxford University Press |year=2000 |url=https://academic.oup.com/book/49519/chapter-abstract/422496328 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

===  පුරාවිද්‍යාඥයන් හා ඉතිහාසඥයන්ගේ අධ්‍යයන ===

මහාවංශය පිළිබඳ මුල්කාලීන නූතන පර්යේෂණවලදී එහි ඓතිහාසික තොරතුරු, රාජවංශික කාල නිර්ණය සහ පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු විය. ජෝර්ජ් ටර්නර් (George Turnour) වැනි මුල්කාලීන සංස්කාරකයන්ගේ කටයුතු මහාවංශයේ පාඨය සහ එහි ඓතිහාසික අන්තර්ගතය යුරෝපීය විද්වත් ලෝකයට හඳුන්වා දීමට දායක විය. පසුව විල්හෙල්ම් ගයිගර් (Wilhelm Geiger) වැනි විද්වතුන් වංශකථාවේ පාඨය, කාල නිර්ණය සහ ඓතිහාසික වටිනාකම පිළිබඳ විමර්ශන සිදු කළහ.&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;&gt;{{cite web |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Trustworthiness of the Mahavamsa |url=https://aryanculture.org/records/4043 |website=Aryan Culture |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;

ජී. සී. මෙන්ඩිස් (G. C. Mendis) විසින් 1930 දී ඉදිරිපත් කරන ලද A Historical Criticism of the Mahavamsa, Chapters I–XX අධ්‍යයනය මහාවංශයේ මුල් පරිච්ඡේදවල ඓතිහාසික පදනම විවේචනාත්මකව විමසා බැලීමේ උදාහරණයකි. එවැනි අධ්‍යයන මගින් වංශකථාවේ සඳහන් සිදුවීම් පමණක් නොව, ඒවාට පදනම් වූ පැරණි සම්ප්‍රදායන්, වෙනත් බෞද්ධ ග්‍රන්ථ සහ කාලයත් සමඟ සිදු වූ පාඨමය වෙනස්කම් ද සැලකිල්ලට ගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;

පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී මහාවංශයේ සඳහන් ස්ථාන, ඉදිකිරීම් සහ රජවරුන් පිළිබඳ තොරතුරු සෙල්ලිපි, කාසි, ගොඩනැගිලි නටබුන් සහ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථර සමඟ සංසන්දනය කරනු ලැබේ. එමඟින් වංශකථාවේ සඳහන් ඇතැම් සිදුවීම්වලට ස්වාධීන සාක්ෂි සොයාගැනීමට හෝ ඒවායේ කාල නිර්ණය නැවත සලකා බැලීමට හැකි වේ.&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;

නූතන පර්යේෂණවලදී මහාවංශය පැරණි ඉතිහාසය පිළිබඳ තොරතුරු සපයන මූලාශ්‍රයක් ලෙස පමණක් නොව, එම අතීතය පසුකාලීන බෞද්ධ සමාජ විසින් අර්ථකථනය කළ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීමේ මූලාශ්‍රයක් ලෙසද භාවිත කරනු ලැබේ. ඒ අනුව එහි ඓතිහාසික තොරතුරු සහ රචකයන්ගේ ආගමික හෝ සාහිත්‍යමය අරමුණු වෙන වෙනම විමසා බැලීම නූතන පර්යේෂණයේ වැදගත් අංගයකි.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

=== මහාවංශය සහ වෙනත් ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර ===

මහාවංශය පිළිබඳ පර්යේෂණවලදී එය තනිවම භාවිත කිරීම වෙනුවට වෙනත් වංශකථා, බෞද්ධ ග්‍රන්ථ, ශිලා ලේඛන සහ විදේශීය වාර්තා සමඟ සංසන්දනය කිරීම වැදගත් වේ. එවැනි සංසන්දනයක් මගින් විවිධ මූලාශ්‍ර අතර ඇති සමානතා, වෙනස්කම් සහ ඒවායේ තොරතුරු තෝරාගැනීමේ ආකාරය හඳුනාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;

මහාවංශය සමඟ නිතර සංසන්දනය කෙරෙන ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයක් වන්නේ දීපවංශය (Dīpavaṃsa) යි. දීපවංශය දැනට ඉතිරිව ඇති පැරණිතම පාලි වංශකථාව ලෙස සැලකෙන අතර, එය මහාවංශයට පෙර පැවති බෞද්ධ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ. මෙම ග්‍රන්ථ දෙකෙහි එකම සිදුවීම් විස්තර කරන ආකාරය, ඒවාට ලබා දෙන අවධාරණය සහ කථා ව්‍යුහය සංසන්දනය කිරීමෙන් ඒවායේ රචනා පසුබිම් හා ආගමික දෘෂ්ටිකෝණ පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;&gt;{{cite web |title=Buddhism’s Oldest History Revisited: A New Text of the Dīpavaṃsa |url=https://www.mdpi.com/2077-1444/16/5/593 |website=Religions |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;

දීපවංශය හා මහාවංශය අතර වෙනස්කම් පවතින බැවින්, එක් ග්‍රන්ථයක් අනෙකෙහි ඇති තොරතුරු සරලවම නැවත කියන කෘතියක් ලෙස පමණක් සැලකීම ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඒවායේ කථා විලාසය, අන්තර්ගතය සහ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය ඉදිරිපත් කරන ආකාරය පිළිබඳ සංසන්දනාත්මක අධ්‍යයන මගින් පාලි වංශකථා සම්ප්‍රදායේ අභ්‍යන්තර විවිධත්වය හඳුනාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;/&gt;

මහාවංශයේ තොරතුරු පරීක්ෂා කිරීමේදී චීන බෞද්ධ සංචාරකයන්ගේ වාර්තා, ඉන්දියානු මූලාශ්‍ර සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි ද වැදගත් විය හැකිය. එහෙත් ඒවා එකිනෙකට වෙනස් අරමුණු සහිතව සකස් වූ බැවින්, ඒවායේ සඳහන් තොරතුරු සෘජුවම සමාන යැයි උපකල්පනය නොකළ යුතුය. සෑම මූලාශ්‍රයකම කාලය, රචනා අරමුණ, තොරතුරු ලබාගත් ආකාරය සහ එහි සීමා සැලකිල්ලට ගනිමින් සංසන්දනය කිරීම අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;Hewage2026&quot;&gt;{{cite journal |last=Hewage |first= |title=Sri Lankan chronicles, Chinese pilgrims and the nineteenth-century hierarchy of texts in the construction of early Buddhist geography |journal=Journal of Religious History |year=2026 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1467-9809.70113 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශය පිළිබඳ නූතන විග්‍රහ හා විවාද ===

මහාවංශය පිළිබඳ නූතන විග්‍රහවල ප්‍රධාන කරුණක් වන්නේ එය ඓතිහාසික වාර්තාවක් ලෙස පමණක් කියවිය යුතුද, නැතහොත් බෞද්ධ ආගමික අරමුණු සහිත සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙසද විමසා බැලිය යුතුද යන්නයි. ක්‍රිස්ටින් ෂයිබල් (Kristin Scheible) විසින් 2016 දී පළ කරන ලද Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History කෘතියේ මහාවංශයේ සාහිත්‍යමය ව්‍යුහය, උපමා භාවිතය සහ පාඨකයා තුළ ආගමික හැඟීම් ඇති කිරීමේ අරමුණු විමර්ශනය කර ඇත. එම අධ්‍යයනය මහාවංශය දේශපාලන හා කාලානුක්‍රමික මූලාශ්‍රයක් ලෙස පමණක් නොව, තමන්ගේම සාහිත්‍යමය හා ආගමික ක්‍රියාකාරීත්වයක් සහිත කෘතියක් ලෙස කියවීමේ වැදගත්කම පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

තවත් විවාදයක් වන්නේ මහාවංශයේ ඉදිරිපත් වන ඉතිහාසය කුමන ආගමික හා සමාජීය දෘෂ්ටිකෝණයකින් ගොඩනඟා තිබේද යන්නයි. මහාවංශය මහාවිහාර සම්ප්‍රදාය හා සම්බන්ධ බෞද්ධ දෘෂ්ටිකෝණයක් ඉදිරිපත් කරන බැවින්, එහි සිදුවීම් තෝරාගැනීම සහ චරිත නිරූපණය වෙනත් සම්ප්‍රදායන් සමඟ සසඳා බැලීම වැදගත් වේ. දීපවංශය හා මහාවංශය අතර වෙනස්කම් පිළිබඳ පර්යේෂණ මගින්ද බෞද්ධ ඉතිහාස ලේඛනය තුළ විවිධ අදහස් හා අර්ථකථන පැවති බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;/&gt;

මහාවංශයේ මුල් පරිච්ඡේදවල පුරාවෘත්තමය හා ආශ්චර්යමත් සිදුවීම් අන්තර්ගත වීම ද එහි ඓතිහාසික වටිනාකම පිළිබඳ සාකච්ඡාවලට හේතු වී ඇත. ඇතැම් විස්තර වෙනත් සාක්ෂි මගින් ස්වාධීනව තහවුරු කළ හැකි වුවද, තවත් කරුණු ආගමික සම්ප්‍රදාය හෝ සාහිත්‍යමය අරමුණු සමඟ බැඳී පවතී. එබැවින් වංශකථාවේ සියලු ප්‍රකාශ එකම සාක්ෂිමය මට්ටමක තබා නොසලකා, එක් එක් සිදුවීම සඳහා පවතින සාක්ෂි වෙන වෙනම පරීක්ෂා කිරීම නූතන ඓතිහාසික විග්‍රහයේ මූලික ක්‍රමවේදයක් බවට පත්ව තිබේ.&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;

නූතන පර්යේෂණවලදී මහාවංශයේ පාඨ සම්ප්‍රේෂණය හා අත්පිටපත් සම්ප්‍රදාය ද අවධානයට ලක් වී ඇත. පැරණි තල්පත් අත්පිටපත් කාලයත් සමඟ පිටපත් කිරීමේදී පාඨමය වෙනස්කම් ඇති විය හැකි බැවින්, විවිධ අත්පිටපත් හා මුද්‍රිත සංස්කරණ සංසන්දනය කිරීමෙන් ග්‍රන්ථයේ වර්තමාන පාඨය ගොඩනැගුණු ආකාරය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය. දීපවංශයේ අත්පිටපත් හා නව සංස්කරණ පිළිබඳ මෑතකාලීන පර්යේෂණ ද පැරණි පාලි වංශකථා අධ්‍යයනයේදී අත්පිටපත් විමර්ශනයේ වැදගත්කම පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

ඒ අනුව මහාවංශය පිළිබඳ නූතන විග්‍රහ විවිධ ප්‍රවේශ ඔස්සේ ඉදිරියට යයි. එය ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස භාවිත කිරීම, පාලි සාහිත්‍යයක් ලෙස කියවීම, බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන්ගේ වර්ධනය අධ්‍යයනය කිරීම සහ එහි පාඨමය ඉතිහාසය පරීක්ෂා කිරීම එකිනෙකට සම්බන්ධ නමුත් වෙනස් පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍ර වේ. එම ප්‍රවේශ සියල්ල සැලකිල්ලට ගැනීමෙන් මහාවංශයේ ඓතිහාසික, ආගමික හා සාහිත්‍යමය වැදගත්කම වඩාත් සමබරව අවබෝධ කරගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;/&gt;

== ලෝක මතක උරුමයක් ලෙස මහාවංශය ==

මහාවංශය 2023 වර්ෂයේදී යුනෙස්කෝ (UNESCO) සංවිධානයේ ජාත්‍යන්තර ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට (Memory of the World International Register) ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ ලේඛනයේ නාමය වූයේ Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) යන්නයි. එමඟින් ක්‍රිස්තු පූර්ව හයවන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1815 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය වාර්තා කරන මහාවංශයේ ලේඛනමය, ඓතිහාසික, සාහිත්‍යමය හා සංස්කෘතික වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් පිළිගැනීමට ලක් විය.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO Memory of the World |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය ජාත්‍යන්තර අවධානයට යොමු කළ වැදගත් අවස්ථාවකි. මෙම පිළිගැනීමෙන් මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය පිළිබඳ මූලාශ්‍රයක් වශයෙන් පමණක් නොව, දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය සහ බෞද්ධ සංස්කෘතිය අධ්‍යයනය සඳහා ද වැදගත් ලේඛනයක් බව අවධාරණය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=UNESCO International Memory of the World Register: Nomination Form for Mahavamsa |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ===

යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන (Memory of the World Programme) 1992 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලද්දේ ලෝකයේ ලේඛනමය උරුමය ආරක්ෂා කිරීම, එයට ප්‍රවේශ වීමේ අවස්ථා ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ එහි වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගෙනය. මෙම වැඩසටහන යටතේ ඓතිහාසික අත්පිටපත්, පොත්, ලේඛනාගාර, ඡායාරූප, ශ්‍රව්‍ය දෘශ්‍ය ද්‍රව්‍ය සහ වෙනත් ලේඛනමය සාක්ෂිවල ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ඇගයීමට ලක් කෙරේ.&lt;ref name=&quot;SLNCUMoW&quot;&gt;{{cite web |title=Memory of the World (MoW) |url=https://slncu.lk/unesco-themes/culture/memory-of-the-world-mow/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම වැඩසටහනේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීමේදී අදාළ ලේඛනයේ ඓතිහාසික, සංස්කෘතික සහ විශ්වීය වැදගත්කම මෙන්ම එහි අනන්‍යතාව, සත්‍යතාව, සංරක්ෂණ තත්ත්වය සහ ප්‍රවේශ වීමේ හැකියාව වැනි කරුණු සැලකිල්ලට ගනු ලැබේ. යෝජනා විද්වත් ඇගයීම් ක්‍රියාවලියකට යොමු කරනු ලබන අතර, අවසාන ලියාපදිංචිය යුනෙස්කෝවේ අදාළ ක්‍රියාපටිපාටියට අනුව සිදු වේ.&lt;ref name=&quot;MoWProcess&quot;&gt;{{cite web |title=What is UNESCO Memory of the World? |url=https://www.unescoicdh.org/eng/sub.php?menukey=288 |website=International Centre for Documentary Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ලෝක උරුම සම්මුතිය යටතේ පවත්වාගෙන යන ලෝක උරුම ස්ථාන ලැයිස්තුවට සමාන නොවේ. ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ප්‍රධාන වශයෙන් ලේඛනමය උරුමය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන අතර, ලෝක උරුම ලැයිස්තුව ප්‍රධාන වශයෙන් සංස්කෘතික හා ස්වාභාවික ස්ථාන ආරක්ෂා කිරීම සම්බන්ධ වේ. එබැවින් මහාවංශය ලියාපදිංචි කර ඇත්තේ ගොඩනැගිල්ලක් හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් ලෙස නොව, ලේඛනමය උරුමයක් ලෙසය.&lt;ref name=&quot;SLNCUMoW&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MoWProcess&quot;/&gt;

=== ලෝක මතක උරුම නාමාවලියට ඇතුළත් කිරීම ===

මහාවංශය ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාව විසින් නාමයෝජනාවක් ඉදිරිපත් කරන ලදී. යුනෙස්කෝවේ නිල වාර්තාව අනුව, නාමයෝජනාව 2021 වර්ෂයේදී ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, ලියාපදිංචි කිරීම 2023 වර්ෂයේදී සිදු විය. නාමයෝජනාවේ ප්‍රධාන සම්බන්ධීකරණ ආයතනය ලෙස ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාල හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය (National Library and Documentation Services Board) සඳහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

යුනෙස්කෝවේ නාමයෝජනා පත්‍රයෙහි සඳහන් වන පරිදි, ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ ලේඛනයේ හිමිකාරීත්වය පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය සතු වන අතර, එය එම විශ්වවිද්‍යාලයේ පුස්තකාලයේ සංරක්ෂණය කර ඇත. එහි නාමාවලි අංකය 277587 ලෙස සඳහන් වේ. නාමයෝජනා ලේඛනය අනුව, මෙම ලේඛනය පරිපූර්ණත්වය සහ අත්පිටපත් සම්ප්‍රදාය අතින් වැදගත් තල්පත් අත්පිටපතකි.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

මෙම ලියාපදිංචිය මගින් මහාවංශය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර පර්යේෂණ, සංරක්ෂණ කටයුතු සහ මහජන දැනුවත්භාවය තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කිරීමට අවස්ථාව සැලසේ. එසේ වුවද, ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම යනු එහි අන්තර්ගත සියලු ඓතිහාසික ප්‍රකාශ යුනෙස්කෝව විසින් වෙන වෙනම තහවුරු කර ඇති බව නොවේ. එම පිළිගැනීම මූලික වශයෙන් ලේඛනයේ ලේඛනමය හා ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MoWProcess&quot;/&gt;

=== ලියාපදිංචි කළ ලේඛන හා ඒවායේ විෂය පථය ===

මහාවංශය සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ නාමයෝජනාවෙහි ලියාපදිංචි කිරීම සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇත්තේ තල්පත් අත්පිටපතකි. එහි විෂය පථය ක්‍රිස්තු පූර්ව හයවන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1815 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ආවරණය කරන මහාවංශයේ මුල් කොටස සහ එහි අඛණ්ඩ කොටස ඇතුළත් කරයි. නාමයෝජනා පත්‍රයෙහි මෙම කොටස් එක් ලේඛන ඒකකයක් ලෙස සලකා ඇති අතර, ඒවා මහාවංශ සම්ප්‍රදායේ අඛණ්ඩතාව නිරූපණය කරයි.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

නාමයෝජනා පත්‍රයට අනුව, ඉදිරිපත් කළ තල්පත් අත්පිටපත පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුස්තකාලයේ නාමාවලිගත කර ඇති අතර, එහි අන්තර්ගතය රජවරුන්ගේ පෙළපත්, පාලන සමයන්, රාජ්‍ය අනුප්‍රාප්තිය, වැදගත් දේශපාලන සිදුවීම් සහ ථේරවාදී බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය වැනි කරුණු ඇතුළත් කරයි. රාජ්‍යය හා සංඝ සමාජය අතර සම්බන්ධතා මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වර්ධනය ද එහි විෂය පථයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

නාමයෝජනා ලේඛනය මහාවංශයේ පළමු කොටස 1–37 පරිච්ඡේදවලින් සහ 37 වන පරිච්ඡේදයේ පළමු ගාථා 50 න් සමන්විත බව දක්වයි. එහි දෙවන කොටස 37 වන පරිච්ඡේදයේ 51 වන ගාථාවෙන් ආරම්භ වී 101 වන පරිච්ඡේදය දක්වා දිවෙන අතර, එම කොටස විවිධ කාලවලදී විවිධ කතුවරුන් විසින් ඉදිරියට ගෙන ගොස් ඇත. මෙම අඛණ්ඩතාව 1815 වර්ෂය දක්වා වූ කාලය ආවරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

මෙහිදී වැදගත් වෙනසක් වන්නේ ලියාපදිංචිය සඳහා නම් කළ තල්පත් අත්පිටපත සහ මහාවංශයේ සියලුම පවතින අත්පිටපත් එකම දෙයක් නොවීමයි. මහාවංශයේ පිටපත් ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම වෙනත් රටවලද පවතින බව නාමයෝජනා ලේඛනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ලියාපදිංචි කළ ලේඛනය මහාවංශ සම්ප්‍රදාය නියෝජනය කරන නිශ්චිත ලේඛනමය වස්තුවක් වන අතර, එහි විෂය පථය මහාවංශයේ සමස්ත පාඨ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

=== ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ===

මහාවංශයේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ප්‍රධාන වශයෙන් එහි දීර්ඝ කාලපරාසය, දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදායට දක්වන දායකත්වය සහ බෞද්ධ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය සඳහා එය සපයන තොරතුරු සමඟ සම්බන්ධ වේ. යුනෙස්කෝව මහාවංශය ලෝකයේ දීර්ඝ කාලයක් අඛණ්ඩව ඉදිරියට ගෙන ගිය ඓතිහාසික වාර්තා සම්ප්‍රදායන්ගෙන් එකක් ලෙස හඳුන්වා දෙයි. එහි ක්‍රමානුකූල කාලානුක්‍රමික ඉදිරිපත් කිරීම දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශය බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායන්, අශෝක අධිරාජයාගේ පාලනය සහ බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ තොරතුරු සපයන මූලාශ්‍රයක් ලෙසද ජාත්‍යන්තර වටිනාකමක් දරයි. එහි සඳහන් කරුණු ඉන්දියාවේ හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කරමින් පර්යේෂණ සිදු කර ඇත. එමෙන්ම අග්නිදිග ආසියාවේ ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමේදී ද එය වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ පිටපත් විවිධ රටවල පැවතීමත්, එය වෙනත් භාෂාවලට පරිවර්තනය හා අක්ෂර පරිවර්තනය කිරීමත් එහි ජාත්‍යන්තර සංසරණය පෙන්නුම් කරයි. මහාවංශයේ කථා පසුකාලීන ආසියානු සාහිත්‍යය, චිත්‍ර සහ මූර්ති සම්ප්‍රදායන්ට බලපෑ බවද නාමයෝජනා පත්‍රය අවධාරණය කරයි. එබැවින් එහි වැදගත්කම ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය ඉතිහාසයට පමණක් සීමා නොවී, බෞද්ධ සංස්කෘතිය හා ආසියානු ඉතිහාසය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අධ්‍යයනය දක්වා විහිදෙයි.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

=== ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය සංරක්ෂණය කිරීම ===

මහාවංශය වැනි තල්පත් අත්පිටපත් සංරක්ෂණය කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය ආරක්ෂා කිරීමේ වැදගත් කාර්යයකි. තල්පත් යනු පාරිසරික තත්ත්වයන්ට හා කාලයත් සමඟ සිදුවන දිරාපත්වීමට සංවේදී ද්‍රව්‍යයක් බැවින්, එවැනි අත්පිටපත් නිසි පරිසරයක තබාගැනීම, ඒවායේ භෞතික තත්ත්වය නිරන්තරයෙන් පරීක්ෂා කිරීම සහ පුහුණු සංරක්ෂණ ක්‍රම භාවිත කිරීම වැදගත් වේ. මහාවංශයේ අත්පිටපත් පිටපත් කරමින් පවත්වාගෙන ගිය ඓතිහාසික සම්ප්‍රදාය ද එහි පාඨය අනාගත පරම්පරාවන් වෙත සම්ප්‍රේෂණය වීමට දායක වී ඇත.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ මහාවංශ තල්පත් අත්පිටපතේ හිමිකාරීත්වය හා පරිපාලන වගකීම පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය සතු වේ. පර්යේෂකයන්ට සහ මහජනතාවට එය පරිශීලනය කිරීමේ අවස්ථාව පුස්තකාලයාධිපතිවරයාගේ අවසරය යටතේ ලබාගත හැකි බවද එහි සඳහන් වේ. මෙවැනි ක්‍රම මගින් අත්පිටපතේ ආරක්ෂාව සහ පර්යේෂණ සඳහා එහි භාවිතය අතර සමතුලිතතාවක් පවත්වාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

ලේඛන උරුමය සංරක්ෂණය කිරීමේදී ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීම, අත්පිටපත්වල නාමාවලි තොරතුරු නිවැරදිව පවත්වාගැනීම සහ විද්වත් පර්යේෂණ සඳහා අදාළ දත්ත ලබාදීම ද වැදගත් වේ. ඩිජිටල්කරණය මගින් මුල් අත්පිටපත නිතර භාවිත කිරීමේ අවශ්‍යතාව අඩු කළ හැකි අතර, දුරස්ථ පර්යේෂකයන්ටද එහි අන්තර්ගතය අධ්‍යයනය කිරීමට පහසුකම් සැලසිය හැකිය. එහෙත් ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීම මුල් ලේඛනයේ භෞතික සංරක්ෂණයට ආදේශකයක් නොවේ.&lt;ref name=&quot;SLNCUMoW&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MoWProcess&quot;/&gt;

මහාවංශය ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි ලේඛන සංරක්ෂණය, පර්යේෂණ සහ මහජන ප්‍රවේශය පිළිබඳ වගකීම තවදුරටත් අවධාරණය වේ. එම පිළිගැනීමේ දිගුකාලීන වටිනාකම රඳා පවතින්නේ අත්පිටපත් සුරක්ෂිතව පවත්වාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ විශ්වාසදායක තොරතුරු ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සහ අනාගත පරම්පරාවන්ට ඒවා අධ්‍යයනය කිරීමට අවස්ථා සැලසීම මතය.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCUMoW&quot;/&gt;

== සංරක්ෂණය හා ප්‍රවර්ධනය ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛනමය හා සංස්කෘතික උරුමයේ වැදගත් අංගයක් වන බැවින්, එහි අත්පිටපත් සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවා පිළිබඳ විද්වත් පර්යේෂණ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ අනාගත පරපුරට ප්‍රවේශ වීමේ අවස්ථා සැලසීම වැදගත් වේ. මහාවංශයේ තල්පත් අත්පිටපත් දීර්ඝ කාලයක් පුරා පිටපත් කිරීමෙන් හා සංරක්ෂණය කිරීමෙන් පවත්වාගෙන ආ ලේඛන සම්ප්‍රදායකට අයත් වේ. එම අත්පිටපත් භෞතිකව සුරැකීම මෙන්ම ඒවායේ අන්තර්ගතය නිවැරදිව ලේඛනගත කිරීම ද මෙම උරුමය ආරක්ෂා කිරීමේ ප්‍රධාන අංග වේ.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=UNESCO International Memory of the World Register: Nomination Form for Mahavamsa |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibraryConservation&quot;&gt;{{cite web |title=Conservation and Preservation |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/conservation-and-preservation/ |website=National Library and Documentation Services Board |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය 2023 වර්ෂයේදී යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීමෙන් එහි ලේඛනමය වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් පිළිගැනීමට ලක් විය. එම පිළිගැනීම සමඟ අදාළ අත්පිටපතේ අනන්‍යතාව, සංරක්ෂණ තත්ත්වය සහ අනාගත පරපුරට එහි අන්තර්ගතය ලබාගැනීමේ හැකියාව පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCORegister&quot;&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2023 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2023 |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශ අත්පිටපත් සංරක්ෂණය ===

මහාවංශයේ තල්පත් අත්පිටපත් සංරක්ෂණය කිරීමේදී ඒවායේ භෞතික තත්ත්වය ආරක්ෂා කිරීම, පරිසර තත්ත්වයන් පාලනය කිරීම සහ පුහුණු සංරක්ෂණ ක්‍රම භාවිත කිරීම වැදගත් වේ. තෙතමනය, අධික උෂ්ණත්වය, ආලෝකය, දිලීර වර්ධනය සහ කෘමි හානි තල්පත්වල දිරාපත්වීම වේගවත් කළ හැකිය. එබැවින් අත්පිටපත් ගබඩා කරන ස්ථාන පිරිසිදුව හා සුදුසු පරිසර තත්ත්වයන් යටතේ පවත්වාගෙන යාමත්, ඒවා නිරන්තරයෙන් පරීක්ෂා කිරීමත් අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;IFLAPalm&quot;&gt;{{cite web |title=Traditional Paper and Manuscript Preservation: Palm Leaf Manuscripts |url=https://www.ifla.org/traditional-paper-and-manuscript-preservation/ |website=International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA) |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාල හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය තල්පත් අත්පිටපත් ඇතුළු පුස්තකාල ද්‍රව්‍ය සංරක්ෂණය සඳහා විශේෂ සේවා පවත්වාගෙන යයි. එහි සංරක්ෂණ අංශය විසින් තල්පත් අත්පිටපත් සඳහා සාම්ප්‍රදායික ශාකමය ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් සකස් කරන තෙල් වර්ගයක් නිෂ්පාදනය කිරීම ඇතුළු සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කරනු ලබයි. එමෙන්ම පුස්තකාල කාර්ය මණ්ඩලයට හා අදාළ පුද්ගලයන්ට අත්පිටපත් සංරක්ෂණය පිළිබඳ පුහුණුව සහ උපදෙස් ලබාදීම ද සිදු කෙරේ.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryConservation&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IFLAPalm&quot;/&gt;

මහාවංශයේ යුනෙස්කෝ ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ තල්පත් අත්පිටපත පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුස්තකාලයේ සංරක්ෂණය කර ඇත. යුනෙස්කෝ නාමයෝජනා පත්‍රයෙහි එම අත්පිටපතේ නාමාවලි අංකය 277587 ලෙස සඳහන් වේ. එම නිශ්චිත ලේඛනය සංරක්ෂණය කිරීමේදී එහි මුල් ස්වරූපය, පාඨමය අඛණ්ඩතාව සහ පර්යේෂණ සඳහා භාවිත කළ හැකි බව පවත්වාගෙන යාම වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

අත්පිටපත් සංරක්ෂණයේදී ඒවාට හානි සිදුවිය හැකි අයුරින් පිරිසිදු කිරීම, තෙල් යෙදීම හෝ වෙනත් ප්‍රතිකාර සිදු කිරීමෙන් වැළකිය යුතු අතර, එවැනි කටයුතු පුහුණු සංරක්ෂණවේදීන්ගේ උපදෙස් අනුව සිදු කළ යුතුය. තල්පත් අත්පිටපත්වලට අදාළ ප්‍රතිකාර ඒවායේ වයස, ද්‍රව්‍යමය ස්වභාවය සහ දැනට පවතින හානි අනුව වෙනස් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;IFLAPalm&quot;/&gt;

===  ඩිජිටල්කරණය හා ප්‍රවේශ පහසුකම් ===

තල්පත් අත්පිටපත් ඩිජිටල්කරණය කිරීම ලේඛන උරුමය ආරක්ෂා කිරීමේ නූතන ක්‍රමවේදයකි. අත්පිටපත්වල උසස් තත්ත්වයේ ඩිජිටල් රූප සකස් කිරීමෙන් මුල් ලේඛනය නිතර භාවිත කිරීමේ අවශ්‍යතාව අඩු කළ හැකි අතර, දුරස්ථව සිටින පර්යේෂකයන්ටද එහි අන්තර්ගතය අධ්‍යයනය කිරීමේ අවස්ථා සැලසිය හැකිය. එමෙන්ම ඩිජිටල් පිටපත් මගින් විවිධ අත්පිටපත් අතර පාඨමය වෙනස්කම් සංසන්දනය කිරීමටද පහසුකම් ලැබේ.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;&gt;{{cite web |title=What We Do |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/what-we-do/ |website=National Library and Documentation Services Board |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාල හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය ජාතික ඩිජිටල් පුස්තකාලය සහ ගබඩාව (National Digital Library and Repository) මගින් ඩිජිටල් සම්පත් රැස් කිරීම, සංරක්ෂණය සහ ඒවාට ප්‍රවේශ වීමේ පහසුකම් සැපයීම සිදු කරයි. ජාතික පුස්තකාලයේ එකතුවට තල්පත් අත්පිටපත් සහ වෙනත් දුර්ලභ ලේඛන ද ඇතුළත් වේ. මෙම පහසුකම් ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වුවද, මහාවංශයේ යුනෙස්කෝ ලියාපදිංචි අත්පිටපතේ සම්පූර්ණ ඩිජිටල් පිටපතක් මහජනතාවට ලබාගත හැකිද යන්න වෙනම තහවුරු කළ යුතු කරුණකි.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibraryCollection&quot;&gt;{{cite web |title=Collection |url=https://www.natlib.lk/NLSL/collection/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ඩිජිටල්කරණය සිදු කිරීමේදී රූපවල පැහැදිලිභාවය, පිටු අනුපිළිවෙළ, ගොනු නාමකරණය, පාරිභෝගික තොරතුරු සහ දිගුකාලීන ඩිජිටල් සංරක්ෂණය පිළිබඳ සැලකිලිමත් විය යුතුය. අත්පිටපතේ මුල් ද්‍රව්‍යය, ප්‍රමාණය, ලේඛන අනුපිළිවෙළ සහ අදාළ නාමාවලි තොරතුරු ද නිවැරදිව සටහන් කිරීමෙන් ඩිජිටල් පිටපතේ පර්යේෂණමය වටිනාකම වැඩි කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;/&gt;

ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීමෙන් මුල් අත්පිටපත සංරක්ෂණය කිරීමේ අවශ්‍යතාව අවසන් නොවේ. ඩිජිටල් ගොනු සඳහා උපස්ථ පිටපත්, ගොනු ආකෘති නඩත්තුව සහ තාක්ෂණික පද්ධති යාවත්කාලීන කිරීම අවශ්‍ය වන අතර, මුල් තල්පත් අත්පිටපතද සුදුසු පරිසරයක සුරක්ෂිතව තබාගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;NationalArchivesDigital&quot;&gt;{{cite web |title=Preservation of Palmleaf Manuscripts |url=https://archives.gov.lk/English/records-management/instruction-set-6 |website=Department of National Archives, Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  පර්යේෂණ, පරිවර්තන හා ප්‍රකාශන ===

මහාවංශය පිළිබඳ පර්යේෂණ, පරිවර්තන සහ විද්වත් ප්‍රකාශන එහි අන්තර්ගතය පුළුල් පාඨක පිරිසකට හඳුන්වාදීමට දායක වේ. පාලි මුල් පාඨය සංස්කරණය කිරීම, විවිධ අත්පිටපත්වල පාඨමය වෙනස්කම් සංසන්දනය කිරීම සහ සිංහල, ඉංග්‍රීසි ඇතුළු වෙනත් භාෂාවලට පරිවර්තනය කිරීම මගින් මහාවංශය පිළිබඳ අධ්‍යයනය වර්ධනය වී ඇත. විල්හෙල්ම් ගයිගර් විසින් සංස්කරණය කරන ලද පාලි පාඨය සහ ඔහුගේ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය මහාවංශය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර විද්වත් පර්යේෂණවලදී දිගු කලක් භාවිත වූ ප්‍රකාශන අතර වේ.&lt;ref name=&quot;GeigerMahavamsa&quot;&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or The Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://buddhadust.net/resources/pdf/geiger/mahavamsa.pdf |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය පිළිබඳ නව පර්යේෂණවලදී ඓතිහාසික තොරතුරු පමණක් නොව, කෘතියේ සාහිත්‍යමය අරමුණු, ආගමික දෘෂ්ටිකෝණය සහ පාලි භාෂා භාවිතයද විමර්ශනය කෙරේ. එවැනි අධ්‍යයන මගින් මහාවංශය ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙසත්, ථේරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙසත් තේරුම් ගැනීමට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://cup.columbia.edu/book/reading-the-mahavamsa/9780231171380/ |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ පරිවර්තන සහ විද්වත් සංස්කරණ සකස් කිරීමේදී මුල් පාලි පාඨයට ඇති විශ්වාසවන්තභාවය, පදවල සන්දර්භානුකූල අර්ථය සහ විවිධ අත්පිටපත්වල කියවීම් සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත් වේ. විශේෂයෙන්ම රජවරුන්ගේ නම්, කාල නිර්ණයන්, ආගමික පාරිභාෂික වචන සහ පුරාණ ස්ථාන නාම පරිවර්තනය කිරීමේදී අදාළ විද්වත් සංස්කරණය හා පරිවර්තනය පැහැදිලිව සඳහන් කළ යුතුය.&lt;ref name=&quot;GeigerMahavamsa&quot;/&gt;

විශ්වවිද්‍යාල, පුස්තකාල සහ පර්යේෂණ ආයතන අතර සහයෝගීතාව මගින් මහාවංශයේ අත්පිටපත් පිළිබඳ නාමාවලි සකස් කිරීම, ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීම, විද්වත් සංස්කරණ ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සහ පර්යේෂණ ප්‍රතිඵල මහජනතාවට ලබාදීම තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එමඟින් මහාවංශය පිළිබඳ පර්යේෂණ ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවී ජාත්‍යන්තර අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රයටද සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCORegister&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;/&gt;

=== අනාගත පරපුර සඳහා උරුමය සුරැකීම ===

මහාවංශය අනාගත පරපුර සඳහා සුරැකීම යනු එහි මුල් අත්පිටපත් භෞතිකව ආරක්ෂා කිරීම පමණක් නොව, ඒවා පිළිබඳ දැනුම, නාමාවලි තොරතුරු, පරිවර්තන සහ පර්යේෂණ ප්‍රතිඵලද අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමයි. මුල් අත්පිටපත් නිසි පරිසරයක සංරක්ෂණය කිරීම, අවශ්‍ය විට විශේෂඥයන් විසින් පරීක්ෂා කිරීම සහ ඒවායේ තත්ත්වය පිළිබඳ වාර්තා පවත්වාගෙන යාම දිගුකාලීන සංරක්ෂණයේ වැදගත් අංග වේ.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryConservation&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IFLAPalm&quot;/&gt;

අධ්‍යාපනික හා පර්යේෂණ කටයුතු සඳහා මහාවංශය භාවිත කිරීමේදී එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම මෙන්ම මූලාශ්‍රයක් ලෙස පවතින සීමා පිළිබඳවද දැනුවත් කිරීම වැදගත් වේ. පාසල්, විශ්වවිද්‍යාල, පුස්තකාල සහ පර්යේෂණ ආයතන හරහා මහාවංශයේ අන්තර්ගතය හා එහි සංරක්ෂණ අවශ්‍යතා පිළිබඳ දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීමෙන් තරුණ පරපුරට ලේඛන උරුමය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාදිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;UNESCORegister&quot;/&gt;

අනාගත සංරක්ෂණ කටයුතු සඳහා පුහුණු සංරක්ෂණවේදීන්, පර්යේෂකයන්, පුස්තකාල කාර්ය මණ්ඩලය සහ රාජ්‍ය ආයතන අතර සහයෝගීතාව අවශ්‍ය වේ. සංරක්ෂණය සඳහා ප්‍රමාණවත් සම්පත් වෙන් කිරීම, ඩිජිටල් සම්පත් නඩත්තු කිරීම, විශ්වාසදායක පරිවර්තන ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සහ පර්යේෂණ සඳහා සුදුසු ප්‍රවේශ ක්‍රම සකස් කිරීම මගින් මහාවංශයේ ලේඛනමය වටිනාකම දිගුකාලීනව පවත්වාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalArchivesDigital&quot;/&gt;

යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට මහාවංශය ඇතුළත් වීම ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් වන අතර, එම උරුමය අනාගත පරපුරට ලබාදීමේ වගකීමද අවධාරණය කරයි. එම වගකීම ඉටු කිරීම සඳහා මුල් අත්පිටපත් ආරක්ෂා කිරීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම නිවැරදිව සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ විද්වත් පර්යේෂණ සඳහා ප්‍රවේශය වැඩිදියුණු කිරීම එකිනෙකට සම්බන්ධ කාර්යයන් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref name=&quot;UNESCORegister&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

== සංස්කෘතික බලපෑම ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය වාර්තා කරන පාලි වංශකථාවක් පමණක් නොව, දිවයිනේ ආගමික, සාහිත්‍යමය හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් කෙරෙහි දීර්ඝකාලීන බලපෑමක් ඇති කළ ලේඛනයකි. එහි රජවරුන්ගේ පාලන කාල, බුදුසසුනේ ව්‍යාප්තිය, විහාරාරාම ඉදිකිරීම් සහ ආගමික වස්තූන් සම්බන්ධ විස්තර පසුකාලීන ඉතිහාස ලේඛන, කලා නිර්මාණ සහ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් සඳහා වැදගත් පසුබිමක් සපයා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ බලපෑම ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවීය. එහි අන්තර්ගතය වෙනත් භාෂාවලට පරිවර්තනය වීමත්, දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ බෞද්ධ ඉතිහාස සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වීමත් හේතුවෙන් එය කලාපීය ඓතිහාසික හා ආගමික අධ්‍යයනයට ද වැදගත් විය.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;

===  ශ්‍රී ලාංකේය ජාතික ඉතිහාසය කෙරෙහි බලපෑම ===

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය අනුක්‍රමිකව ඉදිරිපත් කරන ප්‍රධාන ලිඛිත මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ. එහි විජය කුමරුගේ ආගමනය පිළිබඳ ආඛ්‍යානයේ සිට විවිධ රජවරුන්ගේ පාලන කාල, රාජ්‍ය පාලනය, යුද්ධ, ආගමික අනුග්‍රහය සහ ඉදිකිරීම් දක්වා විවිධ කරුණු ඇතුළත් වේ. එම විස්තර පසුකාලීන ඉතිහාස ලේඛකයන්ට සහ පර්යේෂකයන්ට ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය විමර්ශනය කිරීම සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;

විශේෂයෙන්ම, මහාවංශයේ අන්තර්ගතය නූතන ශ්‍රී ලාංකේය ඉතිහාසය පිළිබඳ අවබෝධය සහ ජාතික අතීතය පිළිබඳ සමාජීය මතකය හැඩගැස්වීමට දායක වී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, එය රචනා කළ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ බෞද්ධ ආගමික දෘෂ්ටිකෝණය සහ එහි ආඛ්‍යානමය අරමුණු සැලකිල්ලට ගනිමින් එහි තොරතුරු විග්‍රහ කළ යුතුය. නූතන ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයන පෙන්වා දෙන්නේ මහාවංශය ශ්‍රී ලාංකේය බෞද්ධ හා ජාතිකවාදී සමාජයන් තුළ වැදගත් භූමිකාවක් ඉටු කර ඇති අතර, එහි අර්ථකථනය විවිධ කාලවලදී වෙනස් වී ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://academic.oup.com/columbia-scholarship-online/book/13237}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය මත පදනම් වූ ඓතිහාසික විස්තර පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි, ශිලා ලේඛන සහ වෙනත් ලිඛිත මූලාශ්‍ර සමඟ සසඳා බැලීම ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය පිළිබඳ වඩාත් සමබර අවබෝධයක් ගොඩනැගීමට උපකාරී වේ. එබැවින් මහාවංශය ජාතික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් මූලාශ්‍රයක් වුවද, එහි සියලු ආඛ්‍යාන නවීන ඓතිහාසික සාක්ෂිවලින් ස්වාධීනව තහවුරු වූ කරුණු ලෙස සැලකීම සුදුසු නොවේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

=== ආගමික හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් කෙරෙහි බලපෑම ===

මහාවංශයේ ප්‍රධාන අවධානයක් යොමු වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුසසුනේ ඉතිහාසය, රජවරුන්ගේ ආගමික අනුග්‍රහය, විහාරාරාම ඉදිකිරීම් සහ පූජනීය වස්තූන් හා ස්ථාන සම්බන්ධ සිදුවීම් වෙතය. මේ හේතුවෙන් එය ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික ඉතිහාසය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට පමණක් නොව, පූජනීය ස්ථාන හා ඒවාට සම්බන්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ අවබෝධයට ද වැදගත් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;

මහාවංශයේ ආඛ්‍යාන පසුකාලීන වංශකථා සහ ආගමික ග්‍රන්ථ රචනා කිරීමේ සම්ප්‍රදායට ද බලපා ඇත. අත්ථනගලු විහාරවංශය, ධාතුවංශය, බෝධිවංශය සහ ථූපවංශය වැනි කෘතිවලින් ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික ස්ථාන, පූජනීය වස්තූන් සහ බෞද්ධ ඉතිහාසය පිළිබඳ විස්තර ඉදිරිපත් කෙරේ. මහාවංශය විසින් ප්‍රචලිත කළ වංශකථා රචනා සම්ප්‍රදාය මෙම කෘතිවල වර්ධනයට පසුබිමක් සපයා තිබේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;&gt;{{cite web |title=Mahavamsa: Nomination Form for the UNESCO Memory of the World International Register |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ විස්තර චිත්‍ර කලාව හා වෙනත් දෘශ්‍ය කලා සම්ප්‍රදායන් කෙරෙහි ද බලපෑමක් ඇති කර ඇත. බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය, ශ්‍රී ලංකාවට බුදුසසුන පැමිණීම, ශ්‍රී මහා බෝධිය හා දළදා වහන්සේ සම්බන්ධ ආඛ්‍යාන සහ දුටුගැමුණු රජු හා එළාර රජු පිළිබඳ කතා පසුකාලීන බිතුසිතුවම් හා කලා නිර්මාණවල තේමා බවට පත්විය. දඹුල්ල, හිඳගල, පොළොන්නරුවේ තිවංක පිළිමගෙය සහ දෙගල්දොරුව වැනි ස්ථානවල සිතුවම්වලින් මෙවැනි ආඛ්‍යාන සමඟ සම්බන්ධ කලාත්මක සම්ප්‍රදායන් දැකගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;/&gt;

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ සංස්කෘතියට පමණක් නොව අග්නිදිග ආසියාවේ ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ අවබෝධයට ද වැදගත් වී ඇත. එහි පාලි පාඨය සහ ඒ ආශ්‍රිත වංශකථා බුරුමය, තායිලන්තය හා කාම්බෝජය වැනි රටවල බෞද්ධ සාහිත්‍ය හා ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;/&gt;

===  අධ්‍යාපනය හා ඉතිහාස අධ්‍යයනය තුළ භාවිතය ===

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ හා මධ්‍යකාලීන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී භාවිත වන ප්‍රධාන ලිඛිත මූලාශ්‍රයකි. රජවරුන්ගේ පාලන කාල, රාජධානි, ආගමික ආයතන, විහාරාරාම ඉදිකිරීම් සහ විදේශීය සම්බන්ධතා පිළිබඳ එහි ඇති තොරතුරු ඉතිහාසය, බෞද්ධ අධ්‍යයනය සහ ශ්‍රී ලාංකේය සංස්කෘතිය පිළිබඳ පර්යේෂණවලට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;

මහාවංශය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට පාලි භාෂාව, බෞද්ධ සාහිත්‍යය, අත්පිටපත් අධ්‍යයනය සහ ඉතිහාස ලේඛන විද්‍යාව වැනි ක්ෂේත්‍ර ද සම්බන්ධ වේ. එහි මුල් පාඨය, පරිවර්තන, විවිධ සංස්කරණ සහ විවරණ සසඳා බැලීමෙන් කෘතියේ පාඨ සම්ප්‍රදාය හා එහි අර්ථකථන පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

ඉතිහාස අධ්‍යයනයේදී මහාවංශයේ සඳහන් කරුණු වෙනත් මූලාශ්‍ර සමඟ සසඳා බැලීම වැදගත් වේ. විශේෂයෙන්ම ශිලා ලේඛන, පුරාවිද්‍යාත්මක සොයාගැනීම්, කාසි, වෙනත් වංශකථා සහ විදේශීය වාර්තා සමඟ සැසඳීමෙන් එහි තොරතුරු තහවුරු කිරීමට හෝ ඒවායේ සීමා හඳුනාගැනීමට හැකිය. මහාවංශය ආගමික අරමුණු සහිත වංශකථාවක් බැවින්, එහි ආඛ්‍යානවල ඓතිහාසික තොරතුරු මෙන්ම සාහිත්‍යමය හා ආගමික අර්ථ ද සැලකිල්ලට ගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

නූතන පර්යේෂණවලදී මහාවංශය සරලව සිදුවීම් ලැයිස්තුවක් ලෙස පමණක් නොව, එය නිර්මාණය වූ සමාජීය හා ආගමික පසුබිම නිරූපණය කරන සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙස ද විග්‍රහ කරනු ලැබේ. එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය පිළිබඳ දැනුම ගොඩනැගුණු ආකාරය, ඉතිහාසය පිළිබඳ සමාජීය මතකය සහ පසුකාලීන පරම්පරා විසින් එම පාඨය අර්ථකථනය කළ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

== සටහන් ==
{{notelist}}

== අමතර ලිපි==
*[[දීපවංශය]]
*[[චුලවංශය]]
*[[ සමන්තප්‍රාසාදීකාව]]
*[[සිංහල බෝධි වංශය]]
*[[සද්ධාර්මාලංකාරය]]
*[[සද්ධර්මරතනාවලිය]]
*[[දළදා වංශය]]
* [[History of Sri Lanka|ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
* [[Anuradhapura|අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

== ග්‍රන්ථ නාමාවලිය ==

* Geiger, Wilhelm (පරිවර්තක). ''The Mahāvaṃsa or The Great Chronicle of Ceylon''. London: Pali Text Society, 1912.
* Geiger, Wilhelm (සංස්කාරක). ''The Mahāvaṃsa''. Pali Text Society.
* Scheible, Kristin. ''Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History''. New York: Columbia University Press, 2016.
* The Mahavamsa. යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහනට ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනා ලේඛනය.

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce යුනෙස්කෝව — මහාවංශය සහ ලෝක මතක උරුම නාමාවලිය]
* [https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf මහාවංශය සඳහා ඉදිරිපත් කළ යුනෙස්කෝ නාමයෝජනා ලේඛනය (PDF)]
* [https://buddhadust.net/resources/pdf/geiger/mahavamsa.pdf Wilhelm Geiger විසින් පරිවර්තනය කරන ලද මහාවංශයේ ඉංග්‍රීසි පාඨය (PDF)]
* [https://www.natlib.lk/ ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාලය හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය]
* [https://www.natlib.lk/NLSL/collection/ ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාලයේ එකතුව]
* [https://archives.gov.lk/ ශ්‍රී ලංකා ජාතික ලේඛනාගාරය]


{{NIE Poster|year=1905|Mahāvansa}}
* {{cite web
  |url=http://mahavamsa.org
  |title=මහාවංශය ඉංග්‍රීසි‍ බසින්
  }}
* [http://lakdiva.org/mahavamsa/ Geiger/Bode Translation of the ''Mahavamsa''] {{in lang|en}}
* [http://www.vipassana.com/resources/mahavamsa/index.php The ''Mahavamsa'': The Great Chronicle of Sri Lanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100224090046/http://www.vipassana.com/resources/mahavamsa/index.php |date=2010-02-24 }} {{in lang|en}}
* [http://mahavamsa.org/mahavamsa/simplified-version/ &quot;Concise ''Mahavamsa''&quot;] {{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} on-line version of: Ruwan Rajapakse, P.E. (2003). ''Concise Mahavamsa: History of Buddhism in Sri Lanka''. Maplewood, NJ : Ruwan Rajapakse. {{ISBN|0-9728657-0-5}}. {{in lang|en}}
* [https://web.archive.org/web/20250807123425/https://mahavamsa.org/history-of-sri-lanka/ History of Sri Lanka] {{in lang|en}}
* [http://www.tipitaka.org/deva/ Original Pali Text in Devanagari (अन्य  &gt; महावंस &gt; पथमपरिच्छेद  to तिसट्ठिम परिच्छेद )]


{{Sinhalese Monarchy}}
{{Sri Lankan chronicles}}
{{Buddhism topics}}
{{Sri Lanka topics}}
{{Anuradhapura period topics}}

[[Category:Anuradhapura period]]
[[Category:History of Buddhism in Sri Lanka]]
[[Category:Sri Lankan Buddhist texts]]
[[Category:5th-century history books]]
[[Category:Pali Buddhist texts]]
[[Category:Sri Lankan chronicles]]
[[Category:Texts about the history of Buddhism]]
[[Category:Buddhist poetry]]
[[ප්‍රවර්ගය:පාලි ග්‍රන්ථ - ශ්‍රී ලංකා]]</text>
      <sha1>rv72n4obqsd4gnp4ti16lc17jd6qw70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නීතිඥයා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2136</id>
    <revision>
      <id>803570</id>
      <parentid>739427</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T04:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3731" sha1="5mp51ysmqcm3iver4x8y8mxt9rwodff" xml:space="preserve">{{සඳහා|&quot;ලෝයර්&quot; නමැති මත්ස්‍යයා|බර්බොට්}}

[[ගොනුව:Advokat, Engelsk advokatdräkt, Nordisk familjebok.png|200px|thumb|බ්‍රිතාන්‍ය [[අධිනීතිඥයා|අධිනීතිඥයෙක්]] ]]
[[ගොනුව:Quentin_Massys_-_Portrait_of_a_Man_-_National_Gallery_of_Scotland.jpg|200px|thumb|16th century painting of a [[civil law notary]], by Flemish painter [[Quentin Massys]]. A civil law notary is roughly analogous to a common law [[solicitor]], except that, unlike solicitors, civil law notaries do not practise litigation to any degree.]]

== ඉතිහාසය == 
ශ්‍රී ලංකාවේ නීති වෘත්තියේ ඉතිහාසය 1833 දක්වා ඉතිහාසයකට දිව යන්නකි. 1833 දී ශ්‍රී ලංකා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය නීති වෘත්තීය පිළිබද මනා දැනුමක් ඇති, යහපත් කල ක්‍රියාවෙන් යුතු පුද්ගයින් විභාගයකින් පසු අධිනීතිඥවරුන් සහ නිතිඥවරුන් ලෙස නීති වෘත්තියට බදවා ගැනීමට අවසර ලබා දුන්නේය. මෙ‍සේ කරන ලද්දේ බ්‍රිතාන්‍ය  යටත් විජිත පාලනය විසින් හඳුන්වා දෙන ලද නීති පද්ධතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට අවශ්‍ය මානව සම්පත් සපයා ගැනීමේ එක අංගයක් ලෙසය. එකල නීති අධ්‍යාපනය වෙනුවෙන් ක්‍රමවත් පංති පැවැත්වීමක් සිදු නොවුන අතර පළපුරුදු නීතිඥයෙක් යටතේ ආධුනිකයෙකු ලෙස කටයුතු කිරීමෙන් අවශ්‍ය පුහුණුව ලබා ගැනීමට සිදු විය. මිට අමතරෙ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් පවත්වන ලද විභාග මගින් නවකයන්ගේ නීති දැනුම පිරික්සනු ලැබිණි.

1873 දී නීති අධ්‍යාපන කවුන්සිලය පිහිටුවන ලද අතර එම කවුන්සිලය මගින් 1874 දී [[ශ්‍රී ලංකා නීති විද්‍යාලය]] පිහිටුවන ලදී.  නීතිඥයන්ට ක්‍රමවත් පුහුණුවක් ලබා දීම මෙහි මුලික අරමුණ වේ.


===ශ්‍රී ලංකාව===

===එක්සත් ජනපදය===


==බාහිර සබැඳි==
* http://apli.org/ftp/SLLC%20Introduction.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827230855/http://apli.org/ftp/SLLC%20Introduction.pdf |date=2008-08-27 }}
* https://web.archive.org/web/20120212054443/http://www.sllc.ac.lk/

==ආශ්‍රිත==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;

{{නීතිය}}
[[ප්‍රවර්ගය:වෘත්තීන්|නීතිඥයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:නීතිය]]
[[ප්‍රවර්ගය:නීතිඥයන්|*නීතිඥයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:නීතික ජීවනෝපායයන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:නීතික ආචාර ධර්මethics]]</text>
      <sha1>5mp51ysmqcm3iver4x8y8mxt9rwodff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අන්තර්ජාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2456</id>
    <revision>
      <id>803486</id>
      <parentid>783868</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T19:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22226" sha1="kjrz3il4qta3ykhmrbze3wu6lshywkp" xml:space="preserve">{{Portal|අන්තර්ජාලය|Crystal_Clear_app_browser.png}}

[[ගොනුව:Internet map 1024.jpg|thumb|300px|ලෝකය පුරා විසිරි ඇති පරිගණක අන්තර්ජාලය හා සම්බන්ධ වී ඇති අයුරු පෙන්වන සිතියමක්]]

{{Wiktionary|අන්තර්ජාලය|තුරුදැල}}
ලෝකය පුරා පැතිරුණු, ඕනෑම  අයෙකුට පිවිසිය හැකි, එකිනෙක හා සම්බන්ධ වූ පරිගණක ජාලයන්ගෙන් සැදුම්ලත් ජාලය '''අන්තර්ජාලය''' (අමිශ්‍ර {{si|තුරුදැල}}) යි. එහි දත්ත සම්මත [[අන්තර්ජාල ප්‍රොටෝකෝලය]] (Internet Protocol - IP) භාවිතයෙන් ''ගොණු'' නොහොත් ''පැකට්ටු'' ලෙස සම්ප්‍රේශණය වේ. මෙයට කෝටි ගණනක්වූ කුඩා ගෘහාශ්‍රිත, ව්‍යාපාරික හා රාජ්‍ය ජාලයන් ඇතුලත් වන අතර [[විද්‍යුත් තැපෑල]], මාර්ග ගත සංවාද, ලිපිගොණු සංසරණය හා [[විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමන|විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමනේ]] (World Wide Web) ඇති වෙබ් පිටු හා අනෙකුත් ලිපි ආදී වූ තොරතුරු හා සේවාවන්ද අයත්ය.

== පද වෙනස්කම්: අන්තර්ජාලය හා විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමන ==
{{මූලික|විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමන}}
අන්තර්ජාලය හා විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමන එකම දෙයක් නොවේ. තඹ රැහැන්, ප්‍රකාශ තන්තු රැහැන්, රැහැන් රහිත සම්බන්ධතා ආදී වූ නොයෙක් ක්‍රම‍ මගින් එකිනෙක හා සම්බන්ධ වූ පරිගණක ජාලයන්ගේ එකතුවක් අන්තර්ජාලය වන අතර හයිපර්ලින්ක්ස් (Hyperlinks) සහ URL මගින් අමුණා ඇති ලිපි හා අනෙකුත් සම්පත් වල එකතුවකි විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමන. විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමනට පිවිසිය හැකි මග අන්තර්ජාලය වනවා සේම විද්‍යුත් තැපෑල, [[ලිපිගොනු හුවමාරුව]] හා පහත දක්වා ඇති දැ ආදී වු දේ ඉටුකර ගැනීමේ මග ද අන්තර්ජාලයයි.

== අන්තර්ජාලයෙන් බහුලව ලබාගන්නා සේවාවන් ==

=== විද්‍යුත් තැපෑල ===
{{මූලික|විද්‍යුත් තැපෑල}}
පුද්ගලයින් දෙදෙනෙකු හෝ සමූහයක අතෙර වද්‍යුත‍‍් ක්‍රමයට ලිපි හා ලිපිගොනු ලෙස පණිවුවිඩ (Text messages) හුවමාරු ක්‍රමය විද්‍යුත් තැපැල වේ. මෙම සේවය නොමිලේ සපයන ආයතන බහුලව  ලො‌වව්‍යාප්ත ජාලය හි ඇත මෙනිසා මේ සදහා වැය ව්අන්නේ අන්තර්ජාල සදහා වැය වන ගාස්තුව පමණි. එහෙයින් මෙය ඉතා ලාභදායී හා ඉක්මන් සන්නිවේදන ක්‍රමයකි.

=== විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමන(විශ්ව විසිරි වියමන) ===
{{මූලික|විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමන}}
විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමන(WWW) යනු ඵකිනෙකට සම්බන්ධ කොට ඇති අති විශාල ලේඛන සමූහයක්ය. මෙම‍ ලේඛන වල අක්ෂර, රූප, වීඩියෝ ආදී ඕනෑම මාධ්‍යයකින් තොරතුරු අඩංගු කළ හැකිය. [[වෙබ් අඩවිය|වෙබ් අඩවියක්]] යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ එකිනෙක ඇමුණු මෙවැනි ලේඛන එකතුවකි.

== සමාජයීය බලපෑම් ==
අන්තර්ජාලයේ මූලික ලක්ෂණවන පුළුල් භාවිතය හා පිවිසීමට ස්තුතිවන්නට, එමගින් නවමු ආකාරයේ සමාජීය අන්තර්ක්‍රියා, ක්‍රියාකාරකම් හා සංවිධානගතවීම් ඇතිකිරීමට එයට හැකි වී ඇත.

“ෆේස් බුක්” (face book) හා “මයි ස්පේස්” (my space) වැනි සමාජ ජාලකරණ වෙබ් අඩවි සමාජකරණයේ හා අන්තර් ක්‍රියාකාරිත්වයේ නව විධි නිර්මාණය කර ඇත. මෙම අඩවිවල පරිශීලකයන්ට තම පෞද්ගලික පිටුවලට විශාල විවිධත්වයකින් යුත් අංග එකතු කර ගැනීමටත්, තමන් පොදුවේ ආශා කරන දේ පිළිබඳ දැක්වීමටත් අන් අය හා සම්බන්ධ වීමටත් හැකියාව ඇත. වෙබ් අඩවිය පරිශීලනයන්ට ඔවුන්ගේ සම්බන්දකම් ප්‍රයෝජනයට ගැනීමට හා පවතින විශාල මත කාණ්ඩ සමග (Groups) සන්නිවේදනය කිරීමට ඉඩදේ නම් එකිනෙකා හදුනන අයගේ විශාල හමුවීමක් ද සොයා ගත හැකි වනු ඇත. 

විශේෂයෙන්ම යම් වෙබ් අඩවියක්, තම නියම නම භාවිතා කිරීමටත් විශාල ජන සමූහයක් සමග සන්නිවේදනය කිරීමටත් එහි පරිශීලකයන් හට ඉඩ ලබා දේ නම්, එතුළින් තමාගේ හිත මිතුරන් රැසක් මුණ ගැසීමටත් හැකියාව ලැබේ.

== අන්තර්ජාලය ක්‍රියා කරන ආකාරය ==
 අන්තර් ජාලයේ සේවාවක් වන ලෝක ව්‍යාප්ත විසිරි වියමෙන හි (www) වෙබ් පිටුවක් බැලීම මුලින්ම පටන් ගන්නේ වෙබ් අතරික්සුවක (web browser) අදාල වෙබ් පිටුවේ URL යතුරු ලියනය කිරීමෙන් හෝ එම පිටුවට හෝ ප්‍රභවයට හයිපර්ලින්ක් (Hyperlink) අනුගමන කිරීමෙනි. ඉන්පසු වෙබ් බ්‍රවුසරය එය තිරයෙහි දර්ශනය කිරීමට  සන්නිවේදන පණිවිඩ මාලාවක් නිකුත් කරයි.

ප්‍රථමයෙන්ම URL හි සේවාදායක නාම කොටස , වසම් නාම පද්ධතිය හෝ DNS ලෙස හඳුන්වන ලෝක ව්‍යාප්ත අන්තර්ජාල දත්ත සමුදායක් භාවිතයෙන් IP ලිපිනයක් [[අයිපී ලිපිනය]] බවට විසඳනු ලැබේ. මෙම IP ලිපිනය වෙබ් සේවාදායකය සම්බන්ධකර ගැනීමට හා දත්ත පැකට් යැවීමට අත්‍යවශ්‍ය වේ.

ඉන්පසු බ්‍රවුසරය අදාල ලිපිනයේ සේවාදාකයා වෙත HTTP ඉල්ලීමක් යැවීමෙන් සම්පත් සඳහා ඉල්ලුම් කරනු ලැබේ. සාමාන්‍ය වෙබ් අඩවියකදී වෙබ් බ්‍රවුසරය මගින් ප්‍රථමයෙන් පිටුවේ HTML වදන් ඉල්ලුම් කර ඒවා වහාම ව්‍යාකරණ විග්‍රහයට භාජනය කරනු ලැබේ. පිටුවේ කොටස් වන අනෙකුත් ඡායාරූප හා ගොණු ඉල්ලීම සිදු කරන්නේ ඉන්පසුවය. වෙබ් අඩවියක ජනප්‍රියතාව මනින දත්ත රඳා පවතින්නේ පිටු නිරීක්ෂණය කරන අයගේ සංඛ්‍යාව හෝ බැඳී ඇති සේවාදායක “හිට්ස්” (hits) හෝ ගොණු ඉල්ලීම් ප්‍රමාණය මතය.

වෙබ් සේවාදායකයන් අවශ්‍ය ගොණු ලැබුණු පසු බ්‍රවුසරය , අදාල පිටුවේ HTML , CSS  හා වෙනත් වෙබ් භාෂා මගින් සඳහන් කර ඇති පරිදි පිටුව තිරයට පිරිනමනු (render) ලැබේ. පරිශීලකයා තිරය මත දකින වෙබ් පිටුව නිර්මාණය වීමට පින්තූර හා අනෙකුත් සම්පත් ද සම්බන්ද වේ.

බොහෝමයක් වෙබ් පිටුවල අනෙකුත් අදාල වෙබ් පිටුවලට හෝ බාගත කිරීම්වලට , මූලාශ්‍ර ‍ලේඛවලට , අර්ථ දැක්වීම්වලට හා අනෙකුත් වෙබ් අඩවිවලට හයිපර්ලින්ක් (Hyperlink) අඩංගු වේ. එවැනි හයිපර්ලින්ක්වලින් (Hyperlink) එකට බැඳී ඇති ප්‍රයෝජනවත් සම්පත්වල එකතුවක් තොරතුරු “වෙබය” ක් ලෙස හැඳින්වේ. එය අන්තර්ජාලයෙන් ලබාගත හැකිවූයේ 1990 දී ටිම් බර්නර්ස් ලී ( Tim Berners – Lee) වර්ල්ඩ් වයිඩ් වෙබ් ලෙස (www) හැඳින්වූ දෙයෙහි නිර්මාණයත් සමගය.

== අන්තර්ජාලයේ ඉතිහාසය ==
[[File:First Web Server.jpg|thumb|This [[NeXT Computer]] was used by [[Tim Berners-Lee]] at [[CERN]] and became the world's first [[Web server]].]]

[[අන්තර්ජාලය|අන්තර්ජාලයට]] මඟ පෑදූ පුළුල්ව පැතිරුණු අන්තර් - ජාලකරණයට පෙර වූ බොහෝමයක් ඔවුන්ගේ ජාලයේ නැවතුම්පොළ අතර පමණක් සන්නිවේදනයට ඉඩ දීමේ ස්වභාවය නිසා සීමා වී තිබූ අතර පවතින පරිගණක ජාලකරණ ක්‍රම වේදය පදනම් වී තිබුණේ මධ්‍යම මේන්ෆ්‍රේම් ක්‍රමවේදය මතය. 1960 කාල වකවානුවේ දී ජේ.සී.ආර්. ලික්ලීඩර් හා රොබට් ඩබ්. ටේලර් නැමැති පරිගණක පර්යේෂකයන් අන්තර් ක්‍රියාකාරී ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සෙවීම සඳහා එකිනෙක හා සබැඳුනු ලෝක ව්‍යාප්ත ජාලයක් යෝජනා කළහ. ඒ හා සමාකාලීනවම එකිනෙකින් වෙන් වූ භෞතික ජාල අතර ජාලකරණයේ මූලික නීති පර්යේෂණයට පර්යේෂණ වැඩ සටහන් ද ආරම්භ කෙරිනි. මෙය පැකැට්ටු හුවමාරු (Packet switching) ක්‍රමයේ වර්ධනයට හේතුවේ. මෙම පර්යේෂණ වැඩසටහන්වලට ඩොනල්ඩ් ඩේවිස් (Donald Davies (NPL) පෝල් බැරන් (Paul Baran (RAND සංස්තාව) හා ලෙනාර්ඩ් ක්ලේයින් රොන් (Leonard Kleinrock ) (MIT) යන පර්යේෂකයින් සහය ලබා දී ඇත.
මෙය 1960 හා 1970 අග භාගයේ දී ARPANET, සහ X.25 ඇතුලුව පැකට්ටු හුවමාරු ජාලකරණ කිහිපයක දියුණුවට මඟ හසර හෙළි කළේය. ඊට අමතරව UUCP ඇතුළුව පොදු ප්‍රවේශ හා විනෝදාංශ ජාලකරණ පද්ධති ජනප්‍රියත්වයෙන් ඉහල යාමට විය. කෙසේ නමුත් තවමත් ඒවා ජාල අතර ඇති සීමිත වාහල් සංඛ්‍යාවකින් සේවා ලබා එකිනෙකින් වෙන් වූ ජාල වෙයි. මෙය පැකට්ටු හුවමාරු යෙදුම මඟින් අන්තර්ජාලකරණයට ප්‍රෝටෝකෝලයක් නිපදවීමට මග පෑදීය. එමඟින් එකිනෙකට වෙනස් ජාල සුපිරි සැකිලි ජාලයන් බවට පත් කිරීමට හැකි විය. අන්තර්ජාල ප්‍රෝටෝකෝල කට්ටලය නැමැති සරල පොදු ජාල පද්ධතියක් අර්ථ දැක්වීමෙන් ජාලයේ සංකල්පය වැනි භෞතික ක්‍රියා පිළිවෙලින් වෙන් කල හැකි විය. අන්තර්ජාලකරණයේ  මෙම ව්‍යාප්තිය අන්තර්ජාලය ලෙස හඳුන්වන විශ්වීය අන්තර් ජාල කරණයක අදහස ඇතිකරලීය. මෙය ඉතා වේගයෙන් පැතිරුණු අතර පවතින ජාල මෙයට උචිත ලෙස පරිවර්තනය විය. මෙය බටහිර ලෝකයේ දියුණු විදුලි සංදේශ ජාල හරහා වේගයෙන් පැතිරුණූ අතර ඇත්ත වශයෙන්ම එය ලෝක සම්මතය හා විශ්ව ජාලය බවට පත් වු විට ලෝකයේ අනෙක් කොටස්වලට ද ව්‍යාප්ත විය. කෙසේ නමුත් වර්ධනයේ විෂමතාව අදටත් සැලකිල්ලට බඳුන්වන සංඛ්‍යාත බෙදුමකට හේතු විය.
1980 දී පෞද්ගලිකව ක්‍රියාත්මක වන අන්තර්ජාල සේවා සපයන්නන් වාණිජකරණයට ලක්වීම හා හඳුන්වා දීම 1990 දී ජනප්‍රිය භාවිතය තෙක් පුළුල් වීම නිසා අන්තර්ජාලය සංස්කෘතිය හා වාණිජය මත දැඩි බලපෑමක් ඇති ‍කළේය. මෙයට විද්‍යුත් තැපෑල හරහා සන්නිවේදනය දියුණු වීම, වදන් මත පදනම් වූ සාකච්ඡා (වර්ල්ඩ් වයිඩ් වෙබ්) ලෝක ව්‍යාප්ත ජාලය ආදිය ඇතුළත් වේ. මෙම නව හඳුන්වාදීම මඟින් ආයෝජකයන්ට නව වෙළඳ පොළවල් කෙරෙහි ඇති කල කල්පිත විශාල වෙළඳ පොළ බිඳ වැටීමත් වූ ඩොට් - කොම් බබ්ල් හි උද්ධමනයට හා බිඳ වැටීමට හේතු විය. එසේ තිබිය දීත් අන්තර්ජාලයේ වර්ධනය දිගින් දිගටම සිදු වූ අතර අදටත් සිදුවෙයි.
{{පරිගණනයේ ඉතිහාසය}}

== මේවාත් බලන්න ==
* [[අන්තර්ජාල ප්‍රොටෝකෝලය]]
* [[විද්‍යුත් තැපෑල]]

== බාහිර සබැඳුම් ==
=== මූලික ===
* [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=internet&amp;search_crit=subject&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form Read Congressional Research Service (CRS) Reports regarding the Internet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613195817/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=internet&amp;search_crit=subject&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form |date=2006-06-13 }}
* [http://www.sharpened.net/glossary/ Glossary of Computer and Internet Terms]
* [http://scoreboard.keynote.com/scoreboard/Main.aspx?Login=Y&amp;Username=public&amp;Password=public Internet Health Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061101133753/http://scoreboard.keynote.com/scoreboard/Main.aspx?Login=Y&amp;Username=public&amp;Password=public |date=2006-11-01 }} from Keynote
* [http://www.internetworldstats.com/stats.htm Internet World Stats] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623200007/http://www.internetworldstats.com/stats.htm |date=2011-06-23 }}

=== ලිපි ===
* [https://web.archive.org/web/20051015220841/http://www.iht.com/articles/2005/09/29/business/net.php &quot;EU and U.S. clash over control of the Net&quot; - International Herald Tribune article by Tom Wright]
* [https://web.archive.org/web/20091213053146/http://www.wired.com/wired/archive/13.08/intro.html &quot;10 Years that changed the world&quot; - WiReD looks back at the evolution of the Internet over last 10 years]
* [http://www.searchandgo.com/articles/internet/net-explained-1.php Internet Explained] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625061616/http://www.searchandgo.com/articles/internet/net-explained-1.php |date=2011-06-25 }} Seven part article explaining the origins to the present and a summary for future of the Internet.
* [http://www.fourmilab.ch/documents/digital-imprimatur/ John Walker: The Digital Imprimatur]
* [http://computer.howstuffworks.com/internet-infrastructure.htm How Stuff Works explanation of the Infrastructure of the Internet]
* [http://ocportal.com/site/pg/how_internet_works/index.php&amp;wide_high=1 How the Internet actually works] An article summarising the core Internet technologies, written for non-experts

=== ඉතිහාසය ===
* The Dream Machine: J.C.R. Licklider and the Revolution That Made Computing Personal M. Mitchell Waldrop 
* [http://www.isoc.org/internet/history/brief.shtml The Internet Society History Page]
* [http://www.internetvalley.com/archives/mirrors/cerf-how-inet.txt How the Internet Came to Be] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060701050011/http://www.internetvalley.com/archives/mirrors/cerf-how-inet.txt |date=2006-07-01 }}
* [http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ Hobbes' Internet Timeline v8.1]
* [http://www.ciolek.com/PAPERS/e-scholarship2000.html Futures and Non-futures for Scholarly Internet. ]
* [http://www.lk.cs.ucla.edu/internet_history.html History of the Internet links]
* [http://www.ietf.org/rfc/rfc801.txt RFC 801, planning the TCP/IP switchover]
* [http://www.maniacworld.com/internet-revolution.htm Video of a report on the Internet - before the Web]
* [http://www.cs.washington.edu/homes/lazowska/cra/networks.html Vinton Cerf's short history of the Internet]
* [http://www.archive.org/Internet Archive] - A searchable database of old cached versions of Web sites dating back to 1996
* [http://www.livinginternet.com/ A comprehensive history with people, concepts and many interesting quotations ]
* [http://archives.cbc.ca/IDD-1-75-1738/science_technology/internet/ CBC Digital Archives – Inventing the Internet Age]
* A list of lectures, some of which relate to the Internet, from the [[Massachusetts Institute of Technology]] is available [http://ocw.mit.edu/OcwWeb/Comparative-Media-Studies/CMS-930Media--Education--and-the-MarketplaceFall2001/VideoLectures/index.htm here]. Of particular interest is lecture #3 ''The Next Big Thing: Video Internet'' which is delivered in [[Real Player]] format. The lecture gives a brief history of networking; discusses convergence between the Internet/telephone/television networks; the expansion of broadband access; makes predictions about the future of delivery of video over the Internet.

[[ප්‍රවර්ගය:අන්තර්ජාලය|*]]
[[ප්‍රවර්ගය:පරිගණකවේදය]]</text>
      <sha1>kjrz3il4qta3ykhmrbze3wu6lshywkp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දාගැබ්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5071</id>
    <revision>
      <id>803544</id>
      <parentid>563196</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36045" sha1="bckbc3f8qxlh02zcy4laj6qks3ahdow" xml:space="preserve">{{see also|ස්තූපය}}
[[Image:Symbol_of_stupa.jpg|left|100px]]
දාගැබ හෙවත් ස්ථූප ගොඩනැගුණේ බුදුන් වහන්සේ සිහිකිරීම සඳහාය. බෞද්ධ ස්ථූපයේ ආරම්භය ඈත අතීතයට විහිදී යයි. ‍බෞද්ධයන් ස්ථූපයක් ගොඩනැංවූයේ බුදුන් වහන්සේගේ පූජනීය නෂ්ටාවශේෂ හෝ උන්වහන්සේගේ පවිත්‍ර සලකුණු තැබූ ස්ථාන මුල්කරගෙනය. මෙසේ ගොඩනැංවූ  බෞද්ධ ස්ථූපවලට මහත් භක්තියකින් සැලකීමට බෞද්ධයෝ අමතක නොකළහ. ‍මේ තත්වය මැනවින් විද්‍යමානවූයේ ඉන්දියාවේය. ස්ථූප ගොඩනැගීම ආරම්භවූයේ බුදුන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයේදීමය. ඒ බව ලංකාවෙන් ලැබෙන තොරතුරුවලින්ද තහවුරු වේ. උන්වහන්සේද චෛත්‍යය අගය කරඇත.
	&quot; රමණීයං වෝ ආනන්ද චාපාල චේතියං,රමණීයං එරන්දද චේතියං .........&quot;
යන බුද්ධ වචනයෙන් පැහැදිලි වන්නේ උන්වහන්සේ චාපාල,සාරන්දද ආදී චෛත්‍යය ස්ථාන රමණීයත්වයෙන් අගය කළබවය. 
බුදුන් ජීවමාන කාලයේදී බෞද්ධ ස්ථූප ගොඩනැංවුණු බවට ලංකාවෙන් ලැබෙන සාධක නම්,තපස්සු භල්ලුක වෙළෙඳ දෙබෑයන් බුදුන් වහන්සේට විළඳ හා මීපැණි පිළිගැන්වීමෙන් පසුව ලැබුණු කේශධාතු තැන්පත්කර ගිරිහඬුසෑය ඉදිකළබව සඳහන්වීමය. මෙය බුරුම මූලාශ්‍රවලද සඳහන් වේ. එනම් බුරුම ජාතිකයන් විශ්වාස කරන්නේ ඔවුන්ට ලැබුණු කේශධාතු තැන්පත්කර බුරුමයේ ස්වේදගොන් චෛත්‍යය ගොඩනැංවූ බවය. ඒ මගින් පැහැදිලි වන්නේ බුදුන් ජීවමාන කාලයේ බුරුමයේද බෞද්ධ ස්ථූප ගොඩනැංවීම ආරම්භ වූ බවය.මීට අමතරව බුදුන්ගේ ලංකාගමනයේදී මහියංගණයට වැඩමකළ අවස්ථාව සිහිගැන්වීමට සුමන සමන් දෙවියන් විසින් මහියංගණ චෛත්‍යය ඉදිකිරීමද,කැළණියට වැඩමකළ අවස්ථාවේ හිඳගත් මැණික් පුටුව තැන්පත් කිරීමෙන් මණිඅක්ඛිත රජු විසින් ඉදිකරවන ලද කැළණි චෛත්‍යයද බුදුන් වහන්සේ ජීවමාන කාලය හා සම්බන්ධවන චෛත්‍යය වේ.


එමෙන්ම ආනන්ද හිමියන් බුදුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු දේහය පිළිබඳව කෙසේ කටයුතු කළ යුතුද යන්න ඇසූවිට උන්වහන්සේ පවසා සිටියේ තමන් වහන්සේගේ දේහය ආදාහනය කිරීමෙන් පසුව හතරමං හංදියක ස්ථූපයක් තනා පුදපූජාදිය පැවැත්විය යුතු බවයි.එයින් උන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කළේ තමන් වහන්සේ ජීවමානව නොමැතිවිට ශාසනයේ පැවැත්ම සඳහා තමන් උදෙසා චෛත්‍යයට පුදසත්කාර කිරීම යෝග්‍ය බවයි.උන්වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් එසේ කළ අතර එම චෛත්‍යය වන්දනය අද දක්වාත් ක්‍රියාත්මක වේ.

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ චෛත්‍යය වඩාත් ප්‍රචලිත තත්වයට පත්වූයේ අ‍ශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ සමයේදීය. රජතුමා අසූහාරදහසක් වෙහෙර විහාර තැනවූ බව ජනප්‍රවාදයෙහි මෙන්ම වංශකථාවලද සඳහන් වේ. ඒ අනුව ලෝකයේ වැඩිම වෙහෙර විහාර සංඛ්‍යාවක් ගොඩකැංවූ පලකයා ලෙස සැලකෙන්නේ අශෝක අධිරාජ්‍යයාය.
==බෞද්ධ ස්ථූපයේ ප්‍රභවය==
[[ගොනුව:Ruwanveli.gif|right|300px]]
බෞද්ධ ස්ථූපය ද මහා පුරුෂ ඇදහීම සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ සංකේතයකි. මහා පුරුෂ ගණයට සම්මා සම්බුද්ධ, පසේ බුද්ධ, අර්හත් ශ්‍රාවක, චක්‍රවර්තී රාජ යන සිව්දෙනා අයත් වේ. චක්‍රවර්තී රජුගේ ද ශරීරය දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් සමන්විත ය. පරිනිර්වාණයෙන් පසු බුදුහු ධර්මකාය ස්වරූපයෙන් සදාකාලික වෙති. බෞද්ධ ස්ථූපය තුළ ඒ බුදුහු ජීවමාන ව වැඩ සිටිති. ස්ථූපය සියලු බුදුවරුන් වැඩ සිටින මණ්ඩලයක් ලෙස තාන්ත්‍රික බෞද්ධයෝ ද සලකති. බුද්ධ වංශයේ බුදුරදුන් ථූපයට සමාන ලෙස සලකා තිබීමෙන් මෙය තවදුරටත් තහවුරු වේ. 

මහායාන සම්ප්‍රදායට අනුව සම්භෝගය දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ හා අසීතානුව්‍යඤ්ජනවලින් සමන්විත ය. ධර්මකායේ සම්භෝග අවස්ථාව ඉන් දැක්වේ. මේ අනුව ධර්මකාය හෙවත් බුදුරදුන් හෝ එය මානවරූප ව සංකේතවත් කෙරෙන සම්භෝගකාය හෝ ධ්‍යානී බුදුවරු තැන්පත් කොට ස්ථූප තැනීම ‍ඓතිහාසික බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධාතු තැන්පත් කර ස්ථූප තැනීම ශ්‍රේෂ්ඨත්වයෙන් සලකන ලදී. 

ථෙරවාදීහු ‍ඓතිහාසික සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ ඇතුළු පශ්චිම භවික මානුෂී බෝධිසත්වයන්ට ද මහා පුරුෂත්වය ආරෝපණය  කළහ. මෙසේ දෙපක්ෂය ම මහා පුරුෂ සංකල්පය පිළිගෙන ඇති බවත් මහා පුරුෂයන් සිටින ස්මාරකයන් ලෙස හෝ මහා පුරුෂ සංකේතයක් වශයෙන් ස්ථූපය දෙපක්ෂය ම පිළිගෙන ඇති බව අනාවරණය ‍වෙයි. ‍මේ තත්ත්වය අනුව බෞද්ධ ස්ථූප වෛදික මහා පුරුෂ සංකල්පය බැඳි හිරණ්‍ය ස්ථූප ප්‍රභව කොට ඇති බව අග්‍රාවාලගේ මතය නිවැරදි සේ පෙනේ.

==බෞද්ධ ස්ථූපයේ ඉතිහාසය==

බෞද්ධ ස්ථූප ගොඩනැඟීම ආරම්භ වූයේ බුදුන් ජීවමාන ව සිටියදී ම ය. බුදුන් ජීවමාන ව සිටියදී ම පිරිනිවන් පෑ ශාරිපුත්ත, මොග්ගල්ලාන අගසව් දෙනමගේ භෂ්මාවශේෂ තැන්පත් කොට ස්ථූප තනන ලදී. ඒ සඳහා උපදෙස් දෙන ලද්දේ බුදු රජාණන් වහන්සේ ය. බුදුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑමට ප්‍රථම ආනන්ද හිමියන් විමසන ලදුව තමන් වහන්සේ පිරිනිවීමෙන් පසු ව මෘත දේහය සක්විති රජෙකුගේ මෘතදේහයට මෙන් සලකා ආදාහනය කොට සිව් මංසන්ධියක ස්ථූපයක් තනවා ප්‍රදක්ෂිණා කිරී‍මෙන් මල්දම් පැළඳවීමෙන් සුවඳසුණු ගැල්වීමෙන්  එය පූජා කරන ලෙස පැවසූ බව මහා වග්ගයෙහි සඳහන් වේ. මෙය ප්‍රාග් බෞද්ධ චක්‍රවර්තී වන්දනාව අනුගමනය කිරීමකි. මේ දෙකෙන් ම මහා පුරුෂ වන්දනාව අදහස් කෙරේ. 

සර්වාස්තිවාදි වි‍නයෙහි දැක්වෙන පරිදි අනාථ පිණ්ඩික ද බුදු රජාණන් වහන්සේගෙන් කෙස් හා නිය ලබා ගෙන ඒවා තැන්පත් කොට ස්ථූපයක් තැනීමට බුදු රජාණන් වහන්සේගෙන් අවසර ලබා ගෙන ඇත. එම ස්ථූපය බිත්ති රතු, කළු, සුදු වර්ණ ආලේප කිරීමට ද මෛතුන රූප හැර වෙනත් ඕනෑ ම රූපයක් ඇඳීමට ද දොරටුවලට දොරවල් සවි කිරීමට ද දොරටු ඉදිරිපිට ‍වටේට ගරාදි වැට තැනීමට ද විමානවල කුඩා ස්ථූප තැනීමට ද කුළුණු යෙදීමට  හා ඒවා පාට කිරීමට ද ඔහු බුදුන්ගෙන් අවසර ලබා ගෙන ඇත.

මහා සාංඝික විනයෙහි එන පරිදි බුදුරදුන් විසින් ම කාශ්‍යප බුදුරදුන් උදෙසා ස්ථූපයක් තනවන ලදී. ගඩොලින් තනන ලද එම ස්ථූපය රන් හා රිදී තහඩුවලින් වසන ලදී. එම ස්තූපය යොදුනක් උස ය. එහි අර්ධ විෂ්කම්භය යොදුන් භාගයකි. ලෝකඩවලින් ගරාදි වැට තනන ලදී. මේ ස්ථූපය තැනීම සඳහා අවුරුදු 7 දින 7 ක් ගත වී ඇත. ස්ථූපයේ හතර පැත්තේ විමාන සිංහ හා ඇත් රෑප ද විය. 

කාකි රජු විසින් කරවන ලද ස්ථූපයක් ගැන මහා සාංඝික විනයෙහි සඳහන් වේ. බුදුරදුන් උපන්, බුදු වූ, දම්සක් පැවැත් වූ, පිරිනිවන් පෑ තැන්වල ද චෛත්‍ය තනවනු ලැබී ය.

සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ බුද්ධත්ව‍ය ලබා සති හතක් ගිය තැන උන්වහන්සේට පළමු ආහාරය පිදූ තපස්සු හා භල්ලුක යන වෙළඳ සහෝදරයන් දෙදෙනා උන්වහන්සේගෙන් ලබා ගත් කෙස් ශ්‍රී ලංකාවට ගෙනැවිත් නැගෙනහිර වෙරළේ තිරියාය නමින් ප්‍රසිද්ධ ස්ථානයේ ස්ථූපයක් කරවා එහි තැන්පත් කළ බවට සෙල්ලිපියක සඳහන් වේ. 

තවද බුදුහු මුලින් ම ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි අවස්ථාවේ සමන්තකූටය වාස භවනය කරගත් මහා සුමන දෙවියෝ බුදුන්ගෙන් ලබාගත් කේශ ධාතු තැන්පත් කර මහියංගන චෛත්‍ය කර වූ බව මහා වංශයේ සඳහන් වේ.

‍‍ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේට ජ්‍යෙෂ්ඨ සමකාලිකයෙක් වූ මහාවීර තුමන්ගේ නායකත්වයෙන් පහළ වූ ජෛන ආගමේ ද ස්ථූප වන්දනාව පිළිගෙන තිබේ. එම ස්ථූප බෞද්ධ ස්ථූපවලට සමාන බව සී.එස්.ෂා පවසයි. එම නිසා බෞද්ධයන් බුදුරදුන්ගේ භෂ්මාවශේෂ තැන්පත් කොට ස්ථූප තැනීමට පෙර ජෛනයන් මහාවීර තුමාගේ භෂ්මාවශේෂ තැන්පත් කර ස්ථූප තනන ලද බව සිතිය හැකි ය.

බුදු රජාණන් වහන්සේ පිරිනිවීමෙන් පසු උන්වහන්සේගේ භෂ්මාවශේෂ කොටස් අටකට බෙදා රටවල් අටකට භාර දෙන ලදී. ඒ භෂ්මාවශේෂ ලබාගත් රජගහනුවර අජාසත්ත, වේසාලියෙහි ලිච්ඡවීහු, කපිලවස්තුවේ ශාක්‍යයෝ, අල්ලකප්පයෙහි බුලයෝ, පාචෙය්‍යයෙහි මල්ලවයෝ, කුසිනාරාවේ මල්ලවයෝ ශාරීරික ධාතු කොටස් තැන්පත් කොට ස්ථූප තනා පිදූහ. ධාතු බෙදූ බඳුන (කුම්භය) තැන්පත් කොට ස්ථූපයක් තනා පිදුවේ ය. පිප්ඵලී වනයේ මෞරවයෝ බුදුරදුන්ගේ මෘතදේහය දැවූ සෑයේ අඟුරු ලබා ගෙන ඒවා තැන්පත් කොට ස්ථූපයක් තනා පිදූහ. මේ අනුව බුද්ධ පරිනිර්වාණයට අනතුරුව බෞද්ධ  ස්ථූප දහයක් තනා පුදනු ලැබු බව අනාවරණය වෙයි.

රාමගාමයෙහි ස්ථූපයේ තැන්පත් කර තිබූ ධාතු පසු ව මාඤ්ජේරික නාග භවනයෙහි ඝරයක් සහිත ස්ථූපයක තැන්පත් කර තිබී ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය කළ දුට්ඨගාමිණී රජු විසින් ලබා ගෙන මහා ථූපයේ (රුවන්වැලි සෑයෙහි) තැන්පත් කරන ලද බව මහා වංශයේ සඳහන් වේ. 

ස්ථූප ඉන්දියාවෙන් ප්‍රභවය ලැබූවක් නොවිය හැකි ය. සුමේරියානු වාස්තු විද්‍යාවේ මෙම ස්මාරක විශේෂයට සමාන සිග්ගුරත් නමින් ගොඩනැඟිලි විශේෂයක් වෙයි. චන්චායු යන දෙවියන් වැඳීමට හා මළවුන් ඇදහීමට එය සම්බන්ධ වේ. පිරමිඩ්ස් ද ස්ථූප විශේෂයකි. ක්‍රි.පූ. යුගයට අයත් ස්ථූප රෝමයේ ඉටුය්කන්හි තිබේ. ඒවා බෞද්ධයන්ගේ වෘත්තාකාර ස්ථූපවලට බෙහෙවින් සමාන ය. මේ අනුව සලකන කල්හි ස්ථූපය නමැති ගොඩනැඟිලි වර්ගය අවුරුදු දහස් ගණනක් අතීතයට විහිදී ගිය පෙර අපර දෙදිග ම රටවලට උරුම වූවක් වේ.
==ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ස්ථූපය==
{{main|ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ දාගැබ්}}
ඉන්දියාවේ අ‍ශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ කාලයේදී ලංකාවේ පාලනය කළ දේවානම්පියතිස්ස රජ දවස එනම් ක්‍රි.පූ 3 වන සියවසේදී මෙරටට බුද්ධාගම ලැබුණේ මහින්දාගමනයත් සමගය. බුදු දහම ලැබීමෙන් පසු ලංකාවේ ගොඩනනංවන ලද ප්‍රථම චෛත්‍යය ලෙස සඳහන් වන්නේ ථූපාරාම ත්‍යයයි.ඒ සඳහා මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ උපදෙස් ලැබුණු බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ.මේ අනුව ථූපාරාමය ගොඩනැංවීමේදී භාරතීය ‍බෞද්ධ ආභාසය ඒ සඳහා ලැබෙන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. එහෙත් පසුකාලීනව ගොඩනංවන ලද බෞද්ධ ස්ථූප නිර්මාණයේදී ලංකාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පියා දේශියත්වයට ගැලපෙන පරිදි චෛත්‍යය නිර්මාණයට පෙළඹී ඇති බව විද්වතුන්ගේ මතය වේ. ශ්‍රී ලාංකිකයන්ගේ විශිෂ්ට හැකියාවන් මෙන්ම සාමය, සහෝදරත්වය,සහයෝගය වැනි උතුම් ගුණාංගයන් මෙම චෛත්‍යය නිර්මාණයන් තුළින් පිළිබිඹු වන බව ඒ දෙස බලන ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට සිතේ.ඉනිදියාවේ සාංචි ස්ථූපය වැනි ස්ථූප දෙස බලන විට ලංකා ස්ථූපයේ වර්ධනය දේශීය ගෘහනිර්මාණශිල්පය අනුව යමින් අලංකාරත්වයෙන් හා දර්ශනීයත්වයෙන් ඉදිරියට ගෙනගිය බව පැහැදිලි කාරණයකි.රුවන්වැලි මහාසෑය,අභයගිරිය, ‍ජේතවනය වැනි චෛත්‍යය ලෝකයා මවිතයට පත්කරවන්නේ ඉහත ලක්‍ෂණයන්ගේ බලපෑමෙන් බව කිවහැකිය.

==දාගැබක ප්‍රධාන අංග==
===මුල් යුගය===
මුල් කාලයේ චෛත්‍යයක තිබුණු අංග ක්‍රමයෙන් විකාශනය වී ඇතිබව පෙනේ.භාරතයේ සාංචි ස්ථූපය ගොඩනංවන ලද්දේ ගල්වැටකින් වටවුණු භූමි භාගයකය.චෛත්‍යයට ඇතුළුවීමට දොරටු සතරක් සතර දිශාවෙන් විය.

[[Image:New_parts_of_stupa.jpg|left|250px]]


එම දොරටුවල අලංකාර කැටයම් දක්නට ලැබේත ස්ථූපය ඉදිකරන ලද්දේ එම මළුවෙහි මැද පිහිටි වේදිකාවකය.මෙම වේදිකාවට නැඟීමට පියගැටපෙළක් විය.මෙම වේදිකාව මත ඉදිකරන ලද අර්ධ ගෝලාකාර දාගැබ ස්ථූපය විය.එම ගර්භය මුදුනෙහි තවත් මේදියක්ද ඒ මත හතරැස් කොටුවක්ද ඉදිවිය.ඒ හතරැස් කොටුව මත හරිමැද යෂ්ටියක් විය. එම යෂ්ටිය මත ඡත්‍රයක් විය.චෛත්‍යයට වැදගත්කම ගෙනදුන් ධාතු නිධානය කරන ලද්දේ අර්ධ ගෝලාකාර හැඩැති ධාතු ගර්භයෙහිය.


[[Image:Ancient_Parts.jpg|thumb|200px]]

===පසුකාලීන යුගය ===

පසුකාලයේදී මෙම චෛත්‍යයේ අංග වැඩිවිය. ඒ අනුව වැලිමළුවක් ,සලපතල මළුවක් හා පේසා වළලු එකතුවිය. ධාතුගර්භය ඉදිකළේ මෙම පේසා වළලු මතය.අද එය ස්ථූපයේ අලංකාරය සඳහා නිර්මාණය වූවක් බවට පත්ව තිබේ.එමෙන්ම ධාතුගර්භය මත ස්ථූප ආරම්භයේදී පැවති කුඩා මේදිය සතරැස් කොටුවක් බවට පත්විය.ඒ මත කලින් තිබූ ඡත්‍රය හා සම්බන්ධ යෂ්ටිය දේවතා කොටුව වශයෙන් හැඳින්වීය. දේවතා කොටුවේ පහළ සිට ඉහලට සිහින් හැඩයටකළ නිර්මාණය කොත්කැරැල්ල විය.කොත්කැරැල්ල මුදුනේ ස්ථූපය අලංකාර කරමින් කොතක් පැළඳූ අතර කොත මුදුනෙහි පළිඟුවක් විය. 


කාලයාගේ ඇවෑමත් සමඟම ස්ථූපයට තවත් අංග ඒකරාශි විය. දොරටු සතරෙහි තොරණ සතර හා සම්බන්ධ ම්‍ළුවට නැග එන ගල්පඩිපෙලද ඒ ආශ්‍රිතව කොරවක්ගල්,මුරගල් හා සඳකඩපහණක්ද එකතුවිය. මීට අමතරව චෛත්‍යය හා සම්බන්ධ කර ස්ථූපයේ හතර පැත්තෙහි සමාන්තර වාහල්කඩ සතරක්ද පසුකාලයේදී ඉදිවිය. එම වාහල්කඩ ඉදිකළේ චෛත්‍යයේ ශක්තිය වර්ධනය කිරීමටත් අලංකාරය ඇතිකිරීමට හා වන්දනාකරුවන්ට මල්පහන් ආදී තම පූජා භාණ්ඩද තැන්පත් කිරීමටය.ඒ සඳහා වාහල්කඩ ආශ්‍රිතව ශෛලමය මල් ආසනයක්ද විය.

==දාගැබ් වර්ග==

===නිධන් වස්තුව අනුව දාගැබ් වර්ග===
====ශාරීක චෛත්‍ය දාගැබ්====

====පාරිභෝගික චෛත්‍යය දාගැබ්====

====පාරිභෝගික චෛත්‍යය දාගැබ්====

===හැඩය අනුව දාගැබ් වර්ග===
{{main|ශ්‍රී ලංකාවේ දාගැබ්}}
බෞද්ධ ස්ථූප ගත්විට ඒවා විවිධාකාර හැඩයන්ගෙන් යුක්ත වේ. ස්ථූප ප්‍රධාන වර්ග කිහිපයකි.
*ඝණ්ඨාකාර
*ඝඨාකාර
*බුබ්බුලාකාර
*ධාන්‍යාකාර
*ආමලාකාර 
*පද්මාකාර

====ඝණ්ඨාකාර====

ඝණ්ඨාකාර චෛත්‍යය ඝණ්ඨාවක ස්වරූපය ගනී.මෙම චෛත්‍යය වර්ගය ප්‍රමාණයෙන් කුඩාවන අතර බුදුදහම ලැබීමෙන් පසු ලංකාවේ ඉදිකළ ප්‍රථම දාගැබ ඝණ්ඨාකාර හැඩයෙන් යුක්ත වේ.එය ථූපාරාම දාගැබය.
[[Image:Thuparamaya.jpg|thumb|150px|ථූපාරාම දාගැබ]]


====ඝඨාකාර====

ඝඨාකාර චෛත්‍යය යනු කළයක හැඩයට නිර්මාණය කර ඇති චෛත්‍යය වේ.පොළොන්නරු දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි සෝමාවතී චෛත්‍යයයත් මඟුල් මහාවිහාර ස්ථූපයත් ඝඨාකාර හැඩයෙන් යුක්තය.


====බුබ්බුලාකාර====
දියබුබුලක හැඩයගත් චෛත්‍යය මේ නමින් හැදින්වේ.ලෝකයා මවිතයට පත්කරන රුවන්වැලි මහාසෑය බුබ්බුලාකාර හැඩයගනී.එමෙන්ම තිස්සමහාරාම ස්ථූපය,පොළොන්නරුවේ කිරිවෙහෙර හා රන්කොත් වෙහෙර බුබ්බුලාකාර හැඩයෙන් යුක්තය.ඝණ්ඨාකාර චෛත්‍යය ලෙස ථූපාරාමය හැදින්වේ
[[Image:Ruwanweli_full.jpg|thumb|150px|රුවන්වැලි මහාසෑය|right]]

====ධාන්‍යාකාර====
[[Image:Kelaniya.jpg|thumb|100px|කැළණි චෛත්‍යය|left]]


ධාන්‍යාකාර චෛත්‍යය ධාන්‍ය ගොඩක හැඩයගනී.ශ්‍රී ලංකාවේ ධාන්‍යාකාර චෛත්‍යයකට කදිම උදාහරණය නම් කැළණි චෛත්‍යයයි. වී ගොඩක හැඩය අනුව සැලසුම් කර ඇති ස්ථූප ධාන්‍යාකාර නමින් හැඳින් වේ. ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසේ දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා ථූපාරාමය කරවන ලද්දේ මෙම ආකෘතියට අනුව ය. පසු ව කරන ලද ප්‍රතිසංස්කරණවල දී වෙනස් වී වර්තමානය වන විට ඝණ්ඨාකර හැඩය ගෙන තිබේ. කැළණිය, කැබැල්ලෑ ලෙන, පණික්කින්කුලම යන ස්ථානවල පිහිටි ස්ථූප මේ වර්ගයට අයත් වේ.


====පද්මාකාර====
	
පද්මාකාර චෛත්‍යය නෙළුමක ස්වරූපය ගනී.පොළොන්නරුවේ දෙමළ මහාසෑයත් බුත්තල යුදගනා වෙහෙරත් පද්මාකාර හැඩයෙන් යුක්ත වන්නේය.

[[Image:Demalamahaseya.jpg|thumb|350px|රන්කොත් වෙහෙර]]

====ආමලාකාර====

නෙල්ලි ගෙඩියක ස්වරූපය ගත් චෛත්‍යය ආමලාකාර චෛත්‍යය වන්නේය. මෙවැනි ස්ථූප වර්තමානයේ දක්නට නැත.


මෙම ස්ථූප වර්ග හැරෙන්නට බෞද්ධ රටවල තවත ස්ථූප වර්ග දැකිය හැක. 
 ● අණ්ඩාකාර(බිත්තරයක හැඩය)
 ● පලාණ්ඩිවාකාර(ලූනුගෙඩියක හැඩය)
 ● චතුරස්‍රාකාර(හතරැස් හැඩය)
 ● අෂ්ටස්‍රාකාර(අටපට්ටම් හැඩය)
 ● සිලින්ඩරාකාර(සිලින්ඩරයක හැඩය)

==චේතියඝරය==

ස්ථූපයක ආරක්‍ෂාව සඳහා කරවන ලද ගෙය චේතියඝරය වේ.එය ථූපඝරය ලෙසද හැදින්වේ.ථූපඝරය ඉදිකරන ලද්දේ ථූපය වටා ඇති කවාකාර බිමෙහි ස්ථූපය වටා කළුගල් කණු පේළි දෙකක් සිටුවා ඒ මත කවාකාර වහලක් ඉදිකිරීමෙනි.චේතියඝරයක් ඉදිකිරීමේ මූලික පරමාර්ථය වූයේ අව්වෙන් වැස්සෙන් චෛත්‍යය ආරක්‍ෂාකර ගැනීමය.එසේම චෛත්‍යය වන්දනාකරුවන්ට සෙවණ සැලසීමද චේතියඝර ඉදිකිරීමෙහි තවත් පරමාර්ථයක් විය. 
[[Image:Chetiyagara.jpg|left]]

ලංකාවේ ප්‍රථමවරට චේතියඝරයක් ඉදිකිරීම පිළිබඳව සඳහන් වන්නේ අනුරාධපුර යුගයෙහි දේවානම්පියතිස්ස රජ දවසය.  දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා ථූපාරාම චෛත්‍යය ආවරණයකොට චේතියඝරයක් ඉදිකළ බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ. එම චේතියඝරය තිබුණු බවට ඒ වටා ඇති ගල්කණු සාක්‍ෂි වශයෙන් අදද දක්නට ලැබේ.පසුකාලීනව වසභ රජතුමාද ථූපාරාමයට ථූපඝරයක් කරවූ බව වංශකථාවල සඳහන්ය.මීට අමතරව වසභ රජතුමාගේ බිසවක වූ පොත්තා කුමරිය ශ්‍රී මහා බෝධි මළු‍වෙහි චෛතයයක් කරවා එයට චේතියඝරයක්ද කරවූ බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ.මේ අනුව චේතියඝරය චෛත්‍යයට ආරක්‍ෂාවක් මෙන්ම අලංකාරයක්ද ගෙනදුන් බව පැහැදිලි වේ. 


==දාගැබ් ඇති රටවල්==
[[ගොනුව:Sanchi2.jpg|right|thumb|සාංචි ස්තූපය,ඉන්දියාව]]
[[ගොනුව:Sanchi1.jpg|right|thumb|සාංචි ස්තූපය-2,ඉන්දියාව]]
[[ගොනුව:Wan song monk pagoda01.jpg|right|thumb|100px|Wan song monk චීන ස්තූපය]]
[[ගොනුව:SensojiPagoda1468.jpg|right|thumb|100px|සෙන්සෝජී ස්තූපය තෝකියෝ,ජපානය]]	
[[ගොනුව:Yangon Shwedagon 1.jpg|right|100px|බුරුමයේ ස්වේදගොන් ස්තූපය]]			
*ශ්‍රී ලංකාව
*කොරියාව
*තායිලන්තය
*කාම්බෝජය 
*ලාඕසය
*තායිවානය	 	
*වියට්නාමය
*පිලිපීනය		
*හොංකොං
*සිංගප්පූරුව	        
*මලයාසියාව
*ඉන්දුනීසියාව	
*මොන්ගෝලියාව
*ඉන්දියාව
*නේපාලය
*භූතානය 
*බංග්ලාදේශය
*චීනය
*ජපානය
*බුරුමය


මේ අනුව බෞද්ධ ස්ථූපය සිංහල බෞද්ධයාගේ මෙන්ම සෙසු බෞද්ධ රටවල්වල බෞද්ධ ජනතාවගේ සංස්කෘතියේ ප්‍රධාන ලක්‍ෂණයක් බව අවිවාදයෙන් පිළිගතයුතු වේ.

==පිංතූර එකතුව==
===ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ස්ථූප කිහිපයක්=== 
&lt;gallery&gt;
Image:Abayagiriya.jpg|Abayagiriya Anuradapuraya 
Image:Thuparamaya.jpg|Thuparamaya  Anuradapuraya
Image:Demalamahaseya.jpg|Demalamahaseya Polonnaruwa 
Image:Mirisawetiya_2.jpg|Mirisawetiya Anuradapuraya
Image:Jethavanaramaya.jpg|Jethavanaramaya Anuradapuraya
Image:Kirivehera.jpg|Kirivehera Kataragama
Image:Mihinthale.jpg|Mihinthale Anuradapuraya
Image:Ruwanveli_new.gif|Ruwanweliseya  Anuradapuraya
&lt;/gallery&gt;

===විවිධ රටවල බෞද්ධ ස්ථූප ===
&lt;gallery&gt;
Image:Bodnath_Stupa.jpg|Boudnanath Stupa in Kathmandu, Nepal
Image:Bodur_Stupa.jpg|Borobudur Stupa, Java, Indonesia
Image:Bangkok.jpg|Chedi Phra Sri Rattana, Bangkok, Thailand
Image:Kathmandu.jpg|Swayambhunath Stupa in Kathmandu, Nepal
Image:Sanchi_stupa.jpg|Sanchi Stupa in India
Image:Manikala.jpg|Mankiala Stupa near Rawalpindi, Pakistan
Image:Saranath.jpg|Saranath stupa in India
Image:Shwedagon.jpg|Shwedagon in Yangon, Myanmar
Image:Phara_pathom.jpg|Phra Pathom Chedi, Nakhon Pathom, Thailand
Image:Stupa_of_King_Suramarit.jpg|Stupa of King Norodom Suramarit in Phnom Penh, Cambodia
Image:Vientiane_stupa.jpg|That Louang in Vientiane (Laos)
Image:Dhammakaya_stupa.jpg|Dhammakaya stupa, Wat Phra Dhammakaya, Thailand
&lt;/gallery&gt;

==ආශ්‍රිත ලිපි==
* [[අනුරාධපුර යුගයේ ලක්දිව ඉදිකල දාගැබ්]]

==අඩවියෙන් බැහැර පිටු==


* [http://www.history.upenn.edu/coursepages/hist086/material/sanchi.htmhttp THE BUDDHIST STUPA: ORIGIN AND DEVELOPMENT] {{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Category:දාගැබ්]]</text>
      <sha1>bckbc3f8qxlh02zcy4laj6qks3ahdow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කඩල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8733</id>
    <revision>
      <id>803473</id>
      <parentid>472369</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T13:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hajiani, Dr.Seyed Firdawoosbee Hanifdeen</username>
        <id>81768</id>
      </contributor>
      <comment>*/කඩල/*</comment>
      <origin>803473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5311" sha1="mkwvcmrwpyautnt7hfchqgq1g9h2qbo" xml:space="preserve">[[File:Choleindia.jpg|thumb|තම්බා තෙල්දැමූ කඩල]]
[[File:Cicer arietinum noir MHNT.BOT.2017.12.2.jpg|thumb|''Cicer arietinum noir'']]
කෑමට ගන්නා රනිල ඇට වර්ගයකි.

&lt;gallery&gt;
File:Cicer arietinum 003.JPG|
File:Chickpea pods.jpg
File:Cicer arietinum20100417 08.jpg
&lt;/gallery&gt;

[[ප්‍රවර්ගය:ආහාර]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආහාරයට ගන්නා රනිල ඇට වර්ග]]

***

{{Taxobox
| name = කඩල
| image = 
| image_caption = කඩල ඇට සහ කඩල ශාකය
| regnum = Plantae
| order = Fabales
| familia = Fabaceae
| genus = ''Cicer''
| species = ''Cicer arietinum''
}}

'''කඩල''' යනු රනිල කුලයට (Fabaceae) අයත් ආහාරයට ගත හැකි බීජ වර්ගයකි. එහි විද්‍යාත්මක නාමය ''Cicer arietinum'' වේ. ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් Chickpea හෝ Garbanzo bean ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. කඩල ලෝකයේ බොහෝ රටවල ප්‍රධාන ආහාරයක් ලෙස භාවිත වේ.

== ඉතිහාසය සහ ව්‍යාප්තිය ==
කඩල ශාකය බටහිර ආසියාව සහ මධ්‍යධරණී කලාපය ආශ්‍රිතව ආරම්භ වී ඇති බව සැලකේ. වසර දහස් ගණනක සිට මිනිසුන් විසින් ආහාරයක් ලෙස වගා කර ඇත. වර්තමානයේ ඉන්දියාව, පාකිස්තානය, තුර්කිය, ඉරානය සහ වෙනත් රටවල විශාල වශයෙන් වගා කරනු ලැබේ.

== උද්භිද විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ==
කඩල යනු වාර්ෂිකව වර්ධනය වන ශාකයකි. එහි පත්‍ර කුඩා පත්‍රිකා කිහිපයකින් සමන්විත වේ. මල් සුදු හෝ රෝස පැහැයට හුරු විය හැකිය. ශාකයේ හටගන්නා කරල් තුළ සාමාන්‍යයෙන් කඩල බීජ එකක් හෝ දෙකක් අඩංගු වේ.

කඩල ප්‍රධාන වශයෙන් වර්ග දෙකකි.

* දෙසි කඩල (Desi chickpea)
* කාබුලි කඩල (Kabuli chickpea)

== පෝෂණ ගුණ ==
කඩල පෝෂණයෙන් පොහොසත් ආහාරයකි. එහි පහත සඳහන් පෝෂක අඩංගු වේ.

* ශාකමය ප්‍රෝටීන්
* ආහාරමය තන්තු
* කාබෝහයිඩ්‍රේට්
* යකඩ
* මැග්නීසියම්
* පොටෑසියම්
* ෆෝලේට්
* විටමින් B කාණ්ඩයේ ඇතැම් විටමින්

== ආහාර සඳහා භාවිතය ==
කඩල විවිධ ආහාර වර්ග සකස් කිරීම සඳහා භාවිත කරනු ලැබේ.

* තම්බා ආහාරයට ගැනීම.
* බැදපු කඩල සකස් කිරීම.
* කඩල කරිය සහ ව්‍යංජන සකස් කිරීම.
* කඩල පිටි නිෂ්පාදනය.
* හුම්මස් (Hummus) සකස් කිරීම.
* ෆලෆෙල් (Falafel) සකස් කිරීම.
* සලාද සහ සුප් වර්ග සඳහා එකතු කිරීම.

== කෘෂිකාර්මික හා ආර්ථික වැදගත්කම ==
කඩල රනිල කුලයට අයත් බැවින් එහි මුල්වල ඇති බැක්ටීරියා සමඟ සහජීවී සම්බන්ධතාවක් ඇති කරගෙන වායුගෝලීය නයිට්‍රජන් පසට එක් කිරීමට දායක වේ. එබැවින් කඩල වගාව පසෙහි සාරවත්භාවය පවත්වා ගැනීමට උපකාරී විය හැකිය.

කඩල ලෝක ආහාර වෙළෙඳපොළේ වැදගත් රනිල බෝගයකි.

== ශ්‍රී ලංකාවේ කඩල ==
ශ්‍රී ලංකාවේ කඩල ජනප්‍රිය ආහාරයකි. තම්බා, බැද, කුළුබඩු එක්කර සකස් කර ආහාරයට ගනු ලැබේ. වෙළෙඳසල්වල සහ වීදි ආහාර අලෙවි කරන ස්ථානවල ද කඩල විවිධ ආකාරයෙන් අලෙවි කරනු ලැබේ.

== මේවාත් බලන්න ==
* රනිල බෝග
* මුං ඇට
* පරිප්පු
* සෝයා බෝංචි
* ආහාර පෝෂණය

== මූලාශ්‍ර ==
* Encyclopaedia Britannica – Chickpea.
* Kew Science – Plants of the World Online.
* Food and Agriculture Organization (FAO) – Pulses.</text>
      <sha1>mkwvcmrwpyautnt7hfchqgq1g9h2qbo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803474</id>
      <parentid>803473</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T13:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hajiani, Dr.Seyed Firdawoosbee Hanifdeen</username>
        <id>81768</id>
      </contributor>
      <origin>803474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8175" sha1="5epyb84ddvkdpa63ii1bw06m21kmll3" xml:space="preserve">[[File:Choleindia.jpg|thumb|තම්බා තෙල්දැමූ කඩල]]
[[File:Cicer arietinum noir MHNT.BOT.2017.12.2.jpg|thumb|''Cicer arietinum noir'']]
කෑමට ගන්නා රනිල ඇට වර්ගයකි.

&lt;gallery&gt;
File:Cicer arietinum 003.JPG|
File:Chickpea pods.jpg
File:Cicer arietinum20100417 08.jpg
&lt;/gallery&gt;

[[ප්‍රවර්ගය:ආහාර]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආහාරයට ගන්නා රනිල ඇට වර්ග]]

***

{{Taxobox
| name = කඩල
| image = 
| image_caption = කඩල ඇට සහ කඩල ශාකය
| regnum = Plantae
| order = Fabales
| familia = Fabaceae
| genus = ''Cicer''
| species = ''Cicer arietinum''
}}

'''කඩල''' යනු රනිල කුලයට (Fabaceae) අයත් ආහාරයට ගත හැකි බීජ වර්ගයකි. එහි විද්‍යාත්මක නාමය ''Cicer arietinum'' වේ. ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් Chickpea හෝ Garbanzo bean ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. කඩල ලෝකයේ බොහෝ රටවල ප්‍රධාන ආහාරයක් ලෙස භාවිත වේ.

== ඉතිහාසය සහ ව්‍යාප්තිය ==
කඩල ශාකය බටහිර ආසියාව සහ මධ්‍යධරණී කලාපය ආශ්‍රිතව ආරම්භ වී ඇති බව සැලකේ. වසර දහස් ගණනක සිට මිනිසුන් විසින් ආහාරයක් ලෙස වගා කර ඇත. වර්තමානයේ ඉන්දියාව, පාකිස්තානය, තුර්කිය, ඉරානය සහ වෙනත් රටවල විශාල වශයෙන් වගා කරනු ලැබේ.

== උද්භිද විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ==
කඩල යනු වාර්ෂිකව වර්ධනය වන ශාකයකි. එහි පත්‍ර කුඩා පත්‍රිකා කිහිපයකින් සමන්විත වේ. මල් සුදු හෝ රෝස පැහැයට හුරු විය හැකිය. ශාකයේ හටගන්නා කරල් තුළ සාමාන්‍යයෙන් කඩල බීජ එකක් හෝ දෙකක් අඩංගු වේ.

කඩල ප්‍රධාන වශයෙන් වර්ග දෙකකි.

* දෙසි කඩල (Desi chickpea)
* කාබුලි කඩල (Kabuli chickpea)


== පෝෂණ ගුණ ==
කඩල පෝෂණයෙන් පොහොසත් ආහාරයකි. එහි පහත සඳහන් පෝෂක අඩංගු වේ.

* ශාකමය ප්‍රෝටීන්
* ආහාරමය තන්තු
* කාබෝහයිඩ්‍රේට්
* යකඩ
* මැග්නීසියම්
* පොටෑසියම්
* ෆෝලේට්
* විටමින් B කාණ්ඩයේ ඇතැම් විටමින්

== ආහාර සඳහා භාවිතය ==
කඩල විවිධ ආහාර වර්ග සකස් කිරීම සඳහා භාවිත කරනු ලැබේ.

* තම්බා ආහාරයට ගැනීම.
* බැදපු කඩල සකස් කිරීම.
* කඩල කරිය සහ ව්‍යංජන සකස් කිරීම.
* කඩල පිටි නිෂ්පාදනය.
* හුම්මස් (Hummus) සකස් කිරීම.
* ෆලෆෙල් (Falafel) සකස් කිරීම.
* සලාද සහ සුප් වර්ග සඳහා එකතු කිරීම.

== කෘෂිකාර්මික හා ආර්ථික වැදගත්කම ==
කඩල රනිල කුලයට අයත් බැවින් එහි මුල්වල ඇති බැක්ටීරියා සමඟ සහජීවී සම්බන්ධතාවක් ඇති කරගෙන වායුගෝලීය නයිට්‍රජන් පසට එක් කිරීමට දායක වේ. එබැවින් කඩල වගාව පසෙහි සාරවත්භාවය පවත්වා ගැනීමට උපකාරී විය හැකිය.

කඩල ලෝක ආහාර වෙළෙඳපොළේ වැදගත් රනිල බෝගයකි.

== ශ්‍රී ලංකාවේ කඩල ==
ශ්‍රී ලංකාවේ කඩල ජනප්‍රිය ආහාරයකි. තම්බා, බැද, කුළුබඩු එක්කර සකස් කර ආහාරයට ගනු ලැබේ. වෙළෙඳසල්වල සහ වීදි ආහාර අලෙවි කරන ස්ථානවල ද කඩල විවිධ ආකාරයෙන් අලෙවි කරනු ලැබේ.


== කඩල වර්ග ==

කඩල විවිධ වර්ණ, ප්‍රමාණ සහ සැකසුම් අනුව වර්ග කිහිපයකින් හඳුනාගත හැකිය.

; 1. කහ පැහැති කඩල (Kabuli chickpea)
: සාමාන්‍යයෙන් විශාල ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත වන අතර ලා කහ හෝ ක්‍රීම් පැහැයක් ගනී. තම්බා ආහාරයට ගැනීම සහ ව්‍යංජන සකස් කිරීම සඳහා භාවිත වේ.

; 2. කොණ්ඩ කඩල
: ශ්‍රී ලංකාවේ ජනවහරේ කොණ්ඩ කඩල ලෙස හඳුන්වන කඩල වර්ගයකි. මෙහි වර්ණය දුඹුරු පැහැයට හුරු විය හැකිය. නිශ්චිත උද්භිද විශේෂය සහ වාණිජ නාමය තහවුරු කළ යුතුය.

; 3. කළු කඩල (Black chickpea)
: තද දුඹුරු හෝ කළු පැහැති බාහිර ආවරණයක් සහිත කඩල වර්ගයකි. ඉන්දියානු ආහාර සංස්කෘතියේ Kala chana ලෙස ද හඳුන්වයි.

; 4. පොට්ටු කඩල (Roasted gram)
: කඩල සැකසීමෙන් ලබාගන්නා ආහාර වර්ගයකි. මෙය පොට්ටු කඩල ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. ආහාර සකස් කිරීමේදී, විශේෂයෙන්ම කුළුබඩු මිශ්‍රණ සහ තුනපහ සකස් කිරීමේදී භාවිත කරයි.

; 5. පරිප්පු කඩල
: ඇතැම් ප්‍රදේශවල සහ වෙළෙඳපොළවල කඩල ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන සඳහා භාවිත වන දේශීය නාමයකි. මෙහි නිශ්චිත වර්ගය තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.

== ආහාර සැකසීමේදී භාවිතය ==

කඩල සහ කඩල ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන විවිධ ආහාර සඳහා භාවිත වේ. තම්බා ගැනීම, බැදීම, පිටි කිරීම සහ කුළුබඩු සමඟ මිශ්‍ර කිරීම ඒ අතර වේ.

පොට්ටු කඩල විශේෂයෙන්ම තුනපහ සහ වෙනත් කුළුබඩු මිශ්‍රණ සකස් කිරීමේදී රසය සහ ඝනත්වය වැඩි කිරීම සඳහා යොදාගනු ලැබේ.


== මේවාත් බලන්න ==
* රනිල බෝග
* මුං ඇට
* පරිප්පු
* සෝයා බෝංචි
* ආහාර පෝෂණය

== මූලාශ්‍ර ==
* Encyclopaedia Britannica – Chickpea.
* Kew Science – Plants of the World Online.
* Food and Agriculture Organization (FAO) – Pulses.</text>
      <sha1>5epyb84ddvkdpa63ii1bw06m21kmll3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නග්නත්වය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10832</id>
    <revision>
      <id>803593</id>
      <parentid>681309</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T08:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58803-44</username>
        <id>81976</id>
      </contributor>
      <origin>803593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3142" sha1="dvt7ramxizu71to96qzu0n0orq3956a" xml:space="preserve">'''නග්නත්වය හෙවත් නිරුවත''' යනු ඇඳුම් නොඇඳ සිටීමයි.&lt;ref&gt;[http://dictionary.reference.com/browse/nudity nudity - Definitions from Dictionary.com&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; ලිංගිකත්වයෙන් තොර සමාජ වටපිටවන් තුල නග්නව සීටීමට ඇති අභිරුචිය [[ස්වභාවාදය]] යි.{{double image
|1=right
|2=World Naked Bike Ride participant San Francisco.jpg
|3=222
|4=Naked woman drinking bottled water.jpg
|5=201
|6=නිර්වස්ත්‍ර මිනිසෙක් ([[San Francisco|සැන් ෆ්රැන්සිස්කෝහි]] පැවැත්වූ [[World Naked Bike Ride|ලෝක නිරුවත් පාපැදි සවාරියෙහි]] දී)
|7=නිර්වස්ත්‍ර ගැහැණියක් (කාන්තා නිරුපිකාවක්)
|8=Left image alt text
|9=Right image alt text}}
මිනිසකු ඇදුම් ඇඳ සිටින විට සහ නිරුවතින් සිටින විට ඇති වෙනස​
[[ගොනුව:Clothed_unclothed_teen_boy.jpg|308x308පික්|Clothed unclothed teen boy]]

ස්ත්‍රියක ඇදුම් ඇඳ සිටින විට සහ නිරුවතින් සිටින විට ඇති වෙනස​
[[ගොනුව:PetiteRenard_7234.jpg|222x222px|PetiteRenard 7234]][[ගොනුව:PetiteRenard_7330.jpg|222x222px|PetiteRenard 7330]][[ගොනුව:PetiteRenard_7676.jpg|219x219පික්|PetiteRenard 7676]]

යුවලක් නිරුවතින්

[[ගොනුව:Both_together_fully_nude.jpg|265x265පික්|Both together fully nude]]

නිරුවතින් සිටින තරුණ කෙල්ලකගේ ඡායාරූපයක්
[[ගොනුව:Nude_brunette_on_blanket.jpg|265x265පික්|Nude brunette on blanket]]

ස්වභාවාදය අගයන උත්සවයක දී නිරුවත් පිරිමින් සමග සිටින ස්ත්‍රියක්

[[ගොනුව:Hands full.jpg|400px|Hands full]]


මිලා අසූල් නම්‍ යුක්‍රේන ජාතික නිරූපිකාවක් වස්ත්‍ර ඇතිව සහ නැතිව​

[[ගොනුව:Mila Azul in Forest and Lido by Luther Photography 25.png|300px|Mila Azul in Forest and Lido by Luther Photography 25]]


== සටහන් ==
{{reflist|2}}

{{wikiquote|නග්නත්වය}}
{{Commonscat|නග්නත්වය}}

{{නග්නත්වය}}

[[Category:නග්නත්වය| ]]
[[Category:නග්න කලා]]
[[Category:නග්න වෙරළවල් ]]
[[Category:පොදු නග්නත්වය]]
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__

@ [[විශේෂ:දායකත්ව/~2026-58803-44|~2026-58803-44]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:~2026-58803-44|talk]]) 08:22, 5 නොවැම්බර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>dvt7ramxizu71to96qzu0n0orq3956a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලිනස් ටොවල්ඩ්ස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16576</id>
    <revision>
      <id>803599</id>
      <parentid>790371</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T08:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31688" sha1="axyrlj4fceh5pmiwnxyzhg3tnljq30v" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name = ලිනස් ටොවල්ඩ්ස්
| image = Linus Torvalds.jpeg
| caption = 
| birth_date = 28 දෙසැම්බර්[[1969]]
| birth_place = [[හෙල්සින්කි]], [[ෆින්ලන්තය]]
| residence = [[පෝලන්තය, ඔරේගොන්]]
| nationality = [[ෆින්ලන්ත]]
| known_for = [[ලිනක්ස් කර්නලය]], [[Git (software)|Git]]
| employer = [[ලිනක්ස් පදනම් ආයතනය]]
| occupation = [[මෘදුකාංග ඉංජිනේරු]]
| spouse = ටෝව් ටොවල්ඩ්ස්
| children = 
| parents = [[නිල්ස්ටොවල්ඩ්ස්]] (පියා)&lt;br /&gt;ඇනාටොවල්ඩ්ස්(මව)&lt;ref name=&quot;linuxonlinebio&quot;&gt;{{Citation |title=Linux Online - Linus Torvalds Bio |url=http://www.linux.org/info/linus.html |access-date=2009-11-29 |archive-date=2004-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040626044423/http://www.linux.org/info/linus.html }}&lt;/ref&gt;
| relatives = [[ඔලේ ටොවල්ඩ්ස්]] (සීයා)
| website = [http://torvalds-family.blogspot.com/ torvalds-family.blogspot.com]
| footnotes = 
}}1969 දෙසැම්බර් මස 28 වන දින [[ෆින්ලන්තය|ෆින්ලන්තයේ]], [[හෙල්සින්කි]] හිදී උපත ලැබූ  '''ලිනස් බෙනඩික් ටොවර්ල්ඩ්ස්'''   [[ෆින්ලන්තය|ෆින්ලන්ත]] ජාතික [[මෘදුකාංග ඉංජිනේරු ශිල්පය|මෘදුකාංග ඉංජිනේරුවෙකි]].  ඔහු වඩාත්ම ගෞරවයට පාත්‍රව ඇත්තේ  [[ලිනක්ස් කර්නලය]] නිර්මාණයේ පුරෝගාමියා ලෙස ය. පසු කාලීනව ඔහු ලිනක්ස් කර්නලයේ ප්‍රධාන නිර්මාණ ශිල්පියා ලෙස කටයුතු කල අතර දැනට එහි ව්‍යාපෘතිභාර සම්බන්ධිකාරක ලෙස කටයුතු කරයි.

== චරිතාපදානය ==
=== මුල් කාලය ===
ලිනස් ටොර්වල්ඩ්ස් ෆින්ලන්තයේ හෙල්සින්කි නුවරදී  ඇනා සහ   [[නිල්ස් ටොවල්ඩ්ස්]] ,&lt;ref&gt;TORVALDS, 2001&lt;/ref&gt; ට දාව සහ  [[ඔලේ ටොවල්ඩ්ස්]]  කවියාගේ මුනුබුරා ලෙස උපත ලැබුවේය. 1960 දශකයේදී ඔහුගේ මව්පියන් දෙදෙනාම  [[හෙල්සින්කි විශ්ව විද්‍යාලය|හෙල්සින්කි විශ්ව විද්‍යාලයේ]]  ඉගෙන ගන්නා කාලයේ විප්ලවවාදීන් වූහ. ඔහුගේ පවුල 5.5%ක් වූ   ස්වීඩන භාෂාව කතා කරන ෆින්ලන්ත ජාතික ජනගහනයට අයත් ය.  [[ලිනස් පෝලින්]] , නැමැති  [[නොබෙල් ත්‍යාගය|නොබෙල් ත්‍යාගලාභී]] රසායන විද්‍යාඥයාට ගරු කිරීමක් වශයෙන්  ටොවල්ඩ්ස්ට ලිනස් යැයි නම් තබා තිබුණද ඔහු ලියූ ''Rebel Code: Linux and the Open Source Revolution'' පොතෙහි ඔහු පවසන පරිදි, &quot;මට හිතෙන විදියට [[පීනට්ස්]] කාටූනයේ එන [[Linus van Pelt|ලිනස්]] චරිතය මතක් වෙන්නත් එක්කයි මට නම දාල තියෙන්නෙ&quot; තවදුරටත් ඔහු පවසන පරිදි මෙය ඔහු අඩක් &quot;නොබෙල් ත්‍යාගය දිනූ රසායන විද්‍යාඥයෙකු&quot; සහ අඩක් &quot;බ්ලැන්කට්ටුවක් පොරවන ලද කාටූන් චරිතයක් &quot; බවට පත්කල බව පවසයි. &lt;ref name=&quot;moody&quot;&gt;{{cite book|last=Moody|first=Glyn|title=Rebel Code: Linux and the Open Source Revolution|publisher=Perseus Books Group|year=2002|pages=336|url=http://www.perseusbooksgroup.com/perseus/book_detail_redirect.do?imprintCid=BA&amp;isbn=0738206709|isbn=0738206709|access-date=2009-11-29|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927002431/http://www.perseusbooksgroup.com/perseus/book_detail_redirect.do?imprintCid=BA&amp;isbn=0738206709|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ටොවඩ්ස් 1988-1994 කාලයේදී   [[හෙල්සින්කි විශ්ව විද්‍යාලය|හෙල්සින්කි විශ්ව විද්‍යාලයේ]]  අධ්‍යාපනය ලබා පසුව NODES research group හි අධ්‍යයනය කිරීමෙන් [[පරිගණක විද්‍යාව]] පිළිබඳ විශාරද උපාධිය ලබා ගනී. &lt;ref&gt;{{Citation |title=NODES research group |url=http://www.cs.helsinki.fi/group/nodes/ |access-date=2009-11-29 |archive-date=2010-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100221041803/http://www.cs.helsinki.fi/group/nodes/ }}&lt;/ref&gt;. ලිනස්ගේ සරසවි දිවියේ පළමු වසරේදීම අධ්‍යාපනයට බාධා  පැමිණෙන්නේ ෆින්ලන්ත  හමුදාවේ ‍ මාස 11ක අනිවාර්ය නිලදාරී පුහුණු පාඨමාලාවකට හමුදාවට එක් වීමට සිදුවීමත් සමඟය.     හමුදාවේදී දෙවන ලුතිනන් ධුරයක් හා අවි පාලකයෙකු ලෙස, තුවක්කු ස්ථානගත කිරීම, ඉලක්ක  ගණනය කිරීම ගමන්පථ ආදිය සම්බන්ද ගණන කිරීම් සිදුකරන්නෙකු හා අවසානයේ අවසානයේ වෙඩි තබන ස්තානය පෙන්වාදෙන්නෙකු බවට පත්වීය. &lt;ref&gt;Torvalds, 2001, page 29&lt;/ref&gt; 1990 දී නැවත ඔහු සරසවි අධ්‍යාපනය ඇරඹුවේය.  ඔහු [[UNIX]] පිළිබඳව මුල්වරට අත්දැකීම් ලබාගන්නේ ඩිජිටල් උපකරණ නීතිගත සංස්ථාවේ [[MicroVAX]] පරිගණකයක [[ULTRIX]] මෙහෙයුම් පද්ධතිය ඇසුරිණි.&lt;ref&gt;Torvalds, 2001, page 53&lt;/ref&gt;  ඔහුගේ ශාස්ත්‍රීය නිබන්ධනය තේමාව වූයේ '' [[ලිනක්ස්]]:  අතේ ගෙන යාහැකි මෙහෙයුම් පද්ධතිය '' යන්නය. 

ඔහුගේ පරිගණක පිළිබඳ උනන්දුව ඇරඹෙන්නේ [[Commodore VIC-20]].පරිගණකයක් සමඟින්ය.&lt;ref&gt;TORVALDS, 2001, pages 6-7&lt;/ref&gt; VIC-20ට පසුව ඔහු [[Sinclair QL]] පරිගණකයක් මිලදී ගෙන එය බොහෝ සෙයින් නවීකරණය කලේය.විශේෂයෙන්ම මෙහෙයුම් පද්ධතිය විශාල වෙනස්කම් වලට භාජනය විය.  ඔහු [[ඇසෙම්බ්ලි පරිගණක]] භාෂාවක් , QL සඳහා  [[පාඨ සකසනය|පාඨ සකසනයක්]]  සහ පරිගණක ක්‍රීඩා කිහිපයක් නිර්මාණය කිරීමට සමත්විය. &lt;ref&gt;TORVALDS, 2001, pages 41-46&lt;/ref&gt; ඔහු ''[[Pac-Man]]'' පරිගණක ක්‍රිඩාවට සමාන ''Cool Man'' නම් ක්‍රීඩාවක් නිර්මාණය කිරීමෙන්ද ප්‍රසිද්ධියට පත්විය. 1991ජනවාරි 2 වෙනිදා  ඔහු  [[Intel 80386]] පදනම් වූ [[IBM PC]] පරිගනකයක් මිලදී ගත්තේය.&lt;ref&gt;Torvalds, 2001, page 60&lt;/ref&gt; අනතුරුව මාසයක්ම ගතකලේ  ''[[Prince of Persia]]''  ක්‍රීඩා කිරීමෙන්ය. ඔහුගේ [[මිනික්ස්]] පිටපත ලැබුණු පසු එය ඔහුගේ ලිනක්ස් වැඩකටයුතු ඇරඹීමට පිටුවහලක් විය. &lt;ref name=&quot;moody&quot; /&gt;

=== පසු කාලය ===
ට්‍රාන්ස්මෙටා ප්‍රදේශයට යාමෙන් අනතුරුව ලිනස් කැලිෆෝනියාහි  සමාගමක වැඩ භාර ගෙන 1997 පෙබරවාරි සිට 2003 ජුනි දක්වා එ‍හි සේවය කලේය. පසුව ඔහු පසු කාලීනව නිදහස් ප්‍රමිති සමූහය හා එක්ව ලිනක්ස් පදනම් ආයතනය බිහිවූ, විවෘත මූල සංවර්ධන පරීක්ෂණාගාරයේ සේවය කලේය. 2004 ජුනි මාසයේදී ලිනස්ට පර්යේෂණාගාරයට ගමන් පහසුව සඳහා ටොවරල්ඩ්ස් සහ ඔහුගේ පවුල ‍පදිංචිය   [[පෝලන්තය|පෝලන්තයේ]]   ඔරේගන් නගරයට වෙනස් කරයි.

1997 සිට 1999 දක්වා කාලය තුල ඔහු [[Executable and Linkable Format#86open|86open]] නම් [[ලිනක්ස්]] සහ [[යුනික්ස්]]   සඳහාවූ  ද්වීමය සම්මතයක් තෝරා ගැනීම සඳහා සම්බන්ධ වී සිටියේය.

ලිනක්ස් පාදකවූ මෘදුකාංග නිර්මාණය කරන ප්‍රධාන සමාගම් දෙක වූ [[Red Hat]] සහ[[VA Linux]] ඔහුගේ නිර්මාණයට කෘතගුණ සැලකීමක් වශයෙන්  සමාගම් දෙකෙන්ම සමාගම් කොටස් තෑගිකරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.time.com/time/europe/hero2006/torvalds.html Torvalds]|title=Linus Torvalds: By giving away his software, the Finnish programmer earned a place in history
|work=60 Years of Heros|publisher=TIME|author=Gumbel, Peter|year=2006|accessdate=2008-06-14}}&lt;/ref&gt; 1999දී ආයතන දෙකම කොටස් මහජනයාට විවෘත කල අතර ‍ඒ සමඟම ටොවල්ඩ්ස්ගේ කොටස්වල [[සඵල වටිනාකම]] ඉහලගොස්  ඩොලර් මිලියන ‍20 පමණ වීය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wired.com/wired/archive/11.11/linus_pr.html|title=Leader of the Free World|author=Rivlin, Gary|accessdate=2008-06-14|publisher=Wired}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;unauthbio&quot;&gt;{{Citation |title=Linus Torvalds: A Very Brief and Completely Unauthorized Biography |url=http://www.bellevuelinux.org/linus.html |access-date=2009-11-29 |archive-date=2006-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061222092637/http://www.bellevuelinux.org/linus.html }}&lt;/ref&gt;

ඔහුගේ  පෞද්ගලික මැස්කොට් වූයේ [[පෙන්ගුවින්]] සත්වයෙකි. නම් කරනු ලැබ ඇත්තේ [[ටක්ස්]] යනුවෙනි. ටක්ස් , ලිනක්ස් සමාජය විසින් ලිනක්ස් කර්නලයේ  මැස්කොට් ලෙස පිළිගන්නා ලදී. 

ටොවල්ඩ්ස් &quot;[[විවෘත මෘදුකාංග]]  යනු  මෘදුකාංග භාවිතාකල හැකි හොඳම මඟ&quot; යැයි ටොවල්ඩ්ස් විශ්වාස කලද ඔහු &quot;හොඳම ආම්පන්නය අවශ්‍ය කාර්යය සඳහා &quot; යොදවන බවද එය  [[වානිජ මෘදුකාංග|වානිජ මෘදුකාංගයක්]] වූවද විය හැකි බව පවසා ඇත. &lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=4XpnKHJAok8 Linus Torvalds at Google, on Git], 9:50-10:00&lt;/ref&gt; ඔහු වානිජ මෘදුකාංග වලට පක්ෂව කතාකිරීම හා භාවිතා කිරීම සම්බන්දයෙන්ද  නොයෙක් විවේචනවලට ලක්වී ඇත. ලිනක්ස් කර්නලයේ අනුවාද හසුරුවන මෘදුකාංගය වන [[BitKeeper]] එවැනි අවස්ථාවකට උදාහරණයකි. කෙසේවූවද ටොවල්ඩ්ස් විසින් BitKeeper සඳහා නිදහස් මෘදුකාංගයක් නිර්මාණය කරන ලද අතර එය [[Git (මෘදුකාංගය)|Git]]ය. ටොවල්ඩ්ස් නිල වශයෙන් [[GNOME]] පිළිබඳව අදහස් එ‍හි නිල ඊ-මේල් ලැයිස්තුවට කරුණු දක්වමින් ඔහු පරිශීලකයින් [[KDE]] සඳහා යොමුකිරීමට  දිරිගන්වන බව පවසා ඇත.  &lt;ref&gt;[http://mail.gnome.org/archives/usability/2005-December/msg00021.html Printing dialog and GNOME]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Linus versus GNOME |url=http://www.desktoplinux.com/news/NS8745257437.html |access-date=2009-11-29 |archive-date=2010-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209010328/http://www.desktoplinux.com/news/NS8745257437.html }}&lt;/ref&gt; කෙසේවූවද ටොවල්ඩ්ස් [[KDE4|KDE 4.0]]  හි පරිණත බව ප්‍රමාණවත් නොවීම නිසා ඇතිවූ අසාර්ථකත්වය හේතුකොට ගෙන තාවකාලිකව  [[GNOME]] භාවිතා කලේය.  &lt;ref&gt;&quot;it was a half-baked release (...) I'll revisit it when I reinstall the next machine&quot;[http://www.computerworld.com/action/article.do?command=viewArticleBasic&amp;taxonomyName=Software&amp;articleId=9126619&amp;taxonomyId=18&amp;pageNumber=5 Q&amp;A: Linux founder Linus Torvalds talks about open-source identity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416163529/http://www.computerworld.com/action/article.do?command=viewArticleBasic&amp;taxonomyName=Software&amp;articleId=9126619&amp;taxonomyId=18&amp;pageNumber=5 |date=2009-04-16 }}&lt;/ref&gt;

== ලිනස් සහ ලිනක්ස් අතර සම්බන්ධය ==
{{මූලික|ලිනක්ස් ඉතිහාසය}}
මුලින්ම ටොවල්ඩ්ස්ට අවශ්‍යවූයේ කර්නලය free(නිදහස යන අරුතින්) , freak සහ X අකුරක් එක්කර යුනික්ස්(Unix)ට සමාන බව හඟවමින් Freakx ලෙස නම් කිරීමටය. එහෙත් කර්නලය ගබඩා කර ඇති සර්වරයේ [[Transfer Protocol|FTP]] පාලනය කරන ඔහුගේ මිතුරු [[අරි ලෙම්කේ]] ටොවල්ඩ්ස්ගේ බහාලුම  ''linux'' ලෙස නම් කර ඇත. එනයින් මෙය ලිනක්ස් විය.

== ලිනක්ස්හි බලතල ==
2006 වසර වන විට ලිනක්ස් කර්නලයෙන් 2%ක් ටොවල්ඩ්ස් විසින් තනිවම නිර්මාණය කල කොටස විය. ලිනක්ස් සඳහා දහස් ගණනින් වූ පිරිස් දායක වූ නිසා 2%ක් යනු පෞද්ගලිකව සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයකි. ලිනක්ස් කර්නලයේ සිදුවන වෙනස්කම් පිළිබඳව තවමත් තීරණ ගන්නේ ටොවල්ඩ්ස්ය. &lt;ref name=&quot;Open Life&quot;&gt;Henrik Ingo. Open Life: The Philosophy of Open Source. Ingram, 2005. 42-45. [http://openlife.cc/files/OpenLife-aa.pdf Online version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703174654/http://openlife.cc/files/OpenLife-aa.pdf |date=2007-07-03 }}&lt;/ref&gt;

== ලිනක්ස් වෙළඳ ළකුණ ==
ටොවල්ඩස් ලිනක්ස්   &quot;Linux&quot;  [[වෙළඳ ළකුණ|වෙළඳ ළකුණට]] හිමිකම් කියයි තවද ඒ පිළිබඳව වගකීම ගෙන කටයුතු කරන්නා ලෙස ක්‍රියා කරයි. &lt;ref&gt;[http://slashdot.org/linux/00/01/19/0828245.shtml Linus Explains Linux Trademark Issues]&lt;/ref&gt; එය ප්‍රධාන වශයෙන් භාවිතා කරන්නේ  [[Linux Mark]]  ආයතනය මඟිනි.

== පුද්ගලික ජීවිතය ==
ලිනස් ටොවල්ඩ්ස්ට සය වරක් ෆින්ලන්ත කරාතේ ශූරිය වූ ටෝව් ටොවල්ඩ් හමුවන්නේ 1993 සරත් ඍතුවේදීය. &lt;ref&gt;TORVALDS, 2001, page 123&lt;/ref&gt;&lt;!-- this page/book confirms the date, her name, and the karate champ info --&gt; ටොවල්ඩ්ස් පරිගණක විද්‍යාගාරයේ සිසු සිසුවියන්ට ආරම්භක අභ්‍යාසයක් පවත්වමින් තමන්ට [[ඊ-මේල්]] පණිවිඩයක් පරීක්ෂාව සඳහා එවන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. ටෝව්  ප්‍රතිචාර දක්වන්නේ ඔහු හමුවී කතාකිරීමට වෙලාවක් ඉල්ලමිනි. &lt;ref name=&quot;moody&quot; /&gt; පසුව ටෝව් සහ ලිනස්  විවාහයෙන් දරුවන් තිදෙනෙකු ලදහ. ඔවුන් පිළිවෙලින් පැට්‍රීෂියා, ඩැනියෙලා හා සෙලෙස්ටෙ වෙති. &lt;ref name=&quot;nndbbio&quot;&gt;[http://www.nndb.com/people/444/000022378/ Torvalds' bio on nndb.com]&lt;/ref&gt;

සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ටොවල්ඩ්ස් ඔහුවම මෙසේ විස්තර කරයි &quot; සම්පූර්ණයෙන්ම ආගමික — අදේවවාදියෙක් &quot; තවදුරටත් &quot;මම හිතන හැටියට මිනිස්සු හිතනවා ආගම මිනිසුන්ගේ අභ්‍යන්තර ගුණාංග දියුණු කරනවා කියල, සදාචාර සම්පන්න කරනවා කියල. ඒත් ‍මම ඒ දෙකම විචේචනය කරනවා. ඒක මිනිසුන්ට නිදහසට කාරණයක් සපයනවා &quot;අහෝ, සොබාවධර්මය නිර්මාණය කරදුන් හැටි &quot;  සහ එම  නිර්මාණය කිරීමේ ක්‍රියාදාමය  ආශ්චර්ය‍ක් ලෙස දකිනවා. මම  පිළිගන්නවා    &quot;විශ්වාස කල නොහැකි දෙයක් එකවරම සිදුවීම පුදුමාකාරයි&quot; යන කාරණය ගැන. මම හිතනවා අපිට පුළුවන් සදාචාරවත් වෙන්න ආගම සම්බන්ධ කරගන්නෙ නැතිව,  මනාව සැකසුනු ආගමකින් විශේෂයෙන් සදාචාරයට අයහපත් දේවල් එන්න පුළුවනි. මා සැබවින්ම බයයි මනාව සැකසුනු ආගම්වලට මොකද එය බලය අනිසි ලෙස භාවිතා කරන්න පාර කපන්න පුළුවන් නිසා.  &quot; තවත් එකතු කරමින් ඔහු කියා සිටියේ යුරොපයේ එය බොහෝදුරට පුද්ගලික ගැටලුවක් පමණක් වූවද විශේෂයෙන්ම ඇමරිකාවේ ආගම ඕනෑවටත් වඩා දේශපාලනීකරණය වී ඇති බවයි.

&lt;ref&gt;{{cite web | title=Interview: Linus Torvalds | first=Marjorie | last=Richardson | work=[[Linux Journal]] | url=http://www.linuxjournal.com/article/3655 | date=November 1 1999 | accessdate=15 November 2009}}&lt;/ref&gt;

== පිළිගැනීම ==
* 1996දී ලිනස් ටොවල්ඩ්ස්ට ගරුකිරීමක් වශයෙන්  [[9793 ටොවල්ඩ්ස්]] ග්‍රාහකයනම් කරන ලදී.
* 1997දී හෙල්සින්කි විශ්ව විද්‍යාලයේ පරිගනක විද්‍යා අංශයෙන් විශාරද උපාධිය ලබාගනී.
* 1998දී EFF Pioneer සම්මානය හිමිකරගනී.&lt;ref&gt;[http://w2.eff.org/awards/pioneer/1998.php Torvalds, Stallman, Simons Win 1998 Pioneer Awards]&lt;/ref&gt;
* 1999දී   [[ස්ටොක්හෝම් සරසවිය|ස්ටොක්හෝම් සරසවියෙන්]] ගෞරව ආචාර්ය පදවියක් ප්‍රදානය කරයි. 
* The 1999 දී [[නීල් ස්ටෙෆන්සන්]]  විසින් ලියූ ''[[Cryptonomicon]]'' නවකතාව ෆින්ලන්තයේ නිපදවන ලද &quot;ෆිනුස් &quot; නම් ලිනක් ස් වැනි මෙහෙයුම් පද්ධතිය භාවිතා කරන චරිත කිහිපයකින් සමන්විත වෙයි.
* 2000දී   [[හෙල්සින්කි සරසවිය|හෙල්සින්කි සරසවියෙන්]] ගෞරව ආචාර්ය පදවියක් ප්‍රදානය කරයි. &lt;ref&gt;Torvalds, 2001, page 28&lt;/ref&gt;
* 2000 ඔහු [[Lovelace Medal]]ට සුදුසු කම් ලබා ගනී. &lt;ref&gt;[http://www.bcs.org/server.php?show=ConWebDoc.14769 Talking to Torvalds], British Computer Society, September 2007.&lt;/ref&gt;
* [[Time (magazine)|''Time'']] සඟරාවේ සියවසේ පුද්ගලයා තේරීමේ මත ඡන්දය ‍ ටොවල්ඩ්ස් 17 වෙනියා ලෙස අවසන් විය.&lt;ref&gt;{{Citation |title=The Person of the Century Poll Results |url=http://www.time.com/time/time100/poc/century.html |access-date=2009-11-29 |archive-date=2000-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000511094809/http://www.time.com/time/time100/poc/century.html }}&lt;/ref&gt;
* 2001දී [සමාජයීය/ආරථික ක්ෂේත්‍රය සඳහාවූ [ටකෙඩා සම්මානය]] සඳහා  [[රිචඩ් ස්ටෝල්මන්]] සහ [[කෙන් සකමුරා]] සමඟ සම සුදුසුකම් ලැබුවේය.
* 2004දී ටයිම් සඟරාවේ ලිපියකින් ලෝකයේ වැදගත්ම පුද්ගල‍යන් අතරින් කෙනෙකු ලෙස නම් කරන ලදී. [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,994026,00.html &quot;Linus Torvalds: The Free-Software Champion&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070523120001/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,994026,00.html |date=2007-05-23 }} by [[Lawrence Lessig]]&lt;ref&gt;Lessig, Lawrence. &quot;Linus Torvalds: The Free-Software Champion&quot;. ''Time''. April 26, 2004. retrieved October 3, 2006.&lt;/ref&gt;
* 2004 දී පැවැත්වුනු හොදම ෆින්ලන්ත ජාතිකයා තේරීමේ ඡන්ද විමසීමෙදී ටොවල්ඩ්ස් 16 වැනි ස්ථානයට හිමිකම් කීවේය.
* 2005දී  ''[[BusinessWeek]]'' මගින් කරන ලද සංගනණයකින් හොඳම කළමනාකරුවන් අතරින් ‍කෙනෙකු බව හෙළිවිය.&lt;ref&gt;[http://www.businessweek.com/magazine/toc/05_02/B39150502manager.htm The Best &amp; Worst Managers Of The Year]&lt;/ref&gt;
* 2005 අගෝස්තු මාසයේදී  ටොවල්ඩ්ස් [[Howard Vollum|Vollum සම්මානය]] රීඩ් විද්‍යාලයෙන් ලබාගනී.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Linux creator Linus Torvalds honored with Reed College's Vollum Award |url=http://web.reed.edu/news_center/press_releases/2005-2006/082205LinuxCreator.html |access-date=2009-11-29 |archive-date=2010-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727144516/http://web.reed.edu/news_center/press_releases/2005-2006/082205LinuxCreator.html }}&lt;/ref&gt; 
* 2006දී ''[[Business 2.0]]'' සඟරාවෙන් ඔහුව  &quot;10 people who don't matter&quot;ලෙස නම් කරන ලද්දේ ලිනක්ස් වල වර්ධනය හේතුකරගෙන ලිනස්ගේ  තනිපුද්ගල බලපෑම අඩුවීම නිසාය. &lt;ref&gt;{{Citation |title=10 people who don't matter |url=http://money.cnn.com/2006/06/21/technology/10dontmatter.biz2/index.htm |access-date=2009-11-29 |archive-date=2010-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100317074348/http://money.cnn.com/2006/06/21/technology/10dontmatter.biz2/index.htm }}&lt;/ref&gt;
* 2006 දී , ටයිම් සඟරාවේ යුරෝපීය මුද්‍රණය ඔහුව පසුගිය අවුරුදු 60 පෙරළිකාර වීරයෙකු  ලෙස නම් කලේය . &lt;ref&gt;{{Citation |title=Linus Torvalds |url=http://www.time.com/time/europe/hero2006/torvalds.html |access-date=2006-11-17 |archive-date=2006-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061117114838/http://www.time.com/time/europe/hero2006/torvalds.html }}&lt;/ref&gt;
* 2008දී  ඔහුගේ නම  කැලිෆෝනියාවේ මවුන්ටන් වීව්  හි [[පරිගනක ඉතිහාස කෞතුකාගාරය|පරිගනක ඉතිහාස කෞතුකාගාරයේ|]] නාමාවලියට ඇතුලත් විය .&lt;ref&gt;{{ cite web | url=http://biz.yahoo.com/iw/080618/0407491.html | title=The Computer History Museum Announces the 2008 Fellow Awards Recipients | date=2008-06-18 | accessdate=2008-06-20 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ cite web |  url=http://www.computerhistory.org/fellowawards/index.php?id=123 | title=Fellow Awards: Linus Benedict Torvalds | date=2008-10-21 | accessdate=2008-10-23 }}&lt;/ref&gt;

== මේවත් බලන්න ==
* [[ලිනස්ගේ නියමය]]
* [[ටැනෙන්බවුම් - ‍ටොවල්ඩ්ස් වාදය]]
* [[Just for Fun]]

== සටහන් ==
{{Reflist|2}}

== මූලාශ්‍රයන් ==
{{Refbegin}}
* {{cite book | last = Himanen | first = Pekka | coauthors = Linus Torvalds, and Manuel Castells | title = The Hacker Ethic | publisher = Secker &amp; Warburg | year = 2001 | isbn = 0-436-20550-5 }}
* {{cite book | last = Torvalds | first = Linus | coauthors = David Diamond | title = [[Just for Fun|Just For Fun: The story of an accidental revolutionary]] | publisher  = HarperCollins | date = 2001 | location = New York, New York, United States | isbn = 0-06-662072-4 }}
* {{cite book | last = TORVALDS | first = Linus | coauthors = David Diamond | title = [[Just for Fun|Just for Fun: The Story of an Accidental Revolutionary]] | publisher = [[HarperCollins]] | year = 2001 | location = London, UK | isbn = 0-06-662073-2 }}

{{Refend}}

== බාහිර සබැඳියන් ==
{{wikiquote}}
{{Commons|Linus Torvalds}}
* [http://torvalds-family.blogspot.com/ Linus' blog]
* [http://www.cs.helsinki.fi/u/torvalds/ Torvalds's home page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050312065256/http://www.cs.helsinki.fi/u/torvalds/ |date=2005-03-12 }} (quite outdated)
* [https://web.archive.org/web/20091210124220/http://www.wired.com/wired/archive/11.11/linus_pr.html Leader of the Free World - How Linus Torvalds became the benevolent dictator of Planet Linux, the biggest collaborative project in history (Wired News)]
* [http://www.linux.org/info/penguin.html The birth of Tux: Why Linus Torvalds chose a penguin as the Linux mascot]
* [http://groups.google.com/group/comp.os.minix/msg/b813d52cbc5a044b?dmode=source ''What would you like to see most in minix?''], thread begun by the first Usenet post by Linus Torvalds referencing his new project, followed by the advice and requests for features he received in those early weeks when Linux was first being planned
* [http://www.allbusiness.com/technology/computer-hardware-desktop-computers/4315737-1.html Linus Torvalds and His Five Entrepreneurial Lessons]
* [http://www.linuxjournal.com/article/2736 ''Linux Journal''] - 1 March 1994
* [http://www.linuxjournal.com/article/3655 ''Linux Journal''] - 1 November 1999
* {{Fresh Air episode|url_date_arg=4-Jun-01|date=4 June 2001}}
* [http://www.cs.helsinki.fi/docs/NodesTenYearsEversion.pdf Ten years of NODES]
* [http://www.hamleshmotah.com/index.php/2009/10/24/only-for-the-truely-geeky-japan-linux-symposium/ Linus having fun at the Japan Linux Symposium]
* [http://www.speechpedia.org/LinusTorvalds/2007/05/14/Tech-Talk-Linus-Torvalds-on-Git-at-Google/ Tech Talk: Linus Torvalds on Git at Google transcript from speechpedia.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091125113516/http://www.speechpedia.org/LinusTorvalds/2007/05/14/Tech-Talk-Linus-Torvalds-on-Git-at-Google/ |date=2009-11-25 }}
{{FOSS celeb}}
{{Linux}}

{{පුද්ගලිකතොරතුරු
|NAME=Torvalds, Linus
|ALTERNATIVE NAMES=
|SHORT DESCRIPTION=Creator of [[Linux]]
|DATE OF BIRTH=1969-12-28
|PLACE OF BIRTH=[[Helsinki]], [[Finland]]
|DATE OF DEATH=
|PLACE OF DEATH=
}}
{{DEFAULTSORT:Torvalds, Linus}}
{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:Finnish computer programmers]]
[[ප්‍රවර්ගය:Free software programmers]]
[[ප්‍රවර්ගය:Computer pioneers]]
[[ප්‍රවර්ගය:Linux kernel hackers]]
[[ප්‍රවර්ගය:People from Helsinki]]
[[ප්‍රවර්ගය:People from Portland, Oregon]]
[[ප්‍රවර්ගය:People in information technology]]
[[ප්‍රවර්ගය:Swedish-speaking Finns]]
[[ප්‍රවර්ගය:Finnish atheists]]
[[ප්‍රවර්ගය:Finnish bloggers]]
[[ප්‍රවර්ගය:University of Helsinki alumni]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:1969 උපත්]]</text>
      <sha1>axyrlj4fceh5pmiwnxyzhg3tnljq30v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>උඩරට නැටුම්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16606</id>
    <revision>
      <id>803491</id>
      <parentid>726659</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T20:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24448" sha1="fu30lci1jk7e1dcopzlg7f9n3l280m1" xml:space="preserve">{{unreferenced}}
{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
[[File:Kandy danses sri lankaises Ves Natuma (2).jpg|thumb|වෙස් බැඳි උඩරට නැට්ටුවෝ]]
'''උඩරට නැටුම්''' යනු [[ලක්දිව]] මධ්‍යම කදුකර ප්‍රදේශයේ ආරම්භ වූ නැටුම් සම්ප්‍රදායකි. [[සිංහල නැටුම්]] සම්ප්‍රදායන් අතරින් එක් ප්‍රධාන සම්ප්‍රදායකි. මේ වන විට  මෙය [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] සෑම ප්‍රදේශයකම සිංහල ජනතාව අතරත් පුළුල් ව පැතිරී ඇත. 19වන සියවසේ අග දක්වාම පිරිමින්ට පමණක් සීමාවූ නැටුමකි. වර්තමානයේ කාන්තා උඩරට නැටුම් ද පුළුල් ව පැතිරී ඇත.

==මුලික ප්‍රදේශ==
* [[මහනුවර]]
* [[උඩුනුවර]]
* [[යටිනුවර]]
* [[හත්කෝරළේ]]
* [[හතරකෝරළේ]]
* [[දුම්බර]]
* [[හාරිස්පත්තුව]]

== ප්‍රධාන වාද්‍ය භාණ්ඩය ==
• [[ගැට බෙරය]] {{තහවුරු​ කරන්න|date=පෙබරවාරි 2024}}


== විස්තර ==
* පා සරඹ = 12
* ගොඩ සරඹ = 12{{පහදන්න|මේ මොනවා ද?|date=පෙබරවාරි 2024}}


== ඉතිහාසය ==

[[File:Zahntempel Kandy.jpg|thumb|270px|දළදා මාළිගාව]]

පුරාවෘත්තීන්ට අනුව එකල රජකම් කළ රජු සිහිනයකදී අඳුන් දිවියෙක් තමාගේ ඇඟට පනිනු දැක ඇත. එකල පැවති විශ්වාසයට අනුව, එම සිහිනය කුවේණියගේ ශාපය තමාමත පතිත වීමක් යැයි සැලකූ රජු ඉන් දරුණු ලෙස රෝගාතුර විය. මෙම රෝගය සුව කිරීම පිණිස රජු විසින් කළ ඉල්ලීමකට අනුව යැකැදුරන් පිරිසක් ඉන්දියාවේ සිට ලංකාවට පැමිණි අතර ඉන් පසු රජුහට කොහොඹා කංකාරිය නම් වූ ශාන්ති කර්මය සිදු කරන ලදී. මෙයින් රජු සම්පූර්ණ සුවය ලැබූ බවත්, දැනට පවතින උඩරට සාම්ප්‍රදායික නැටුම් කලාවේ මූලාරම්භය මෙය බවත් ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ. 

මෙම නැටුම් සම්ප්‍රදායට ලාංකීය අන්‍යන්‍යතාවයක්ද එක් කොට ගනිමින් ඒ හා සම්බන්ධ වූ විශේෂ කුලයක් උඩරට රාජධානිය තුළ බිහි වූ අතර ඔවුහු දළදා වහන්සේට තේමාවන් පවත්වන කුලයේම විශේෂයේම කොටසක් වූහ. එමෙන්ම මොවුහු දළදා පෙරහැරේ ප්‍රධාන නැට්ටුවන් කොටසක් වශයෙන් ද පිළිගැනීමට ලක්වූහ.

බ්‍රිතාන්‍යයන්ගේ උඩරට ආක්‍රමණයත් සමග උඩරට රාජධානිය බිඳ වැටුණු අතර මෙම සාම්ප්‍රදායික නැටුම් කලාවද ඒ හා සමගාමීව අභාවයට පත් විය. නිදහස ලැබිමත් සමග මෙම සුවිශේෂී කලාවේ ශේෂයන් තුළින් නැවතත් උඩරට සාම්ප්‍රදාය පණ ගැණුනු අතර අදටත් ලාංකීය සමාජයේ සාම්ප්‍රදායික නැටුම් වර්ග උඩරට නැටුම් කලාව දැකගත හැක.


පුරාවෘත්තයන්ට අනුව, උඩරට නර්තනය ශ්‍රී ලංකාවේ මුලින්ම ආරම්භ වූයේ මෙරටට පැමිණි ඉන්දියානු යකැදුරන් පිරිසක් විසින් පවත්වන ලද [[කොහොඹා කංකාරිය]] නම් වූ ශාන්තිකර්මයක් මගින් යැයි විශ්වාස කෙරේ.

පුරාවෘත්තයන්ට අනුව, ඉන්දියානු [[යකැදුරන්]] මෙරටට පැමිණියේ කුවේණිය විසින් විජය රජුට සිදුකල දිවි දෝෂය ඔහුගෙන් පසු පඬුවස් දෙව් රජුට වැළඳී ඔහු අසාද්‍ය වූ පසු ඔහු සුව කිරීමටය. රජු යකැදුරන්ට පැවසුවේ දිවියෙක් තමාට පහර දෙනු නිතර නිතරම සිහිනෙන් පෙනෙන අතර එය තමාට මහත් පීඩාවක් බවයි. එය විජය රජුගේ පලමු බිසව වූ කුවේනියගේ ඉන්ද්‍රජාලික මායාවක් නිසා ඇති වූවක් බව විශ්වාස කෙරිණි. කොහොඹා කංකාරිය නම් වූ ශාන්තිකර්මය පැවැත්වීමෙන් පසු රෝගය සම්පූර්ණයෙන්ම සුව වූ අතර එය බෙහෝ ස්වදේශිකයන්ගේ අවධානයට ලක් විය.

මෙය මූලිකව ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ උඩරට රාජ්‍ය ක්‍රමය විසින් නම් කරන ලද විරල කුලයක නැට්ටුවන් විසිනි. මොවුහු [[ශ්‍රී දළදා මාලිගාව|ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ]] රැකියාවන්ට අනුයුක්තව රාජකාරි කල අතර වාර්ෂිකව පවත්වනු ලබන [[ශ්‍රී දළදා පෙරහැරේදී]] සුවිශේෂී මෙහෙයක් ඉටු කළහ.

උඩරට රජවරුන්ගේ අනුබලය යටතේ පැවත ආ මෙම සාම්ප්‍රදායික නැටුම් ක්‍රමයේ ජනප්‍රියත්වය බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයත් සමග තරමක් දුරට හීන විය. වර්තමානයේදී එය නැවත උද්‍යෝගිමත් වී වේදිකාවට ගැලපෙන ලෙස හැඩගස්වා ඇති අතර ශ්‍රී ලංකාවේ මූලික සංස්කෘතික අංගයක් ලෙස කැපී පෙනෙයි.

== උඩරට නැටුම් වර්ග==

=== වෙස් නැටුම් ===

උඩරට වෙස් නර්තනය ශ්‍රි ලංකාවේ ඉතාමත් වැදගත් සංස්කෘතික අංගයකි. එය ශ්‍රී ලංකාවේ අනන්‍යතාවය සංකේතවත් කරන ඉතාමත් වැදගත් සංස්කෘතික අංගයකි. වෙස් නර්තන කලාවේ එන ඉතාමත් වැදගත් නර්තන අංගයකි [[කොහොඹා කංකාරිය]]. මහා සම්මත රජ දවස ඔහුගේ විවාහය නිමිත්තෙන් මෙම වෙස් නර්තනය මුලින්ම නර්තනය කල බව පතපොතේ සඳහන් වේ.{{citation needed}}

වෙස් නර්තන ශිල්පියෙකුගේ ඇඳුම් කට්ටලය දෙවිවරු විසිහතර දෙනෙකුගේ ඇඳුම් ආයිත්තම් වලින් සකස් වුවක් බව නර්තන කලාවේ සඳහන් වේ. එම නිසා නර්තන ශිල්පින් ඉමහත් ගෞරවයෙන් මෙම වෙස් ඇඳුම් කට්ටලය  භාවිතා කරයි. නුවර ඇසල පෙරහැරේ ඉතාමත් විචිත්‍රවත් නර්තන අංගයක් ලෙස ද මෙම වෙස් නර්තන අංගයන් හැඳින්විය හැක. එය ඇසල පෙරහැරේ අනිවාර්ය අංගයකි.

වෙස් නැට්ටුවන් හට [[දළදා පෙරහැර|දළදා පෙරහැරෙහි]] කංකාරි දෙවොල් සීමාවෙන් පිටතදී නැටුම් ඉදිරිපත් කිරීමට අවස්ථාව ලැබුණේ 19 වන සියවසෙහි අග භාගයේ සිටය. විචිත්‍ර වෙස් ඇදුමෙන් සැරසුණු වත්මන් වෙස් නැ‍ට්ටුවා උඩරට නර්තනයේ ප්‍රතිමූර්තියක් බදුය.

=== නෛඅඩි නැටුම ===

නෛඅඩි නර්තනය රග දක්වනු ලබන්නේ කොහොඹා කංකාරි‍ය සදහා සූදානම් වන අතරතුර එනම් පහන් දැල්වීමේදී හා යකුන්, පිශාචයන් උදෙසා පිදේනි පුදන අතරතුරදීය. නැට්ටුවා තම ඇදුම් කට්ටලය වශයෙන් සුදු රෙද්දක්, අත් පළදනා, ජටාව, ජටා පටිය, ශිඛා බන්ධනය, දෙවුර මාලා, ශිලම්බු (පා සළඹ) සහ ගෙජ්ජි යනාදියෙන් සැරසෙයි. මෙය මහා විෂ්නු සහ කතරගම දේවාල භූමියන්හි විශේෂ උත්සව අවශ්යතාවන් සදහා ද ඉදිරිපත් කෙරෙන ඉතා සුන්දර නර්තනාංගයකි.

=== උඩැක්කි නැටුම ===
 
උඩැක්කි නර්තනය යනු ඉතා ප්‍රසිද්ධ නර්තන විශේෂයකි. දෙවියන් විසින් දෙන ලදැයි සැලකෙන මෙම උඩැක්කිය අගල් 7 1/2 පමන දිගින් යුතු ඔප දැමූ බෙරයක හැඩැති වාද්ය භාණ්ඩයකි. පුරාණ විශ්වාසයන්ට අනුව මෙහි බෙර සම් ඊශ්වර දෙවියන්ගේද, නාදය විෂ්නු දෙවියන්ගේද දායාදයන් වන අතර එය වාදනය කළ යුත්තේ ශක්‍ර දෙවියන්ගේ උපදෙස් වලට අනුකූලව දෙවියන්ගේ දේව සභාවේදීය. මෙය වාදනය කිරීමට අසීරු වාද්‍ය භාණ්ඩයකි.නැට්ටුවා විසින්ම ගායනයද සිදු කෙරෙන අතර බෙර පටි තද කරමින් හඩෙහි උස් පහත් වීම් වලට අනුව උඩැක්කිය වාදනය කළ යුතුය.

=== පන්තේරු නැටුම ===

පන්තේරුව පත්තිනි දේව මෑණියන් හට වෙන් කෙරුණු වාද්‍ය භාණ්ඩයකි. එය හැඩයෙන් බෙර සම් රහිත රබානකට සමාන වන අතර පරිධිය වටා කුඩා අත්තාලම් සවි කර ඇත. දෙවියන් මෙය යුධ ජයග්‍රහණ සැමරීමේදී වාද්‍ය භාණ්ඩයක් ලෙස යොදා ගන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරෙන අතර පැරණි සිංහල රජවරුන් යුද්ධ භූමියන්හි ජයග්‍රහණ සැමරීම සදහා පන්තේරු නැට්ටුවන් යොදා ගෙන ඇත. පන්තේරු නැට්ටුවාගේ ඇදුම් කට්ටලය උඩැක්කි  නැට්ටුවාගේ ඇදුම් කට්ටලයට බොහෝ සෙයින් සමාන වන නමුත් පබළු උරමාලයක් ඊට අඩංගු නොවේ.

=== වන්නම් ===
{{main|වන්නම්}}
[[ආරම්භයේදී]] වන්නම් යනු ගායනා විශේෂයකි. බොහෝ විට වන්නම් වලින් විස්තර කෙරෙන්නේ ඇතා, වදුරා, සාවා, මොණරා, කුකුළා, සර්පයා වැනි සත්ව විශේෂයන්හි හැසිරීම් රටාවයි. පසු කාලීනව නැට්ටුවන් විසින් වන්නම් සිය නර්තනයන්හි පසුබිම් ගායනා ලෙස යොදා ගන්නා ලදී. උඩරට නැටුම් ක්‍රමයෙහි වන්නම් 18ක් පමණ ඇත. සාම්ප්‍රදායානුකූලව වෙස් නැටුම් කට්ටලය පැළැදීමට පෙර උඩරට නැටටුවකු විසින් මේ සියලුම වන්නම් ප්‍රගුණ කළ යුතුය. මේවා අතුරින් වඩාත් ප්‍රසිදධ වන්නම් ලෙස හනුමා වන්නම (වදුරා), උකුසා වන්නම (උකුස්සා), ගජභා වන්නම (ඇතා) ගත හැක.

වන්නම් යන වචනය සෑදී ඇත්තේ වර්ණනා (සවිස්තරාත්මක වර්ණනාව) යන සිංහල වචනයෙනි. පුරාණ සිංහල ග්‍රන්ථයන්හි සැලකියයුතු වන්නම් ප්‍රමාණයක් දැකිය හැකි වුවද, පසු‍ව ඒවා යම් නිශ්චිත අදහසක් ප්‍රකාශ කෙරෙන ඒකල නර්තනයන් සදහා සුදුසු ගායනා ලෙස අනුවර්තනය විය. ඉතිහාසයේ දැක්වෙන පරිදි ශ්‍රී වීර පරාක්‍රම නරෙන්ද්‍රසිංහ රජු විසින් නර්තනයට හා සංගීතයට විශාල අනුබලයක් ලබා දී ඇත.

මෙ‍ම වන්නම් 18 පුරාණ ඉසිවරයෙකු වූ ගනිතාලංකාර විසින් මහනුවර පන්සලක විසූ බෞද්ධ හිමි නමකගේ සහය ඇතිව රචනා කරන ලදැයි සැලකේ. ස්වභාවධර්මය, ඉතිහාසය, පුරාවෘත්ත, ගැමි ආගම් ඇදහිලි ක්‍රම, ජන කලා පදනම් කරගෙන රචිත මෙම වන්නම් සෑම එකකින්ම කියම් වූ මනෝ භාවයක් ඉදිරිපත් කෙරේ. උඩරට නැටුම් ක්‍රමයේ එන වන්නම් 18 වන්නේ ගජභා, තුරගා, මයුරා, ගාහක, උරගා, මුසලඩි, උකුසා, වෛරඩි, හනුමා, සැවුලා, සිංහරාජ, නාග, කිරලා, ඊරඩි, සුරපති, ගණපති, උදාර (රජුගේ තේජස් භාවය හා ශ්‍රී විභූතිය) සහ අසදෘස වන්නම්ය. වර්ථමානයේදී මේවාට සමනළ, මහ බෝ සහ හංසා යන වන්නම් ඇතුලත් වී ඇත. වන්නම් එක් නර්තනාංගයක් කොටස් 7කින් සමන්විත වේ.

== ඇදුම් පැළදුම් ==

උඩරට නැට්ටුවා ශීර්ෂාභරණයද ඇතුළුව විචිත්‍රවත් ඇදුම් කට්ටලයකින් සැරසෙයි. නැට්ටුවාගේ පපු පෙදෙස ආවරණය කෙරෙන්නා වූ අලංකාර පබළු ආභරනයකි.  මෙම ඇදුම් කට්ටලය වෙස් ඇදුම් කට්ටලය ලෙස හැදින්වේ. ශීර්ෂාභරනය ලෝහ වලින් නිර්මිත නළල් පටියකින් යුතුව නැට්ටුවා වඩාත් උසට පෙනෙන පරිදි නිර්මාණය කර ඇත. පුරාණ ඇදුම් කට්ටලයට කිංකිනි හඩ නංවන ගෙජ්ජි ද ඇතුලත් වේ. සියළු උපාංග ඇතුළත් සම්පූර්ණ ඇදුම් කට්ටලයකින් සැරසිය හැක්කේ පිරිමි නැට්ටුවන්ට පමණක් වන අතර ඒ සදහා අවසර ලැබෙන්නේ වෙස් මංගල්‍යය නම් වූ සුවිශේෂී සංස්කෘතික උත්සව අවස්ථා වලදීය.

===වෙස් ඇඳුම===

===නෛයඩි ඇඳුම===
===උඩැක්කි ඇඳුම හෙවත් රබන් ඇඳුම ===
===පන්තේරු ඇඳුම ===
===හේවිසි ඇඳුම ===

== සංගීතය ==

[[ගැටබෙරය]] උඩරට නැට්ටුමේ මූලික සංගීත උපකරණයයි. තවත් වාද්‍ය භාණ්ඩයක් වූ තාලම්පට කුඩා අත්තාලම් යුගලකින් සමන්විත වන අතර එය නැට්ටුවන්ගෙ‍් රිද්මය නිසිලෙස පවත්වාගෙන යෑමට උපකාරී වේ. මෙම වාද්‍ය භාණ්ඩද උපයෝගී කරගනිමින් නැට්ටුවාගේ චලනයන්ට සහ තනුවට අනුව ගායනා කරනු ලබන වන්නම් උඩරට නර්තනයට චමත්කාරජනක බවක් එක් කරයි.

==ශාත්තිකර්ම==
=== ප්‍රධාන ශාන්ති කර්මය ===
* [[කොහොඹා  කංකාරිය]] 

=== අවශේෂ ශාන්තිකර්ම ===
* [[වලියක් මංගල්‍යය]]
* [[කඩවර කංකාරිය]]
* [[අඩුක්කු මංගල්‍යය]]
* [[වැදි යක්කු නැටුම]]

== උඩරට නර්තනයේ වත්මන් තත්වය ==
=== කාන්තා උඩරට නැටුම් ===
පිරිමින්ට පමණක් පුහුණු වීමට අවසර තිබූ උඩරට නැටුම් සම්ප්‍රදාය  පදනම් කරගත් [[කාන්තා උඩරට නැටුම්]] 20 වන සියවසේදී බිහිවිය.  ඒ සදහාම විශේෂයෙන් ආරම්භ කරන ලද අධ්‍යනායතන කිහිපයක්ද ශ්‍රී ලංකාව තුල ව්‍යප්තව පවතී. නමුත් ගැහැණු නැට්ටුවන් උදෙසාම වෙන් වූ වෙස් ඇදුම් කට්ටලයක් නොමැති අතර පිරිමි නැට්ටුවන්ගේ ඇදුම් කට්ටලය  ගැහැණු නැට්ටුවෙකුට ගැළපෙන ලෙස වෙනස් කර භාවිතා කිරීමට  ගැහැණු නැට්ටුවන්ට සිදු වේ. [[සෙංකඩගල පෙරහැර මංගල්‍යය]] සදහා [[කාන්තා උඩරට නැටුම්]] යොදාගනු නොලැබේ.

සමාජයීය, ආර්ථික සහ දේශපාලනික හේතූන් මත වර්ථමානය වන විටදී රග දක්වනු ලබන්නේ කොහොඹා කංකාරියෙන් කොටසක් පමණි. සෑම වර්ෂයකම පවත්වනු ලබන නුවර දළදා පෙරහැරේදී අපට තවමත් සාම්ප්‍රදායික උඩරට නැටුම් දැක බලා ගත හැක.

=== නවීන උඩරට නැටුම් ===
1970 දී [http://www.narthaki.com/info/profiles/profil26.html චිත්‍රසේන ඩයස්] මහතා විසින් වේදිකාවට ගැලපෙන පරිදි උඩරට නැටුම් සම්ප්‍රදාය සකස් කරනු ලැබූ අතර, උඩරට නැටුම් සම්ප්‍රදායෙහි එන චලන සහ ගතිලක්ෂන යොදාගෙන ඔහු මුද්‍රා නාට්‍ය පිටපත් කිහිපයක්ද රචනා කොට ඇත. එලෙසම නර්තනය වටා පැවති කුල භේදය අවම කිරීම සහ වත්මන් නාගරික ප්‍රේක්ෂකයන්ට  ගැලපෙන පරිදි රසවත් නාට්‍ය උඩරට නර්තන සම්ප්‍ර‍දාය ඇසුරු කරගෙන නිරමාණය කිරීම ඔහුගේ ජනප්‍රියත්වයට යම් තාක් දුරට හේතු විය. මේ වන විට ඔහු විසින් චිත්‍රසේන රංගායතනය නමින් විශාල රංගායතනයක් උඩරට නැටුම් ඉගැන්වීම සදහා පිහිටුවා ඇත.

==ආශ්‍රිත ලිපි==
* [[ගැටබෙරය]]
* [[හේවිසි]]
* [[සෙංකඩගල පෙරහැර මංගල්‍යය]]

== ආශ්‍රිත සැබැඳුම් ==
*[http://kandyan.net උඩරට] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217125852/http://kandyan.net/ |date=2014-12-17 }}
*[https://web.archive.org/web/20171128152235/http://www.library.upenn.edu/collections/sasia/mbw/sri_lanka/Sri%20Lanka%20Lecture%20Pages/kandyandance.htm උඩරට නැට්ටුවන්ගේ ඡායාරූප කිහිපහයක්]
*[http://www.lankalibrary.com/rit/dance.htm උඩරට නර්තනය පිළිබද] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091129131217/http://www.lankalibrary.com/rit/dance.htm |date=2009-11-29 }}

{{Asia in topic|Culture of}}
{{Kandyan period topics}}

[[Category:උඩරට නැටුම්]]</text>
      <sha1>fu30lci1jk7e1dcopzlg7f9n3l280m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රොබොටික්ස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17195</id>
    <revision>
      <id>803596</id>
      <parentid>751744</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T08:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8662" sha1="spzla1fxxzyq9czevsaao2njolsmvrl" xml:space="preserve">[[Image:Shadow_Hand_Bulb_large.jpg|thumb|ආලෝක බල්බයක් දරා ගෙන සිටින ෂැඩෝ රොබෝ සමාගම විසින් නිෂ්පාදිත  රොබෝ අත් පද්ධතියක්]]  
{{Automation}}

== රොබොටික් පෝටලය (Robotic Portal) ==
රොබොටික්ස් යනු රොබෝවරුන් හා ප්‍රායෝගිකව ඔවුන්ගේ සැලසුම නිෂ්පාදනය හා යෙදීම පිළිබඳව වූ විද්‍යාව හා තාක්ෂණයයි. රොබොටික් සඳහා ඉලෙක්ට්‍රොනික් යාන්ත්‍ර විද්‍යාව හා මෘදුකාංග ගැන ප්‍රායෝගික දැනුමක් අවශ්‍ය වන අතර තවත් බොහෝමයක් විෂයවල විශාල ප්‍රායෝගික දැනීමක් සමඟ සම්බන්ධ වේ. මෙම ක්ෂේත්‍රයේ වැඩ කරන පුද්ගලයකු රොබොටිසිස්ට් (roboticist) ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.

රොබෝවරුන්ගේ පෙනුම හා හැකියාවන් අතිශයින් විවිධ නමුත් සියලු රොබෝවරුන් යම් ආකාරයක ස්වයංක්‍රීය පාලනයක් යටතේ යාන්ත්‍රික චලනය විය හැකි ව්‍යුහයකින් යුක්ත වේ. රොබෝවරුන්ගේ ව්‍යුහය බොහෝ දුරට යාන්ත්‍රික වන අතර එය ප්‍රගතික දාමය ලෙස හැඳින්විය හැක. (එහි ක්‍රියාකාරිත්වය මිනිස් සිරුරේ අස්ථි පද්ධතියට සමාන වීම නිසා) දාමය සබැඳුම් (එහි අස්ථි) ඔදයන එහි මාංශ හා අංශක එකක හෝ කිහිපයක නිදහස චලන සන්ධිවලින් යුක්ත වේ. බොහෝමයක් නූතන රොබෝවරු තැනීමේදී විවෘත ශ්‍රේණි දාම භාවිතා කරයි. එහිදී එක් එක් සබැඳුම් එයට පසුව වූ එකක පෙර වූ එකට සම්බන්ධ වේ. මෙම රොබෝවරු ශ්‍රේණි රොබෝවරු ලෙස හඳුන්වයි. බොහෝ විට මිනිස් අතක ආකාරයේ ස්ටුවර්ට් වේදිකා වැනි සමහරක් රොබෝවරු සංවෘත සමාන්තර ප්‍රගතික දාම භාවිතා කරයි. රොබෝවරුන් තැනීමේදී මිනිසාගේ, වෙනස් සතුන්ගේ හා කෘමීන්ගේ යාන්ත්‍රික ව්‍යුහය අනුගමනය කරන නමුත් අනිත් ව්‍යුහ සාපේක්ෂ වශයෙන් දුලබය. කෙසේ නමුත් එවැනි ව්‍යුහවල දියුණු කිරීම් හා භාවිත පර්යේෂණවල ක්‍රියාකාරී අංශයක් බවට පත්ව ඇත. (උදාහරණ - ජෛව යාන්ත්‍ර විද්‍යාව) රොබෝවරු අවසන් සබැඳුමේ ස්ථානගත කළ හැකි අවසන් කිරීමේ අපසාභීවලින් යුත් පාලකයා ලෙස භාවිතා වේ. මෙම අවසන් කිරීමේ අපසාරී පෑස්සුම් උපකරණයක සිට යාන්ත්‍රික අතක් දක්වා අවට පරිසරය පාලනය කළ හැකි ඕනෑම උපකරණයක් විය හැකිය.

== රෝල්වන රොබෝවරු ==

[[Image:Segway 01.JPG|thumb|right|[[Segway PT|Segway]] in the Robot museum in [[Nagoya]].]]

සරල බව අයත් කර ගැනීම සඳහා බොහෝමයක් ජංගම රොබෝවරුන්ට රෝද 4ක් පවතී. කෙසේ නමුත් සමහරක් පර්යේෂකයන් වඩා සංකීර්ණ ලෙස රෝද යෙදූ එනම් රෝද එකක් හෝ 2 ක් යෙදූ රොබෝවරු නිර්මාණයට යත්න දරයි.

* රෝද දෙකෙන් සමබර වීම : සෙග්වේ එකක් සාමාන්‍යයෙන් රොබෝවරයෙකු සේ නොසැලකුව ද එය රොබෝවරයෙකුගේ අවයවයක් ලෙස සැලකිය හැකිය.බොහොමයක් සැබෑ රොබෝවරු ඒ හා සමාන ගතික සමබර වීමේ ඇල්ගොරිතමයක් භාවිතා කරන අතර නාසා හි රොබෝනෝට් (Robonaut) සෙග්වේ එකක් මත තබා ඇත.

*බෝල්බොට් (Ballbot) : කානෙජි මෙලන් සරසවියේ පර්යේෂකයන් පාද හෝ රෝද වෙනුවට බෝලයක් මත සමබරව සිටින නව වර්ගයේ රොබෝවරයෙකු නිපදවා ඇත. මෙම බෝල්බොට්හට ස්වයං අන්තර්ගත බැටරි මඟින් ක්‍රියා කරන ඕනෑම දිශාවකට ගමන් කළ හැකි තනි යුරතේන් ආලේප කරන ලද ලෝහ ගෝලයක් මත සමබරව සිටින රොබෝවරයෙකි. එය රාත්තල් 95ක් බර වන අතර දළ වශයෙන් පුද්ගලයකුගේ උසට සහ පළලට සමාන වේ. මෙම දිග සිහින් හැඩය හා කුඩා ඉඩ කඩවල හැසිරවීමේ හැකියාව නිසා එයට මිනිසුන් සහිත පරිසරවලදී දැනට භාවිතාවන රොබෝවරුන්ට වඩා හොඳින් ක්‍රියාත්මක වීමේ හැකියාවක් ඇත. *ට්‍රැක් රොබෝවරු : තවත් ආකාරයක රෝල් වන රොබෝවරයෙකු වන්නේ පීලි පාරක් ඇති රොබෝවරුය. එනම් නාසාහි නාගරික රොබෝවරයා වන අර්බි (Urbie) වැනි රොබෝවරුය.
  
== ආශ්‍රිත ලිපි  ==
&lt;!-- Please add related topics to [[Outline of robotics]] and [[Index of robotics]]--&gt;
{{div col|colwidth=18em}}
* [[Artificial Intelligence]]
* [[Autonomous robot]]
* [[Cloud robotics]]
* [[Cognitive robotics]]
* [[Evolutionary robotics]]
* [[Fog robotics]]
* [[Glossary of robotics]]
* [[Index of robotics articles]]
* [[Mechatronics]]
* [[Multi-agent system]]
* [[Outline of robotics]]
*[[Quantum Robotics]]
* [[Robot ethics|Roboethics]]
* [[Robot rights]]
* [[Robotic art]]
* [[Robotic governance]]
* [[Soft robotics]]
* [[Self-reconfiguring modular robot]]
{{div col end}}

== සටහන් ==
{{notelist}}

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Sister project links|wikt=robotics|commons=Category:Robotics|b=Robotics|n=no|q=no|s=no|v=Robotics|species=no}}
* {{Curlie|Computers/Robotics}}
* [http://www.ieee-ras.org/ IEEE Robotics and Automation Society]
* Investigation of [http://www.ai.mit.edu/projects/humanoid-robotics-group/index.html social robots] – Robots that mimic human behaviors and gestures.
* [https://web.archive.org/web/20140326041615/http://www.wired.com/wired/archive/14.01/robots.html Wired's guide] to the '50 best robots ever', a mix of robots in fiction (Hal, R2D2, K9) to real robots (Roomba, Mobot, Aibo).

{{Robotics|state=uncollapsed}}
{{Engineering fields}}
{{emerging technologies|topics=yes|robotics=yes|manufacture=yes|materials=yes}}
{{Glossaries of science and engineering}}

{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:රොබොටික්ස්| ]]</text>
      <sha1>spzla1fxxzyq9czevsaao2njolsmvrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මහරගම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19729</id>
    <revision>
      <id>803579</id>
      <parentid>682574</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9992" sha1="rqfyh3rgvawp1fb1vyfbykrgiyb6suq" xml:space="preserve">{{දියුණු කරන්න}}
{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය
| official_name                   = මහරගම
| image_skyline                   = 
| image_caption                   = 
| image_flag                      = 
| image_seal                      = 
| image_map                       = 
| map_caption                     = 
| pushpin_map                     = Sri Lanka
| coordinates_region              = LK
| subdivision_type                = [[ලෝකයේ රටවල්|රට]]
| subdivision_name                = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1               = පළාත
| subdivision_name1               = [[බස්නාහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|බස්නාහිර පළාත]]
| leader_title                    = පුරපති
| leader_name                     = ටිරාජ් ලක්රුවන් පියරත්න
| leader_title1                   = 
| leader_name1                    = 
| area_magnitude                  = 
| area_total_km2                  = 
| area_total_sq_mi                = 
| area_land_km2                   = 
| area_land_sq_mi                 = 
| area_water_km2                  = 
| area_water_sq_mi                = 
| population_as_of                = 
| population_total                = 
| population_metro                = 
| population_density_km2          = &lt;!--Don't include commas!--&gt;
| timezone                        = [[Time zone#UTC .2B 6.2C F|Sri Lanka Standard Time Zone]]
| utc_offset                      = +5:30
| timezone_DST                    = 
| utc_offset_DST                  = 
| latd                            = 6
| latm                            = 51
| lats                            = 
| latNS                           = N
| longd                           = 79
| longm                           = 59
| longs                           = 
| longEW                          = E
| website                         = 
| footnotes                       = 
}}
'''මහරගම'''  යනු [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය|  කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයට]] අයත් නගරයකි. එය කිරුලපන  සිට දිවෙන A4 හයිලෙවල් මාර්ගයේ කොළඹ සිට 15 කි.මී. දුරකින් ද නුගේගොඩ හා කොට්ටාව අතර පිහිටි නගරයක් වන අතර [[පිළිකා රෝහල]] පිහිටා ඇත්තේ ද මෙම නගරයේ ය. වර්තමානයේ මහරගම නගරය පාළනය වන්නේ මහරගම නගර සභාවෙනි. 1958 ‍පෙබරවාරි මස 15 ‍වෙනි දින ‍කෝට්ටේ ගල්කිස්ස ගම් සභා‍වේ දියුණූ කළ ප්‍රදේශයක් ‍ලෙස ගැසට් පත්‍රයක් මඟින් ප්‍රකාශයට පත්කර මහරගම සුළු නගර සභා‍ව ස්ථාපනය කර ඇත. මුලින් ‍කොට්ඨාශ ගණන 6 ක් වූ අතර මාම්‍‍‍පේ කැස්බෑවට අයත් ‍ගොඩිගමුව පන්නිපිටිය ප්‍රදේශ එකතු කිරී‍මෙන් 1965 වර්ෂ‍යේ පමණ ‍කොට්ඨාශ අටකින් යුත් සුළු නගර සභාවක් බවට පත්කර ඇත. මහරගම පමුණුව පුදේශය රෙදිපිළි පිලිබඳව  ලංකාවේ ඉහලම වානිජ නගරය වේ. මෙහි ව්‍යාපාරික කටයුතු ඇරඹෙන්නේ පාන්දර 4.00ට පමනය. මේ වේලාවේ දී සාමාන්‍ය ජනයාගේ අවශ්‍යතා සඳහා ව්‍යපාරිකයන් විශාල පිරිසක් ද ගැනුම්කරුවන් විශාල පිරිසක් ද දැකගත හැකිය.
පෙ.ව 9.00 වන විට මෙම ව්‍යාපාරිකයන් ඉවත්ව යන අතර මධ්‍යම පාන්තිකයන් සඳහා ව්‍යාපාර ඇරඹෙයි.
නගරයේ සිට වෙනත් ප්‍රධාන නගර වෙත ධාවනය වන බස්රථ ගණනාවකි. කොට්ටාව මාතර අධිවේගී මාර්ගයේ ගාල්ල සහ මාතර නගර වෙත සෑම මිනිත්තු කිහිපයකට වරක් බස්රථ ධාවනය කෙරේ.
පිලිකා රෝහලට පැමිනෙන්නන් සඳහා මහනුවර ඇඹිලිපිටිය සූරිය වැව නාවලපිටිය,හැටන් ආදී ප්‍රදේශකරා බස් රථ ධාවනය වේ. කැලණිවැලි දුම්රිය මාර්ගය දිවෙන්නේද මහරගම නගරය මධ්‍යයෙනි. නාවින්න, මහරගම, පන්නිපිටිය, කොට්ටාව, මාලපල්ල ආදී දුම්රිය ස්ථාන මහරගම නගරසභා බල ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත.

==== නගරයේ සහ ආසන්නයේ පිහිටි වැදගත් ස්ථාන කිහිපයක් ====
* [http://www.srilankayouth.lk/ ජාතික තරුන සේවා සභාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150630012753/http://www.srilankayouth.lk/ |date=2015-06-30 }} 
* [https://web.archive.org/web/20150317110143/http://www.nie.lk/ ජාතික අධ්‍යාපන ආයතනය]
* [http://www.ncisl.health.gov.lk/ පිළිකා රෝහල] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190503070616/http://www.ncisl.health.gov.lk/ |date=2019-05-03 }}
* නාවින්න ආයුර්වේද පර්යේෂණ ආයතනය
* කොට්ටාව-මාකුඹුර අධිවේගී මාර්ග පිවිසුම
* [https://www.facebook.com/KelaniValleyLine කැලණිවැලි දුම්රිය මාර්ගය]
* පන්නිපිටිය ධර්මපාල විද්‍යාලය

==== නගරයේ සහ නගරයේ අවට පිහිටි ප්‍රධාන පාසල් ====
* ශ්‍රී චන්ද්‍රරත්න මානවසිංහ විදුහල
* ජනාධිපති විද්‍යාලය
* විද්‍යාකර බාලිකා විද්‍යාලය
* බුවනෙකබා මහා විද්‍යාලය
* ධර්මාශෝක විද්‍යාලය
* මහරගම මාධ්‍ය මහා විද්‍යාලය
* පන්නිපිටිය ධර්මපාල විද්‍යාලය බෞද්ධ කණිෂ්ඨ විද්‍යාලය පන්සල පාර

==== නගරයට අවට පිහිටි වෙනත් වැදගත් ස්ථාන ====
* ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර රෝහල, 
* ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර පාර්ලි‌‌මේන්තු සංකීර්ණය
*දන්ත රෝහල
*තරුණ සේවා සභාව 
*ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය 
* ශ්‍රී වජිරඥාන ධර්මායතනය

==== මහරගම හරහා හයිලෙවල් මාර්ගයේ කොළඹ දක්වා ධාවනය වන බස් රථ සේවා ====
138 - කොට්ටාව / හෝමාගම,
138/2 - මත්තේගොඩ,
138/3 - රුක්මල්ගම,
138/4 - අතුරුගිරිය,
122 - අවිස්සාවේල්ල / රත්නපුරය,
125 - පාදුක්ක - ඉංගිරිය

==== මහරගම දක්වා ධාවනය වන බස් සේවා ====
138 - කොළඹ, පිටකොටුව,
112 - කොටහේන,
119 - දෙහිවල,
119 - නුගේගොඩ,
993 - මාලඹේ,
122/1 - අවිස්සාවේල්ල (SLTB),
124 - ඉහල බෝපේ,
128/1 - මූනමලේවත්ත,
125/1 - ඉංගිරිය / පාදුක්ක,
129 - මොරගහහේන (SLTB),
192 - මොරටුව,
280 - හොරණ,
341 - පිළියන්දල,
341/1 - කටුවාවල,
341/2 - බෝකුන්දර /වෑවල,
345 - කටුවාවල,
990 - විද්‍යාල හංදිය (දඹහේන / වීරමාවත),
990/1 -  දඹහේන,
212 - ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර රෝහල (නවරෝහල),
991 - ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර රෝහල (නවරෝහල),
994 - හෝකන්දර (පොල්වත්ත හරහා),
996 - කටුකුරුන්ද

==== මහරගම හරහා කොළඹ සිට ධාවනය වන දුරගමන් බස් සේවා ====

==== 99 - බදුල්ල / වැලිමඩ / පස්සර, 122 - රත්නපුර / ඇඹිලිපිටිය / සුරියවැව / හම්බන්තොට ====

==== මහරගම දක්වා ධාවනය වන දුර ගමන් බස් සේවා ====
69 - මහනුවර,
99 - පඹහින්න
{{කොළඹ නගරෝපාන්ත}}
{{ශ්‍රී ලංකාවේ නගර}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන]]</text>
      <sha1>rqfyh3rgvawp1fb1vyfbykrgiyb6suq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පුනරුදය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20311</id>
    <revision>
      <id>803574</id>
      <parentid>797936</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T05:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15596" sha1="ahi4ju4wolin3uhjt64w1rnau4c0vcq" xml:space="preserve">{{පිටපත සංස්කරණය|date=අගෝස්තු 2023}}
[[File:Badia fiorentina, campanile, veduta da, duomo 01.jpg|thumb|[[Florence]], birthplace of the Italian Renaissance. The [[Perspective (graphical)|architectural perspective]] and new systems of [[bank]]ing and [[accounting]] were introduced during the time.|265x265px]]
{{Renaissance}}
'''පුනරුදය''' ({{en|Renaissance}}) යන්නෙහි නැවත ඉපදීම යන අරුත ඇතතේය. මෙය පළමුව ඉතාලියෙන් ඇරඹි බටහිර යුරෝපය පුරා පැතිරිණි. මෙය පළමුව සංස්කෘතික ප්‍රවාහයක් ලෙස  14 වන ශතවර්ෂයේ දී ඇරඹිණි. මෙය පසුව සමාජ තලයේ වෙනස්කම් රැසක් ඇති කරන ලදි.

'පුනරුද මිනිසුන්' යන නාමය [[ලියනා‍‍ඩෝ ඩාවින්චි]] හා [[මයිකල් ආන්ජලෝ]] යන කලාකරුවන් විසින් පට  බැඳිනි. සංස්කෘතික පුනර්ජීවයේ කැපී පෙනෙන මං සලකුණු ලෙස නැවතත් දාර්ශනික මුලාශ්‍ර ‍ඉගෙනීමට යෑම චිත්‍ර කලාව, අධ්‍යාපන පුනරැදය දැක්විය හැකිය. පසුව මෙය කලාකාමී පුනරුදයක සිට බුද්ධිමය පුනරුදයකට තාක්ෂණික විප්ලවයකට කෘෂිකර්මාන්තයේ දැවැන්ත පෙර උයනට හේතු විය. බොහෝ මිනිසුන් තම ඉඩම් හැර නග‍රයේ පදිංචි වුහ.

පුනරුදයේ උච්චතම අවස්ථාව උදාවුයේ 15 වන ශතවර්ෂයේ සිදු වූ සංසිද්ධියත් සමග ය. එනම් ඔටෝමාන් තුර්කිවරුන් විසින් කොන්ස්තන්තිනෝපලය බිඳ දැමීම හා විශ්වවිද්‍යාලය වසා දැමීම නිසා දහස් ගණන් ග්‍රීක  උගතුන් ඉතාලියට පලා ගියෝය. ඔවුන් ඒ සමග ම  විශාල වශයෙන් ග්‍රීක රෝම සාහිත්‍ය නීති පොත් ඉතාලියට ගෙන ගියහ.

මධ්‍යකාලීන චින්තනයට හා ක්‍රියාමාර්ගයන්ට දැඩි පහරක් පුනරුදය හේතුවෙන් එල්ල විණි. ඒ සමගම නව යුගය උදාවිණි.

== සමස්තාවලෝකනය ==
පුනරුදය යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මුල් නූතන අවධියේ යුරෝපියානු ශාස්ත්‍රීය ජීවිතය කෙරෙහි අතිමහත් බලපෑමක් එල්ල කළ සංස්කෘතික ව්‍යාපාරයකි. ඉතාලියේ ඇරඹී 16වන සියවස වනවිට යුරෝපයේ සෙසු ප්‍රදේශ කරා ව්‍යාප්ත වුණු එහි ආභාෂය සාහිත්‍ය, දර්ශනය, කලාව, සංගීතය, දේශපාලනය, විද්‍යාව, ආගම සහ ඥාණ ගවේෂණයේ අනෙකුත් අංශයන් කෙරෙහි ද දක්නට ලැබුණි. පුනරුද සමයේ විද්‍යාර්ථීහු මානවවාදී ක්‍රමවේදය අධ්‍යයනය පිණිස වහල් කරගත් අතර කලාව තුළින් යථාර්ථවාදී දැක්මක් සහ මිනිස් හැඟීම් පිළිබඳ ගවේෂණයක් අපේක්ෂා කළහ. &lt;ref name=&quot;perry-humanities&quot;&gt;Perry, M. [http://college.hmco.com/humanities/perry/humanities/1e/students/summaries/ch13.html Humanities in the Western Tradition], Ch. 13&lt;/ref&gt;

කොන්ස්තන්තිනෝපලයේ බිඳවැටීම විසින් ග්‍රීක විද්‍යාර්ථීන් විශාල පිරිසක් අපරදිග කලාපයේ අප්‍රකට ව තිබූ මාහැඟි අත්පිටපත් ද සමග වෙනත් රටවලට සංක්‍රමණය වූ අතරතුර පොගියෝ බ්රැසියොලිනි වැනි පුනරුද සමයේ මානවවාදීන් යුරෝපයේ ආශ්‍රම පුස්තකාලයන්හි පෞරාණික ලතින් සාහිත්‍යයික, ඓතිහාසික සහ ආගමික රචනාවන් පිළිබඳ ව අධ්‍යයනය කළහ. සාහිථ්‍යමය සහ ඓතිහාසික ලේඛන සම්බන්ධයෙන් පුනරුද ශාස්ත්‍රඥයන්ගේ වූ නැඹුරුව; ස්වභාවික විද්‍යාව, දර්ශනය, සහ ගණිතය පිළිබඳ ව වූ ග්‍රීක සහ අරාබි කෘති දෙසට සිය අධ්‍යයනය යොමුකළ මධ්‍යකාලීන ශාස්ත්‍රඥයන්ගෙන් ඔවුන් ව දැඩි ලෙස වෙනස්වීමට බලපෑවේ ය. 

නව ප්ලැතෝනික පුනර්ජීවනයේ දී  පුනරුද මානවවාදීන් ක්‍රිස්තියානිත්වය ප්‍රතික්ශේප නොකළ අතර ඉඳුරා ම ඊට පටහැනි ලෙස පුනරුදයේ උත්කෘෂ්ඨ කෘතීන් බොහොමයක් ම ඒ වෙනුවෙන් කැපවුණු සේම පල්ලිය ද බොහෝ පුනරුද කලාකෘතීන්ට අනුග්‍රහ දැක්වීය. එහෙත් සංස්කෘතික ජීවිතයේ බොහෝ අංශවල මෙන් ආගම කරා ද බුද්ධිමතුන් යොමු වූ ආකාරයේ සියුම් පෙරැළියක් දක්නට ලැබුණි. &lt;ref name=&quot;openuni&quot;&gt;Open University, ''[http://www.open.ac.uk/Arts/renaissance2/religion.htm Looking at the Renaissance: Religious Context in the Renaissance]'' (Retrieved May 10, 2007)&lt;/ref&gt;එමෙන් ම ග්‍රීක නව තෙස්තමේන්තුව ඇතුළු බොහෝ ග්‍රීක ක්‍රිස්තියානි කෘතීන් බයිසැන්තියමෙන් පෙරළා බටහිර යුරෝපයට රැගෙන ආ අතර පුරාතන අවධියෙන් පසු ප්‍රථම වරට අපරදිග විද්‍යාර්ථින්ට මුණගැසුණි. ග්‍රීක ක්‍රිස්තියානි කෘතීන් සමග ඇතිකරගත් මෙම නව සබඳතාවයත් වෙසෙසින් ම ලොරෙන්සෝ වල්ලා සහ ඉරාස්මස් යන මානවවාදීන් විසින් සැපයූ නව තෙස්තමේන්තුවේ ග්‍රීක මුල් කෘතිය වෙත වූ යළික නැඹුරුවත් ප්‍රොතෙස්තන්ත ප්‍රතිසංවිධානය සඳහා මග සැලසීමට උපකාරී විය.

නිකොලෝ පිසානෝගේ මූර්තීන් තුළත් මැසසියෝ විසින් මෙහෙයවන ලද පර්යාලෝකය සහ එළිය-අඳුර වඩාත් ස්වාභාවික ව දැක්වීමේ ක්‍රම ගවේෂණය කරමින් මානව ස්වරූපය වඩාත් යථාර්ථවාදී ව නිරූපණයට උත්සහ දැරූ ෆ්ලොරන්ටියානු සිත්තරුන් තුළත් සම්භාව්‍යත්වය කෙරෙහි මුල් ම කලාත්මක යොමුව ආදර්ශනය වී තිබුණි. දේශපාලන දාර්ශනිකයන්; වඩාත් ප්‍රචලිත නිදසුනක් වශයෙන් නිකොලායි මැකියාවේලි වැන්නන් දේශපාලනයේ සැබෑ ස්වභාවය එළිදක්වමින් ඒ තාර්කික ව අවබෝධ කිරීමට උත්සහ කළහ. තාර්කිකත්වයට එරෙහි චෝදනාවන් ඛණ්ඩනය කරමින් දර්ශනය, ස්වාභාවික චින්තනය, ලබ්ධිය සහ ඉන්ද්‍රජාලිකත්වය යන මාතෘකාවන් පිළිබඳ රචනා එකතුවක් වූ ජියොවානි පිකෝ ඩෙලා මිරැන්ඩොලාගේ ඩි හොමිනිස් ඩිග්නිටේට් ඉතාලියානු පුනරුද මානවවාදයට කළ විශිෂ්ඨ සම්මාදමක් විය. සම්භාව්‍ය ග්‍රීක සහ ලතින් භාෂාධ්‍යයනයට සීමා නොවුණු පුනරුද යුගයේ ගත්කතුවරුන්  පොදුජන ව්‍යවහාරයන් භාවිතයට ද යොමු වුණි. මුද්‍රණය සමග මේ අත්වැල් බැඳගැනීම විසින් ග්‍රන්ථ වෙසෙසින් ම බයිබලය බහුජනතාවට සමීප කෙරුණි. &lt;ref&gt;Open University, [http://www.open.ac.uk/Arts/renaissance2/economic.htm#urban ''Looking at the Renaissance: Urban economy and government''] (Retrieved May 15, 2007)&lt;/ref&gt;

පූර්ණ වශයෙන් පුනරුදය යනු පුරාණ මතීන් යළි කැඳවීමෙන් මෙන් ම නව චින්තාවන් ද තුළින් ඓහිකත්වය සහ ලෞකිකත්වය හඳුනාගැනීමට සහ වැඩිදියුණු කිරීමට බුද්ධිමතුන් විසින් ගත් ප්‍රයාමයක් වශයෙන් දැකිය හැකි ය.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==
{{Portal|Society|Arts}}
* [[Index of Renaissance articles]]
* [[Outline of the Renaissance]]
* [[List of Renaissance figures]]
* [[List of Renaissance structures]]
* [[Roman Renaissance]]
* [[Venetian Renaissance]]

== මූලාශ්‍ර ==
=== සවිස්තරාත්මක සටහන් ===
{{notelist|30em}}

=== උපහරණ ===
{{Reflist}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{commons category|Renaissance}}
{{Wikisource|The Civilization of the Renaissance in Italy}}
{{wikiquote}}
{{wiktionary|Renaissance}}
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/p00546tq &quot;The Renaissance&quot;] ''In Our Time'', BBC Radio 4 discussion with Francis Ames-Lewis, Peter Burke and Evelyn Welch (June 8, 2000).
* [http://www.vam.ac.uk/vastatic/microsites/british_galleries/bg_styles/Style01a/index.html Renaissance Style Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120803210220/http://www.vam.ac.uk/vastatic/microsites/british_galleries/bg_styles/Style01a/index.html |date=2012-08-03 }}
* {{cite EB1911 |wstitle=Renaissance, The |volume=23 |pages=83–93 |first=John Addington |last=Symonds |short=1}}
* [http://www.iep.utm.edu/renaissa/ Renaissance Philosophy] entry in the [[Internet Encyclopedia of Philosophy]]

'''Interactive resources'''
* [http://www.compart-multimedia.com/virtuale/us/florence/florence.htm Florence: 3D Panoramas of Florentine Renaissance Sites(English/Italian)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050702080745/http://www.compart-multimedia.com/virtuale/us/florence/florence.htm |date=2005-07-02 }}
* [https://web.archive.org/web/20081218130540/http://renaissancethorne.wetpaint.com/ Interactive Glossary of Terms Relating to the Renaissance]
* [http://www.renaissanceconnection.org/main.cfm Multimedia Exploration of the Renaissance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210312030623/http://www.renaissanceconnection.org/main.cfm |date=March 12, 2021 }}
* [https://web.archive.org/web/20070403023522/http://interconnected.org/home/more/davinci/ RSS News Feed: Get an entry from Leonardo's Journal delivered each day]
* [http://www.activehistory.co.uk/Miscellaneous/free_stuff/renaissance/frameset.htm Virtual Journey to Renaissance Florence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915151119/http://www.activehistory.co.uk/Miscellaneous/free_stuff/renaissance/frameset.htm |date=2019-09-15 }}
* [http://www.learner.org/interactives/renaissance/ Exhibits Collection – Renaissance]
'''Lectures and galleries'''
* [http://www.elrelojdesol.com/leonardo-da-vinci/gallery-english/index.htm Leonardo da Vinci, Gallery of Paintings and Drawings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171005094258/http://www.elrelojdesol.com/leonardo-da-vinci/gallery-english/index.htm |date=2017-10-05 }}
* [http://www.museobagattivalsecchi.org/ The Bagatti Valsecchi Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130622143839/http://www.museobagattivalsecchi.org/ |date=2013-06-22 }}
* [http://www.all-art.org/history214_contents_Renaissance.html Renaissance in the &quot;History of Art&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210312030613/http://www.all-art.org/history214_contents_Renaissance.html |date=March 12, 2021 }}
* [http://www.rensoc.org.uk/ The Society for Renaissance Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925131214/http://www.rensoc.org.uk/ |date=2006-09-25 }}
* [http://www.nga.gov/content/ngaweb/education/teachers/teaching-packets/ie-european-renaissance.html/ Inquiring Eye: European Renaissance Art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170222112232/http://www.nga.gov/content/ngaweb/education/teachers/teaching-packets/ie-european-renaissance.html/ |date=2017-02-22 }}

{{Renaissance navbox}}
{{Early Modern Europe}}
{{History of Europe}}{{Historiography}}{{Western culture}}
{{Westernart}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:පුනරුදය]]
[[Category:14th century in Europe]]
[[Category:15th century in Europe]]
[[Category:16th century in Europe]]
[[Category:17th century in Europe]]
[[Category:Christendom]]
[[Category:Early modern period]]
[[Category:Historical eras]]
[[ප්‍රවර්ගය:කාල පරිච්ඡේදය අනුව යුරෝපයේ ඉතිහාසය]]
[[Category:Medieval philosophy]]
[[ප්‍රවර්ගය:බටහිර සංස්කෘතිය]]
[[ප්‍රවර්ගය:යුරෝපා ඉතිහාසය]]</text>
      <sha1>ahi4ju4wolin3uhjt64w1rnau4c0vcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුමාර් සංගක්කාර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24091</id>
    <revision>
      <id>803496</id>
      <parentid>803255</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T22:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67084" sha1="7kjx8mp3zrtrq9vopvzd34d22vzhakj" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා චරිතාපදානය
|          playername = කුමාර් සංගක්කාර
|             country = ශ්‍රී ලංකාව
|             country_adj = ශ්‍රී ලංකා
|            fullname = කුමාර් චොක්ශානද සංගක්කාර
|               image = Kumar Sangakkara bat in hand.JPG
|             caption =

|            nickname = සංගා {{!}} GOAT of Cricket (GOAT යනු Greatest Of All Time එනම් සදාකාලිකවම ශ්‍රේෂ්ඨ)
|              living = true
|          dayofbirth = 27
|        monthofbirth = 10
|         yearofbirth = 1977
|        placeofbirth = [[මාතලේ]]
|      countryofbirth = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|               height= මීටර් 1.78    
|             batting = වමත්
|             bowling = දකුණත් [[පිට දඟ|පා දඟ]]
|                role = [[කඩුළු රකින්නා]], පිතිකරු
|       international = true
|       testdebutdate =ජූලි 20 
|       testdebutyear = 2000
|    testdebutagainst = දකුණු අප්‍රිකාව
|             testcap = 84
|        lasttestdate = ජනවාරි 3-7

|        lasttestyear = 2015
|     lasttestagainst = නවසීලන්තය
|        odidebutdate = ජූලි 5
|        odidebutyear = 2000
|     odidebutagainst = පකිස්ථානය
|              odicap = 93
|         lastodidate = මාර්තු 18
|         lastodiyear = 2015
|      lastodiagainst = දකුණු අප්‍රිකාව 
|            odishirt = 11
|               club1 = [[නොන්ඩෙස්ක්‍රිප්ට්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|එන්සීසී]]
|               year1 = 1997–වර්තමානය
|               club2 = [[කිංග්ස් XI පංජාබ්]]
|               year2 = 2008–2010
|               club3 = [[වොර්වික්ෂයර් ප්‍රාන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|වෝර්වික්ෂයර්]]
|               year3 = 2007
|               club4 = [[ඩෙකෑන් චාර්ජර්ස්]]
|               year4 = 2011
|               club5 = [[සරේ ප්‍රාන්ත පිළ]]
|               year5 = 2015–වර්තමානය
|             columns = 4
|             column1 = [[ටෙස්ට් ක්‍රිකට්|ටෙස්ට්]] තරග
|            matches1 = 130
|               runs1 = 12,203
|            bat avg1 = 58.66
|           100s/50s1 = 38/51
|          top score1 = 319
|         deliveries1 = 84
|            wickets1 = 0
|           bowl avg1 = –
|            fivefor1 = –
|             tenfor1 = –
|       best bowling1 = –
|  catches/stumpings1 = 178/20
|             column2 = [[එක් දින ජාත්‍යන්තරය|එදිජා]]
|            matches2 = 404
|               runs2 = 14,234
|            bat avg2 = 41.98
|           100s/50s2 = 25/93
|          top score2 = 169
|         deliveries2 = –
|            wickets2 = –
|           bowl avg2 = –
|            fivefor2 = –
|             tenfor2 = –
|       best bowling2 = –
|  catches/stumpings2 = 402/99
|             column3 = [[පළමු-පෙල ක්‍රිකට්|පපෙ]]
|            matches3 = 230
|               runs3 = 17,829
|            bat avg3 = 51.07
|           100s/50s3 = 52/76
|          top score3 = 319
|         deliveries3 = 246
|            wickets3 = 1
|           bowl avg3 = 150.00
|            fivefor3 = 0
|             tenfor3 = 0
|       best bowling3 = 1/13
|  catches/stumpings3 = 347/33
|             column4 = [[ලැයිස්තු ඒ ක්‍රිකට්|ලැඒ]]
|            matches4 = 504
|               runs4 = 18,141
|            bat avg4 = 42.68
|           100s/50s4 = 34/114
|          top score4 = 169
|         deliveries4 = –
|            wickets4 = –
|           bowl avg4 = –
|            fivefor4 = –
|             tenfor4 = –
|       best bowling4 = –
|  catches/stumpings4 = 506/124
|                date = 11 ජුනි
|                year = 2015
|              source = http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/50710.html ඊඑස්පීඑන්ක්‍රික්ඉන්ෆෝ
|Caption=කුමාර් සංගක්කාර වර්ෂ 2012දී ICC සම්මාන උළෙලේදී  වසරේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා, වසරේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා සහ ලොව ජනප්‍රියම ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා යන සම්මාන ත්‍රිත්වයෙන් පිදුම් ලැබූ අවස්තාව.}}

'''[[කුමාර්]] සංගක්කාර''' (උපත 27 ඔක්තෝම්බර් 1977, [[මාතලේ]], ශ්‍රී ලංකාව) යනු [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]]හි සාමාජිකයෙක් මෙන්ම හිටපු නායකයාද වේ. ඔහු මුල් පෙළ වමත් පිතිකරුවෙකි. ඔහු කඩුළු රකින්නා හා මුල් පෙළ පිතිකරුවෙක් ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට පුරුදුව සිටියත්, ටෙස්ට් ක්‍රීඩාවේ කඩුළු රැකීමෙන් ඉවත්වීමත් සමගම ඔහුගේ පිතිකරණයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විය. ඔහුගේ ක්‍රීඩා දිවියේ අවස්ථා කීපයකදිම ලොව අංක 1 ටෙස්ට් පිතිකරු බවට පත් වීමට ඔහුට හැකි විය.&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/489668.html&lt;/ref&gt; ලෝක කුසලානයේදි ඉන්දියාවට එරෙහිව ලද පරාජයත් සමගම ඔහු නායකත්වයෙන් ඉවත් විය. ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන් ට(12)  පසුව ලොව වැඩිම ටෙස්ට් ද්විතව ශතක ගණනක් රැස්කර ඇත්තේ සංගක්කාර (11) වේ. ඔහු සිය 11වන ටෙස්ට් ද්විත්ව ශතකය 2015 ජනවාරි  4 දින නවසීලන්තයෙ වෙලින්ටන් හිදී [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්තයට]] ඒරෙහිව ලබාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;http://uk.eurosport.yahoo.com/22102011/63/sangakkara-hits-double-century.html&lt;/ref&gt;

==මුල් කාලය==
කුමාරි වෙදආරච්චි චොක්ශන්ද්‍රා මුදලිගේ සහ චොක්ශාන්ද වෙදාඅරච්චි සංගක්කාරට දාව 1977දී [[මාතලේ]] දී කුමාර සංගක්කාර උපත ලබන ලදි. සංගක්කාර ඔහුගේ මූලික හා ද්වීතීක අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[නුවර]] නගරයේ තිබෙන ප්‍රමුඛතම පාසලක් මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනයක් (අස්ගිරිය ක්‍රීඩාංගණය) හිමි ලෝකයේ එකම පාසල වන ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙනි. වරක් ඔහු වසරේ විශිෂ්ඨම ශිෂ්‍යයාට පිරිනමන The Ryde Gold Medal සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබීය.&lt;ref name=teacher/&gt; 1996 වසරේ පාසලේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය නායක දූරය දැරීමටද ඔහුට හැකි විය. සංගක්කාර පාසල් සමයේදී ක්‍රිකට් හා ටෙනිස් ක්‍රීඩා සඳහා විශේෂ දක්ෂතාවක් පෙන්වූ අතර ඒ හේතුවෙන් වරක් පාසලේ එවකට විදුහල්පතිව සිටි ලෙනාඩ් ද අල්විස් මහතා විසින් සංගක්කාරගේ මවට ඔහුව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන්ම ඉහලට යවන ලෙසද ඉල්ලීමක්ද කොට ඇත.&lt;ref name=teacher&gt;[http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 Cricket world.com | ''Principal Delighted With Former Student Sangakkara''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} retrieved 3 March 2008 {{Wayback | url=http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; | date=20071202092104}&lt;/ref&gt; මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන සිටී.2015 ලෝක කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .
== ආශ්‍රිත==	
මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .</text>
      <sha1>7kjx8mp3zrtrq9vopvzd34d22vzhakj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තල (පුස්කොල සඳහා පත්‍ර යොදාගන්නා)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25686</id>
    <revision>
      <id>803466</id>
      <parentid>779659</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T12:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hajiani, Dr.Seyed Firdawoosbee Hanifdeen</username>
        <id>81768</id>
      </contributor>
      <comment>*/පෝෂණය /*/තල් පත්/*</comment>
      <origin>803466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7023" sha1="t2ypkdbs33m861sw3aa9ftiwbroszom" xml:space="preserve">{{අනාථ ලිපිය|date=ජූනි 2013}}
{{taxobox
|name = තල
|image = Corypha umbraculifera 1913.jpg
|image_caption = ''Corypha umbraculifera'' painting (1913)
|status = DD
|status_system = iucn2.3
|regnum = [[Plantae]]
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Monocots]]
|unranked_ordo = [[Commelinids]]
|ordo = [[Arecales]]
|familia = [[Arecaceae]]
|genus = ''[[Corypha]]''
|species = '''''C. umbraculifera'''''
|binomial = ''Corypha umbraculifera''
|binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
|}}
[[File:Corypha umbraculifera MHNT.BOT.2024.31.25.jpg|thumb|''Corypha umbraculifera'']]

'''''Corypha umbraculifera''''' ('''Talipot palm''') is a species of [[Arecaceae|palm]], native to southern [[India]] ([[Malabar Coast]]) and [[Sri Lanka]].


{{Writing}}
{{Taxonbar|from=Q856001}}


'''තල්පත්''' යනු තල් ගස්වල කොළ විශේෂ ක්‍රමයකට සකස් කර ලිවීම සඳහා භාවිත කරන ලද පුරාණ ලේඛන මාධ්‍යයකි. කඩදාසි භාවිතය පුළුල් වීමට පෙර ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු දකුණු සහ අග්නිදිග ආසියානු රටවල දැනුම, සාහිත්‍යය, ආගමික ඉගැන්වීම් සහ ඓතිහාසික තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම සඳහා තල්පත් භාවිත කර ඇත.

== ඉතිහාසය ==
තල්පත් ලේඛන සම්ප්‍රදාය දකුණු ආසියානු කලාපයේ පැරණි ලේඛන සම්ප්‍රදායන්ගෙන් එකකි. ඉන්දියාව, ශ්‍රී ලංකාව, තායිලන්තය, මියන්මාරය, කාම්බෝජය සහ ඉන්දුනීසියාව වැනි රටවල තල්පත් ලේඛන භාවිතය පැවතිණි.

ශ්‍රී ලංකාවේ ද බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා, උගතුන්, ලේඛකයන් සහ සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍යවරුන් විසින් තල්පත් ලේඛන භාවිත කර තිබේ.

== තල්පත් සකස් කිරීම ==
තල් කොළ කපා, අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට සකස් කර, තම්බා හෝ වෙනත් සාම්ප්‍රදායික ක්‍රම මගින් පිරිසිදු කර වියළා ගනු ලැබේ. ඉන්පසු ඒවා මෘදු කර, මතුපිට සුමට කර, ලිවීමට සුදුසු තත්ත්වයට පත් කරයි.

සකස් කළ තල්පත් මත ලිවීම සඳහා විශේෂ ලෝහමය ලියන කටුවක් භාවිත කරනු ලැබේ. අකුරු මතුපිට සීරීමෙන් සටහන් කරන අතර පසුව අකුරු පැහැදිලිව පෙනෙන පරිදි කළු පැහැති ද්‍රව්‍යයක් ආලේප කර පිස දමන ක්‍රමයක් ද භාවිත කර ඇත.

== තල්පත් ලේඛනවල අන්තර්ගතය ==
තල්පත් මත විවිධ විෂය ක්ෂේත්‍රවල දැනුම සටහන් කර තිබේ.

* බුදුදහමේ ත්‍රිපිටකය සහ ධර්ම දේශනා.
* බෞද්ධ සාහිත්‍යය සහ ආගමික ඉගැන්වීම්.
* ආයුර්වේද සහ දේශීය වෛද්‍ය දැනුම.
* ජ්‍යෝතිෂය සහ ගණිතය.
* ඉතිහාසය සහ වංශකතා.
* සාහිත්‍යය, කාව්‍යය සහ කලා විෂයයන්.
* පාරම්පරික දැනුම සහ සමාජ චාරිත්‍ර.

== ශ්‍රී ලංකාවේ තල්පත් ලේඛන සම්ප්‍රදාය ==
ශ්‍රී ලංකාවේ තල්පත් ලේඛන සම්ප්‍රදාය බෞද්ධ ශාසනයේ සහ දේශීය දැනුම් පද්ධතියේ සංරක්ෂණයට වැදගත් දායකත්වයක් ලබා දී ඇත.

විශේෂයෙන්ම ත්‍රිපිටකය සහ බෞද්ධ ග්‍රන්ථ පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට ආරක්ෂා කරගෙන යාම සඳහා තල්පත් ලේඛන භාවිත කර තිබේ.

මාතලේ අලුවිහාරය ශ්‍රී ලංකාවේ ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඪ කිරීමේ ඓතිහාසික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වූ වැදගත් ස්ථානයකි.

== තල්පත් ලේඛන සංරක්ෂණය ==
තල්පත් ස්වාභාවික ශාකමය ද්‍රව්‍යයකින් සකස් කරන බැවින් කාලයත් සමඟ තෙතමනය, කෘමි හානි, දිලීර සහ අධික උෂ්ණත්වය හේතුවෙන් හානි විය හැකිය.

එබැවින් පැරණි තල්පත් ලේඛන නිසි උෂ්ණත්වය හා ආර්ද්‍රතාවය යටතේ සංරක්ෂණය කිරීම, ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීම සහ පර්යේෂණ සඳහා ආරක්ෂිතව ලබාගත හැකි පරිදි තබා ගැනීම වැදගත් වේ.

== සංස්කෘතික වැදගත්කම ==
තල්පත් යනු ලිවීමේ මාධ්‍යයක් පමණක් නොව, අතීත සමාජවල දැනුම, භාෂාව, ආගම, වෛද්‍ය විද්‍යාව, කලාව සහ සංස්කෘතිය පිළිබඳ තොරතුරු අනාගත පරම්පරාවට ගෙන ගිය වැදගත් උරුමයකි.

== මේවාත් බලන්න ==
* තල් ගස
* පුස්කොළ පොත්
* සිංහල සාහිත්‍යය
* අලුවිහාරය
* ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය

== මූලාශ්‍ර ==
* UNESCO – Documentary Heritage.
* British Library – Asian and African Manuscripts.
* ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික ලේඛනාරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව.</text>
      <sha1>t2ypkdbs33m861sw3aa9ftiwbroszom</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803467</id>
      <parentid>803466</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T12:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hajiani, Dr.Seyed Firdawoosbee Hanifdeen</username>
        <id>81768</id>
      </contributor>
      <comment>*/ තල් පත් හා ග්‍රන්ථකරණය/*</comment>
      <origin>803467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9743" sha1="lhuf516vv3zvt9z2cwthm2v1wwnaxiz" xml:space="preserve">{{අනාථ ලිපිය|date=ජූනි 2013}}
{{taxobox
|name = තල
|image = Corypha umbraculifera 1913.jpg
|image_caption = ''Corypha umbraculifera'' painting (1913)
|status = DD
|status_system = iucn2.3
|regnum = [[Plantae]]
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Monocots]]
|unranked_ordo = [[Commelinids]]
|ordo = [[Arecales]]
|familia = [[Arecaceae]]
|genus = ''[[Corypha]]''
|species = '''''C. umbraculifera'''''
|binomial = ''Corypha umbraculifera''
|binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
|}}
[[File:Corypha umbraculifera MHNT.BOT.2024.31.25.jpg|thumb|''Corypha umbraculifera'']]

'''''Corypha umbraculifera''''' ('''Talipot palm''') is a species of [[Arecaceae|palm]], native to southern [[India]] ([[Malabar Coast]]) and [[Sri Lanka]].


{{Writing}}
{{Taxonbar|from=Q856001}}


'''තල්පත්''' යනු තල් ගස්වල කොළ විශේෂ ක්‍රමයකට සකස් කර ලිවීම සඳහා භාවිත කරන ලද පුරාණ ලේඛන මාධ්‍යයකි. කඩදාසි භාවිතය පුළුල් වීමට පෙර ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු දකුණු සහ අග්නිදිග ආසියානු රටවල දැනුම, සාහිත්‍යය, ආගමික ඉගැන්වීම් සහ ඓතිහාසික තොරතුරු ලේඛනගත කිරීම සඳහා තල්පත් භාවිත කර ඇත.

== ඉතිහාසය ==
තල්පත් ලේඛන සම්ප්‍රදාය දකුණු ආසියානු කලාපයේ පැරණි ලේඛන සම්ප්‍රදායන්ගෙන් එකකි. ඉන්දියාව, ශ්‍රී ලංකාව, තායිලන්තය, මියන්මාරය, කාම්බෝජය සහ ඉන්දුනීසියාව වැනි රටවල තල්පත් ලේඛන භාවිතය පැවතිණි.

ශ්‍රී ලංකාවේ ද බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා, උගතුන්, ලේඛකයන් සහ සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍යවරුන් විසින් තල්පත් ලේඛන භාවිත කර තිබේ.

== තල්පත් සකස් කිරීම ==
තල් කොළ කපා, අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට සකස් කර, තම්බා හෝ වෙනත් සාම්ප්‍රදායික ක්‍රම මගින් පිරිසිදු කර වියළා ගනු ලැබේ. ඉන්පසු ඒවා මෘදු කර, මතුපිට සුමට කර, ලිවීමට සුදුසු තත්ත්වයට පත් කරයි.

සකස් කළ තල්පත් මත ලිවීම සඳහා විශේෂ ලෝහමය ලියන කටුවක් භාවිත කරනු ලැබේ. අකුරු මතුපිට සීරීමෙන් සටහන් කරන අතර පසුව අකුරු පැහැදිලිව පෙනෙන පරිදි කළු පැහැති ද්‍රව්‍යයක් ආලේප කර පිස දමන ක්‍රමයක් ද භාවිත කර ඇත.

== තල්පත් ලේඛනවල අන්තර්ගතය ==
තල්පත් මත විවිධ විෂය ක්ෂේත්‍රවල දැනුම සටහන් කර තිබේ.

* බුදුදහමේ ත්‍රිපිටකය සහ ධර්ම දේශනා.
* බෞද්ධ සාහිත්‍යය සහ ආගමික ඉගැන්වීම්.
* ආයුර්වේද සහ දේශීය වෛද්‍ය දැනුම.
* ජ්‍යෝතිෂය සහ ගණිතය.
* ඉතිහාසය සහ වංශකතා.
* සාහිත්‍යය, කාව්‍යය සහ කලා විෂයයන්.
* පාරම්පරික දැනුම සහ සමාජ චාරිත්‍ර.

== ශ්‍රී ලංකාවේ තල්පත් ලේඛන සම්ප්‍රදාය ==
ශ්‍රී ලංකාවේ තල්පත් ලේඛන සම්ප්‍රදාය බෞද්ධ ශාසනයේ සහ දේශීය දැනුම් පද්ධතියේ සංරක්ෂණයට වැදගත් දායකත්වයක් ලබා දී ඇත.

විශේෂයෙන්ම ත්‍රිපිටකය සහ බෞද්ධ ග්‍රන්ථ පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට ආරක්ෂා කරගෙන යාම සඳහා තල්පත් ලේඛන භාවිත කර තිබේ.

මාතලේ අලුවිහාරය ශ්‍රී ලංකාවේ ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඪ කිරීමේ ඓතිහාසික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වූ වැදගත් ස්ථානයකි.

== තල්පත් ලේඛන සංරක්ෂණය ==
තල්පත් ස්වාභාවික ශාකමය ද්‍රව්‍යයකින් සකස් කරන බැවින් කාලයත් සමඟ තෙතමනය, කෘමි හානි, දිලීර සහ අධික උෂ්ණත්වය හේතුවෙන් හානි විය හැකිය.

එබැවින් පැරණි තල්පත් ලේඛන නිසි උෂ්ණත්වය හා ආර්ද්‍රතාවය යටතේ සංරක්ෂණය කිරීම, ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීම සහ පර්යේෂණ සඳහා ආරක්ෂිතව ලබාගත හැකි පරිදි තබා ගැනීම වැදගත් වේ.

== සංස්කෘතික වැදගත්කම ==
තල්පත් යනු ලිවීමේ මාධ්‍යයක් පමණක් නොව, අතීත සමාජවල දැනුම, භාෂාව, ආගම, වෛද්‍ය විද්‍යාව, කලාව සහ සංස්කෘතිය පිළිබඳ තොරතුරු අනාගත පරම්පරාවට ගෙන ගිය වැදගත් උරුමයකි.


== අලුවිහාරය සහ ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඪ කිරීම ==

ශ්‍රී ලංකාවේ මාතලේ ප්‍රදේශයේ පිහිටි අලුවිහාරය බෞද්ධ ඉතිහාසයේ ඉතා වැදගත් ස්ථානයකි. බුදුදහමේ ත්‍රිපිටකය මුල් කාලයේදී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් වාචිකව පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පවත්වාගෙන එන ලදී.

ක්‍රිස්තු පූර්ව පළමු සියවසේදී, වළගම්බා රජුගේ රාජ්‍ය සමයේ ඇති වූ දේශපාලන අස්ථාවරත්වය, සාගත සහ වෙනත් දුෂ්කරතා හේතුවෙන් බුද්ධ ධර්මයේ වාචික සම්ප්‍රදාය ආරක්ෂා කිරීම පිළිබඳ ගැටලු ඇති විය.

මෙම තත්ත්වය සැලකිල්ලට ගනිමින් ශ්‍රී ලංකාවේ මහා සංඝරත්නය විසින් ත්‍රිපිටකය ලිඛිතව සංරක්ෂණය කිරීමේ වැදගත් කාර්යය ආරම්භ කරන ලදී. ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාස සම්ප්‍රදායට අනුව මෙම කටයුත්ත මාතලේ අලුවිහාරයේදී සිදු කරන ලදී.

මෙහිදී බුදුන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා, විනය නීති සහ අභිධර්මය ඇතුළත් ත්‍රිපිටකය පුස්කොළ පොත්වල ලියා සංරක්ෂණය කරන ලදී.

මෙම ඓතිහාසික සිදුවීම ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව සමස්ත ථෙරවාදී බෞද්ධ ලෝකයේම ආගමික හා සාහිත්‍ය ඉතිහාසයේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් ලෙස සැලකේ.

අලුවිහාරය අද දක්වාම ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ උරුමය, ත්‍රිපිටක සාහිත්‍යය සහ පුස්කොළ පොත් ලේඛන සම්ප්‍රදාය සිහිපත් කරන ඓතිහාසික පූජනීය ස්ථානයක් ලෙස පවතී.


== මේවාත් බලන්න ==
* තල් ගස
* පුස්කොළ පොත්
* සිංහල සාහිත්‍යය
* අලුවිහාරය
* ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය

== මූලාශ්‍ර ==
* UNESCO – Documentary Heritage.
* British Library – Asian and African Manuscripts.
* ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික ලේඛනාරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව.</text>
      <sha1>lhuf516vv3zvt9z2cwthm2v1wwnaxiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ආහාර පරිරක්ෂණය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26577</id>
    <revision>
      <id>803536</id>
      <parentid>675028</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>803536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47800" sha1="p6iqwiidjjwzvk62lwce3t0ukal94dw" xml:space="preserve">== පරිරක්ෂණ ක්‍රියාවලිය ==

{| class=&quot;infobox wikitable&quot; style=&quot;width: 350px&quot;
! ක්‍රමය
! ක්ෂුද්‍රජීවීන්ගේ වැඩීමට හෝ පැවැත්මට ඇති බලපෑම
|- style=&quot;background:#ccccff;&quot;
| ශීත කිරීම
| ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ වැඩීම ප්‍රමාද කිරීමට අඩු උෂ්ණත්ව යොදනු ලබයි.
|- style=&quot;background:#dddddd;&quot;
| හිමායනය
| අඩු උෂ්ණත්ව තත්ත්ව යෙදීම සහ ජලයේ ක්‍රියාකාරිත්වය අඩු කිරීම මගින් ඔක්සිකරණ ප්‍රතික්‍රියා වල වේගය අඩු කර ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ වැඩීමට බාධා කරයි.
|- style=&quot;background:#ccccff;&quot;
| ආහාරය වියලා, පදම් කර සංරක්ෂණය කිරීම
| අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට ජලයේ ක්‍රියාකාරිත්වය අඩු කිරීම මගින් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ වැඩීම නිශේධනය කිරීම හෝ ප්‍රමාද කිරීම සිදු කරනු ලබයි.
|- style=&quot;background:#dddddd;&quot;
| රික්තක කරන ලද, [[ඔක්සිජන්]] රහිත වෙනස් කරන ලද [[වායු ගෝලය]]ක් තුල ඇසිරීම
| අඩු [[ඔක්සිජන්]] ආතතියක් සැපයීමෙන් අනිවාර්ය ස්වායුක ජීවීන්ගේ සහ වෛකල්පික නිර්වායුක ජීවීන්ගේ වැඩීම නිශේධනය හෝ ප්‍රමාද කරයි.
|- style=&quot;background:#ccccff;&quot;
| සංතෘප්ත [[කාබන්ඩයොක්සයිඩ්]] සහ වෙනස් කරන ලද [[වායු ගෝලය]]ක් තුල ඇසිරීම
| ඇතැම් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ විශේෂිත නිෂේධනයක් සිදු කරයි.
|- style=&quot;background:#dddddd;&quot;
| දුබල අම්ල එකතු කිරීම (උදා: සෝඩියම් ලැක්ටේට්)
| ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ අන්තර් සෛලීය pH අගය අඩු කරයි. 
|- style=&quot;background:#ccccff;&quot;
| ලැක්ටික් අම්ල පැසවීම
| ක්ෂුද්‍ර ජීවී ක්‍රියාකාරිත්වයන් මගින් ආහාරයේ pH අගය අඩු කරනු ලබන අතර ඇතැම් අවස්ථා වලදී අනෙකුත් ක්ෂුද්‍ර ජීවී නිෂ්පාදන මගින් (උදා: එතනෝල්, බැක්ටීරියොසින්ස්) ඇති කරන ලැක්ටික් අම්ලය සහ ඇසිටික් අම්ලය මගින් අතිරේක නිෂේධනයක් ඇති කරයි.
|- style=&quot;background:#dddddd;&quot;
| සීනි පරිරක්ෂණය
| [[ආහාර]], අධික සුක්‍රෝස් සාන්ද්‍රණයක් තුල පිසීමෙන් විශාල ආස්‍රැති පීඩනයක් ඇති කිරීම මගින් ක්ෂුද්‍ර ජීවී පැවැත්මට හානි කරයි.
|- style=&quot;background:#ccccff;&quot;
| එතනෝල් පරිරක්ෂණය
| එතනෝල් තුල ගිල්වා තැබීම හෝ එතනෝල් තුල බහා පිසීම මගින් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් නිශේධනය කරන ධූලක නිපදවේ. මෙය සීනි පරිරක්ෂණය සමග සංයුක්ත කල හැක.
|- style=&quot;background:#dddddd;&quot;
| ‍තෛලෝදකරණය
| ඒකක වලට වෙන් කරණ ලද පෝෂක ප්‍රමාණයක් සහිත ජලීය බිඳිති ලෙස ජලය තුල ඇති ‍තෛලෝදකරණය කරන ලද [[ආහාර]] මිශ්‍රණයකි.
|- style=&quot;background:#ccccff;&quot;
| නයිට්‍රයිට් හෝ සල්ෆයිට් අයන එකතු කිරීමෙන් [[ආහාර]] පරිරක්ෂණය
| විශේෂිත ක්ෂුද්‍රජීවී ඛාණ්ඩ නිශේධනය කරයි.
|- style=&quot;background:#dddddd;&quot;
| පැස්ටරීකරණය
| අපේක්ෂිත ප්‍රමාණයට ඉලක්ක කල ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් අක්‍රිය කිරීමට අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට තාපය යෙදීම 
|- style=&quot;background:#ccccff;&quot;
| ආහාර ප්‍රකිරණය (විකිරණ යෙදීම)
| සෛලය තුල ඇති ආර්.එන්.ඒ අනු බිඳ දැමීම සඳහා අයනීකාරක විකිරණ යොදා ගනු ලැබේ.
|- style=&quot;background:#dddddd;&quot;
| අධික ද්‍රවස්ථිතික පීඩනයක් යෙදීම (පැස්කලීකරණය)
| පීඩනය මගින් යීස්ට්, දිලීර වැනි වර්ධක බැක්ටීරියා අක්‍රිය කරනු ලැබේ.
|- style=&quot;background:#ccccff;&quot;
| විද්‍යුත් ස්ඵන්දන ක්ෂේත්‍ර ක්‍රමය (පී.ඊ.එෆ් 9 ප්‍රතිකාරකය)
| කෙටි විද්‍යුත් ස්ඵන්දන මගින් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් අක්‍රිය කරනු ලැබේ.
|}

පරිරක්ෂණ ක්‍රියාවලියේ අන්තර්ගතය:
* තාපය මගින් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් විනාශ කිරීම හෝ ස්වභාවික ලක්ෂණ වෙනස් කිරීම (උදා: නැටවීම)
* ඔක්සිකරණය (උදා: සල්ෆර් ඩයොක්සිඩ් භාවිතය)
* ධූලක නිශේධනය (උදා: දුම් ගැසීම, කාබන් ඩයොක්සයිඩ් භාවිතය, [[විනාකිරි]], මද්‍යසාර යනාදිය)
* [[විජලනය]] (උදා: වියලීම)
* ආස්‍රැති නිශේධනය (උදා: පැණි වර්ග භාවිතය)
* අඩු උෂ්ණත්ව අක්‍රිය කිරීම (උදා: හිමායනය)
* අධි ජල පීඩනය (උදා: නව, 'ශීත' පැස්ටරීකරණ ක්‍රමයකි, ජල පීඩනය මගින් [[ආහාර]] වල ගුණ හානි කිරීමට හේතුවන සහ ආහාරවල සුරක්ෂිතතාවය සඳහා බලපාන ස්වභාවිකව හටගන්නා රෝගකාරක විනාශ කරයි)
* මෙම ක්‍රමවල නොයෙක් සංයෝජන

== ආහාර වියලීම ==

වියලීම යනු, බැක්ටීරියා වර්ධනය වැලැක්වීම හෝ ප්‍රමාද කිරීම සඳහා, ජලයේ ක්‍රියාකාරිත්වය අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට අඩු කිරීමට යොදා ගන්නා පැරණි [[ආහාර]] පරිරක්ෂණ ක්‍රම අතරින් එකකි. එමෙන්ම වියලීම මගින් ආහාරයේ බරද අඩු කරගත හැකිය. 

== හිමායනය ==

හිමායනය, පිළියෙළ කිරීමට පෙර හිමායනයක් අවශ්‍ය නොවන ප්‍රකෘත [[ආහාර]] ද ඇතුළුව [[ආහාර]] වර්ග විශාල ප්‍රමාණයක් පරිරක්ෂණය කිරීම සඳහා සාමාන්‍යයෙන් යොදා ගන්නා වානිජමය සහ ගෘහස්ථමය ක්‍රියාවලියකි. උදාහරණයක් වශයෙන්, අර්තාපල් ශීතකරණයේ තබයි. නමුත් අර්තාපල් මාස ගණනාවක් තුල සුරක්ෂිතව ගබඩා කර තැබීම සඳහා අවශ්‍ය වන්නේ සිසිල් අඳුරු ස්ථානයක් පමණි. බොහෝ රටවල ජාතික ආපදා සඳහා උපක්‍රමශීලී [[ආහාර]] තොග විශාල ප්‍රමාණයක් දිගු කාලීනව ගබඩා කර තැබීම පිණිස සිසිල් ගබඩා යොදා ගනී.

== රික්තක ඇසිරීම ==

රික්තක ඇසිරීම යනු, වාතය ඉවත කරන ලද පරිසරයක, සාමාන්‍යයෙන් වායුරෝධක බෑග හෝ බෝතල තුල ආහාරය අසුරා තැබීමයි. රික්තක පරිසරය මගින් ජීවත් වීමට [[ඔක්සිජන්]] අවශ්‍ය කරන බැක්ටීරියා ඉවත් කරනු ලබන අතර ආහාරය නරක් වීම ද වලක්වයි. රික්තක අසුරන ක්‍රමය පොදුවේ යොදා ගනු ලබන්නේ කජු ඇසිරීමේදී ඔක්සිකරණයෙන් ඒවායේ රස හානි වීම අවම කිරීමටයි.

== ලුණු දැමීම ==

[[ලුණු]] දැමීම හෝ පදම් කිරීම ලෙස හඳුන්වන්නේ මාංශ [[ආහාර]] වල ඇති තෙතමනය ආස්‍රැතිය නම් ක්‍රියාවලිය මගින් ඉවත් කිරීමයි. මෙහිදී මාංශ ආහාරය, [[ලුණු]] හෝ සීනි සමඟ සැකසීම හෝ ඒ දෙකම සමඟ සංයෝග කිරීම සිදු කරනු ලබයි. මස් සැකසීම සඳහා නයිට්‍රේට සහ නයිට්‍රයිට ද බොහෝ විට යොදා ගනු ලබන අතර ඒවා මස් වල ලාක්ෂණික රෝස පැහැය රැක ගැනීමට මෙන්ම ක්ලොස්ට්‍රිඩියම් බොටුලිනම් නිශේධනයට ද  දායක වේ. 

== සීනි දැමීම ==

සීනි, පලතුරු පරිරක්ෂණයට යොදා ගනු ලබන්නේ පැණි ලෙස සකසා [[ඇපල්]], පෙයාස්, පීච්, ඇප්රිකට්, වියලි මිදී වැනි පලතුරු සමඟ හෝ ස්ඵටික ආකාරයට ය. ස්ඵටිකීකරණය සඳහා පරිරක්ෂිත ද්‍රව්‍ය පිසිනු ලබන්නේ සීනි තුල වන අතර සෑදෙන නිෂ්පාදනය වියලිව අසුරා තබනු ලබයි. මෙම ක්‍රමය යොදා ගනු ලබන්නේ පැඟිරි වර්ගයේ පලතුරු (ලෙලි සහිත පලතුරු), ඇන්ජෙලිකා සහ ඉඟුරු වැනි [[ආහාර]] සඳහා ය.  මෙම ක්‍රියාවලියේ සිදුවන වෙනස්කමක් නිසා චෙරි වැනි පළතුරක් වන ග්ලේස් ෆෘට් (ස්පටිකීකරණය කරන ලද පලතුරකි) නිපදවෙන අතර එය සීනි සමඟ පරිරක්ෂණය කර පසුව එහි ඇති පැණි පෙරා විකුණනු ලබයි. මෙම පරිරක්ෂණය පැවතෙන්නේ පලතුරෙහි සීනි ප්‍රමාණය සහ පැණි වල බාහිර ආලේපනය මගිනි. පලතුරු වලින් සාදන ලද බ්‍රැන්ඩි හෝ අනෙකුත් පෙරන ලද [[අරක්කු]] වැනි සුඛෝපභෝගී නිෂ්පාදන පරිරක්ෂණය සඳහා සීනි භාවිතා කරනු ලබන්නේ සාමාන්‍යයෙන් මධ්‍යසාර සමඟ සංයෝග කිරීමෙනි. මේවා චෙරි බ්‍රැන්ඩි හෝ ස්ලෝ ජින් වැනි රසකාරක යෙදූ පෙරන ලද [[අරක්කු]] සමඟ ව්‍යාකූල කර නොගත යුතුය.

== අච්චාරු දැමීම ==
[[Image:Gimchi.jpg|thumb|150px|කිම්චි]]
අච්චාරු දැමීම යනු, ආහාරයට සුදුසු ප්‍රති-ක්ෂුද්‍ර ජීවක දියර යෙදීමෙන් ආහාර පරිරක්ෂණය කිරීමේ ක්‍රමයකි. අච්චාරු දැමීම රසායනික අච්චාරු දැමීම ලෙස පුළුල් වශයෙන් වර්ග කල හැක. උදාහරණයක් ලෙස රසායනික අච්චාරු දැමීමේදී ආහාරය බැක්ටීරියා සහ අනෙකුත් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් නිශේධනය කරන හෝ විනාශ කරන ආහාරයට සුදුසු ප්‍රති-ක්ෂුද්‍ර ජීවක දියර තුල බහා තබයි. අච්චාරු දැමීමේදී කාරක ද්‍රව්‍ය ලෙස අති ක්ෂාර (අධික [[ලුණු]] සහිත), [[විනාකිරි]], මද්‍යසාර සහ එළවලු [[තෙල්]], විශේෂයෙන්ම ඔලිව් [[තෙල්]] සහ තවත් [[තෙල්]] වර්ග රාශියක් ද අන්තර්ගත කරයි. රසායනික වශයෙන් අච්චාරු දැමීමේ බොහෝ ක්‍රියාවලීන් වලදී රත් කිරීම හෝ නැටවීම ද යොදාගනු ලබයි. එහිදී පරිරක්ෂණය කරන ලද [[ආහාර]], අච්චාරු දැමීමේ කාරක සමග සංතෘප්තතාවයට පත්වනු ලබයි. සාමාන්‍යයෙන් රසායනික වශයෙන් අච්චාරු දමන ලද [[ආහාර]] වල පිපිඤ්ඤා, ගම්මිරිස්, [[ලුණු]] දමන ලද ගව මස්, හුරුල්ලන් සහ බිත්තර, අච්චාරුවක් ලෙස හොඳින් මිශ්‍රකරන ලද  එළවලු ආකාරයෙන් අන්තර්ගත වේ.

[[විනාකිරි]]/අච්චාරු පැසවීමෙදී ලැක්ටික් අම්ල නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියේදී මෙන්ම, පරිරක්ෂණ  කාරක ආහාරය විසින්ම  නිෂ්පාදනය කරගනු ලබයි. පැසවන ලද [[විනාකිරි]] වල ගෝවා අච්චාරු, කිම්චි වැනි ද්‍රව්‍ය ද අන්තර්ගත වේ. ඇතැම් අච්චාරු දමන ලද පිපිඤ්ඤා ද පැසවීමට ලක් කර ඇත. 

වානිජමය වශයෙන් නිපදවන අච්චාරු වලට ඒවායේ ජීව කාලය වැඩි කිරීම සඳහා සෝඩියම් බෙන්සොඒට් හෝ ඊ.ඩී.ටී.ඒ වැනි පරිරක්ෂක ද එක් කල හැකිය.

== ලයි කිරීම ==

සෝඩියම් හයි‍ඩ්‍රොක්සයිඩ් (ලයි) බැක්ටීරියා වර්ධනය සඳහා ආහාරය අති ක්ෂාරීය තත්ත්වයකට පත් කරයි. ලයි මගින් ආහාරයේ රසය සහ මතුපිට ස්වභාවය වෙනස් කිරීමට හේතුවන මේද අම්ල ව්‍යුත්පන්න සබන් බවට හරවනු ලබයි. ඔලිව් වට්ටෝරු සෑදීමේදී මෙන්ම ලූට්ෆිස්ක් ([[ලුණු]] රහිත මත්ස්‍ය වර්ගයක්) සෑදීම සඳහා ද ලයි උපයෝගී කරගනු ලැබේ. පරිරක්ෂණය කරන ලද බිත්තර සඳහා නවතම වට්ටෝරුවලදී ද ලයි යොදා ගනු ලැබේ. මාසාහරිනා සහ හොමිනි (වියලා [[ලුණු]] දමන ලද බඩ ඉරිඟු) සෑදීමේදී කෘෂිකාර්මික හුණු යොදා ගන්නා අතර එය ලයි ලෙස වරදවා තේරුම් ගෙන ඇත.

== ටින් කිරීම සහ බෝතල් කීරීම ==

[[Image:PreservedFood1.jpg|thumb|right|225px|පරිරක්ෂිත ආහාර]]
ටින් කිරීම, පිසින ලද [[ආහාර]] සඳහා යොදා ගන්නා අතර ජීවානුහරණය කිරීමේ ක්‍රමයක් ලෙස ඒවා හිස් භාජන සහ බරණි වල බහා මුද්‍රා තැබීම සහ ඉතිරි වී ඇති බැක්ටීරියා විනාශ කිරීම හෝ දුර්වල කිරීම සඳහා බහාලුම් තැම්බීම සිදු කරනු ලබයි. මෙම ක්‍රමය සොයා ගන්නා ලද්දේ නිකොලස් ඇපර්ට්&lt;ref&gt;''නිකොලස් ඇපර්ට් යනු වායු රෝධක ආහාර පරිරක්ෂණ ක්‍රමය මුල් වරට සොයා ගත් ප්‍රංශ ජාතික විද්‍යාඥයා ය.&lt;/ref&gt; විසිනි. [[ආහාර]] වල විවිධ ප්‍රමාණ වලින් [[ආහාර]] නරක් වීමට එරෙහිව ස්වභාවික ආරක්ෂ ක්‍රම පවතින අතර ඇතැම් විට අවසන් පියවර සිදුවීම සඳහා පීඩන උදුනක තැබීම අවශ්‍ය විය හැකිය. ස්ට්‍රෝබෙරි වැනි අධි ආම්ලික පලතුරු බඳුන් ගත කිරීමේදී පරිරක්ෂක අවශ්‍ය නොවන අතර එයට ඇත්තේ කෙටි තැම්බීමේ චක්‍රයකි. නමුත් [[තක්කාලි]] වැනි ආන්තික පලතුරු වලට දීර්ඝ තැම්බීමේ චක්‍රයක් අති අතර අනෙකුත් ආම්ලික මූලද්‍රව්‍ය එකතු කිරීමේ අවශ්‍යතාවයක් ද ඇත. එළවලු සහ මස් වර්ග වැනි අඩු ආම්ලික [[ආහාර]] සඳහා සම්පීඩිත ටින් කිරීමක් අවශ්‍ය වේ. ටින් කිරීමෙන් සහ බෝතල් කිරීමෙන් පරිරක්ෂණය කරන ලද [[ආහාර]], බඳුන හෝ බෝතලය විවෘත කල සැනින් නරක් වීමේ ක්ෂණික අවදානමක් ඇත.

ටින් කිරීමේ ක්‍රියාවලියේදී සිදුවන තත්ත්ව පාලනයේ හිඟතා නිසා බඳුන් තුලට ජලය හෝ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ඇතුළු වීමට ඉඩ ඇත. මෙවැනි බොහෝ අපොහොසත්කම් වියෝජනය වීම් ලෙස බඳුන තුල වායු නිෂ්පාදනය වී බඳුන විශාල වී පිපිරී යාමෙන් ඉක්මනින් අනාවරණය කරගත හැක.කෙසේ නමුත්, ආහාරය අභ්‍යන්තරයෙහි උග්‍ර විෂ නිපදවන, බරපතල රෝගාබාධ වලට හෝ මරණයට තුඩුදෙන, අනිවාර්ය නිර්වායුක ජීවීන්: ක්ලොස්ට්‍රීඩියම් බොටුලිනම් නිසා බඳුන්ගත කරන ලද [[ආහාර]] අපවිත්‍ර වීමට ඉඩ ඇති දුර්වල නිෂ්පාදනය (ඌන ක්‍රියාවලි) සහ දුර්වල ස්වස්ථතා සඳහා උදාහරණ පවතී. මෙම ජීවියා වායුවක් හෝ ප්‍රත්‍යක්ෂ රසයක් නොනිපදවන අතර රසයෙන් හෝ ගඳ සුවඳින් හඳුනාගත නොහැක.  මෙම විෂබීජ වල ස්වභාවික ලක්ෂණ, [[ආහාර]] පිසීමේදී වෙනස් වනු ලැබේ. අපරීක්ෂාකාරී ලෙස කඩා බඳුන්ගත කල පිසින ලද [[හතු]], බඳුන් ගත කිරීමෙන් හෝ පසුව සිදුකරන ප්‍රතිතාපන මගින් විනාශ කල නොහැකි විෂ නිපදවන, [[ස්ටැෆිලොකොකස් අවුරියස්]] ගේ වර්ධනයට උපකාරී වේ.

== ජල්ලි දැමීම ==

[[ආහාර]], ඝනීකාරක ද්‍රව්‍ය සමග ජෙලයක් ආකාරයෙන් පීසීමෙන් ද පරිරක්ෂණය කරගත හැක. එබඳු ද්‍රව්‍ය අතරට ජෙලටින්, එගාර්, ඉරිඟු පිටි සහ හුළංකීරිය පිටි ඇතුලත් වේ. ෆූජියානු ප්‍රාන්තයේ සීමෙන් නගරයේ චීන සමූහාණ්ඩුවේ ජනයාගේ ප්‍රණීත ආහාරයක් වන ආඳන් වැනි මත්ස්‍යයන් සහ පණුවන් වැනි ඇතැම් [[ආහාර]] පිසින විට ස්වභාවිකව [[ප්‍රෝටීන]] ජෙලයක් ඇති වේ. ලන්ඩනයේ නැගෙනහිර අන්තයේ ජනයා ජල්ලි දමන ලද ආඳන්, තලපයක් ලෙස සාදාගත් අර්තාපල් සමඟ ප්‍රණීත ආහාරයක් ලෙස අනුභව කරනු ලබයි. රස මවුලු (ජෙලටින් සහ පැහැදිලි කල මාංශ සූපයකින් සාදන ලද ජෙලයක්) ලෙස බඳුන් ගත කරන ලද මස්, 1950 දක්වා එක්සත් රාජධානියේ මස් කැබලි සංග්‍රහ කිරීමේ පොදු ක්‍රමයක් විය. ජෝගු වල දමන ලද බොහෝ මස් ද ජල්ලි දමා ඇත.

ජල්ලි දැමීමෙන් පරිරක්ෂණය කරන ලද පලතුරු, ජෙලි, මාමලෙඩ් හෝ රක්ෂිත පලතුරු ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. එවැනි අවස්ථා වලදී සාමාන්‍යයෙන් ජල්ලි කාරකය පෙක්ටීන් වන අතර එය ආහාරය පිසින අතරදී එකතු කරනු ලබයි. නැතහොත් පලතුරෙන් ස්වාභාවිකවම උත්පාදනය වේ. බොහෝ පරිරක්ෂිත පලතුරු වලට බඳුන් ගත කල පසුද සීනි එක් කරනු ලැබේ. තාපනය, ඇසිරීම හා ආම්ලිකකරණය සහ සීනි [[ආහාර]] වලට පරිරක්ෂණය සපයයි.

== බඳුන්ගත කිරීම==

මේද ස්තරයක් සමග බඳුන් ගතකර මුද්‍රා තැබීම, මාංශ (විශේෂයෙන් කූනිස්සන්) පරිරක්ෂණයේ සාම්ප්‍රදායික [[බ්‍රිතාන්‍ය]] ක්‍රමයකි. පේට් (මාංශ මිශ්‍රණයකි) සමඟ සසඳන විට බඳුන් ගත කල කුකුළු අක්මා සඳහා ද මෙය පොදුය.

== ජෝගු තුල ඇසිරීම ==

ජෝගු තුල ඇසිරීම මගින් මාංශ පරිරක්ෂණය කල හැකි අතර මස් (පොදුවේ දඩයම් [[සතුන්]] හෝ මත්ස්‍යයන්) තැම්බීමේ ක්‍රියාවලිය සිදු කරනු ලබන්නේ මැටි ජෝගු හෝ [[ආහාර]] පුළුස්සන තැටි තුලය. ජෝගු තුල ඇසිරීමට සූදානම් කරන සත්වයා සාමාන්‍යයෙන් කැබලි වලට කපා තදින් මුද්‍රා තබන ලද ජෝගු තුල අති ක්ෂාර හෝ යුෂ සමග තැන්පත් කර තම්බනු ලබයි. ඇතැම්විට රතු වයින් සහ/හෝ සත්ත්ව [[රුධිරය]], පිසෙන ද්‍රාවණයට එකතු කරනු ලැබේ. විසිවන සියවස මැද භාගය දක්වා ජෝගු තුල ඇසිරීම, මාංශ පරිරක්ෂණයේ ජනප්‍රිය ක්‍රමයක් විය.

== ප්‍රකිරණය ==

[[ආහාර]] ප්‍රකිරණය&lt;ref&gt;''ආහාර ප්‍රකිරණය යනු ආහාරයේ සුරක්ෂිතතාවය වැඩි කරන ආහාර පරිරක්ෂණ ක්‍රමයකි.&lt;/ref&gt; යනු, [[ආහාර]] අයනීකාරක විකිරණ; ත්වරක මගින් නිකුත් වන අධි ශක්ති ඉලෙක්ට්‍රෝන හෝ එක්ස් කිරණ හෝ ගැමා කිරණ (කොබෝල්ට්-60 හෝ සීසියම්-137 වැනි විකිරණශීලී ප්‍රභව වලින් විමෝචනය වන කිරණ) වලට නිරාවරණය කිරීමයි. මෙම ප්‍රතිකර්මයේ බලපෑම් රැසක් ඇති අතර බැක්ටීරියා, දිලීර සහ කරදරකාරී කෘමීන් විනාශ කිරීම, පලතුරු වල පැසීම සහ නරක් වීම අඩු කිරීම සහ අධි මාත්‍රා යොදා වඳ වීමට සැලැස්වීම වැනි බලපෑම් ඇතුලත් වේ. මෙම තාක්ෂණය පැස්ටරීකරණයට සමාන වේ. ආහාරය තාපයට ලක් නොකරන නිසා ඇතැම් විට එය 'ශීත පැස්ටරීකරණය' ලෙස හඳුන්වයි. ප්‍රකිරණය වයිරස හෝ ප්‍රියොන් ([[ප්‍රෝටීන]]මය රෝග කාරකයකි) වලට එරෙහිව ඵලදායී නොවේ. එයට ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් විසින් දැනටමත් සාදා ඇතී විෂ ඉවත් කිරීමට නොහැකි අතර එය යොදා ගත හැකි වන්නේ මූලිකව උසස් තත්ත්වයෙන් යුක්ත [[ආහාර]] සඳහා පමණි. 

විකිරණ ක්‍රියාවලිය, [[න්‍යෂ්ටික ශක්තිය]] සමග සම්බන්ධයක් නැති නමුත් ඒ සඳහා න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා වලදී හටගන්නා විකිරණශීලී න්‍යෂ්ටීන් මගින් විමෝචනය වන විකිරණ උපයෝගී කරගනු ලැබේ. අයනීකාරක විකිරණ ජීවානුහරණයේදී උපයෝගී වන නමුත් ජීවිත වලට උපද්‍රව ඇතී කරයි. මෙම හේතුව නිසා ප්‍රකිරණ උපකරණ සඳහා ඇත්තේ ක්‍රියාවලිය සිදුවන ස්ථානය තදින් ආවරණය කරණ ලද ප්‍රකිරණ කුටීන් ය. විකිරණයේ ආරක්ෂාකාරී ක්‍රියාමාර්ග, විකරණ උපකරණ භාවිතා කරන සේවකයන්ට සහ පරිසරයට ඒවා නිසා නිදහස් වන විකිරණ කවර මාත්‍රාවකින් හෝ නොලැබීම සහතික කරයි. ප්‍රකිරණය කරන ලද [[ආහාර]] විකිරණශීලී බවට පත් නොවන අතර දේශීය සහ ජාත්‍යන්තර වි‍ෂේශඥයන් ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ ප්‍රකිරණය [[ආහාර]] සඳහා හිතකර බවයි. කෙසේ වුවත් මෙවන් ආහාර පරිභෝජනය කිරීමෙන් ඇතිවන හිතකර තත්ත්ව විරුද්ධවාදීන් සහ පාරිභෝගික සංවිධාන වල තර්ක වලට බඳුන් වේ. WHO, FAO වැනි එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධාන ද [[ආහාර]] ප්‍රකිරණය යොදා ගැනීම අනුමත කර ඇත. [[ආහාර]], ප්‍රකිරණය විය හැකිද නැද්ද යන වග සම්බන්ධයෙන් පවතින අන්තර්ජාතික ව්‍යවස්ථා, නීති රහිත තත්ත්වයේ සිට පූර්ණ තහනමක් දක්වා වන ලෙස ලොව පුරා විවිධාකාර විය හැකිය. ප්‍රකිරණය, තත්ත්වයෙන් අඩු හෝ දූෂිත [[ආහාර]] වර්ග විකිණීමට හැකි තත්ත්වයකට පත් කිරීමට හැකියාව ලබා දේ.

ලොව පුරා රටවල් 40 කටත් අධිකව, වසරක් තුලදී [[ආහාර]] අයිතම ටොන් 500,000 ක් පමණ ප්‍රකිරණයට ලක් කරන බව තක්සේරු කර ඇත. මේවා ප්‍රධාන වශයෙන් පලතුරු මැස්සන් නිරෝධායනය&lt;ref&gt;''නිරෝධායනය යනු රෝග වැලැක්වීම සඳහා වෙන් කොට තැබීම.&lt;/ref&gt; සඳහා ප්‍රකිරණය කරන ලද නැවුම් පලතුරු වල වැඩිවෙමින් පවතින කොටසක් සමග යොදා ගන්නා කුළුබඩු සහ තුනපහ වේ.

== විද්‍යුත් ස්ඵන්දන ක්ෂේත්‍ර ක්‍රමය  ==

විද්‍යුත් ස්ඵන්දන ක්ෂේත්‍ර ක්‍රමය යනු, ප්‍රබල [[විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රය]]ක කෙටි ස්ඵන්දන ආධාරයෙන් සිදුකරන සෛල පිරිසැකසුම් ක්‍රියාවලියකි. ඵලදාව රහිත [[ආහාර]] නිෂ්පාදන සඳහා අඩු උෂ්ණත්ව විකල්ප පැස්ටරීකරණ ක්‍රියාවලියක් ලෙස විද්‍යුත් ස්ඵන්දන ක්ෂේත්‍ර යොදා ගත හැකිය. විද්‍යුත් ස්ඵන්දන ක්ෂේත්‍ර ක්‍රමයේදී, [[ආහාර]] ද්‍රව්‍යය ඉලෙක්ට්‍රෝඩ දෙකක් මධ්‍යයේ තබා විද්‍යුත් ස්ඵන්දන යොදනු ලබයි.  [[විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රය]] මගින් සෛල පටලයේ සිදුරු විශාල කර, සෛල විනාශ කර, ඒවායේ අන්තර්ගතයන් නිදහස් කරයි. [[ආහාර]] පිරිසැකසුම් ක්‍රියාවලිය සඳහා යොදා ගන්නා විද්‍යුත් ස්ඵන්දන ක්ෂේත්‍ර ක්‍රමය දැනට පර්යේෂණ අවධියේ පවතින දියුණු වෙමින් පවතින තාක්ෂණයකි. පලතුරු යුෂ පැස්ටරීකරණය සඳහා ද විද්‍යුත් ස්ඵන්දන ක්ෂේත්‍ර ක්‍රමය යොදා ගැනීමේ සීමිත කාර්මික භාවිත සංඛ්‍යාවක් ඇත. 

== වෙනස් කල වායු ගෝලය  ==

[[වායු ගෝලය]] වෙනස් කිරීම යනු, ආහාරය අවට වායුගෝලය යෙදීමෙන් සිදු කරන [[ආහාර]] පරිරක්ෂණ ක්‍රමයකි. පරිරක්ෂණය කිරීමට අපහසු සලාද භෝග [[ඔක්සිජන්]] (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) සාන්ද්‍රණය අඩු කර [[කාබන්ඩයොක්සයිඩ්]] (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) සාන්ද්‍රණය වැඩි කිරීම සඳහා වෙනස් කල [[වායු ගෝලය]]ක් සමග මුද්‍රා තබන ලද බෑග තුල අසුරනු ලබයි. මේ පිළිබඳව සැලකිලිමත් වන විට එවැනි තත්ත්ව යටතේ සලාද භෝග ඒවායේ පෙනුම සහ මතුපිට ස්වභාවය පවත්වා ගත්තද, මෙම පරිරක්ෂණ ක්‍රමයේදී විශේෂයෙන් විටමින් වැනි පෝෂ්‍ය පදාර්ථ රඳවා තබාගත නොහැකි විය හැක. 
-
- ධාන්‍ය වර්ග කාබන්ඩයොක්සියිඩ් උපයෝගී කරගෙන පරිරක්ෂණය කරනු ලබයි. මෙහිදී වියලි අයිස් කුට්ටියක් පත්ලේ තැන්පත් කර බඳුන ධාන්‍ය වලින් පුරවනු ලැබේ. පසුව අතිරික්ත වායුව ඉවත් කරයි. වියලි අයිස් ඌර්ධවපාතනයෙන් සෑදෙන කාබන්ඩයොක්සියිඩ්, ධාන්‍ය වලට හානි කරන කෘමීන්ගේ හා දිලීර වල වැඩීම සහ ඔක්සිකරණ ක්‍රියාවලි වලක්වනු ලබයි. මේ ආකාරයෙන් අසුරා තබන ලද ධාන්‍ය අවුරුදු පහක් දක්වා ආහාරයට ගත හැකි තත්ත්වයෙන් පවත්වා ගත හැකිය.
-
98% ක හෝ ඊට ඉහල සාන්ද්‍රණයක පවතින නයිට්‍රජන් වායුව (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), හයිපොක්සියාව (රෝගයක්) මගින් ධාන්‍ය වල සිටින කෘමීන් විනාශ කිරීමට ඵලදායි ලෙස යොදා ගැනේ. කෙසේ නමුත් මේ අනුව බලන කල [[කාබන්ඩයොක්සයිඩ්]] වල පවතින වාසිදායක තත්ත්වය වන්නේ හයිපොක්සියා සහ හයිපකාබියා යන රෝගාබාධ දෙකම මගින් ජීවියා විනාශ කල හැකි වීමයි. මේ සඳහා අවශ්‍ය වන්නේ [[කාබන්ඩයොක්සයිඩ්]] 80% ක  පමණ සාන්ද්‍රණයක් පමණි. වායු රෝධනය කර මුද්‍රා තබා පවත්වා ගත නොහැකි අවස්ථාවන් සඳහා [[කාබන්ඩයොක්සයිඩ්]] ධූමකරණය වඩා යෝග්‍ය වේ. 

== පොළොවේ වැළලීම ==

[[ආහාර]] පොළොවේ වැළලීම මගින් ඒවා විවිධ සාධක මගින් පරිරක්ෂණය කර ගත හැක. එම සාධක වන්නේ අඩු ආලෝකය, අඩු උෂ්නත්ව තත්ත්ව, pH අගය හෝ පාංශු අවශෝෂණය වැනි දේ ය. [[ආහාර]] පොළොවේ වැළලීම, [[ලුණු]] දැමීම හෝ පැසවීම වැනි අනෙකුත් ක්‍රම සමග සම්බන්ධ කර යොදා ගත හැක.

බොහෝ [[අල]] සහිත එළවලු නරක් වීමට විශාල ප්‍රතිරෝධයක් දක්වන අතර සිසිල්, අඳුරු, තත්ත්වයන්හි ගබඩා කිරීම හැරුනුකොට වෙනත් පරිරක්ෂණ ක්‍රමයක් අවශ්‍ය නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස ගබඩා කලම්ප ([[අල]] සහිත [[ආහාර]] සඳහා වන තාවකාලික ගබඩාවක්) වල මෙන් පොළොව තුල වැළලීම.

පරිරක්ෂණය කරන ලද බිත්තර සාදනු ලබන්නේ බිත්තරය ක්ෂාරීය මාධ්‍යයක (හෝ වෙනත් ක්ෂාරීය ද්‍රව්‍යක) තැබීමෙන් වන අතර එහි ප්‍රතිඵලය වන්නේ
පහල යාම වෙනුවට ඉහල යන ලද pH අගය නිසා සිදු වන අකාබනික පැසීම්ය. පැසවීම මගින් ඒවා පරිරක්ෂණය වන අතර ඇතැම් සංකීර්ණ, අඩු රසකාරක [[ප්‍රෝටීන]] සහ [[ලිපිඩ]] සරල රසකාරක [[ප්‍රෝටීන]] බවට බිඳවැටේ.

වියලි සහ ක්ෂාරීය පස තුල (සඳහන් කල පරිදි පාංශු අවශෝෂණය) හෝ කැටි ගැසුණු පස තුල [[ආහාර]] බොහෝ ප්‍රමාණයක් පරිරක්ෂණය කල හැක.

ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ උතුරු ගොවිපල වල ගෝවා සාම්ප්‍රදායික ලෙස භූගත කරනු ලබයි.  ඇතැම් ක්‍රම වලදී ඒවා රැලි සහිතව සකසන අතර අනෙකුත් ක්‍රම වලදී ගෝවා අච්චාරු ලෙස පිළියෙළ කරනු ලැබේ. 'කිම්චි' මේ හා සමාන සාම්ප්‍රදායික නිෂ්පාදනයකි.

ඇතැම් අවස්ථා වලදී මාංශ [[ආහාර]] ද පරිරක්ෂණ තත්ත්වයන් යටතේ භූගත කරනු ලබයි. උණුසුම් අඟුරු හෝ අළු සමග භූගත කළහොත් එම [[උෂ්ණත්වය]]ට රෝග කාරකයන් විනාශ කල හැක. වියලි අළු මගින් ආහාරය වියලීමට හැකි අතර පොළොව මගින් [[ඔක්සිජන්]] රඳවා තබා ගැනීම සහ ආහාරය වැඩිදුර නරක් වීම වලක්වයි. ඉතා සිසිල් පසේ භූගත කළහොත් පොළොව ශීතකරණයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

== ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ පාලිත තත්ත්ව ==
[[File:SalmonellaNIAID.jpg|thumbnail|right| සැල්මොනෙල්ලා බැක්ටීරියාව]]
බොහෝ [[චීස්]], වයින්, බීර වැනි ඇතැම් [[ආහාර]] බොහෝ කල් තබා ගත හැක්කේ ඒවා නිෂ්පාදනයේදී [[ආහාර]] නරක් වීම වෙනුවෙන් සටන් කරන අඩු විෂ සහිත විශේෂිත ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් යොදා ගැනීම නිසා ය. මෙම ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ඔවුන් සඳහා ම සහ අනෙකුත් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් සඳහා පාරිසරික ධූලක නිපදවීමෙන් සහ අම්ල හෝ ක්ෂාර නිපදවීමෙන් රෝග කාරක රඳවා තබා ගනී. ආරම්භක ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්, [[ලුණු]], බීර, පාලිත උෂ්ණත්ව (සාමාන්‍යයෙන් සිසිල්), පාලිත [[ඔක්සිජන්]] තත්ත්ව (සාමාන්‍යයෙන් අඩු තත්ත්ව) සහ අනෙකුත් ක්‍රම භාවිතා කරන්නේ මිනිස් පරිභෝජනයට සුදුසු වන [[ආහාර]] නිපදවීමට යෝග්‍ය [[ජීවීන්]] සඳහා විශේෂිත පාලිත තත්ත්ව නිර්මාණය කිරීමටයි. 

== අධි පීඩන ආහාර පරිරක්ෂණය ==

අධි පීඩන ආහාර පරිරක්ෂණය යනු, ආහාර පරිරක්ෂණය කිරීම සඳහා අහික පීඩනයක් යොදා ගැනීමයි. &quot;බඳුනක් තුල වර්ග මීටරයකට රාත්තල් 70,000 ක හෝ ඊට වැඩි පීඩනයක් යෙදවෙන ලෙස ආහාරය පිළියෙල කිරීමේදී ඒවායෙහි නැවුම් පෙනුම, රසය සහ පෝෂ්‍ය පදාර්ථ රැකෙන අතර හානිකර ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ බලය හීන කිරීම සහ [[ආහාර]] නරක් වීම ප්‍රමාද වීම ද සිදු වේ.&quot; වසර 2001 වන විට අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට වානිජමය උපකරණ නිපදවන ලද අතර ඒ හේතුවෙන් වසර 2005 වන විට එම ක්‍රියාවලිය දෙහි යුෂ වල සිට ග්ලූකොමෝල්, ඩෙලිමීට්ස් වැනි නිෂ්පාදන රාශියක් සඳහා යොදා ගන්නා ලද අතර ඒවා විශාල වශයෙන් විකුණන ලදී. 

== මේ ලිපිත් බලන්න ==

{{Div col|cols=2}}
* [[විකිරණ - රසායන විද්‍යාව]]
* [[ක්ෂුද්‍ර ජීව විද්‍යාව]]
* [[ලිපිඩ]]
* [[ආහාර ක්ෂුද්‍ර ජීව විද්‍යාව]]
* [[විජලනය]]
* [[න්‍යෂ්ටික ශක්තිය]]
* [[න්‍යෂ්ටික රසායනය හැඳින්වීම]]
* [[ආහාර ස‍්වස්ථතාව]]
{{Div col end}}

== සටහන් ==
[[ගොනු|thumb|right|පරිරක්ෂිත ආහාර]]
{{Reflist}}

== බාහිර සබැඳුම් ==

* [http://www.danuma.lk/sinhala/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=18584%3A2010-06-12-04-45-23&amp;catid=110%3Aeducation&amp;Itemid=187&amp;lang=si පරීරක්ෂණයේ මූලධර්ම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728233642/http://www.danuma.lk/sinhala/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=18584%3A2010-06-12-04-45-23&amp;catid=110%3Aeducation&amp;Itemid=187&amp;lang=si |date=2013-07-28 }}
* [http://www.analyst.gov.lk/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=46&amp;Itemid=62&amp;lang=si ආහාර විද්‍යා අංශය-ආණ්ඩුවේ රස පරීක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150509200615/http://www.analyst.gov.lk/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=46&amp;Itemid=62&amp;lang=si |date=2015-05-09 }}

{{DEFAULTSORT:Food Preservation}}

==මුලාශ්‍ර==

මෙම විකිය ''Food preservation'' නම් ඉංග්‍රීසි විකියේ සිංහල පරිවර්තනයකි.
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Food_preservation Food preservation]

[[ප්‍රවර්ගය:ආහාර පරිරක්ෂණය| ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආහාර විද්‍යාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ක්‍ෂුද්‍රජීවවේදය]]</text>
      <sha1>p6iqwiidjjwzvk62lwce3t0ukal94dw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විල්හෙල්ම් ගයිගර්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31968</id>
    <revision>
      <id>803471</id>
      <parentid>503991</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T12:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Added si|විල්හෙල්ම ගයිගර</comment>
      <origin>803471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8363" sha1="9cwiyg26s3ax7gwxe3kp4r482iuroiw" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ලේඛක
| name             = විල්හෙල්ම් ලුඩ්විග් ගයිගර්
| native_name      = Wilhelm Geiger
| native_name_lang = de
| birth_date       = {{Birth date|1856|07|21}}
| birth_place      = [[Nuremberg|න්යුර්න්බර්ග්]]
| death_date       = {{Death date and age|1943|09|02|1856|07|21}}
| death_place      = [[Neubiberg|නොයිබිබර්ග්]]
| spouse           = {{Plainlist|
*{{marriage|මාරි ප්ලොහ්මන්|1881|1910|end=died}}
*{{marriage|Magdalene Grobe|1917}}
}}
}} &lt;!-- තොරතුරුකොටුව ලේඛක --&gt;

'''විල්හෙල්ම් ලුඩ්විග් ගයිගර්''' ({{en|Wilhelm Ludwig Geiger}}; '''අමිශ්‍ර''' {{si|විල්හෙල්ම ගයිගර}}) (1856 ජුලි 21 - 1943 සැප්‍. 02 ), ජර්මන් ජාතික ප්‍රාචීන ශාස්ත්‍රඥයෙකි. වි‍ශේෂයෙන්ම සිංහල සහ පාලි භාෂාවන් පිළිබඳව සුවිශේෂ උනන්දුවකින් කටයුතු කළ ශ්‍රී ලංකාවට ඉතා වැදගත් පඬිවරයෙකි.

==ජීවිතය==

ජර්මනියේ බැවේරියා ප්‍රාන්තයේ න්යුර්න්බර්ග් හිදී ක්‍රිස්තියානි ලූතර නිකායේ පුජකවරයෙකු වූ ලියොනාඩ් ගයිගර් සහ එම්මා පෞර් යුවලගේ සිවුවැනි දරුවා ලෙස උපත ලැබීය. 1861 දී න්යුර්න්බර්ග් හි මිලෑන්ක්කොන් පාඨශාලාවෙන් අධ්‍යාපනය අරඹා 1873 දී අපරදිග භාෂා පිළිබඳව හැදෑරීමට එර්ලන්ගන් (Erlangen) සරසවියට ඇතුළත් විය.&lt;ref name=nie&gt;{{Cite NIE|wstitle=Geiger, Wilhelm|year=1905}}&lt;/ref&gt; 1876 දී දර්ශනවාදය පිළිබඳව ගරු සම්මාන සහිත ආචාර්ය උපාධියෙන් පිදුම් ලැබීය. 1878 එර්ලන්ගන් සරසවියේ දර්ශනවාදය පිලිබඳ ආචාර්යවරයෙක් ලෙස පත්වීම ලැබ දෙවරක්ම (1901-2 සහ 1912-3) එම සරසවියේ උපකුලපති ධූරයට පත්විය. 1881-04-09 දින මාරි ප්ලොහ්මන් (Marie Plochmann) සමග විවාහ විය. පුතුන් දෙදෙනෙක් සහ දූවරුන් තිදෙනෙකි. වැඩිමල් පුත් Hans Wilhelm Geiger (1882-1945) සුප්‍රකට ගයිගර් කවුන්ටරයේ (Geiger Counter) නිර්මාතෘවරයාය. දෙවැනි පුත් Rudolf Oscar Geiger (1894-1981) ක්ෂුද්‍ර දේශගුණික විද්‍යාවේ (microclimatology) නිර්මාතෘවරයෙකි. 1910 දී බිරිඳ මියයාමෙන් පසු 1917-04-12 දින Magdalene Grobe (1877-1960) සමග විවාහ වුවද එම විවාහයෙන් දරුවන් නොලැබීය. 1895, 1925 සහ 1931 දී වශයෙන් තෙවරක් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියේය. දෙවන සහ තෙවන ලංකා ගමන් වලදී මග්දලේන් මහත්මියද සහභාගී වූ අතර ඇය ගයිගර් පඬිවරයාගේ සියලු ලේඛන කටයුතු වලට මාහැඟි දායකත්වයක් සැපයුවාය. මහාචාර්ය විල්හෙල්ම් ගයිගර් 1943 සැප්. 02 දින ජර්මනියේ මියුනික්‌ අසල නොයිබිබර්ග් හිදී මිය ගියේය.

==පොත පත==

එළිදක්වන ලද විවිධ කෘති සියයකට අධිකය. ඉන් කිහිපයක් නම්,
	
:* මහාවංශය සහ සිංහලයේ ඓතිහාසික දියුණුව (1905 පිටු 146 යි)
:* මහාවංශය ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය (1908 පිටු 368 යි)
:* සිංහලයේ මහාවංශ කතාව හෙවත් මහාවංශය (1912 පිටු 300 යි)
:* රසවාහිනී පරිවර්තනය (1918 පිටු 74 යි)
:* සංයුක්ත නිකාය (1925 පිටු 294 යි)
:* චුලවංශය ජර්මන් පරිවර්තනය 1-2 (1925-1927 පිටු 658 යි)
:* චුලවංශය ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය 1-2 (1929-1930 පිටු 727 යි)
:* සිංහල භාෂා ශබ්දකෝෂය (1930 පිටු 170 යි)
:* සිංහල භාෂා ව්‍යාකරණ (1938 පිටු 200 යි)
:* සිංහල භාෂා නෛරුක්තික විශ්වකෝෂය (1941 පිටු 196 යි)
:* Ceylon Tagebuchbleatter und Reiseerinnerungen (1898, සිංහල පරිවර්තනය - &quot;ගයිගර් දුටු ලංකාව&quot; සුදන්තක පී විජේතුංග 2003)
:* Unter Tropische Sonne (1930)

==මෙතුමාගෙන් ශ්‍රී ලංකාවට සිදු වූ විශේෂ සේවාවන් කිහිපයක්==

ලෝක භාෂා වර්ගීකරණයේදී සිංහල භාෂාවේ ‍‌ආර්යය අනන්‍යතාවය නිවැරදිව තහවුරු කරමින්, සිංහල භාෂාව ද්‍රවිඩ භාෂා මූලයකින් පැවතෙන්නක්ය යනුවෙන් බටහිර රටවල තිබූ සැකසංකා දුරු කළේ මෙතුමාය. එය එසේ නොවිනිනම් පසුගිය ඊලාම් අරගලයේදී භාෂාව සම්බන්ධයෙන්ද සිංහලයන් යටපත් කිරීම සඳහා උත්සාහයන් සිදුවිය හැකිව තිබුණි. ජිවිතයේ අවසන් කාලය සම්පුර්ණයෙන්ම සිංහල ශබ්දකෝෂය වෙනුවෙන්ම කැප කළේය. මහාවංශය ජර්මන් බසට සහ ඉංග්‍රීසියට පරිවර්තනය කරමින් සිංහල ඉතිහාසය ලොවට ගෙන ගියේය. ජාත්‍යන්තර වශයෙන් සිංහලයාට සහ සිංහල රටට මෙතුමා තරම් සේවයක් කළ වෙනත් කිසිදු විදේශිකයෙක් නොමැත. 1989 දී මෙතුමා වෙනුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ තැපැල් මුද්දරයක් එළිදක්වන ලදී.

==සටහන්==
{{reflist}}

==වැඩිදුර තොරතුරු==
* {{cite book |first=Heinz |last=Bechert |author-link=Heinz Bechert |title=Wilhelm Geiger: His Life and Works |location=Colombo |year=1977}}
* {{NDB|6|142|143|Geiger, Wilhelm|Heinz Bechert|118841408}}
* සුදන්තක පී. විජේතුංග, &quot;ගයිගර් දුටු ලංකාව&quot; (2003) {{ISBN|9559844806}} &quot;Ceylon Tagebuchblaetter und Reiseerinnerungen&quot; (1898) - පොතෙහි සිංහල පරිවර්තනය 

==භාහිර සබැඳි==
* [https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich මහාවංශයේ ඉංග්‍රීසි පරිවර්ථනයේ මුල් පිටපත, ගයිගර් ගේ උපදෙස් සහ සටහන් සහිතව] (ඉංග්‍රීසි)

{{Authority control}}</text>
      <sha1>9cwiyg26s3ax7gwxe3kp4r482iuroiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සේර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32416</id>
    <revision>
      <id>803591</id>
      <parentid>444627</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T08:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hajiani, Dr.Seyed Firdawoosbee Hanifdeen</username>
        <id>81768</id>
      </contributor>
      <comment>*/සේර /*</comment>
      <origin>803591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6189" sha1="a0i2qt9nj5d9enouw4vcbnf7qstebkg" xml:space="preserve">{{taxobox
|name = ''සේර''
|image = YosriNov04Pokok Serai.JPG
|image_caption = සේර පඳුරක්
|regnum = [[Plantae]]
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Monocots]]
|unranked_ordo = [[Commelinids]]
|ordo = [[Poales]]
|familia = [[Poaceae]]
|subfamilia = [[Panicoideae]]
|tribus = [[Andropogoneae]]
|subtribus = [[Andropogoninae]]
|genus = '''''Cymbopogon'''''
|genus_authority = [[Kurt Sprengel|Spreng.]]
|subdivision_ranks = Species
|subdivision = About 55, see text
|}}

'''සේර''' යන්න [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවට]] හා නිවර්තන කලාපීය [[ආසියාව|ආසියාවට]] දේශීයවූ විශේෂයකි.

සේර භෝගෙයේ පත්‍ර හා දඩු සේර තෙල් නිෂ්පාදනය කර ගැනේ මේවා සුවද විලවුන්, සබන්, දුර්ගන්ධ නාශක වර්ග, විෂබීජ නාශක ද්‍රව්‍ය නිපදවීමට හා සෙර පත්‍ර හා කද කොටස් ආහාර රස ගැන්වීම සඳහා ද භාවිත කෙරේ.

[[ප්‍රවර්ගය:කුළුබඩු]]


{{Taxobox
| name = සේර
| image = 
| image_caption = 
| regnum = Plantae
| ordo = Poales
| familia = Poaceae
| genus = ''Cymbopogon''
| species = ''C. citratus''
| binomial = ''Cymbopogon citratus''
| binomial_authority = (DC.) Stapf
}}

'''සේර''' (ඉංග්‍රීසි: Lemongrass) යනු තෘණ කුලයට (Poaceae) අයත් බහු වාර්ෂික සුවඳැති ශාකයකි. මෙහි විද්‍යාත්මක නාමය ''Cymbopogon citratus'' වේ. ශාකයේ කොළ සහ කඳ කොටස්වලින් ලෙමන් සුවඳට සමාන සුවඳක් නිකුත් වේ. ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු නිවර්තන කලාපීය රටවල මෙය වගා කරනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;Kew&quot;&gt;{{cite web |title=Cymbopogon citratus |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:396896-1/general-information |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew}}&lt;/ref&gt;

== උද්භිද විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ==

සේර ශාකය පඳුරක් ලෙස වර්ධනය වන බහු වාර්ෂික තෘණ ශාකයකි. සාමාන්‍යයෙන් මීටර් 1–2 පමණ උසට වැඩිය හැකිය. දිගු, සිහින්, පටු කොළ පත්‍ර රාශියක් එකට පොකුරක් ලෙස හටගනී. පත්‍ර තද කොළ හෝ නිල් පැහැයට හුරු කොළ පැහැයක් ගනී. ශාකයේ කොළ පොඩි කළ විට ලෙමන් සුවඳක් දැනේ.&lt;ref name=&quot;RHS&quot;&gt;{{cite web |title=Cymbopogon citratus |url=https://www.rhs.org.uk/plants/22170/cymbopogon-citratus/details |publisher=Royal Horticultural Society}}&lt;/ref&gt;

== ව්‍යාප්තිය සහ වගාව ==

සේර දකුණු ඉන්දියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු ප්‍රදේශවලට ආවේණික ශාකයක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත. වර්තමානයේ ලෝකයේ බොහෝ නිවර්තන රටවල වගා කරනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;Kew&quot;/&gt;

හොඳ හිරු එළිය ලැබෙන, ජලය බැස යාම පහසු පසක සේර හොඳින් වර්ධනය වේ. බීජ මඟින් හෝ පඳුරුවල කොටස් වෙන්කර සිටුවීමෙන් බෝ කළ හැකිය.

== ආහාරමය භාවිත ==

සේර ශ්‍රී ලාංකික ආහාර සංස්කෘතියේ සුවඳකාරකයක් ලෙස භාවිත වේ. එහි කඳේ පහළ මෘදු කොටස ආහාර පිසීමේදී බහුලව යොදා ගනී.

* ව්‍යංජන සහ සුප් සඳහා
* මස් හා මාළු ආහාර සඳහා
* සුවඳැති තේ සහ පාන වර්ග සඳහා
* ආසියානු ආහාර වර්ගවල රසකාරකයක් ලෙස

== වෙනත් භාවිත ==

සේර ශාකයෙන් ලබාගන්නා සගන්ධ තෙල් සුවඳ විලවුන්, සබන් සහ වෙනත් නිෂ්පාදන සඳහා යොදා ගනී. ශාකයේ තෙල්වල අඩංගු citral සංයෝගය එහි ලෙමන් සුවඳට දායක වේ.&lt;ref name=&quot;PROSEA&quot;&gt;{{cite web |title=Cymbopogon citratus |url=https://prosea.prota4u.org/view.aspx?id=659 |publisher=Plant Resources of South-East Asia}}&lt;/ref&gt;

== සාම්ප්‍රදායික භාවිත ==

සේර කොළ තම්බා සකස් කරන පානය ඇතැම් සම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය ක්‍රමවල භාවිත කරනු ලබයි. එහෙත් මෙවැනි භාවිතවල සියලු සෞඛ්‍ය ප්‍රතිලාභ විද්‍යාත්මකව තහවුරු වී නොමැත.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[තෘණ කුලය]]
* [[සගන්ධ තෙල්]]

== මූලාශ්‍ර ==

&lt;references/&gt;

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:396896-1/general-information Plants of the World Online - Kew]
* [https://www.rhs.org.uk/plants/22170/cymbopogon-citratus/details Royal Horticultural Society]

[[ප්‍රවර්ගය:Poaceae]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආහාරයට ගත හැකි ශාක]]
[[ප්‍රවර්ගය:සුවඳැති ශාක]]</text>
      <sha1>a0i2qt9nj5d9enouw4vcbnf7qstebkg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34297</id>
    <revision>
      <id>803470</id>
      <parentid>800932</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T12:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ පරිපාලනමය ව්‍යුහය */</comment>
      <origin>803470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43583" sha1="02hj453b3sxbadxyxkkrztji8h4z68f" xml:space="preserve">{{Pp-vandalism|small=yes}}{{Pp-move-vandalism}}
{{තොරතුරුකොටුව සංවිධානය 
| name            = මහා විහාර වංශික&lt;br&gt; ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| native_name     = අමරපුර මහා නිකාය 
| native_name_lang= th
| image           = File:logo of Amrapura Nikaya.jpg
| image_size      = 250px
| caption         = අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ නිල ලාංඡනය 

| abbreviation    = අමරපුර
| formation       = 1802
| founder          = වැලිතර ඤාණවිමලතිස්ස මහානායක හිමි

| type            = බෞද්ධ භික්ෂු නිකාය
| status          = ථේරවාද බෞද්ධ භික්ෂු නිකාය
| purpose         = කුලභේදය නොසලකා පාරිශුද්ධ උපසම්පදාව ලබා දීම සහ පිරිසිදු ථේරවාද ධර්ම ප්‍රචාරය 

| headquarters    = ●කොළඹ අමරපුර මහා සංඝ සභා කාර්යාලය - සමස්ත අමරපුර සංඝ සභාව සඳහා &lt;br&gt;● වැලිතර අඹගහපිටිය ශ්‍රී අම්බරුක්ඛාරාම මූල මහා විහාරය  - අමරපුර මූල මහා නිකාය&lt;br&gt;● දොඩන්දූව ශෛලබිම්බාරාම මූල මහා විහාරය - අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය

| location        = ශ්‍රී ලංකාව 

| region_served   = 
| membership      = 

| language        = සිංහල,පාලි,ඉංග්‍රීසි,සංස්කෘත

| leader_title    = උත්තරීතර මහානායක පදවිය
| leader_name     = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී හිමි|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි]]&lt;br&gt;(2024 සිට)

| parent_organization = 
| website         = 
| remarks         = 
}}

'''ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය''' නැතහොත් '''ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව''' යනු වර්ෂ 1802 දී ආරම්භ කරන ලද ශ්‍රී ලාංකීය පැවිදි නිකායකි. එය එවකට බුරුමයේ කොන්බෝං රාජවංශයේ අගනුවර වූ අමරපුර නගරය මුල්කොට නම් කර ඇත. අමරපුර නිකායේ හිමිවරු ථෙරවාදී බෞද්ධයෝය. 2019 අගෝස්තු 16 වන දින අමරපුර සහ රාමඤ්ඤ නිකායන් ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම බෞද්ධ නිකාය බවට පත් කරමින්, අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකාය ලෙස ඒකාබද්ධ කරන ලදී.&lt;ref name=unity&gt;[http://www.themorning.lk/amarapura-and-ramanna-denominations-unified/ Amarapura and Ramanna denominations unified], the Morning Lanka, accessed 2019.08.17&lt;/ref&gt;

==අතීතය==
18 වන සියවසේ මැද භාගය වන විට ලක්දිව උපසම්පදාව නැති වී ගොස් තිබුණි. ශ්‍රී ලංකාවේ බුදු සසුන තෙවරක්ම පිරිහුණු අතර එය නැවත ඇති කිරීමට ගත් උත්සාහය ව්‍යර්ථ විය. එමනිසා කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රාජ්‍ය සමයේ (1747 - 1782) වැලිවිට සරණංකර මාහිමිපානන්ගේ ආරාධනාවෙන් උපාලි නම් තෙරණුවන් වහන්සේ නමක් 1753දී මහනුවරට වැඩම කර උපසම්පදාව නැවත පිහිට වු අතර, එය සියම් නිකාය නම්වේ. එයට හේතුව උපසම්පදාව රැගෙන ආවේ සියම් දේශයෙන් වීමයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.divaina.com/2010/01/20/feature02.html |title=ගණින්නාන්සේලා කියවිය යුතු සංඝරජ වැලවිට සරණංකර චරිතය |access-date=2010-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170120202643/http://www.divaina.com/2010/01/20/feature02.html |archive-date=2017-01-20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[Image:Most Venerable Walitota Sri Gnanawimalatisssa Maha Thera (1766-1833).jpg|thumb|right|238px|ශ්‍රීමත් පරම පූජ්‍යතර මහා ධම්ම රාජාධි රාජගුරු ගණාචරිය ශ්‍රී විභූෂණ වැලිතර (අඹගහපිටිය) ශ්‍රී ඤාණවිමලතිස්සාභිධාන මහා නාහිමිපාණන් වහන්සේ (ශ්‍රී  ලංකා අමරපුර නිකායේ නිර්මාතෘ)]]

බුදු දහම නැවත ස්ථාපිත කර දශකයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු 1764 දී එම නිකායට අයත් භික්ෂුන්වහන්සේලා කණ්ඩායමක් එක්ව එම නිකායේ උපසම්පදාව ලැබීමට ගොවිගම කුලයට අයත් විය යුතු බවට නීතියක් පැනවීය. මෙම සමයේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ විනය නොසලකා හැර තිබුණු අතර, සමහර භික්ෂුන් වහන්සේලා වතුපිටි අයත් කරගෙන අඹුදරුවන් සමඟ පුද්ගලික නිවාස වල ජීවත් වුහ. ඔවුන් තන්නාසි නමින් හැඳින්වේ. මෙම සම‍යේදී ශ්‍රී ලංකාවේ වෙරළ බඩ ප්‍රදේශය ලන්දේසී ආක්‍රමණ වලට ලක්වෙමින් පැවතුණි. 

සියම් නිකායේ මෙම ගොවිගම කුල භේදයට විරෝධය පල කෙරමින් වෙනත් කුල වලට අයත් භික්ෂුන් වහන්සේලා රජුගේ අනුග්‍රහය නොලබමින් උපසම්පදා උත්සව 2 ක් 1772 දී තොටගමුව විහාරයේදී ද, 1796 දී තංගල්ලේදී ද පැවැත්විය. නමුත් සියම් නිකාය මෙය විනය නීති කැඩීමක් බව පවසා ඒවාට අනුමැතිය ලබා නොදුන්හ.

===ආරම්භය===
ගොවිගම කුලවාදයත්, ක්‍රි .ව. 1762 ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහයන් විසින් පැනවූ කතිකාවතත් කරණකොටගෙන වෙරළබඩ පළාත් වල විසු භික්ෂුන් වහන්සේලාට උපසම්පදා භාවය ලබාගත නොහැකි විය. මෙම තත්ත්වය වෙනස් කිරීමට සිතූ 1779 දී අඹගහපිටියේ ඤාණවිමලතිස්ස නම් භික්ෂුන් වහන්සේ නමක් තවත් සාමණේර හිමිවරුන් කණ්ඩායමක් සමඟ පහතරට ධනවත් දානපතියෙකුගේ අනුග්‍රහය සහිතව උපසම්පදාව ලබා ගැනීම සඳහා බුරුමය වෙත පිටත්වුහ. 1800 දී බුරුමයේ සංඝරාජ මාහිමියන් අතින් ඔවුන් උපසම්පදාව ලැබීය.
මෙම කණ්ඩායම 1802 දී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ. එහිදී ඔවුන් සමඟ පැමිණි ජ්‍යෙෂ්ඨ මියන්මාර් භික්ෂුන් අතින් බලපිටිය මාදු ගඟේ තනවන ලද විශේෂ සීමා මාලකයක වෙසක් පුන් පොහොය දිනයේදී උපසම්පදා උළෙලක් පැවැත්විණි. ඒ සමගින්මෙ පරම පූජ්‍යතර මහා ධම්ම රාජාධි රාජගුරු ගණාචරිය ශ්‍රී විභූෂණ අඹගහපිටියේ ශ්‍රී ඤාණවිමලතිස්සාභිධාන මහා නාහිමිපාණන් වහන්සේගේ ආදිකර්තෘත්වයෙන් වැලිතර අඹගහපිටියේ ශ්‍රී අම්බරුක්ඛාරාම මූල මහා විහාරය කේන්ද්‍ර කරගනිමින් අමරපුර සමාගම නම් වූ නවනිකායක් ඇරඹි අතර ආරම්භයේ දීම පහතරටට පමණක් සීමා නොවී උඩරට ඇතුළු සමස්ත සිරිලක සිසාරා පූජ්‍යතර බෝගහපිටියේ ශ්‍රී ධම්මජ්ජෝති මහනාහිමි, පූජ්‍යතර කපුගම ශ්‍රී ධම්මක්ඛන්ධ මහනාහිමි, පූජ්‍යතර කතළුවේ ශ්‍රී ගුණරතන තිස්ස මහනාහිමි, පූජ්‍යතර අත්තුඩාවේ ශ්‍රී ධම්මරක්ඛිත මහනාහිමි යන මහා ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේලාගේ උත්සාහයේ ප්‍රතිඵල වශයෙන් මහා නිකායක් වශයෙන් ව්‍යාප්ත කෙරිණ.

===නිල පිලිගැනීම===
සලාගම, කරාව හා දුරාව කුල වලට අයත් භික්ෂුන්වහන්සේලාද බුරුමය වෙත ගොස් උපසම්පදාව ලබාගත් අතර, 1810 දී බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුව අමරපුර නිකායේ උපසම්පදාව පිළිගන්නා බවට නිවේදනයක් නිකුත් කළේය. නමුත් සියම් නිකාය විසින් බුදුදහමට පටහැනිව සිදුකල මෙම ක්‍රියාව හේතුවෙන් කුල වශයෙන් බෙදීමට ලක්විය.

==වැදගත්කම==
අමරපුර නිකායේ ආරම්භය ශ්‍රී ලාංකික බුදුදහමේ හා සමාජයේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරයි. පළමුවරට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය රහිතව බුදුදහම වෙනුවෙන් කැපවුනු ගිහි දානපතියන් මුල් වීමෙන් නව නිකායන් බිහිවිය. එම හේතුවෙන්  වෙනත් නිකායන් මෙන් නොව අමරපුර නිකාය රාජ්‍ය බලය හා රජතුමාගෙන් නිදහස් විය. ඒ වෙනුවට මධ්‍යම පාන්තික දායකයන් සමඟ වඩාත් සමීපව කටයුතු කලහ. මේ හේතුවෙන් 18 හා 19 වන සියවස් වල මධ්‍යම පංතියේ බලය වැඩි විය. එසේම කුලවාදයට එරෙහි භික්ෂු පරපුරක් මෙතුළින් බිහිවූ අතර මෑත භාගයේදී අමරපුර මහා සංඝ සභාව රාමඤ්ඤ මහා නිකාය හා එක්ව එක් සාමග්‍රී ධර්ම සංඝ සභාවක් ලෙස ස්ථාපිත විය. එය ශාසන ඉතිහාසයේ වැදගත් සිදුවීමක් ලෙස සැලකිය හැකිය.

==ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව==
{{main|උත්තරීතර මහානායක හිමි}}
අතීතයේ අනු නිකායන් 21 කට බෙදුණු අමප්‍රපුර නිකාය 1960 දශකයේ අගභාගයේදී අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් සහ අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ඒකරාශී විය. ‘ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව’ පිහිටුවා 1969 ජුලි 13 වැනි දින මහරගම සිරි වජිරඤාණ ධර්මායතනයේ පිහිටි උපෝසථාඝාරයේ දී සියලු අමරපුර නිකායට පොදු උසස් පැවිදි කිරීමේ උත්සවයක් පවත්වන ලදී. එම අවස්ථාවට ආණ්ඩුකාර ජනරාල් විලියම් ගොපල්ලව මහතා අනුග්‍රහය දක්වන ලදී. ලංකාව. ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා උත්තරීතර මහානායක පදවියක් මෙම මුලපිරීමත් සමඟ නිර්මාණය වූ අතර එම ගෞරවනීය පදවිය දැරූ ප්‍රථම භික්ෂුව ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් පත් කරන ලදී.[3] උත්තරීතර මහානායක පදවියට අමතරව අමරපුර නිකායේ සභාපති තනතුරක් ද නිර්මාණය කර අමරපුර මහාසංඝ සභාවේ ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත, අභිධජ මහාරට්ඨගුරු අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් (1896 - 1998) පත් කරන ලදී.[4] 2019 අගෝස්තු 16 දින, අමරපුර සහ රාමඤ්ඤ නිකාය, ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම බෞද්ධ සහෝදරත්වය බවට පත් කරමින්, අමරපුර-රාමඤ්ඤ සාමග්‍රී මහා සංඝ සභාව ලෙස ඒකාබද්ධ කරන ලදී.[1]

මෙතෙක් ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමිපාණන් වහන්සේලා මෙසේය. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!නම 
!සිට
!දක්වා

|-
|1
| [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමි]]
|1969 ජූලි 13
|2003 සැප්තැම්බර් 9
|-
|2
|[[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි|අතිපූජ්‍ය දවුල්දෙන ඤාණිස්සර මහනාහිමි]]
| සැප්තැම්බර් 2003
|3 අප්‍රේල් 2017
|-
|3
|[[කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි|අතිපූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහනාහිමි]]
|3 අගෝස්තු 2017
|22 මාර්තු 2021
|-
|4
|[[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|අතිපූජ්‍ය දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි මහනාහිමි]]
|20 ජූලි 2021
|16 මැයි 2023
|-
|5
|[[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි|අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහනාහිමි]]
|26 නොවැම්බර් 2024
|වර්තමානය
|}

==ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ පරිපාලනමය ව්‍යුහය==
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;max-width:650px; margin:1em auto; padding:1.5em; border:1px solid #ff9933; background-color:#fffaf5; font-family:sans-serif;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; font-size:115%; background-color:#ff9933; color:black; padding:10px; border-radius:4px; margin-bottom:15px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ පරිපාලන ගැලීම් සටහන
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-bottom:10px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#ffebd6; padding:8px 15px; border:2px solid #ff9933; border-radius:4px; font-weight:bold;&quot;&gt;උත්තරීතර මහානායක ධුරය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:18px; color:#ff9933; margin:5px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#fff0db; padding:8px 15px; border:1px solid #ff9933; border-radius:4px; font-weight:bold;&quot;&gt;මහා මහෝපාධ්‍යාය ධුරය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:18px; color:#ff9933; margin:5px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#fff0db; padding:8px 15px; border:1px solid #ff9933; border-radius:4px; font-weight:bold;&quot;&gt;සමස්ත අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සභාපති,උප සභාපති හිමි ඇතුළු මණ්ඩලය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:18px; color:#ff9933; margin:5px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:11px; color:#666; font-style:italic; margin-bottom:15px;&quot;&gt;

(පහත දැක්වෙන සියලුම පාර්ශවයන් සමාන්තර මට්ටමකින් නියෝජනය වේ)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

* '''අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|තපෝවන සම්ප්‍රදාය}}}}''' 
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව සංඝ සභාව (අසපු සංචිතය)]]}}}}'''

* '''අමරපුර අඹගහපිටිය පාර්ශවය&lt;br&gt;(අමරපුර මූල මහා නිකාය)'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර මූලවංශික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|අමරපුර ශ්‍රී සද්ධර්මෝදය සංඝ සභාව&lt;br&gt;(සිරිසුගත සාසනෝදය සංඝ සභාව)}}}}'''

* '''අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සම්බුද්ධ සාසනෝදය සංඝ සභාව'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''උඩරට අමරපුර පාර්ශවය 
: ↳ මහානායක ධුරය 
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සද්ධම්මයුක්තික මාතර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|අරිසිමලේ වන සෙනසුන් සංචිතය}}}}'''

* '''අමරපුර ශ්‍රී ධර්මාරාම සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර අරියවංශ සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර භ්‍රම්මවංශාභිධජ සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර මහා නිකායේ වජිරවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සිරිසුමන (දඩලු) පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර එක්නැලිගොඩ විහාර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ඉද්දමල්ගොඩ විහාර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''ඌව අමරපුර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ඌව උඩුකිඳ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර රාස්සගල පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ස්වේජින් පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''සබරගමු අමරපුර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව


&lt;/div&gt;

==අමරපුර සංඝ සභාවේ පාර්ශවයක ධුරයන් බෙදීයාමේ සංවිධාන ව්‍යුහය==
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;max-width:750px; margin:1em auto; padding:1.5em; border:1px solid #ff9933; background-color:#fffaf5; font-family:sans-serif;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; font-size:115%; background-color:#ff9933; color:black; padding:10px; border-radius:4px; margin-bottom:20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
අමරපුර සංඝ සභාවේ නිකාය පාර්ශවයක ධුරයන් බෙදීයාමේ සංවිධාන ව්‍යුහය
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-bottom:15px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#ffe0b3; padding:6px 15px; border:1px solid #ff9933; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;අමරපුර නිකායික පාර්ශවය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;මහානායක හිමි&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;අනුනායක හිමිවරුන්&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;ත්‍රිංශත්වර්ගික විධායක සංඝ සභාව&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#fff; padding:5px 10px; border:1px solid #ff9933; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;විධායක කාරක සංඝ සභාව&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px dashed #ff9933; margin:15px 0;&quot;&gt;

{| width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;10&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| width=&quot;33%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #cca473; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''ලේඛකාධිකාරී ධුරය'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #cca473; margin:5px 0;&quot;&gt;

* &lt;small&gt;මහා ලේඛකාධිකාරී හිමි&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;උප ලේඛකාධිකාරී හිමි&lt;/small&gt;

| width=&quot;33%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #cca473; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''ප්‍රධාන සංඝනායක'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #cca473; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;පළාත් ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;උප ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;දිස්ත්‍රික්/පත්තු ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;උප ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;

| width=&quot;33%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #cca473; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''අධිකරණ සංඝනායක'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #cca473; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;ප්‍රධාන අධිකරණ සංඝනායක හිමි&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;පළාත් අධිකරණ සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
::: ↳ &lt;small&gt;දිස්ත්‍රික්/පත්තු අධිකරණ සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
:::: ↳ &lt;small&gt;දිස්ත්‍රික්/පත්තු උප අධිකරණ සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;

|}

&lt;/div&gt;

==ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහ නිකායේ පාර්ශවයන්හි මහානායක හිමිවරු==
{{main|උත්තරීතර මහානායක හිමි}}

&quot;උත්තරීතර මහානායක ධුරය&quot; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සතු විශේෂ ධුරයකි.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;width=&quot;100%&quot; style=&quot;background:#ffffff;&quot; 
|-
!align=&quot;left&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot; | පාර්ශවය 
!align=&quot;left&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot; | මහානායක හිමි
!align=&quot;left&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot; | අනුනායක හිමි
|-
|සියලු පාර්ශව නියෝජනය කරනු ලබන උත්තරීතර මහානායක ධුරය  
|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහානායක හිමි
|නොපවතී.
|-
|අමරපුර මහ නිකායේ රාස්සගල පාර්ශ්වය
|මහෝපාධ්‍යාය අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ - සමස්ථ අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි

ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන,බළංගොඩ
|මහෝපාධ්‍යාය පූජ්‍ය පල්ලේවෙල විසුද්ධාජීව අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ශ්‍රී සුධර්ශනාරාමය,බෙලිහුල්ඔය
|-
|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය
|ශ්‍රී සරණපාලවංශාලංකාර ආචාර්ය අතිපූජ්‍ය දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

පරම විචිත්‍රාරාම රාජමහා විහාරය,දෙවිනුවර
|1.පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ


ශාන්ති පදනම සහ සේරුවිල බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානය,බෞද්ධාලෝක මාවත,කොළඹ


2.අතිපූජ්‍ය තපෝවනයේ නිවාත අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

අභයභූමි තපෝවනය,කෑගල්ල 

3.පූජ්‍ය තපෝවනයේ මිතභානි අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ගෝතම තපෝවනය,කලපළුවාව,රාජගිරිය 

|-
|අමරපුර මූලවංශික පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය අහුංගල්ලේ විමලධම්මතිස්ස මහානායක හිමි

අම්බරුක්කාරාම මූල මහා විහාරය,බලපිටිය 
|1.පූජ්‍ය යෝගියානේ සෝභිතතිස්ස අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ජයසින්දරාරමය,යෝගියා

2.පූජ්‍ය කළුවාමෝදර සීලරතනතිස්ස අනුනායක හිමි

කේෂ්ථාසන්න මහා විහාරය,අලුත්ගම 
|-
|අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ පාර්ශවය 
|අතිපූජ්‍ය අහුංගල්ලේ සිරි සීලවිසුද්ධි මහානායක හිමි

රංගිරි උල්පත් රජමහා විහාරය, ත්‍රිකුණාමලය 
|පූජ්‍ය කොස්‌ගොඩ සුභූති අනුනායක හිමි

සංඝරාජ විහාරය, අම්බලන්ගොඩ 
|-
|උඩරට අමරපුර පාර්ශ්වය
|මහෝපාධ්‍යාය පූජ්‍ය නිකපොත චන්දජෝති (වැඩබලන මහානායක) ස්වාමින්වහන්සේ

ඥාණානන්ද බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානය, මාදිවෙල, 
|නොපවතී.
|-
|අමරපුර පාර්ශ්වය
|මහෝපාධ්‍යාය අතිපූජ්‍ය කහපොළ සුගතරතන මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ 

රන්කොත් විහාරය,පානදුර
|නොපවතී.
|-
|ශ්‍රි ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ අඹගහපිටිය පාර්ශ්වය 
|අතිපූජ්‍ය මාදම්පාගම අස්සජි තිස්ස මහානායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී ඉසිපතනාරාමය,වින්සන්ට් පෙරේරා මාවත, කොළඹ 14
|පූජ්‍ය රන්දොඹේ සුමනාලෝකතිස්ස අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

එනසරුක්ඛාරාමය,නවුත්තුඩුව
|-
|අමරපුර ශ්‍රී ධම්මරක්ෂිත නිකාය
|අතිපූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

සිරි වජිරාරාමය,කොළඹ 05
|පූජ්‍ය වටගෙදර විමලබුද්ධි අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

සිරි පඤ්ඤාතිලකාරාමය,මහරගම
|-
|අමරපුර සද්ධම්මයුක්තික මාතර පාර්ශ්වය
|පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ සුධම්ම මහානායක ස්වාමින් වහන්සේ

ශ්‍රී විජයාරාමය,අම්බලන්ගොඩ
|නොපවතී.
|-
|අමරපුර අරියවංශ සද්ධම්ම යුක්තික පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය එගොඩමුල්ලේ අමරමෝලි තිස්ස මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

විද්‍යාසාගර පිරිවෙන, රිදීගම
|1.පූජ්‍ය වල්පොල විමලඥාන  අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී ගංගාරාම මහ විහාරය,පෑලියගොඩ

2.පූජ්‍ය නවගමුවේ රේවත නායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී පුෂ්පාරාමය,පැපිලියවෙල

3.පූජ්‍ය ඉහළමුල්ලේ සුගුණවංශ අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී බෝධිරාජාරාම මූලමහා විහාරය,අංකුඹුර
|-
|අමරපුර මහා නිකායේ වජිරවංශ පාර්ශ්වය
|පූජ්‍ය පල්ලෙකන්දේ රතනසාර මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ශ්‍රී සාරිපුත්තාරාමය,නාරාහේන්පිට, කොළඹ 08 
|-
|අමරපුර සිරිසුමන (දඩලු) පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය කොළොන්නාවේ සිරි සුමංගල මහානායක ස්වාමීන් වහනසේ

ශ්‍රී දෙව්රම් මහා විහාරය,පන්නිපිටිය
|1.පූජ්‍ය කථලුවේ රතනසීහ අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී සම්බුද්ධජයන්ති විහාරය,මොරටුව
2.පූජ්‍ය පල්ලේපොල දේවානන්ද  අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී ජයන්ති මහා විහාරය,ගලලියද්ද,මාබෝවල
|-
|අමරපුර චූලගන්ඨි පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි මහානායක ස්වාමින් වහන්සේ

උල්ගල පුරාණ විහාරය,ගන්තුන
|1.අතිපූජ්‍ය කරව්වේ විජයතිස්ස අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

නන්දන විහාරය,පිටිගල

2.පූජ්‍ය වැලිතර අමරනන්ද අනූනායක ස්වාමින් වහන්සේ

පුලිිනතරාමය,අහුංගල්ල

3.අතිපූජ්‍ය රදාවඩුන්නේ අස්සජි අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

පාරමී ධර්මාශ්‍රමය,රදාවඩුන්න
|-
|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ එක්නැලිගොඩ විහාර පාර්ශ්වය
|අතිපුජ්‍ය  කදන්ගොඩ සද්ධානන්ද (වැඩබලන මහානායක) ස්වාමීන් වහන්සේ

ශ්‍රී ශෛාරාම මහා විහාරය,බලංගොඩ
|පූජ්‍ය පලීගල නාරද අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

ශ්‍රී පූෂ්පාරාම අසූමහා ශ්‍රවක මහා විහාරය,ඇහැලියගොඩ.
|-
|අමරපුර මහා නිකාය ඉද්දමල්ගොඩ විහාර පාර්ශ්වය
|පූජ්‍ය කදන්ගොඩ සමිත මහානායක ස්වාමින් වහන්සේ

ශ්‍රී විජයින්දාරාමය,කහවත්ත
|1.පූජ්‍ය කරවිට සුජාත අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

සිරිනිවාසාරාම මූලමහා විහාරය,උඩකරවිට

2.පූජ්‍ය පැල්මඩුල්ලේ රතනසිරි අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

සුදර්මෝදය පිරිවෙන,පැල්මඩුල්ල
|}

== අයත් පාර්ශව ==
අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායට ඒකරාශී වීමට පෙර, අමරපුර නිකාය අනුශාසනා 21 කට නොඅඩු ලෙස බෙදා ඇත.&lt;ref name=&quot;subordrs&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.metta.lk/temples/sangha/index.html |title=Maha Sangha of Sri Lanka |website=metta.lk/ |access-date=2010-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100306174930/http://www.metta.lk/temples/sangha/index.html |archive-date=2010-03-06 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; මෙම උප නියමයන් කුල භේද සහ ප්‍රාදේශීය වෙනස්කම් ඔස්සේ ගොඩනැගුණු බව විශ්වාස කෙරේ.

#අමරපුර මූලවංශික පාර්ශවය 
#උඩරට අමරපුර සාමග්‍රි සංඝ සභාව 
#අමරපුර ඌව උඩුකිඳ පාර්ශවය 
#ඌව අමරපුර පාර්ශවය 
#අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ පාර්ශවය
#අමරපුර එක්නැළිගොඩ පාර්ශවය
#අමරපුර ඉද්දමල්ගොඩ පාර්ශවය
#අමරපුර රාස්සගල පාර්ශවය
#අමරපුර මූලවංශික පාර්ශවය 
#අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශවය
#අමරපුර අඹගහපිටිය පාර්ශවය
#අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්‍ෂිත පාර්ශවය 
#අමරපුර සද්ධම්මයුත්තික පාර්ශවය 
#අමරපුර වජිරවංශ පාර්ශවය
#අමරපුර සිරි සුමන පාර්ශවය
#අමරපුර ස්වේජින් පාර්ශවය 
#අමරපුර භ්‍රම්මවංශාභිධජ පාර්ශවය 
#අමරපුර චූලගණ්ඨි පාර්ශවය 
#උඩරට අමරපුර නිකාය(උඩරට අමරපුර පාර්ශවය)
#අමරපුර සම්බුද්ධ සාසනෝදය සංඝ සභාව
#[[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවය]]

මීට අමතරව අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායට අයත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ &quot;මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව&quot; නමින් භික්ෂූන් වහන්සේ 1000කට ආසන්න සංඝ සභාවක් ද පවතී.

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

== අමතර කියවීමට ==
* Gombrich, Richard. ''Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo''. Oxon, England: Routledge and Kegan Paul, Ltd., 2004.
* [https://web.archive.org/web/20090201174605/http://dailynews.lk/2003/09/17/fea09.html Rohan L. Jayetilleke, 'The bi-centennial of the Amarapura Maha Nikaya of Sri Lanka', ''Daily News'', 17 September 2003] accessed 16 December 2005.
* [https://web.archive.org/web/20100306174930/http://www.metta.lk/temples/sangha/index.html Main Orders of the Sangha] (metta.lk)

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ නිකායන් සහ පාර්ශව]]</text>
      <sha1>02hj453b3sxbadxyxkkrztji8h4z68f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මැක්පේන්ට්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36985</id>
    <revision>
      <id>803583</id>
      <parentid>796660</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21805" sha1="o8ayvltbfdthk980a4oi2uhzo5ssuwz" xml:space="preserve">{{Infobox software
| logo                   = 
| screenshot             = [[File:Apple Logo.svg|250px]]
| caption                =  ඇපල් - මැක්පේන්ට්හි එක් විකාශකයෙක්
| developer              = [[Apple Inc.|ඇපල් පරිගණක]], [[ක්ලැරිස්]]
| released               = 1984
| latest_release_version = 2.0
| latest_release_date    = 1988
| operating_system       = [[History of Mac OS#Release|System 1,2,3,4,5]]&lt;br/&gt;[[System 6]]&lt;br/&gt;[[System 7 (Macintosh)|System 7]]
| genre                  = [[බිට්මැප්]] මත පදනම් වූ පින්තුර සංස්කරණය
| license                = [[හිමිකාර මෘදුකාංග|හිමිකාර]]
}}

මැක්පේන්ට් යනු [[ඇපල් ඉන්කෝපරේෂන්|ඇපල් පරිගණක සමාගම]] මඟින් සැකසූ, 1984 ජනවාරි 22වන දින ප්‍රථම මැකින්ටොෂ් පුද්ගලික පරිගණකය සමඟ මුදා හැරුනු, bitmap මත පදනම් වූ ග්‍රැෆික් සිතුවම් කිරීමේ මෘදුකාංගයකි. එය වෙනමම එහි වචන පිරිසැකසුම(Word Processor) වන [[මැක්රයිට්]]&lt;ref&gt;{{cite news | last = Young | first = J.S | title = MacPaint: The Electronic Easel | work = [[Macworld]] | pages = 50–61 | year = 1984}}&lt;/ref&gt; සමඟ ඇමෙරිකානු ඩොලර් 195කට අලෙවි කරන ලදී. වෙනත් උපයෝගීතාවයන්හී(Applications) පාවිච්චි කල හැකි ග්‍රැෆික්ස් නිර්මාණය කිරීමේ හැකියාව නිසා මැක්පේන්ට් ප්‍රසිද්ධත්වයට පත්වුණි. මූසිකය, clipboard සහ QuickDraw පින්තූර භාෂාව යොදා ගනිමින් MacPaint මඟින් පින්තූරය ඉවත් කර ගෙන(cut) MacWrite ලිපිවල ඇලවීමට(paste) හැකි වුණි. &lt;ref name=&quot;nyt&quot;&gt;.{{cite news | last = Sandberg-Diment  | first = Erik  | title = Software for the Macintosh: Plenty on the way | work = [[New York Times]] | date = January 31, 1984 | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=technology&amp;res=9406E1DD173BF932A05752C0A962948260&amp;scp=9&amp;sq=MacPaint&amp;st=nyt}}&lt;/ref&gt;  එසේම උපයෝගීතා ජාත්‍යන්තරනීකරණයට ඉඩ දෙමින් MacPaint මඟින් පින්තූර ඉවත් කර(cut)  ResEdit හරහා ඕනෑම උපයෝගීතාවයක(application) resource fork තුළට ඇලවීමට(paste) හැකි වුණි.

ඇපල්හී ප්‍රථම මැකින්ටොෂ් සංවර්ධන කණ්ඩායමෙහි සාමාජිකයෙකු වූ බිල් ඇට්කින්සන් විසින් මැක්පේන්ට්හි මුල් පිටපත නිර්මාණය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news | last = Elmer-DeWitt | first =Philip | title = Let us now praise famous hackers: a new view of some much maligned electronic pioneers | work = [[Time (magazine)|Time]] | page = 76 | date = December 3, 1984}}&lt;/ref&gt; මැක්පේන්ට්හි පෙර නිමවුම් සංස්කරණ(versions) MacSketch ලෙස හැඳින්වූ අතර, මේ සඳහා මුල් හේතුව වූ LisaSketchහි නමින් කොටසක් තවමත් මෙම මෘදුකාංගයේ නමෙහි පවතී.&lt;ref&gt;{{cite book | last = Hertzfeld | first = Andy | title = Revolution in the Valley | url = https://archive.org/details/bwb_O8-BYB-875 | publisher = [[O'Reilly]] | year = 2005 | pages = [https://archive.org/details/bwb_O8-BYB-875/page/n180 153]–155 | isbn = 0596007191}}&lt;/ref&gt; එය පසුව 1987දී Claris නම් ඇපල් පරිගණක සමාගමේ උපකාරක මෘදුකාංග සමාගමක් මඟින් වැඩ් දියුණු කරන ලදී. 1988දී මුදා හැරුණු MacPaint 2.0 වන අදියර එහි අවසාන අදියර විය. විකුණුම් අඩු වීම හේතු කොට ගෙන 1998දී Claris විසින් මෙය නවත්වා දමන ලදී.&lt;ref name=&quot;discontinued&quot;&gt;{{cite news | last = Walsh | first = Jeff | title = Claris puts old Mac applications out to pasture | work = [[InfoWorld]] | page = 35 | date = November 24, 1997}}&lt;/ref&gt;

== සංවර්ධනය ==

ඇපල්හී ප්‍රථම මැකින්ටොෂ් සංවර්ධන කණ්ඩායමෙහි සාමාජිකයෙකු වූ බිල් ඇට්කින්සන් විසින් මැක්පේන්ට් කේතනගත(write) කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt; මැක්පේන්ට් මුල් පිටපතේ පැස්කල් පරිගණක කේත පේළි 5804ක්, තවත් ඇසෙම්බ්ලි භාෂාවේ  පේළි 2738ක් එකතු කිරීමෙන් විස්තාරණය කරන ලදී.&lt;ref&gt;Hertzfeld (2005), p. 174&lt;/ref&gt;  මැකින්ටොෂ් කණ්ඩායමෙහිත් සාමාජිකයෙකු වූ සුසෑන් කැරේ විසින් මැක්පේන්ට් පරිශීලක අතුරු මුහුණත නිර්මාණය කළාය.&lt;ref name=&quot;kare&quot;&gt;{{cite news | last = McGeever | first =C  | title = Q&amp;A: Susan Kare: 'I Never Planned to Be a Guiding Force in the Macintosh Design' | work = InfoWorld | page = 64 | date = September 10, 1984}}&lt;/ref&gt;  එමෙන්ම මැක්පේන්ට් නිකුත් කිරීමට ප්‍රථම එහි බීටා පරීක්ෂණය කරනු ලැබුවේත් ඇය විසින්ම ය.&lt;ref name=&quot;kare&quot;/&gt;

මැක්පේන්ට්හි  තිරය හරහා රූප සහ හැඩතල ඇදගෙන යාමේදී ඒවා සෙලවීම වැළැක්වීමට එහි offscreen memory buffer 2ක් යොදා ගැනේ.&lt;ref name=&quot;buffer&quot;&gt;Hertzfeld (2005), p. 171&lt;/ref&gt; මින් එක් බෆරයක ලේඛනයේ පවතින පික්සෙල් අඩංගු වූ අතර, අනෙකෙහි එහි පෙර තත්වයේ ඇති විට තිබූ පික්සෙල් අඩංගු වුණි.&lt;ref name=&quot;buffer&quot;/&gt; මෘදුකාංගයේ පියවර අහෝසි කිරීමේ(undo) ලක්ෂණයේ පදනම ලෙස දෙවෙනි බෆරය යොද ගැනුණි.&lt;ref name=&quot;buffer&quot;/&gt; 1983දී මෙම මෘදුකාංගයේ නම වූ මැක්ස්කෙච් මැක්පේන්ට් ලෙස වෙනස් කරන ලදී.&lt;ref&gt;Hertzfeld (2005), p. 172&lt;/ref&gt; මැක්පේන්ට්වල මුල් පිටපත නිර්මාණය කලේ තනි ලේඛන අතුරු මුහුණතක්(single-document interface) ආකාරයටය. ලේඛන කවුළුවේ(document window) මෙන් සිත්තර පුවරුවේද(palette) පිහිටීම සහ ප්‍රමාණය වෙනස් කිරීමට හැකියාවක් නොතිබිණි. එකල පැවති අනෙකුත් මැකින්ටොෂ් මෘදුකාංගවලින් මැක්පේන්ට් වෙනස් විය. මීට හේතු වූයේ එම මෘදුකාංගවල කවුළු එහා මෙහා ගෙන යාමට සහ කවුළුවල ප්‍රමාණය වෙනස් කිරීමට පරිශීලකයාට නිදහස ලබා දී තිබූ බැවිනි

මැක්පේන්ට් හි මුල් පිටපතේ විශාලනය(zoom) කිරීමේ ක්‍රියාව අන්තර්ගත කර නොතිබුණි. ඒ වෙනුවට එහි ෆැට්බිට්ස්(FatBits) නම් වූ විශේෂ විශාලනය කිරීමේ ආකාරයක්(magnification mode) යොදා ගෙන තිබුණි. ෆැට්බිට්ස් මඟින් සෑම පික්සෙල් එකක්ම සුදු දාරයක් සහිත ක්ලික් කළ හැකි සෘජුකෝණාස්‍රයක් ලෙසට පෙන්වන ලදී. බොහෝ අනාගත සංස්කාරකවරුන් හට ෆැට්බිට්ස්වල සංස්කරණය කිරීමේ ආකාරය සම්මතයක් ලෙසට පිහිටු වන්නට විය.&lt;ref&gt;Hertzfeld (2005), p. 147&lt;/ref&gt;  ෆැට්බිට්ස් මෙවලම අන්තර්ගත වූ &quot;ගුඩීස්&quot; (Goodies) ලේඛනයක්(menu) මැක්පේන්ට් හි අඩංගු වුණි. පෙරනිකුත් වූ සංස්කරණවල මෙම ලේඛනය &quot;ඒඩ්ස්&quot;(Aids) ලෙස හැඳින්වූ නමුත් 1983 ගිම්හාන කාලයේ ඒඩ්ස්(AIDS) නැමැති වසන්ගත රෝගය පිළිබඳ මහජනයාගේ දැනුමත්කම වර්ධනය වීම නිසාවෙන් මෙහි නම &quot;ගුඩීස්&quot; ලෙස වෙනස් කරන ලදී.&lt;ref&gt;Hertzfeld (2005), pp. 155-156&lt;/ref&gt;

== නිකුත් කිරීම ==

1983 දෙසැම්බර් මාසයේ දී මැකින්ටොෂ් 128k පරිගණකය පිළිබඳ පූර්ව නිවේදනයෙන් පසුව පිටු 18ක අත් පත්‍රිකාවක් මඟින් මැක්පේන්ට් මෘදුකාංගය ගැන ප්‍රථම වරට ප්‍රචාරය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.digibarn.com/collections/ads/apple-mac/index.htm|title=Apple Macintosh 18 Page Brochure|publisher=DigiBarn Computer Museum|accessdate=2006-04-24}}&lt;/ref&gt;  1984 ජනවාරි 24වන දින මැක්පේන්ට් සහ මැක්රයිට් යන උපයෝගිතා දෙක සමඟ මැකින්ටොෂ් පරිගණකය නිකුත් කළහ. මැතිවරණයෙන් පසු 1984 නොවැම්බර් මාසයේදී එළි දැක්වූ නිව්ස්වීක් සඟරාවේ විශේෂ නිකුතුවේ වෙළඳ ප්‍රචාරක පිටු 39ක් තිබූ අතර එම පිටු සියල්ලම ඇපල් පරිගණක සමාඟම විසින් ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 2.5කටත් වඩා වැඩි මුදලක් ගෙවා මිලදී ගන්නා ලදී. නිව්ස්වීක් ප්‍රචාරක දැන්වීමේ බොහෝ පිටුවල අන්තර්ගත වූයේ මැක්රයිට් සහ මැක්පේන්ට් එකට ක්‍රියා කරන අයුරු පිළිබඳ විස්තරයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.guidebookgallery.org/ads/magazines/macos/macos10-newsweek|title=1984 ''Newsweek'' Macintosh ads|publisher=GUIdebook, [[Newsweek]]|accessdate=2006-04-24}}&lt;/ref&gt; මෙය එළි දැක්වීමෙන් පසුව නිව්යෝක් ටයිම්ස් හි විචාරකයෙකු විසින් සටහන් කලේ පුද්ගලික පරිගණකයක් භාවිතයෙන් ග්‍රැෆික් සම්බන්ධයෙන් කළ හැකි දේ බොහොමයකට මැක්පේන්ට් අවස්ථා විවර කරන බවය. ඔහු තවදුරටත් පැවසූයේ එය පුද්ගලික පරිගණක් සමඟ පිරිනමන එම වර්ගයේ ඕනෑම දෙයකට වඩා හොඳ බවය.&lt;ref name=&quot;nyt&quot;/&gt; 1986දී මැකින්ටොෂ් ප්ල්ස් හ්ඳුන්වා දෙන තුරු සෑම නව මැකින්ටොෂ් පරිගණකයක් සමඟ දිගටම නොමිලයේ මැක්පේන්ට් මෘදුකාංගය ලබා දෙන ලදී. පසුව තෙවන පාර්ශවයේ මෘදුකාංග නිර්මාණකරුවන්ගේ අවශ්‍යතාවයන් සැලකිල්ලට ගනිමින් එනම් ඔවුන්ගේ නිෂ්පාදනවලට තරඟ වැදීමට නොහැකි වීම හේතුවෙන් මෙය වෙනමම විකුණන ලදී

== පසුකාලීන සංස්කරණ ==
[[File:MacPaint 2.0 screenshot.png|thumb|MacPaint 2.0]]

1988 ජනවාරි 11 වන දින ක්ලැරිස් විසින් මැක්පේන්ට් 2.0 නිකුත් කළේය.&lt;ref&gt;{{cite news | title = Apple Computer unit introduces enhanced versions of MacDraw, MacProject, MacWrite and MacPaint | work = [[Reuters]] | date = January 11, 1988}}&lt;/ref&gt; මෙයට නොයෙක් දියුණු කරන ලද හැකියාවන් ඇතුළත් කරන ලදී. ඒවා අතර එකවර ලේඛන 9ක් විවෘත කර ඒවා භාවිතා කිරීමේ හැකියාව ද අන්තර්ගත වුණි.&lt;ref name=&quot;claris&quot;&gt;{{cite news | last = Martinez | first = Carlos Domingo | title = MacPaint (Software Review) | work = [[MacUser]] | page = 103 |date=July 1988}}&lt;/ref&gt; මැක්පේන්ට් හි මුල් පිටපත එහා මෙහා ගෙන යා නොහැකි තනි ලේඛන උපයෝගීතාවයක් ලෙසට ක්‍රියා කළේය. 8 x 10&quot; ප්‍රමාණයක් දක්වා විශාල කළ හැකි සම්පූර්ණ ක්‍රියාකාරීත්වය සහිත ලේඛන කවුළුවක් හඳුන්වා දීම නිසා මෙම සීමාවන් මැක්පේන්ට් 2.0න් ඉවත් වී ගියේය.&lt;ref name=&quot;claris&quot;/&gt; විශාලනය කිරිමේ මෙවලම, පියවර අහෝසි කිරීම සහ ලේඛන සඳහා වූ මකා දැමීමේ මෙවලම වැනි වෙනත් විව්ධ ලක්ෂණද මෙයට හඳුන්වා දෙන ලදී.&lt;ref name=&quot;claris&quot;/&gt; ක්ලැරිස් හි සේවය කළ ඩේවිඩ් රැම්සේ(David Ramsey) නම් මෘදුකාංග නිර්මාණකරුවා විසින් මැක්පේන්ට් 2.0 නිර්මාණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;ramsey&quot;&gt;{{cite news | title = Apple fires key programmer | work = Newsbytes | date = July 4, 1989}}&lt;/ref&gt;  මැක්පේන්ට් 2.0 ඇමරිකානු ඩොලර් 125කට විකිණූ අතර එවකට සිටි  මැක්පේන්ට් පරිශීලකයින්ට ඇමරිකානු ඩොලර් 25කට මැක්පේන්ට් අළුත් කිරීමේ සංස්කරණයක් මිලදී ගැනීමේ අවස්ථාව ලබා දුන්හ.&lt;ref name=&quot;claris&quot;/&gt; 1989දී ක්ලැරිස් විසින් මැක්පේන්ට් සඳහා ලබා දුන් තාක්ෂණික සහය නතර කළේය.&lt;ref name=&quot;claris&quot;/&gt;  පසුව 1998දී ක්ලැරිස් විසින් විකුණුම් පහළ යාම හේතුවෙන් මැක්පේන්ට් අලෙවිය නවත්වන ලදී.&lt;ref name=&quot;discontinued&quot;/&gt;

==  මූලාශ්‍ර කේත නිකුත් කිරීම ==

මැක්පේන්ට් 1.3හි මූලාශ්‍ර කේත (ඇසෙම්බ්ලි සහ පැස්කල් සංයෝජනයෙන් ලියන ලද) කුවික්ඩ්‍රෝ හි (බිට්මැප් ග්‍රැෆික්ස් ඇඳීම සඳහා වූ පුස්තකාලයක්(library)) මූලාශ්‍ර කේත සමඟ පරිගණක ඉතිහාස කෞතුකාගාරයේ(Computer History Museum)&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.computerhistory.org/highlights/macpaint/ | title = MacPaint and QuickDraw Source Code | work = [[Computer History Museum]] | date = July 20, 2010}}&lt;/ref&gt; පවතී.

== බලපෑම ==

මැක්පේන්ට් වෙනත් සමගම්වලට වෙනත් වේදිකාවන්(platforms) සඳහා ඒ හා සමාන නිපැයුම් කිරීමට අනුබලයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Bartimo | first = J | title = Programs Paint a Rosy Picture | work = InfoWorld | pages = 38–39 | date = October 8, 1984}}&lt;/ref&gt; ඇපල් II සඳහා නිපැයූ ඇමරිකානු ඩොලර් 50ක් මිලැති බ්‍රොඩර්බන්ඩ්ගේ ඩැසල් ඩ්‍රෝ මේවායින් සමහරකි.&lt;ref name=&quot;newbreeds&quot;&gt;{{Cite web | last = Elmer-Dewitt | first = Philip | title = The New Breeds of Software | publisher = ''Time'' | date = March 18, 1985 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,963402,00.html | accessdate=2008-04-26}}&lt;/ref&gt; IBM PC සඳහා මවුස් සිස්ටම් සමාගම විසින් PC පේන්ට් නිකුත් කළ අතර එහි මිල ඇමරිකානු ඩොලර් 100ක් විය.&lt;ref name=&quot;newbreeds&quot;/&gt; IBM විසින් IBM PCjr පරිගණකය සඳහා ඇමරිකානු ඩොලර් 100කට කලර් පේන්ට් යනුවෙන් ඔවුන්ගේ සිතුවම් කිරීමේ පැකේජයක් නිකුත් කළේය.&lt;ref name=&quot;newbreeds&quot;/&gt;

== සංස්කරණ ඉතිහාසය ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! සංස්කරණය
! නිකුත් වූ දිනය
! නිකුතුව පිළිබඳ තොරතුරු
|-
! 1.0
| 1984 ජනවාරි 24
| පද්ධති මෘදුකාංග 1.0 සමඟ ප්‍රථම නිකුතුව&lt;ref&gt;{{Citation |title=Apple's new MacIntosh: specs |url=http://macgui.com/usenet/?group=26&amp;id=4731 |access-date=2011-12-06 |archive-date=2019-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509090904/https://macgui.com/usenet/?group=26&amp;id=4731 }}&lt;/ref&gt;
|-
! 1.3
| 1984 මැයි&lt;ref&gt;{{cite web | title = Macintosh MacPaint: Fill | publisher = [[Apple Inc.]] | date = March 9, 1998 | url = http://docs.info.apple.com/article.html?artnum=776&amp;coll=ap | accessdate = 2008-04-26}}&lt;/ref&gt;
| පද්ධති මෘදුකාංග 1.1 සමඟ නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Mac Finder..etc.. upgrade available FREE |url=http://macgui.com/usenet/?group=26&amp;id=6697 |access-date=2011-12-06 |archive-date=2019-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509091816/https://macgui.com/usenet/?group=26&amp;id=6697 }}&lt;/ref&gt;
|-
! 1.4
| 1984 සැප්තැම්බර්
| මැකින්ටොෂ් 512k සමඟ නිකුත් කරන ලදී.
|-
! 1.5
| 1985 අප්‍රේල්
| පද්ධති මෘදුකාංග 2.0 සමඟ නිකුත් කරන ලදී.
|-
! 2.0
| 1988 ජනවාරි&lt;ref&gt;{{Citation |title=MacExpo: Bursting at the seams |url=http://macgui.com/usenet/?group=14&amp;id=10855 |access-date=2011-12-06 |archive-date=2019-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509130729/https://macgui.com/usenet/?group=14&amp;id=10855 }}&lt;/ref&gt;
| අවසාන නිකුතුව
|-
|}

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist|2}}

== බාහිර ඇමුණුම් ==
* [http://www.folklore.org/StoryView.py?story=MacPaint_Evolution.txt MacPaint Evolution from folklore.org]
* [http://www.d4.dion.ne.jp/~motohiko/macpaint.htm The Vintage Mac Museum: 1-bit Screenshot of MacPaint] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111211120155/http://www.d4.dion.ne.jp/~motohiko/macpaint.htm |date=2011-12-11 }}
* [http://www.computerhistory.org/highlights/macpaint/ Source code of MacPaint in the Computer History Museum]
* [https://web.archive.org/web/20210121183945/http://www.macpaint.org/ Macpaint.org, a historical collection of Macpaint images]

{{Apple software}}


{{DEFAULTSORT:Macpaint}}
[[Category:Raster graphics editors]]
[[Category:මැක් මෙහෙයුම් පද්ධති මෘදුකාංග]]
[[Category:Mac OS-only software made by Apple Inc.]]
[[Category:Discontinued software]]
[[Category:1984 මෘදුකාංග]]</text>
      <sha1>o8ayvltbfdthk980a4oi2uhzo5ssuwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සසම්භාවී ප්‍රවේශ මතකය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42235</id>
    <revision>
      <id>803632</id>
      <parentid>796330</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30905" sha1="n26tesoxyi2nnj276qfbsrrsl0wziqd" xml:space="preserve">[[Image:Elixir M2U51264DS8HC3G-5T 20060320.jpg|right|thumb|සසම්භාවී ප්‍රවේශ මතක-රැම්]]
'''සසම්භාවී-ප්‍රවේශ මතකය''' ('''random-­access memory - RAM /ræm/රැම්''') යනු ධාවනය වෙමින් පවතින වැඩසටහන් (ක්‍රමලේඛ) හා සිදුකරමින් සිටින ක්‍රියාවලීන්ට අවශ්‍ය දත්ත තාවකාලිකව රඳවා තබා ගැනීමට භාවිතා කරන [[පරිගණක දත්ත ගබඩාව| පරිගණක දත්ත ගබඩා]] ආකාරයකි. පරිගණකය ක්‍රියාත්මක වන අවස්ථාවේ  දත්ත හා උපදෙස් තාවකාලීකව ත්නපත් කර ගනු ලබන්නේ රැම් එක මගිනි

සසම්භාවී-ප්‍රවේශ උපාංගයක් විසින් ඕනෑම ගබඩා පරිස්ථානයක ගබඩා කර ඇති [[දත්ත]] ප්‍රවේශනය කිරීමේදී බොහෝ ලෙසින් එක සමාන කාල සීමාවක් ගත කරන බැවින්, දත්ත ප්‍රවේශනය කිරීම විගසින් හා ඕනෑම සසම්භාවී ආකාරයකට සිදු කල හැකි වෙයි.සසම්භාවී මතක උපාංග වල දත්ත වල භෞතික පිහිටීම (මතකය තුළ දත්ත පිහිටන ස්ථානය) නොසලකන බැවින් විවිධ ස්ථාන වල පිහිටියද දත්ත වෙත ප්‍රවේශ වීමට ගත වනුයේ එකම කාලයකි. රැම් එක තුළ ඇති [[දත්ත]] හා [[තොරතුරු]] වලට ඉතා ඉක්මනින් හා ඕනෑම අයුරකින්,එනම් නිශ්චිත අනුපිළිවෙලකින් තොරව පිවිසිය හැක. ([[දත්ත]]/[[තොරතුරු]] වෙත පිවිසීම යනුවෙන් අදහස් වනුයේ ඒවා කියවීම හා ලිවීමයි.) 

මීට ප්‍රතිවිරුද්ධ ලක්ෂණ දරන [[අනුක්‍රමික ප්‍රවේශ මතකය]] දෘඩ තැටි, සංගත තැටි, සංඛ්‍යංක බහුවිධ තැටි වැනි ආචයන මාධ්‍ය වල දැකිය හැක.සාමාන්‍යයෙන් රැම් ආකාරයේ මතකයක් පරිගණක චිප (Computer chips) තුළ පවතී.රැම් එකෙහි අන්තර්ගතයන් (ගබඩා වී ඇති [[දත්ත]]/[[තොරතුරු]]/උපදෙස්) වෙත වෙනත් ආකාරයේ තොරතුරු ගබඩා වලට වඩා වේගයෙන් ප්‍රවේශ විය හැකි නමුත් මෙහි ඇති වාෂ්පශීලී ගතිගුණය (Volatile) නිසා [[පරිගණකය]] ක්‍රියාවිරහිත වූ විට ගබඩා වී තිබූ අන්තර්ගතයන් මැකී යයි.මහත් පරිශ්‍රමයන් දරා වාෂ්පශීලී නොවන සසම්භාවී-ප්‍රවේශ මතකයන් ('''Non-volatile random-access memories (NVRAMs)''') ද නිපදවා දියුණු කර ඇති අතර&lt;ref&gt;{{cite web|last=Gallagher|first=Sean|title=Memory that never forgets: non-volatile DIMMs hit the market|url=http://arstechnica.com/information-technology/2013/04/memory-that-never-forgets-non-volatile-dimms-hit-the-market/|publisher=Ars Technica}}&lt;/ref&gt;  මිල අධික හා සාපේක්ෂව අවම වේගයකින් ක්‍රියා කරන බැවින් ඒවා භාවිතය අවමය. අනුකලිත පරිපථ රැම් චිප 1970 දශකයේ මුල භාගයේදී වෙළඳපළට පැමිණියේ 1970 ඔක්තෝම්බර් මස හඳුන්වා දුන් වාණිජමය වටිනාකමකින් යුත් පළමු ඩී-රැම් චිපය වන Intel 1103 සමගය. &lt;ref&gt;{{cite web|first=Mary|last=Bellis|url=http://inventors.about.com/library/weekly/aa100898.htm|title=The Invention of the Intel 1103}}&lt;/ref&gt;
සාමාන්‍යයෙන් “රැම්“ යන්න ඝන අවස්ථා (solid-state) මතක උපාංග (ඩීරැම් හෝ එස්රැම්) හැඳින්වීමටද, බොහෝවිට පරිගණකයක ප්‍රධාන මතකය හැඳින් වීමටද යොදාගනී.
ප්‍රකාශ ආචයන(optical storage)යේදී සංඛ්‍යාංක බහුවිධ තැටි (ඩීවීඩී) හැඳින්වීමට “ඩීවීඩී-රැම්“ යන්න භාවිත වුවද එය නොගැළපෙන අවභාවිතයකි. මන්දයත් මකා ලිවියහැකි සීඩී හෝ ඩීවීඩී(CD-RW or DVD-RW)  වල මෙන් නැවත භාවිතයට පෙර මකාදැමීම රැම් භාවිතයේදී අනවශ්‍ය නිසාය.

==පරිගණක මතක වර්ග== 
මතක වර්ග දෙකකි. 
1. ප්‍රාථමික මතක(primary memories).
        i. සසම්භාවී ප්‍රවේශ මතකය (RAM-Random Access Memory
       ii. පඨන මාත්‍ර මතකය (ROM-Read Only Memory)
      iii. වාරක මතකය (Cache Memory)
       iv. රෙජිස්තර මතකය (Registers)
2. ද්වීතීයික මතක (secondary memories).

මින් සසම්භාවී ප්‍රවේශ මතකය අයත් වන්නෙ ප්‍රාථමික මතක යටතටයි.ප්‍රාථමික මතකවල විශේෂත්වය වන්නෙ ඒවා ඍජුවම මධ්‍ය සැකසුම් ඒකකය(CPU-Central Processing Unit) සමග සම්බන්ධ වීමයි.මෙම ප්‍රාථමික මතක අතරින් පඨන මාත්‍ර මතකය (ROM-Read Only Memory) හැර අනෙක් සියල්ලේම කාර්යය සැකසුම් ඒකකය(CPU-Central Processing Unit)ට සැකසීමක් කිරීමට අවශ්‍ය දත්ත තාවකාලිකව ගබඩා කර තබා ගැනීමයි. ROM හි කාර්යය පරිගණකයක් පණගන්වා මෙහෙයුම් පද්ධතියට ප්‍රවේශ වීමට පෙර සිදුකරන කාර්යයන් සදහා අවශ්‍ය ස්ථීරාංග(Firmware) ගබඩා කොට තබා ගැනීමයි.
==ඉතිහාසය==
[[File:Early SSA accounting operations.jpg|thumb|මෙම IBM පරිගණක 1930 සිට තොරතුරු ගබඩා කිරීමට mechanical counter භාවිත විය.]]
[[File:8 bytes vs. 8Gbytes.jpg|thumb|Core memory කොටසක් මත තැබූ නවීන සැනෙලි පතක් (flash SD card)]]
[[File:Bundesarchiv Bild 183-1989-0406-022, VEB Carl Zeiss Jena, 1-Megabit-Chip.jpg|thumb|මෙගා බිටු 1ක චිපයක් ]]
පැරණි පරිගණක වල ප්‍රධාන මතකයේ කාර්යය ඉටු කරන ලද්දේ පිළියවන (relay), යාන්ත්‍රික කවුළු (mechanical counters)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www-03.ibm.com/ibm/history/reference/faq_0000000011.html|title=IBM Archives -- FAQ's for Products and Services|work=ibm.com}}&lt;/ref&gt; හා ඩිලේ ලයින් (delay line) මගිනි.
අතිධ්වනික ඩිලේ ලයින්(Ultrasonic delay lines) මගින් කළ හැකි වූයේ  දත්ත ලියවුණු අනුපිළිවෙලින් පිටපත් කිරීම(reproduce) පමණි. 
ඩ්‍රම් මතකය (Drum memory) සාපේක්ෂ අඩු පිරිවැයකින් පුළුල් කළ හැකි වුවද, වේගය ඵලදායී ලෙස වැඩි කිරීම සඳහා “මතක අයිතම වල කාර්යශූර සමුද්ධරණය“ට (Efficient retrieval of memory items) ඩ්‍රම් එකෙහි භෞතික සැලැස්ම පිළිබඳ දැනුම අවශ්‍ය විය. 

රික්තක නළ ට්‍රයෝඩ(vacuum tube triodes) සහ පසුකාලීනව වියුක්ත ට්‍රාන්සිස්ටර(discrete transistors) මගින් නිපදවූ අගුළු (Latches) රෙජිස්තර වැනි කුඩා සහ වේගවත් මතක සඳහා භාවිත විය. එවැනි රෙජිස්තර ප්‍රමාණයෙන් විශාල දත්ත සඳහා භාවිත කිරීමේදී සාපේක්ෂව විශාල හා මිල අධික වූ අතර, සාමාන්‍යයෙන් ඉන් සපයාගත හැකි වූයේ බිටු සිය ගණනක කුඩා මතකයකි.&lt;!--generally only a few dozen or few hundred bits of such memory could be provided.මෙය ඉහත වැකියේ “,“ ලකුණෙන් පසු කොටසේ නිවැරදි ඉංග්‍රීසි අදහසයි.මා විසින් කළ පරිවර්තනය වැරදීමට බොහෝදුරට ඉඩ ඇත,එය නිවැරදි කරන්න. ස්තුතියි, රන්දේව්--&gt; 

පළමු ප්‍රායෝගික ආකෘතියේ සසම්භාවී ප්‍රවේශ මතකය වූයේ 1947 නිපදවූ විලියම් කපාටය (Williams tube)යි.කැතෝඩ කිරණ නළ මුහුණතක විද්‍යුත් ආරෝපිත ලක්ෂ්‍යයන් මත දත්ත ගබඩා කිරීම එහිදී සිදු විය.කැතෝඩ කිරණ නළයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන කදම්භයට අනුපිළිවෙලකින් තොරව නළයේ ඕනෑම ලක්ෂ්‍යයක් කියවීමට හා ලිවීමට හැකි වීමෙන් මතකය “සසම්භාවී ප්‍රවේශ“ තත්වයට පත්විණි.විලියම් නලයේ ධාරිතාව බිටු 1000කට ආසන්න වූ අතර ඒවා තනි රික්තක නළ තරංක (latches) වලට සාපේක්ෂව කුඩා, වේගවත් හා වඩා ප්‍රබල කාර්යක්ෂමතාවකින් යුතු විය.ලොව පළමුවරට ඉලෙක්ට්‍රොනිකව ක්‍රමලේඛයක් ගබඩා කරන ලද්දේද  එංගලන්තයේ මැංචෙස්ටර්හි වික්ටෝරියා විශ්ව විද්‍යාලයේදී දියුණු කෙරුණු මෙම විලියම් නළයකය.එම ක්‍රමලේඛය භාවිත වූ පරිගණකය නම්, 1948 ජූනි 21 වන දින පළමුවරට ක්‍රමලේඛයක් සාර්ථකව ධාවනය කළ එස්එස්ඊඑම් (SSEM -Manchester Small-Scale Experimental Machine)  පරිගණකයයි.&lt;ref&gt;{{Citation | last = Napper | first = Brian | title = Computer 50: The University of Manchester Celebrates the Birth of the Modern Computer | url = http://www.computer50.org/ | accessdate = 26 May 2012 | access-date = 30 March 2016 | archive-date = 4 May 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120504133240/http://www.computer50.org/ }}&lt;/ref&gt;   

ඇත්ත වශයෙන්ම, SSEM සඳහා නිර්මාණය කරන ලද විලියම් කපාට මතකයට වඩා මතකයේ විශ්වසනීයත්වය ආදර්ශනය සඳහා ආදර්ශයක් (testbed) වූයේ SSEMය.&lt;ref&gt;{{Citation|last1=Williams|first1=F.C.|last2=Kilburn|first2=T.|title=Electronic Digital Computers|journal=Nature|volume=162|pages=487|date=Sep 1948|doi=10.1038/162487a0|issue=4117|postscript=.}} Reprinted in ''The Origins of Digital Computers''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last1=Williams|first1=F.C.|last2=Kilburn|first2=T.|last3=Tootill|first3=G.C.|title=Universal High-Speed Digital Computers: A Small-Scale Experimental Machine|url=http://www.computer50.org/kgill/mark1/ssem.html|journal=Proc. IEE|date=Feb 1951|volume=98|issue=61|pages=13–28|postscript=.|doi=10.1049/pi-2.1951.0004|access-date=2016-03-30|archive-date=2013-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20131117101730/http://www.computer50.org/kgill/mark1/ssem.html}}&lt;/ref&gt;
චුම්බක මාධ්‍ය මතකය (Magnetic-core memory) 1947 නිපදවා 1970 දශකයේ මැද භාගය තෙක් දියුණු කෙරිණ. චුම්බකිත මුදු අරාවක් (පෙළක්) මගින් ගොඩනැගුණු මෙය සුපතල සසම්භාවී ප්‍රවේශ මතකයක් විය. එක් එක් මුදුව චුම්බකනය වූ ප්‍රමාණය වෙනස් කිරීම මගින් මුදුවක් පාසා ගබඩා කර ඇති බිටුවක් සමග දත්ත තැන්පත් කළ හැකි විය.
මුදුව තුළ ඇති මතක කොටස් තෝරාගැනීම හා කියවීම/ලිවීම සඳහා සෑම මුදුවක්ම ලිපින තන්තු වලට සම්බන්ධ වූ බැවින් මතකය තුළ ඕනෑම ස්ථානයකට ඕනෑම අනුපිළිවෙලකින් ප්‍රවේශ වීමේ හැකියාවක් ලැබිණ. 

1970 දශකයේ මුල භාගයේ නිපදවුණු අනුකලිත පරිපථවල ඝන අවස්ථා මතකය (solid-state memory) භාවිතයට පැමිණෙන තුරු මතක පද්ධතියේ සම්මත ස්වභාවය වූයේ චුම්බක මාධ්‍ය මතක ආකාරයයි. 1968 වසරේ රොබට් එච්.ඩෙනාර්ඩ් (Robert H. Dennard) විසින් ඩී-රැම් එක (ගතික සසම්භාවී ප්‍රවේශ මතකය) නිපදවන ලදි. මෙම ඩී-රැම් එක තුළ එක් එක් මතක බිටුව සඳහා ට්‍රාන්සිස්ටර 4-6 ක අගුළු පරිපථයක් වෙනුවට තනි ට්‍රාන්සිස්ටරය බැගින් ප්‍රතිස්ථාපනය වූ බැවින් වාශ්පශීලීතාවයේ අගය (cost of volatility) මත මතක ඝනත්වය වැඩිවිය.එක් එක් ට්‍රාන්සිස්ටරය තුළ කුඩා ධාරිතාවන් තුළ දත්ත ගබඩා කෙරුනු අතර සෑම මිලිතත්පර කිහිපයකටම වරක් ආරෝපණ කාන්දුවී යාමට පෙර පුබුදු (refresh) කළ යුතු විය.
සංයුක්ත රොම් පරිපථ වලට පෙර පඨන මාත්‍ර (එනම් කියවීමට පමණක් හැකි) සසම්භාවී ප්‍රවේශ මතකයන් දියෝඩ අනුකෘති (Diode matrix) භාවිතයෙන් ගොඩනගන ලදි. මෙම දියෝඩ අනුකෘති ලිපින විකේතක (address decoder) මගින් ධාවනය විය &lt;!--diode matrices driven by [[address decoder]]s, or specially wound core rope memory planes.--&gt;

==විවිධ සසම්භාවී ප්‍රවේශ මතක වර්ග==
ගතික හා ස්ථිතික වශයෙන් සසම්භාවී ප්‍රවේශ මතක ප්‍රධාන වශයෙන් වර්ග 2කි. මෙම දෙවර්ගයම වාෂ්පශීලී ගුණය සහිතය. සාමාන්‍යයෙන් විවිධ වර්ගවල රැම් එකම [[පරිගණකය]]ක ක්‍රියාත්මක නොවේ. බොහෝ පරිගණක තුළ ඇත්තේ එක් වර්ගයකට අයත් රැම් පමණි. ඇතැම් ඒවායේ රැම් වර්ග ඉතා සීමිත ප්‍රමාණයක් භාවිත කළ හැක. බොහෝ විට විවිධ වර්ගයේ රැම් වල සම්බන්ධකද හැඩයෙන් එකිනෙකට වෙනස් වන බැවින් එක් [[පරිගණකය]]කට සම්බන්ධ කළ හැකි රැම් චිප ගණන සීමිත වේ.
===ගතික සසම්භාවී ප්‍රවේශ මතකය (ඩී-රැම්/Dynamic random access memory–DRAM)=== 
එස්-රැම් වලට සාපේක්ෂව මිල අඩුය. බහුලව පරිගණක තුළ භාවිත වේ. වත්මන් පරිගණක වල විවිධ වර්ගවල ඩී රැම් භාවිත වේ. 2002 වසරට පෙර බොහෝ පරිගණක වල භාවිත වූයේ එස්ඩීආර්-රැම් (single data rate (SDR) RAM)ය. පසුකාලීනව නිපදවුණු බොහෝ පරිගණක තුළ ඩීඩීආර් (double data rate (DDR)), ඩීඩීආර්2 හෝ ඩීඩීආර්3 රැම් භාවිත විය.
ඩීඩීආර්2 මගින් ඩීඩීආර් රැම් එකට වඩා ඉක්මනින් ගබඩාකර ඇති දත්ත වෙත පිවිසිය හැක. එවිට සකසනයට වඩාත් කාර්යක්ෂම ලෙස දත්ත සැකසීම සිදු කිරීමේ හැකියාවක් ලැබේ. සාපේක්ෂව ඩීඩීආර්3 වඩාත් වේගවත් ය.
===ස්ථිතික සසම්භාවී ප්‍රවේශ මතකය (එස්-රැම්/Static random access memory-SRAM)=== 
දත්ත රඳවා තබා ගැනීමට බල ශක්තිය අවශ්‍ය නමුත් පරිගණකය ක්‍රියාත්මක තත්වයේ පැවතීම අවශ්‍ය නොවේ. ඇතැම් එස්-රැම් චිප වල විදුලි කෝෂ බලය උපයෝගී වේ(battery-backed). [[පරිගණකය]] ක්‍රියා විරහිත කළ විට දත්ත නොමැකීම සහතික කරගැනීමට මෙම වර්ගය තුළ චිපය හා එක්කොට සකසන ලද බැටරියක් අන්තර්ගත වේ. 
ඩී-රැම් වලට සාපේක්ෂව මිල අධික,වේගවත් හා අවම බලශක්තියක් පරිභෝජනය කරන එස්-රැම් මතකයන් වත්මන් පරිගණකවල සකසනයේ වාරක මතකය ලෙස භාවිත වේ. 

==රැම්හි වෙනත් භාවිත== 
මෙහෙයුම් පද්ධතියේද, යෙදුම් (applications) වලදීද කාරක අවකාශය(working space) ලෙස හා තාවකාලික ගබාඩාවක් ලෙස ක්‍රියා කිරීම හැරුණ විට රැම්හි වෙනත් භාවිත බොහෝමයකි.
===අතථ්‍ය මතකයක් ලෙස===
බොහෝ නූතන මෙහෙයුම් පද්ධති වල &quot;අතථ්‍ය මතකය&quot; ලෙස හඳුන්වන රැම් ධාරිතාව වැඩිකර භාවිතයට ගැනීමේ ක්‍රමයක් ක්‍රියාත්මක වේ.
පරිගණකයේ දෘඪ තැටියෙන් කොටසක් පිටු ‍ගොනුව (paging file) හෝ (scratch partition)' ලෙස සකසන අතර එම paging file හා සාමාන්‍ය රැම් චිපය එකතු වී පද්ධතියේ සම්පූර්ණ මතකය නිර්මාණය කරයි.(උදාහරණ ලෙස 2 GB රැම් එකක් හා 1 GB පිටු ගොනුවක් සම්බන්ධ මෙහෙයුම් පද්ධතියක සම්පූර්ණ මතකය 3 GB වේ.)පද්ධතියේ භෞතික මතකය අඩු වන විට, එයට රැම්හි කොටස් පිටු ගොනුවට හුවමාරු කරගනිමින් නව දත්ත සඳහා කුටියක්/අවකාශයක් තැනීම හා පෙර රැම් එකට හුවමාරු කළ තොරතුරු කියවීම කළ හැක.  
නමුත් දෘඪ තැටි රැම් වලට වඩා වේගයෙන් අඩුවීම වැනි කරුණු හේතුවෙන් මෙම යාන්ත්‍රණය පමණ ඉක්මවා භාවිතයට ගැනීම නිසා සමස්ත පද්ධතියේ ක්‍රියාකාරීත්වයට සිදුවන්නේ අහිතකර බල පෑමකි.
===රැම් තැටි/ රැම් ධාවක===
රැම් තැටියක් යනු ඉතා වේගවත් දෘඪ තැටියක් සේ ක්‍රියාකළ හැකිවන පරිදි මෘදුකාංග මගින් බෙදා වෙන් කරන ලද පරිගණක රැම් ඛණ්ඩයකි (Portion). 
රැම් තැටියක් සතුව උපස්ථ විදුලිකෝෂ මූලාශ්‍රයක් හා සම්බන්ධයක් නොමැති විට, එහි ගබඩා කර ඇති දත්ත පරිගණකය ක්‍රියා විරහිත කිරීමත් සමග නැතිවී යයි.

==මතක පවුර==
මතක පවුර යනු සකසනය හා ඊට පිටින් ඇති මතකයන් අතර ඇති වැඩිවන ශීඝ්‍රතා වෙනසයි.චිපයේ මායිම් වටා ඇති සීමිත සන්නිවේදන කලාපපළල මෙම වෙනස සඳහා ප්‍රධාන හේතුවක් වේ.

1986 සිට 2000 දක්වා සකසනයේ වේගය වාර්ෂිකව 55% ක අනුපාතයකින් දියුණු වී ඇති අතර, සාපේක්ෂව මතකයේ වේගය දියුණු වී ඇත්තේ 10% කිනි.මෙවන් තත්වයක් මත මතකයේ ස්වභාවය පරිගණකයේ ඵලදායීතාව කෙරෙහි විශාල ගැටළුවක් ඇති කරනු ඇතැයි අපේක්ෂිත විය.&lt;ref&gt;The term was coined in http://www.eecs.ucf.edu/~lboloni/Teaching/EEL5708_2006/slides/wulf94.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120406111104/http://www.eecs.ucf.edu/~lboloni/Teaching/EEL5708_2006/slides/wulf94.pdf |date=2012-04-06 }}].&lt;/ref&gt;ප්‍රධාන භෞතික බාධක හා එවක නිර්මිතව පැවති සකසන යම්තාක් දුරට මතක පවුර හා ගැටුණු බැවින් සකසනයේ වේගය වැඩිදියුණු කිරීම සැලකිවයුතු අන්දමින් අඩු විය.ඉන්ටෙල් ආයතනය (Intel Corporation) විසින් මෙම තත්වය 2005 වසරේ ලේඛනයක් මගින් සාරාංශගත කෙරිණ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title= Platform 2015: Intel® Processor and Platform Evolution for the Next Decade |date= March 2, 2005 |url= http://epic.hpi.uni-potsdam.de/pub/Home/TrendsAndConceptsII2010/HW_Trends_borkar_2015.pdf  }}&lt;/ref&gt;

2000 සහ 2014 අතර වාර්ෂිකව 12.5% ක් වූ සකසනයේ ඵලදායිතාව වැඩිදියුණු කිරීම පිළිබඳ ව්‍යාපෘතියකදී සංඥා සම්ප්‍රේෂණයේ ප්‍රමාදයක්ද වාර්තා විය. [https://web.archive.org/web/20101105213832/http://www.cs.utexas.edu/users/cart/trips/publications/isca00.pdf Clock Rate versus IPC: The End of the Road for Conventional Microarchitectures] සකසන-මතක ඵලදායිතා අතර වෙනස සම්බන්ධ වෙනස් ආකාරයක සංකල්පයක් වන ත්‍රිමාන පරිගණක චිප මගින් ද්විමාන චිප වලට වඩා තාර්කික හා මතක අංශ අතර පරතරය අඩු කෙරිණ.&lt;ref&gt;{{cite book |page=790 |url=http://books.google.ca/books?id=1PgYS7zDCM8C&amp;pg=PA790&amp;dq=processor-memory+performance+gap&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=jeM5U93YAqTr2QWc74A4&amp;ved=0CDYQ6AEwAg#v=onepage&amp;q=processor-memory%20performance%20gap&amp;f=false |accessdate=March 31, 2014 |title=Nanoelectronics and Information Technology |author=[[Rainer Waser]] |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2012}}&lt;/ref&gt; කාලයත් සමග වැඩිවන මෙම මතක පවුර කෙරෙහි නාභිගත වීමක් (යොමු වීමක්) මතක උපපද්ධති සැලැස්මට අවශ්‍ය විය.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://books.google.ca/books?id=0IY7LW5J4JgC&amp;pg=PA109&amp;dq=processor-memory+performance+gap&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=jeM5U93YAqTr2QWc74A4&amp;ved=0CEkQ6AEwBg#v=onepage&amp;q=processor-memory%20performance%20gap&amp;f=false |page=109 |accessdate=March 31, 2014 |title=Advances in Computer Systems Architecture: 11th Asia-Pacific Conference, ACSAC 2006, Shanghai, China, September 6-8, 2006, Proceedings |author=Chris Jesshope and Colin Egan |publisher=Springer |date=2006}}&lt;/ref&gt;

මෙම අන්තරය යා කරන ප්‍රධාන උපක්‍රමය ලෙස වර්තමානයේ භාවිතයට ගැනෙන්නේ වාරක/සංචිත(කෑෂ්-Cache) මතකයයි. සංචිත මතක යනු සකසනය අසල සිටිමින් එසැණ ක්‍රියාවලි හා උපදෙස් ගබඩා කරගනිමින් ඒවායේ වේගය වැඩි කරවන අධිවේගී මතක කොටස්ය. මතක පවුරේ පළල්වීම අඩු කිරීමට සංචිත මතකයන් මට්ටම් කීපයක් භාවිතවේ. මෙම සංචිත මතකයන්හි පරිණාමය මත නූතන අධිවේගී පරිගණක වල කාර්ය සාධනය රඳා පවතී.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://books.google.ca/books?id=7i9Z69lrYBoC&amp;pg=PA90&amp;dq=processor-memory+performance+gap&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=jeM5U93YAqTr2QWc74A4&amp;ved=0CFMQ6AEwCA#v=onepage&amp;q=processor-memory%20performance%20gap&amp;f=false |pages=90–91 |accessdate=March 31, 2014 |title=Multiprocessor Systems-on-chips |author=Ahmed Amine Jerraya and Wayne Wolf |publisher=Morgan Kaufmann |year=2005}}&lt;/ref&gt; සංචිත මතක මගින් සකසනයේ ඵලදායිතාව අඩුවීම වැළකෙන අතර එමගින් අඩු කාලයකින් සකසනයෙන් සිදුකරගත හැකි කාර්යයන් ගණන වැඩිවේ.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://books.google.ca/books?id=vw4zrPuyKu0C&amp;pg=PA110&amp;dq=processor-memory+performance+gap&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=r-M5U86-NaeC2QXiroHgCA&amp;ved=0CEEQ6AEwBDgK#v=onepage&amp;q=processor-memory%20performance%20gap&amp;f=false |page=110 |accessdate=March 31, 2014 |title=Impact of Advances in Computing and Communications Technologies on Chemical Science and Technology |year=1999 |publisher=National Academy Press}}&lt;/ref&gt; 53%කට ආසන්න වෙනසක් සකසනයේ වේගය හා ප්‍රධාන මතකයේ ප්‍රවේශ ප්‍රමාදය අතර තිබිය හැක.(එනම් කෑෂ් මෙමරි භාවිත කරන විට එපමණ වේග වෙනසක් මගින් පරිගණකයේ ඵලදායීභාවයට හානි නොවන බවයි?)&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://books.google.ca/books?id=f0pJYJQMlmoC&amp;pg=PA529&amp;dq=processor-memory+performance+gap&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=1eM5U7veEaTx2QXM2oDYCw&amp;ved=0CCwQ6AEwADgU#v=onepage&amp;q=processor-memory%20performance%20gap&amp;f=false |page=529 |accessdate=March 31, 2014 |title=Experimental and Efficient Algorithms: Third International Workshop, WEA 2004, Angra Dos Reis, Brazil, May 25-28, 2004, Proceedings, Volume 3 |author=Celso C. Ribeiro and Simone L. Martins |publisher=Springer |year=2004}}&lt;/ref&gt;


{{පරිගණ-ආචයනය-කොට}}

[[ප්‍රවර්ගය:පරිගණක මතකය]]</text>
      <sha1>n26tesoxyi2nnj276qfbsrrsl0wziqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>එළාර රජ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42280</id>
    <revision>
      <id>803493</id>
      <parentid>779806</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T21:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3510" sha1="thlxatxveokxkzir0iasb8czo4883fz" xml:space="preserve">{{වෙනස්|එල්ලාලන්}}
{{තොරතුරුකොටුව රජ
| name               = එළාර රජ
| title              = [[රජරට]] රජ
| image              = 
| caption            = 
| reign              = ක්‍රිපූ 205 – ක්‍රිපූ 161 
| capital            = තිරුවාරූර්
| coronation         = 
| othertitles        = 
| religion           = [[හින්දු ආගම]], [[ශෛව ආගම]]
| native_lang1       = වාර්ගික
| native_lang1_name1 = [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]]
| predecessor        = [[අනුරාධපුරයේ අසේල රජ|අසේල රජ]]
| successor          = [[අනුරාධපුරයේ දුට්ඨගාමිණී රජ|දුටුගැමුණු රජ]]
| suc-type           =
| heir               =
| queen              =
| consort            =
| spouse 1           = 
| spouse 2           =
| spouse 3           =
| spouse 4           =
| spouse 5           =
| spouse 6           =
| spouse 7           =
| spouse 8           =
| spouse 9           =
| spouse 10          =
| offspring          = 
| royal house        = 
| dynasty            = [[චෝල රාජවංශය]]
| royal anthem       =
| father             =
| mother             =
| birth_date      = ක්‍රිපූ 235 
| birth_place     =
| death_date      = ක්‍රිපූ 161 
| death_place     =
| date of burial     =
| place of burial    =
}}
[[File:Dakkhinatupa.jpg|right|thumb|19 වන ශතවර්ෂය තෙක් එළාර සොහොන ලෙස සලකන ලද [[දක්ඛිණ ස්තුපය]].]]

'''එළාර''' යනු, වර්තමාන [[දකුණු ඉන්දියාව|දකුණු ඉන්දියාවේ]], එකල [[චෝල රාජධානිය|චෝල රාජධානියේ]] [[චෝල|සොළී]] රජෙක් වූ අතර, වර්තමාන [[ශ්‍රී ලංකාව| ශ්‍රී ලංකාවේ]] කොටසක්  &lt;ref name=&quot;mahavamsa.org&quot;&gt;http://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/21-five-kings/ {{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  ක්‍රිපූ 205 සිට ක්‍රිපූ 161 දක්වා පාලනය කල අතර, මෙයට  &lt;ref name=&quot;mahavamsa.org&quot;/&gt; [[අනුරාධපුරය]] පුරාතන අගනගරයද අයත් විය. සොළී රටෙහි දෙමළ ජාතිකයෙකු වන එළාර, සිංහලයන් විසින් පවා සාම්ප්‍රදායික ලෙසින් සැලකෙන්නේ ධර්මිෂ්ඨ රජෙකු ලෙසිනි.&lt;ref&gt;[http://lakdiva.org/mahavamsa/chap025.html මහාවංශය පරිච්ඡේදය XXV]&lt;/ref&gt;ඔහුගේ දෙමලුන් අනුරාධපුරයේ නගර බැම්මේ පරුෂ වචන ලිපි ලිව්වා 

==මූලාශ්‍ර==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==ආශ්‍රිත==
* [[දුටුගැමුණු රජ]]
* [[එල්ලාලන්]]
* [[මනු නීති කණ්‌ඩචෝල රජු]]

{{SriLanka-hist-stub}}
{{Monarchs of the Sinhala Kingdom|state=collapsed}}
[[ප්‍රවර්ගය:අනුරාධපුර]]</text>
      <sha1>thlxatxveokxkzir0iasb8czo4883fz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කරවල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43313</id>
    <revision>
      <id>803475</id>
      <parentid>239747</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T13:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hajiani, Dr.Seyed Firdawoosbee Hanifdeen</username>
        <id>81768</id>
      </contributor>
      <comment>*/ කරවල/*</comment>
      <origin>803475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4638" sha1="7obplt7kn9ok5vbh9eyxcmtbn4pdagm" xml:space="preserve">මාළු, ඉස්සෝ, දැල්ලෝ ආදිය ලුණු දමා අව්වේ වියලා ගැනීමෙන් හෝ දුමේ දමා වියලා ගැනීමෙන් '''කරවල  හෙවත් කරෝල''' සාදාගනු ලැබේ. මසුන් කල්තබා ගැනීමේ ක්‍රමයක් ලෙස කරවල බවට පත්කිරීම සිදුකරයි.

==ආශ්‍රිත ලිපි==
* [[උඹලකඩ]]

[[ප්‍රවර්ගය:කරවල]]


'''කරවල''' යනු මත්ස්‍යයන් ලුණු යොදා හෝ ලුණු නොයොදා වියළීම මගින් කල් තබා ගන්නා ආහාරයකි. මත්ස්‍යයන්ගේ තෙතමනය ඉවත් කිරීමෙන් බැක්ටීරියා සහ අනෙකුත් ක්ෂුද්‍රජීවීන්ගේ වර්ධනය අඩු කර ආහාරය දිගු කාලයක් භාවිතයට සුදුසු ලෙස තබා ගැනීම මෙහි ප්‍රධාන අරමුණ වේ.

== ඉතිහාසය ==
මත්ස්‍යයන් වියළීම සහ ලුණු යොදා කල් තබා ගැනීම පැරණි කාලයේ සිට ලොව බොහෝ වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල භාවිත වූ ආහාර සංරක්ෂණ ක්‍රමයකි. ශීතකරණ පහසුකම් නොතිබූ කාලවලදී මත්ස්‍ය අස්වැන්න කල් තබා ගැනීම සඳහා මෙම ක්‍රමය වැදගත් විය.

== නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලිය ==
කරවල නිෂ්පාදනයේදී සාමාන්‍යයෙන් පහත පියවර අනුගමනය කරනු ලැබේ.

* මත්ස්‍යයන් තෝරා ගැනීම.
* පිරිසිදු කර අවශ්‍ය පරිදි කපා සකස් කිරීම.
* ලුණු යෙදීම හෝ ලුණු ද්‍රාවණයක දැමීම.
* හිරු එළියෙන් හෝ සුදුසු වියළීමේ ක්‍රමයකින් වියළීම.
* තෙතමනයෙන් සහ දූෂණයෙන් ආරක්ෂා වන පරිදි ගබඩා කිරීම.

== කරවල වර්ග ==
කරවල නිෂ්පාදනය සඳහා විවිධ මත්ස්‍ය වර්ග භාවිත කරනු ලැබේ. උදාහරණ ලෙස,

* හාල්මැස්සන් කරවල
* කට්ට කරවල
* බලයා කරවල
* කෙලවල්ලා කරවල
* සාලයා කරවල
* මෝරා කරවල

== ශ්‍රී ලංකාවේ කරවල ==
ශ්‍රී ලංකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල කරවල නිෂ්පාදනය සහ අලෙවිය සිදු කරනු ලැබේ. එය ධීවර කර්මාන්තයට සම්බන්ධ වැදගත් ආර්ථික කටයුත්තකි. කරවල ශ්‍රී ලාංකික ආහාර සංස්කෘතියේ ද ජනප්‍රිය අංගයකි.

== ආහාර සඳහා භාවිතය ==
කරවල විවිධ ආහාර වර්ග සකස් කිරීම සඳහා යොදා ගනී.

* කරවල බැදුම
* කරවල හොද්ද
* කරවල තෙල් දැමීම
* කරවල සම්බෝලය
* එළවළු සමඟ පිසූ කරවල

== පෝෂණය ==
කරවලවල ප්‍රෝටීන් අඩංගු වන අතර, මත්ස්‍ය වර්ගය සහ නිෂ්පාදන ක්‍රමය අනුව පෝෂණ සංයුතිය වෙනස් වේ. ලුණු යොදා සකස් කරන කරවලවල සෝඩියම් ප්‍රමාණය ඉහළ විය හැකිය.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==
* [[මාළු]]
* [[ධීවර කර්මාන්තය]]
* [[ආහාර සංරක්ෂණය]]

[[ප්‍රවර්ගය:මාළු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ආහාර]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආහාර සංරක්ෂණය]]</text>
      <sha1>7obplt7kn9ok5vbh9eyxcmtbn4pdagm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>වාහන</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44631</id>
    <revision>
      <id>803602</id>
      <parentid>796688</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24161" sha1="hnh79wv0q6kphvgjkqlvm21b9ggz001" xml:space="preserve">[[File:Transperth Volgren CR228L bodied Volvo B7RLE.jpg|thumb|upright=1.3|[[බස් රථ]] ඡනප්‍රිය පොදු ප්‍ර‍වාහන සේවය වේ]]

'''වාහන''' යනු මිනිසුන් හෝ භාන්ඩ ප්‍ර‍වාහනය කරන ජංගම යන්ත්‍ර‍වේ.  බොහෝ දුරට වාහන, [[පා පැදි]], [[මෝටර් රථ]], [[ට්‍ර‍ක්  රථ]], [[බස්  රථ]], [[යතුරු පැදි]], [[දුම්රිය]], [[නැව්]], [[බෝටටු]] සහ [[ගුවන් යානා]] ලෙස වර්ග කල හැක.

ගොඩබිම ගමන් නොගන්නා වාහන [[යානා (වාහන)|යානා]]  ලෙස හැදින් වේ. එනම් [[රුවල් යානා]], [[ගුවන් යානා]], [[අභ්‍යවකාශ යානා]] ආදිය වේ.

වාහන ගොඩබිම මත හසුරවන ආකාරය අනූව වර්ග කෙරේ. වාහන සඳහා ජාත්‍යන්තරව භාවිත කෙරෙන නීති හා රෙගුලාසි වශයෙන් ISO 3833- 1977 සම්මතය භාවිතා කරයි.&lt;ref&gt;ISO 3833:1977 Road vehicles – Types – Terms and definitions [http://webstore.ansi.org/RecordDetail.aspx?Sku=ISO%203833:1977&amp;PageType=2 Webstore.anis.org]&lt;/ref&gt;

== වාහන වල ඉතිහාසය ==
[[File:Dlubanka swidnica 2.jpg|thumb|10 වන ශතවර්ශයේ බෝට්ටුවක්]]
*පුරා විද්‍යාත්මක කැණීම් මගින් සොයා ගෙන ඇති පැරණිතම බෝට්ටුව දැනට අවුරැදු 7000 - 9000 ත් අතර දුරකට විහිදේ,&lt;ref name=&quot;chinaorg2002&quot;&gt;{{cite web
  | title = Oldest Boat Unearthed
  | publisher = China.org.cn
  | url = http://lanzhou.china.com.cn/english/travel/50131.htm
  | accessdate = 2008-05-05}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=McGrail431&gt;
{{cite book
  | last = McGrail
  | first = Sean
  | title = Boats of the World
  | url = https://archive.org/details/boatsofworldfrom0000mcgr
  | publisher = Oxford University Press
  | year = 2001
  | location = Oxford, UK
  | page = [https://archive.org/details/boatsofworldfrom0000mcgr/page/431 431]
  | isbn = 0-19-814468-7}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nigeria1987&quot;&gt;{{cite web
  | title = Africa's Oldest Known Boat
  | publisher = wysinger.homestead.com
  | url = http://wysinger.homestead.com/canoe.html
  | accessdate = 2008-08-17}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;italy2005&quot;&gt;{{cite web
  | title = 8,000-year-old dug out canoe on show in Italy
  | publisher = Stone Pages Archeo News
  | url = http://www.stonepages.com/news/archives/001511.html
  | accessdate = 2008-08-17}}
&lt;/ref&gt;

*අව්රුදු 7000ක් පමණ පැරණි මුහුදු යා හැකි, පන් සහ තාර යොදා සැකසු බෝට්ටු විශේෂයක් කුවේට් වලින් සොයා ගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Lawler2002&quot;&gt;{{cite journal
  | last = Lawler
  | first = Andrew
  | title = Report of Oldest Boat Hints at Early Trade Routes
  | journal = Science
  | volume = 296
  | issue = 5574
  | pages = 1791–1792
  | publisher = [[American Association for the Advancement of Science|AAAS]]
  | date = 7 June 2002
  | url = http://www.sciencemag.org/cgi/content/summary/296/5574/1791
  | doi = 10.1126/science.296.5574.1791
  | accessdate = 2008-05-05
  | pmid = 12052936}}&lt;/ref&gt;

*ක්‍රි.පූ. 4000-3000 අතර ඉන්දියන් සාගරයේ හා [[පුරාතන ඊජිප්තුව]]&lt;ref name=McGrail17&gt;
{{cite book
  | last = McGrail
  | first = Sean
  | title = Boats of the World
  | url = https://archive.org/details/boatsofworldfrom0000mcgr
  | publisher = Oxford University Press
  | year = 2001
  | location = Oxford, UK
  | pages = [https://archive.org/details/boatsofworldfrom0000mcgr/page/17 17]–18
  | isbn = 0-19-814468-7}}
&lt;/ref&gt; බෝට්ටු භාවිතා කර ඇත.

*ක්‍රි.පූ. 4000-3000 අතර [[ඔටුවා]]න් මගින් ඇද්දවු වාහන පිළිබදවද සාක්ෂි ලැබී ඇත..&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dsc.discovery.com/news/2009/06/26/wheeled-vehicle-camel.html |title=DSC.discovery.com |publisher=DSC.discovery.com |date=2009-06-26 |accessdate=2013-01-08}}&lt;/ref&gt;

*න්‍රි.ව. 200 දී පමණ  [[Ma Jun(මා ජුන්)]] විසින් [[south-pointing chariot]] නම් වූ වාහනය නිපදවන ලදි.&lt;ref&gt;{{cite web| title = 200 AD – MA JUN| publisher = B4 Network| url = http://www.b4-network.com/?p=45| accessdate = 2011-07-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--&lt;ref&gt;Needham, Volume 4, Part 2, 288.&lt;/ref&gt;--&gt;

*ඉන් පසුව දුම්රිය ගමනාගමනය ආරම්භ කරන ලදි.

*1903 දී [[රයිට් සොහොයුරෝ]] ප්‍ර‍ථම ගුවන් යානය ගුවන් ගත කරන ලදි.

*1907 දී ප්‍ර‍ථම [[හෙලිකොප්ටර]] යානය ගුවන් ගත කරන ලදි.&lt;ref name=&quot;Munson&quot;&gt;Munson 1968&lt;/ref&gt;

*1961 දී [[යූරි ගගාරින්]] රැගත් [[අභ්‍යවකාශ යානය]] ගුවන් ගත කෙරුණි.

*1969 දී [[ඇපලෝ වැඩසටහන]] ප්‍රථම වතාවට [[චන්ද්‍ර‍යා]] මත යානයක් ගොඩ බස්වන ලදි.

*2010 දී මං මාවත් තුල ධාවනය කරන [[මෝටර් රථ]] ප්‍ර‍මාණය බිලියනයක් ඉක්මවා ඇත. දළ වශයෙන් සැලකූ විට එය මිනිසුන් සත් දෙනෙකුට එක් වාහනයක් බැගිනි.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://wardsauto.com/ar/world_vehicle_population_110815/ | title=World Vehicle Population Tops 1 Billion Units}}&lt;/ref&gt;

== වඩාත් ඡනප්‍රිය වාහන ==

[[File:Left side of Flying Pigeon.jpg|thumb|ලෝකයේ සුලභව දක්නට ලැබෙන වාහනය, [[:en:Flying_Pigeon|Flying Pigeon]]පා පැදිය.]]

බිලියනයකටත් අධික පා පැදි සංඛ්‍යාවක් ලෝකය පුරා භාවිත කෙරේ.  &lt;ref&gt;{{Citation |url= http://www.worldometers.info/bicycles/ |publisher= Worldometers |title= Bicycles}}&lt;/ref&gt; වර්ෂ 2002 දී සිදු කළ ගණනය කිරීමකට අදාලව ලොව පුරා මිලියන 590ට අධක මෝටර් රථ ප්‍ර‍මාණයක් හා මිලියන 205ට අධික යතුරු පැදි සංඛ්‍යාවක් ඇත.&lt;ref name=Worldmapper31&gt;{{cite web |title=Passenger Cars; Map No. 31 |work=Worldmapper: The world as you've never seen it before |year=2002 |url=http://www.sasi.group.shef.ac.uk/worldmapper/display.php?selected=31 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Worldmapper32&gt;{{cite web |title=Mopeds And Motorcycles Map No. 32 |work=Worldmapper: The world as you've never seen it before |year=2002 |url=http://www.sasi.group.shef.ac.uk/worldmapper/display.php?selected=32 }}&lt;/ref&gt;  අතීතයේ සිට වඩාත් ජනප්‍රිය වාහනය වූයේ චීනයේ නිෂ්පාදිත [[:en:Flying_Pigeon|Flying Pigeon]] නම් පා පැදියයි. එය මිලියන 500ට අධික සංඛ්‍යාවක් ඇනවුම් කර ඇත.&lt;ref name=Koeppel2007&gt;{{Citation |title= Flight of the Pigeon |last= Koeppel |first= Dan |magazine= [[Bicycling (magazine)|Bicycling]] |date= January/February 2007 |volume= 48 |issue= 1 |ISSN=0006-2073 |publisher= [[Rodale, Inc.]] |pages= 60–66 |url=http://books.google.com/books?id=isUDAAAAMBAJ&amp;pg=PA60 |accessdate= 2012-01-28 }}&lt;/ref&gt; [[Honda Super Cub]] ජනප්‍රියතම යතුරු පැදි වර්ගයි. 2008 වන විට එය මිලියන 60ට අධික සංඛ්‍යාවක් අලෙවි වී ඇත.&lt;ref name=Squatriglia2008&gt;{{Citation |title= Honda Sells Its 60 Millionth – Yes, Millionth – Super Cub |first= Chuck |lasts= Squatriglia |date= 23 May 2008 |url= http://blog.wired.com/cars/2008/05/honda-sells-its.html |magazine= [[Wired (magazine)|Wired]] |accessdate= 2010-10-31 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090404112122/http://blog.wired.com/cars/2008/05/honda-sells-its.html |access-date= 2013-03-24 |archive-date= 2009-04-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=AMA2006&gt;{{citation |title= That's 2.5 billion cc! |magazine=[[American Motorcyclist]] |publisher=[[American Motorcyclist Association]] |location=Westerville, Ohio | date= May 2006 |url= http://books.google.com/books?id=qvUDAAAAMBAJ&amp;pg=PA24 |issn=0277-9358 |page= 24 |accessdate= 2010-10-31 }}&lt;/ref&gt; අතීතයේ සිට බලන විට වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ මෝටර් රථය වන්නේ [[Toyota Corolla]], මිලියන 35ට අධික ප්‍ර‍මාණයක් නිෂ්පාදවය කර ඇත.&lt;ref name=ABC&gt;{{Citation |url= http://www.abc.net.au/news/2010-02-18/toyota-ponders-recall-of-worlds-best-selling-car/334668 |title= Toyota ponders recall of world's best-selling car |date= 18 February 2010 |publisher= [[Australian Broadcasting Corporation]] News Online }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=FoxBusiness&gt;{{citation |title= The Best-Selling Cars of All Time |date= 26 January 2012 |author= 24/7 Wall St.|url=  http://www.foxbusiness.com/industries/2012/01/26/best-selling-cars-all-time/#ixzz1knEw51HI |publisher= [[Fox Business]] }}&lt;/ref&gt;

== සංචරනය ==

මුල් කාලයේදී සංචරනය සාක්ෂාත් කරගෙන තිබෙන්නේ තවත් වාහනයක් මගින් හෝ තවත් සත්ත්වයෙකු මගින් ශක්තිය ලබා ගැනීමෙනි. [[දෙමුහුම් වාහන]] වල බොහෝ සංකීර්ණ ව්‍යුහයක් ඇත.

=== ශක්ති මූලාශ්‍ර ===

[[File:China E-bike.jpg|thumb|චීනයේ [[යතුරු පැදිය]] ]]

වාහනයක් පදවාගෙන යාමට ශක්තිය අවශ්‍ය වේ. ශක්තිය ලබා ගන්නේ අවට පරිසරයෙනි. ශක්තිය ඕනෑම ආකාරයකට ගබඩා කිරීමට හෝ පරිවර්තනය කර භාවිතා කිරීමට හැකිය.

ඉතාමත් සුලභ ශක්ති ප්‍ර‍භවය වන්නේ ඉන්ධනයි. බාහිර දාහක එන්ජිමට ඕනෑම ද්‍ර‍ව්‍යක් එන්ධන ලෙස භාවිතා කළ හැකි නමුත් අභ්‍යන්තර දාහක එන්ජිමට විශේෂිත වු ඉන්ධන වර්ගයක්, [[ඩීසල්]] හෝ [[එතනෝල්]] භාවිත කළ යුතුවේ.

තවත් සුලභ ශක්ති ප්‍ර‍භවයක් වන්නේ [[විද්‍යුත් කෝෂ]] වේ. විද්‍යුත් කෝෂ වල වාසි වන්නේ ඒවා පුඵල් පරාසයක ශක්ති මට්ටම් වල පැවතීම, පරිසර හිතකාමී වීම, කාර්යක්ෂමතාව, සවි කිරීමට පහසු සහ නඩත්තු කිරීමට පහසු වීමයි.&lt;ref name=&quot;compare_battery&quot;&gt;{{cite web| title = Comparing the Battery with other Power Sources| publisher = Battery University| url = http://batteryuniversity.com/learn/article/comparing_the_battery_with_other_power_sources| accessdate = 2011-07-23}}&lt;/ref&gt; විද්‍යුත් කෝෂ, විදුලි මෝටර භාවිතා කිරීමට පහසුකම් සලසා දෙයි. අනෙක් අතට විද්‍යුත් කෝෂ වල ශක්ති ඝනත්වය අඩුය. ඉහළ උෂ්ණත්වයකදී අඩු ක්‍රියාක්රීත්වයක් පෙන්නුම් කරයි. තවද ආරෝපණය කිරීමට වැඩි වේලාවක් ගතවේ. මේවා විද්‍යුත් කෝෂ භාවිතයේ ඇති අවාසි වේ.

තවද ශක්ති ප්‍ර‍භව වශයෙන් [[සූර්ය්‍ය ශක්තිය]], [[න්‍යශ්ටික ශක්තිය]], [[සුළං බලය]], [[විභව ශක්තිය]], [[මිනිස් ශක්තිය]] භාවිතා කෙරේ.

=== මෝටර සහ එන්ඡිම ===

අවශ්‍ය වූ විට ශක්තිය අදාළ ප්‍රභවයෙන් ලබා ගෙන මේටර් හේ ඒන්ජින් ක්‍රියා කරනු ලබයි. සමහර අවස්ථාවන් වලදී බැටරි වැනි අතරමැදි මාධ්‍යයන්ද භාවිත කෙරෙ.&lt;ref&gt;{{cite web| title = How do the engines breathe in diesel submarines?| publisher = [[How Stuff Works]]| date = 24 July 2006| url = http://science.howstuffworks.com/transport/engines-equipment/question286.htm| accessdate = 2011-07-22}}&lt;/ref&gt;

බහුතරයක් මෝටර් රථ වල ඇත්තේ අභ්‍යන්තර දහන එන්ජින්ය. ඒවා මිල අධික වුවද, භාවිතයට හා නඩත්තු කිරීමට පහසුය. තවද කුඩා, ආරක්ෂිත සහ විශ්වාසදායකය. කෙසේ වෙතත් බාහිර දහන එන්ජින් පරිසර දූෂණයට විශාල දායකත්වයක් දක්වයි. උදාහරණයක් ලෙස වාෂ්ප එන්ජින් සැලකිය හැකිය. මෙය ක්‍රියායරවීමට ගල් අගුරු මෙන්ම ජලයද අවශ්‍ය වේ. ගල් අගුරු දහනය කිරීමෙන් පිටවන [[සල්ෆර්]] වාතයට එකතු වීමෙන් විශාල වශයෙන් පරිසර දූෂණය වේ. එය [[අම්ල වැසි]] ඇති කිරීමටද හේතු වේ.&lt;ref&gt;{{cite web| title = Coal and the environment| publisher = Kentucky Coal Education| url = http://www.coaleducation.org/lessons/twe/envi.pdf| accessdate = 2011-07-22}}&lt;/ref&gt;

රොකට් එන්ජින් මූලිකවම යොදා ගනු ලබන්නේ රොකට් සදහාය. මෙම එන්ජින් ඉතාම ජව සම්පන්නය. පෘථිවියෙන් ගමන් ගන්නා බර අධිකම වාහනය වන [[:en:Saturn_V|Saturn V]] රොකට් යානය බල ගැන්වෙන්නේ [[:en:F-1_(rocket_engine)|F-1_(rocket engine)]] 5ක් මගිනි. මෙමගින් අශ්ව බල මිලියන 180ක බලයක් නිපදවේ.(මෙ. වො. 134226)&lt;ref&gt;
{{cite web| title = Historical Timeline| publisher = [[NASA]]| url = http://www.nasa.gov/centers/kennedy/about/history/timeline/1950_prt.htm| accessdate = 2011-07-22}}&lt;/ref&gt; (134,226 megawatt). රොකට් එන්ජින් වහා ගිණි ඇවිලෙන සුළු හා භයානකය. ඒ සඳහා භාවිත කරන ඉන්ධනද විෂ සහිත හා වහා ගිණි ඇවිලෙන සුළුය.

මෝටර් රථ [[විද්‍යුත් බයිසිකල්]], කුඩා බෝට්ටු, දුම්රිය යනාදියෙහි යනාදියෙහි විද්‍යුත් මෝටර් භාවිතා කෙරේ. සාමාන්‍යයෙන්  විද්‍යුත් මෝටර් 90%ට වඩා කාර්යක්ෂම වේ.&lt;ref&gt;[[NEMA]] Design B electric motor standard, cited in [http://www.engineeringtoolbox.com/electrical-motor-efficiency-d_655.html Electrical Motor Efficiency] Retrieved 2011-07-22.&lt;/ref&gt; ජවසම්පන්න, විශ්වාසවන්ත හා නඩත්තු පිරිවැය අඩු වන පරිදි විද්‍යුත් මෝටර් නිපදවිය හැක.මෙම වර්ගයේ මෝටර් වල භාවිතය ඉතා අඩුය.{{Citation needed|date=මාර්තු 2013}}

වාෂ්ප මෝටර් ද සමහර වාහන වල අත්හදාබැලීම් වශයෙන් යොදා ගනී.ඒවා සරල, ආරක්ෂිත මෙන්ම කාර්යක්ෂමද වේ. නමුත් මෙම වර්ගයේ මෝටර සිසිලනය කිරීමේදි යම් අපහසුතා වලට මුහුණ දීමට සිදුවේ.

=== ඝර්ෂණය ===

එන්ජිමට ලබාදෙන හක්තිය, සියළුම හෝ ආසන්න වශයෙන් වැය වන්නේ ඝර්ෂණය සඳහාය. මෙම නිසා ඝර්ෂණ බල අඩු කිරීම ඉතාමත් වැදගත්වේ. {{Citation needed|date=මාරතු 2013}}

== පාලනය ==

=== හැසිරවීම ===

සෑම වාහනයකටම අවම වශයෙන් හැසිරවීමේ එක් ආකාරයක් වත් පවතී. රෝද ඇති වාහන හසුරවනු ලබන්නේ ඉදිරිපස හෝ පසුපස&lt;ref name=&quot;rear_steering&quot;&gt;{{cite web| title = The Reason for Rear-Wheel Steering| work = [[ThrustSSC]] Team| publisher = [[ThrustSSC]] Team| url = http://www.thrustssc.com/thrustssc/Engineering/rearster.html| accessdate = 2011-08-08}}&lt;/ref&gt; රෝද හැරවීමෙනි. [[:en:B-52_Stratofortress|FlyiB-52 Stratofortress]] හි ප්‍ර‍ධාන රෝද 4ම හැරවිය හැක.&lt;ref&gt;{{cite web| title = B-52 Stratofortress Design| work = Globalsecurity.org| publisher = Globalsecurity.org| url = http://www.globalsecurity.org/wmd/systems/b-52-design.htm| accessdate = 2011-08-08}}&lt;/ref&gt; හැසිරවීම සඳහා දඬු භාවිතා කිරීමටද හැකියාවක් ඇත. නැව්, බෝට්ටු, සබ්මැරීන් සහ ගුවන් යානා වල සාමාන්‍යයෙන් [[අවරපෙති]] භාවිතා නෙරේ.

=== නැවතුම් ===

ශක්තිය නැති විට සෑම වාහනයක්ම [[ඝර්ෂනය]] හේතුවෙන් නවතී. සෑම වාහනයකටම තිරිංග පද්ධතියක් පවතී. මෝටර් වාහන සඳහා ඝර්ෂනය උපයෝගී කර ගත් තිරිංග පද්ධතියක් පවතී.තිරිංග හැඩලය හා භ්‍ර‍කය අතර ඝර්ෂනය ඇති වීමෙන් වාහනයේ වේගය අඩුවේ. බොහෝ ගුවන් යානා ගොඩ බැස්වීමට භාවිතා කරනා රෝද වලද මෙවැනිම තිරිංග පදුධතියක් භාවිත‍ා කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite web| title = Flight Crew Training Manual – Brake Units| work = [[Boeing]]| publisher = Biggles-Software| url = http://www.biggles-software.com/software/757_tech/landing_gear/brake_units.htm| accessdate = 2011-08-07}}&lt;/ref&gt; අභ්‍යවකාශ යානාද ඒවාගේ රෝද සඳහා ඝර්ෂනය මුල් කර ගත් තිරිංග පද්ධතියක් යොදා ගනී.&lt;ref&gt;{{cite web| title = Landing gear system| date = 31 August 2000| publisher = [[NASA]]| url = http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/sts-gear.html| accessdate = 2011-08-07}}&lt;/ref&gt; අධි වේගී දුම්රියන් භාවිතා කරනුයේ ඝර්ෂනය රහිත තිරිංග පද්ධතියක්ය.&lt;ref&gt;{{cite news| title = Eddy-current braking: a long road to success| author = Jennifer Schykowski| date = 2 June 2008| newspaper = Railway Gazette| url = http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/sts-gear.html| accessdate = 2011-08-07| archive-date = 2021-11-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20211127113303/https://science.ksc.nasa.gov/shuttle/technology/sts-newsref/sts-gear.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

අධින වේගයෙන් ගමන් ගන්නා වාහන නැවැත්වීම සඳහා [[පැරෂුටි]] භාවිතා කෙරේ. ගොඩබිම, අහසේ හා අභ්‍යවකාශයේ ගමන් ගන්නා වාහන වල පැරෂුටි භාවිතා කරයි. සමහර පැරණි ජෙටි යානා හදිසි ගොඩබෑම් සඳහා පැරෂුටි යොදා ගනී.&lt;ref&gt;{{cite web| title = Aircraft Museum – Tu-124| work = Aerospaceweb.org| publisher = Aerospaceweb.org| url = http://www.aerospaceweb.org/aircraft/jetliner/tu124/| accessdate = 2011-08-07}}&lt;/ref&gt; බෝටිටු මේ සඳහා මෙවැනිම විශේෂිත වූ උපකරණයක්, [[නැංගුරම]] භාවිතා කරයි.

වැඩිදුර සලකා බැලීමේදී වාහනයක තිරිංග අක්‍රීය වුවහොත් භාවිතයට ගැනීමට විකල්ප ක්‍ර‍ම වාහන වල ඇත.මෝටර් රථ වල නැවතුම් තිරිංග පද්ධතිකේ ඇත. එය නිර්මාණය කර ඇත්තේ නවත්වා ඇති වාහන වල ආරක්ෂාව සඳහාය. ප්‍ර‍ධාන තිරිංග පද්ධතිය අක්‍රීය වුවහොත් මෙමඟින් යම් දායකත්වයක් දැක්වේ.&lt;!--The [[Hawker Siddeley Trident]] 1C was designed to use aerodynamic drag from its landing gear in conjunction with reverse thrust to slow the aircraft while still in flight. GOING TO LOOK FOR REF IN BOOKS--&gt;

== ආරක්ෂාව == 

මාරක අනතුරු පිළිබඳව දැනුවත් වීම සඳහා, බලන්න: [[:en:Air_safety#Statistics|Air safety statistics]]

විවිධ වූ වාහන වල ආරක්ෂාව සලකා බැලීම සඳහා විවිධ මිනුම් සකස් කර ඇත. ඒවායින් ප්‍ර‍ධාන මිනුම් තුන වන්නේ ''deaths per billion passenger-journeys'', ''deaths per billion passenger-hours'' and ''deaths per billion passenger-kilometers'' වේ.

== මේවාත් බලන්න ==

*[[:en:Outline of vehicles|Outline of vehicles]]

*[[:en:Automotive_acronyms_and_abbreviations|Automotive_acronyms_and_abbreviations]]

*[[:en:Propulsion|Propulsion]]

*[[:en:Steering|Steering]]

*[[:en:Vehicular dynamics|Vehicular dynamics]]

== සටහන් ==


{|


|-
|[http://en.wikipedia.org/wiki/Vehicle Vehicle]

|-

|}
{{Commonscat|Vehicles}}
{{Reflist|30em}}


[[Category:වාහන]]
[[Category:ප්‍රවාහනය]]</text>
      <sha1>hnh79wv0q6kphvgjkqlvm21b9ggz001</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඩොලර් මිලියන මුල් පිටුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44764</id>
    <revision>
      <id>803504</id>
      <parentid>800144</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T02:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41200" sha1="k0vh3wu6rqbty73pyqu0g80shcqlf0g" xml:space="preserve">{{ඒකාබද්ධකරන්න-වෙතින්|The Million Dollar Homepage|date=සැප්තැම්බර් 2024}}
{{Use dmy dates|date=June 2012}}
{{Infobox Website
| name = ඩොලර් මිලියන මුල් පිටුව
| screenshot = [[File:The Million Dollar Homepage.png|250px]]
| caption = The Million Dollar Homepage ({{as of|2009|02|08}})
| url = [http://www.milliondollarhomepage.com/ MillionDollarHomepage.com]
| alexa= {{IncreaseNegative}} 58,222 ({{as of|2013|3|3|alt=March 2013}})&lt;ref name=&quot;alexa&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.alexa.com/siteinfo/MillionDollarHomepage.com |title= Milliondollarhomepage.com Site Info | publisher= [[Alexa Internet]] |accessdate= 2013-03-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;!--Updated monthly by OKBot.--&gt;
| registration = none

| commercial = Yes
| type = [[Pixel advertising]]
| owner = Alex Tew
| author = Alex Tew
| launch_date = 26 August 2005
| current_status = Active
| revenue = US$1,037,100}}

'''ඩොලර් මිලියනයේ මුල් පිටුව''' යනු එංගලන්තයේ [[විල්ට්ශයර්]] විශ්වවිද්‍යාලට මුදල් රැස් කිරීමේ අරමුණින් එහි ශිෂ්‍යයෙකු වු ඇලෙක්ස් ටිව්ගේ සංකල්පයක් මත ඔහුගේ [[විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපන]]  කටයුතු වලට අවශ්‍ය මුදල් රැස් කිරීම සඳහා, වසර 2005 දී ඇරඹුනු වෙබ් අඩවියකි.  මෙහි [[මුල් පිටුව]] පික්සල් 1000*1000 ලෙස [[පික්සල් මිලියනයකින්]] සමන්විත විය;එහි ඇති පින්තුර පාදක සබැඳි පික්සල 10*10 බැගින් වන කොටසක් ඩොලර් එක බැගින් අලෙවි කරන ලදී. මෙම කුඩා කොටස් මිලදී ගත් අයට තමන්ට අදාල කොටසෙහි පින්තුරයක්, එම පින්තුරයට අදාල [[සබැඳියක්]] සහ පින්තුරය උඩට [[මූසිකය]] ගෙනාවිට පාඨයක් ප්‍රදර්ශනය කිරීමට හැකියාව ලැබිනි. මෙම වෙබ් පිටුවේ මූලික අරමුණ වූයේ සියලු පික්සල විකිනීම මගින් ඩොලර් මිලියනයක් සොයා ගැනීමයි. '''[[වොල් ස්ට්‍රීට් සගරාවට]]''' අනුව මෙම වෙබ් පිටුව අනිත් පික්සල විකුණන වෙබ් අඩවි වලටත් මූලික ආදර්ශයක් විය.&lt;ref name=&quot;WSJ&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WSJ2&quot; /&gt;

වසර 2006 අගොස්තු මස 26 වන දින ඇරඹි මෙම වෙබ් අඩවිය [[අන්තර්ජාල ප්‍රපංචයක්]] බවට පත්විය. 2009 දෙසැම්බර් 18[[ඇලෙක්සා]] ශ්‍රේණිගත කිරිමට අනුව මෙම වෙබ් අඩවිය 127 වන තැනට වැඩිම [[වෙබ් තදබදය]] සහිත වෙබ් අඩවිය බවට පත් විය, එම තදබදය මිනුම් වලට අනුව 35,983 විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alexa.com/data/details/main/milliondollarhomepage.com|title=milliondollarhomepage.com Site Information|accessdate=9 May 2009|publisher=[[Alexa Internet]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/5geGyQa6F|archivedate=9 May 2009}}&lt;/ref&gt; 2006 ජන්වාරි 1 වනදා මෙම වෙබ් අඩවියේ අවසන් පික්සල 1000 [[ඊබේ]] හි දී වෙන්දේසි කෙරිනි.ජනවාරි මස 11 වනදා අවසන් වුනු මෙම වෙන්දේසියේ ජයග්‍රාහී ලන්සුව ඩොලර් 38,100ක් වූ අතර එම නිසා වෙබ් අඩවියේ අවසාන දළ ආදායම ඩොලර් 1,037,100ක් බවට පත් විය.  මේ නිසා මෙම වෙබ් අඩවිය  &quot;Cool Tech Gadgets, Games, Robots, and the Digital World&quot; පොතෙහිත් විෂය  මාතෘකාවක් විය.

මෙම 2006 වෙන්දේසිය අතරතුර, මෙම වෙබ් අඩවිය [[ව්‍යාප්ත ප්‍රතිශෝධන සේවා අන්තර්ජාල පහර දීම්]] සහ කප්පම් ඉල්ලීම් ආදී විවිධ අන්තර්ජාල පහරදීම් වලට ලක් වීම හේතුවෙන් ආරක්ෂිත පද්ධතියේ නවීකරණයන්ට හා අලුත්වැඩියා කටයුතු අවසන් වන තුරු සතියක පමණ කාලයක් වෙබ් අඩවියට පිවිසීමට නොහැකි විය.අවසානයේ [[ෆෙඩරල් සමීක්ෂණ කාර්යාලය]] විසින් මෙම අන්ත්ජාල පහරදීම් පිලිබදව සමීක්ෂණයක්ද පැවැත්විය.&lt;ref name=&quot;BBC DDoS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;msnbc&quot;&gt;{{cite news|title=Million dollar pixel site targeted by hackers|url=http://www.msnbc.msn.com/id/10912938/|agency=[[Associated Press]]|publisher=[[MSNBC]]|date=18 January 2006|accessdate=5 February 2009|archive-date=16 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121216024846/http://www.msnbc.msn.com/id/10912938/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== සංවර්ධනය==
{{Quote box|quote=මුල සිටම මම දැන සිටියා මෙය ක්‍රියාත්මක කල හැකි අදහසක් බව, නමුත් එය ඕනෑම අතකට වෙනස් විය හැකිව තිබුනා.මම හිතපු විදියට මට අහිමි වෙන්න දෙයක් තිබුනේ නෑ.(යූරෝ 50 හෝ ලියාපදිංචි ඩොමේන් නාමය හා host කිරීමට ගිය පිරිවැය හැර). මම දැනගෙන හිටියා මිනිසුන්ගේ සිත් ඇදගැනීමට මෙම අදහස හොදටම ප්‍රමාණවත් කියලා... ඒ වගේම අන්තර්ජාලය ඉතාමත් ශක්තිමත් මාධ්‍යයක්.|source=ඇලෙක්ස් ටිව්, 22 පෙබරවාරි 2006.&lt;ref name=&quot;FT&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/2/8c31b4e8-a3a7-11da-83cc-0000779e2340.html|title=Ask the expert: How to make a million|accessdate=2 February 2009|date=22 February 2006|publisher=[[Financial Times|FT.com]]}}&lt;/ref&gt;| align=left|width=33%}}
එංගලන්තයේ විල්ට්ශයර් විශ්වවිද්‍යාලයේහි ශිෂ්‍යයෙකුවු අලෙක්ස් ටිව් මෙම වෙබ් අඩවිය ආරම්භ කරන්නේ 2005 අගොස්තු මාසයේ ඔහුට වයස අවුරුදු 21 දීය. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite news|title=Student's cash-raising net scheme|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/wiltshire/4271694.stm|publisher=BBC News|date=22 September 2005|accessdate=30 January 2009}}&lt;/ref&gt; ඔහු [[නොටින්හැම්  විශ්වවිද්‍යාලයේහි ]] ව්‍යාපාර කලමනාකරණ උපාධියක් හැදෑරීමට සිටි අතර වසරක කාලයක [[ශිෂ්‍ය ණය]] ලබාගැනීම පිළිබඳව ඔහු කල්පනා කරේය.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; මුදල් රැස් කර ගැනීමේ අදහස ඇතිව ඔහු මෙම වෙබ් අඩවිය ආරම්භ කරේය. ඔහු මෙම වෙබ් අඩවියේ විකිනිමේ කටයුතු සදහා එක්සත් රාජධානි පවුම් වෙනුවට ඇමරිකන් ඩොලර් යොදා ගැනීමට ප්‍රධානම හේතුව වුයේ එක්සත් රාජධානියට වඩා එක්සත් ජනපදයේ අන්තර්ජාල භාවිතය වැඩිවීම හා එම නිසාම පික්සල එක්සත් ජනපද ව්‍යවහාර මුදල් වලින් අලෙවි කලොත් මෙම සංකල්පය මිනිසුන්ට වඩාත් සමීප විය හැකි බවට ටිව් විශ්වාස කලේය. &lt;ref name=&quot;FAQ&quot;&gt;{{cite web|url=http://milliondollarhomepage.com/faq.php|title=The Million Dollar Homepage FAQ|accessdate=30 January 2009|last=Jew|first=Alex|date=26 August 2005|publisher=[[Million Dollar Homepage]]}}&lt;/ref&gt; 2005 දී පවුමේ අගය, ඩොලර් අගයට වඩා [[ශක්තිමත්]] විය.  £1 ආසන්න අගයට  $1.80 පමණ වූ අතර .&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.xe.com/ict/|title=Current and Historical Rate Tables|accessdate=30 January 2009|publisher=[[XE.com]]}}&lt;/ref&gt; එම පික්සල එකක් සදහා වන පිරිවැය බොහෝ විභව ගැනුම්කරුවන් සදහා අධික මිලක් විය.&lt;ref name=&quot;FAQ&quot; /&gt; මෙම වෙබ් අඩවියේ ලියාපදිංචි හා ඩොමේන් නාමය සදහා ඔහුට €50ක මුදලක් වැයවිය.මෙම වෙබ් අඩවිය 2005 අගෝස්තු 26 වන දින සිට ක්‍රියාත්මක විය.&lt;ref name=&quot;BBC mag&quot;&gt;{{cite news|first=Tom|last=Geoghegan|title=The million-dollar student|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4585026.stm|publisher=BBC News|date=6 January 2006|accessdate=4 February 2009}}&lt;/ref&gt;

මෙම වෙබ්[[ මුල් පිටුවේ]][[ වෙබ් බැනරයක්]] මගින් වෙබ් පිටුවේ නම සහ විකුණන ලද පික්සල ප්‍රමාණය ප්‍රදර්ශනය කෙරිනි.මෙහි [[යාන්ත්‍රණ බාරයෙහි]] ප්‍රමුඛ වෙබ් අඩවි වලට අදාල  කුඩා ලින්ක්ස් 9ක් ද අන්තර්ගත වූ අතර පික්සල 1000,000 ක හිස් වර්ග කොටුවක්, 100 පික්සල කොටස් 10,000 කට බෙදන ලදී. ටිව් ඔහුගේ පාරිබොගිකයන්ට මෙම වෙබ් අඩවිය අවම වශයෙන් වසර පහක්වත් එනම් 26 අගොස්තු 2010 වනතෙක් සක්‍රීයව තබන බව පොරොන්දු විය.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Dawn|last=Kawamoto|title=Blackmailers try to black out Million Dollar Homepage|url=http://news.cnet.com/Blackmailers-try-to-black-out-Million-Dollar-Homepage/2100-7349_3-6028131.html|publisher=[[CNET]]|date=18 January 2006|accessdate=19 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20120526121559/http://news.cnet.com/Blackmailers-try-to-black-out-Million-Dollar-Homepage/2100-7349_3-6028131.html|archive-date=26 May 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first=Tara|last=Evans|title=Million dollar homepage: Alex Tew|url=http://www.thisismoney.co.uk/small-business/article.html?in_article_id=426613&amp;in_page_id=10|publisher=[[This is Money]]|date=21 November 2007|accessdate=19 February 2009}}&lt;/ref&gt;'''

== පික්සල අලෙවිය ==
එක පික්සලයක් පමණක් ගත් විට එය ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයක් නිසා මෙහි පික්සල විකිනීම සිදු වූවේ පික්සල{{nowrap|10 × 10}} බැගින් වූ පික්සල 100 කොටස් වශයෙනි.; එමනිසා අවම මුදල  $100ක් විය.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Sarah|last= Pierce|title=The Million-Dollar Home Page|url=http://www.entrepreneur.com/worklife/successstories/article82936.html|work=[[Entrepreneur Magazine]]|date=13 January 2006|accessdate=19 February 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Washington&quot; /&gt; මෙහි ප්‍රථම පික්සල් මිලදී ගැනීම වෙබ් අඩවිය මෙහෙයුම් කටයුතු ආරම්භ කර දින 3කට පසු, අන්තර්ජාල සින්දු වෙබ් අඩවියක් පවත්වා ගෙන යන  ඔහුගේ යාලුවෙකු විසින්  මිලදී ගන්නා ලදී.එහිදී ඔහු  පික්සල 400 ක,  {{nowrap|20 × 20}} කොටසක් මිලදී ගන්නා ලදී.  මෙම වෙබ් අඩවිය පළමුව අලෙවි කරන කටයුතු කරනු ලැබුවේ  කටින් කට ප්‍රචාරය තුලින් පමණි. ;&lt;ref name=&quot;WSJ2&quot; /&gt; කෙසේ වෙතත්, වෙබ් අඩවිය $1000ක ආදායමක් වාර්තාකල පසු [[බී.බී.සී]] මාධ්‍යය හරහා [[පුවත් පත් නිවේදනයක්]] නිකුත් කරන ලදී..&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Times&quot;&gt;{{cite news|first=Steve|last=Boggan|title=Million dollar boy|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article578081.ece|work=The Times|date=14 October 2005|accessdate=30 January 2009|location=London|archive-date=23 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110623041034/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article578081.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; තාක්ෂණික පුවත් විකාශය කරන  [[ද රෙජිස්ටර්]] වෙබ් අඩවියේද මෙම වෙබ් අඩවිය ගැන විශේෂාංග ලිපි 2 ක් පමණ සැප්තැම්බර් මාසයේදී පලවිය..&lt;ref name=&quot;Register&quot;&gt;{{cite news|first=Tim|last=Richardson|title=Student flogs pixels to fund education|url=http://www.theregister.co.uk/2005/09/08/pixel_student/|publisher=[[The Register]]|date=8 September 2009|accessdate=30 January 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first=Tim|last=Richardson|title=Million pixel student makes £32k|url=http://www.theregister.co.uk/2005/09/20/pixel_student/|publisher=[[The Register]]|date=20 September 2009|accessdate=30 January 2009}}&lt;/ref&gt; එම මාසයේ අවසානයේදී වෙබ් අඩවියේ ආදායම  $250,000 පසුකල අතර  [[ඇලෙක්සා අන්තර්ජාලයේ ]] &quot;Movers and Shakers&quot; ලයිස්තුවට අනුව [[බ්‍රිට්නි ස්පියර් ]] සහ ''[[photo istrict News ]]'' වෙබ් අඩවි  පසු 3 වන ස්ථානයට පත් විය .&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alexa.com/site/ds/movers_shakers?lang=en|title=Movers &amp; Shakers|accessdate=30 January 2009|publisher=[[Alexa Internet]]|archiveurl=http://web.archive.org/web/20050926155110/http://www.alexa.com/site/ds/movers_shakers?lang=en|archivedate=26 September 2005}}&lt;/ref&gt;  ඔක්තෝබර් 6 වෙනිදා වන විට මෙම වෙබ් අඩවියට අනන්‍ය ආගන්තුකයන් 65000ක් පැමිණි අතර එම ප්‍රමාණය දින 11 කට පසු 100000ක් දක්වා වැඩි විය.ඔක්තෝබර් 26, එනම් ඩොලර් මිලියන මුල් පිටුව ආරම්භ කර මාස 2 කට පසු, පික්සල 500,900 වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ගනුදෙනුකරුවන් 1400 අතර අලෙවි කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Blog1&quot;&gt;{{cite web|url=http://milliondollarhomepage.com/blog-archive.php|title=Blog Archive|accessdate=30 January 2009|last=Tew|first=Alex|publisher=The Million Dollar Homepage}}&lt;/ref&gt; ටිව් වාර්තා කරන අන්දමට,  නව වසර සන්ධ්‍යාවේ දී සෑම පැයකටම අනන්‍ය ආගන්තුකයන් 25,000 පැමිණි අතර [[Alexa Internet|Alexa]] ශ්‍රේණි ගත කිරීම් වලට අනුව  127 වන ස්ථානයේ පසු විය. එමෙන්ම ,&lt;ref name=&quot;Blog1&quot; /&gt;  පික්සල 1,000,000 යෙන් 999,000ක්ම අලෙවි කර තිබුනි.&lt;ref name=&quot;WSJ2&quot; /&gt;
 2006 ජනවාරි 1 දින, අවසාන පික්සල 1000 සදහා අධික ඉල්ලුමක් ඇති නිසා දෙවන වරටත් Million Dollar Homepage එකක් දියත් කිරීම මගින් මෙතෙක් පවත්වාගෙන ආ million-pixel සංකල්පයේ සම්පුර්ණ බව හා සීමා කරන ලද නෛසර්ගික තත්වය අහිමි කර ගැනීමට වඩා සාධාරණ හා තාර්කික පදනම වන්නේ   [[eBay]] හි  පික්සල වෙන්දේසියක් පැවැත්වීම බව ටිව් නිවේදනය කළේය.&lt;ref name=&quot;Blog1&quot; /&gt; වෙන්දේසිය දින 10කින් අවසන් වූ අතර නීත්‍යානුකූල ලන්සු 99 ලැබුණි. ජයග්‍රාහී ලන්සුව වන $38,100,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cgi.ebay.co.uk/ws/eBayISAPI.dll?ViewItem&amp;item=5652179487&amp;ssPageName=ADME:L:LCA:UK:31|title=Own The Last 1,000 Pixels on MillionDollarHomepage.com|accessdate=1 February 2009|last=Tew|first=Alex|year=2006|month=January|publisher=[[eBay]]|archiveurl=http://web.archive.org/web/20060127005959/http://cgi.ebay.co.uk/ws/eBayISAPI.dll?ViewItem&amp;item=5652179487&amp;ssPageName=ADME:L:LCA:UK:31|archivedate=27 January 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first=Sean|last=Alfano|title=Pixel Perfect, 21-Year-Old Brit Makes A Million With Simple Sales Plan For Online Ads|url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/01/11/eveningnews/main1203377.shtml|work=[[CBS Evening News]]|date=11 January 2006|accessdate=18 February 2009}}&lt;/ref&gt; තබන ලද්දේ පථ්‍ය ආහාර හා සම්බන්ධ මාර්ග ගත අලෙවි සැලක් පවත්වාගෙන යන  MillionDollarWeightLoss.com, වේ.&lt;ref&gt;{{cite news|first=James|last=Fontanella|title=Student faces legal threat after $1m website crashes|url=http://www.ft.com/cms/s/0/c786049e-8927-11da-94a6-0000779e2340.html?nclick_check=1|work=Financial Times|date=19 January 2006|accessdate=18 February 2009}}&lt;/ref&gt; මාධ්‍ය වල අවධානය ලැබුණු නිසා අවසාන ලන්සුව ඉහළ අගයක් ගනු ඇතැයි තමා අපේක්ෂා කල බව ටිව් ප්‍රකාශ කළේය.&lt;ref name=&quot;Startup&quot; /&gt; මාස පහක් තුල ඩොලර් මිලියන මුල් පිටුව $1,037,100 ක්  [[දළ (economics)|gross]] ආදායමක් උපයන ලදී.&lt;ref name=&quot;Blog&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first=Tim|last=Richardson|title=Pixel-flogging student makes a million|url=http://www.theregister.co.uk/2006/01/12/million_pixels/|publisher=[[The Register]]|date=12 January 2006|accessdate=1 February 2009}}&lt;/ref&gt; සියලු පිරිවැය, බදු සහ [[The Prince's Trust]] යන තරුණයන්ගේ පුණ්‍යායතනයට කල පරිත්‍යාග වලින් පසු, ටිව් ඔහුගේ  Tew expected his [[ශුද්ධ  (economics)|net]] ආදායම ලෙස $650,000–$700,000 අතර මුදලක් අපේක්ෂා කළේය.&lt;ref name=&quot;WSJ2&quot; /&gt;

පික්සල ගැණුම්කරුවන් ලෙස අයත් වන්නේ[[Bonanza Gift Shop]], [[Panda Software]], the producers of ''[[Wal-Mart: The High Cost of Low Price]]'', [[British Schools Karting Championship]], [[Book of Cool]], [[Orange United Kingdom|Orange]], ''[[The Times]]'', [[Cheapflights.com]], [[Schiffer Publishing]], [[Rhapsody (online music service)|Rhapsody]], [[Tenacious D]], [[GoldenPalace.com]], [[888.com]] and other [[online casino]]s, [[Independiente Records]], [[Yahoo!]], small privately owned businesses, and companies offering [[get-rich-quick schemes]], [[online dating service]]s, [[personal loan]]s, [[free sample]]s, [[website design]]s and holidays.&lt;ref name=&quot;List&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.milliondollarhomepage.com/pixellist.php|title=Pixel List|accessdate=30 January 2009|last=Tew|first=Alex|publisher=The Million Dollar Homepage}}&lt;/ref&gt;

== මාධ්‍ය අවධානය ==
සැප්තැම්බර් මාසයේ පැවති මාධ්‍ය සාකච්ඡාවෙන් පසු ප්‍රථම වතාවට ඩොලර් මිලියන මුල් පිටුව වෙත වැඩි ආකර්ශනයක් හා අවධානයක් ලැබුණු අතර [[BBC Online]],&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; [[The Register]],&lt;ref name=&quot;Register&quot; /&gt; ''[[The Daily Telegraph]]'',&lt;ref name=&quot;Telegraph&quot;&gt;{{cite news|first=Richard|last=Savill|title=Student solves debt fear as website earns £56,000 in a month|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1499099/Student-solves-debt-fear-as-website-earns-56000-in-a-month.html|work=The Daily Telegraph |date=24 September 2005|accessdate=1 February 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; and ''[[PC Pro]]''.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Simon|last=Aughton|title=UK student makes pixels pay|url=http://www.pcpro.co.uk/news/77613/uk-student-makes-pixels-pay.html|work=[[PC Pro]]|date=22 September 2005|accessdate=1 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080508174807/http://www.pcpro.co.uk/news/77613/uk-student-makes-pixels-pay.html|archivedate=8 May 2008|url-status=dead|url-status=live}}&lt;/ref&gt; යන කලාප වල විශේෂාංග ලිපි පලවිය. ඒ වගේම වෙබ් අඩවිය පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීම සදහා ටිව් උදෑසන රූපවාහිනී වැඩසටහන්[[breakfast television]] programmes ''[[Sky News Sunrise]]'' and ''[[BBC Breakfast]]''  to discuss the website.&lt;ref&gt;''[[Sky News Sunrise]]''. Presenter: [[Eamonn Holmes]]. [[Sky News]]. 6 October 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[[BBC Breakfast]]''. Presenters: [[Dermot Murnaghan]], [[Natasha Kaplinsky]]. [[BBC One]]. 20 October 2005.&lt;/ref&gt; වලට ඉදිරිපත් විය.

{{Quote box|quote= මාධ්‍යයේ අවධානය , සැලකිල්ල ලබා ගැනීමේ තීරණාත්මක සාධකය වන්නේ, එම නව සංකල්පයයි:එය අනන්‍ය හා ඉක්මනින් ක්‍රියාත්මක කල හැකි විය යුතුයි. මට මුල් දින කිහිපයේ කිරීමට සිදු වුයේ ප්‍රධාන වශයෙන්ම උත්ප්‍රේරකයක් ලෙස පුවත්පත් නිවේදන මගින් මගේ සංකල්පයට පොඩි තල්ලුවක් දීම පමණයි. මාධ්‍ය මගින් ලැබුන අවධානය හා සාම්ප්‍රදායික කට කථා මගින් homepage එක පිළිබඳ තැනින් තැන එක එක පුවත් නිර්මාණය වූ අතර එමගින් මේ පිළිබඳ ඇති අවධානය තවත් වැඩි විය.|source=Alex Tew, 22 February 2006.&lt;ref name=&quot;FT&quot;/&gt;|width=33%|align=left}}

නොවැම්බර් වන විට වෙබ් අඩවිය ලෝකය පුරා ප්‍රසිද්ධ වූ අතර,ජර්මනියේ ''[[Financial Times Deutschland]]'' &lt;ref&gt;{{cite news|first=Nicolai|last=Kwasniewski|title=Der Weg zur ersten Million – Ein Pixel, ein Dollar|url=http://www.ftd.de/technik/it_telekommunikation/23765.html|work=[[Financial Times Deutschland]]|date=29 September 2005|accessdate=4 February 2009|language=German|archiveurl=https://archive.ph/20120525125826/http://www.ftd.de/it-medien/it-telekommunikation/:der-weg-zur-ersten-million-ein-pixel-ein-dollar/23765.html|archivedate=25 May 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;නවසීලන්තයේ [[Television New Zealand|TVNZ]] ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tvnz.co.nz/view/page/411879/621034|title=Web review: Topical site of the week|accessdate=4 February 2009|date=21 October 2005|publisher=[[Television New Zealand]]}}&lt;/ref&gt; ලතින් ඇමරිකාවේ[[Terra Networks]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tecnologia.terra.com.br/interna/0,,OI682882-EI4802,00.html|title=Estudante quer juntar US$ 1 milhão vendendo pixels|accessdate=4 February 2009|date=26 September 2005|publisher=[[Terra Networks]]|language=Portuguese}}&lt;/ref&gt; the ''[[China Daily]]'',&lt;ref&gt;{{cite news|title=Cash pours in for student with $1m Web idea|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-12/31/content_508426.htm|agency=[[Reuters]]|work=China Daily|date=31 December 2005|accessdate=4 February 2009}}&lt;/ref&gt; විශේෂයෙන්ම ඇමරිකාවේ ''[[Adweek]]'',&lt;ref&gt;{{cite news|first=Tim|last=Nudd|title=The King of the Pixels|url=http://www.adweek.com/aw/magazine/article_display.jsp?vnu_content_id=1001263114|work=[[Adweek]]|date=10 October 2005|accessdate=4 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080110123650/http://www.adweek.com/aw/magazine/article_display.jsp?vnu_content_id=1001263114|archivedate=10 January 2008|url-status=dead|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''[[Florida Today]]'',&lt;ref name=&quot;Florida&quot;&gt;{{cite news|first=Chris|last=Kridler|title=Student cashes in on brilliant, simple idea|url=http://www.floridatoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20051004/COLUMNISTS0106/510040340/1047|work=[[Florida Today]]|date=4 October 2005|accessdate=4 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051210073029/http://www.floridatoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20051004/COLUMNISTS0106/510040340/1047|archivedate=10 December 2005|url-status=live}}&lt;/ref&gt; සහ ''[[Wall Street Journal]]''&lt;ref name=&quot;WSJ&quot;&gt;{{cite news|first=Gwendolyn|last=Bounds|title=How Selling Pixels May Yield a Million Bucks|url=http://online.wsj.com/public/article/SB113261806930503580-6ouqX6NSpgTBkHu4ln_7CpHXbBk_20061122.html?mod=blogs|work=Wall Street Journal|page=B1|date=22 November 2005|accessdate=4 February 2009|archive-date=26 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080526064625/http://online.wsj.com/public/article/SB113261806930503580-6ouqX6NSpgTBkHu4ln_7CpHXbBk_20061122.html?mod=blogs|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; වැනි මාධ්‍ය වෙතින් ලෝකයේ අවධානය ලබා ගැනීමට හැකි විය.

මෙම සංකල්පය විස්තර කරන්නන් පවසන්නේ ,  සරල සහ සුපිරි&quot;,&lt;ref name=&quot;Florida&quot; /&gt; &quot;දක්ශ&quot;,&lt;ref&gt;{{cite news|first=Jennifer|last=Guevin|title=A million-dollar home page|url=http://news.cnet.com/8301-10784_3-5862953-7.html|publisher=[[CNET Networks#CNET News|CNET News]]|date=13 September 2005|accessdate=1 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20120526145134/http://news.cnet.com/8301-10784_3-5862953-7.html|archive-date=26 May 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &quot;උපාය ශූර&quot;,&lt;ref name=&quot;Times&quot; /&gt; සහ &quot;අසහාය වේදිකාවක් [වෙලද දැන්වීම් සදහා]එමෙන්ම එය විනොද ජනකයි&quot;.&lt;ref name=&quot;Telegraph&quot; /&gt;ව්‍යවසායකත්ව නව්‍යකරණය ආයතනය නොටින්හෙම් විශ්වවිද්‍යාලයේ අධ්‍යක්‍ෂ මහාචාර්ය මාර්ටින් බින්ක්ස්,පවසන ආකාරයට,&quot;එහි සරල බව මත එය අති විශිෂ්ඨය;... වෙලද ප්‍රචාරකවරු මෙයට ඇදී ඒමට හේතුව මෙහි නවතාවයයි...;මෙම වෙබ් අඩවිය ආශ්චර්යයක් බවට පත් වී ඇත&quot;&lt;ref name=&quot;Times&quot; /&gt; ''[[පොපියුලර් ම්කෑනික්]]'' පවසන ආකාරයට , &quot;මෙහි කිසිම අන්තර්ගතයක් නැත.ලස්සන ග්‍රැෆික්ස්ද නැත, පැමිනෙන අය ආකර්ශනය අරන වීඩියොස්ද නැත.වෙලද දැන්වීම් පමනක් ඇති රූපවාහිනී චැනලයක් ගැන සිතන්න, දැන්වීම් පමනක් ඇති පත්තරයක්. ඩොලර් මිලියනයේ මුල් පිටුව යනු එයයි.මෙය [[වයිරල් මාකටින් ]]සදහා පුදුම සහගත උදාහරනයකි.&lt;!-- Wikilinks are usually discouraged in quotes; however, in this quote ''Popular Mechanics'' actually linked to the &quot;viral marketing&quot; Wikipedia article. WP:IAR applies in this case. --&gt;&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|first=James|last=Ross|title=Million-Dollar Brainstorm|url=http://www.popularmechanics.com/blog/technology/1867167.html|work=[[Popular Mechanics]]|date=30 September 2005|accessdate=1 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051018091207/http://www.popularmechanics.com/blog/technology/1867167.html|archivedate=18 October 2005|url-status=dead|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''[[වොශින්ටන් පොස්ට්]]''හි ඩොන් ඔල්ඩෙන්බර්ග් මේ පිලිබද නරක ආකල්පයකින් සිටි කිහිප දෙනා අතරින් එක් අයෙක් වූ අතර ඔහුට අනුව මෙය ,&quot;ලාබ ,මනස විකාර කරන ලාබ උපදවන විරූපයකි, වෙලද ප්‍රචාරණයට නිසරුබිමකි.&quot;&lt;ref name=&quot;Washington&quot;&gt;{{cite news|first=Don|last=Oldenburg|title=A Million to One|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/10/AR2006011001703.html|work=Washington Post|page=C1|date=11 January 2006|accessdate=5 February 2009}}&lt;/ref&gt; තවදුරටත්, &quot;බැලීමට අප්‍රසන්න දැන්වීම් කොච්චියකි &quot;. එය හරියට ඔබ ජීව්ත කාලයටම ලබාගන්නා [[පොප් අප් ඇඩ් ]] සියල්ල එකවර බැලීමක් වැනිය.එය අන්තර්ජාලයේ ඇති බැලූ පසු නෑමට සිතෙන තරමේ කුනු ගොඩකි&quot;&lt;ref name=&quot;Washington&quot; /&gt;

අවසාන පික්සල් වෙන්දේසියත් සමග , &quot;රිච්මන්ඩ් ඇන්ඩ් රේ&quot; මගින් ටිව්ව සම්මුඛ පරීක්ෂණයකට ලක්කරේය එපමනක් නොව, ඔහුට බීබීසී පුවත් සගරාවේද අවස්ථාවක් ලැබුනි. ද වොල් ස්ට්‍රීට් සගරාව ඩොලර් මිලියන මුල් පිටුව ගැන හා එහි අන්තර්ජාල සමාජයට ඇති බලපෑම ගැන ලියන ලදී. &quot;ටිව් මහතා අන්තර්ජාල සමාජය තුල ඉතාමත් කීර්තිමත් පුද්ගලයෙක් බවට පත්ව ඇත...නිර්මානශීලී සාරය...අන්තර්ජාල ව්‍යවසායකත්වය තුල මෙය නව ච්ත්‍රයක් ඇදීමකි&quot;

ටිව් ඔහු මුදල් එකතු කල ව‍යාපාර උපාධිය එක් වාරයකට පසු අත ඇර දැම්මේය.2008 දී ඔහු විසින් පොප්ජෑම් , ලෙස අන්තර්ජාල සමූහන හා සමාජ ජාල ව‍යාපාරයක් ඇරඹීය


== DDoS ආක්‍රමණ ==
2007 ජනවාරි 7 වනදා , අවසාන පික්සල 1000හි වෙන්දේසිය අවසන් වීමට දින 3කට පෙර , ටිව්ට &quot;ද ඩාර්ක් ගෘප්&quot; නම් සංවිධානයකින් ඊමේල් පණිවිඩයක් ලැබුන අතර,එහි සදහන් වූවේ ජනවාරි 10 වන දිනට පෙර $5000 ක් නොගෙව්වොත්  මෙම වෙබ් අඩවිය[[distributed denial-of-service attack]]  ඩීඩොස් ආක්‍රමණයකට ලක්වෙනබවයි.&lt;ref name=&quot;Financial&quot;&gt;{{cite news|first=James|last=Fontanella|title=Hackers blackmail milliondollar site|url=http://news.ft.com/cms/s/cd05a42c-87c6-11da-8762-0000779e2340.html|publisher=[[Financial Times|FT.com]]|date=18 January 2006|accessdate=5 February 2009|archive-date=12 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100812045801/http://www.ft.com/cms/s/0/cd05a42c-87c6-11da-8762-0000779e2340.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tgraph&quot;&gt;{{cite news|first=Richard|last=Savill|title=Blackmailers target student's $1m website|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1508215/Blackmailers-target-students-1m-website.html|work=The Daily Telegraph |date=20 January 2006|accessdate=5 February 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; එම තර්ජනය බොරු රැවටීමක් ලෙස සිතා, ඔහු එය නොසලකා හරියේය,නමුත් තව සතියකට පසු ඔහුට දෙවන අනතුරු ඇගවීමද ලැබුනි: &quot;හෙලො ඔබේ වෙබ් අඩවිය අපේ ඩීඩොස් ආක්‍රමණයේ පාලනයේ ඇත එය වැලැක්වීමට $5000 ක් ගෙවන්න&quot;. &lt;ref name=&quot;Financial&quot; /&gt;  නැවත වරක්, ඔහු එම අනතුරද නොසලකා හරියි,එහි ප්‍රතිපලයක් ලෙස වෙබ් අඩවිය අතිරේක බාධක හා ඊමේල විශාල ප්‍රමාණයක් මගින් උතුරා යයි, එම නිසා වෙබ් අඩවිය [[හදිසි බිද වැටීමකට ]]ලක් වෙයි. &quot;මම ඔවුන් කිසිවකුට ප්‍රතිචාර දැක්වුවේ නැත්තේ මට ඔවුන්ට සතුට ලබාදීමට අවශය නොවුන අතර මට ඇත්ත වශයෙන්ම ඔවුන්ට කිසිදු මුදලක් ලබා දීමට අවශ්‍ය නොවීය. මගේ වෙබ් අඩවියට සිදුවූ දෙය ත්‍රස්තවාදයකි.ඔබ ඔවුන්ට මුදල් ගෙව්වේනම්, තවත් ප්‍රහාර ඇතිවීමට ඉඩ තිබුනි, &quot; ටිව් පැවසීය.
&lt;ref name=&quot;BBC DDoS&quot;&gt;{{cite news|title=Blackmailers target $1m website|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4621158.stm|publisher=BBC News|date=18 January 2006|accessdate=5 February 2009}}&lt;/ref&gt;

මෙම වෙබ් අඩවිය ධාරක සර්වරය අලුත් කර වෙනස් කරන තුරු සතියක පමන කාලයක් ක්‍රියා විරහිතව තිබිනි, සහ තදබදය  anti-DDoS මෘදුකාංගයක් මගින් අධයනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Tgraph&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BBC DDoS&quot; /&gt; [[විල්ට්ශෙයා පොලිස්බට කන්ඩායමේ ]]අධි තාක්ශණික අපරධ නිරීක්ශන අංශය හා [[Federal Bureau of Investigation]] යන අංශ මෙම නිරීක්ෂණයට කැදවීය;ඔවුන් විශ්වාස කරේ මෙම ප්‍රහාරය රුසියාව මගින් සිදු කල එකක් බවයි.&lt;ref name=&quot;BBC DDoS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;msnbc&quot; /&gt;

==සමාන වෙබ් අඩවි ==
&lt;!-- This section is for documenting discussion of the genre in reliable independent sources. Individual knock-offs must not be listed here, or anywhere else in this article. Linking your million pixel knockoff will likely end up with it being added to the spam blacklist; you have been warned. --&gt;
{{main|Pixel advertising}}
අනිකුත් බොහො වෙබ් අඩවිත් වෙළද ප්‍රචාරණය සදහා පික්සල අලවිය සිදු කරයි.&lt;ref name=&quot;WSJ2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Washington&quot; /&gt; ටිව්ට අනුව &quot;එම වෙබ් අඩවි ඒවා ඉතාමත් ඉක්මනට මතුව එයි; දැන් පික්සල් විකුණන වෙබ් අඩවි සිය ගණනක් ඇත.මේ අනුකරණය කරන අය ඔවුන්ම එකිනෙකා සමග තරග වදියි&quot;.&quot;&lt;ref name=&quot;WSJ&quot; /&gt; එමෙන්ම ඔහු සදහන් කරන ආකාරයට &quot;ඔවුන්ට ඇත්තේ ඉතා කුඩා ඇඩ් ප්‍රමාණයකි, එම නිසා මා සිතන ආකාරයට ඔවුන්ට මෙය එතරම් සාර්තක නැත. අදහසක් උපරිම ආකාරයෙන් ඵල දරන්නේ පළමු වර පමණක් වන අතර එයද රදා පවතින්නේ එම අදහසේ නවතාවය මතය...ඔනෑම අනුකාරක වෙබ් අඩවියකට ඇත්තේ ප්‍රහසන අගයක් පමනි, කෙසේද යත් මගේ වෙබ් අඩවියට ප්‍රහසන අගයක් මෙන්ම වෙළද ප්‍රචාරණයෙන් ලැබුනු ආදායමක් යන 2ම ඇත...එමනිසා මට අනුකරණය කරන අයට කීමට ඇත්තේ මගේ සුබ පැතුම් කියා පමණි&quot;
&lt;ref&gt;{{cite news|first=James|last=Fontanella|title=Dollar-per-pixel ad site nets student $1m|url=http://www.ft.com/cms/s/2/d4edefe0-82ae-11da-ac1f-0000779e2340.html|publisher=[[Financial Times|FT.com]]|date=11 January 2006|accessdate=5 February 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first=Alex|last=Tew|title=The Million Dollar Homepage – FAQ|url=http://www.milliondollarhomepage.com/faq.php|publisher=The Million Dollar Homepage|date=26 October 2005|accessdate=20 July 2011|archive-date=17 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717182103/http://www.milliondollarhomepage.com/faq.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== මේවත් බලන්න  ==
* [[Crowd funding]]

== යොමුව ==
{{reflist|2}}

== බාහිර සබැදි ==
* [http://www.milliondollarhomepage.com The Million Dollar Homepage]
{{Spoken Wikipedia|The Million Dollar Homepage.ogg|2012-04-09}}
&lt;!--
••••••••••••••• READ THIS FIRST:•••••••••••••••
Do not add HTML links to this article unless it is DIRECTLY related to The Million Dollar Homepage.
This includes imitators, successful or not. Wikipedia is not a repository of links. HTML links added here will likely result in their quick removal.
THIS INCLUDES LINKS EMBEDDED IN THE ARTICLE TEXT

Repeated insertion of links WILL RESULT IN SITES BEING BLACKLISTED, preventing any link anywhere on Wikipedia. Yes, we mean that.
••••••••••••••• READ THE PRECEDING FIRST •••••••••••••••
--&gt;

[[Category:Internet properties established in 2005]]
[[ප්‍රවර්ගය:Online advertising]]
[[Category:Internet memes]]</text>
      <sha1>k0vh3wu6rqbty73pyqu0g80shcqlf0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තල (ඇට ආහාරයට ගන්නා)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46546</id>
    <revision>
      <id>803465</id>
      <parentid>270041</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T12:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hajiani, Dr.Seyed Firdawoosbee Hanifdeen</username>
        <id>81768</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>*/තල/*</comment>
      <origin>803465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6146" sha1="btqmxya6ne9t94xes36ysgm1uqtq4yi" xml:space="preserve">{{taxobox
||name =Sesame
|image =Sesamum indicum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-129.jpg
|image2 =අමු තල කරල්.JPG
|image2_caption =අමු තල කරල්
|regnum =[[Plantae]]
|unranked_divisio =[[Angiosperms]]
|unranked_classis =[[Eudicots]]
|unranked_ordo =[[Asterids]]
|ordo =[[Lamiales]]
|familia =[[Pedaliaceae]]
|genus =''[[Sesamum]]''
|species ='''''S. indicum'''''
|binomial =''Sesamum indicum''
|binomial_authority =[[Carolus Linnaeus|L.]]
}}

[[ප්‍රවර්ගය:තෙල් සහිත ඇට වර්ග (ආහාරයට ගන්නා)]]


{{Taxobox
| name = තල
| image = 
| image_caption = තල ශාකය සහ තල ඇට
| regnum = Plantae
| order = Lamiales
| familia = Pedaliaceae
| genus = ''Sesamum''
| species = ''Sesamum indicum''
}}

'''තල''' (ඉංග්‍රීසි: Sesame) යනු තෙල් ලබාගැනීම සඳහා වගා කරනු ලබන පැරණිම වගා ශාක අතරින් එකක් වන ශාකයකි. එහි විද්‍යාත්මක නාමය ''Sesamum indicum'' වේ. තල ශාකයේ බීජ ආහාරයක් ලෙසත්, තෙල් නිෂ්පාදනය සඳහාත් ලොව පුරා භාවිත කරනු ලැබේ.

== ඉතිහාසය ==
තල ශාකය මානව ඉතිහාසයේ දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ වගා කර ඇති තෙල් බීජ ශාකයකි. ඉන්දියානු උපමහාද්වීපය, අප්‍රිකාව සහ මැදපෙරදිග ප්‍රදේශවල තල වගාවට පැරණි ඉතිහාසයක් ඇත. පුරාණ කාලයේ සිටම ආහාර පිසීම, ඖෂධීය සම්ප්‍රදායන් සහ ආගමික සංස්කෘතික කටයුතු සඳහා තල භාවිත කර තිබේ.

== උද්භිද විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ==
තල යනු වාර්ෂිකව වර්ධනය වන ශාකයකි. එහි කඳ සෘජුව වැඩෙන අතර කොළ සාමාන්‍යයෙන් කොළ පැහැයෙන් යුක්ත වේ. මල් සුදු, රෝස හෝ දම් පැහැයට හුරු විය හැකිය. මල්වලින් පසුව කරල් හටගන්නා අතර ඒවා තුළ තල ඇට අඩංගු වේ.

තල ඇට සුදු, කළු, දුඹුරු සහ රතු පැහැයට හුරු වර්ණවලින් දක්නට ලැබේ.

== වගාව ==
තල ශාකය උණුසුම් දේශගුණයට හොඳින් ගැළපේ. හොඳ ජලවහනයක් සහිත පසක වගා කිරීම සුදුසුය. බීජ මගින් ශාකය ප්‍රචාරණය කරනු ලැබේ.

ශ්‍රී ලංකාවේ ද වියළි සහ අතරමැදි දේශගුණික කලාපවල තල වගා කරනු ලැබේ. තල වගාව සඳහා අධික ජලය අවශ්‍ය නොවන බැවින් ඇතැම් වියළි කාලගුණික ප්‍රදේශවල එය වැදගත් බෝගයක් වේ.

== පෝෂණ ගුණ ==
තල ඇටවල පහත සඳහන් පෝෂක අඩංගු වේ.

* ප්‍රෝටීන්
* ආහාරමය තන්තු
* සෞඛ්‍යයට හිතකර මේද
* කැල්සියම්
* යකඩ
* මැග්නීසියම්
* සින්ක්
* විටමින් B කාණ්ඩයේ ඇතැම් විටමින්

තල ඇටවල Sesamin සහ Sesamolin වැනි ස්වාභාවික සංයෝග ද අඩංගු වේ.

== ආහාර සඳහා භාවිතය ==
තල විවිධ ආහාර වර්ග සකස් කිරීම සඳහා භාවිත කරයි.

* තල තෙල් නිෂ්පාදනය.
* තල කැරලි සහ තල අලුවා සකස් කිරීම.
* රසකැවිලි නිෂ්පාදනය.
* පාන් සහ බේකරි නිෂ්පාදන සඳහා යෙදීම.
* සලාද සහ වෙනත් ආහාර සඳහා එකතු කිරීම.
* තල පේස්ට් (Tahini) සකස් කිරීම.

== ආර්ථික වැදගත්කම ==
තල වාණිජ වශයෙන් වැදගත් තෙල් බීජ බෝගයකි. තල ඇට සහ තල තෙල් දේශීය වෙළෙඳපොළේ මෙන්ම ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළේ ද අලෙවි කරනු ලැබේ. තල වගාව කුඩා පරිමාණ ගොවීන්ට අමතර ආදායම් මාර්ගයක් සපයයි.

== ශ්‍රී ලංකාවේ තල ==
ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික ආහාර සංස්කෘතිය තුළ තලවලට විශේෂ ස්ථානයක් හිමි වේ. තල තෙල්, තල කැරලි සහ විවිධ රසකැවිලි සකස් කිරීම සඳහා තල භාවිත කරනු ලැබේ. විශේෂයෙන්ම ගෘහස්ථ ආහාර නිෂ්පාදනයේදී තල වැදගත් අමුද්‍රව්‍යයකි.

== මේවාත් බලන්න ==
* තෙල් බීජ
* තල තෙල්
* කෘෂිකර්මාන්තය
* ආහාර පෝෂණය

== මූලාශ්‍ර ==
* Encyclopaedia Britannica – Sesame.
* Kew Science – Plants of the World Online.
* Food and Agriculture Organization (FAO) – Oilseed crops.</text>
      <sha1>btqmxya6ne9t94xes36ysgm1uqtq4yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජම්බු</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46803</id>
    <revision>
      <id>803468</id>
      <parentid>503807</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T12:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hajiani, Dr.Seyed Firdawoosbee Hanifdeen</username>
        <id>81768</id>
      </contributor>
      <comment>*/ජම්ඹු /*</comment>
      <origin>803468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5600" sha1="9ys2wsaewp4to55mt77kl12yyp0a6uy" xml:space="preserve">{{taxobox
|name = ''ජම්බු''
|image =Starr 070321-6132 Syzygium malaccense.jpg
|image_caption = ''[[Syzygium malaccense]]''
|regnum = [[Plant]]ae
|unranked_divisio = [[Flowering plant|Angiosperm]]s
|unranked_classis = [[Eudicot]]s
|unranked_ordo = [[Rosid]]s
|ordo = [[Myrtales]]
|familia = [[Myrtaceae]]
|subfamilia = [[Myrtoideae]]
|tribus = [[Syzygieae]]
|genus = '''''Syzygium'''''
|genus_authority = [[Robert Brown (botanist)|R.Br.]] ex [[Joseph Gaertner|Gaertn.]]&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?11821 |title=Genus: ''Syzygium'' R. Br. ex Gaertn.  |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2009-01-27 |accessdate=2011-01-26}}&lt;/ref&gt;
|subdivision_ranks = Species
|subdivision = About 1100; see text
|synonyms =
* ''Eugenia'' subg. ''Syzygium'' ([[Joseph Gaertner|Gaertn.]]) [[Robert Wight|Wight]]
* ''Jambosa'' sect. ''Eusyzygium'' [[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]
|synonyms_ref =
&lt;ref&gt;Craven, L.A.; Biffin, E. (2010). An infrageneric classification of ''Syzygium'' (Myrtaceae). ''Blumea - Biodiversity, Evolution and Biogeography of Plants''. 55: 94–99.&lt;/ref&gt;
|}}

[[ගොනුව:White Syzygium.jpg|thumb|A cultivated white Syzygium]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ජම්බු]]

{{අසම්පූර්ණ}}


{{Taxobox
| name = ජම්බු
| image = 
| image_caption = ජම්බු ගස සහ එහි පලතුරු
| regnum = Plantae
| order = Myrtales
| familia = Myrtaceae
| genus = ''Syzygium''
| species = ''Syzygium jambos''
}}

'''ජම්බු''' යනු මිරිස්ස කුලයට (Myrtaceae) අයත් පලතුරු හටගන්නා සදාහරිත ශාකයකි. ජම්බු ගසෙහි විද්‍යාත්මක නාමය ''Syzygium jambos'' වේ. මෙය ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් Rose apple ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. ජම්බු ගෙඩිවල සුවිශේෂී සුවඳක් සහ මෘදු රසයක් පවතී.

== උද්භිද විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ==
ජම්බු ගස මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ සදාහරිත ගසකි. එහි කොළ දිගටි හැඩයකින් යුක්ත වන අතර තරුණ කොළ රතු පැහැයට හුරු විය හැකිය. මල් සුදු හෝ ක්‍රීම් පැහැයෙන් යුක්ත වන අතර දිගු රේණු රාශියක් දැකිය හැකිය.

ජම්බු ගෙඩි සාමාන්‍යයෙන් වටකුරු හෝ පෙයාර්ස් හැඩයට සමාන වේ. ඒවා කහ පැහැයට හුරු කොළ හෝ රෝස පැහැයෙන් දක්නට ලැබේ.

== ව්‍යාප්තිය ==
ජම්බු ශාකයේ ආරම්භක නිජබිම අග්නිදිග ආසියාව සහ මැලේසියානු කලාපය ලෙස සැලකේ. පසුව එය දකුණු ආසියාව, අප්‍රිකාව සහ වෙනත් නිවර්තන කලාපවලට ව්‍යාප්ත වී ඇත.

ශ්‍රී ලංකාවේ ද ගෙවතු ආශ්‍රිතව ජම්බු ගස් වගා කරනු ලැබේ.

== පෝෂණ ගුණ ==
ජම්බු ගෙඩිවල ජලය සහ ආහාරමය තන්තු අඩංගු වේ. එසේම විටමින් C සහ විවිධ ශාකමය ප්‍රතිඔක්සිකාරක සංයෝග ද අඩංගු විය හැකිය.

== ආහාර සඳහා භාවිතය ==
* නැවුම් පලතුරක් ලෙස ආහාරයට ගැනීම.
* පලතුරු සලාද සකස් කිරීම.
* ජෑම් සහ පාන වර්ග නිෂ්පාදනය.
* අච්චාරු සහ වෙනත් ආහාර සකස් කිරීම.

== පාරිසරික හා ආර්ථික වැදගත්කම ==
ජම්බු ගස සෙවණ ලබාදෙන ගසක් ලෙසත් ගෙවතු අලංකරණය සඳහාත් වගා කරනු ලැබේ. එහි මල් කෘමීන්ට ආහාර සපයන අතර පලතුරු කුරුල්ලන් සහ වෙනත් සතුන්ට ද ආහාරයක් වේ.

== ශ්‍රී ලංකාවේ ජම්බු ==
ශ්‍රී ලංකාවේ ගෙවතු සහ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජම්බු ගස හමුවේ. දේශීය පලතුරක් ලෙස එය ජනතාව අතර ජනප්‍රිය වේ. විශේෂයෙන්ම ගෙවත්තේ වගා කරන පලතුරු ගසක් ලෙස ජම්බු වැදගත් ස්ථානයක් හිමි කරගෙන ඇත.

== මේවාත් බලන්න ==
* පලතුරු
* පේර
* දං
* මිරිස්ස කුලය

== මූලාශ්‍ර ==
* Kew Science – Plants of the World Online.
* Encyclopaedia Britannica – Rose Apple.
* World Agroforestry – Useful Tropical Plants.
Nnn</text>
      <sha1>9ys2wsaewp4to55mt77kl12yyp0a6uy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගල්සියඹලා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46808</id>
    <revision>
      <id>803500</id>
      <parentid>703819</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T23:48:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3317" sha1="4jjpm5kk0qn8c12wqxsxlt77xqvzw7p" xml:space="preserve">{{taxobox
|name=ගල්සියඹලා
|image=ගල්සියඹලා අත්ත.JPG
|status = LR/nt
|status_system = IUCN2.3
|regnum = [[Plant]]ae
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Eudicots]]
|unranked_ordo = [[Rosids]]
|ordo = [[Fabales]]
|familia = [[Fabaceae]]
|genus = ''[[Dialium]]''
|species = '''''D. cochinchinense'''''
|binomial = ''Dialium cochinchinense''
|binomial_authority = Pierre
|}}
[[ගොනුව:Gal Siyambala (ගල් සියඹලා) Velvet Tamarind.jpg|වම|thumb|ගල්සියඹලා ගෙඩි නෙළා ගැනීමෙන් පසු]]
[[ගල්සියඹලා]] (විද්‍යාත්මක නාමය - ''Dialium cochinchinense)'' (ඉංග්‍රීසි - '''velvet tamarind)''' යනු [[ද්වීබීජපත්‍රී ශාක|ද්වීබීජපත්‍රී]] [[පලතුරු වර්ග|පලතුරු]] ශාකයකි. මෙම ශාක බහුල වශයෙන් [[ශ්‍රී ලංකාව]], [[කාම්බෝජය]], [[ලාඕසය]], [[මලයාසියාව|මැලේසියාව]], [[මියන්මාරය]], [[තායිලන්තය]] හා [[වියට්නාමය]] යන [[ආසියාව|ආසියානු]] රටවලද අප්‍රිකාවේද ව්‍යාප්ත වී තිබේ. දැනට වදවීමේ තර්ජනයකට පාත්‍ර වී ඇති මෙම ශාකය අතීතයේ සිටම ශ්‍රී ලංකාවේ මනරම් ශාකයක් ලෙස පිළිගැනීමට ලක්ව ඇත. 

ගල් කැට ([[:en:Pebble|Pebble]]) ස්වරූපයකින් තද බවකින් යුක්ත වීම සහ [[සියඹලා]] වලට තරමක් සමාන බැවින් ගල් සි‍යඹලා (Pronounced: Gal Siyambala; Meaning: Pebble-like/Hard Tamarind). මෙහි ඵලය ඇඹුල් රස මිශ්‍ර පැණි රසකින් යුක්තය. සි‍යඹලා වලට සාපේක්ෂව පැණි රසින් වැඩි අතර මදය වියළි බවින් වැඩි පිටි/කුඩු ස්වරූපයක් ගනී. පිට බූව විල්ලුද ([[:en:/Velvet|Velvet]]) ස්වරූපයක් ගන්නා සියඹලා ([[:en:Tamarind|Tamarind]]) වැනි බැවින් ([[:en:Velvet_Tamarind|Velvet Tamarind]]) ලෙස ඉංග්‍රීසි බසින් හැඳින්වේ.

*විද්‍යාත්මක නාම: ''Dialium indum''&lt;br /&gt; 
*ලතින් නාම: Dialium Cochinchinense, Dialium Ovoideum

== සබැඳියන් == 
*https://web.archive.org/web/20241212035833/http://nittygrits.org/gal_siyambala
*http://www.agri.ruh.ac.lk/medicinalplants/medicinal_plants/families/leguminasae/plants/gal_siyambala.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302090104/http://www.agri.ruh.ac.lk/medicinalplants/medicinal_plants/families/leguminasae/plants/gal_siyambala.html |date=2012-03-02 }}

== මූලාශ්‍ර == 
{{reflist}}

[[ප්‍රවර්ගය:පලතුරු]]</text>
      <sha1>4jjpm5kk0qn8c12wqxsxlt77xqvzw7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නෙල්ලි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47052</id>
    <revision>
      <id>803508</id>
      <parentid>803460</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>803508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7750" sha1="kwtb7d3tdms23sijakfej7e0dqd7hd0" xml:space="preserve">{{taxobox
|name = Phyllanthus emblica
|image = Phyllanthus_officinalis.jpg
|regnum = [[Plant]]ae
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Eudicots]]
|unranked_ordo = [[Rosids]]
|ordo = [[Malpighiales]]
|familia = [[Phyllanthaceae]]
|tribus = [[Phyllantheae]]
|subtribus = [[Flueggeinae]]
|genus = ''[[Phyllanthus]]''
|species = '''''P. emblica'''''
|binomial = ''Phyllanthus emblica''
|binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?28119
|title=Phyllanthus emblica information from NPGS/GRIN
|publisher=US Department of Agriculture
|accessdate=2008-03-06
|last=
|first=
}}
&lt;/ref&gt;
|synonyms = ''Cicca emblica'' &lt;small&gt;[[Wilhelm Sulpiz Kurz|Kurz]]&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''Emblica officinalis'' &lt;small&gt;[[Gaertn.]]&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''Mirobalanus embilica'' &lt;small&gt;[[Burm.]]&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''Phyllanthus mairei'' &lt;small&gt;[[Lév.]]&lt;/small&gt;
|}}


{{Taxobox
| name = නෙල්ලි
| image = Phyllanthus emblica.jpg
| image_caption = නෙල්ලි ශාකය සහ ගෙඩි
| regnum = Plantae
| ordo = Malpighiales
| familia = Phyllanthaceae
| genus = Phyllanthus
| species = P. emblica
| binomial = Phyllanthus emblica
| binomial_authority = L.
}}

'''නෙල්ලි''' (විද්‍යාත්මක නාමය: ''Phyllanthus emblica'') යනු ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු දකුණු හා අග්නිදිග ආසියානු කලාපයේ ස්වාභාවිකව ව්‍යාප්ත වී ඇති පලතුරු ශාකයකි. ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් Indian gooseberry ලෙසත්, ඉන්දියානු භාෂාවලින් අම්ලා (Amla) ලෙසත් හැඳින්වේ. මෙම ශාකය Phyllanthaceae කුලයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;Kew&quot;&gt;{{cite web |title=Phyllanthus emblica |url=https://powo.science.kew.org/taxon/353838-1 |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=2026-11-04}}&lt;/ref&gt;

== උද්භිද විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ==

නෙල්ලි ශාකය කුඩා හෝ මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ පතනශීලී ගසකි. එහි පත්‍ර කුඩා වන අතර අතු දිගේ එකිනෙකට සමීපව පිහිටයි. පත්‍ර සමූහය පිහාටුවක හැඩයට සමාන පෙනුමක් ලබා දෙයි. මල් කුඩා වන අතර කොළ පැහැයට හුරු කහ පැහැයක් ගනී.

නෙල්ලි ගෙඩිය සාමාන්‍යයෙන් ගෝලාකාර හැඩයකින් යුක්ත වන අතර ඉදුණු විට ලා කොළ හෝ කහ පැහැයක් ගනී. ගෙඩියේ මතුපිට දිගටි ඉරි හයක් පමණ දැකිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;ICRAF&quot;&gt;{{cite book |title=Forest and Tree Genetic Resources: Nelli (Amla), Phyllanthus emblica L. |publisher=World Agroforestry (ICRAF) |chapter=Nelli (Amla) |url=https://www.cifor-icraf.org/publications/downloads/Publications/PDFS/BC07317.pdf}}&lt;/ref&gt;

== ව්‍යාප්තිය ==

නෙල්ලි ශාකය දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ රටවල් රැසක ස්වාභාවිකව ව්‍යාප්ත වී ඇත. ශ්‍රී ලංකාව, ඉන්දියාව, බංග්ලාදේශය, නේපාලය, මියන්මාරය සහ තායිලන්තය එහි ස්වාභාවික ව්‍යාප්ති කලාප අතර වේ.&lt;ref name=&quot;Kew&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි හා අතරමැදි කලාපවල නෙල්ලි ශාකය ස්වාභාවිකව දක්නට ලැබේ. බිබිල, මොනරාගල, බදුල්ල, පොළොන්නරුව සහ අනුරාධපුරය වැනි ප්‍රදේශවල එය ව්‍යාප්ත වී ඇත. ගෙවතු ආශ්‍රිතව ද නෙල්ලි වගා කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;ICRAF&quot;/&gt;

== පෝෂණීය වටිනාකම ==

නෙල්ලි ගෙඩි විටමින් C සහ විවිධ ශාක රසායනික සංයෝග අඩංගු පලතුරකි. එහි පොලිෆීනෝල් සහ ටැනින් වැනි සංයෝග ද අඩංගු වේ. මෙම සංයෝගවල ප්‍රතිඔක්සිකාරක ක්‍රියාකාරිත්වය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සිදු කර ඇත.&lt;ref name=&quot;ICRAF&quot;/&gt;

== භාවිතය ==

=== ආහාරයක් ලෙස ===

නෙල්ලි අමු පලතුරක් ලෙස ආහාරයට ගත හැකිය. එසේම අච්චාරු, ජෑම්, පාන වර්ග සහ වෙනත් ආහාර නිෂ්පාදන සකස් කිරීම සඳහා ද භාවිත කරයි.

=== සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය ක්‍රම ===

ආයුර්වේද වෛද්‍ය ක්‍රමය තුළ නෙල්ලි ගෙඩි ඖෂධීය අමුද්‍රව්‍යයක් ලෙස භාවිත කරනු ලැබේ. ත්‍රිපලා නම් සාම්ප්‍රදායික ඖෂධ සංයෝගයේ අඩංගු ප්‍රධාන ශාක තුනෙන් එකක් වන්නේ නෙල්ලි ය. අනෙක් ශාක දෙක වන්නේ අරළු (Terminalia chebula) සහ බුළු (Terminalia bellirica) ය.&lt;ref name=&quot;ICRAF&quot;/&gt;

සාම්ප්‍රදායික භාවිතයන් සහ විද්‍යාත්මකව තහවුරු කරන ලද වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර අතර වෙනස සැලකිල්ලට ගත යුතුය.

=== වෙනත් භාවිත ===

නෙල්ලි ශාකයේ පත්‍ර සහ පොතු සාම්ප්‍රදායිකව වර්ණක හා තීන්ත නිෂ්පාදනය සඳහා භාවිත කර ඇත. දැව ඉන්ධන ලෙස ද භාවිත වේ.&lt;ref name=&quot;ICRAF&quot;/&gt;

== සංරක්ෂණය ==

ශ්‍රී ලංකාවේ Flora of Sri Lanka දත්ත ගබඩාව අනුව වනයේ ස්වාභාවිකව පවතින නෙල්ලි ශාක ගහනය අවදානමට ලක්විය හැකි (Vulnerable) තත්ත්වයක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Flora&quot;&gt;{{cite web |title=Phyllanthus emblica L. |url=https://www.floraofsrilanka.com/species/788 |publisher=Flora of Sri Lanka |access-date=2026-11-04}}&lt;/ref&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* අරළු
* බුළු
* ආයුර්වේදය

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}


Kew – නෙල්ලි ශාකයේ වර්ගීකරණය⁠
ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ නෙල්ලි පිළිබඳ පර්යේෂණාත්මක පරිච්ඡේදය⁠
Flora of Sri Lanka – නෙල්ලි⁠

[[ප්‍රවර්ගය:Phyllanthaceae]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ශාක]]
[[ප්‍රවර්ගය:පලතුරු]]</text>
      <sha1>kwtb7d3tdms23sijakfej7e0dqd7hd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>යූටියුබ්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52290</id>
    <revision>
      <id>803585</id>
      <parentid>800240</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T07:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142300" sha1="oim3gcn28anp0qicw8ahoriuvke05ho" xml:space="preserve">{{Infobox dot-com company
|company_name     = යූ ටියුබ්
|company_logo      = [[file:YouTube 2024.svg|200px]]
|caption                    = යූ ටියුබ් ලාංඡනය
|company_type       = [[පොදු සමාගම|පොදු]]
|foundation              = {{Start date|2005|02|14}}
|founder                    = [[ස්ටිව් චෙන්]], [[චැඩ් හ'ලි]], [[ජාවඩ් කරීම්]]
|location_city          = 901 චෙරි පෙදෙස, [[:en:San Bruno, කැලිෆෝනියා|සැන් බ්‍රූනෝ]],&lt;br /&gt;කැලිෆෝනියා
|location_country   = [[ඇමරිකාව|අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය]]
|area_served             = ලොවපුරා (යූ ටියුබ් [[:en:Censorship of YouTube|අවහිර කරන ලද රටවල්]] වල හැර)
|parent                       = නිදහස් (2005–2006)&lt;br /&gt;[[ගූගල්]] (2006–මේ දක්වා)
|key_people             = [[සුසාන් වොජ්සිකී]] (ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී)&lt;br /&gt;චැඩ් හර්ලි (උපදේශක)
|company_slogan   = ඔබම ප්‍රචාරය කරන්න (2005–2012)
|industry                   = අන්තර්ජාල
|url              = {{URL|https://www.youtube.com/|YouTube.com}}
|programming_language = [[Python (programming language)|Python]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gooli.org/blog/youtube-runs-on-python/|title=YouTube runs on Python|first=Vincent|last=Lextrait|date=July 2010|accessdate=5 September 2010 |archiveurl=http://archive.is/20120530/http://www.lextrait.com/Vincent/implementations.html |archivedate=2012-05-30}}&lt;/ref&gt;
|ipv6             =
|alexa            = {{Steady}} 3 ({{as of|2014|3|1|alt=අප්‍රේල් 2014}})&lt;ref name=&quot;alexa&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.alexa.com/siteinfo/youtube.com |title= Youtube.com Site Info | publisher= [[Alexa Internet]] |accessdate= 2014-03-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;!--Updated monthly by OKBot.--&gt;
|website_type     = [[:en:Video hosting service|වීඩියෝ ධාරක සේවාව]]
|advertising      = [[ගූගල්]] [[AdSense]]
|registration     = අනිවාර්ය නොමැත (ලියාපදිංචිය අවශ්‍ය වන්නේ වීඩියෝ උඩුගත කිරීම,පරිශීලක අදහස් දැක්වීම් වීඩියෝවට කැමැත්ත ප්‍රකාශ කිරීම වැනි විශේෂිත ක්‍රියාවන් සදහා පමණි.)
|language        = පරිශීලික අතුරු මුහුණත් හරහා භාෂා 61&lt;ref name=&quot;languages&quot;&gt;{{cite web|url=http://i.imgur.com/PXziGg3.png|title=YouTube language versions|accessdate=March 18, 2014}}&lt;/ref&gt;
|launch_date      = {{Start date|2005|02|14}}
|current_status   = සක්‍රීය
|screenshot       = 
|caption          = යූ ටියුබ් හි මුල්පිටුවේ තිර පිටපතක්
| current_status  = සක්‍රීය
}}
'''යූ ටියුබ්''' යනු 2005 පෙබරවාරි මස දී [[:en:paypal|පේපෑල්]] සාමාජිකයන් තිදෙනෙක් විසින් නිමවන ලද වීඩියෝ හුවමාරු වෙබ් අඩවියකි.&lt;ref&gt;{{Cite news| title=Surprise! There's a third YouTube co-founder|author=Hopkins, Jim|work=USA Today| url =http://www.usatoday.com/tech/news/2006-10-11-youtube-karim_x.htm|accessdate=November 29, 2008 | date=October 11, 2006}}&lt;/ref&gt;.2006 න් පසු [[ගූගල්]] ආයතනයට හිමිව ඇති යූ ටියුබ් භාවිතයෙන් වීඩියෝ දර්ශණ පට උඩුගත කිරීම් නැරඹීම් සහ වීඩියෝපට හුවමරු කරගැනීම් සිදුකල හැක.කැලිෆෝනියාවේ සැන් බෲනෝ හි පවත්වගෙන යන මෙම ආයතනය සතුව ඇඩෝබි ෆ්ලෑශ් විඩියෝ සහ [[:en:HTML5|HTML5]] තාක්ශණය භවිතයෙන් කරනලද ,රූපවහිනී දර්ශනපට සහ සංගීත වීඩියෝපට,කෙටි නව වීඩියෝපට,අධ්‍යාපනික වීඩියෝපට සහ ආධුනිකයන් විසින් ඉදිරි පත් කරනද නිර්මාණ ද ඇතුලත් වේ.

යූ ටියුබ් හී විශාල ප්‍රමාණයක් තනි පුද්ගලයන් විසින් උඩුගත කරන ලද වීඩියෝපටද,සංස්‍ථාපිත ආයතන වන [[:en:CBS|CBS]],[[BBC]],[[:en:Vevo|Vevo]],[[:en:HULU|HULU]] වැනි ආයතන උඩුගත කරන ලද විඩියෝපටද, යූ ටියුබ් සාමජික වැඩසටහන් කොටස්&lt;ref&gt;{{Cite news| title=BBC strikes Google-YouTube deal|author=Weber, Tim|publisher=BBC| url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6411017.stm|accessdate=January 17, 2009 | date=March 2, 2007}}&lt;/ref&gt;  ලෙසද අඩංගු වේ.ලියපදිංචි නොවූ සාමාජිකයින්ට විඩියෝපට නැරඹීමට ද,ලියාපදිංචි වූ සාමාජිකයින්ට අසීමිත ප්‍රමණයක් විඩියෝපට උඩුගත කිරීමටද මෙමගින් අවස්ථාව සලසා ඇත.වැඩිහිටියන්ට පමණක් වූ දර්ශන වයස අවුරුදු 18 සම්පූර්ණ බව සනාථ කල හැකි සාමාජිකයින්ට පමණක් නැරඹිය හැක.ගූගල් ආධාර වැඩසටහන&lt;ref&gt;{{cite web|title=Google buys YouTube for $1.65 billion|url=http://www.nbcnews.com/id/15196982/ns/business-us_business/t/google-buys-youtube-billion/#.UbECrBG9KSM|publisher=NBC News}}&lt;/ref&gt;යටතේ ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.65 කට මෙම යූ ටියුබ් LLC ආයතනය මිලට ගෙන ඇත.
 
==&lt;big&gt;ආයතන අතීතය&lt;/big&gt;==

{{Main|යූ ටියුබ් අතීතය}}
[[File:Youtube founders.jpg|thumb|400px|වමේ සිට දකුණට: [[:en:Chad Hurley|චැඩ් හර්ලි]], [[:en:Steve Chen|ස්ටීව් චෙන්]] සහ  [[:en:Jawed Karim|ජාවෙඩ් කරීම්]]]]
පේපෑල් ආයතනයේ&lt;ref name=&quot;usatoday&quot;&gt;{{Cite news| url = http://www.usatoday.com/tech/news/techinnovations/2005-11-21-video-websites_x.htm | title = Video websites pop up, invite postings | work = USA Today | date = November 21, 2005 | accessdate =July 28, 2006 | last = Graham | first = Jefferson}}&lt;/ref&gt; කලින් සේවකයින්වූ චැඩ් හ'ලි,ස්ටීව් චෙන් සහ ජාවඩ් කරීම් යන තිදෙන විසින් යූ ටියුබ් අරඹන ලදී.[[:en:indiana unversity of pensilwenia|පෙන්සිල් වෙනියා හී ඉන්ඩියානා විශ්ව විද්‍යාලයෙ]] නිර්මානකරණය හ'ලි විසින් හදාරා ඇති අතර,චෙන් සහ කරීම් ඉලනොඉඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ [[:en:computer science|පරිඝණක විද්‍යාව]] හදාරා ඇත.සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කො හී චෙන් ගේ ලැගුම්හලේදී තිබූ රාත්‍රී භෝජන සංග්‍රහයක් ආවරණය කොට එහි වීඩියෝ දසුන් එයට සහභාගී නොවූ කරීම්ට හුවමරු කර ගෙනීමේ දී ඇති වූ අපහසුතා වලින් පසු මෙම යූ ටියුබ් පිලිබඳ අදහස ඇතිවී ඇත.තවද 2004 ආසියාවේ ඇති වූ [[සුනාමි]] සිද්ධියේ වීඩියෝපට ද අන්තර්ජාලය තුලින් සොයා ගැනීමට තිබූ අපහසුතාවයද මෙම යූ ටියුබ් අදහස ඇතිවීමට මුල් වී ඇත.තවද හ'ලි සහ චෙන් ප්‍රකාශ කරන පරිදි ඔවුනට අවශ්‍ය වූ [[:en:online dating|&quot;ඔන්ලයින් ඩෙටිං සර්විස් &quot;]] නම් වූ දින වෙන් කර ගැනීමේ සේවයක් වූ &quot;හොට් ඔර් නොට් &quot;&lt;ref&gt;{{cite news| title = The YouTube Gurus| publisher = Time.com| date = December 25, 2006| url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570795-5,00.html| accessdate = June 19, 2013| archive-date = August 14, 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130814024303/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570795-5,00.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20050428014715/http://www.youtube.com/ Earliest surviving version of the YouTube website] [[Wayback Machine]], April 28, 2005. Retrieved June 19, 2013.&lt;/ref&gt;වෙබ් අඩවිය හරහා මෙම අදහස ඉදිරිපත් වූ බවයි.මූලාරම්භයේදී ඩොලර් මිලියන 11.5 ක මුදල් ආයෝජනයකින් [[:en:Sequoia Capital|සික්වියා කැපිටල්]] නමින් 2005 නොවැම්බර් සහ 2006 අප්‍රේල්&lt;ref&gt;{{Cite news| title=Venture Firm Shares a YouTube Jackpot|author=Miguel Helft and Matt Richtel|work=The New York Times |url=http://www.nytimes.com/2006/10/10/technology/10payday.html|accessdate=November 30, 2008 | date=October 10, 2006}}&lt;/ref&gt; අතර කාලයේදී සිදු කල වාණිජමය සම්ප්‍රේශණයක් ලෙසින් යූ ටියුබ් ආරම්භ කර ඇත.කැලිෆෝනියාවේ&lt;ref&gt;{{Cite news| title=Ready for Its Close-Up|author=Sara Kehaulani Goo|work=Washington Post| url =http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/06/AR2006100600660.html|accessdate=November 29, 2008 | date=October 7, 2006}}&lt;/ref&gt; සැන්ටියාගෝ නුවර පිහිටි ජපාන ආපන ශාලවක පිහිටුවා ගත් ස්ථානයක මුලින්ම යූ ටියුබ් මූලස්ථානය ලෙස පැවතුනි.
&quot;Me at the zoo(සත්තුවතේ දී මා)&quot; යන නමින් නිකුත් වූ විඩියෝ දර්ශන පෙල මුල්ම යූ ටියුබ් වීඩියෝ දර්ශන පෙල ලෙස සැලකෙන අතර එහිදී සම නිර්මාණකරු වන ජේකබ් කරීම් [[:en:San Diego Zoo|සැන්ඩියාගෝ සතුන් වත්තේ]] දී ගන්නා ලද ඡායා රූප ඊට අන්තර්ගත විය.එවා 2005 අප්‍රේල් 23 වන දින උඩුගත කල අතර එය තවමත් යූ ටියුබ් වෙබ් අඩවියෙන් නැරඹිය හැක&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://youtube.com/watch?v=jNQXAC9IVRw|title=Me at the zoo|publisher=YouTube|date=April 23, 2005|accessdate=August 3, 2009}}&lt;/ref&gt;.2005 නොවැම්බර් මස නිල දියත් කිරීමෙන් පසුව 2006 ජූලි මස වන විට දිනකට වීඩියෝ දර්ශණ 6500ක් පමණ උඩුගත කරන බවත් මිලියන 100කට වැඩි ප්‍රමාණයක වීඩියෝ පට නරඹන බවත් එහි ප්‍රකාශකයෙක් පවසා ඇත&lt;ref&gt;{{Cite news|title=YouTube serves up 100 million videos a day online |url=http://www.usatoday.com/tech/news/2006-07-16-youtube-views_x.htm |work=USA Today|date=July 16, 2006 |accessdate=November 29, 2008}}&lt;/ref&gt;.කොම්ස්කෝ නැමති වෙළඳ පර්යේෂණ අයතනයකින් ලබාගත් තොරතුරු මෙයට ඇතුලත්ව ඇත.

එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රධාන පෙලේ සබැදි වීඩියෝ පට සපයන ආයතනයක් ලෙස යූ ටියුබ් හැදින් විය හැකිය.2010 මැයි&lt;ref&gt;{{cite web| title=comScore Releases May 2010 U.S. Online Video Rankings| publisher =[[comScore]]| url =http://www.comscore.com/Press_Events/Press_Releases/2010/6/comScore_Releases_May_2010_U.S._Online_Video_Rankings|accessdate=June 27, 2010 }}&lt;/ref&gt;වන විට කොටස් වෙළද පොළේ 43% ක් ද වීඩියෝ පට බිලියන 14ක් පමණද යූ ටියුබ් සතුව පැවත ඇත.

යූ ටියුබ් හී දැක්වෙන පරිදි සෑම මිනිත්තුවකට වරක් වීඩියෝ පැය 100ක් පමණ උඩුගත වේ.ඉන් 3/4ක් පමණ එක්සත් ජනපදයට පිටස්තර වන අතර&lt;ref name = &quot;60_hours&quot;&gt;{{Cite news| title = YouTube hits 4 billion daily video views| author = Oreskovic, Alexei| publisher = Reuters| url = http://www.reuters.com/article/2012/01/23/us-google-youtube-idUSTRE80M0TS20120123| accessdate = January 23, 2012| date = January 23, 2012| archive-date = August 17, 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120817134544/http://www.reuters.com/article/2012/01/23/us-google-youtube-idUSTRE80M0TS20120123| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;48_hours&quot;&gt;{{cite web| title = Statistics|work=YouTube Press Office | url =http://www.youtube.com/yt/press/statistics.html|accessdate=March 23, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title = Eric Schmidt, Princeton Colloquium on Public &amp; Int'l Affairs| publisher = YouTube| url = http://www.youtube.com/watch?v=9nXmDxf7D_g#t=14m52s|accessdate=June 1, 2009 }}&lt;/ref&gt;  සෑම මසකටම අලුතින් සාමාජිකයින් මිලියන 800ක් පමණ යූ ටියුබ් හී සාමාජිකත්වය ලබා ගනී&lt;ref name=&quot;seabrook20120116&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.newyorker.com/reporting/2012/01/16/120116fa_fact_seabrook?currentPage=all | title=Streaming Dreams | work=The New Yorker | date=January 16, 2012 | accessdate=January 6, 2012 | author=Seabrook, John}}&lt;/ref&gt;.[[:en:Alexa|Alexa]] ශ්‍රේණි ගත කිරීම් වලට අනුව අන්තර් ජාලයේ ගූගල් සහ [[:si:ෆේස්බුක්|ෆේස්බුක්]] වලට පසුව තෙවනියට වැඩිම පිරිසක් පිවිසෙන වෙබ් අඩවිය බවට යූ ටියුබ් පත්වී ඇත&lt;ref&gt;{{cite web| title = Alexa Traffic Rank for YouTube (three month average)| publisher = [[:en:Alexa Internet|Alexa Internet]]| url =http://www.alexa.com/siteinfo/youtube.com|accessdate=March 30, 2010}}&lt;/ref&gt;.

www.youtube.com යන වසම් නාමය තෝරාගැනීම ගැටලු රැසකට හේතුවිය.www.utube.com යන නමින් තවත් වෙබ් අඩවියක් තිබීම මෙයට හේතුවිය.මෙම ආයතනය හිමි යුනිවර්සල් ටියුබ් සහ රෝල්ෆෝම් ඉක්විප්මන්ට් ආයතනය විසින් 2006 නොවැම්බර් මස දී නීතියේ සහය පතා නඩුවක් ගොනු කිරීමට හේතු වූයේත් මිනිසුන් වැඩිපිරිසක් තම වෙබ් අඩවි නාමයට සමාන නාමයක් ඇති නව වෙබ් අඩවියට වැඩියෙන් පිවිසීමයි.කෙසේ වෙතත් www.utiube.com හී නාමය www.utiyubeonline.com&lt;ref&gt;{{Cite news| title = Help! YouTube is killing my business!| author = Zappone, Christian| publisher = CNN| url = http://money.cnn.com/2006/10/12/news/companies/utube/index.htm| accessdate = November 29, 2008| date = October 12, 2006| archive-date = February 1, 2009| archive-url = https://web.archive.org/web/20090201221713/http://money.cnn.com/2006/10/12/news/companies/utube/index.htm| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news  |title=Utube sues YouTube  |author=Blakely, Rhys  |work=The Times  |location=London  |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/media/article623050.ece  |accessdate=November 29, 2008  |date=November 2, 2006  |archive-date=August 9, 2011  |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809135859/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/media/article623050.ece  |url-status=dead  }}&lt;/ref&gt; ලෙස වෙනස් කිරීමෙන් අනතුරුව මෙම ගැටලුව නිරාකරණය වූ අතර,ඉන් පසු ගූගල් අයතනය විසින් 2006 නොවැම්බර් 13 වන දින ඩොලර් බිලියන 1.65කට යූ ටියුබ් ආයතනය මිලට ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news| title = Google closes $A2b YouTube deal|author=[[Reuters]]|work=The Age | location=Melbourne| url = http://www.theage.com.au/news/Busness/Google-closes-A2b-YouTube-deal/2006/11/14/1163266548827.html|accessdate=November 29, 2008 | date=November 14, 2006}}&lt;/ref&gt;
[[File:901cherryave.jpg|thumb|250px|යූ ටියුබ් මූලස්ථානය 2010 දී [[සැන් බ්‍රූනෝ,   California|සැන් බෲනෝ]], කැලිෆෝනියා.]]

යූ ටියුබ් සඳහා වැය වන මුදල පිලිබඳ කිසිදු සඳහනක් නොකරන ගූගල් ආයතනය ආදායම ගැනද කිසිවක් ප්‍රකාශ නොකරයි&lt;ref name=Moneyclip&gt;{{Cite news|first=Yi-Wyn|last=Yen|date=March 25, 2008|url=http://tech.fortune.cnn.com/2008/03/25/youtube-looks-for-the-money-clip/|title=YouTube Looks For the Money Clip|accessdate=March 26, 2008}}&lt;/ref&gt;.කෙසේ වෙතත් [[:en:Forbes|ෆෝබ්ස් සඟරාව]] පවසන පරිදි 2008 දී යූ ටියුබ් ආදයම ලෙස ඩොලර් මිලියන 200ක් පමණ උපයාගෙන ඇත&lt;ref name=&quot;Forbes08&quot;&gt;{{Cite news|first=Quentin|last=Hardy|coauthors=Evan Hessel|url=http://www.forbes.com/forbes/2008/0616/050.html|title=GooTube|work=Forbes Magazine|date=May 22, 2008|accessdate=August 3, 2009}}&lt;/ref&gt;.2006 ජූනි මසදී [[:en:NBC|NBC]] සමග විකිණුම් සහ දැන්වීම් කොටස් කරුවන් ලෙස යූ ටියුබ් එකතු වී ඇත&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Online Video: The Market Is Hot, but Business Models Are Fuzzy |url=http://knowledge.wharton.upenn.edu/article.cfm?articleid=1519|author=Knowledge@wharton|accessdate=July 19, 2012}}&lt;/ref&gt;.2008 නොවැම්බර් මසදී [[:en:MGM|MGM]],[[:en:Lions Gate Entertainment|Lions Gate Entertainment]] සහ [[:en:CBS|CBS]] ආයතන අතර සම්මුතියකට එලඹි ඇති අතර මෙමඟින් බලා පොරොත්තු වූයේ NBC,[[:en:Fox|Fox]] සහ [[:en:Disney|Disney]] වැනි ආයතන වල වීඩියෝ අතුලත් Hulu වැනි වෙබ් අඩවි සමඟ තරඟකාරිත්වයක් ඇති කිරීමයි&lt;ref&gt;{{Cite news| title = MGM to Post Full Films on YouTube|author=Brad Stone and Brooks Barnes|work=The New York Times| url = http://www.nytimes.com/2008/11/10/business/media/10mgm.html?ref=technology|accessdate=November 29, 2008 | date=November 10, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/04/30/AR2009043001853.html |title=It's Official: Disney Joins News Corp., NBCU In Hulu; Deal Includes Some Cable Nets |accessdate=April 30, 2009 |date=April 30, 2009 |author=Staci D. Kramer |work=paidContent.org}}&lt;/ref&gt;.ඉන් පසු මෙමෙ ආයතන වලින් ලබා ගත් වීඩියෝ දර්ශන එක්සත් ජනපදයෙන් පිටස්තරවත් ප්‍රදර්ශණය කරන ලදී.

== &lt;big&gt;ලක්ෂණ&lt;/big&gt; ==
    
===&lt;big&gt;වීඩියෝ තාක්ෂණය&lt;/big&gt;===
====&lt;big&gt;'''ප්‍රතිධාවනය'''&lt;/big&gt;====


පුද්ගලික පරිඝණකයක යූ ටියුබ් වීඩියෝ දර්ශන නැරඹිමට එම පරිඝණකයේ [[:en:adobiflashplayer|ඇඩෝබි ෆ්ලෑෂ් ප්ලේයර්]] මෘදුකාංගය ඇතුලත්ව තිබිය යුතුය.2010 ජනවාරියේ දී යූ ටියුබ් මඟින් පරීක්ෂණාත්මක වෙබ් අඩවියක් නිකුත් කල අතර මෙමඟින් HTML5 තාක්ෂණය උපයෝගී කොටගත් වෙබ් අඩවි වලට පිවිසීමට ඇති හැකියාව සහ ඇඩෝබි ෆ්ලෑෂ් ප්ලේයර් මෘදුකාංගය නොමැතිව යූ ටියුබ් වීඩියෝ දර්ෂණ නැරඹීමට ඇති හැකියාව සොයා බලා ඇත.

    
====&lt;big&gt;'''උඩුගත කිරීම්'''&lt;/big&gt;====

වරකට විනාඩි 15ක කාලයකින් යුත් වීඩියෝ දර්ෂණ උඩුගත කළ හැකි අතර විශ්වාසය දිනාගත් ප්‍රවීන සාමාජිකයින්ට තම ජංගම දුරකථනය හරහා ස්ථීර සාමජිකත්වය තහවුරු කිරීමෙන් පසු පැය 12 ක් තරම් දිගු වීඩියෝ දර්ෂණ උඩුගත කිරීමේ හැකියාව ඇත.2005 දී දියත් කරනු ලැබූ යූ ට්යුබ් හරහා අසීමිත ප්‍රමාණයක උඩුගත කිරීම් සදහා අවස්ථාව තිබුනද ඉන්පසු විනාඩි 10ක කාල සීමාවකට සීමා කරන ලදී.2010 ජූලි මසදී මෙම කාල සීමාව විනාඩි 15 දක්වා දීර්ඝ කරන ලද අතර වීඩියෝවේ ප්‍රමාණය 2GB දක්වා සීමා කලත් යාවත්කාලීන කරන ලද වෙබ් බ්‍රවුසර සදහා 20GB දක්වා උඩුගත කිරීම් සිදුකල හැක.
යූ ටියුබ් සදහා [[:en:AVI|AVI]],[[:en:MKV|MKV]],[[:en:MOV|MOV]],[[:en:MP4|MP4]],[[:en:Divx|Divx]] සහ [[:en:FLV|FLV]] වැනි ආකෘති වලින් යුතු වීඩියෝ පට උඩුගත කිරීම් සිදුකල හැක.ස්කෑන් කිරීම් මගින් සහ ජංගම දුරකථන භාවිතයෙන් 3gp ආකෘතියේ වීඩියෝ දර්ෂණ ද උඩුගත කිරීම් කල හැකිය.


====&lt;big&gt;'''කොඩෙක් තත්ත්වය'''&lt;/big&gt;====
  
මුල් යුගයේදී විභේදනය පික්සල්  320x240 ක් වූ එක් තත්ත්ව මට්ටමකට අයත් වීඩියෝ පමණක් භවිතා කිරීමට අවකාශ සලසා තිබුණි. එහිදී සොරෙන්සන් ස්පාර්ක් කොඩෙක් භවිතය සිදුවිය.2007 ජූනි මාසයෙදී ජංගම දුරකතන මගින් සම්බන්ධ  වී වීඩියෝ නැරඹීමේ අවස්ථාව භාවිතා කරන්නන්ට ලැබුණි.2008 නොවැම්බරයේදී [[:en:720p|720p]] උපකාරය එක් කොට යූ ටියුබ් [[:en:player|ධාවකය]] 4:3 අනුපාතයක සිට 16:9 අනුපාතයකට අනුව පුළුල් තිර දර්ශනයට මාරු  වීම කරනලදී. අවසන් වශයෙන් 4-k ආකෘතියට වෙනස් කොට විභේදන හැකියාව 4096x3072 ට වර්ධනය වීම සිදුවිය.  
2010 ජූලි මසදී යූ ටියුබ් ප්‍රකාශ කළ පරිදි පික්සල් 4096x3072 විභේදනයට ලක් විය හැකි 4k ආකෘතියකට අනුව වීඩියෝපට විශාල ප්‍රමාණයක් ඉදිරිපත් කොට ඇත.ආරම්භයේ සිට විභේදනය පික්සල් 3840x2160 තෙක් උපරිම පික්සල් ප්‍රමාණයකින් දෙපසට පික්සල් 1080 ලෙසින් අඩුකිරීම සිදු කර ඇත.ඉතා උසස් ත්ත්වයෙන් යුක්තව වීඩියෝ විශාල ප්‍රමාණයක් යූ ටියුබ් හී දක්නට ලැබේ.කලින් යොදා තිබූ සම්මත තත්ත්ව([[:en:SQ|SQ]]), ඉහළ තත්ත්වය ([[:en:HQ|HQ]])සහ ඉහළ අර්ථයේ වීඩියෝ ([[:en:HD|HD]])ද වීඩියෝ වේ සිරස් විභේදනයට සාපේක්ෂ අංකිත අගය යොදා වෙනස් කර ඇත .නිරවද්‍ය වීඩියෝ ධාරාවH.264/[[:en:MPEG-4AVC|MPEG-4AVC]] ආකෘතියට අනුව ස්ටීරියෝ  [[:en:AAC|AAC]] ඕඩියෝ වශයෙන් කේතාංක  කර ඇත.

&lt;div class=&quot;NavFrame collapsed&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;යූ ටියුබ් හී එන්කෝඩින් තත්ත්ව සැසඳීම&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! &amp;nbsp; |
| Discontinued
| style=&quot;background:lime;&quot; |
| Current
|}
'''Non-DASH'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! itag value{{ref|media_type_table_note_1|[1]}}
! Default container
! Video resolution
! Video encoding
! Video profile
! Video bitrate (Mbit/s) {{ref|media_type_table_note_2|[2]}}
! Audio encoding
! Audio bitrate (kbit/s) {{ref|media_type_table_note_2|[2]}}
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''5'''
|&lt;!--Default container  --&gt; FLV
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 240p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; Sorenson H.263
|&lt;!--Video profile      --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.25
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; MP3
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 64
|-
!&lt;!--itag value         --&gt; 6
|&lt;!--Default container  --&gt; FLV
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 270p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; Sorenson H.263
|&lt;!--Video profile      --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.8
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; MP3
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 64
|-
!&lt;!--itag value         --&gt; 13
|&lt;!--Default container  --&gt; 3GP
|&lt;!--Video resolution   --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Video encoding     --&gt; MPEG-4 Visual
|&lt;!--Video profile      --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.5
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; {{n/a}}
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''17'''
|&lt;!--Default container  --&gt; 3GP
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 144p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; MPEG-4 Visual
|&lt;!--Video profile      --&gt; Simple
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.05
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 24
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''18'''
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 360p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; Baseline
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.5
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 96
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''22'''
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 720p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; High
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 2-3
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 192
|-
!&lt;!--itag value         --&gt; 34
|&lt;!--Default container  --&gt; FLV
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 360p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; Main
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.5
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 128
|-
!&lt;!--itag value         --&gt; 35
|&lt;!--Default container  --&gt; FLV
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 480p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; Main
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.8-1
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 128
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''36'''
|&lt;!--Default container  --&gt; 3GP
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 240p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; MPEG-4 Visual
|&lt;!--Video profile      --&gt; Simple
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.175
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 36
|-
!&lt;!--itag value         --&gt; 37
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 1080p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; High
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 3–5.9
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 192
|-
!&lt;!--itag value         --&gt; 38
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 3072p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; High
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 3.5-5
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 192
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''43'''
|&lt;!--Default container  --&gt; WebM
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 360p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; VP8
|&lt;!--Video profile      --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.5
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; Vorbis
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 128
|-
!&lt;!--itag value         --&gt; 44
|&lt;!--Default container  --&gt; WebM
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 480p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; VP8
|&lt;!--Video profile      --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 1
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; Vorbis
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 128
|-
!&lt;!--itag value         --&gt; 45
|&lt;!--Default container  --&gt; WebM
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 720p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; VP8
|&lt;!--Video profile      --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 2
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; Vorbis
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 192
|-
!&lt;!--itag value         --&gt; 46
|&lt;!--Default container  --&gt; WebM
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 1080p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; VP8
|&lt;!--Video profile      --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; Vorbis
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 192
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''82'''
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 360p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; 3D
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.5
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 96
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''83'''
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 240p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; 3D
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.5
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 96
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''84'''
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 720p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; 3D
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 2-3
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 192
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''85'''
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 1080p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; 3D
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 3-4
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 192
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''100'''
|&lt;!--Default container  --&gt; WebM
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 360p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; VP8
|&lt;!--Video profile      --&gt; 3D
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; Vorbis
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 128
|-
!&lt;!--itag value         --&gt; 101
|&lt;!--Default container  --&gt; WebM
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 360p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; VP8
|&lt;!--Video profile      --&gt; 3D
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; Vorbis
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 192
|-
!&lt;!--itag value         --&gt; 102
|&lt;!--Default container  --&gt; WebM
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 720p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; VP8
|&lt;!--Video profile      --&gt; 3D
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; Vorbis
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 192
|}
'''DASH (video only)'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! itag value{{ref|media_type_table_note_1|[1]}}
! Default container
! Video resolution
! Video encoding
! Video profile
! Video bitrate (Mbit/s) {{ref|media_type_table_note_2|[2]}}
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''133'''
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 240p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; Main
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.2-0.3
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''134'''
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 360p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; Main
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.3-0.4
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''135'''
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 480p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; Main
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.5-1
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''136'''
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 720p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; Main
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 1-1.5
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''137'''
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 1080p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; High
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 2-3
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''160'''
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 144p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; Main
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.1
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''264'''
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 1440p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; High
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 4-5
|}
'''DASH (audio only)'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! itag value{{ref|media_type_table_note_1|[1]}}
! Default container
! Audio encoding
! Audio bitrate (kbit/s) {{ref|media_type_table_note_2|[2]}}
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''139'''
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 48
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''140'''
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 128
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''141'''
|&lt;!--Default container  --&gt; MP4
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 256
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''171'''
|&lt;!--Default container  --&gt; WebM
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; Vorbis
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 128
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''172'''
|&lt;!--Default container  --&gt; WebM
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; Vorbis
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 192
|}
'''Live streaming'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! itag value{{ref|media_type_table_note_1|[1]}}
! Default container
! Video resolution
! Video encoding
! Video profile
! Video bitrate (Mbit/s) {{ref|media_type_table_note_2|[2]}}
! Audio encoding
! Audio bitrate (kbit/s) {{ref|media_type_table_note_2|[2]}}
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''92'''
|&lt;!--Default container  --&gt; TS
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 240p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; Main
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.15-0.3
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 48
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''93'''
|&lt;!--Default container  --&gt; TS
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 360p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; Main
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.5-1
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 128
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''94'''
|&lt;!--Default container  --&gt; TS
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 480p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; Main
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.8-1.25
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 128
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''95'''
|&lt;!--Default container  --&gt; TS
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 720p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; Main
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 1.5-3
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 256
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''96'''
|&lt;!--Default container  --&gt; TS
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 1080p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; High
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 2.5-6
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 256
|-
!&lt;!--itag value         --&gt; 120{{ref|media_type_table_note_3|[3]}}
|&lt;!--Default container  --&gt; FLV
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 720p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; Main@L3.1
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 2
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 128
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''127'''{{ref|media_type_table_note_4|[4]}}
|&lt;!--Default container  --&gt; TS
|&lt;!--Video resolution   --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Video encoding     --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Video profile      --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 96
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''128'''{{ref|media_type_table_note_4|[4]}}
|&lt;!--Default container  --&gt; TS
|&lt;!--Video resolution   --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Video encoding     --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Video profile      --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; {{n/a}}
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 96
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''132'''
|&lt;!--Default container  --&gt; TS
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 240p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; Baseline
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.15-0.2
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 48
|-
| style=&quot;background:lime;&quot; | '''151'''
|&lt;!--Default container  --&gt; TS
|&lt;!--Video resolution   --&gt; 72p
|&lt;!--Video encoding     --&gt; H.264
|&lt;!--Video profile      --&gt; Baseline
|&lt;!--Video bitrate      --&gt; 0.05
|&lt;!--Audio encoding     --&gt; AAC
|&lt;!--Audio bitrate      --&gt; 24
|}
{{note|media_type_table_note_1}}[1]
''itag'' is an undocumented parameter used internally by YouTube to
differentiate between quality profiles. Until December 2010, there was also a
URL parameter known as ''fmt'' that allowed a user to force a profile using
''itag'' codes.

{{note|media_type_table_note_2}}[2]
Approximate values based on statistical data; actual bitrate can be higher or
lower due to variable encoding rate.

{{note|media_type_table_note_3}}[3]
Has metadata referring to &quot;Elemental Technologies Live&quot;.

{{note|media_type_table_note_4}}[4]
Used as alternate audio tracks.&lt;ref&gt;
{{cite web
| url = http://adterrasperaspera.com/blog/2010/05/24/approximate-youtube-bitrates
| title = YTCrack v0.24b
| first = Fred
| last = Macall
| year = 2013
| accessdate = August 25, 2013}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
| url = http://users.ohiohills.com/fmacall/YTCRACK.TXT
| title = Approximate YouTube Bitrates
| first = Patrick
| last = McFarland
| date = May 24, 2010
| accessdate =August 12, 2010}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
| url = http://webvideotechniques.com/123/bigger-and-better-encoding-for-youtube-hd
| title = Bigger and Better: Encoding for YouTube 720p HD |date = December 2008
| accessdate =August 12, 2010}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
| url = http://trevorgreenfield.com/rants-and-raves/youtubes-1080p-failure-depends-on-how-you-look-at-it
| title = YouTube's 1080p&amp;nbsp;– Failure Depends on How You Look At It
| date = November 22, 2009
| accessdate =August 12, 2010
| last = Greenfield | first = Trevor}}{{dead link|date=July 2012}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
| url = http://youtube-global.blogspot.com/2009/11/1080p-hd-comes-to-youtube.html
| title = 1080p HD Is Coming to YouTube
| date = November 12, 2009
| accessdate =August 12, 2010
| last = Biggs
| first = Billy}}
&lt;/ref&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

====&lt;big&gt;ත්‍රිමාණ වීඩියෝ&lt;/big&gt;====

යූ ටියුබ් [[:en:software engineer|මෘදුකාංග ඉන්ජිනේරු]]වෙකු වූ පීටර් බැඩ් ෂෝ 2009 ජූලි 21 වන දින නිවේදනය කල පරිදි යූ ටියුබ් භාවිතා කරන්නන්ට ත්‍රිමාන වීඩියෝ උඩුගත කිරීමේ  පහසුකම සපයා ඇත.සාමන්‍ය [[:en:anaglyph 3D|ඇනග්ලිප්]] (සියෑන් /රතු කාච ) ක්‍රමයට අදාල ත්‍රිමාන අවස්ථා&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.physorg.com/news167575864.html|title=YouTube in 3D?|work=Physorg|date=July 23, 2009|accessdate=August 3, 2009|first=Miranda|last=Marquit}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://techie-buzz.com/video-tools/youtube-3d-videos.html|title=YouTube 3D Videos|date=July 20, 2009|work=Techie Buzz|first=Keith|last=Dsouza|accessdate=August 3, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thinkdigit.com/Internet/YouTube-adds-a-dimension-3D-goggles-not_3219.html|title=YouTube adds a dimension, 3D goggles not included|date=July 21, 2009|accessdate=August 3, 2009|work=thinkdigit|first=Kshitij|last=Sobti}}&lt;/ref&gt; ලැබෙන කණාඩි පැලදගෙන නැරඹීමේ හැකියාව ඇති වීඩියෝ වර්ග මෙන්ම විවිධ වර්ගයේ වීඩියෝ ද යූ  ටියුබ් මගින් ඉදිරිපත් කරයි.ස්ටීරියෝ තිර ලෙසින් හදුන්වන තීර පේලි  හෝ දාම් ලෑල්ලේ ආකෘතියට ප්‍රදර්ශනය වන ,රතු /සියෑන් ,කොළ /නිල්/කහ මිශ්‍රනයෙන් සැදුම්ලත් ඇනග්ලිප් හෝ පැත්තෙන් පැත්තට දර්ශන නැරඹීමේ හැකියාව ඇත .[[:en:Nvidia 3D Vision|Nvidia]] ත්‍රිමාන දර්ශනය ට&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.anandtech.com/show/4354/youtube-adds-stereoscopic-3d-video-support-and-3d-vision-support-too |title=YouTube Adds Stereoscopic 3D Video Support (And 3D Vision Support, Too) |author=Ryan Smith |publisher=[[AnandTech]] |date=May 26, 2011 |accessdate=May 26, 2011}}&lt;/ref&gt; සංගත පැත්තෙන් පැතට දර්ශනය වන ත්‍රිමාන දර්ශන සඳහාද ක්‍රියාකරන HTML 5 අනුවාදන 2011 මැයි මසදී  අලුතෙන් එක් විය.

===&lt;big&gt;අදාල කොටසට අවතීර්ණය වීමේ හැකියාව&lt;/big&gt;===

පරිශීලකයන්ට තම වෙබ් අඩවියට පරිබාහිරව තම වීඩියෝ පට නැරඹීමේ හැකියාව යූ ටියුබ් මඟින් සලසා දී ඇත.සෑම වෙබ් පිටුවකම වීඩියෝ දර්ශණයට අදාල HTML කොටස ගබඩා කොට එය බැලීමට ඇති හැකියාව යූ ටියුබ් සලසා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web|title=YouTube embedded video guide|url=http://www.athenswalk.net/_/Blog/Entries/2013/7/30_YouTube_embed_code_guide.html}}&lt;/ref&gt; මෙම හැකියාව යූ ටියුබ් වීඩ්යෝ පට [[:en:Social network|සමාජ වෙබ් අඩවි]] වල ප්‍රදර්ශනය කිරීමේදී බහුලව යොදා ගනී.යූ ටියුබ් තුලින් දැකිය හැකි වෙනත් කෙනෙකුගේ වීඩියෝ පිලිබඳ විස්තරයක් හෝ වීඩියෝ සාකච්චාවක් තුලින් පරිශීලකයෙකුට වීඩියෝ පතිචාර ඉදිරිපත් කිරීමේ හැකියාවද යූ ටියුබ් මඟින් සලසා දී ඇත.තවද 2013 අගෝස්තු මසදී යූ ටියුබ් ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් පවසා සිටියේ විවේචනයක්,විග්‍රහයක් අදී ලෙස වෙනත් පරිශීලකයන් විසින් දක්වන ප්‍රතිචාර,එම ප්‍රතිචාර වල තත්ත්වය අනුව ඉවත් කිරීමට හෝ ඉවත් නොකිරීමට හැකියාව ඇතිබවයි&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://support.google.com/youtube/answer/58123|title=Control comments and video responses|author=YouTube|accessdate=August 28, 2013}}&lt;/ref&gt;. 

සාමාන්‍යයෙන් යූ ටියුබ් හී දැක්වෙන වීඩියෝ දර්ශන බාගත කිරීමට ඈඳියක් යූ ටියුබ් මගින් ලබා නොදෙන අතර එය අදාල වෙබ් අතුරු මුහුණත් හරහා නැරඹීමට පමණක් ඉඩ සලසා ඇත&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.youtube.com/t/terms|title=Terms of Use, 5.B|publisher=YouTube|accessdate=August 25, 2010}}&lt;/ref&gt;.ඉතා සුලු ප්‍රමාණයක වීඩියෝ එනම් [[:en:barak obama|බරක් ඔබාමා]]ගේ සති පතා ජාතිය ඇමතීම් වැනි දෑ MP4 ගොනු ලෙසින් බාගත කිරීමේ අවස්ථාව සලසා තිබුණි.ඒ අතරම තෙවැනි පාර්ශවයේ වෙබ් අඩවි විශාල සංඛ්‍යාවක් බ්‍රවුසර සහ [[:en:plugins|යෙදවුම් මෘදුකාංග]] භාවිතයෙන් පරිශීලකයින්ට වීඩියෝ පට බාගත කිරීමේ හැකියාව සලසා ඇත&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/technology/2009/02/---mark-milian.html?cid=149000259|title=YouTube looks out for content owners, disables video ripping|author=Milian, Mark|work=Los Angeles Times|date=February 19, 2009|accessdate=February 21, 2009}}&lt;/ref&gt;.2009 පෙබරවාරියේ දී යූ ටියුබ් මගින් හඳුන්වාදුන් පරීක්ෂණාත්මක සේවා සේවා ජාලයක් තුලින් [[:en:Google Checkout|ගූගල් පිරික්සුම]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/02/12/AR2009021203239.html|title=YouTube Hopes To Boost Revenue With Video Downloads|work=Washington Post|date=February 12, 2009|accessdate=February 19, 2009 | first=Leena | last=Rao}}&lt;/ref&gt; හරහා සුලු ගෙවීමක් කර හෝ නොමිලයේම බාගත කිරීමට සමහර ග්‍රාහක කංඩායම් වලට අවස්ථාව සලසා දුනි&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://torrentfreak.com/google-threatens-to-sue-huge-youtube-mp3-conversion-site-120619/|title=Google Threatens To Sue Huge YouTube MP3 Conversion Site|author=Torrentfreak|date=June 19, 2012|accessdate=September 4, 2013}}&lt;/ref&gt;.එසේම පසු කාලීනව යම් යම් වෙබ් අඩවි සදහා නෛතිකව සම්භාදක පනවන්නටද යූ ටියුබ් ආයතනයට සිදුවිය.කෙසේ හෝ අයිතිය සීමා කිරීමේ විකල්ප හැකියාවන්ද ඉන් අනතුරුව 2012 ජූලි මසයේ දී බල පැවැත් වුනි&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://youtube-global.blogspot.com/2012/07/heres-your-invite-to-reuse-and-remix-4.html?utm_source=feedburner&amp;utm_medium=feed&amp;utm_campaign=Feed%3A+youtube%2FPKJx+%28YouTube+Blog%29|title=Here's your invite to reuse and remix the 4 million Creative Commons-licensed videos on YouTube|work=YouTube Official Blog|date=July 25, 2012|accessdate=February 12, 2013}}&lt;/ref&gt;.  

====&lt;big&gt;වේදිකාවන්&lt;/big&gt;====

නවීනතම [[:en:Smartphones|ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථන]] වලටද යූ ටියුබ් වෙතට අවතීර්ණය වීමේ හැකියාව ලබාදී ඇත.එහෙත් ඉන් අවස්ථාව සලසා දී ඇත්තේ [[:en:Real Time Streaming Protocol|RTSP]] මාර්ගයෙන් ලඟාවිය හැකි සමහර වීඩියෝ සදහා පමණි.තවද එය එම විශේෂිත ජංගම දුරකථන සේවාව හා බැඳුන වෙබ් අඩවිය හරහා පමණක් විය. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://m.youtube.com/|title=YouTube Mobile}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://googlesystem.blogspot.com/2007/06/mobile-youtube.html|title=Mobile YouTube|author=Google Operating System|date=June 15, 2007|accessdate=January 17, 2009}}&lt;/ref&gt;.

2007 ජූලි මාසයෙන් පසු සමහර [[:en:Apple Inc.|ඇපල් නිශ්පාදන]] වලට පමණක් දර්ශණය වන යූ ටියුබ් දර්ශණ ලබා දී ඇත.[[:en:apple tv|ඇපල් රූපවාහිනී]],[[:en:iPod touch|iPod Touch]] සහ [[:en:iPhone|iPhone]] වැනි සමහර මෙවලම් හරහා යූ ටියුබ් වීඩියෝ දර්ශණ ලබා ගැනීමේ හැකියාව සලසා ඇත&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2007/06/20youtube.html|title=YouTube Live on Apple TV Today; Coming to iPhone on June 29|publisher=[[Apple Inc.|Apple]]|date=June 20, 2007|accessdate=January 17, 2009}}&lt;/ref&gt;.අනතුරුව පසු කාලීනව සිදු කරන ලද තවත් වෙනස්කම් මඟින් වෙනත් මාර්ග ඔස්සේ මෙවැනි වීඩියෝ බාගත කිරීමේ අවස්ථාව උදාකර දෙන ලදී.

===&lt;big&gt;දේශීයකරණය&lt;/big&gt;===

2007 ජූනි 19 වන දින ගූගල් ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී [[:en:Eric Schmidt|එරික් ස්මිත්]] මෙහෙයවන ලද නවතම [[:en:localization|දේශීයකරණ]]&lt;ref name=&quot;local&quot;/&gt; පද්ධතීන් දියත් කර ඇත.මෙම වෙබ් අඩවියේ අතුරු මුහුණත රටවල් 71 කටත් එක් රාජ්‍යකටත්(හොංකොං) ලෝක ව්‍යාප්ත සංස්කරණ මගින්ද ලබා ගත හැක&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://i.imgur.com/5mcv2XY.png|title=YouTube content locations|accessdate=April 1, 2014}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
|-
! රට
! භාෂාව
! දියත්වූ දිනය
|-
| {{Flag|USA}} (and worldwide launch)
| [[American English|English]]
| {{dts|2005|February|15}}&lt;ref name=&quot;local&quot; /&gt;
|-
| {{Flag|Brazil}}
| [[Brazilian Portuguese|Portuguese]]
| {{dts|2007|June|19}}&lt;ref name=&quot;local&quot; /&gt;
|-
| {{Flag|France}}
| [[French language|French]] and [[Basque language|Basque]]
| {{dts|2007|June|19}}&lt;ref name=&quot;local&quot;&gt;{{Cite news|first=Peter|last=Sayer|url=http://www.pcadvisor.co.uk/news/index.cfm?NewsID=9772|title=Google launches YouTube France News|publisher=PC Advisor|date=June 19, 2007|accessdate=August 3, 2009}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Ireland}}
| [[Hiberno-English|English]]
| {{dts|2007|June|19}}&lt;ref name=&quot;local&quot; /&gt;
|-
| {{Flag|Italy}}
| [[Italian language|Italian]]
| {{dts|2007|June|19}}&lt;ref name=&quot;local&quot; /&gt;
|-
| {{Flag|Japan}}
| [[Japanese language|Japanese]]
| {{dts|2007|June|19}}&lt;ref name=&quot;local&quot; /&gt;
|-
| {{Flag|Netherlands}}
| [[Dutch language|Dutch]]
| {{dts|2007|June|19}}&lt;ref name=&quot;local&quot; /&gt;
|-
| {{Flag|Poland}}
| [[Polish language|Polish]]
| {{dts|2007|June|19}}&lt;ref name=&quot;local&quot; /&gt;
|-
| {{Flag|Spain}}
| [[Spanish language|Spanish]], [[Galician language|Galician]], [[Catalan language|Catalan]] and [[Basque language|Basque]]
| {{dts|2007|June|19}}&lt;ref name=&quot;local&quot; /&gt;
|-
| {{Flag|United Kingdom}}
| [[British English|English]]
| {{dts|2007|June|19}}&lt;ref name=&quot;local&quot; /&gt;
|-
| {{Flag|Mexico}}
| [[Mexican Spanish|Spanish]]
| {{dts|2007|October|11}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eluniversal.com.mx/articulos/43235.html|title=Presentan hoy YouTube México|publisher=[[El Universal (Mexico City)|El Universal]]|date=October 11, 2007|accessdate=September 9, 2010|language=Spanish|trans_title=YouTube México launched today}}{{dead link|date=February 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Hong Kong}}
| [[Hong Kong English|English]] and [[Traditional Chinese characters|Chinese]]
| {{dts|2007|October|17}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://stanley5.blogspot.com/2007/10/youtube.html|title=中文上線&amp;nbsp;– YouTube 香港中文版登場！|publisher=Stanley5|date=October 17, 2007|accessdate=January 2, 2012|archive-date=April 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200429052053/http://stanley5.blogspot.com/2007/10/youtube.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Taiwan}}
| [[Traditional Chinese characters|Chinese]]
| {{dts|2007|October|18}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.zdnet.com.tw/news/software/0,2000085678,20125299,00.htm|title=YouTube台灣網站上線 手機版再等等|publisher=[[ZDNet]]|date=October 18, 2007|accessdate=January 2, 2012|archive-date=July 6, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100706154250/http://www.zdnet.com.tw/news/software/0,2000085678,20125299,00.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Australia}}
| [[Australian English|English]]
| {{dts|2007|October|22}}&lt;ref name=&quot;AUS-NZ&quot;&gt;{{Cite news|first=Kristen|last=Nicole|url=http://mashable.com/2007/10/22/youtube-australia-new-zealand/|title=YouTube Launches in Australia &amp; New Zealand|publisher=[[Mashable]]|date=October 22, 2007|accessdate=August 3, 2009}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|New Zealand}}
| [[New Zealand English|English]]
| {{dts|2007|October|22}}&lt;ref name=&quot;AUS-NZ&quot; /&gt;
|-
| {{Flag|Canada}}
| [[Canadian English|English]] and [[Canadian French|French]]
| {{dts|2007|November|6}}&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Kristen|last=Nicole|url=http://mashable.com/2007/11/06/youtube-canada/|title=YouTube Canada Now Live|date=November 6, 2007|publisher=[[Mashable]]|accessdate=August 3, 2009}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Germany}}
| [[German language|German]]
| {{dts|2007|November|8}}&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Adam|last=Ostrow|url=http://mashable.com/2007/11/08/youtube-germany/|title=YouTube Germany Launches|publisher=[[Mashable]]|date=November 8, 2007|accessdate=August 3, 2009}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Russia}}
| [[Russian language|Russian]]
| {{dts|2007|November|13}}&lt;ref&gt;{{Cite news|first=|last=|url=http://www.kommersant.ru/doc/824940/|title=YouTube перевелся на русский|language=ru|publisher=Kommersant Moscow|date=November 14, 2007|accessdate=March 22, 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|South Korea}}
| [[Korean language|Korean]]
| {{dts|2008|January|23}}&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Martyn|last=Williams|url=http://www.pcworld.com/article/141684/youtube_launches_korean_site.html|publisher=[[PC World]]|date=January 23, 2008|accessdate=March 22, 2012|title=YouTube Launches Korean Site}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|India}}
| [[Indian English|English]], [[Bengali language|Bengali]], [[Gujarati language|Gujarati]], [[Hindi language|Hindi]], [[Kannada language|Kannada]], [[Malayalam language|Malayalam]], [[Marathi language|Marathi]],  [[Punjabi language|Punjabi]], [[Tamil language|Tamil]] and [[Telugu language|Telugu]]
| {{dts|2008|May|7}}&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Sandeep|last=Joshi|url=http://www.hindu.com/2008/05/08/stories/2008050857242200.htm|title=YouTube now has an Indian incarnation|work=The Hindu|date=May 8, 2008|accessdate=August 3, 2009|location=Chennai, India|archive-date=November 28, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131128004152/http://www.hindu.com/2008/05/08/stories/2008050857242200.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Israel}}
| [[Hebrew language|Hebrew]] and [[English language|English]]
| {{dts|2008|September|16}}
|-
| {{Flag|Czech Republic}}
| [[Czech language|Czech]]
| {{dts|2008|October|9}}&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Petr|last=Bokuvka|url=http://czechdaily.wordpress.com/2008/10/12/czech-version-of-youtube-launched-and-its-crap-it-sucks/|title=Czech version of YouTube launched. And it's crap. It sucks|work=The Czech Daily Word|publisher=Wordpress.com|date=October 12, 2008|accessdate=August 3, 2009}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Sweden}}
| [[Swedish language|Swedish]]
| {{dts|2008|October|22}}&lt;ref&gt;[http://www.kullin.net/2008/10/launch-video-unavailable-when-youtube-opens-up-in-sweden/ Launch video unavailable when YouTube opens up in Sweden] October 23, 2008. Retrieved December 7, 2012.&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|South Africa}}
| [[South African English|English]] and [[Afrikaans language|Afrikaans]]
| {{dts|2010|May|17}}&lt;ref name=&quot;local&quot; /&gt;
|-
| {{Flag|Argentina}}
| [[Argentine Spanish|Spanish]]
| {{dts|2010|September|8}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.webcitation.org/5sbofbU9A|title=YouTube launches in Argentina|date=September 9, 2010|accessdate=September 9, 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Algeria}}
| [[literary Arabic|Arabic]] and [[French language|French]]
| {{dts|2011|March|9}}&lt;ref name=&quot;arabcrunch1&quot;&gt;{{cite web|url=http://arabcrunch.com/2011/03/youtube-launches-local-version-for-algeria-egypt-jordan-morocco-saudi-arabia-tunisia-and-yemen.html |title=YouTube Launches Local Version For Algeria, Egypt, Jordan, Morocco, Saudi Arabia, Tunisia and Yemen |publisher=ArabCrunch |accessdate=March 13, 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Egypt}}
| [[Arabic language|Arabic]]
| {{dts|2011|March|9}}&lt;ref name=&quot;arabcrunch1&quot;/&gt;
|-
| {{Flag|Jordan}}
| [[Arabic language|Arabic]]
| {{dts|2011|March|9}}&lt;ref name=&quot;arabcrunch1&quot;/&gt;
|-
| {{Flag|Morocco}}
| [[Arabic language|Arabic]] and [[French language|French]]
| {{dts|2011|March|9}}&lt;ref name=&quot;arabcrunch1&quot;/&gt;
|-
| {{Flag|Saudi Arabia}}
| [[Arabic language|Arabic]]
| {{dts|2011|March|9}}&lt;ref name=&quot;arabcrunch1&quot;/&gt;
|-
| {{Flag|Tunisia}}
| [[Arabic language|Arabic]] and [[French language|French]]
| {{dts|2011|March|9}}&lt;ref name=&quot;arabcrunch1&quot;/&gt;
|-
| {{Flag|Yemen}}
| [[Arabic language|Arabic]]
| {{dts|2011|March|9}}&lt;ref name=&quot;arabcrunch1&quot;/&gt;
|-
| {{Flag|Kenya}}
| [[English language|English]] and [[Swahili language|Swahili]]
| {{dts|2011|September|1}}&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Nmachi|last=Jidenma|url=http://thenextweb.com/africa/2011/10/05/google-launches-youtube-in-kenya/|title=Google launches YouTube in Kenya|publisher=[[The Next Web]]|date=September 1, 2011|accessdate=March 22, 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Philippines}}
| [[Philippine English|English]] and [[Filipino language|Filipino]]
| {{dts|2011|October|13}}&lt;ref name=&quot;philippines&quot;&gt;{{Cite news|first=Tam|last=Nod|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=737018&amp;publicationSubCategoryId=200|title=YouTube launches 'The Philippines'|publisher=The Philippine Star|date=October 13, 2011|accessdate=October 13, 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Singapore}}
| [[Singapore English|English]]
| {{dts|2011|October|20}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=YouTube launches Singapore site|url=http://www.todayonline.com/Singapore/EDC111020-0000359/YouTube-launches-Singapore-site|accessdate=October 20, 2011|newspaper=TODAY|date=October 20, 2011|archive-date=October 21, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111021221603/http://www.todayonline.com/Singapore/EDC111020-0000359/YouTube-launches-Singapore-site|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Belgium}}
| [[Dutch language|Dutch]] and [[Belgian French|French]]
| {{dts|2011|November|16}}&lt;ref name=&quot;local&quot; /&gt;
|-
| {{Flag|Colombia}}
| [[Colombian Spanish|Spanish]]
| {{dts|2011|November|30}}&lt;ref&gt;[http://thenextweb.com/la/2011/12/01/youtube-launches-localized-website-for-columbia/ YouTube launches localized website for Colombia] December 1, 2011. Retrieved December 1, 2011.&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Uganda}}
| [[Ugandan English|English]]
| {{dts|2011|December|2}}&lt;ref&gt;[http://pctechmagazine.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1069:google-launches-youtube-uganda&amp;catid=1:latest-news&amp;Itemid=162 Google Launches YouTube Uganda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104043549/http://pctechmagazine.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1069%3Agoogle-launches-youtube-uganda&amp;catid=1%3Alatest-news&amp;Itemid=162 |date=2012-01-04 }} December 2, 2011. Retrieved January 15, 2012.&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Nigeria}}
| [[Nigerian Standard English|English]]
| {{dts|2011|December|7}}&lt;ref&gt;[http://www.techmtaa.com/2011/12/07/google-to-launch-youtube-nigeria-today/ Google to Launch YouTube Nigeria Today] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108001623/http://www.techmtaa.com/2011/12/07/google-to-launch-youtube-nigeria-today |date=2012-01-08 }} December 7, 2011. Retrieved January 15, 2012.&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Chile}}
| [[Spanish language|Spanish]]
| {{dts|2012|January|20}}&lt;ref&gt;[http://nextvlatam.com/index.php/5-otts/google-launches-youtube-chile/ Google launches YouTube Chile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325080121/http://nextvlatam.com/index.php/5-otts/google-launches-youtube-chile/ |date=2012-03-25 }} March 19, 2012. Retrieved March 22, 2012.&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Hungary}}
| [[Hungarian language|Hungarian]]
| {{dts|2012|February|29}}&lt;ref&gt;[http://kultura.hu/main.php?folderID=1094&amp;articleID=323455&amp;ctag=&amp;iid=11 Google Launches Hungarian YouTube] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117060628/http://kultura.hu/main.php?folderID=1094&amp;articleID=323455&amp;ctag=&amp;iid=11 |date=2013-01-17 }} March 12, 2012. Retrieved March 22, 2012.&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Malaysia}}
| [[Malaysian English|English]] and [[Malaysian language|Malay]]
| {{dts|2012|March|22}}&lt;ref&gt;[http://www.webpronews.com/youtube-launches-local-domain-for-malaysia-2012-03 YouTube Launches Local Domain For Malaysia] March 22, 2012. Retrieved March 22, 2012.&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Peru}}
| [[Spanish language|Spanish]]
| {{dts|2012|March|25}}&lt;ref&gt;[http://www.webpronews.com/youtube-peru-launched-expansion-continues-2012-03 YouTube Peru Launched, Expansion continues] March 27, 2012. Retrieved April 1, 2012.&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|United Arab Emirates}}
| [[Arabic language|Arabic]] and [[English language|English]]
| {{dts|2012|April|1}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.emirates247.com/business/technology/uae-version-of-youtube-launched-2012-04-02-1.451741|title=UAE version of YouTube launched|publisher=Emirates 247|date=April 2, 2012|accessdate=February 14, 2014|author=Bindu Suresh Rai}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Greece}}
| [[Greek language|Greek]]
| {{dts|2012|May|1}}
|-
| {{Flag|Indonesia}}
| [[English language|English]] and [[Indonesian language|Indonesian]]
| {{dts|2012|June|14}}&lt;ref&gt;[http://www.thejakartaglobe.com/home/youtube-launches-indonesian-version/524443  &quot;YouTube Launches Indonesian Version&quot;], June 15, 2012. Retrieved July 8, 2012.&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Ghana}}
| [[English language|English]]
| {{dts|2012|June|21}}&lt;ref&gt;[http://www.humanipo.com/blog/713/Google-launches-YouTube-in-Ghana  &quot;Google launches YouTube in Ghana&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120624232254/http://www.humanipo.com/blog/713/Google-launches-YouTube-in-Ghana |date=2012-06-24 }}, June 22, 2012. Retrieved July 8, 2012.&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Senegal}}
| [[English language|English]] and [[French language|French]]
| {{dts|2012|July|12}}&lt;ref&gt;[http://www.telecompaper.com/news/youtube-launches-local-portal-in-senegal  &quot;YouTube launches local portal in Senegal&quot;], Jubr&gt;
{{note|media_type_table_note_3}}[3] itag 120 is for live streaming and has metadata referring to &quot;Elemental Technologies Live&quot;.ly 16, 2012. Retrieved July 25, 2012.&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Turkey}}
| [[Turkish language|Turkish]]
| {{dts|2012|October|1}}&lt;ref&gt;[http://www.aa.com.tr/en/turkiye/86446--g  &quot;YouTube's Turkish version goes into service&quot;], October 1, 2012. Retrieved October 1, 2012.&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Ukraine}}
| [[Ukrainian language|Ukrainian]]
| {{dts|2012|December|13}}&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Maryna|last=Tarasova|url=http://google-ukraine-blog.blogspot.com/2012/12/youtube.html|publisher=Google Ukraine Blog|title=YouTube приходить в Україну! (YouTube comes in Ukraine!)|date=December 13, 2012|location=Ukraine}} {{ref-uk}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Denmark}}
| [[Danish language|Danish]]
| {{dts|2013|February|7}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.iprospect.dk/youtube-lanceres-i-danmark|publisher=iProspect|title=YouTube lanceres i Danmark|accessdate=April 17, 2013|location=Denmark|archive-date=May 7, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130507094859/http://www.iprospect.dk/youtube-lanceres-i-danmark|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Finland}}
| [[Finnish language|Finnish]]
| {{dts|2013|February|7}}&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Vilja|last=Sormunen|url=http://www.klok.fi/blog/youtube-launches-in-the-nordics/|publisher=KLOK|title=YouTube Launches in the Nordics|date=February 6, 2013|accessdate=February 11, 2013|location=Nordic|archive-date=October 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110928/http://www.klok.fi/blog/youtube-launches-in-the-nordics/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Norway}}
| [[Norwegian language|Norwegian]]
| {{dts|2013|February|7}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tono.no/YouTube+lansert+i+Norge.12888.cms|publisher=[[TONO]]|title=YOUTUBE LAUNCHED IN NORWAY|accessdate=April 17, 2013|location=Norway|archive-date=April 20, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130420134320/http://www.tono.no/YouTube+lansert+i+Norge.12888.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Switzerland}}
| [[German language|German]], [[French language|French]] and [[Italian language|Italian]]
| {{dts|2013|April|9}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.swissinfo.ch/eng/business/YouTube_goes_Swiss.html?cid=35450210|publisher=[[swissinfo]]|title=YouTube goes Swiss|accessdate=April 17, 2013|location=Swiss}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Austria}}
| [[German language|German]]
| {{dts|2013|April|11}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.wienerzeitung.at/themen_channel/wz_digital/digital_news/538498_YouTube.at-seit-Donnerstag-online.html|publisher=[[Wiener Zeitung]]|title=YouTube.at since Thursday online|accessdate=April 17, 2013|location=Austria}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Romania}}
| [[Romanian language|Romanian]]
| {{dts|2013|April|25}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.zf.ro/zf-24/youtube-romania-se-lanseaza-intr-o-saptamana-10764820|publisher=ZF.ro|title=Youtube România se lansează într-o săptămână|accessdate=May 14, 2013|location=Romania}}&lt;/ref&gt;
|-	
| {{Flag|Portugal}}
| [[Portuguese language|Portuguese]]
| {{dts|2013|May|7}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.lusonoticias.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=27764:google-lanca-versao-lusa-do-youtube&amp;catid=343&amp;Itemid=159|publisher=Luso Noticias|title=Google lança versão lusa do YouTube|accessdate=May 14, 2013|location=Portugal|archive-date=December 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003223/http://www.lusonoticias.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=27764:google-lanca-versao-lusa-do-youtube&amp;catid=343&amp;Itemid=159|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Slovakia}}
| [[Slovak language|Slovak]]
| {{dts|2013|May|21}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://vat.pravda.sk/obraz-a-zvuk/clanok/281254-slovaci-uz-mozu-oficialne-zarabat-na-tvorbe-videi-pre-youtube/|title=Slováci už môžu oficiálne zarábať na tvorbe videí pre YouTube|publisher=Vat Pravda|date=May 21, 2013|accessdate=February 14, 2014|author=[http://vat.pravda.sk/autor/64-svec-tomas/ tš]|language=[[Slovak language|Slovak]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Bahrain}}
| [[Arabic language|Arabic]]
| {{dts|2013|September|16}}&lt;ref name=&quot;gcc&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tbreak.ae/news/youtube-expands-monetization-partnership-gcc|title=YouTube expands monetization and partnership in GCC|publisher=tbreak Media|date=September 16, 2013|accessdate=February 14, 2014|author=[http://www.tbreak.ae/author/theregos Nick Rego]}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Kuwait}}
| [[Arabic language|Arabic]]
| {{dts|2013|September|16}}&lt;ref name=&quot;gcc&quot;/&gt;
|-
| {{Flag|Oman}}
| [[Arabic language|Arabic]]
| {{dts|2013|September|16}}&lt;ref name=&quot;gcc&quot;/&gt;
|-
| {{Flag|Qatar}}
| [[Arabic language|Arabic]]
| {{dts|2013|September|16}}&lt;ref name=&quot;gcc&quot;/&gt;
|-
| {{Flag|Bosnia and Herzegovina}}
| [[Bosnian language|Bosnian]], [[Croatian language|Croatian]] and [[Serbian language|Serbian]]
| {{dts|2014|March|18}}
|-
| {{Flag|Bulgaria}}
| [[Bulgarian language|Bulgarian]]
| {{dts|2014|March|18}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://newtrend.bg/digital-company/youtube/youtube-reklama-bulgaria|title=YouTube рекламата става достъпна и за България|publisher=New Trend|date=March 18, 2014|accessdate=April 5, 2014|author=[http://newtrend.bg/author/ivelina Ивелина Атанасова]|language=[[Bulgarian language|Bulgarian]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Croatia}}
| [[Croatian language|Croatian]]
| {{dts|2014|March|18}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://liderpress.hr/poslovna-znanja/oglasavanje-na-video-platformi-youtube-od-sad-dostupno-i-u-hrvatskoj/|title=Oglašavanje na video platformi YouTube od sad dostupno i u Hrvatskoj|publisher=Lider|date=March 19, 2014|accessdate=April 5, 2014|language=[[Croatian language|Croatian]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Estonia}}
| [[Estonian language|Estonian]]
| {{dts|2014|March|18}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.meedium.ee/blog/youtube-reklaamid-eestis|title=Youtube reklaamid - uued võimalused nüüd ka Eestis!|publisher=Meedium|date=March 19, 2014|accessdate=April 5, 2014|author=Siiri Oden|language=[[Estonian language|Estonian]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Latvia}}
| [[Latvian language|Latvian]]
| {{dts|2014|March|18}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://marketing.lv/tagad-reklamas-iespejas-youtube-kanala-iespejams-izmantot-ari-latvija/|title=Tagad reklāmas iespējas Youtube kanālā iespējams izmantot arī Latvijā|publisher=Marketing|date=March 18, 2014|accessdate=April 5, 2014|author=[http://marketing.lv/author/marta/ Marta]|language=[[Latvian language|Latvian]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Lithuania}}
| [[Lithuanian language|Lithuanian]]
| {{dts|2014|March|18}}
|-
| {{Flag|Macedonia}}
| [[Macedonian language|Macedonian]], [[Serbian language|Serbian]] and [[Turkish language|Turkish]]
| {{dts|2014|March|18}}
|-
| {{Flag|Montenegro}}
| [[Croatian language|Croatian]] and [[Serbian language|Serbian]]
| {{dts|2014|March|18}}
|-
| {{Flag|Serbia}}
| [[Serbian language|Serbian]]
| {{dts|2014|March|18}}
|-
| {{Flag|Slovenia}}
| [[Slovenian language|Slovenian]]
| {{dts|2014|March|18}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dnevnik.si/magazin/znanost-in-tehnologija/na-youtube-prihajajo-tudi-slovenski-video-oglasi|title=Na Youtube prihajajo tudi slovenski video oglasi|publisher=[[Dnevnik (Slovenia)|Dnevnik]]|date=March 18, 2014|accessdate=April 5, 2014|author=STA|language=[[Slovenian language|Slovenian]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flag|Thailand}}
| [[Thai language|Thai]]
| {{dts|2014|April|1}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationmultimedia.com/business/YouTube-introduces-homepage-especially-30230795.html|title=YouTube introduces homepage especially|publisher=[[The Nation (Thailand)|The Nation]]|date=April 3, 2014|accessdate=April 4, 2014|author=Asina Pornwasin}}&lt;/ref&gt;
|}

යූ ටියුබ් අතුරු මුහුණතේ යෝජිත පරිදි [[:en:IP|IP]] ලිපිනය පදනම් වූ ග්‍රාහකයින්ට තෝරා ගැනීම් වරම් ලැබී ඇත.සමහර අවස්ථාවල &quot;මෙම වීඩියෝව ඔබේ රට තුල ලබා ගැනීමට නොහැක&quot; වැනි අවවද ලබා දීමද සිදුවේ.නුසුසුදුසු අන්තර්ගතයන් හෝ තහන්චි නිසා මෙය සිදු වේ&lt;ref&gt;{{cite web| title = Learn More: Video not available in my country|publisher = YouTube Help| url = http://www.google.com/support/youtube/bin/answer.py?hl=en-uk&amp;answer=92571|accessdate=August 4, 2009}}&lt;/ref&gt;.

යූ ටියුබ් අතුරු මුහුණත දැනට භාෂා 61ක සංස්කරණ වලින් ක්‍රියාත්මක වේ.මෙය පර්සියානු,තායි,උර්දු සහ විටයට්නාම වැනි දේශීය විඩියෝ දර්ශණ අවස්ථා නොමැති රටවල් වලටද අදාල වේ.

2008 සහ 2010 අතරතුර [[:en: Mustafa Kemal Atatürk |මුස්ටෆා කමෙල් අටටූක්]] ට අපහාස වන අයුරින් සහ මුස්ලිම් නීති වලට පටහැණි වන අයුරින් වීඩියෝ ඇතුලත් වීම නිසා තුර්කියේ යූ ටියුබ් තහනමට ලක් විය.2012 දී &lt;code&gt;youtube.com.tr&lt;/code&gt; යන වසම් නාමයෙන් දේශීය යූ ටියුබ් සේවාවක් [[:en:Legal system of the Republic of Turkey|තුර්කි නීති]] වලට පටහැණි නොවන ලෙස දියත් කෙරුනි.&lt;ref&gt;{{Cite news| title = YouTube cedes to Turkey and uses local Web domain| publisher = CNET| url = http://news.cnet.com/8301-1023_3-57524907-93/youtube-cedes-to-turkey-and-uses-local-web-domain/| date = October 2, 2012| accessdate = October 3, 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20140312054330/http://news.cnet.com/8301-1023_3-57524907-93/youtube-cedes-to-turkey-and-uses-local-web-domain/| archive-date = March 12, 2014| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

යූ ටියුබ් සහ බ්‍රිතාන්‍ය [[:en:Royalties|රාජකීයන්]] අතර ඇතිවූ මත භේදයක් නිසා 2009 මාර්තු මසදී ආදික්‍ය ස්ංගීත වීඩියෝ [[එක්සත් රාජධානිය]] තුල විකාශනය කිරීම නවතා දමන ලදී.2009 සැප්තැම්බර් මස දී මෙම තහනම ඉවත් කරන ලදී&lt;ref&gt;{{Cite news| title = Music videos back on YouTube in multi-million pound PRS deal|author=Barnett, Emma|work=The Daily Telegraph |location=London  | url = http://www.telegraph.co.uk/technology/google/6127624/Music-videos-back-on-YouTube-in-multi-million-pound-PRS-deal.html|date=September 3, 2009|accessdate=September 3, 2009 }}&lt;/ref&gt;.2009 අප්‍රේල් මසදී මෙම තහන්චියම ජර්මනියේදී ද ඇතිවිය&lt;ref&gt;{{Cite news| title = Now YouTube stops the music in Germany|work=The Guardian |location=London  | url = http://www.guardian.co.uk/media/pda/2009/apr/01/youtube-digital-music-and-audio|date=April 1, 2009|accessdate=April 2, 2009 }}&lt;/ref&gt;.

==&lt;big&gt;අප්‍රේල් මෝඩයින්&lt;/big&gt;==

2008 [[:en:April Fools' Day|අප්‍රේල් පළමු වැනි දින]] සිට සෑම වසරකම අප්‍රේල් පළමු දිනට විහිලු වැඩසටහනක් යූ ටියුබ් මගින් ඉදිරිපත් කරයි. 

:*'''2008:''' [[:en:Rick Astley|රික් ඈස්ලි]] ගේ ස්ංගීත වීඩියෝව වන &quot;Never gonna give you up(ඔබව අමතක කරන්න කිසිදා මා සූදානම් නෑ)&quot; රික් රෝලිං නමින් විකට අංගයක් ලෙසින් සංස්කරනය වීම&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://techcrunch.com/2008/03/31/youtube-rickrolls-users/ | title=YouTube RickRolls Users | publisher=TechCrunch.com | date=March 31, 2008 | accessdate=April 2, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://ryanspoon.com/blog/2008/03/31/youtube-rickrolls-april-fools-in/ | title=YouTube RickRolls April Fools In | publisher=RyanSpoon.com | date=March 31, 2008 | accessdate=April 2, 2010}}&lt;/ref&gt;.
:*'''2009:''' ප්‍රධාන පිටුවට යොමු වීමේදී මුලු පිටුවම උඩුයටිකුරු වීම.මෙය නව සැකැස්මක් ලෙස යූ ටියුබ් හදුන්වා දුනි&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.searchcowboys.com/news/453 | title=April fools: YouTube turns the world up-side-down | publisher=searchcowboys.com | date=April 1, 2009 | accessdate=April 2, 2010}}&lt;/ref&gt;.
:*'''2010:''' තාවකාලිකව නිකුත් කළ [[:en:TEXTp|TEXTp]] අවස්ථාව මඟින්,තිබෙන වර්ණයන් ඉංග්‍රීසි කැපිටල් අකුරු වලින් අහඹු ලෙස දර්ශනය වීම.මෙය [[:en:band width|කලාප පළල]] සඳහා වැයවන වියදම තත්පරයකට ඩොලර් 1කින් අඩු කිරීම සදහා ගත් උත්සහායක් ලෙස යූ ටියුබ් මඟින් පවසා ඇත&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://youtube-global.blogspot.com/2010/03/textp-saves-youtube-bandwidth-money.html | title=TEXTp saves YouTube bandwidth, money | publisher=YouTube | date=April 1, 2010 | accessdate=April 2, 2010}}&lt;/ref&gt;.
:*'''2011:''' 1900 යුගයේ හාස්‍යමය චිත්‍රපට වූ [[ෆ්ලූගල්හෝන් ෆීලියින්]] සහ [[:en:Keyboard Cat|යතුරු පුවරු පූසා]] වැනි නිර්මාණ වල අකාරය සහ 1911 බොත්තම භාවිතයෙන් 100වන සංවස්තරය සැමරීම&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.telegraph.co.uk/technology/google/8421394/YouTube-goes-back-to-1911-for-April-Fools-Day.html| title=YouTube goes back to 1911 for April Fools' Day|work=The Daily Telegraph |location=London  | date=April 1, 2011 | accessdate=April 1, 2011| first=Shane| last=Richmond}}&lt;/ref&gt;.
:*'''2012:''' සියලුම වීඩියෝ දර්ශණ නිවසේ දී නැරඹිය හැකි අයුරෙන් [[:en:DVD|DVD]], [[:en:videotape|Video cassette]], [[:en:laser disc|laser disc]] ලබා ගැනීමට අඩවි සළකුණ අසල ඇති ලාංඡනයට අවතීර්න වන ලෙස ප්‍රකාශ කර සිටීම&quot;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2123580/April-Fools-Day-2012-Google-YouTube-past-jokes.html| title=Simon Cowell's bromance, the self-driving Nascar and Hungry Hippos for iPad... the best April Fools' gags|work=The Daily Mail |location=London  | date=April 1, 2012 | accessdate=April 2, 2012| first1=Pamela| last1=Owen|first2=Meghan|last2=Keneally}}&lt;/ref&gt;.
:*'''2013:''' [[:en:The Onion|The Onion]] නම් උපහාසාත්මක පුවත් පත් සමාගම සමඟ හා එක්ව වීඩියෝ බෙදා ගැනීමේ තරඟයක් පවත්වා එහි අවසානයට පැමිණි බවත් එහි ජයග්‍රාහකයින් පිලිබඳව 2023 දී ප්‍රකාශ කරන බවත් ප්‍රකාශ කර සිටීම.මේ අනුව ඊළග පැය 12 තුල සජීවීව සම්බන්ධ වන සාමජිකයින් පිලිබඳ ව වීඩියෝ විග්‍රහයන කිරීමද සිදු විය&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://newsfeed.time.com/2013/04/01/watch-youtube-announces-it-will-shut-down/| title=WATCH: YouTube Announces It Will Shut Down|work=Time.com | date=April 1, 2013 | accessdate=April 26, 2013| first=Kristene|last=Quan}}&lt;/ref&gt;.  
:*'''2014:''' වීඩියෝ වල වෛරසයක් ඇතුලු වීමේ ප්‍රවණතාවක් ඇතිවී ඇති බව ප්‍රකාශ කොට සිටීම&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2014/04/01/youtube-april-fools_n_5068694.html YouTube Reveals Its Viral Secrets In April Fools' Day Video] Kleinman, Alexis, ''Huffington Post'', April 1 2014. Retrieved April 1, 2014.&lt;/ref&gt;.

==&lt;big&gt;සමාජ ගැටුම්&lt;/big&gt;==

{{Main|යූ ටියුබ් සමාජ ගැටුම්}}
පුද්ගලික වශයෙන් තනි පුද්ගලයින්ද විශාල නිශ්පාදන සමාගම් වශයෙන්ද යූ ටියුබ් හී ප්‍රේක්ෂක පිරිස වර්ධනය කිරීමට දායක වී ඇත&lt;ref name=WiredUK20131127&gt;{{cite web |url=http://www.wired.co.uk/news/archive/2013-11/27/youtube-community |title=The rise and fall of YouTube's celebrity pioneers |last=Tufnell |first=Nicholas |date=November 27, 2013 |website=Wired UK |archiveurl=http://www.webcitation.org/6Mblm3WtO |archivedate=January 13, 2014 }}&lt;/ref&gt;.ස්වාධීන අන්තර්ගතයන් තනන්නන් සුලුවෙන් මුදල් සහ මහන්සිය වැයකොට රේඩියෝ ප්‍රචාරක වැඩසටහන් වැනි වැඩ සටහන් නිපදවා ඇති අතර මහා පරිමණයෙන් රේඩියෝ වැඩසටහනක් කිර්‍රීම විශාල වියදමක් සහ ගැටලු රැසක් ඇති වීමට හේතු වන කරුණකි&lt;ref name=Reuters20070225&gt;{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/2007/02/26/us-youtube-idUSN2518918320070226 |title=YouTube stars don't always welcome record deals |last=Bruno |first=Antony |date=February 25, 2007 |publisher=Reuters |archiveurl=http://www.webcitation.org/6Mg15Wsfd |archivedate=January 16, 2014 }}&lt;/ref&gt;.කෙසේ හෝ පැරණි චිත්‍රපට නලු නිලියන් විසින් සහ ඉදිරිපත් කර ඇති වැඩසටහන් වල තත්ත්වය පරීක්ෂා කොට බලා වාර්ථා ඉදිරිපත් කිරීමට යූ ටියුබ් හී කලමනාකාරීත්වය පියවර ගෙන ඇත.ආදායම් හුවමාරු කිරීමේ &quot;කොටස්කරු වැඩසටහන්&quot; මගින් වසරකට ඩොලර් ලක්ශයක පමණ අදායමක් ලැබීමට හැකිවී ඇත.2012 දී [[:en:CMU|CMU]] ව්‍යාපාරික සංස්කාරක,යූ ටියුබ් යනු නොමිලයේ සංගීත වීඩියෝපට ප්‍රවර්ධනය කල හැකි මාධ්‍යක් ලෙස ප්‍රකශයට පත් කෙරුනි.2013 දී ෆෝබ්ස් හී ප්‍රකාශකයෙක් වන කැතරින් තයර් ප්‍රකාශ කොට සිටියේ කලා කරුවන්ගේ ඩිජිටල් යුගය වන මෙම යුගයේ දී කලා කෘතියේ තත්ත්වය පමණක් නොව එය යූ ටියුබ් සමග අනුගත වනේද යන බවත් සලකා බැලිය යුතු බවයි&lt;ref name=Forbes20131029&gt;{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/katherynthayer/2013/10/29/the-youtube-music-awards-why-artists-should-care/ |title=The Youtube Music Awards: Why Artists Should Care |last=Thayer |first=Katheryn |date=October 29, 2013 |website=Forbes |archiveurl=http://www.webcitation.org/6KupXHvTe |archivedate=November 6, 2013 }}&lt;/ref&gt;.2013 දී වීඩියෝ වලින් 1.1% කලාකරුවන් විසින් මෙගා සහ මේන්ස්ට්‍රීම් ලෙස වර්ග කරන ලදී.මෙයින් 90.3%ක්ම යූ ටියුබ් හා [[:en:Vevo|වෙවෝ]] හී ප්‍රදර්ශනය වු වීඩියෝ දර්ශන විය.[[:en:TED|TED]] නිශ්පාදක ක්‍රිස් ඇන්ඩර්සන් දන්වා ඇති පරිදි මුහුණට මුහුණ සාක්ච්චා මානව පරිනාමයේ වසර මිලියන ගණනක් හොදින් සිදු වූ බවත් යූ ටියුබ් මගින්ද එම අවස්ථාව සලසා දී ඇතිබවත් ය.ඔහු තවදුරටත් ප්‍රකාශ කොට සිටියේ [[:en:Johannes Gutenberg|ගුටන්බර්ග්]] ලිවීමට භාවිතා කල ක්‍රමයම සජීවී සංවාද සඳහාද භාවිතා කල හැකි බවයි&lt;ref name=TED201007Anderson&gt;{{cite web |url=http://www.ted.com/talks/chris_anderson_how_web_video_powers_global_innovation.html |title=How web video powers global innovation |last=Anderson |first=Chris |date=July 2010 |publisher=[[TED (conference)|TED]] |archiveurl=http://www.webcitation.org/6M8aa7tLF |archivedate=December 25, 2013 }} (click on &quot;Show transcript&quot; tab) • Corresponding [https://web.archive.org/web/20131231115225/http://www.youtube.com/watch?v=LnQcCgS7aPQ YouTube video] from official TED channel was titled &quot;How YouTube is driving innovation.&quot;&lt;/ref&gt;.තවද ඇන්ඩර්සන් ප්‍රකාශ කොට සිටියේ යූ ටියුබ් හී වීඩියෝ දායකයින් විසින් මානව ඉතිහාසයේ විශාලතම අධ්‍යන කවය සාදනු ඇතිබවත් ය.උදාහරණයක් ලෙස [[:en:Salman Khan|සල්මන් ඛාන්]] ගේ සොයුරෙක් විසින් අරම්භ කරන ලද [[:en:Khan Academy|ඛාන් ඇකඩමිය]] හැඳින්විය හැකිය.ෆෝබ්ස් හී මයිකල් නෝර් ප්‍රකාශ කොට සිට්යේ එය ලෝකයේ වැඩිම පිරිසක් ඉගෙනුම ලබන පාසලක් ලෙස අවිවාදාත්මකව පිලිගත හැකි බවයි&lt;ref name=Forbes20121102&gt;{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/michaelnoer/2012/11/02/one-man-one-computer-10-million-students-how-khan-academy-is-reinventing-education/print/ |title=One Man, One Computer, 10 Million Students: How Khan Academy Is Reinventing Education |last=Noer |first=Michael |date=November 2, 2012 |website=Forbes |archiveurl=http://www.webcitation.org/6MEcAmYCW |archivedate=December 29, 2013 }}&lt;/ref&gt;.

2008 දී [[:en:George Foster Peabody|ජොර්ජ් ෆොස්ටර් පීබොඩි]] සම්මානය දිනා ගැනීම තුලින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට රුකුලක් ලැබුන බවත් යූ ටියුබ් කතිකයන්ගේ මුලුව ලෙසින් භාවිතා කිරීමෙන් එය පැහැදිලි වන බවත් යූ ටියුබ් ප්‍රකාශයට පත් කොට ඇත.[[:en:Pew Research Center|පිව් පර්යේශණ මධ්‍යස්ථානය]] මගින් කරන ලද අධ්‍යන වාර්තාවකින් කියැවුනේ ප්‍රවෘත්ති අන්තර්ගතයන් නිර්මාණ හුවමාරුව පිලිබද රට වැසියන්ට නිවැරදි අවබෝදයක් ලැබෙන බවයි.තවද මෙම වාර්තාවෙන් කියැවුනේ යූ ට්යුබ් යනු ජනතාවට පුවත් ලබා ගැනීමට හැකි වේදිකාවක් බවට පත් වී ඇති බවයි&lt;ref name=PewYTnews20120716&gt;{{cite web |url=http://www.journalism.org/2012/07/16/youtube-news/ |title=YouTube and News: A New Kind of Visual News |last=Journalism Project Staff |date=July 16, 2012 |publisher=[[Pew Research Center]] |archiveurl=http://www.webcitation.org/6MGBLpG5R |archivedate=December 3, 2013 }}&lt;/ref&gt;.

යූ ටියුබ් මගින් මහජනතාවට කෙලින්ම රජය සමග සම්බන්ධ වීමට හැකියාව ලැබෙන අතර 2007 දී ඇමරිකාවේ පැවැත්වූ ජනාදිපතිවරනයේ දී මහජනතාවට එම අපේක්ෂකයන්ට තමන්ගේ ගැටලු ඉදිරිපත් කොට එම මොහොතේදීම පිලිතුරු ලබාගත හැකි වීමේ අවස්ථාව උදාකර දී තිබුනි.මේ සදහා [[:en:CNN/YouTube presidential debates|යූ ටියුබ්/CNN විවාද වැඩසටහන]] වැනි වැඩසටහන් යොදා ගැනුනි.එමගින් දේශපාලන වේදිකාවේ විශාල වෙනසක් ඇතිකිරීමටද හැකියාව ලැබුණි&lt;ref name=NYTimes20070613&gt;{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/06/13/us/politics/13cnd-youtube.html?_r=2&amp;oref=slogin&amp;pagewanted=all |title=New Presidential Debate Site? Clearly, YouTube |last=Seelye |first=Katharine Q. |date=June 13, 2007 |website=The New York Times |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141218213142/http://www.nytimes.com/2007/06/13/us/politics/13cnd-youtube.html?_r=2&amp;oref=slogin&amp;pagewanted=all |archivedate=December 18, 2014 |access-date=April 8, 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.2010 දී [[:en:Arab spring|අරාබි වසන්තය]] ගැන [[:en:sociologist|සමාජ විද්‍යඥ]] [[:en:Philip N. Howard|පිලිප් එන් හොවාර්ඩ්]] ප්‍රකාශ කොට සිටියේ දේශපාලන අපහසුතාවයන් නිසා විප්ලවය ඇතිවෙන බවත් එහිදී ෆේස්බුක් උද්යෝගය ඇතිකිරීමටත් [[ට්විටර්]] සම්බන්දීකරනයටත් යූ ටියුබ් ලොවට ප්‍රකාශ කිරීමටත් යොදා ගැනෙන බවයි&lt;ref name=PacificStd20110223&gt;{{cite web |url=http://www.psmag.com/navigation/politics-and-law/the-cascading-effects-of-the-arab-spring-28575/ |title=The Arab Spring’s Cascading Effects |last=Howard |first=Philip N. |date=February 23, 2011 |website=Pacific Standard |archiveurl=http://www.webcitation.org/6MSsLaMuk |archivedate=January 8, 2014 }}&lt;/ref&gt;.රට වැසියන් සහ රජයට පහසුවෙන් සම්බන්ධ විය හැකි ආකාරයට නිර්මාණය කෙරුන ධවළ මන්දිර නිල යූ ටියුබ් නාලිකාව ඉහළ පෙලේ ප්‍රවෘත්ති නිශ්පාදකයින් අතර හත් වැනි තැනට 2007 දී පත් විය.ඉන් පසු අවස්ථා කීපයකදීම යූ ටියුබ් අතර සහ [[:en:White House|ධවල මන්දිරය]] අතර ඇති සම්බන්ධය පැහැදිලි විය&lt;ref name=PewWhiteHouse20120716&gt;{{cite web |url=http://www.journalism.org/2012/07/16/youtube-video-creationa-shared-process/ |title=YouTube Video Creation–A Shared Process |last=Journalism Project Staff |date=July 16, 2012 |publisher=[[Pew Research Center]] |archiveurl=http://www.webcitation.org/6MGUczS29 |archivedate=December 31, 2013 }}&lt;/ref&gt;. මේ අතරම ලෝකයේ නිතර සිදුවන සිදුවීම් කෙරෙහි ඇතිකරන බලපෑම් ගැනත් යූ ටියුබ් පිලිබද විස්තර වල සදහන් වේ.ඒ අතර 2012 [[:en:Innocence of Muslims|මුස්ලිම් වරුන්ගේ අහිංසකත්වය]] සහ [[:en:anti american|ඇමරිකානු විරෝදීන්]]ට සිදුවන හිංසනයන් ජාත්‍යන්තරව බල පැවැත්වෙන අයුරු දැක්වෙන වීඩියෝපට ද යූ ටියුබ් මගින් ප්‍රචාරය වී ඇත&lt;ref name=CNN20120914&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2012/09/13/world/meast/embassy-attacks-main/ |title=U.S. warns of rising threat of violence amid outrage over anti-Islam video |last=CNN Wire Staff |date=September 14, 2012 |publisher=CNN |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140420151428/http://www.cnn.com/2012/09/13/world/meast/embassy-attacks-main/ |archivedate=April 20, 2014 |access-date=April 8, 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.  

[[File:ObamaYouTubers307.png|thumb|right|250px|&quot;යූ ටියුබ් පරම්පරාව&quot; සමග රජය යහපත් සම්බන්ධකමක් පැවැත්විය යුත්තේ කෙලෙසදැයි සාකච්චා කිරීමට යූ ටියුබ් හී අන්තර්ගතයන් පාලනය කරන ප්‍රධානීන් සහ එක්සත් ජනපද ජනාදිපති [[:en:Barack Obama|බරක් ඔබාමා]] ධවල මංදිරයේ දී හමුවූ අවස්ථාව.&lt;ref name=WhiteHouse20140306&gt;{{cite web|last=Jenkins|first=Brad L.|title=YouTube Stars Talk Health Care (and Make History) at the White House|url=http://www.whitehouse.gov/blog/2014/03/06/youtube-stars-talk-health-care-and-make-history-white-house|publisher=WhiteHouse.gov|archiveurl=http://www.webcitation.org/6Nt6OZDwh|archivedate=March 7, 2014|location=Washington, D.C.|date=March 6, 2014}}&lt;/ref&gt;]]

==&lt;big&gt;ආදායම් ප්‍රභවයන්&lt;/big&gt;==

යූ ටියුබ් හී විශාල ප්‍රමාණයක් වෙළද දැන්වීම් වන අතර එයින් ලැබෙන දායකත්වය නිසාම යූ ට්යුබ් වීඩියෝ දර්ශන නරඹන්නන්ට දර්ශන නොමිලයේ නැරඹීමට අවස්ථාව ලැබී ඇත.සාමාන්‍යයෙන් වෙලඳ දැන්වීම් වලින් ලැබෙන ආදායමින් 45%ක් යූ ටියුබ් ලබා ගන්නා අතර 55%ක් උඩුගත කරන්නන්ටද කොටස් කරුවන්ගේ වැඩසටහනකදී ඔවුන්ටද හිමිවේ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.theverge.com/2013/3/4/4062810/youtube-partners-complain-revenue-sharing-google-ads|title=It's not TV, it's the Web: YouTube partners complain about Google ads, revenue sharing|work=The Verge |first=Tim|last=Carmody|date=March 4, 2013|accessdate=May 20, 2013}}&lt;/ref&gt;.[[:en:TubeMogul|ටියුබ්මෝගල්]]ට අනුව 2013දී යූ ටියුබ් හී පෙර සේවා වෙලඳ ප්‍රචාරකයින්ට දර්ශන 1000කට ඩොලර් 7.60ක් වැයවන බව ගණන් බලා ඇත.උද්‍යෝගිමත් දැන්වීම් නිපදවන්නන්ගේ අඩුව නිසා දර්ශනය වන වීඩ්යෝ වලින් භාගයකට වඩා පෙර සේවා දැන්විම් සාමාන්‍යයෙන් අන්තර්ගත නොවේ.වීඩියෝ දර්ශණ වලින් භාගයක් පෙර සේවා දන්වීම් වලින් ලැබෙන බව අනුමාන කරමින් දර්ශණ 1000කදී යූ ටියුබ් කොටස් කරුවෙක් 0.5 X $7.60 X 55% = $2.09 ක ආදායමක් ලබා ගන්නා බව 2013 දී ගන්නන් බලා ඇත&lt;ref name=&quot;nyt&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2014/02/02/business/chasing-their-star-on-youtube.html|publisher=New York Times|title=Chasing Their Star, on YouTube}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;nyt&quot; /&gt;.

2013 මැයි මස දී පර්යේෂණ යෝජනා ක්‍රමයකට අනුව මසකට ඩොලර් 0.99 සිට මසකට ඩොලර් 6.99ක් තෙක් මිළ ගනන්වලට දායකත්වයන් සදහා නාලිකාවන් 53ක් හ්දුන්වා දී ඇත.[[:en:Netflix|නෙට්ෆික්ස්]] සහ [[:en:Hulu|හුලු]] වැනි සංගත දායකයින්ගේ සැපයුම් හා තරග කල හැකි ප්‍රයත්නයක් ලෙස මෙය දක්වා ඇත&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.theregister.co.uk/2013/05/09/youtube_subscription_channels/|title=YouTube launches subscriptions with 53 paid channels|work=The Register |first=Neil|last=McAllister|date=May 9, 2013|accessdate=May 20, 2013}}&lt;/ref&gt; .


==&lt;big&gt;ප්‍රජාව සම්බන්ධ ප්‍රතිපත්තීන්&lt;/big&gt;==

යූ ටියුබ් හී දක්නට ලැබෙන දර්ශණ වල අපයෝජනයන් අඩු කරනු වස් සමාජමය නිර්ණායකයන් පද්ධතියක් යූ ටියුබ් හී දක්නට ඇත.සාමාන්‍යයෙන් ලිංගික කාර්යන් නිරූපනය කරන හෝ නග්නත්වය ප්‍රකාශ කරන හෝ සත්ත්ව අපයෝජන දර්ශන හෝ කම්පනය ඇතිකරවන දර්ශන හෝ හිමිකරුගෙන් අවසරය නොලබා උඩුගත කිරීම්ද,නුරුස්සන කථන කොටස් ද විලෝපීය හැසිරීම් සහ වැරදි පනණිවිඩද යූ ටියුබ් තුලින් තහනම් කොට ඇත.

===&lt;big&gt;හිමිකම් ඇවිරූ දෑ&lt;/big&gt;===  

වීඩියෝ දර්ශණයක් උඩුගත කෙරෙන අව්ස්ථාවකදී යූ ටියුබ් ග්‍රාහකයින් දක්වන පණිවිඩයකින් කියැවෙන්නේ හිමිකම් ඇවිරීම් රීතීන් උල්ලංඝනය නොකරන ලෙසයි&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/rhodri-marsden-why-did-my-youtube-account-get-closed-down-1770618.html|title=Why did my YouTube account get closed down?|work=The Independent |location=London  |first=Rhodri|last=Marsden|date=August 12, 2009|accessdate=August 12, 2009 }}&lt;/ref&gt;.මෙය නොතකමින් බල නොලත් වීඩියෝ දර්ශණ අඩංගු රූප රාමු විශාල වශයෙන් යූ ටියුබ් හී දක්නට ඇත.[[:en:Digital Millennium Copyright Act|ඩ්ජිටල් මිලේනියම් කොපිරයිට් ඇක්ට්]] නැමති අවසර ගැනීමේ පනතට අනුකූලව කලින් සටහන් කෙරෙන දැන්වීමක් හිමිකම් සහතික කරන්නා ඉදිරිපත් කිරීමට පෙරාතුව යූ ටියුබ් මගින් එම වීඩියෝව ප්‍රචාරය නොකෙරේ.එවැනි ගිවිසුම් විරෝධී කටයුතු කර්න්නේ නම්,අවස්ථා 3කට පසු අදාල උඩුගත කරන්නා විසින් උඩුගත කොට ඇති සියලුම වීඩියෝ දර්ශන ඉවත් කරනු ලැබේ.[[:en:Viacom|වයාකොම්]],[[:en:Mediaset|මීඩියාසෙට්]] වැනි සංවිධාන ඇතුලුව ඉංග්‍රීසි මූලික ගිවිසුම් සංවිධාන මගින් ගොනු කරන ලද නීතිමය නඩු වලින් කියා සිටින්නේ යූ ටියුබ් වෙතින් හිමිකම් ඇවිරීමේ කාර්යට අවශ්‍ය කටයුතු ඉතා සුලුවෙන් ඉටු කර ඇති බවයි&lt;ref&gt;{{Cite news| title = Viacom will sue YouTube for $1bn|publisher=BBC News| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6446193.stm|accessdate=May 26, 2008 | date=March 13, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Mediaset Files EUR500 Million Suit Vs Google's YouTube |url=http://money.cnn.com/news/newsfeeds/articles/djf500/200807301025DOWJONESDJONLINE000654_FORTUNE5.htm |date=July 30, 2008 |publisher=[[CNNMoney.com]] |accessdate=August 19, 2009 |archive-date=September 16, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916215124/http://money.cnn.com/news/newsfeeds/articles/djf500/200807301025DOWJONESDJONLINE000654_FORTUNE5.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| title =Premier League to take action against YouTube |work=The Daily Telegraph |location=London  | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/05/05/ufnrup05.xml|accessdate=May 24, 2008  | date=May 5, 2007}}&lt;/ref&gt;.වයාකොම් ඩොලර් බිලියන එකක වන්දියක් ඉල්ලමින් කියා සිටියේ 150000 කට වඩා වැඩි ලියාපදිංචි නොවූ විඩියෝ දර්ශණ ඉදිරිපත් කිරීම නිසාත් පුදුමාකාර ලෙස මිලියන 1.5 වතාවක් එය නැරඹීමෙන් සිදු වූ හානියට වන්දි ලබා දිය යුතු බවත් ය.මීට පිළිතුරු වශයෙන් දක්වා ඇත්තේ නිර්මාණ ඉදිරිපත් කරන්නන් ඔවුන්ගේ නිර්මාණ සඳහා උදව්වක් ලෙස නීති රීති වලට පරටහැනි ආකාරයට එම කර්යන් යූ ටියුබ් හී දක්වන අතර එය සීමා කිරීමට නොහැකි බවයි&lt;ref&gt;{{Cite news| title = YouTube law fight 'threatens net' |publisher=BBC News| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/7420955.stm|accessdate=May 28, 2008 | date=May 27, 2008}}&lt;/ref&gt;.එම උසාවි නඩු වාරයේ දී වයාකොම් එක්තරා ආකරයක තීන්දුවක් ලැබූ අතර එයි කියැවුනේ ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවිය නැරඹූ සියලු දෙනාම ගැන නැරඹූ ආකරය පිලිබඳ සවිස්තරව ටෙරා බයිට් 12ක වාර්තාවක් ලබා දිය යුතු බවයි.මෙම නඩු තීන්දුව විවේචනයට ලක් කරන ඉලෙක්ට්‍රොනික් ෆොන්ටයර්  ෆන්ඩ් ආයතනය දක්වා ඇත්තේ පුද්කලික අයිතිවාසිකම් වලට පිටුබලයක් දී ඇති බවයි&lt;ref name=privacy_bbc&gt;{{Cite journal |title=Google must divulge YouTube log |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/7488009.stm |date=July 3, 2008 |publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Google Told to Turn Over User Data of YouTube |last=Helft |first=Miguel |newspaper=The New York Times |url=http://www.nytimes.com/2008/07/04/technology/04youtube.html |date=July 4, 2008}}&lt;/ref&gt;.ගූගල්ට විරුද්ධව වයාකොම් ගෙන ආ [[:en:summary judgment|නඩු තීන්දුව පිලිබද සාරාංශය]]කින් දැක්වෙන්නේ ගූගල් ආයාතනය ඩ්ජිටල් කොපිරයිට් ඇක්ට් පනත ආරක්ෂා කොට ඇති බවයි.මෙම නඩු තීන්දුව ලබා දී ඇත්තේ ඇමරිකානු නිදහස් විනිසුරුවෙකු වන [[:en:Louis L. Stanton|ලුවිස් එල් ස්ටැන්ටන්ය]].නැවතත් 2012 අප්‍රේල් 5 වන දින එක්සත් ජනපද ඇපල් උවසාවියට ඉදිරිපත් කෙරුන ඉල්ලීමකින් දැක්වෙන්නේ නැවතත් නඩුව ඇසීම සිදු කල යුතු බවයි.අනතුරුව 2014 මාර්තු මස වයාකොම් කලක් තිස්සේ අසන ලද නඩුවට තීන්දුවක් ලබා දීමෙන් පසුව නඩුව අවසන් වී ඇත&lt;ref&gt;{{Cite news| title =Google and Viacom settle seven-year YouTube row| work=[[BBC News]]|url =http://www.bbc.co.uk/news/technology-25665596|accessdate=March 18, 2014| date=March 18, 2014}}&lt;/ref&gt;.2008 අගෝස්තු මස ලෙන්ස් එදිරිව යුනිවර්සල් මියුසික් කෝපරේෂන් මගින් පාලනය වන පරිදි පැනවූ අධිකරන නියෝගය නිසා [[:en:fair use|සාධාරණ භාවිත]] සඳහා හිමිකම් දරන්නන්ට භාවිත ගොනු ඉවත් කිරීමේ වරප්‍රසාදය අහිමි වී ඇති බවයි.පෙන්සිල්වේනියාවේ ග්ලැටිසින් හී ස්ටෙෆනී ලෙන්ස් ඇගේ මාස 13ක් වයසැති පුත්‍රයාගේ &quot;ලෙට්ස් ගෝ ක්‍රේසි&quot; ගීතය ඉදිරිපත් කරන නැටුම් වීඩියෝව යූ ටියුබ් හී තත්පර 29ක වීඩියෝපටයක් ලෙස උඩුගත කරන ලදී.මෙම කරුනද ඉහතින් සඳහන් කරන ලද නීතිමය ගැටලුවට අදාල විය&lt;ref&gt;{{Cite news |first=Bob |last=Egelko |title=Woman can sue over YouTube clip de-posting |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/08/20/MNU412FKRL.DTL |quote= |work=San Francisco Chronicle |date=August 20, 2008 |accessdate=August 25, 2008 |archive-date=March 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305184744/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/08/20/MNU412FKRL.DTL |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.වෘත්තීය ගායක [[මට් ස්මිත්]] විසින් ගෙනෙන ලද සමිට් එන්ටර්ටේන්මන්ට් එරෙහිව ස්මිත් නඩුවෙන් ඔහු කියා සිට්යේ යූ ටියුබ් හී හිමිකම් දැන්වීම අනිසි ලෙස භවිතය පිළිබ්දව විරෝධය දක්වන බවයි.ආඥා 7කින් යුත් තීන්දුවේ අඥා 4ක්ම ස්මිත්ට පක්ෂව ක්‍රියාත්මක විය&lt;ref&gt;{{cite web |title=Order |url=http://scholar.google.com/scholar_case?case=4653165041580834913# |author=District Judge James G. Carr |work=Smith v. Summit Entertainment LLC |publisher=United States District Court, N.D. Ohio, Western Division |date=June 6, 2011 |accessdate=November 7, 2011}}&lt;/ref&gt;.2012 අප්‍රේල් මස [[:en:Hamburg|හම්බර්ග්]] උසාවියෙන් නිකුත් කරන ලද නියෝගයෙන් ග්‍රාහකයන්ට එවන ලද හිමිකම් ඇවිරුන වීඩියෝ පිළිබඳ වගකීම යූ ටියුබ් දැරිය යුතු බව දැක්විනි.ජර්මනියේ හිමිකම් ඉදරිපත් කිරීමේ සංවිධාන තර්ක කරන්නේ ජර්මානු හිමිකම් ඇවිරීමේ සංගීතපට ආකර්ෂණය සඳහා අවශ්‍ය කටයුතු සම්පාදනය නොවූ බවයි.මේ ගැන අදහස් දක්වමින් යූ ටියුබ් පවසා සිටියේ කලා කරුවන්ට ගීත රචකයින්ට කතුවරුන්ට ප්‍රකාශකයින්ට සහ ගීත තැටි ලේබල් වලට ප්‍රතිලාබ ලැබෙන, එමෙන්ම යූ ටියුබ් සමාජ වලට ප්‍රයෝජනවත් වන පරිදි ජර්මනියේ ප්‍රකාශයට විසදුම් සොයා ගැටලුව නිරාකරනය කිරීම තව දුරටත් සිදුවන බවයි&lt;ref&gt;{{Cite news| title = YouTube loses court battle over music clips|work=[[BBC News]] |location=London| url = http://www.bbc.co.uk/news/technology-17785613|date=April 20, 2012|accessdate=April 20, 2012 }}&lt;/ref&gt;}}.කෙසේ හෝ මෙම බලපත්‍ර සේවාව තවමත් අවශ්‍ය එකගතාවන් වලට නොපැමිණි බැවින් 2009 සිට ජර්මනියේ හිමිකම් ඇවිරීමේ නියෝග සහිත වීඩියෝපට සඳහා තහංචි පනවා ඇත.යුනිවර්සල් මියුසික් ගෲප් සහ යූ ටියුබ් අතර ඇතිකරගත් එකගතාවයකට අනුව යම්කිසිවෙක් උඩුගත කරන වීඩියෝපට සම්බන්ධයෙන් ඇති ගැටලු [[:en:Universal Music Group|UMG]] වෙත වාර්ථා කලයුතු අතර එය [[:en:Digital Millennium Copyright Act|DMCA]] පනතට අදාල වන ලෙස ඉන්පසු සකසනු ලැබේ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://torrentfreak.com/youtube-deal-with-universal-blocks-dmca-counter-notices-130405/ |title=YouTube's Deal With Universal Blocks DMCA Counter Notices |publisher=TorrentFreak |date=April 5, 2013 |accessdate=April 5, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://support.google.com/youtube/bin/answer.py?hl=en&amp;answer=3045545 |title=Videos removed or blocked due to YouTube's contractual obligations |publisher=[[Google]] |accessdate=April 5, 2013}}&lt;/ref&gt;.

====&lt;big&gt;අන්තර්ගත හඳුනා ගැනීම්&lt;/big&gt;====

2007 ජූනි මසදී ස්වය්ංක්‍රීයව උඩුගත කිරීමේ ක්‍රමයක් පර්යේශන මට්ටමෙන් අරඹා ඇත.මෙය ගූග්ල් හී ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී එරික් ස්මිත් විසින් හදුන්වා දී ඇත්තේ වයාකොම් වැනි ආයතනය සමග ගනුදෙනු කරනු ලබන විට මෙමගින් ලාබ ලබාගත හැකි බවයි&lt;ref&gt;{{Cite news|first= Kevin J.|last= Delaney|title=YouTube to Test Software To Ease Licensing Fights |url=http://online.wsj.com/article/SB118161295626932114.html|quote= |work=Wall Street Journal |date=June 12, 2007 |accessdate=December 4, 2011 }}&lt;/ref&gt;.මෙම පද්ධතිය අන්තර්ගත හඳුනා ගැනිම ලෙස හදුන්වන අතර හිම්කම් ඇවිරුන ශ්‍රව්‍ය සහ දෘශ්‍ය සදහා හදුනා ගැනීමේ ගොනුවක් නිර්මාණය වන අතර එය දත්ත පාදක වල ගබඩා කරනු ලැබේ.වීඩියෝ දර්ශන උඩුගත වීමේදී දත්ත පාදක පිරික්සා බලා ගැලපීමක් හමුවේනම් එය හිමිකම් ඇවරීමේ නීතිය උල්ලංඝනය කොට ඇතිබව දන්වනු ලැබේ&lt;ref name=&quot;youtube&quot;&gt;[http://www.youtube.com/t/contentid_more More about Content ID] YouTube. Retrieved December 4, 2011.&lt;/ref&gt;.මෙය සිදුවීමේදී අන්තර්ගතය හිමිකරුට දර්ශනය නොවන ලෙසට එය අසුරා තැබිය හැකි අතර සංඛ්‍යාන වාර්ත හෝ මාර්ග පිරික්සා බලා වීඩියෝවට දැන්වීම් ඇතුලත් කල හැක&lt;ref name=&quot;youtube&quot; /&gt; Content ID accounts for over a third of the monetized views on YouTube.&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/t/press_statistics Press Statistics] YouTube. Retrieved March 13, 2012.&lt;/ref&gt;.මෙම අන්තර්ගත හදුනා ගැනීම මගින් ඉතාම නිරවද්‍ය ලෙස උඩුගත කළ කොටස් යෝග්‍ය ප්‍රමාණයකින් හෝ තත්වයකින් යුත් ගොනුවක් දැයි පිරික්සා බලා සාර්ථක ID ගොනුවක් නිර්මාණය වන බව යූටියුබ් පෙන්වා දෙයි.කෙසේ හෝ මෙම ස්වයංක්‍රීය පිරික්සීම් සාර්ථක වන්නේ පුද්ගලයෙක් එය සත්‍ය දැයි පිරික්සීමෙන් අනතුරුව ය. 

===&lt;big&gt;මතභේදයට තුඩු දුන් අන්තර්ගතයන්&lt;/big&gt;===

යූ ටියුබ්හී ඇති සාවද්‍ය හෝ වැරදි සහ ගත වීඩියෝ විවේචනයට ලක්වීමක් දැකිය හැකිය.අපහාසාත්මක,ලිංගික අපචාරාත්මක සහ අපරාද සිදු කිරීමට යොදා ගන්නා ද්‍රව්‍ය අඩංගු වීඩියෝ දර්ශන ඇතුලත් වීඩියෝපට උඩුගත කිරීම යූ ටියුබ් [[:en:|terms of service|සේවා කොන්දේසි]] මගින් තහනම් කොට ඇත&lt;ref name=&quot;guidelines&quot;&gt;{{cite web| url = http://youtube.com/t/community_guidelines| title = YouTube Community Guidelines | publisher = YouTube| accessdate =November 30, 2008}}&lt;/ref&gt;.මතභේදයට තුඩු දුන් එනම් 1989 ලෝක කුසලාන පාපන්දු ක්‍රීඩා උළෙලීදී සිදු වූ පාපන්දු ලෝලීන් 96 දෙනෙකුට මරු කැඳ වූ [[:en:Holocaust denial|හොල්කෝස්ට් ඩැනියෙල්]] සහ [[:en:Hillsborough disaster|හිල්ස්බ්‍රෝ ව්‍යසනය]] වැනි සිද්ධීන් මෙහි ලා දැක්විය හැකිය&lt;ref&gt;{{cite web| title =YouTube criticized in Germany over anti-Semitic Nazi videos| publisher = Reuters| url = http://www.haaretz.com/hasen/spages/898004.html|accessdate=May 28, 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title =Fury as YouTube carries sick Hillsboro video insult| publisher = icLiverpool| url = http://icliverpool.icnetwork.co.uk/0100news/0100regionalnews/tm_headline=fury-as-youtube-carries-sick-hillsboro-video-insult%26method=full%26objectid=18729523%26page=1%26siteid=50061-name_page.html|accessdate=May 24, 2008 }}{{dead link|date=February 2014}}&lt;/ref&gt;.භාවිතා කරන්නන් නුසුදුසු යැයි සඳහන් ධජයන් ප්‍රදර්ශනය මගින් එවැනි දේ නිරීක්ෂණය කොට වෙබ් අඩවියේ නීති රීති උල්ලංඝනය වන බැව් අනාවරණය කරගැනීමට හා තීරණ ගැනීමට යූ ටියුබ් හී නිළධාරීන් විසින් මෙම ධජ ක්‍රමය උපයෝගී කොට ගනී.බ්‍රිතාන්‍ය නියෝජිත මන්ත්‍රී මන්ඩලයේ සංස්කෘතික සහ මාධ්‍ය කමිටුව 2008 ජූලි මස දන්වා සියටියේ යූ ටියුබ් හී වීඩියෝ ප්‍රතිපත්තීන් විවාදයට තුඩු දෙන බවත් ග්‍රාහක ජනක අන්තර්ගතයන් ලෙස එම වෙබ අඩවිය ප්‍රමිති කරණය කළයුතු බවයි.&quot;&quot;ප්‍රචාරයට ඉඩ දෙන සියල්ලටම දැඩි නීති ඇති අතර නුසුදුසු යමක් පිලිබදව ඕනෑම අයෙකුට කංඩායමකට ඒ පිලිබදව පැමිණිලි කළ හැකි නිසා ඒ සම්බන්ධව ක්ශණික පියවර ගත හැකිය.උඩුගත කරන අන්තර්ගතයන් ගැන සැළකීමේ දී නීති විරෝධී සුලුතර කුඩා ප්‍රමාණයේ වීඩියෝ පට සැනෙකින් ඉවතට ඇදීයනු ඇත&quot;&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news| title =YouTube attacked by MPs over sex and violence footage|work=The Daily Telegraph |location=London  | url = http://www.telegraph.co.uk/connected/main.jhtml?xml=/connected/2008/07/31/dlyoutube131.xml|accessdate=August 21, 2008  | first1=James | last1=Kirkup | first2=Nicole | last2=Martin | date=July 31, 2008}}&lt;/ref&gt;.(2008 ජූලි උපුටනයකි).[[:en:imam|ඉමාමි]] [[:en:Anwar al-Awlaki|අන්වර් අල් අව්ලාකි]] ගේ පණිවිඩයකින් කියැවුනු &quot;&quot;ගෘහීය ත්‍රාසයන්&quot;&quot; ඇති කිරීමට අපි සහාය වන්නෙමු&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.foxnews.com/politics/2010/10/25/rep-weiner-calls-youtube-al-awlakis-videos/ |title=Al-Awlaki's YouTube Videos Targeted by Rep. Weiner |publisher=Fox News |date=October 25, 2010 |accessdate=November 13, 2010 |archive-date=October 28, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101028110118/http://www.foxnews.com/politics/2010/10/25/rep-weiner-calls-youtube-al-awlakis-videos/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; යන අදහස ඇතිව වෙබ් අඩවියෙන් නිකුත් කරන වීඩියෝ ගැන ඇමරිකානු කොංග්‍රස් සභික [[:en:Anthony Weiner|ඇන්තනී වේනර්]] අවධානය යොමු කර ඇති අතර ඒ ගැන බලපෑම් කිරීමටද 2010 ඔක්තොම්බර් මසදී මේ සම්බන්ධයෙන් කරුණු දක්වා ඇත.බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂක අමාත්‍ය [[:en:Pauline Neville-Jones|පෝලින් නෙවිල් ජොන්]] මතයක් ඉදිරිපත් කරමින් කියා ඇත්තේ මෙවැනි වෙබ් අඩවි සඳහා කිසිම අයුරකින් එක්සත් රාජධානිය තුල ඉඩ ලබා නොදිය යුතු බවයි.මෙමගින් ඉතා දරුණු නොවිසදෙන මිනී මැරුම් වැනි දේ ඇතිවෙන බව  පෙන්වා දෙයි.එමගින් මහජනතාවට කිසිදු යහපතක් සිදු නොවේ.බෝම්බ නිශ්පාදනය,අපහාස ප්‍රකාශ වැනි අල් මව්ලානික් ගේ මත පල කෙරෙන වීඩියෝ විශාල ප්‍රමාණයක් එම වෙබ් අඩවිය තුලින් ඉවත් කල බවත් [[:en:foreign terrorist organization|විදේශීය ත්‍රස්ත සංවිධාන]] වශයෙන් හදුනා ගත හැකි ආයතන වලට අදාල ගිනුම් හරහා මෙවැනි අක්‍රමික දෑ අතුල් වන බව දක්වා ඇත&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2010/11/05/world/05britain.html?_r=1&amp;adxnnl=1&amp;adxnnlx=1289639324-GpxO1vB7vZ5y1qXSlTRnWA |title=YouTube Withdraws Cleric's Videos |work=The New York Times|date=November 4, 2010 |accessdate=November 13, 2010 |first1=John F. |last1=Burns |first2=Miguel |last2=Helft}}&lt;/ref&gt;.2010 දෙසැම්බර් මසදී යූ ටියුබ් ග්‍රාහකයින්ට නුසුදුසු වීඩියෝ සදහා ධජ එසැවීමේදී ත්‍රස්ථවාදයට උරදෙයි යන්න දක්වා ඇත&lt;ref&gt;{{Cite news| title =YouTube is letting users decide on terrorism-related videos|author=Bennett, Brian|work=Los Angeles Times| url = http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-youtube-terror-20101213,0,3375845.story|accessdate=December 14, 2010 | date=December 12, 2010}}&lt;/ref&gt;.

===&lt;big&gt;පරිෂීලක ප්‍රතිචාර&lt;/big&gt;===

වීඩියෝ විශාල ප්‍රමාණයක ප්‍රතිචාර දැක්විය හැකි බව දක්වන අතර එම අන්තර් ග්‍රාහකයන් ගේ ස්වභාවය හා අඩංගු දේවල් වල ඍණාත්මක භාවයට ආකර්ෂණය වීම නිතැනින්ම සිදුවිය.සමාජයේ නොදනුවත්කම මෙන්ම ඔවුන්ගේ දැනීමද එක සේ සන්නද්ධ කිරීමට යූ ටියුබ් කටයුතු කරන අතර මීට කලින් නොදුටු පරාසයක සමාජය හා එක්ව යාමට [[:en:Web 2.0|වෙබ් 2.0]] සමත් බව ප්‍රසාද මුඛයෙන් කත කරන ටයිම්ස් 2006දී ප්‍රකාශ කොට ඇත.මිනිසත්බවේ අනාගතය ගැන වැලපීමට සිදුවන බවත් තවත් විවේචනයක දැක්වේ, ඉන් ගම්‍ය වන තවත් කරුණකි අසභ්‍ය හා නිරුවතට විරෝධය දැක්වීම පමණක් ම ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1569514,00.html &quot;Time's Person of the Year: You&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828025236/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1569514,00.html |date=2013-08-28 }}, ''Time'', December 13, 2006&lt;/ref&gt;. 

==&lt;big&gt;වාරණය සහ පෙරණය&lt;/big&gt;==

2012 සැප්තැම්බර් වන විට චීනය,[[ඉරානය]],පකිස්ථානය,තුර්ක්මේනිස්ථානය යන රටවල් යූ ටියුබ් තහංචිය සදහා නැගී සිටියහ.
:යූ ටියුබ් වාරනය හේතු කිහිපයක් නිසා සිදුවිය
*සමාජමය හෝ දෙශපාලනික කැළඹීම් ඇතිවිය හැකි කොටස් මහජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සීමා කිරීම.
*රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙක්,රජයක්,රජයේ නිළධාරීන්,ආගමක් හෝ ආගමික විවෙචනය වැලැක්වීම.
* ජාතික නීතීන් උල්ලංගනය,හිමිකම් ඇවිරීම් සහ පුද්ගලික දේපල ආරක්ෂන නීති.
*අවලාද හෝ අපහාස සදාචාර ප්‍රතිපත්තීන් හෝ සදාචාර පදන වූ නීති සහ ජාතික ආර්ක්ෂක නීතීන්.
*තරුණයින්ට අයෝග්‍ය යැයි තීරණය කළ වීඩියෝ වෙතට ළගාවීම වැලැක්වීම.
*වැඩපලේ හෝ පාසැල්වල වියවුල් බව වික්ෂෙපනය අවම කරලීම සහ භාවිත ජාලීය කලාප පළල ප්‍රමාණය අඩු කිරීම.

සමහර රටවල දිගු කාලීන ස්ථාවර නියෝගමත හෝ මැතිවරණ පැවැත්වීම වැනි ව්‍යාකූල තත්වයන් හීදී තාවකාලිකව සීමිත කාල සීමාවන්ට යූ ටුයුබ් තහනම් කිරීම් සිදුකොට ඇත.තවත් රටවලදී සමහර විශේශිත වීඩියෝ දර්ශණ වලට පිවිසීම අසීරු අතර වෙබ අඩවිය මුලුමුනින්ම වාගේ විව්‍රුත ලෙස දැක්වෙයි.එක්තරා වීඩියෝ දර්ශණයක් තහනම් කොට ඇති විට මුලුමහත් වෙබ් අඩවියටම වාගේ පිවිසීමට තහන්චි පැනවෙයි.එවැනි විටෙක යූ ටියුබ් සාමාන්‍යයෙන් එම වීඩියෝවට පිවිසීම සීමා කරන අතර එවැනි අවස්ථාවල දැක්වෙන්නේ සේවා කටයුතු වලට නවතා ඇති ලෙසයි.ව්‍යාපරික ස්ථාන,පසැල්,රජයේ ආයතන සහ වෙනත් පෞද්ගලික ආයතන නිරන්තරව සමාජමය මාධ්‍ය අඩවි නවතාලීම සිදුවන්නේ කලාප පළල සීමාවන් හෝ බලපෑමක් හේතුවෙනි.

යූ ටියුබ් වෙතට පිවිසීමට තහනම් කරන ලද රටවල් කීපයක් ඇත
:*සමාජමය හෝ සදාචරාත්මක හේතුමත යූ ටියුබ් හා එවැනි වෙබ් අඩවි කරා පිවිසීම 2006 දෙසැම්බර් මස 3 වන දින ඉරානය විසින් තාවකාලිකව අවහිර කරන ලදී.එය සිදුවූයේ ඉරාන ජතික සෝප් නාට්‍ය නිලියකගේ ලිංගික දර්ශන ප්‍රදර්ශණය වීම නිසාය&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/iran/story/0,,1963166,00.html|title=Censorship fears rise as Iran blocks access to top websites|date=4 November 2006|accessdate =17 December 2006 |work=The Guardian |location=London   | first=Robert | last=Tait}}&lt;/ref&gt;.2009 [[:en:Iranian presidential election, 2009|ඉරාන මැතිවරණ]] සමයේදී එම තහනම ඉවත් කල අතර,අහින්සක මුස්ලිම්වරු නැමති වීඩියෝ දර්ශනය හේතුවෙන් නැවත තහනම් කරන ලදී&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2012/09/24/world/meast/iran-youtube-blocked/index.html |title=Iran blocks YouTube, Google over Mohammed video |publisher=CNN.com |date=24 September 2012 |accessdate=24 September 2012}}&lt;/ref&gt;.
:*[[:en:Thailand|තයිලන්තය]]&lt;ref&gt;{{Cite news| title =Thailand blocks access to YouTube|publisher=BBC| url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/6528303.stm|accessdate=30 November 2008 | date=4 April 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news | title=Ban on YouTube lifted after deal | date=31 August 2007 | url=http://nationmultimedia.com/2007/08/31/headlines/headlines_30047192.php | work=[[The Nation]] | access-date=11 April 2014 | archive-date=3 September 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070903101635/http://www.nationmultimedia.com/2007/08/31/headlines/headlines_30047192.php | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;,[[:en:China|චීනය]]&lt;ref&gt;{{cite web| title =Youku Transcends YouTube as China Becomes Center of Internet|last=Lococo|first=Edmond|last2=Lee|first2=Mark| publisher = Bloomberg News| url =http://www.businessweek.com/news/2010-10-17/youku-transcends-youtube-as-china-becomes-center-of-internet.html|accessdate=23 October 2010|date=17 October 2010}}{{dead link|date=July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=China 'blocks YouTube video site'|author=Sommerville, Quentin|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7961069.stm|accessdate=24 March 2009 | date=24 March 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title =YouTube遭中國封鎖？ | work = | publisher =Now News | date =19 October 2007 | url =http://www.nownews.com/2007/10/19/11444-2174423.htm | accessdate = 8 April 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title =China Blocks YouTube | publisher=PC World | date =18 October 2007 | url =http://www.pcworld.com/article/138599/article.html | accessdate = 8 April 2013}}&lt;/ref&gt;,[[:en:Australia|ඕස්ට්‍රේලියාව]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.australianit.news.com.au/story/0,24897,21330109-15306,00.html|title=States still hold out on YouTube|date=6 March 2007|author=Colley, Andrew|publisher=Australian IT|accessdate=11 October 2007|archive-date=23 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090223201413/http://www.australianit.news.com.au/story/0,24897,21330109-15306,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;,[[:en:Morocco|මොරොක්කෝව]]&lt;ref&gt;{{Cite news| title =YouTube site 'blocked' in Morocco|work=[[BBC News]]  | url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6702973.stm|accessdate=25 December 2013 | date=29 May 2007}}&lt;/ref&gt; වැනි රටවල් ද යම් යම් අවස්ථා වල්දී යූ ටියුබ් අවහිර කරන ලදී.
:*[[:en:Turkey|තුර්කිය]]ද මෙවැනි අවහිර කිරීම් සිදු කර ඇති අතර වසර දෙක හමාරක් පමණ කාලයක් පමණ මෙම තනම පැවත ඇත&lt;ref name=&quot;gatekeepers&quot;&gt;{{Cite news|author= Rosen, Jeffrey|title=Google's Gatekeepers |url=http://www.nytimes.com/2008/11/30/magazine/30google-t.html?_r=1&amp;partner=rss&amp;emc=rss&amp;pagewanted=all |quote= |work=The New York Times |date=30 November 2008 |accessdate=1 December 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc turkey&quot;&gt;{{Cite news|title=Turkey goes into battle with Google|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/10480877.stm |quote= |publisher=BBC News |date=2 July 2010 |accessdate=3 July 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| title =Turkey lifts two-year ban on YouTube|publisher=BBC News| url=http://www.bbc.co.uk/news/technology-11659816|date=30 October 2010|accessdate=31 October 2010 }}&lt;/ref&gt;.ඉන් පසුව නැවත වතාවක් තුර්කිය විසින් යූ ටියුබ් තහනම් කර ඇති අතර එහිදී පවසා ඇත්තේ ඉහල මට්ටමේ එය ඉහල මට්ටමේ බුද්ධිය වෑස්සීමක් ලෙසටය&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.businessinsider.com/youtube-blocked-in-turkey-2014-3?utm_source=feedburner&amp;utm_medium=feed&amp;utm_campaign=Feed%3A+businessinsider+(Business+Insider) | title=YouTube Blocked In Turkey Amid High-Level Intelligence Leak | publisher=[[Business Insider]] | date=March. 27, 2014 | accessdate=March 27, 2014 | author=Kelley, Michael}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.bbc.com/news/world-europe-26773702 | title=Turkey moves to block YouTube access after 'audio leak' | publisher=[[BBC]] | date=March 27, 2014 | accessdate=March 27, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.nbcnews.com/tech/tech-news/youtube-banned-turkey-n63776 | title=YouTube Banned in Turkey | publisher=[[NBC News]] | date=March 27, 2014 | accessdate=March 27, 2014 | author=Wagstaff, Keith}}&lt;/ref&gt;.
:*ඉස්ලාමීය විශ්වාසයන්ට එරෙහිව නීති විරෝධී ද්‍රව්‍ය සේ පකිස්ථානය 2008 පෙබරවාරි 23 වන දින යූ ටියුබ් වෙත පිවිසීම අවහිර කරන ලදී.[[:en:Muhammad|මහම්මත් තුමා]] පිලිබදව තැනුන කාටූන් චිත්‍රපටයක් ප්‍රදර්ශනය කිරීම මෙයට හේතු ලෙස දක්වා ඇත&lt;ref&gt;{{Cite news| title =Pakistan blocks YouTube website|publisher=BBC| url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7261727.stm|accessdate=30 November 2008 | date=24 February 2008}}&lt;/ref&gt;.මෙහි අතුරු ප්‍රතිඵළයක් ලෙස අසල් වැසි රටවලටද බලපාන අයුරින් විශ්වීය විදුලිය ඇනහිටීමක් දක්වා ව්‍යාප්ත විය&lt;ref name=&quot;PAK-ban-lifted&quot;&gt;{{Cite news | title = Pakistan lifts YouTube ban | url = http://www.abc.net.au/news/stories/2008/02/27/2173501.htm?section=world | agency = AFP | publisher = [[ABC News (Australia)]] | date = 26 February 2008 | accessdate = 26 February 2008 | archive-date = 1 March 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080301140400/http://www.abc.net.au/news/stories/2008/02/27/2173501.htm?section=world | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| title =Pakistan lifts the ban on YouTube|publisher=BBC| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/7262071.stm|accessdate=30 November 2008 | date=26 February 2008}}&lt;/ref&gt;.ඉන් අනතුරුව 2008 පෙබරවාරි 26 දී රජයේ මැදිහත් වීමෙන් විරෝධයට තුඩු දුන් කොටස් ඉවත් කර ගැනීමෙන් පසු මෙම තහංචිය අවසන් කෙරුනි.
මෙවැනි අයුරින් [[:en:Turkmenistan|තුර්කිමෙස්තානය]],[[:en:Libya|ලිබියාව]],[[:en:Afghanistan|ඇෆ්ගනිස්ථානය]],[[:en:Bangladesh|බංගලිදේශය]],[[:en:Russia|රුසියාව]]  සහ [[:en:Sudan|සූඩානය]] වැනි රටවල් ඉන් පසුකාලීනව ඊජිප්තුවද යූ ටියුබ් හී දර්ශණය වන වීඩියෝ සම්බන්ධව විරෝධය දක්වනු වස් යූ ටියුබ් තහනම් කිරීම් සිදුවිය&lt;ref&gt;[http://www.afghanistantimes.af/news_details.php?id=1654&amp;&amp;cid=1 &quot;Afghanistan to unblock YouTube – Afghanistan Times&quot;], 1 December 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/2012/09/12/us-afghanistan-youtube-idUSBRE88B0SC20120912 &quot;Afghanistan bans YouTube to block anti-Muslim film&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924170643/http://www.reuters.com/article/2012/09/12/us-afghanistan-youtube-idUSBRE88B0SC20120912 |date=2015-09-24 }}, Miriam Arghandiwal, Reuters (Kabul), 12 September 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/news/world/asia/youtube-blocked-in-bangladesh-over-prophet-mohamed-video-8152056.html &quot;YouTube blocked in Bangladesh over Prophet Mohamed video&quot;], ''The Independent'' (AP), 18 September 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/business/economy/youtube-blocked-in-pakistan/2012/09/17/30081fa2-00ea-11e2-b257-e1c2b3548a4a_story.html &quot;YouTube blocked in Pakistan&quot;], Hayley Tsukayama, ''Washington Post'', 17 September 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| title =Pakistan, Bangladesh Block YouTube Amid Islam Film Protests|publisher=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]| url =http://www.bloomberg.com/news/2012-09-18/pakistan-bangladesh-block-youtube-to-restrict-anti-islam-film.html|accessdate=18 September 2012 | date=18 September 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russian court bans anti-Islam film|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-1-134721-Russian-court-bans-anti-Islam-film|newspaper=The News|date=29 September 2012|access-date=11 April 2014|archive-date=17 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117060611/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-1-134721-Russian-court-bans-anti-Islam-film|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 
 
==වැඩිදුර අවධානයට==
{{Spoken Wikipedia|Youtube spoken word.ogg|2011-03-26}}


* [[:en:CNN-YouTube presidential debates|CNN-යූ ට්යුබ් ජනාදිපතිවරණ විවාද]]
* [[:en:List of YouTube personalities|යූ ටියුබ් වලට ලැබුණ දෝෂාරෝපණ ලැයිස්තුව]]
* [[:en:Reply Girls|කාන්තා ප්‍රතිචාර]]
* [[:en:YouTube AwardsYouTube Awards|යූ ටියුබ් වෙත ලැබුණ සම්මාන]]
* [[:en:YouTube Live|සජීවී]]
* [[:en:YouTube Multi Channel Network|යූ ටියුබ් බහුමාධ්‍ය ජාලකරණය]]
* [[:en:YouTube Symphony Orchestra|යූ ටියුබ් සංධ්වනි]]
* ''[[:en:Viacom International Inc. v. YouTube, Inc.|වයාකොම් ආයතනයට එදිරිව යූ ටියුබ් ආයතනය]]''

'''සාමාන්‍ය:'''
* [[:en:Alternative media|විකල්ප මාධ්‍ය ]]
* [[:en:Comparison of video hosting services|වීඩ්යෝ ධාරක සේවාවන් සැසදීම]]
* [[:en:List of Internet phenomena|අන්තර්ජාල සංසිද්ධි]]
* [[:en:List of video hosting services|වීඩියෝ ධාරක සේවාවන් ලැයිස්තුව]]

      
==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

===වැඩිදුර කියවීමට===
{{refbegin}}
* {{cite book| last = Kelsey| first = Todd| title = Social Networking Spaces: From Facebook to Twitter and Everything In Between| url = http://books.google.com/?id=1EgTu8fFMJgC| year = 2010| publisher = Springer-Verlag| isbn = 978-1-4302-2596-6 }}
* {{cite book| last = Lacy| first = Sarah| title = The Stories of Facebook, YouTube and MySpace: The People, the Hype and the Deals Behind the Giants of Web 2.0| url = https://archive.org/details/storiesoffaceboo0000lacy| year = 2008| publisher = Crimson| location = Richmond| isbn = 978-1-85458-453-3 }}
* {{cite news|url=http://www.nytimes.com/2012/07/01/magazine/on-youtube-amateur-is-the-new-pro.html?hpw |title=On YouTube, Amateur Is the New Pro |publisher=New York Times |date=2012-06-28}}
{{refend}}

==භාහිර සබැඳීන්==
{{Sister project links}}
* {{Official website|//www.youtube.com|mobile=//m.youtube.com}}
* {{Blogger|youtube-global|YouTube}}
* [//www.youtube.com/yt/press/ Press room – YouTube]
* [https://developers.google.com/youtube/ YouTube – Google Developers]
* {{cite web|last=Haran|first=Brady|title=Why do YouTube views freeze at 301?|url=http://www.numberphile.com/videos/301_views.html|work=Numberphile|publisher=Brady Haran|authorlink=Brady Haran|coauthors=Hamilton, Ted}}
* {{cite journal|title=The 22 Key Turning Points In The History Of YouTube|url=http://www.businessinsider.com/key-turning-points-history-of-youtube-2013-2?op=1|journal=Business Insider|date=15 February 2013|last=Dickey|first=Megan Rose|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140310221037/http://www.businessinsider.com/key-turning-points-history-of-youtube-2013-2?op=1|archivedate=10 March 2014|access-date=11 April 2014|url-status=dead}}

[[ප්‍රවර්ගය:අන්තර්ජාලය]]
[[ප්‍රවර්ගය:වෙබ් අඩවි]]</text>
      <sha1>oim3gcn28anp0qicw8ahoriuvke05ho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පිටෝ නළය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57672</id>
    <revision>
      <id>803572</id>
      <parentid>395926</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T05:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7096" sha1="bqlcmqk34hy54rid7ib8zaqk7a460ke" xml:space="preserve">[[Image:Airspeed p1230157.jpg|thumb|250px|ගුවන් යානා පියාසර වේගය මැනීමට පිටෝ නළ භාවිත කරයි. උදාහරණයක් ලෙස, [[එයාර් බස් A380]] යානයක, පිටෝ නළයක් (දකුණේ) හා එය හැරෙන කෝණය වෙනස් කරන සුළං පෙත්තක් (වමේ) සම්බන්ධවූ නිශ්චල විවරයක්. සුළං හමන්නේ දකුණේ සිට වමටය.]]
[[Image:Pitot tube types.svg|thumb|250px|right|පිටෝ නළ වර්ග]]
[[Image:Pitot-cső helikopteren 4.jpg|thumb|250px|කමෝව් කා-26 හෙලිකොප්ටරයක පිටෝ නළයක්]]

'''පිටෝ නළය''' ({{IPAc-en|ˈ|p|iː|t|oʊ}} {{respell|PEE|toh}} හෝ පිටොට් නළය) යනු තරල ප්‍රවාහයක [[ප්‍රවේගය]] මැනීමට භාවිතා කරන [[පීඩනය]] මැනීමේ උපකරණයකි. පිටෝ නළය සොයාගන්නා ලද්දේ [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශ ජාතික]] ඉංජිනේරුවෙකුවූ හෙන්‍රි පිටොට් විසින් 18වන සියවසේ මුල් භාගයේදීය.&lt;ref&gt;{{cite journal|first= Henri |last=Pitot |year= 1732| title = Description d'une machine pour mesurer la vitesse des eaux courantes et le sillage des vaisseaux  | journal = Histoire de l'Académie royale des sciences avec les mémoires de mathématique et de physique tirés des registres de cette Académie | pages = 363–376 | url = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k35294.image.f543.langFR | format = PDF| accessdate = 2009-06-19}}&lt;/ref&gt; එය නූතන ආකාරයට සංවර්ධනය කළේ [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශ ජාතික]] විද්‍යාඥයෙකු වූ හෙන්‍රි ඩාසි විසින් 19වන සියවසේ මැද භාගයේදීය.&lt;ref&gt;{{cite journal|first= Henry |last=Darcy |year= 1858| title = Note relative à quelques modifications à introduire dans le tube de Pitot  | journal = Annales des Ponts et Chaussées | pages = 351–359 | url = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k408489d.image.f354 | format = PDF| accessdate = 2009-07-31}}&lt;/ref&gt; එය ගුවන් යානාවල පියාසර වේගය නිශ්චය කරගැනීමට පුළුල්ව භාවිතාවේ එසේම, බෝට්ටුවක ජල වේගය, හා කර්මාන්ත යෙදවුම්වල ද්‍රව, වායු හා ගෑස් ප්‍රවාහ වල ප්‍රවේගය මැනීමට ද මෙය භාවිතාවේ. ප්‍රවාහ ධාරාවක දෙන ලද තැනක ප්‍රවාහයේ ස්ථානීය ප්‍රවේගය මැනීමට මෙය භාවිත වුවද නළය හෝ පීල්ල තුල ප්‍රවාහයේ සාමාන්‍ය ප්‍රවේගය මෙය භාවිත නොකරයි.&lt;ref&gt;{{cite book|first= C.J.|last=Geankoplis |year=2003|title=Transport processes and separation process principles (includes unit operations)|edition=4th |publisher=Prentice Hall |location=New Jersey}}&lt;/ref&gt;

==ක්‍රියාකරන න්‍යාය==
නළය කෙළින්ම තරල ප්‍රවාහයට ඇලිලීමෙන් මූලිකව පිටොට් නළය ක්‍රියාත්මක වේ. මෙම නලයේ තරලය ඇතිබැවින්, පීඩන මැනිය හැකිය; මෙහිදී චලනය වන තරලය නිශ්චල කර පිටවීම අවහිරවේ. මෙම පීඩනය තරලයෙන් ඇතිකරන නිශ්චල පීඩනයයි එය මුලු පීඩනය හෝ පිටොට් පීඩනය (ප්‍රායෝගිකව ගඟන ඉංජිනේරු විද්‍යාවේදී) ලෙසද හැඳින්වේ.

මනින ලද මුළු පීඩනය තනිව තරල ප්‍රවාහයේ ප්‍රවේගය (ගඟන ඉංජිනේරු විද්‍යාවේදී පියාසර වේගය) ගණනය කිරීමට භාවිත කල නොහැක. බර්නූලී සමීකරණය අනුව:

&lt;dl&gt;&lt;dd&gt;&lt;strong&gt;මුළු පීඩනය = ස්ථිතික පීඩනය + ගතික පීඩනය&lt;/strong&gt;&lt;/dd&gt;&lt;/dl&gt;

එය පහත ආකාරයටද ලිවිය හැක

:&lt;math&gt;p_t = p_s + \left(\frac{\rho u^2}{2}\right)&lt;/math&gt;

තරල ප්‍රවාහය සඳහා ප්‍රවේගය යෙදීමෙන් අපට පහත සමීකරණය ලැබේ:

:&lt;math&gt;u = \sqrt{\frac{2 (p_t - p_s)}{\rho}}&lt;/math&gt;

'''සටහන:''' ඉහත සමීකරණ යෙදිය හැක්කේ අසම්පීඩ්‍ය තරල සඳහා පමණි. තරලය සෑමවිටම සෑම තත්ත්වයක් යටතේම අසම්පීඩ්‍ය ලෙස මෙහිදී සලකයි. වායු ද නිශ්චිත තත්ත්ව යටතේ දළ වශයෙන් අසම්පීඩ්‍ය ලෙස සලකයි.

මෙහිදී:
* &lt;math&gt;u&lt;/math&gt; යනු m/s වලින් මනින ප්‍රවාහයේ ප්‍රවේගයයි;
* &lt;math&gt;p_t&lt;/math&gt; යනු පැස්කල් වලින් මුළු පීඩනයයි;
* &lt;math&gt;p_s&lt;/math&gt; යනු පැස්කල් වලින් ස්ථිතික පීඩනයයි;
* එසේම &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt; යනු &lt;math&gt; kg/m^3&lt;/math&gt; වලින් තරලයේ ඝනත්වයයි.

==මේවාත් බලන්න==
*[[භෞතික විද්‍යාව]]
*[[ගුවන්යානා]]
*[[ප්‍රවේගය]]
*[[වායු සමීකරණ]]
*[[වායුවක සරළ ආකෘති]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

==බාහිර සැබැඳි==
*[http://www.youtube.com/watch?v=D6sbzkYq3_c වෙනස්වන පීඩන ප්‍රවාහ හමුවේ පිටොට් නළය භාවිතයේ මූලධර්මය ත්‍රිමාන සජීවීකරණය]
*[https://web.archive.org/web/20121102124008/http://www.wired.com/autopia/2009/06/airspeed-sensors/ 18 සියවසේ දී ගුවන්සේවා තාක්ෂණයේ අපැහැදිලි වැටීම] (wired.com)

[[ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ගුවන් යානා]]
[[ප්‍රවර්ගය:වායු ගතික විද්‍යාව]]</text>
      <sha1>bqlcmqk34hy54rid7ib8zaqk7a460ke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60329</id>
    <revision>
      <id>803587</id>
      <parentid>801280</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T07:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155439" sha1="ihemavn7mpzxo52o9mm0rmjzzbuhyd6" xml:space="preserve">
{{Infobox ancient site
 |name = රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය 
 |alternate_name = රජගලතැන්න අරියාකර විහාරය,ගිරිකුම්භිල තිස්ස පබ්බත විහාරය 
 |image = File:Rajagala Archaeological Site 5.jpg
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption =  රජගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති පැරණි මිහිඳු ස්ථූපය 
 |map_type =  ශ්‍රී ලංකාව 
 |relief=yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|28|40.7|N|081|37|58.4|E|display=inline,title}}
 |location = [[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region =  
 |type = පැරණි පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදාය සහ වනගත භාවනා ආරාම සම්ප්‍රදාය 
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = අක්කර 1200 ක් පමණ
 |height = 
 |builder = [[ලජ්ජිතිස්ස රජ|ලජ්ජතිස්ස මහ රජ]]
 |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ
 |built = ක්‍රි.පූ.116-109&lt;br&gt;(ක්‍රි.පූ.2 වන සියවස)
 |abandoned = ක්‍රි.ව.11-12 වන සියවස
 |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා
 |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event =●නැගෙනහිර පළාතේ විශාලතම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය&lt;br&gt;●පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායේ සහ වනගත භාවනා ආරාම සම්ප්‍රදායේ බහු නේවාසික ආරාම මිශ්‍රණයක් ලෙස පිහිටුවා ඇති ලෝකයේ එකම බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය 
 |excavations = 
 |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්&lt;br&gt;(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)&lt;br&gt; [[එච්. සී. පී. බෙල්]]&lt;br&gt;[[ජෝන් ස්ටිල්]]&lt;br&gt;[[හෙන්රි පාකර්]]&lt;br&gt;[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]]
 |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] 
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website=
 |notes = 
| designation1          = APMSL
| designation1_offname  = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]&lt;br&gt;රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය 
| designation1_date     = 

| designation1_number   = Gazette No 
| designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම 
| designation1_type  = පබ්බත විහාර හා වනගත භාවනා සංකීර්ණ
| designation1_free1name = 
| designation1_free1value = 
| designation1_free1name = 
| designation1_free1value =
| designation2         = ARSL
| designation2_offname  = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]&lt;br&gt;රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය 
| designation2_date     = 

| designation2_number   = Gazette No 
| designation2_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම 
| designation2_type  = පබ්බත විහාර හා වනගත භාවනා සංකීර්ණ
| designation1_free2name = 
| designation1_free2value = 
| designation1_free2name = 
| designation1_free2value = 

}}

'''රජගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' නැතහොත් '''රජගලතැන්න පැරණි අරියාකර විහාරය''' ({{langx|en|Rajagala Archaeological Reserve}}; {{langx|ta|ரஜகல தொல்பொருள் காப்பகம்}}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] [[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය|අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[උහන ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|උහන ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[රජගලතැන්න|රජගලතැන්න]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි පුරාණ [[බුද්ධාගම|බෞද්ධ]] ආරාම සංකීර්ණයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala Location and Monuments |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/rajagala-location-and-monuments/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt; වංශකතා සහ ශිලා ලේඛන සාධක අනුව මෙම ආරාම සංකීර්ණය ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවන සියවසේ [[ලජ්ජිතිස්ස රජ|ලජ්ජිතිස්ස රජු]] විසින් ආරම්භ කරන ලද බව සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Archaeologia 2021 May, Part III, Vol. I |journal=Archaeologia |publisher=University of Kelaniya |url=https://journals.kln.ac.lk/archaeologia/media/attachments/2024/08/23/archaeologia-2021_may-ii-final.pdf |access-date=2026-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914053407/https://journals.kln.ac.lk/archaeologia/media/attachments/2024/08/23/archaeologia-2021_may-ii-final.pdf |archive-date=2026-09-14 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala |website=Government of Sri Lanka |url=https://www.hindudept.gov.lk/web/index.php?Itemid=99&amp;id=74&amp;lang=en&amp;option=com_content&amp;view=article |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

පුරාණ මූලාශ්‍ර සහ ශිලා ලේඛනවල මෙම විහාර සංකීර්ණය '''ගිරිකුම්භිල විහාරය''', '''අරියාකර විහාරය''', '''ගිරිකුම්භිල තිස්ස පබ්බත විහාරය''' සහ '''අරිත්තාර වෙහෙර''' ඇතුළු විවිධ නම්වලින් හඳුන්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Archaeologia 2021 May, Part III, Vol. I |journal=Archaeologia |publisher=University of Kelaniya |url=https://journals.kln.ac.lk/archaeologia/media/attachments/2024/08/23/archaeologia-2021_may-ii-final.pdf |access-date=2026-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914053407/https://journals.kln.ac.lk/archaeologia/media/attachments/2024/08/23/archaeologia-2021_may-ii-final.pdf |archive-date=2026-09-14 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[මහාවංසය]], [[දීපවංසය]] සහ අනෙකුත් පුරාණ සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර මෙන්ම මෙම ස්ථානයෙන් හමුවී ඇති ශිලා ලේඛන ද එහි දීර්ඝ ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් සාධක සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala |website=Government of Sri Lanka |url=https://www.hindudept.gov.lk/web/index.php?Itemid=99&amp;id=74&amp;lang=en&amp;option=com_content&amp;view=article |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

අම්පාර–මහඔය මාර්ගය ආසන්නයේ රජගලතැන්න ප්‍රදේශයේ පිහිටි මෙම ආරාම සංකීර්ණය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 346ක් පමණ උසැති කඳුකර ප්‍රදේශයක පැතිරී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala Location and Monuments |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/rajagala-location-and-monuments/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt; ඝන වනාන්තරයකින් වට වූ මෙම ප්‍රදේශය තුළ [[ස්තූප]], [[උපෝසථාගාරය|උපෝසථාගාර]], දානශාලා, භික්ෂූන්ගේ ලෙන් වාසස්ථාන, ජල පහසුකම් සහ අනෙකුත් ආරාම ගොඩනැගිලිවල නටඹුන් විශාල සංඛ්‍යාවක් හඳුනාගෙන ඇති මෙම පුරාවිද්‍යා සංකීර්ණය, නැගෙනහිර පළාතේ ඇති විශාලතම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණය ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decisions taken by the Cabinet of Ministers at the meeting held on 05-08-2015 |website=News.lk |url=https://v3.news.lk/cabinet-decusions/item/9022-decisions-taken-by-the-cabinet-of-ministers-at-the-meeting-held-on-05-08-2015 |date=2015-08-05 |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;රජගලතැන්න ප්‍රදේශයේ අක්කර 1,025ක පමණ භූමි ප්‍රමාණයක් පුරා පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත් ස්ථාන විශාල සංඛ්‍යාවක් පැතිරී ඇති අතර, ඒවා සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව (ශ්‍රී ලංකාව)|පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] සහ [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය]] ඇතුළු ආයතනවල සහභාගිත්වයෙන් සංරක්ෂණ හා පර්යේෂණ කටයුතු සිදු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Management of archaeological heritages of Rajagala archaeological complex |website=News.lk |url=https://v3.news.lk/cabinet-decusions/item/29425-decisions-taken-at-the-meeting-of-the-cabinet-of-ministers-on-05-02-2020 |date=2020-02-06 |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

==ඉතිහාසය==
රජගල පුරාණ ආරාම සංකීර්ණයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ තොරතුරු [[මහාවංසය]], [[දීපවංසය]] ඇතුළු වංශකතා මෙන්ම [[සහස්සවත්ථුප්පකරණය]], [[රසවාහිනිය]] සහ [[සද්ධර්මාලංකාරය]] වැනි පැරණි බෞද්ධ සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රවලින් අනාවරණය වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Archaeologia 2021 May, Part III, Vol. I |journal=Archaeologia |publisher=University of Kelaniya |url=https://journals.kln.ac.lk/archaeologia/media/attachments/2024/08/23/archaeologia-2021_may-ii-final.pdf |access-date=2026-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914053407/https://journals.kln.ac.lk/archaeologia/media/attachments/2024/08/23/archaeologia-2021_may-ii-final.pdf |archive-date=2026-09-14 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;වංශකතා තොරතුරු අනුව රජගල පුරාණ ආරාමය මුල් කාලයේ '''ගිරිකුම්භිල විහාරය''' නමින් හඳුන්වා ඇත. [[මහාවංසය]] සහ [[දීපවංසය]] සඳහන් කරන පරිදි [[සද්ධාතිස්ස රජ|සද්ධාතිස්ස රජුගේ]] වැඩිමහල් පුත්‍රයා වූ [[ලජ්ජිතිස්ස රජ|ලජ්ජිතිස්ස කුමරු]] දිඝවාපිය ප්‍රදේශයේ සිටි සමයේ මෙම විහාරය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Archaeologia 2021 May, Part III, Vol. I |journal=Archaeologia |publisher=University of Kelaniya |url=https://journals.kln.ac.lk/archaeologia/media/attachments/2024/08/23/archaeologia-2021_may-ii-final.pdf |access-date=2026-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914053407/https://journals.kln.ac.lk/archaeologia/media/attachments/2024/08/23/archaeologia-2021_may-ii-final.pdf |archive-date=2026-09-14 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;එකල [[දුටුගැමුණු රජ|දුටුගැමුණු රජුගේ]] සොහොයුරෙකු වූ සද්ධාතිස්ස කුමරු දිඝවාපිය ප්‍රදේශයේ පාලනය සමඟ සම්බන්ධව සිටි අතර, ලජ්ජිතිස්ස කුමරු එම පසුබිම තුළ ගිරිකුම්භිල විහාරය පිහිටුවීම ආරම්භ කළ බව පැරණි මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ. පසුව ලජ්ජිතිස්ස රජු ශ්‍රී ලංකාවේ රජකමට පත්වීමෙන් අනතුරුව ද මෙම විහාරයට රාජකීය අනුග්‍රහය හිමි වූ බව සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala |website=Department of Hindu Religious and Cultural Affairs, Sri Lanka |url=https://www.hindudept.gov.lk/web/index.php?Itemid=99&amp;id=74&amp;lang=en&amp;option=com_content&amp;view=article |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

රජගල ඉතිහාසය සමඟ වඩාත් සමීපව සම්බන්ධ වන පාලකයා ලෙස ලජ්ජිතිස්ස රජු සැලකේ. පැරණි සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රවලට අනුව ඔහු විසින් ආරම්භ කරන ලද ගිරිකුම්භිල විහාරය පසුව බෞද්ධ භික්ෂු සංඝයා වෙත පූජා කරන ලදී. රජගල පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතිය මඟින් ඉදිරිපත් කර ඇති ඉතිහාසමය විග්‍රහයන් අනුව, ලජ්ජිතිස්ස රජුගේ සමයේ මෙම විහාරය බෞද්ධ ආගමික කටයුතු සඳහා වැදගත් ස්ථානයක් බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;ලජ්ජිතිස්ස රජුගේ කාලයෙන් පසු ද මෙම විහාරය ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ රාජකීය පාලන සමයන් තුළ පවත්වාගෙන ගිය බව වංශකතා සහ පැරණි සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රවලින් පෙනී යයි. රජගල විහාරය පසුකාලීන මූලාශ්‍රවල '''අරියාකර විහාරය''' යන නමින් ද හඳුන්වා ඇති අතර, [[දප්පුල I රජ|දප්පුල රජුගේ]] සමයේ මෙම විහාරයට රාජකීය අනුග්‍රහය හිමි වූ බව [[මහාවංසය]] ආශ්‍රිත තොරතුරුවල සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Archaeologia 2021 May, Part III, Vol. I |journal=Archaeologia |publisher=University of Kelaniya |url=https://journals.kln.ac.lk/archaeologia/media/attachments/2024/08/23/archaeologia-2021_may-ii-final.pdf |access-date=2026-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914053407/https://journals.kln.ac.lk/archaeologia/media/attachments/2024/08/23/archaeologia-2021_may-ii-final.pdf |archive-date=2026-09-14 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;[[උදය I රජ|උදය රජුගේ]] පාලන සමය වන විට ද අරියාකර විහාරය රාජකීය අවධානයට ලක්ව තිබූ බව සඳහන් වේ. එම සමයේ විහාරයේ පිරිහී තිබූ කොටස් ප්‍රතිසංස්කරණය කර නව ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීමට පියවර ගත් බව මහාවංශය ආශ්‍රිත ඉතිහාසමය තොරතුරුවල දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

රජගල විහාරය [[මහාවංසය]]ට පමණක් සීමා නොවී පැරණි බෞද්ධ සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදාය තුළ ද විවිධ නම්වලින් සඳහන් වේ. '''ගිරිකුම්භිල විහාරය''', '''අරියාකර විහාරය''' සහ '''ගිරිකුම්භිල තිස්ස පබ්බත විහාරය''' යන නම් පැරණි මූලාශ්‍රවලින් හඳුනාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Archaeologia 2021 May, Part III, Vol. I |journal=Archaeologia |publisher=University of Kelaniya |url=https://journals.kln.ac.lk/archaeologia/media/attachments/2024/08/23/archaeologia-2021_may-ii-final.pdf |access-date=2026-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914053407/https://journals.kln.ac.lk/archaeologia/media/attachments/2024/08/23/archaeologia-2021_may-ii-final.pdf |archive-date=2026-09-14 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;[[සහස්සවත්ථුප්පකරණය]], [[රසවාහිනිය]] සහ අට්ඨකථා සාහිත්‍යය ඇතුළු පැරණි බෞද්ධ මූලාශ්‍රවල ගිරිකුම්භිල හෙවත් අරියාකර විහාරය හා සම්බන්ධ විවිධ කථා සඳහන් වේ. මෙම කථා රජගල ප්‍රදේශය පුරාණ කාලයේ භාවනා සහ ධර්මදේශනා කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙස පැවති බවට සාහිත්‍යමය තොරතුරු සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;අට්ඨකථා සාහිත්‍යයේ සඳහන් වන එක් කතාවකට අනුව '''මහදත්ත තෙරුන්''' අරියාකෝටි හෙවත් අරියාකර විහාරයේ වැඩ වාසය කළ උතුම් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් ලෙස හඳුන්වා ඇත. එම සම්ප්‍රදාය රජගල විහාරය උසස් ආධ්‍යාත්මික සාධනාවන්හි නිරත වූ භික්ෂූන්ගේ වාසස්ථානයක් ලෙස පැවති බවට පුරාණ බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ ඇති විශ්වාසයන් පිළිබිඹු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;[[සහස්සවත්ථුප්පකරණය]] තුළ සඳහන් වන කථාවකට අනුව, අරියවංශ ධර්මදේශනාවක් ශ්‍රවණය කළ සාමාන්‍ය පුද්ගලයන් තුන්සියයක් පැවිදි වූ අතර, පසුව [[සතිපට්ඨාන]] ධර්මදේශනාවක් ශ්‍රවණය කිරීමෙන් ඔවුන් අරහත්වයට පත්වූ බව කියැවේ. මෙම කථාව අරියාකර විහාරය අරියවංශ ධර්මදේශනා සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්ථානයක් ලෙස පැරණි සාහිත්‍යයේ සැලකුණු බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

[[රසවාහිනිය]] තුළ සඳහන් වන තවත් කථාවකට අනුව, මෙම විහාරයේ වාසය කළ භික්ෂූන් පන්සියයක් ආගමික වත්පිළිවෙත්හි නිරත වූ සමයක අරහත් ඵලය ලැබූ බව සඳහන් වේ. එම කථාව රජගල විහාරය භාවනා සහ ආගමික වත්පිළිවෙත් සඳහා ප්‍රසිද්ධ වූ ස්ථානයක් ලෙස පැරණි බෞද්ධ සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදාය තුළ සැලකුණු බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;තවත් පැරණි කතා සම්ප්‍රදායකට අනුව, '''ධම්මගුප්ත''' නම් ප්‍රධාන භික්ෂුවකගේ ශිෂ්‍යයන් අතර උසස් ආධ්‍යාත්මික අවබෝධයට පත් භික්ෂූන් තුන්සියයක් පමණ සිටි බව ද සඳහන් වේ. මෙම සාහිත්‍යමය තොරතුරු මඟින් අරියාකර හෙවත් ගිරිකුම්භිල විහාරය පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා හා ධර්මදේශනා සම්ප්‍රදාය තුළ වැදගත් ස්ථානයක් හිමි කරගෙන තිබූ බව පෙනී යයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

රජගල ප්‍රදේශය සම්බන්ධයෙන් පසුකාලීනව විවිධ ජනප්‍රවාද සහ ආගමික සම්ප්‍රදායන් ද වර්ධනය වී ඇත. මෙම ප්‍රදේශය '''රාස්සගල''' යන නමින් ද හඳුන්වා ඇති අතර, එම නාමය සම්බන්ධයෙන් විවිධ ජනප්‍රවාද පවතී. ඇතැම් ජනප්‍රවාද අනුව මෙම ප්‍රදේශය රාක්ෂ හෝ ''රස්ස'' ජන සමූහයන් සමඟ සම්බන්ධ වූ බැවින් '''රාස්සගල''' යන නාමය භාවිතයට පැමිණි බව කියැවේ. කෙසේ වෙතත්, එම නාමයේ නිශ්චිත මූලාරම්භය පිළිබඳ විවිධ මත පවතින බැවින් එය ස්ථිර ඉතිහාසමය කරුණක් ලෙස නොව ජනප්‍රවාදයක් ලෙස සැලකේ.කෙසේවෙතත් මෙම විහාරය දිවයිනට බුදු දහම හඳුන්වාදුන් [[මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]] සමඟ ද සම්බන්ධ වන පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සපයන අතර, එම සම්බන්ධය රජගල පුදබිම පිළිබඳ පසුකාලීන ආගමික සම්ප්‍රදායන් තුළ විශේෂ ස්ථානයක් ගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Archaeological Heritage Management in the Rajagala Archaeological Reserve |website=Cabinet Office of Sri Lanka |url=https://www.cabinetoffice.gov.lk/cab/index.php?Itemid=49&amp;dID=6260&amp;id=16&amp;lang=en&amp;option=com_content&amp;view=article |date=2015-08-05 |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්==
=== පළමු සංස්කෘතික භූමි දර්ශනය===
රජගල ප්‍රදේශය බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක් ලෙස සංවර්ධනය වීමට පෙර සිටම මානව ක්‍රියාකාරකම් පැවති ප්‍රදේශයක් බව පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මඟින් අනාවරණය වී ඇත. රජගල පුරාවිද්‍යා භූමියේ සංස්කෘතික භූදර්ශනය අධ්‍යයනය කළ පර්යේෂණවලදී එහි සංවර්ධනයේ පළමු අදියර ලෙස '''ප්‍රාග් ඓතිහාසික හා ප්‍රාග්-ඓතිහාසික සංස්කෘතික භූදර්ශනය''' හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Karunarathna |first=H. H. A. |title=A Study on the Cultural Landscape of Rajagala Monastic Complex in the Eastern Province of Sri Lanka |journal=South Asian History, Culture and Archaeology |volume=1 |issue=1 |pages=35–49 |year=2021}}&lt;/ref&gt;රජගල කඳුකරයේ ස්වාභාවික ගල් ලෙන් සහ ගල් ආවරණ මිනිස් වාසය සඳහා යොදාගෙන තිබූ බවට සාධක හමු වී ඇත. එහි භූගෝලීය පිහිටීම, කඳුකර පරිසරය, ජල සම්පත්, ස්වාභාවික ආරක්ෂාව සහ ගල් අමුද්‍රව්‍ය ලබාගැනීමේ පහසුව ආදිය ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයන් මෙම ප්‍රදේශය භාවිත කිරීමට හේතු වූ සාධක ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Karunarathna |first=H. H. A. |title=A Study on the Cultural Landscape of Rajagala Monastic Complex in the Eastern Province of Sri Lanka |journal=South Asian History, Culture and Archaeology |volume=1 |issue=1 |pages=35–49 |year=2021}}&lt;/ref&gt;

රජගල '''මහාලෙන''' ගල් ආවරණයේ සිදු කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මගින් මෙම ප්‍රදේශයේ බෞද්ධ ආරාම සංස්කෘතිය ආරම්භ වීමට පෙර මානව ක්‍රියාකාරකම් පැවති බව තවදුරටත් තහවුරු වී ඇත. 2016 සිට 2019 දක්වා ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය සහ අනෙකුත් පර්යේෂණ ආයතනවල සහභාගිත්වයෙන් සිදු කළ පර්යේෂණවලදී ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයට අයත් ගල් මෙවලම් සහ වෙනත් සංස්කෘතික ද්‍රව්‍ය විශාල සංඛ්‍යාවක් හමු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Technological behavior of the Late Pleistocene Human habitation at Rajagala Maha Lena rock shelter in Eastern Province of Sri Lanka |author=Suranga E. G. J. |author2=Kapukotuwa K. M. A. |author3=Ranasinghe G. |year=2021}}&lt;/ref&gt;මහාලෙන කැණීම්වලින් හමු වූ ගල් මෙවලම් ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යශිලා යුගයේ මානවයන් භාවිත කළ '''ක්ෂුද්‍ර ශිලා මෙවලම්''' (microlithic tools) සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. නැගෙනහිර පළාතේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයන්ගේ තාක්ෂණය සහ ජීවන රටාව පිළිබඳ සාධක සාපේක්ෂව අඩුවෙන් හඳුනාගෙන ඇති පසුබිමක, රජගලින් හමු වූ මෙම සාධක විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Technological behavior of the Late Pleistocene Human habitation at Rajagala Maha Lena rock shelter in Eastern Province of Sri Lanka |author=Suranga E. G. J. |author2=Kapukotuwa K. M. A. |author3=Ranasinghe G. |year=2021}}&lt;/ref&gt;

2016 සහ 2018 වසරවල සිදු කළ පර්යේෂණවලදී ගල් මෙවලම් සහ වෙනත් පුරාවස්තු විශාල සංඛ්‍යාවක් වාර්තා කර ඇති අතර, ඒවා රජගල භූමියේ ආරම්භක මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැදගත් සාධක ලෙස සැලකේ. පර්යේෂණ වාර්තාවකට අනුව 2016 වසරේ පුරාවස්තු හා මෙවලම් 10,168ක් සහ 2018 වසරේ තවත් 1,823ක් වාර්තා කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Karunarathna |first=H. H. A. |title=A Study on the Cultural Landscape of Rajagala Monastic Complex in the Eastern Province of Sri Lanka |journal=South Asian History, Culture and Archaeology |volume=1 |issue=1 |pages=35–49 |year=2021}}&lt;/ref&gt;කැණීම්වලින් ගල් මෙවලම්වලට අමතරව මැටි බඳුන් කොටස් සහ සත්ව අවශේෂ ද හමු වී ඇති අතර, එම සාධක රජගල ප්‍රදේශයේ දීර්ඝ කාලයක් පුරා විවිධ සංස්කෘතික අවධීන් යටතේ මානව ක්‍රියාකාරකම් පැවති බවට ඉඟි සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Karunarathna |first=H. H. A. |title=A Study on the Cultural Landscape of Rajagala Monastic Complex in the Eastern Province of Sri Lanka |journal=South Asian History, Culture and Archaeology |volume=1 |issue=1 |pages=35–49 |year=2021}}&lt;/ref&gt;

රජගල ආසන්නයේ පිහිටි බණ්ඩාරදූව තැනිතලා ප්‍රදේශයෙන් හඳුනාගෙන ඇති '''මහාශිලා සුසාන සංකීර්ණයක්''' ද මෙම ප්‍රදේශයේ ප්‍රාග්-ඓතිහාසික ජනාවාස හා මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ පුළුල් පසුබිම අවබෝධ කර ගැනීමට වැදගත් වේ. යකඩ භාවිතය සහ කෘෂිකාර්මික ක්‍රියාකාරකම් ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ ප්‍රාග්-ඓතිහාසික ජන කණ්ඩායම් කඳුකර ප්‍රදේශවලින් පහත් තැනිතලා ප්‍රදේශ වෙත වැඩි වශයෙන් යොමු වූ බවට පර්යේෂණ මත පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Karunarathna |first=H. H. A. |title=A Study on the Cultural Landscape of Rajagala Monastic Complex in the Eastern Province of Sri Lanka |journal=South Asian History, Culture and Archaeology |volume=1 |issue=1 |pages=35–49 |year=2021}}&lt;/ref&gt;මේ අනුව, පසුකාලීනව බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක් ලෙස සංවර්ධනය වූ රජගල භූමිය, ඊට පෙර ප්‍රාග් ඓතිහාසික හා ප්‍රාග්-ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් සිදු වූ බහුස්තරීය සංස්කෘතික භූදර්ශනයක් ලෙස හඳුනාගත හැකිය.
===දෙවන සංස්කෘතික භූමි දර්ශනය===
රජගලේ පළමු සංස්කෘතික භූදර්ශනය ලෙස හඳුනාගන්නා ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පැවති පරිසරය, ශ්‍රී ලංකාව තුළ බෞද්ධ ආගමික හා ආරාමික සම්ප්‍රදාය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ ක්‍රමයෙන් බෞද්ධ ආරාමික සංස්කෘතික භූදර්ශනයක් බවට පරිවර්තනය විය. දෙවන සංස්කෘතික භූදර්ශනය තුළ ස්වාභාවික කඳුකරය හා වනාන්තර පරිසරය සමඟ ඒකාබද්ධ වූ ස්තූප, ලෙන්වාසස්ථාන සහ විවිධ ආරාමික ගොඩනැගිලිවලින් සමන්විත සංවිධානාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක් වර්ධනය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;
====වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ====
බුදුදහම ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථාපිත වීමෙන් පසු රජගල කඳුකරයේ පැවති ස්වාභාවික භූදර්ශනය ක්‍රමයෙන් සැලසුම්ගත බෞද්ධ ආරාම භූදර්ශනයක් බවට පරිවර්තනය විය. මෙම පරිවර්තනයේ විශේෂ ලක්ෂණය වූයේ ස්වාභාවික කඳු බෑවුම්, ගල් පර්වත, ගල් ආවරණ, ජල මාර්ග සහ ස්වාභාවික ලෙන් විශාල වශයෙන් වෙනස් නොකර, ඒවා ආරාමයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක සැලැස්මට අනුකූල වන පරිදි භාවිතයට ගැනීමයි. මේ හේතුවෙන් රජගල ආරාම සංකීර්ණය මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග සහ ස්වාභාවික පරිසරය එකිනෙක සමඟ ඒකාබද්ධ වූ සංස්කෘතික භූදර්ශනයක් ලෙස සංවර්ධනය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;රජගල ආරාමයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක සැලැස්ම ප්‍රධාන වශයෙන් කඳු මුදුනේ පිහිටි සමතලා ප්‍රදේශය සහ එයට දෙපසින් විහිදී ඇති කඳුකර කොටස් ආශ්‍රිතව සංවිධානය කර තිබේ. කඳු මුදුනේ සමතලා ප්‍රදේශය ආරාමයේ පොදු කටයුතු සඳහා වෙන් වූ මධ්‍යම කලාපයක් ලෙස භාවිත කර ඇති අතර, එහි ස්තූප, උපෝසථාගාරය, දානශාලාව, ජන්තාඝරය, ආසනඝරය, ජල පහසුකම් සහ අනෙකුත් පොදු ගොඩනැගිලි පිහිටා තිබුණි. මෙම මධ්‍යම ප්‍රදේශය සාමාන්‍ය ජනතාවට සහ ආරාමයේ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පහසුවෙන් ළඟා විය හැකි ආකාරයෙන් සැලසුම් කර තිබූ බව පර්යේෂණ මඟින් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Special Explanation of the Project |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/special-explanation-of-the-project/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

ආරාමයේ භාවනාමය සහ පෞද්ගලික ජීවන කටයුතු සඳහා භාවිත කළ ප්‍රදේශ කඳුකරයේ ස්වාභාවික ගල් ලෙන් ආශ්‍රිතව පිහිටුවා තිබුණි. ස්වාභාවික ලෙන් භික්ෂූන්ගේ වාසස්ථාන බවට පරිවර්තනය කිරීමේදී පරිසරයට අවම හානියක් වන පරිදි ගල් බිත්ති සහ අවශ්‍ය වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග එක් කර තිබූ බව රජගල පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතිය සඳහන් කරයි. මෙම ලෙන් වාසස්ථාන, ඉදිකරන ලද ගොඩනැගිලි සහ ඒවා සම්බන්ධ කරන මාර්ග හා පඩිපෙළ පද්ධතිය රජගල ආරාමයේ භූමි සැලසුම්කරණයේ වැදගත් අංග විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala Location and Monuments |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/rajagala-location-and-monuments/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

රජගල ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම සඳහා ගල් සහ ගඩොල් යන ද්‍රව්‍ය දෙකම භාවිත කර ඇති අතර, කඳු බෑවුම් සමඟ අනුගත වන පරිදි ගල් පඩිපෙළ සහ මාර්ග නිර්මාණය කර තිබේ. ස්වාභාවික ගල්වලින් කැටයම් කරන ලද පොකුණු, ගල් පඩිපෙළ, ගල් පාලම් සහ ජලය රැස් කිරීම සඳහා සකස් කළ විවිධ ව්‍යුහයන් ද මෙම වාස්තු විද්‍යාත්මක පද්ධතියේ කොටස් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;මෙම ආරාමයේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ ගොඩනැගිලි, ලෙන් වාසස්ථාන සහ ආගමික ස්මාරක එකිනෙකට සම්බන්ධ කිරීම සඳහා මාර්ග හා ගල් පඩිපෙළ පද්ධතියක් නිර්මාණය කර තිබීමයි. මෙම මාර්ග පද්ධතිය ස්වාභාවික වනාන්තරය සහ කඳු බෑවුම් සමඟ ඒකාබද්ධ වන ආකාරයෙන් සැලසුම් කර තිබූ අතර, ආරාමයේ විවිධ කලාප අතර ගමනාගමනයට පහසුකම් සැලසීය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Special Explanation of the Project |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/special-explanation-of-the-project/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

මේ අනුව රජගල ආරාමය [[පබ්බත විහාරය|පබ්බත විහාර]] සම්ප්‍රදායේ&lt;ref group=සවිස්තර&gt;මෙම පබ්බත විහාර යනු කඳුගැටයක් ආශ්‍රිතව නිර්මාණය කරන ලද යන අදහසින් මිස පබ්බතාරාම නම් විශේෂිත විහාර සම්ප්‍රදායේ විහාර සංකීර්ණයක් නොවේ&lt;/ref&gt; ගොඩනැගිලි සැලසුම් සහ [[වනාශ්‍රමය|වනාශ්‍රම]] භාවනා සම්ප්‍රදායේ ලෙන් වාසස්ථාන යන ලක්ෂණ දෙකම ඒකාබද්ධ වූ සුවිශේෂී බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. කඳුකරයේ ස්වාභාවික හැඩය ආරක්ෂා කර ගනිමින් ගොඩනැගිලි, මාර්ග, පඩිපෙළ සහ ලෙන් වාසස්ථාන සැලසුම් කිරීම රජගලේ වාස්තු විද්‍යාත්මක සැලැස්මේ ප්‍රධාන ලක්ෂණයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;
==== ප්‍රධාන පිවිසුම් පඩිපෙළ ====
රජගල පුරාණ ආරාම සංකීර්ණයට කඳු පාමුල සිට කඳු මුදුනේ පිහිටි මධ්‍යම ආරාම ප්‍රදේශය වෙත ළඟා වීම සඳහා ප්‍රධාන ගල් පඩිපෙළ දෙකක් නිර්මාණය කර තිබේ. ඒවා '''නැගෙනහිර පඩිපෙළ''' සහ '''උතුරු පඩිපෙළ''' ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. මෙම පඩිපෙළ දෙක ඝන වනාන්තරය සහ කඳු බෑවුම් හරහා කඳු මුදුනේ සමතලා ප්‍රදේශය වෙත ළඟා වන ආකාරයෙන් ඉදිකර ඇති අතර, ඒවා රජගල ආරාමයේ භූමි සැලසුම්කරණයේ ප්‍රධාන වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග අතරට අයත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala Location and Monuments |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/rajagala-location-and-monuments/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;නැගෙනහිර පඩිපෙළ කඳු මුදුන දක්වා මීටර් 1,340ක පමණ දුරක් විහිදෙන අතර, උතුරු පඩිපෙළ මීටර් 1,090ක පමණ දුරක් විහිදේ. මෙම ප්‍රධාන පිවිසුම් මාර්ග දෙක කඳු බෑවුමේ ස්වාභාවික හැඩය හා සමෝච්ඡ රේඛා සැලකිල්ලට ගනිමින් නිර්මාණය කර ඇති බැවින්, දැඩි කඳු බෑවුමක සෘජුව නැගීම වෙනුවට ක්‍රමානුකූලව කඳු මුදුන වෙත ගමන් කිරීමට පහසුකම් සැලසේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

පුරාණ පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණ වාර්තාවල ද රජගල කඳුකරයේ විශාල පඩිපෙළ දෙකක් පිළිබඳ විස්තර සඳහන් වේ. නැගෙනහිර පඩිපෙළ වඩාත් හොඳින් සංරක්ෂිතව පැවති බව එම වාර්තාවල සඳහන් වන අතර, කඳු මුදුනේ සිට පහළ තට්ටුවක් වෙතත් එතැන් සිට වනාන්තරය දෙසටත් විශාල ගල් පඩි පේළි ඔස්සේ බැස යන ආකාරය විස්තර කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Archaeological Survey of Ceylon, 1909 |publisher=Archaeological Survey of Ceylon |url=https://tamildigitallibrary.in/assets/docs/uploads/primary_files/book/TVA_BOK_0045873/TVA_BOK_0045873_Archaeological_Survey_of_Ceylon_1909.pdf |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම පඩිපෙළ පද්ධතිය හුදෙක් කඳු මුදුන වෙත ළඟා වීම සඳහා නිර්මාණය කරන ලද මාර්ගයක් පමණක් නොව, ආරාමයේ භූමි සැලසුම්කරණය සමඟ සමීපව සම්බන්ධ වූ වාස්තු විද්‍යාත්මක අංගයක් ලෙස ද සැලකේ. නැගෙනහිර පඩිපෙළ ඔස්සේ කඳු මුදුන වෙත ගමන් කිරීමේදී අවට දුරස්ථ භූදර්ශනය දැකගත හැකි ආකාරයෙන් මාර්ගය සැලසුම් කර ඇති බව රජගල පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතිය සඳහන් කරයි. මෙය ආරාමයේ ස්වාභාවික පරිසරය සහ මානව නිර්මාණ අතර පැවති සම්බන්ධතාව පෙන්වන සුවිශේෂී ලක්ෂණයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;පඩිපෙළ දෙක කඳු මුදුනේ ප්‍රධාන ආරාම ප්‍රදේශයට ළඟා වූ පසු, එම ප්‍රදේශය තුළ පිහිටි ස්තූප, පොදු ගොඩනැගිලි, ලෙන් වාසස්ථාන සහ අනෙකුත් ආරාම කලාප වෙත ගමන් කිරීම සඳහා තවත් මාර්ග සහ ගල් පඩිපෙළ පද්ධතියක් පැවතිණි. රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය තුළ ස්වාභාවික ගල් ආශ්‍රිතව නිර්මාණය කරන ලද පඩිපෙළ සහ විවිධ කලාප සම්බන්ධ කරන මාර්ග රැසක් හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;
====මිහිඳු ස්ථූපය====
රජගල පුරාවිද්‍යා සංකීර්ණයේ පිහිටි '''මිහිඳු ස්තූපය''' රජගලේ ඉතිහාසය හා ශ්‍රී ලංකාවට බුදුදහම හඳුන්වාදීමේ ඉතිහාසය සමඟ සම්බන්ධ වන වැදගත් ස්මාරකයකි. ස්තූපය ආසන්නයේ හමු වූ ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවන සියවසට අයත් පූර්ව බ්‍රාහ්මී පර්වත ලිපියක සඳහන් තොරතුරු අනුව, මෙම ස්තූපය [[මිහිඳු මහ රහතන්වහන්සේ]] සහ [[ඉට්ඨිය තෙරුන්|ඉට්ඨිය තෙරුන්]] සමඟ සම්බන්ධ බව හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Paranavitana |first=Senarath |title=An inscription of circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda |journal=University of Ceylon Review |volume=20 |issue=2 |pages=159–162 |year=1962}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත ලිපියෙහි පුරාණ සිංහල භාෂාවෙන් ලියා ඇති පාඨය සෙනරත් පරණවිතාන විසින් අර්ථකථනය කරන ලද අතර, එහි අර්ථය වශයෙන් '''“මෙය මේ දිවයිනට උතුම් සමෘද්ධිය පිණිස පැමිණි ඉට්ඨිය තෙරුන්ගේ සහ මහින්ද තෙරුන්ගේ ස්තූපයයි”''' යන අදහස දැක්වෙන බව ඔහු පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Paranavitana |first=Senarath |title=An inscription of circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda |journal=University of Ceylon Review |volume=20 |issue=2 |pages=159–162 |year=1962}}&lt;/ref&gt;

මෙම ලිපියේ සඳහන් '''මහිද''' යන නාමය පාලි භාෂාවේ '''මහින්ද''' යන නාමයට අනුරූප වන අතර, '''ඉදික''' යන නාමය [[ඉට්ඨිය තෙරුන්|ඉට්ඨිය]] තෙරුන් සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත. මෙම තෙරුන් දෙදෙනාගේ නම් එකම ලිපියක සඳහන් වීම, ශ්‍රී ලංකාවට බුදුදහම හඳුන්වාදීම සඳහා පැමිණි ධර්මදූත කණ්ඩායම පිළිබඳ වංශකතා තොරතුරු සමඟ සැසඳෙන වැදගත් ඓතිහාසික සාධකයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Paranavitana |first=Senarath |title=An inscription of circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda |journal=University of Ceylon Review |volume=20 |issue=2 |pages=159–162 |year=1962}}&lt;/ref&gt;

[[මහාවංසය]] තුළ සඳහන් වන පරිදි මහින්ද මහ රහතන්වහන්සේගේ පරිණිර්වාණයෙන් පසු ආදාහනයෙන් ලැබුණු ධාතුන්ගෙන් කොටසක් දිවයිනේ විවිධ විහාරස්ථාන වෙත බෙදා දී ස්තූප ඉදිකර තැන්පත් කරන ලදී. රජගල පර්වත ලිපිය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කළ සෙනරත් පරණවිතානගේ මතය අනුව, මෙම ස්තූපය මහින්ද තෙරුන්ගේ සහ ඉට්ඨිය තෙරුන්ගේ ධාතුන් තැන්පත් කිරීම සඳහා ඉදිකරන ලද්දක් විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Paranavitana |first=Senarath |title=An inscription of circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda |journal=University of Ceylon Review |volume=20 |issue=2 |pages=159–162 |year=1962}}&lt;/ref&gt;පරණවිතාන තවදුරටත් පෙන්වා දුන්නේ අදාළ පර්වත ලිපිය ස්තූපය ආසන්නයේ කොටා ඇති බවත්, එහි අක්ෂර විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ අනුව එය ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවන සියවසට අයත් බවත්ය. එබැවින් මහින්ද තෙරුන්ගේ අපවත් වීමෙන් පසු කෙටි කාලයකදී මෙම ස්තූපය ඉදිකර පර්වත ලිපිය කොටා තිබිය හැකි බව ඔහු යෝජනා කළේය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Paranavitana |first=Senarath |title=An inscription of circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda |journal=University of Ceylon Review |volume=20 |issue=2 |pages=159–162 |year=1962}}&lt;/ref&gt;මේ හේතුවෙන් රජගල මිහිඳු ස්තූපය ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුදහමේ ආරම්භක යුගය පිළිබඳ වැදගත් සාධකයක් ලෙස සැලකේ. විශේෂයෙන්ම මහින්ද තෙරුන්ගේ නාමය සහිත රජගල පර්වත ලිපිය, වංශකතා මඟින් ඉදිරිපත් කරන ලද බෞද්ධ ධර්මදූත ඉතිහාසය සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි පැරණි අභිලේඛන සාධකයක් වීම නිසා එයට විශේෂ ඓතිහාසික වැදගත්කමක් හිමි වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Paranavitana |first=Senarath |title=An inscription of circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda |journal=University of Ceylon Review |volume=20 |issue=2 |pages=159–162 |year=1962}}&lt;/ref&gt;
==== අනෙකුත් ස්තූප ====

මිහිඳු ස්තූපයට අමතරව රජගල පුරාවිද්‍යා සංකීර්ණය තුළ විවිධ ප්‍රමාණවලින් සහ විවිධ ස්ථානවල පිහිටි ස්තූප කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇත. රජගල පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතිය මඟින් සිදු කළ මූලික පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණවලදී, එකම වේදිකාවක් මත පිහිටි ප්‍රධාන ස්තූප දෙකක් මෙන්ම ආරාම සංකීර්ණයේ විවිධ ප්‍රදේශවල පිහිටි කුඩා ස්තූප පහක් හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;රජගල ප්‍රධාන ආරාම ප්‍රදේශයේ පොදු ආගමික ගොඩනැගිලි පිහිටි සමතලා භූමිය ආසන්නයේ ස්තූප පිහිටා ඇත. මෙම ප්‍රදේශය දානශාලාව, උපෝසථාගාරය, ජන්තාඝරය සහ අනෙකුත් පොදු ගොඩනැගිලි සමඟ සම්බන්ධ වූ ආරාමයේ ප්‍රධාන පොදු කලාපයක් විය. මේ අනුව ස්තූප ආරාමයේ ආගමික හා වන්දනා කටයුතු සඳහා මධ්‍යස්ථ ස්ථානයක් ගෙන තිබූ බව පෙනී යයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala Location and Monuments |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/rajagala-location-and-monuments/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

විශේෂයෙන්ම රජගල '''එකම වේදිකාවක පිහිටි ස්තූප දෙක''' ආරාම සංකීර්ණයේ වැදගත් වාස්තු විද්‍යාත්මක අංගයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ස්තූප පිහිටි ප්‍රදේශය ආසනඝරයක් සහ අනෙකුත් ආරාම ව්‍යුහයන් සමඟ සම්බන්ධ වී ඇති අතර, එය ප්‍රධාන ආගමික කලාපයක කොටසක් ලෙස සංවිධානය වී තිබූ බව පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණ මඟින් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;ප්‍රධාන ස්තූපවලට අමතරව රජගල පුරාවිද්‍යා සංකීර්ණයේ විවිධ ස්ථානවල කුඩා ස්තූප පහක් ද හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ස්මාරක ආරාමයේ පුළුල් භූමි සැලැස්ම තුළ විවිධ ආගමික කලාප සහ භික්ෂූන්ගේ වාසස්ථාන ආශ්‍රිතව පැතිරී තිබූ බවට ඉඟි සපයයි. ස්තූප, ලෙන් වාසස්ථාන, ගොඩනැගිලි සහ මාර්ග පද්ධති ස්වාභාවික කඳුකර පරිසරය සමඟ ඒකාබද්ධ කර සැලසුම් කර තිබීම රජගල ආරාමයේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Special Explanation of the Project |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/special-explanation-of-the-project/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

රජගල පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතිය යටතේ ස්තූප ඇතුළු ආරාම සංකීර්ණයේ පුරාණ ස්මාරක පිළිබඳ ගවේෂණ, කැණීම් සහ සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කර ඇත. මෙම ව්‍යාපෘතිය 2012 දී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ආරම්භ කරන ලද අතර, එහි එක් ප්‍රධාන අරමුණක් වූයේ පුරාණ ස්මාරකවල පිරිහීම වැළැක්වීම සහ ඒවා සංරක්ෂණය කිරීමයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Special Explanation of the Project |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/special-explanation-of-the-project/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;සංරක්ෂණය කරන ලද රජගල ස්තූපයක් සඳහා ධාතු තැන්පත් කිරීමේ උත්සවයක් 2018 ඔක්තෝබර් 16 දින පැවැත්වූ බව රජගල පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතියේ වාර්තා සඳහන් කරයි. එම සංරක්ෂණ කටයුතු ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය සහ ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ සහයෝගයෙන් සිදු කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sacred Relics Enshrinement Ceremony in the Conserved Rajagala Stupa |website=Rajagala Archaeological Project |url=https://archive.fhss.sjp.ac.lk/rajagala/the-sacred-relics-enshrinement-ceremony-in-the-conserved-rajagala-stupa/ |date=2019-02-05 |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;
====ප්‍රතිමාගෘහය====
රජගල පුරාණ ආරාම සංකීර්ණයේ ප්‍රතිමා වන්දනාව හා සම්බන්ධ වූ ගොඩනැගිලි අතර ප්‍රතිමාගෘහයට විශේෂ ස්ථානයක් හිමි වේ. බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක ප්‍රතිමාගෘහය යනු සාමාන්‍යයෙන් බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් හෝ වෙනත් පූජනීය ප්‍රතිමා තැන්පත් කර ආගමික වන්දනා හා පූජා කටයුතු සඳහා භාවිත කළ ගොඩනැගිල්ලකි.රජගල ආරාමය පිළිබඳ ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල වැදගත් සඳහනක් ක්‍රිස්තු වර්ෂ හත්වන සියවසේ [[දප්පුල I රජු]]ගේ සමයට අයත් වේ. [[මහාවංසය]] තුළ සඳහන් වන පරිදි දප්පුල I රජු විසින් මෙම ආරාමයේ අලංකාර ප්‍රතිමාගෘහයක් ඉදිකරන ලද අතර, ඒ සමඟ මාලවත්තු නම් ගම්මානය ද විහාරයට පූජා කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;දප්පුල I රජුගේ මෙම අනුග්‍රහය රජගල ආරාමය බුදුදහමේ මුල් යුගයට පමණක් සීමා නොවී, පසුකාලීන ශතවර්ෂවලදී ද රාජකීය අනුග්‍රහය ලැබූ ප්‍රධාන බෞද්ධ ආයතනයක් ලෙස පැවති බව පෙන්වා දෙයි. විශේෂයෙන් ප්‍රතිමාගෘහයක් ඉදිකිරීම, ආරාමයේ ආගමික වාස්තු විද්‍යාත්මක සංවර්ධනයේ වැදගත් අවස්ථාවක් ලෙස සැලකිය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;
[[File:Rajagala Archaeological Site 3.jpg|thumb|අඩක් වැඩ නිමකළ හිටි බුද්ධ ප්‍රථිමාව]]
රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය තුළ ස්තූප, උපෝසථාගාර, දානශාලා, ජන්තාඝර සහ අනෙකුත් පොදු ආරාම ගොඩනැගිලි සමඟ ප්‍රතිමාගෘහ ඇතුළු ආගමික ගොඩනැගිලි පැවති බව විවිධ මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ. මෙම ගොඩනැගිලි කඳු මුදුනේ පිහිටි ප්‍රධාන පොදු ආරාම කලාපය තුළ ස්වාභාවික භූදර්ශනය සමඟ ඒකාබද්ධ වන ආකාරයෙන් සංවිධානය වී තිබුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala Location and Monuments |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/rajagala-location-and-monuments/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala |website=Department of Hindu Religious and Cultural Affairs, Sri Lanka |url=https://www.hindudept.gov.lk/web/index.php?Itemid=99&amp;id=74&amp;lang=en&amp;option=com_content&amp;view=article |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;රජගල ආරාම සංකීර්ණයේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ වනාශ්‍රම භික්ෂූන්ගේ ලෙන් වාසස්ථාන සහ විවෘත ආකාරයේ පොදු ආගමික ගොඩනැගිලි එකම ආරාම භූදර්ශනයක් තුළ ඒකාබද්ධ වී තිබීමයි. ප්‍රතිමාගෘහය වැනි ආගමික ගොඩනැගිලි මෙම පොදු ආගමික කලාපයේ වැදගත් අංගයක් වූ අතර, ස්තූප වන්දනාවට අමතරව බුද්ධ ප්‍රතිමා ආශ්‍රිත පූජා හා වන්දනා සම්ප්‍රදායන් ද ආරාමයේ ක්‍රියාත්මක වූ බවට එම වාස්තු විද්‍යාත්මක සංවර්ධනය සාක්ෂි සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Special Explanation of the Project |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/special-explanation-of-the-project/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;
====දානශාලාව====
රජගල පුරාණ ආරාම සංකීර්ණයේ ප්‍රධාන පොදු ගොඩනැගිලි අතර '''දානශාලාව''' වැදගත් ස්ථානයක් ගනී. රජගල කඳු මුදුනේ පිහිටි මධ්‍යම සමතලා ප්‍රදේශය තුළ ස්තූප, උපෝසථාගාරය, ජන්තාඝරය සහ අනෙකුත් පොදු ගොඩනැගිලි සමඟ දානශාලාව ද පිහිටා තිබුණි. මෙම ප්‍රදේශය ගම්වාසීන්ට මෙන්ම ලෙන් හා වෙනත් වාසස්ථානවල ජීවත් වූ භික්ෂූන්ටද පහසුවෙන් ළඟා විය හැකි මධ්‍යස්ථ ස්ථානයක් ලෙස සංවිධානය කර තිබූ බව රජගල පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතිය සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala Location and Monuments |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/rajagala-location-and-monuments/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;රජගල ආරාමයේ මෙම පොදු කලාපය ආගමික කටයුතු සහ භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙත දාන පූජා කිරීම සඳහා සාමාන්‍ය ජනතාව එක්රැස් වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. ඒ අනුව දානශාලාව ආරාමයේ භික්ෂු ප්‍රජාවගේ දෛනික ආහාර හා දාන කටයුතු සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ලක් වූ බව පෙනී යයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significant Statement of the Rajagala Monastic Complex |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significant-statement-of-the-rajagala-monastic-complex/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

[[File:Rajagala Archaeological Site 4.jpg|200px|thumb|පැරණි නටඹුන්]]

රජගල දානශාලාවට ජලය හා ආහාර පිළියෙළ කිරීම සඳහා අවශ්‍ය පහසුකම් සැපයූ විශේෂ ව්‍යුහයන් ද ඒ ආසන්නයේ පැවති බවට සාධක හඳුනාගෙන ඇත. ප්‍රධාන පොදු ගොඩනැගිලි අතර, උල්පත් ජලය රැස් කිරීම සඳහා නිර්මාණය කරන ලද ගොඩනැගිල්ලක් සහ විශාල ගල් පාත්‍ර දෙකක් පිහිටා තිබූ අතර, එම ජලය දානශාලාවේ ආහාර පිසීම හා පානීය කටයුතු සඳහා භාවිත කර තිබූ බව රජගල පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතිය සහ යුනෙස්කෝවේ තාවකාලික ලැයිස්තුගත කිරීමේ විස්තරය සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala Location and Monuments |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/rajagala-location-and-monuments/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;යුනෙස්කෝවේ තාවකාලික ලැයිස්තුව සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇති රජගල විස්තරයේ දානශාලාවේ නටඹුන් සෘජුවම හඳුනාගෙන ඇති අතර, එය ආයතනික වශයෙන් සැලසුම් කරන ලද ආරාම පොදු කලාපයේ කොටසක් ලෙස විස්තර කර ඇත. එහි දානශාලාව සෘජුකෝණාස්‍රාකාර ගොඩනැගිල්ලක් ලෙස පැවති බවත්, එහි දෙපස අර්ධ වෘත්තාකාර ව්‍යුහමය ලක්ෂණ තිබූ බවත් එම විස්තරයේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

රජගල පුරාවිද්‍යා කටයුතු අතරතුර පැරණි දානශාලාවක ගොඩනැගිලි ව්‍යුහයක් අනාවරණය කර ඇති බව ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය 2015 දී ප්‍රකාශ කළේය. එම අවස්ථාවේ රජගල පුරාවිද්‍යා කැණීම් මගින් දානශාලාවකට අමතරව ආසනඝරයක් ඇතුළු තවත් ගොඩනැගිලි ව්‍යුහ රැසක් අනාවරණය වී තිබූ බව ද සඳහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jayewardenepura Archaeologists found 1000 years old stone sundial at Rajagala |website=University of Sri Jayewardenepura |url=https://www.sjp.ac.lk/news/jayewardenepura-archaeologists-found-1000-years-old-tone-sundial-at-rajagala/ |date=2015-08-06 |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;රජගල දානශාලාව සහ ඒ හා සම්බන්ධ ජල පහසුකම්, ආරාමයේ පොදු ගොඩනැගිලි සහ භික්ෂූන්ගේ පෞද්ගලික වාසස්ථාන අතර පැවති ක්‍රියාකාරී සම්බන්ධතාව පෙන්වා දෙයි. කඳු මුදුනේ මධ්‍යම පොදු ප්‍රදේශයේ දානශාලාව වැනි ගොඩනැගිලි ස්ථානගත කර තිබීමෙන්, ලෙන් වාසස්ථානවල සහ අනෙකුත් වාසස්ථානවල ජීවත් වූ භික්ෂූන්ට දෛනික කටයුතු සඳහා එම ප්‍රදේශයට පහසුවෙන් පැමිණීමට හැකි වන පරිදි රජගල ආරාම සංකීර්ණය සැලසුම් කර තිබූ බව පෙනී යයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Special Explanation of the Project |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/special-explanation-of-the-project/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;
====උපෝසථඝරය====
රජගල පුරාණ ආරාම සංකීර්ණයේ ප්‍රධාන පොදු ගොඩනැගිලි අතර '''උපෝසථාගාරය''' ද වැදගත් ස්ථානයක් ගනී. රජගල කඳු මුදුනේ පිහිටි මධ්‍යම සමතලා ප්‍රදේශයේ ස්තූප, දානශාලාව, ජන්තාඝරය සහ අනෙකුත් පොදු ගොඩනැගිලි සමඟ මෙම ගොඩනැගිල්ල පිහිටා තිබූ බව රජගල පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතිය සඳහන් කරයි. එම ව්‍යාපෘතියේ විස්තර අනුව උපෝසථාගාරය ආගමික විනය හා උපෝසථ කටයුතු සඳහා වෙන් වූ ගොඩනැගිල්ලක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala Location and Monuments |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/rajagala-location-and-monuments/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;රජගල ආරාමයේ පොදු ගොඩනැගිලි පිහිටි මෙම මධ්‍යම ප්‍රදේශය, ආරාමයේ භික්ෂූන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සාමාන්‍ය ජනතාවගේ දාන හා වන්දනා කටයුතු සඳහා වැදගත් කේන්ද්‍රස්ථානයක් විය. කඳු මුදුනේ සමතලා භූමිය වෙත ප්‍රධාන ගල් පඩිපෙළ දෙක ඔස්සේ ළඟා විය හැකි වූ අතර, එම ප්‍රදේශය තුළ උපෝසථාගාරය ඇතුළු පොදු ආරාම ගොඩනැගිලි සංවිධානය කර තිබුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significant Statement of the Rajagala Monastic Complex |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significant-statement-of-the-rajagala-monastic-complex/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

[[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|200px|thumb|පැරණි නටඹුන්]]

රජගල පුරාවිද්‍යා භූමියේ සිදු කරන ලද සමීක්ෂණවලදී '''උපෝසථාගාරය ලෙස සැලකෙන නටඹුන් ගොඩනැගිල්ලක්''' හඳුනාගෙන ඇත. එම ගොඩනැගිල්ල ආසන්නයේ තවත් හඳුනා නොගත් නටඹුන් ගොඩනැගිල්ලක් ද පිහිටා ඇති බව රජගල පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතියේ ස්මාරක ලැයිස්තුවේ සඳහන් වේ. එබැවින් මෙම ගොඩනැගිලි ප්‍රදේශය ආරාමයේ පොදු කටයුතු සඳහා භාවිත වූ වාස්තු විද්‍යාත්මක කලාපයක කොටසක් ලෙස සැලකිය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය තුළ උපෝසථාගාරය භික්ෂු සංඝයාගේ විනය හා සම්බන්ධ කටයුතු සහ උපෝසථ ආගමික චාරිත්‍ර සිදු කිරීම සඳහා භාවිත වූ ගොඩනැගිල්ලකි. රජගලේ උපෝසථාගාරය ද ආරාමයේ අනෙකුත් පොදු ගොඩනැගිලි සමඟ එකම මධ්‍යම කලාපයක ස්ථානගත කර තිබීම, භාවනා කටයුතු සඳහා වෙන් වූ ලෙන් වාසස්ථාන සහ සංඝයාගේ සාමූහික ආගමික කටයුතු සඳහා වූ ගොඩනැගිලි අතර පැවති ක්‍රියාකාරී වෙනස පෙන්වා දෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Special Explanation of the Project |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/special-explanation-of-the-project/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;රජගලේ 2012 දී ආරම්භ වූ අතර පුරාවිද්‍යාත්මක වැඩසටහන් යටතේ උපෝසථාගාරය ද  සංරක්ෂණය කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala Project Team |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/rajagala-project-team/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;
====ජන්ථාඝරය====
රජගල පුරාණ ආරාම සංකීර්ණයේ ප්‍රධාන පොදු ගොඩනැගිලි අතර '''ජන්තාඝරය''' ද වැදගත් ස්ථානයක් ගනී. රජගල කඳු මුදුනේ පිහිටි ප්‍රධාන පොදු ආරාම කලාපය තුළ ස්තූප, දානශාලාව, උපෝසථාගාරය සහ අනෙකුත් පොදු ගොඩනැගිලි සමඟ ජන්තාඝරයට අයත් නටඹුන් ද හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala Location and Monuments |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/rajagala-location-and-monuments/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;'''ජන්තාඝරය''' යනු පුරාණ බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ස්නාන සහ ශාරීරික පිරිසිදුකම සම්බන්ධ කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ගොඩනැගිල්ලකි. පාලි භාෂාවේ ''jantāghara'' යන පදය සාමාන්‍යයෙන් උණුසුම් ජලය හෝ වාෂ්පය භාවිත කර පිරිසිදු වීම සඳහා වූ ස්නානගෘහයක් හෝ උණුසුම් කාමරයක් හැඳින්වීමට භාවිත වේ. බෞද්ධ විනය සාහිත්‍යයේ ද භික්ෂූන්ගේ පිරිසිදුකම සහ සෞඛ්‍යය සඳහා මෙවැනි පහසුකම් පිළිබඳ සඳහන් වේ.

රජගල වැනි විශාල ආරාම සංකීර්ණයක ජන්තාඝරයක් පැවතීම, එහි ස්ථිරව හෝ දිගුකාලීනව වාසය කළ විශාල භික්ෂු ප්‍රජාවක දෛනික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා සැලසුම්ගත පහසුකම් පැවති බව පෙන්වා දෙයි. භාවනා හා ආගමික කටයුතු සඳහා වූ ලෙන් සහ අනෙකුත් වාසස්ථානවලට අමතරව, ආහාර සඳහා දානශාලාව, සංඝ කටයුතු සඳහා උපෝසථාගාරය සහ ශාරීරික පිරිසිදුකම සඳහා ජන්තාඝරය වැනි ගොඩනැගිලි පැවතීමෙන් රජගල ආරාමයේ සංවිධානාත්මක ස්වභාවය පැහැදිලි වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significant Statement of the Rajagala Monastic Complex |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significant-statement-of-the-rajagala-monastic-complex/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;ජන්තාඝරය හා සම්බන්ධ වාස්තු විද්‍යාත්මක සැලසුම් සාමාන්‍යයෙන් ජලය ලබාගැනීම, ජලය බැහැර කිරීම සහ ස්නාන කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය පහසුකම් සමඟ සම්බන්ධ වී තිබුණි. රජගල ආරාම සංකීර්ණය තුළ ද ජලය රැස් කිරීම සහ භාවිත කිරීම සඳහා නිර්මාණය කළ විවිධ ව්‍යුහයන් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ස්වාභාවික ජල මූලාශ්‍ර ආරාමයේ දෛනික අවශ්‍යතා සඳහා උපයෝගී කරගත් බව පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ මඟින් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala Location and Monuments |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/rajagala-location-and-monuments/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;
====ලහබත්ගෙය====
රජගල පුරාණ ආරාම සංකීර්ණයේ පිහිටි '''ලහබත්ගෙය''' ආරාමයේ භික්ෂු සංඝයාගේ දෛනික අවශ්‍යතා හා සම්බන්ධ වූ වැදගත් ගොඩනැගිල්ලකි. රජගල කඳු මුදුනේ පිහිටි පොදු ආරාම ප්‍රදේශය තුළ ස්තූප, දානශාලාව, උපෝසථාගාරය, ජන්තාඝරය, සංඝ සභාශාලාව සහ අනෙකුත් ගොඩනැගිලි සමඟ ලහබත්ගෙය ද පිහිටා තිබූ බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;රජගල ලහබත්ගෙය විශේෂයෙන් ස්තූප දෙකක් එකම වේදිකාවක පිහිටි ප්‍රදේශය ආසන්නයේ පිහිටි ස්මාරකයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. රජගල පුරාවිද්‍යා සංකීර්ණයේ ස්මාරක අතර '''“Lahabthge near the Stupas in a single Platform”''' ලෙස එහි පිහිටීම සඳහන් කර ඇති අතර, එම ප්‍රදේශය ස්තූප, බෝධිඝරය සහ අනෙකුත් ආගමික හා ආරාමික ගොඩනැගිලි සමඟ සම්බන්ධ වූ වැදගත් කලාපයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

ලහබත්ගෙය ආරාමයේ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පිරිකර සහ අනෙකුත් ප්‍රත්‍යය බෙදාගැනීම හා සම්බන්ධ වූ ගොඩනැගිල්ලක් ලෙස විස්තර කර ඇත. රජගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සංරක්ෂණ කටයුතු පිළිබඳ වාර්තාවලට අනුව, අතීත භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිකර ඇතුළු ප්‍රත්‍යය බෙදාගැනීම සඳහා භාවිත කළ '''ලහබත්ගෙය''' නමැති ගොඩනැගිල්ල ද සංරක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=මිහිඳු හිමිගේ ධාතු නිධන් කළ රජගල ලෝක උරුමයකට යෝජනා වෙයි |website=ලංකාදීප |url=https://www.lankadeepa.lk/Nimthera/%E0%B6%B8%E0%B7%84%E0%B6%B3-%E0%B7%84%E0%B6%B8%E0%B6%9C-%E0%B6%B0%E0%B6%AD-%E0%B6%B1%E0%B6%B0%E0%B6%B1-%E0%B6%9A%E0%B7%85-%E0%B6%BB%E0%B6%A2%E0%B6%9C%E0%B6%BD-%E0%B6%BD%E0%B6%9A-%E0%B6%8B%E0%B6%BB%E0%B6%B8%E0%B6%BA%E0%B6%9A%E0%B6%A7-%E0%B6%BA%E0%B6%A2%E0%B6%B1-%E0%B7%80%E0%B6%BA/56-566829 |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;මෙම ගොඩනැගිල්ල රජගල ආරාමයේ ආගමික ස්මාරකවලට පමණක් සීමා නොවූ, සංවිධානාත්මක භික්ෂු ජීවිතයකට අවශ්‍ය විවිධ පහසුකම් පැවති බව පෙන්වන සාධකයකි. රජගලේ පොදු ආරාම ප්‍රදේශය සාමාන්‍ය ජනතාවට ද ආගමික කටයුතු සහ දාන පූජා සඳහා ළඟා විය හැකි මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර, එහි පිහිටි විවිධ ගොඩනැගිලි ආරාමයේ ආගමික හා දෛනික කටයුතු සඳහා එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ පද්ධතියක් නිර්මාණය කර තිබුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;
====වෙනත් ආරාමික නටඹුන්====
රජගල පුරාණ ආරාම සංකීර්ණයේ ප්‍රධාන ආගමික සහ පොදු ගොඩනැගිලිවලට අමතරව, භික්ෂූන්ගේ දෛනික ජීවිතය, භාවනාව, ජල කළමනාකරණය සහ පෞද්ගලික අවශ්‍යතා සඳහා භාවිත වූ විවිධ ආරාමික ව්‍යුහ රැසක් හඳුනාගෙන ඇත. මෙම නටඹුන් ස්වාභාවික කඳුකරය හා වනාන්තර පරිසරය සමඟ ඒකාබද්ධ කර සැලසුම් කර තිබීම රජගල ආරාමයේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Special Explanation of the Project |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/special-explanation-of-the-project/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

*පොකුණු සහ ජල කළමනාකරණය 

රජගල ආරාම සංකීර්ණයේ ජල අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා ස්වාභාවික ගල්වල කැටයම් කරන ලද පොකුණු සහ වෙනත් ජල රැස්කිරීමේ ව්‍යුහ නිර්මාණය කර තිබුණි. පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණවලදී උල්පත් ජලය සහ වැසි ජලය රැස් කිරීම සඳහා ස්වාභාවික ගල් තුළ කැටයම් කරන ලද පොකුණු අටක් විවිධ ස්ථානවල හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;ආරාමයේ පොදු කලාපය තුළ කුඩා ජලාශයක් ද පිහිටා තිබූ අතර, එය ආරාමයේ ජල අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා වැදගත් වූ බව සඳහන් වේ. රජගලේ බටහිර කඳු බෑවුම් ආශ්‍රිතව ජලය සැපයූ පුරාණ ජලාශයක නටඹුන් සහ එහි ජල පිටාර මාර්ගයට අදාළ ව්‍යුහයන් ද හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala |website=Department of Hindu Religious and Cultural Affairs, Sri Lanka |url=https://www.hindudept.gov.lk/web/index.php?Itemid=99&amp;id=74&amp;lang=en&amp;option=com_content&amp;view=article |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

විශේෂ ජල රැස්කිරීමේ ගොඩනැගිල්ලක් තුළ විශාල ගල් පාත්‍ර දෙකක් ද පිහිටා තිබේ. උල්පත් ජලය රැස් කර ආහාර පිසීම සහ පානීය අවශ්‍යතා සඳහා භාවිත කිරීම සඳහා මෙම ව්‍යුහය නිර්මාණය කර තිබූ බව රජගල පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතිය සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala Location and Monuments |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/rajagala-location-and-monuments/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

*භික්ෂූන්ගේ ලෙන් වාසස්ථාන

රජගල ආරාමයේ සුවිශේෂීම අංගයක් වන්නේ කඳුකරයේ පිහිටි ස්වාභාවික ලෙන් භික්ෂූන්ගේ වාසස්ථාන බවට පරිවර්තනය කර තිබීමයි. ප්‍රධාන පොදු ආරාම කලාපයට ඉහළින් පිහිටි ගල් කඳුකරයේ ලෙන් රැසක් භාවනා කරන භික්ෂූන්ගේ පෞද්ගලික වාසස්ථාන ලෙස භාවිත කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significant Statement of the Rajagala Monastic Complex |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significant-statement-of-the-rajagala-monastic-complex/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;රජගල පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතියේ හඳුනාගැනීම් අනුව භාවනා කරන භික්ෂූන්ගේ වාසස්ථාන ලෙස භාවිත වූ ලෙන් විශාල සංඛ්‍යාවක් ආරාම සංකීර්ණය තුළ පැතිරී තිබේ. මෙම ලෙන්වලින් බොහොමයක් ගල් බිත්ති ඉදිකර වසා වාසයට සුදුසු ලෙස සකස් කර තිබූ අතර, ඒවා අතර සමහර ගල් බිත්ති ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවන සියවසට අයත් බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;ඇතැම් ලෙන්වලට විශේෂ ගල් දොරටු සහිත පිවිසුම් ද නිර්මාණය කර තිබේ. විශාල ගල් පාත්‍ර දෙක පිහිටි ප්‍රදේශයට ඉහළින්, ගල් කුළුණු හා දොර උළුවහු භාවිතයෙන් නිර්මාණය කළ ලෙනක් හොඳ තත්ත්වයෙන් සංරක්ෂණය වී ඇති බව ද සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajagala |website=Department of Hindu Religious and Cultural Affairs, Sri Lanka |url=https://www.hindudept.gov.lk/web/index.php?Itemid=99&amp;id=74&amp;lang=en&amp;option=com_content&amp;view=article |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

[[File:Rajagala Archaeological Site 2.jpg|200px|thumb|කුඩ ලෙන]]

*සීතලෙන්

රජගලේ ලෙන් අතර '''සීතලෙන්''' ලෙස හඳුනාගත් විශේෂ ලෙන් කිහිපයක් ද ඇත. මෙම නාමය සඳහන් වන අභිලේඛන හේතුවෙන් ඒවා සීතලෙන් ලෙස හඳුනාගෙන ඇති අතර, ලෙන්වල අභ්‍යන්තරය ස්වාභාවික වායු සංසරණය හේතුවෙන් පිටත පරිසරයට වඩා සිසිල් බව පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතියේ විස්තරවල සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significant Statement of the Rajagala Monastic Complex |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significant-statement-of-the-rajagala-monastic-complex/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;මෙම සීතලෙන්, රජගලේ භික්ෂූන්ගේ වාසස්ථාන නිර්මාණය කිරීමේදී ස්වාභාවික පරිසරයේ විශේෂතා සැලකිල්ලට ගෙන ඇති ආකාරය පෙන්වන වැදගත් සාධකයකි. ස්වාභාවික වායු ප්‍රවාහය උපයෝගී කරගනිමින් ලෙන් වාසයට සහ භාවනාවට සුදුසු පරිසරයක් ලබාදෙන ආකාරයෙන් මෙම ස්ථාන භාවිත කර තිබූ බවට එම ව්‍යුහයන් සාක්ෂි සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

*භාවනා කුටි

ස්වාභාවික ලෙන් වාසස්ථානවලට අමතරව, ගල් කුට්ටි භාවිතයෙන් ඉදිකරන ලද භාවනා කුටි තුනක් ද රජගල පුරාවිද්‍යා සංකීර්ණයෙන් හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කුටි භික්ෂූන්ගේ පෞද්ගලික භාවනා කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ව්‍යුහයන් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;ගල් කුට්ටි යොදාගෙන කුඩා පරිමාණයෙන් නිර්මාණය කළ මෙම භාවනා කුටි, ස්වාභාවික ලෙන් පරිවර්තනය කිරීමෙන් පමණක් නොව අවශ්‍ය ස්ථානවල වෙනම පෞද්ගලික වාසස්ථාන හා භාවනා පහසුකම් ඉදිකර තිබූ බව පෙන්වා දෙයි. රජගලේ වනාශ්‍රමික ස්වභාවය තුළ ස්වාභාවික සහ මිනිසා විසින් නිර්මාණය කළ වාසස්ථාන දෙකම භාවිත කිරීම මෙහි විශේෂත්වයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Special Explanation of the Project |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/special-explanation-of-the-project/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

*වැසිකිළි,කැසිකිළි සහ පිරිසිදුකම් පහසුකම්

රජගලේ භික්ෂූන්ගේ පෞද්ගලික ජීවිතයට අදාළ පහසුකම් ද හඳුනාගෙන තිබේ. පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණවලදී ලෙනක් වැසිකිළියක් ලෙස භාවිත කිරීම සඳහා පරිවර්තනය කර තිබූ බව සඳහන් වේ. මෙය ආරාමයේ ආගමික හා භාවනා කටයුතු සඳහා වූ ස්මාරකවලට අමතරව, භික්ෂූන්ගේ දෛනික පිරිසිදුකම් හා සනීපාරක්ෂක අවශ්‍යතා සඳහා ද සැලසුම්ගත පහසුකම් පැවති බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;රජගල පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතියේ විස්තර අනුව, වැසිකිළි සහ භාවනා සඳහා වූ ඇවිදීමේ ස්ථාන වැනි පහසුකම් භික්ෂූන්ගේ පෞද්ගලික ලෙන් වාසස්ථාන හෝ ඉදිකරන ලද පෞද්ගලික ගොඩනැගිලි සමඟ සම්බන්ධ කර නිර්මාණය කර තිබුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Special Explanation of the Project |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/special-explanation-of-the-project/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

*විවේක ලෙන් සහ විවේක ස්ථාන

කඳුකරයේ විවිධ ප්‍රදේශ සම්බන්ධ කරන ගල් පඩිපෙළ හා මාර්ග පද්ධතිය ආශ්‍රිතව විවේක ගැනීම සඳහා භාවිත වූ ලෙන් සහ කුඩා ස්ථාන ද හඳුනාගෙන ඇත. පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණවලදී ප්‍රධාන පඩිපෙළ ආශ්‍රිතව විවේක ස්ථාන ලෙස භාවිත වූ ලෙන් දෙකක් සහ ජල මාර්ග ආශ්‍රිත කුඩා විවේක ස්ථාන හඳුනාගෙන තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;මෙම විවේක ස්ථාන මඟින් රජගලේ විශාල කඳුකර ආරාමය තුළ ගමනාගමනය සඳහා මාර්ග පද්ධතිය පමණක් නොව, දිගු දුරක් ගමන් කරන භික්ෂූන් සහ අනෙකුත් පිරිස් සඳහා අවශ්‍ය පහසුකම් ද සලසා තිබූ බව පෙනී යයි.

*මාර්ග සහ පඩිපෙළ පද්ධතිය

රජගලේ විවිධ ආරාම කලාප එකිනෙකට සම්බන්ධ කිරීම සඳහා ස්වාභාවික කඳු බෑවුම් සමඟ අනුගත වන පරිදි මාර්ග සහ ගල් පඩිපෙළ පද්ධතියක් නිර්මාණය කර තිබුණි. පුරාවිද්‍යා හඳුනාගැනීම් අනුව ස්වාභාවික ගල් තුළ කැටයම් කරන ලද ගල් පඩිපෙළ හයක් සහ භික්ෂූන්ගේ ලෙන් වාසස්ථාන වෙත යොමු වන විශේෂ මාර්ග පද්ධතියක් හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;මෙම මාර්ග පද්ධතියේ විශේෂත්වය වන්නේ ස්වාභාවික වනාන්තරය සහ කඳුකර භූදර්ශනය විශාල වශයෙන් වෙනස් නොකර, එහි ස්වාභාවික හැඩයට අනුකූලව මාර්ග හා පඩිපෙළ ඉදිකර තිබීමයි. ඒ අනුව රජගලේ වාස්තු විද්‍යාත්මක සැලැස්ම මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද ව්‍යුහයන් සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර පැවති සමීප සම්බන්ධතාව පැහැදිලිව පෙන්වයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

මීට අමතරව රජගල පුරාවිද්‍යා සංකීර්ණය තුළ විවිධ ස්ථානවල පිහිටි හඳුනා නොගත් නටඹුන් ගොඩනැගිලි, විශේෂ ආකාරයෙන් සකස් කළ ලෙන්, ගල් ජල මාර්ග, ආගමික ගමනාගමනය සඳහා වූ මාර්ග සහ වෙනත් සේවා ව්‍යුහ රැසක් හඳුනාගෙන ඇත. පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණවලදී ස්ථාන විවිධ ප්‍රදේශවල නටඹුන් ගොඩනැගිලි දහසයකට අධික සංඛ්‍යාවක් හඳුනාගෙන ඇති අතර, නව පුරාවිද්‍යා ගවේෂණ මඟින් තවත් විශාල සංඛ්‍යාවක පුරාවිද්‍යාත්මක නටඹුන් අනාවරණය වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Significance of the Rajagala Archaeological Reserve and Values Associated with it |website=Rajagala Archaeological Project, University of Sri Jayewardenepura |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ |access-date=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

==අභිලේඛන==
රජගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම අභිලේඛන සම්භාරයක් සහිත පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික ස්ථාන අතරින් එකකි. 1935 දී සිදු කළ මුල් පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණයේදී මුල් බ්‍රාහ්මී අක්ෂරවලින් ලියන ලද ලෙන් ලිපි විසිදෙකක් හඳුනාගෙන තිබූ අතර, ඒවායින් පහක රාජකීය නම් සඳහන් විය. එම සමීක්ෂණයේදී ක්‍රි.ව. අටවන සියවසට අයත් සිංහල අක්ෂරවලින් ලියන ලද ලිපි තුනක් සහ ගලක කොටා තිබූ මුල් බ්‍රාහ්මී අභිලේඛනයක් ද හඳුනාගෙන ඇත. පසුව සිදු කළ වැඩිදුර ගවේෂණවලදී තවත් මුල් බ්‍රාහ්මී ලෙන් ලිපි දහනවයක් සහ ඉතිහාසමය වශයෙන් වැදගත් පසුකාලීන ගල් ලිපි කිහිපයක් සොයාගෙන තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=An Inscription of Circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda
 |journal=University of Ceylon Review
 |volume=20
 |issue=2
 |year=1962
 |pages=159–162
}}&lt;/ref&gt;

රජගලෙන් හමු වූ මෙම අභිලේඛන ක්‍රි.පූ. මුල් බෞද්ධ යුගයේ සිට ක්‍රි.ව. අටවන සියවස පමණ දක්වා විහිදෙන දිගු කාල පරාසයක් නියෝජනය කරයි. ඒවා මගින් විහාරයේ පුරාණ නම්, රාජකීය සහ ප්‍රාදේශීය දායකයන්, භික්ෂු සංඝයාට කරන ලද ලෙන් හා ඉඩම් පරිත්‍යාග සහ රජගල ආරාමයේ ඉතිහාසමය පරිණාමය පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු අනාවරණය වේ.
=== මිහිඳු හා ඉට්ඨිය තෙරුන් සම්බන්ධ ශිලා ලිපිය ===

{{Blockquote
|text=
[[File:Rajagala plate 468.gif|185px]]
'''
*පෙළ

''යෙ ඉම දිප පටමය ඉදිය අගතන ඉඩික තෙර මහිද තෙරහ තුබෙ''

*අන්තර්ගතය

&quot;මෙය මේ දිවයිනට එහි උතුම් භාග්‍යය හේතුවෙන් පැමිණි ඉඩික තෙරුන්ගේ සහ මහිද තෙරුන්ගේ ස්තූපයයි.&quot;
'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': මිහිඳු හිමියන් සිහිපත් කරන රජගල ගල් ලිපිය&lt;br&gt;
'''කාලය''': ක්‍රි.පූ. 200 පමණ&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]&lt;br&gt;
'''භාෂාව''': මූල සිංහල/ ප්‍රාකෘත
}}}}

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''An Inscription of Circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda'', 1962, pp. 159–162)
}}}}

}}

මෙම අභිලේඛනය රජගල ආරාම නටඹුන් අතර පිහිටි ගලක කොටා ඇති අතර, මුල් බ්‍රාහ්මී අක්ෂරවලින් ලියන ලද්දකි. සෙනරත් පරණවිතානගේ කියවීම අනුව එහි ඉඩික (පාලි: ඉට්ඨිය) තෙරුන් සහ මහිද (පාලි: මිහිඳු) තෙරුන්ගේ ස්තූපය පිළිබඳ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=An Inscription of Circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda
 |journal=University of Ceylon Review
 |volume=20
 |issue=2
 |year=1962
 |pages=159–162
}}&lt;/ref&gt;

අභිලේඛනයේ මහිද තෙරුන් සමඟ ඉඩික තෙරුන්ගේ නම එකට සඳහන් වීම සහ ඔවුන් දෙදෙනා දිවයිනට පැමිණි පුද්ගලයන් ලෙස හඳුන්වා තිබීම හේතුවෙන්, පරණවිතාන එහි සඳහන් මහිද තෙරුන් [[අනුබුදු මිහිඳු හිමි|මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]] ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. එම අභිලේඛනය රජගල ආරාමයේ ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවට බුදුදහම හඳුන්වා දුන් මුල් යුගය දක්වා විහිදෙන බව පෙන්වන වැදගත් සාධකයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=An Inscription of Circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda
 |journal=University of Ceylon Review
 |volume=20
 |issue=2
 |year=1962
 |pages=161–162
}}&lt;/ref&gt;

=== රාස්සහෙළ ගල් පුවරුවේ අටවන සියවසේ අභිලේඛන ===

රජගල හෙවත් පුරාණ '''රාස්සහෙළ''' ආරාම සංකීර්ණයේ නටඹුන් අතර පිහිටි විශාල ගල් පර්වතයක පැත්තේ අභිලේඛන හතරක් කොටා තිබී ඇත. එම ගල යට ස්වාභාවික ලෙනක් ද පිහිටා තිබේ. මෙම අභිලේඛන අතරින් තුනක් අක්ෂර විද්‍යාත්මක සාධක අනුව ක්‍රි.ව. අටවන සියවසේ දෙවන භාගයට අයත් වන අතර, ඒවා '''අරිත්තර වෙහෙර''' නමින් හැඳින්වූ රජගල විහාරයට ඉඩම් පරිත්‍යාග කිරීම සම්බන්ධයෙන් කොටා ඇත. සිව්වන අභිලේඛනයේ ඉතිරිව ඇත්තේ සුළු සලකුණු පමණක් වන අතර, එය අනෙක් ලිපිවලට වඩා තරමක් පසුකාලීන බව සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Rāssahela Rock Inscription 2
 |website=Siddham: The Asian Inscription Database
 |url=https://siddham.network/inscription/in03191/
 |access-date=2026-09-14
}}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote
|text=
'''
*ලිපි

1. '''සෙන්ගේ අභිලේඛනය''' – සෙන් නමැති ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරයෙකු විසින් අරිත්තර වෙහෙරට ඉඩම් පරිත්‍යාගයක් කිරීම පිළිබඳ සඳහන් වේ.&lt;br&gt;

2. '''වීරාංකුරාගේ අභිලේඛනය''' – වීරාංකුරා නමැති පුද්ගලයෙකු විසින් අරිත්තර වෙහෙරේ වැඩවසන භික්ෂූන්ගේ සිව්පසය සැපයීම සඳහා ඉඩම් පරිත්‍යාගයක් කළ බව සඳහන් වේ.&lt;br&gt;

3. '''ඇපාය දළ්සිවගේ අභිලේඛනය''' – ඇපාය දළ්සිව විසින් අරිත්තර වෙහෙරට ඉඩම් පරිත්‍යාගයක් කළ බව සඳහන් වේ. මෙම පුද්ගලයා වංශකතා මූලාශ්‍රවල සඳහන් ආදිපාද දාඨාසිව සමඟ හඳුනාගත හැකි බවට පර්යේෂකයන් යෝජනා කර ඇත.&lt;br&gt;

*අන්තර්ගතය

&quot;මෙම අභිලේඛන තුනම රාස්සහෙළේ පිහිටි අරිත්තර වෙහෙරට ඉඩම් පරිත්‍යාග කිරීම සම්බන්ධයෙන් කොටා ඇත. එම පරිත්‍යාග භික්ෂු සංඝයාගේ අවශ්‍යතා සපුරාලීම සහ විහාරයේ ආර්ථික කටයුතු පවත්වාගෙන යාම සඳහා සිදු කර තිබූ බව අභිලේඛනවලින් අනාවරණය වේ.&quot;'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': රාස්සහෙළ ගල් පර්වතයේ අභිලේඛන තුන&lt;br&gt;
'''රාජ්‍ය කාලය''': [[දෙවන මිහිඳු රජ]]ගේ රාජ්‍ය සමයට ආසන්න කාලය&lt;br&gt;
'''කාලය''': ක්‍රි.ව. අටවන සියවසේ දෙවන භාගය (ක්‍රි.ව. 750–800 පමණ)&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': පසුකාලීන [[සිංහල අක්ෂර]]&lt;br/&gt;
'''භාෂාව''': [[සිංහල භාෂාව|පැරණි සිංහල]]
}}

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''No. 20. Three Rock-Inscriptions at Rāssahela'', ''Epigraphia Zeylanica'', Vol. IV, 1934–1941, pp. 169–176.)
}}}}

}}}}


මෙම අභිලේඛන තුන රජගල ආරාමයේ පුරාණ නාමය ලෙස '''අරිත්තර වෙහෙර''' (''Arittāra-vehera'') භාවිත වූ බවට වැදගත් සාධක සපයයි. සෙන් සහ වීරාංකුරා යන දායකයන්ගේ නිශ්චිත ඓතිහාසික අනන්‍යතාව තහවුරු කර ගැනීමට ප්‍රමාණවත් සාධක නොමැති නමුත්, ඔවුන් රෝහණ ප්‍රදේශයට සම්බන්ධ ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූන් හෝ පාලකයන් විය හැකි බවට යෝජනා කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Rāssahela Rock Inscription 2
 |website=Siddham: The Asian Inscription Database
 |url=https://siddham.network/inscription/in03191/
 |access-date=2026-09-14
}}&lt;/ref&gt;

මෙම අභිලේඛන අතරින් ඇපාය දළ්සිවගේ පරිත්‍යාග ලිපියට විශේෂ ඓතිහාසික වැදගත්කමක් හිමි වේ. එහි සඳහන් ඇපාය දළ්සිව, [[මහාවංසය]]ෙහි සඳහන් වන රෝහණයේ කුමාරයෙකු වූ '''ආදිපාද දාඨාසිව''' සමඟ හඳුනාගත හැකි බව සෙනරත් පරණවිතාන යෝජනා කර ඇත. ඒ අනුව මෙම ලිපිය [[දෙවන මිහිඳු රජ]]ගේ රාජ්‍ය සමයට ආසන්නව, ක්‍රි.ව. 767–787 කාල පරාසයට අයත් විය හැකි අතර, අභිලේඛනය නිශ්චිතවම ක්‍රි.ව. අටවන සියවසේ දෙවන භාගයට අයත් බව සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Rāssahela Rock Inscription 3
 |website=Siddham: The Asian Inscription Database
 |url=https://siddham.network/tag/ob03151/
 |access-date=2026-09-14
}}&lt;/ref&gt;

මෙම අභිලේඛන මගින් අටවන සියවස වන විට රජගල විහාරය අරිත්තර වෙහෙර නමින් ප්‍රසිද්ධ ආගමික ආයතනයක් ලෙස පැවති බවත්, එහි ආර්ථික පදනම ශක්තිමත් කිරීම සඳහා ප්‍රාදේශීය පාලකයන් සහ ප්‍රභූන් විසින් ඉඩම් පරිත්‍යාග කර තිබූ බවත් අනාවරණය වේ. ඒ අනුව මෙම ලිපි රජගල ආරාමයේ පසුකාලීන ඉතිහාසය සහ එහි ආර්ථික-පරිපාලන සංවිධානය අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා වැදගත් අභිලේඛන සාධක වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Rāssahela Rock Inscriptions
 |website=Siddham: The Asian Inscription Database
 |url=https://siddham.network/tag/rajagala/
 |access-date=2026-09-14
}}&lt;/ref&gt;

==පූර්ව වාර්තා==
රජගල හෙවත් පුරාණ රස්සහෙළ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳ විධිමත් පුරාවිද්‍යාත්මක අවධානය විශේෂයෙන් විසිවන සියවසේ මුල් භාගයේ සිට යොමු විය. මෙම ස්ථානය පිළිබඳ මුල් පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණ සහ අභිලේඛන වාර්තා, රජගල විශාල පුරාණ බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක් බව හඳුනාගැනීමට මූලික පදනම සපයා දුන්නේය. පසුකාලීන පර්යේෂණ මගින් ද එම මුල් වාර්තාවලින් අනාවරණය වූ අභිලේඛන සහ ආරාම නටඹුන් පිළිබඳ තොරතුරු තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී.

=== 1935 පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණය ===

රජගල පිළිබඳ ප්‍රධාන මුල් පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණයක් 1935 දී සිදු කරන ලදී. එවකට පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ දෙවන චිත්‍රශිල්පියෙකු ලෙස සේවය කළ [[ඩබ්ලිව්. ඊ. ප්‍රනාන්දු]] (W. E. Fernando) පුරාවිද්‍යාඥ [[සෙනරත් පරණවිතාන]] විසින් රජගල හෙවත් රස්සහෙළ ප්‍රදේශය පරීක්ෂා කිරීම සහ එහි ලෙන්වල පැවති බ්‍රාහ්මී අභිලේඛන පිටපත් කිරීම සඳහා යොමු කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=An Inscription of Circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda
 |journal=University of Ceylon Review
 |volume=20
 |issue=2
 |year=1962
 |pages=159–162
}}&lt;/ref&gt;

එම අවස්ථාවේ රජගලට ළඟා වීම ඉතා දුෂ්කර වූ අතර, ලෙන්වල වැසි වතුර වැළැක්වීම සඳහා නිර්මාණය කර තිබූ ගල් කපොලු ආශ්‍රිත අභිලේඛනවල එස්ටැම්පේජ් ලබාගැනීම සඳහා කඳවුරු බැඳ උපකරණ සකස් කිරීමට සිදු වූ බව පරණවිතාන පසුව සඳහන් කළේය.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;&quot;At that time, the site was very difficult of access, and camping out there, in order to erect scaffoldings and prepare estampages of the inscriptions on the drip-ledges of the caves, had to be done under very trying conditions.&quot;&lt;/ref&gt;

මෙම සමීක්ෂණයේදී ප්‍රනාන්දු විසින් මුල් බ්‍රාහ්මී අක්ෂරවලින් ලියන ලද ලෙන් අභිලේඛන විසිදෙකක් හඳුනාගෙන තිබූ අතර, ඒවායින් පහක රාජකීය නම් සඳහන් විය. මීට අමතරව ක්‍රි.ව. අටවන සියවසට ආසන්න කාලයකට අයත් සිංහල අක්ෂරවලින් ලියන ලද අභිලේඛන තුනක් සහ ගලක කොටා තිබූ මුල් බ්‍රාහ්මී අභිලේඛනයක් ද හඳුනාගෙන තිබුණි.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;&quot;Mr. Fernando discovered twenty-two cave-inscriptions in early Brahmi, five of which contain royal names, three records in the Sinhalese script of about the eighth century, and a record in early Brahmi engraved on a rock.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=An Inscription of Circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda
 |journal=University of Ceylon Review
 |volume=20
 |issue=2
 |year=1962
 |page=159
}}&lt;/ref&gt;

මෙම 1935 සමීක්ෂණය පිළිබඳ කෙටි වාර්තාවක් [[Archaeological Survey of Ceylon|Ceylon Archaeological Survey]] හි 1935 වාර්ෂික වාර්තාවේ පළ වූ අතර, එය රජගලේ අභිලේඛන පිළිබඳ පසුකාලීන විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සඳහා මූලික ලේඛනගත සාධකයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Rajagala Inscription of circa 200 B.C. commemorating Saint Mahinda
 |website=Siddham: The Asian Inscription Database
 |url=https://siddham.network/inscription/in03222/
 |access-date=2026-09-14
}}&lt;/ref&gt;

=== සෙනරත් පරණවිතානගේ අභිලේඛන වාර්තා ===

1935 සමීක්ෂණයෙන් අනාවරණය වූ රජගල අභිලේඛන පසුකාලීනව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් විස්තරාත්මකව අධ්‍යයනය කරන ලදී. රස්සහෙළේ ගල් පර්වතයක පිහිටි අභිලේඛන තුන පිළිබඳ ඔහුගේ පර්යේෂණය ''Epigraphia Zeylanica'' සඟරාවේ සිව්වන කාණ්ඩයේ '''Three Rock-Inscriptions at Rāssahela''' යන ශීර්ෂයෙන් පළ විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Rāssahela Rock Inscription 2
 |website=Siddham: The Asian Inscription Database
 |url=https://siddham.network/inscription/in03191/
 |access-date=2026-09-14
}}&lt;/ref&gt;

මෙම ගල් පර්වතයේ අභිලේඛන හතරක් පැවති අතර, ඉන් ප්‍රධාන අභිලේඛන තුන අරිත්තර වෙහෙර නමැති විහාරයට ඉඩම් පරිත්‍යාග කිරීම සම්බන්ධයෙන් විය. පරණවිතානගේ අධ්‍යයනය මගින් අරිත්තර වෙහෙර යන නාමය රජගල හෙවත් රස්සහෙළ ආරාමයේ පුරාණ නාමයක් බව හඳුනාගැනීමට වැදගත් සාධක ලැබුණි. අක්ෂර විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ අනුව මෙම ප්‍රධාන ලිපි තුන ක්‍රි.ව. අටවන සියවසේ දෙවන භාගයට අයත් බව ද හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Rāssahela Rock Inscription 2
 |website=Siddham: The Asian Inscription Database
 |url=https://siddham.network/inscription/in03191/
 |access-date=2026-09-14
}}&lt;/ref&gt;

=== පසුකාලීන ගවේෂණ සහ අභිලේඛන අනාවරණය ===

1935 සමීක්ෂණයෙන් පසු රජගල අවට ප්‍රදේශය ගල්ඔය සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය යටතේ සංවර්ධනය කිරීමත් සමඟ ස්ථානයට ප්‍රවේශ වීම පහසු විය. විශාල භූමි ප්‍රදේශයක පැතිරී තිබූ ගොඩනැගිලි නටඹුන් වනාන්තරයෙන් ඉවත් කර පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු, රජගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය 1935දී සිදු කළ හැකි වූ ප්‍රමාණයට වඩා පුළුල් ලෙස ගවේෂණය කිරීමට හැකි විය.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;&quot;The numerous remains of buildings scattered over a large area at the site have been cleared of jungle ... The site has been explored more thoroughly than it was possible to do in 1935.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=An Inscription of Circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda
 |journal=University of Ceylon Review
 |volume=20
 |issue=2
 |year=1962
 |page=159
}}&lt;/ref&gt;

මෙම පසුකාලීන ගවේෂණවලදී තවත් මුල් බ්‍රාහ්මී ලෙන් අභිලේඛන දහනවයක එස්ටැම්පේජ් සකස් කරන ලද අතර, ඊට අමතරව ඉතිහාසමය වශයෙන් වැදගත් පසුකාලීන බ්‍රාහ්මී ගල් ලිපි කිහිපයක් ද හඳුනාගෙන තිබුණි.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;&quot;Estampages have been prepared of nineteen more early Brahmi inscriptions in caves, besides those of several later Brahmi records of great historical interest on rock.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=An Inscription of Circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda
 |journal=University of Ceylon Review
 |volume=20
 |issue=2
 |year=1962
 |page=159
}}&lt;/ref&gt;

=== 1962 දී පළ වූ මිහිඳු අභිලේඛන පර්යේෂණය ===

1962 දී සෙනරත් පරණවිතාන විසින් ''An Inscription of Circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda'' යන පර්යේෂණ ලිපිය පළ කරන ලදී. එහිදී 1935දී W. E. Fernando විසින් පිටපත් කළ ගල් ලිපියේ නව එස්ටැම්පේජ් එකක් පරීක්ෂා කිරීමෙන්, පෙර කියවීමේදී පැහැදිලි නොවූ අවසාන අක්ෂර කිහිපයක් හඳුනාගැනීමට හැකි වූ බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=An Inscription of Circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda
 |journal=University of Ceylon Review
 |volume=20
 |issue=2
 |year=1962
 |pages=159–162
}}&lt;/ref&gt;

මෙම නව කියවීම මගින් ඉඩික තෙරුන් සහ මහිද තෙරුන් සම්බන්ධ ස්තූපයක් පිළිබඳ සඳහන් වන බව පරණවිතාන තහවුරු කළේය. එම අභිලේඛනය ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුදහම ව්‍යාප්ත කිරීම හා සම්බන්ධ [[අනුබුදු මිහිඳු හිමි|මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]] පිළිබඳ වැදගත් අභිලේඛන සාධකයක් ලෙස පසුව විශේෂ අවධානයට ලක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Rajagala Inscription of circa 200 B.C. commemorating Saint Mahinda
 |website=Siddham: The Asian Inscription Database
 |url=https://siddham.network/inscription/in03222/
 |access-date=2026-09-14
}}&lt;/ref&gt;
=== එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන්ගේ ගවේෂණ ===

පූජ්‍ය [[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]]යන් විසින් නැගෙනහිර පළාතේ පුරාණ බෞද්ධ උරුමයන් පිළිබඳ සිදු කළ ගවේෂණ අතර රජගල ආරාම සංකීර්ණය ද වැදගත් ස්ථානයක් ගත්තේය. උන්වහන්සේ රජගල ප්‍රදේශයේ නටඹුන් පුළුල් ලෙස ගවේෂණය කර, එහි පැතිරී තිබූ ස්තූප, ආරාමික ගොඩනැගිලි, ලෙන්, ගල් කුළුණු, පොකුණු, ජල පද්ධති සහ අභිලේඛන පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කළහ.

මේධානන්ද හිමියන්ගේ ගවේෂණවලදී රජගල කඳුවැටිය පුරා විශාල සංඛ්‍යාවක ලෙන් සහ ආරාමික නටඹුන් පැතිරී ඇති බව අවධාරණය කර තිබේ. විශේෂයෙන් ලෙන් තුළ ගල් හා ගඩොල් බිත්ති යොදා වෙන් කරන ලද වාසස්ථාන, ගලෙන් නිර්මාණය කරන ලද ඇඳන් සහ කොට්ට, ගල් පොකුණු සහ ජලය රැස් කිරීම සඳහා භාවිත වූ විශාල ගල් භාජන වැනි ලක්ෂණ පිළිබඳ අවධානය යොමු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Medhananda
 |first=Ellawala
 |title=පැචීන පස්ස – උත්තර පස්ස: නැගෙනහිර පළාත හා උතුරු පළාතේ සිංහල බෞද්ධ උරුමය
 |publisher=Dayawansa Jayakody &amp; Company
 |location=Colombo
 |year=2003
 |pages=232–238
 |isbn=978-955-686-112-9
}}&lt;/ref&gt;

රජගලෙන් හමු වූ අභිලේඛන සම්බන්ධයෙන් ද මේධානන්ද හිමියන් විශේෂ අවධානයක් යොමු කළහ. විශේෂයෙන් මිහිඳු සහ ඉට්ඨිය තෙරුන්ගේ නම් සඳහන් වන ගල් අභිලේඛනය රජගලේ ඉතිහාසමය වැදගත්කම අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස සැලකූහ. පසුකාලීන පර්යේෂණවලදී ද රජගලේ හමු වූ අභිලේඛන සංඛ්‍යාව පිළිබඳ මේධානන්ද හිමියන්ගේ පර්යේෂණ කෘති මූලාශ්‍ර ලෙස භාවිත කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Medhananda
 |first=Ellawala
 |title=පැචීන පස්ස – උත්තර පස්ස: නැගෙනහිර පළාත හා උතුරු පළාතේ සිංහල බෞද්ධ උරුමය
 |publisher=Dayawansa Jayakody &amp; Company
 |location=Colombo
 |year=2003
 |pages=232–238
}}&lt;/ref&gt;

==වර්තමාන සංරක්ෂණය==
රජගලතැන්න පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ වර්තමාන සංරක්ෂණ කටයුතු [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] සහ [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය]] ඇතුළු ආයතනවල මැදිහත්වීමෙන් සිදු කරනු ලැබේ. රජගල ආරාම සංකීර්ණයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක නටඹුන් පමණක් නොව, එයට අයත් වනාන්තරාශ්‍රිත ස්වාභාවික පරිසරය සහ සමස්ත සංස්කෘතික භූදර්ශනය ද ආරක්ෂා කිරීම මෙම වැඩසටහන්වල ප්‍රධාන අරමුණකි.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Rajagala Archaeological Project
 |website=Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Sri Jayewardenepura
 |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/
 |access-date=2026-09-14
}}&lt;/ref&gt;

රජගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ විධිමත් සංරක්ෂණ හා උරුම කළමනාකරණ වැඩසටහනක් ලෙස පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය ඒකාබද්ධව ක්‍රියාත්මක කළ රජගල සංරක්ෂණ ව්‍යාපෘතිය 2012 වර්ෂයේ සිට ආරම්භ විය. මෙම ව්‍යාපෘතියේ අරමුණ වූයේ විනාශයට පත්වෙමින් තිබූ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්මාරක ආරක්ෂා කිරීම, ඒවායේ තිරසර පැවැත්ම තහවුරු කිරීම සහ රජගලේ උරුම හා සංස්කෘතික සංචාරක හැකියාවන් වර්ධනය කිරීමයි.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=රජගල පුරාවිද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේ පුරාවිද්‍යා උරුම කළමනාකරණය
 |website=ශ්‍රී ලංකා රජය – අමාත්‍ය මණ්ඩල කාර්යාලය
 |url=https://www.cabinetoffice.gov.lk/cab/index.php?Itemid=49&amp;dID=6260&amp;id=16&amp;lang=si&amp;option=com_content&amp;view=article
 |access-date=2026-09-14
}}&lt;/ref&gt;

සංරක්ෂණ ව්‍යාපෘතිය යටතේ නටඹුන් පිරිසිදු කිරීම, විනාශයට පත්වීමේ අවදානමට ලක් වූ ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යුහ ස්ථාවර කිරීම, පැරණි වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග සංරක්ෂණය කිරීම සහ ආරාම සංකීර්ණයේ භූදර්ශනය සකස් කිරීම වැනි කටයුතු සිදු කර ඇත. පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ 2022 වාර්ෂික වාර්තාවට අනුව, එම වර්ෂයේදී රජගලතැන්න පුරාවිද්‍යා ස්ථාන සංරක්ෂණ ව්‍යාපෘතියේ මූලික පහසුකම් සහ අංශ නඩත්තු කිරීම, අර්ධ වශයෙන් නිම කර තිබූ හදිසි සංරක්ෂණ කටයුතු සම්පූර්ණ කිරීම, නව සංරක්ෂණ කටයුතු සහ භූදර්ශන සකස් කිරීමේ වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කර තිබුණි.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Conservation Project of Rajagalathenna Archeological Site
 |work=Annual Performance Report 2022
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |url=https://archaeology.gov.lk/images/2024/05/12/APR_2022_Eng.pdf
 |access-date=2026-09-14
}}&lt;/ref&gt;

මෑත කාලීන සංරක්ෂණ කටයුතු යටතේ රජගලේ කුඩා ස්තූප දෙකක්, ඒවා ආශ්‍රිත ප්‍රාකාර, බෝධිඝරය සහ ලහබත්ගෙය ඇතුළු ආරාමික ස්මාරක කිහිපයක් සංරක්ෂණය කර ඇත. විනාශයට පත්වීමේ අවදානමට ලක්ව තිබූ ලෙන් ව්‍යුහ සහ කඳු මුදුනේ පිහිටි ගල් ව්‍යුහ ද ස්ථාවර කිරීම සඳහා සංරක්ෂණ මැදිහත්වීම් සිදු කර තිබේ. මෙම කටයුතුවලදී ස්මාරකවල ඉතිරිව තිබූ පැරණි වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ හැකිතාක් ආරක්ෂා කරමින් ඒවායේ භෞතික ස්ථාවරත්වය තහවුරු කිරීමට අවධානය යොමු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මිහිඳු හිමිගේ ධාතු නිධන් කළ රජගල ලෝක උරුමයකට යෝජනා වෙයි
 |website=ලංකාදීප
 |url=https://www.lankadeepa.lk/Nimthera/%E0%B6%B8%E0%B7%84%E0%B6%B3-%E0%B7%84%E0%B6%B8%E0%B6%9C-%E0%B6%B0%E0%B6%AD-%E0%B6%B1%E0%B6%B0%E0%B6%B1-%E0%B6%9A%E0%B7%85-%E0%B6%BB%E0%B6%A2%E0%B6%9C%E0%B6%BD-%E0%B6%BD%E0%B6%9A-%E0%B6%8B%E0%B6%BB%E0%B6%B8%E0%B6%BA%E0%B6%9A%E0%B6%A7-%E0%B6%BA%E0%B6%A2%E0%B6%B1-%E0%B7%80%E0%B6%BA/56-566828
 |access-date=2026-09-14
}}&lt;/ref&gt;

ආරාම සංකීර්ණයට පිවිසෙන පැරණි මාර්ගය සහ කඳුකර පරිසරය ද සංරක්ෂණ වැඩසටහන්වල කොටසක් ලෙස සැලකිල්ලට ගෙන ඇත. කැණීම් හා ගවේෂණ මගින් අනාවරණය වූ චෛත්‍ය, බෝධිඝර, ප්‍රතිමාගෘහ, ලහබත්ගෙය, ජන්ථාඝරය සහ දානශාලාව වැනි ස්මාරක සංරක්ෂණය කිරීමත්, පැරණි පිවිසුම් මාර්ග සහ ජල සම්බන්ධ ව්‍යුහ නඩත්තු කිරීමත් මෙම පුළුල් උරුම කළමනාකරණ ක්‍රියාවලියේ කොටසක් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=රජගල තැන්නෙන් තවත් පුරාවිද්‍යා නටබුන් මතුවෙයි
 |website=ලංකාදීප
 |url=https://www.lankadeepa.lk/thaksalawa/%E0%B6%BB%E0%B6%A2%E0%B6%9C%E0%B6%BD-%E0%B6%AD%E0%B7%90%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B6%AD%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%8A-%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%B1%E0%B6%A7%E0%B6%B6%E0%B7%94%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B6%B8%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B6%BA%E0%B7%92/55-530965
 |access-date=2026-09-14
}}&lt;/ref&gt;

2026 දී රජගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ජාතික මට්ටමේ පුරාවිද්‍යා උරුම සංරක්ෂණ වැඩසටහන්වල ද අවධානයට ලක් විය. 2026 ජූලි මාසයේදී ආරම්භ කරන ලද '''“උරුමයට ජීවයක්”''' පුරාවිද්‍යා ස්ථාන දහසක් සංරක්ෂණය කිරීමේ ජාතික වැඩසටහනේ සමාරම්භක අවස්ථාව රජගල පුරාණ විහාරස්ථානයේ පැවැත්වූ අතර, එහි නව පුරාවිද්‍යා කාර්යාලයක් ද විවෘත කරන ලදී. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්ථානය සංරක්ෂණය කිරීමත්, දෙස් විදෙස් බැතිමතුන් සහ සංචාරකයන් සඳහා අවශ්‍ය පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීමත් ඉදිරි අරමුණු ලෙස සඳහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=“උරුමයට ජීවයක්” පුරාවිද්‍යා ස්ථාන දහසක් සංරක්ෂණය කිරීමේ ජාතික වැඩසටහන ඇරඹෙයි
 |website=ITN News
 |date=2026-07-13
 |url=https://www.itnnews.lk/2026/07/13/816500/
 |access-date=2026-09-14
}}&lt;/ref&gt;

==වෙනත් ලිපි==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]]
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]
*[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]]
*[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]]
*[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]]
*[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
*[[දානිගල]]

==උපුටාගැනීම්==
{{Reflist|group=උපුටාගැනීම}}

==පැහදිලි කිරීම්==
{{Reflist|group=සවිස්තර}}

==බාහිර සබැඳි==
* [https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/ රජගල පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතිය] – ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය
* [https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/introduction-to-the-project/ රජගල පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතිය හැඳින්වීම] – ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය
* [https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/significance-of-the-rajagala-archaeological-reserve-and-values-associated-with-it/ රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ වැදගත්කම සහ උරුම වටිනාකම්] – Rajagala Archaeological Project
* [https://www.sjp.ac.lk/news/website-launch-of-rajagala-archeological-project/ රජගල පුරාවිද්‍යා ව්‍යාපෘතියේ නිල වෙබ් අඩවිය දියත් කිරීම] – ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය
* [https://www.sjp.ac.lk/academic/excavations-rajagala-commenced/ රජගලේ තවදුරටත් සිදු කළ පුරාවිද්‍යා කැණීම්] – ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය
* [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/ Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve] – UNESCO World Heritage Centre
* [https://siddham.network/inscription/in03222/ Rajagala Inscription of circa 200 B.C. commemorating Saint Mahinda] – Siddham: Asian Inscription Database
* [https://www.youtube.com/watch?v=ZBEpnoeinOQ රජගල තැන්න නොහොත් වෑගම් පත්තුවේ රාස්සගල] – BMK Travel Stories

==මූලාශ්‍ර==

* {{cite journal
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |author-link=Senarath Paranavithana
 |title=An Inscription of Circa 200 B.C. at Rajagala commemorating Saint Mahinda
 |journal=University of Ceylon Review
 |volume=20
 |issue=2
 |year=1962
 |pages=159–162
}}

* {{cite journal
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |author-link=Senarath Paranavithana
 |title=Three Rock-Inscriptions at Rāssahela
 |journal=Epigraphia Zeylanica
 |volume=IV
 |year=1934–1941
 |pages=169–176
}}

* {{cite book
 |last=Medhananda
 |first=Ellawala
 |author-link=Ellawala Medhananda Thero
 |title=පැචීන පස්ස – උත්තර පස්ස: නැගෙනහිර පළාත හා උතුරු පළාතේ සිංහල බෞද්ධ උරුමය
 |publisher=Dayawansa Jayakody &amp; Company
 |location=Colombo
 |pages=232–238
 |language=si
}}

* {{cite web
 |title=Rajagala Archaeological Project
 |website=Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Sri Jayewardenepura
 |url=https://fhss.sjp.ac.lk/rajagala/
 |access-date=2026-09-14
}}

* {{cite web
 |title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve
 |website=UNESCO World Heritage Centre
 |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/
 |access-date=2026-09-14
}}

* {{cite web
 |title=Rajagala Archaeological Reserve
 |website=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |publisher=Department of Archaeology
 |access-date=2026-09-14
}}

* {{cite web
 |title=Annual Performance Report 2022
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=2022
 |url=https://archaeology.gov.lk/images/2024/05/12/APR_2022_Eng.pdf
 |access-date=2026-09-14
}}

* {{cite journal
 |author=Karunarathna, H. H. A.
 |title=A Study on the Cultural Landscape of Rajagala Monastic Complex in the Eastern Province of Sri Lanka
 |journal=South Asian History, Culture and Archaeology
 |year=2021
}}

* {{cite web
 |title=Rāssahela Rock Inscriptions
 |website=Siddham: The Asian Inscription Database
 |url=https://siddham.network/tag/rajagala/
 |access-date=2026-09-14
}}

* {{cite web
 |title=රජගල පුරාවිද්‍යා උරුම කළමනාකරණය
 |website=ශ්‍රී ලංකා රජය – අමාත්‍ය මණ්ඩල කාර්යාලය
 |url=https://www.cabinetoffice.gov.lk/
 |access-date=2026-09-14
}}

==යොමු==
{{reflist}}
{{reflist|refs=

&lt;ref name=&quot;Plate468&quot;&gt;
{{cite web
| url = http://www.royalasiaticsociety.lk/inscriptions/?q=node/594
| title = Plate No.468 - රජගල ඉන්ස්ක්‍රිප්ෂන් ඔෆ් ශ්‍රී ලංකා
| publisher =RoyalAsiaticSociety.lk
| accessdate = 31 මාර්තු 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Plate429&quot;&gt;
{{cite web
| url = http://www.royalasiaticsociety.lk/inscriptions/?q=node/559
| title = Plate No.429 - රජගල ඉන්ස්ක්‍රිප්ෂන් ඔෆ් ශ්‍රී ලංකා
| publisher =RoyalAsiaticSociety.lk
| accessdate = 31 මාර්තු 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tripadvisor1&quot;&gt;
{{cite web
| url = http://www.tripadvisor.com/Travel-g806316-c138032/Batticaloa:Sri-Lanka:Visit.Pre.Historic.Rock.Art.In.Rajagala.html
| title = විසිට් ප්‍රී හිස්ටරික් රොක් ආර්ට් ඉන් රජගල
| publisher =ට්‍රිප්ඇඩ්වයිසර්.කොම්
| accessdate = 31 මාර්තු 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amazinglanka1&quot;&gt;
{{cite web
| url = http://amazinglanka.com/heritage/rajagala/rajagala.php
| author = ජනනි අමරසේකර
| title =රජගල විහාරය
| publisher =AmazingLanka.com
| accessdate = 31 මාර්තු 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amazinglanka2&quot;&gt;
{{cite web
| url = http://amazinglanka.com/heritage/rajagala/rajagala2.php
| author = සිංහරාජ දෙල්ගොඩ
| title =රජගල                   - ඇන් ඒන්ෂියන්ට් මොනාස්ට්‍රි ඉන් ද ජංගල්ස් ඔෆ් රුහුණ 
| publisher =අමේසිං ලංකා.කොම්
| accessdate = 31 මාර්තු 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dailynews1&quot;&gt;
{{cite news
| url = http://www.dailynews.lk/2011/03/09/news33.asp
| author = ප්‍රියංක කුරුගල
| title =නිව් ආකියෝලොජිකල් ට්‍රේනින් සෙන්ටර් ටු බී සෙට් අප්:  අම්පාර රජගල| publisher = සන්ඩේ ඔබ්සවර් ඔන්ලියින්
| accessdate = 31 මාර්තු 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sundayobserver1&quot;&gt;
{{cite news
| url = http://www.sundayobserver.lk/2010/06/27/spe08.asp
| author = සිරිසමන් විජේතුංග
| title =ඇඩ්වන්ට් ඔෆ් අරහත් මහින්ද තෙර:ආකියෝලොජිකල් එවිඩන්ස් සර්ෆේසස් ඉන් අම්පාර
| publisher = සන්ඩේ ඔබ්සවර් ඔන්ලියින්
| accessdate = 31 මාර්තු 2012
}}
&lt;/ref&gt;
}}

{{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]]

==වැඩිදුර කියවීම==

* {{cite book
 |last=මේධානන්ද
 |first=එල්ලාවල
 |author-link=එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි
 |title=පැචීන පස්ස – උත්තර පස්ස: නැගෙනහිර පළාත හා උතුරු පළාතේ සිංහල බෞද්ධ උරුමය
 |publisher=Dayawansa Jayakody &amp; Company
 |location=Colombo
 |year=2003
 |pages=232–238
 |isbn=978-955-686-112-9
 |language=si
}}

* {{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |author-link=Senarat Paranavitana
 |title=Inscriptions of Ceylon
 |volume= I
 |publisher=Department of Archaeology
 |location=Colombo
 |year=1970
 |isbn=978-955-9264-05-7
}}

* {{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=Inscriptions of Ceylon
 |volume= II
 |publisher=Archaeological Survey of Sri Lanka
 |location=Colombo
 |year=1983
}}

* {{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |editor-last=Dias
 |editor-first=Malini
 |title=Inscriptions of Ceylon
 |volume= II
 |publisher=Department of Archaeology
 |location=Colombo
 |year=2001
}}

* {{cite journal
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |author-link=Senarat Paranavitana
 |title=Three Rock-Inscriptions at Rāssahela
 |journal=Epigraphia Zeylanica
 |volume=IV
 |pages=169–176
 |publisher=Archaeological Survey of Ceylon
}}

* {{cite book
 |last=Ranawella
 |first=S.
 |title=Inscriptions of Ceylon
 |volume= V
 |publisher=Department of Archaeology
 |location=Colombo
 |year=2005
 |isbn=955-91-59-57-7
}}

* {{cite book
 |last=Nicholas
 |first=C. W.
 |title=Historical Topography of Ancient and Medieval Ceylon
 |publisher=Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society
 |volume=VI
 |location=Colombo
 |year=1963
}}

[[ප්‍රවර්ගය:අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන‎]]
[[ප්‍රවර්ගය:අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]]</text>
      <sha1>ihemavn7mpzxo52o9mm0rmjzzbuhyd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බර්ජ් ඛලීෆා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62795</id>
    <revision>
      <id>803577</id>
      <parentid>731830</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T05:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12718" sha1="h66k07bqm9uwmn4yyvbyqd8eowev1mm" xml:space="preserve">&lt;!-- WIKIPEDIA ASIAN MONTH  DO NOT EDIT --&gt;
{{Infobox building
| name               = බර්ජ් ඛලීෆා
| native_name        = {{lang|ar|برج خليفة}}
| native_name_lang   = ar
| image              = 
| caption            = 
| former_names       = බර්ජ් ඩුබායි
| highest_prev       = [[තායිපේ 101]]
| highest_next       =
| highest_start      = 2009
| materials          = වීදුරු, වානේ, ඇලුමිනියම් සහ සවිගැන්වූ කොන්ක්‍රීට්
| location           = 1 ෂෙයික් මොහොමඩ් බින් රෂීඩ් මාවත, [[ඩුබායි]], [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]].
| latd  = 25| latm = 11| lats = 49.7| latNS = N
| longd = 55| longm = 16| longs = 26.8| longEW = E
| iso_region         = AE-DU
| coordinates_display= title
| architectural      = {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;CTBUHdb&quot;&gt;{{cite web|url=http://skyscrapercenter.com/building/burj-khalifa/3 |title=Burj Khalifa – The Skyscraper Center |work=Council on Tall Buildings and Urban Habitat}}&lt;/ref&gt;
| tip                = {{convert|829.8|m|ft|0|abbr=on}}
| roof               = {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}}
| top_floor          = {{convert|584.5|m|ft|0|abbr=on}} (154 වන මහල)
| observatory        = {{convert|555.7|m|ft|0|abbr=on}} (148 වන මහල)
| floor_count        = පොදු භාවිතයට ගතහැකි මහල් 154ක්&lt;ref name=&quot;CTBUHdb&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Baldwin&quot;&gt;{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/no-more-habitable-floors-to-burj-dubai-1.452275|title=No more habitable floors to Burj Dubai|last=Baldwin|first=Derek|publisher=Gulfnews|date=1 May 2008|accessdate=7 January 2010|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225034844/https://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/no-more-habitable-floors-to-burj-dubai-1.452275|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;නඩත්තු මහල් 9ක්, කොත් මහල් 46ක්,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.glasssteelandstone.com/BuildingDetail/701.php|title=The Burj Khalifa|publisher=Glass, Steel and Stone|accessdate=8 January 2010}}&lt;/ref&gt; සහ භූගත වාහන නැවතුම් මහල් 2ක්
|elevator_count          = 57 (තනි තට්ටු විදුලිසෝපාන 55ක් සහ ද්විත්ව තට්ටු විදුලි සෝපාන 2ක්) ([[ඕටිස් විදුලිසෝපාන සමාගම]] විසින් නිෂ්පාදිතයි)
| start_date          = 2004 ජනවාරි 6
| completion_date    = 2009 දෙසැම්බර් 30
| opened            = 2010 ජනවාරි 4
| building_type      = මිශ්‍ර භාවිතය
| architectural_style   = [[නව-අනාගතවාදය]]
| floor_area         = {{convert|309473|m2|sqft|-2|abbr=on}}
| cost               = [[USD|USD $]] 1.5&amp;nbsp;බිලියන&lt;ref name=&quot;USAtoday&quot;&gt;{{cite news|url=http://content.usatoday.com/communities/ondeadline/post/2010/01/dubai-opens-world-tallest-building/1|title=Dubai opens world's tallest building|date=2 January 2010|publisher=[[USA Today]]|accessdate=4 January 2010|location=[[Dubai]]|first=Douglas|last=Stanglin}}&lt;/ref&gt;
| developer          = [[එමාර් ප්‍රොපටීස්]]
| architect          = [[ස්කිඩ්මෝ, ඔවින්ග්ස් සහ මෙරිල්]] සමාගමේ [[ඒඩ්‍රියන් ස්මිත් (ගෘහනිර්මාණ ශිල්පී))|ඒඩ්‍රියන් ස්මිත්]]
| structural_engineer= [[ස්කිඩ්මෝ, ඔවින්ග්ස් සහ මෙරිල්]] සමාගමේ [[විලියම් එෆ්. බේකර් (ඉංජිනේරුවා)|බිල් බේකර්]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.wired.com/culture/design/magazine/15-12/mf_baker|title=Engineer Bill Baker Is the King of Superstable 150-Story Structures|last=Blum|first=Andrew|publisher=Wired|date=27 November 2007|accessdate=11 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328071244/http://www.wired.com/culture/design/magazine/15-12/mf_baker|archive-date=28 March 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| main_contractor    = [[සැම්සුන් සී ඇන්ඩ් ටී කෝපරේෂන්]], [[බෙසික්ස්]] and [[ඇරැබ්ටෙක්]] &lt;br /&gt; අධීක්ෂණ උපදේශක ඉංජිනේරු [[හයිඩර් කන්සල්ටින්]]&lt;br /&gt; ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති කළමනාකරු [[ටර්නර් කන්ස්ට්‍රක්ෂන්ස්]]&lt;br /&gt;[[ග්‍රොකොන්]]&lt;ref name=&quot;Contractors&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.designbuild-network.com/projects/burj/|title=Burj Dubai (Dubai Tower) and Dubai Mall, United Arab Emirates|publisher=designbuild-network.com|accessdate=23 March 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; සැලසුම්කරණය [[බවර් ඒජී]] සහ [[මිඩ්ල් ඊස්ට් ෆවුන්ඩේශන්ස්]]&lt;ref name=&quot;Contractors&quot; /&gt;&lt;br /&gt;විදුලිසෝපාන [[ඕටිස් විදුලිසෝපාන සමාගම]]&lt;ref name=&quot;Contractors&quot; /&gt;&lt;br /&gt; VT consultant [[Lerch Bates]]&lt;ref name=&quot;Contractors&quot; /&gt;
| url                 = {{URL|www.burjkhalifa.ae}}
}}
'''බර්ජ් ඛලීෆා''' ({{lang-ar|برج خليفة}}, &quot;[[ඛලීෆා බින් සයෙද් අල් නහ්යාන්|ඛලීෆා]] ටවර්&quot;, උච්ඡාරණය  {{IPAc-en|lang|ˈ|b|ɝ|dʒ|_|k|ə|'|l|i:|f|ə|}}), යනු [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය|එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ]], [[ඩුබායි]] නගරයේ පිහිටි උස් ගොඩනැගිල්ලකි. එය විවෘත කිරීමට පෙර හඳුන්වනු ලැබූයේ '''බර්ජ් ඩුබායි''' ලෙසය. එය ලොව ඇති වඩාත් උසම කෘතීම ව්‍යුහයයි. එහි උස {{convert|829.8|m|ft|0|abbr=on}} වේ.

බර්ජ් ඛලීෆා ගොඩනැගිල්ල ඉදිකිරීම අරඹනු ලැබූයේ 2004 වසරේදීය. එහි බාහිර කොටස 2009 වන විට ඉදිකර අවසන් විය. එහි ප්‍රාථමික ව්‍යුහය සවිගැන්වූ කොන්ක්‍රීට් වලින් නිමවා ඇත. ඩුබායි නගරයේ සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියකට සමගාමීව මෙම ගොඩනැගිල්ල 2010 වසරේදී විවෘත කෙරිණි. මෙය නිර්මාණය කර ඇත්තේ මහා පරිමාණ මිශ්‍ර භාවිත සංවර්ධනයේ කේන්ද්‍රස්ථානය ලෙසයි. බර්ජ් ඛලීෆා ගොඩනැගිල්ල ඉදිකිරීමට එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ රජය තීරණය කර ඇත්තේ, එරට ඛනිජ තෙල් මූලික කරගත් ආර්ථිකයෙන් වෙනස් වී රටට ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීම ලබාගැනීමටයි. මෙම ගොඩනැගිල්ල එනමින් නම් කර ඇත්තේ [[අබුඩාබි]]හි පාලකයා සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ ජනාධිපති වන කලීෆා බින් සයෙද් අල් නහ්යාන් ට ගෞරව පිණිසය. මෙම ගොඩනැගිල්ල ඉදිකිරීමේදී ගනු ලැබූ ණය පියවීම සඳහා එක්සත් අරාබි එමීර් රජය සහ අබුඩාබි නගරය විසින් ඩුබායි නගරයට මුදල් ලබාදෙන ලදී. බර්ජ් ඛලීෆා ගොඩනැගිල්ල විසින්, එතෙක් ලොව විවිධ ගොඩනැගිලි මගින් තබා තිබූ 'ලොව උසම ගොඩනැගිලි' වාර්තා රැසක් බිඳහෙලනු ලැබීය.

බර්ජ් ඛලීෆා ගොඩනැගිල්ල නිර්මාණය කරනු ලැබූයේ එවකට ස්කිඩ්මෝ, ඔවින්ග්ස් සහ මෙරිල් සමාගමේ (SOM) හිමිකරු [[ඒඩ්‍රියන් ස්මිත්]] විසිනි. ඇමරිකාවේ [[විලිස් ටවර්]] සහ [[ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානය (2001-වර්තමානය)|නව ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ 1 WTC ගොඩනැගිල්ල]] යන සුප්‍රසිද්ධ ගොඩනැගිලිද නිර්මාණය කරනු ලැබූයේ මෙම සමගම විසිනි. [[හයිඩර් කන්සල්ටින්]] සමාගම ගොඩනැගිල්ලේ අධීක්ෂණ ඉංජිනේරු කාර්යය සිදුකළහ. NORR ගෘෘප් කන්සල්ටන්ට්ස් ඉන්ටනැෂනල් ලිමිටඩ් ආයතනය විසින් මෙහි ගෘහනිර්මානය අධීක්ෂණය කරන ලදී. මෙම ගොඩනැගිල්ලේ ගෘහනිර්මාණය [[ඉස්ලාමීය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය]] සහ කලාපයේ සංස්කෘතික හා ඓතිහාසික සංකල්පයන් යොදා ගනිමින් සකසා ඇත. ගොඩනැගිල්ලේ ස්පිරුලාකාර ප්‍රාසාදශෘංගය මීට එක් උදාහරණයකි. ගොඩනැගිල්ලේ ඉංග්‍රීසි Y අකුරේ හැඩය ඇති සැලැස්ම වෙන්කර තිබෙන්නේ නිවාස සහ හෝටල් සඳහාය. ගොඩනැගිල්ල මධ්‍යයේ ඇති රුකුල් දෙනු ලැබූ හර ව්‍යුහ පද්ධතියක් විසින් ගොඩනැගිල්ලට ආධාරකයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. එමෙන්ම ගොඩනැගිල්ල වටකරමින් ඉදිකර ඇති ආරක්ෂක පටල පද්ධතියක් විසින් ඩුබායිහි ගිම්හාන උෂ්ණත්වය දරා සිටීමට ගොඩනැගිල්ලට සහය වෙයි. එක් කුටියක 12 - 14 අතර පිරිසක් රැගෙන යා හැකි සෝපාන පද්ධති 57ක් බර්ජ් ඛලීෆා ගොඩනැගිල්ල තුල ඇත. භාණ්ඩ ප්‍රවාහන උත්තෝලක 8ක්ද ඊට අමතරව ඇත.

බර්ජ් ඛලීෆා ගොඩනැගිල්ල සම්බන්ධයෙන් විචාරක අදහස් ධනාත්මක වේ. මෙම ගොඩනැගිලි නිර්මාණය වෙනුවෙන් සම්මාන රැසක්ද ඊට ලැබී ඇත. කෙසේවෙතත් ගොඩනැගිල්ල ඉදිකරන සමයේ එහි කම්කරුවන්ට මුහුණ දීමට සිදුවූ ගැටළු ආන්දෝලනාත්මක වී ඇත. බර්ජ් ඛලීෆා ගොඩනැගිල්ල ඉදිකළ බොහෝ කම්කරුවන් දකුණු සහ නැගෙනහිර ආසියානුවන් වූ අතර ඔවුන් අඩු වැටුප් ලැබූ බවත්, අඩු පහසුකම් සහිත නවාතැන්වල ජීවත් වූ බවත් වාර්තා වේ.


== මූලාශ්‍ර ==

[[ප්‍රවර්ගය:ආසියාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:විකිපීඩියා ආසියානු මාසය 2015]]</text>
      <sha1>h66k07bqm9uwmn4yyvbyqd8eowev1mm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දියොඩය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72930</id>
    <revision>
      <id>803566</id>
      <parentid>800179</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65255" sha1="2y4cbbo0qcho1b9m2h83stxbnqb9acm" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Diode-closeup.jpg|දකුණ|thumb|දියෝඩයක්]]
[[ගොනුව:Chinese_diode.jpg|දකුණ|thumb|විශාලනය කල දියොඩයක ඡායාරූපයක්.]]
[[ගොනුව:Dioden2.jpg|දකුණ|thumb|විවිධ වීශාලත්වයන්ගෙන් යුත් දියෝඩ]]
[[ගොනුව:Diode_tube_schematic.svg|දකුණ|thumb|රික්තක නලයක ව්‍යුහය.]]
'''දියොඩය''' යනු අග්‍ර දෙකක් සහිතව නිපදවා ඇති අර්ධ සන්නායක ඉලෙක්ට්‍රොනික උපාංගයකි. මෙම උපාංගය මගින් විද්‍යුතය එක් දිශාවකට පමණක් ගමන්කරවිය හැකිය.මෙම නිසා ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරාවන් සරල ධාරාවන් බවට පත්කරගැනීමට දියෝඩය යොදාගනී.මෙම උපාංගය සිලිකන් හෝ ජර්මේනියම් වැනි අර්ධ සන්නායක ඇසුරින් නිපදවා ඇත.වර්තමානය තුල අර්ධ සන්නායක ඇසුරින් නිපදවූ විවිධ වර්ගයේ දියෝඩ දැකගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; අතීතයේ අර්ධ සන්නායක දියෝඩ වෙනුවට රික්ත කපාට යොදාගන්නා ලදී.දියෝඩය යනු මුලින්ම නිපදවන ලද අර්ධ සන්නායක උපාංගයයි.වර්තමානය වනවිට බොහෝ දියෝඩ නිපදවීමට සිලිකන් යොදාගන්නා අතර ඇතැම් විට සෙලිනියම් ජර්මේනියම් වැනි අර්ධ සන්නායකද යොදාගනී.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;

== ක්‍රියාවලිය ==
දියෝඩයක ප්‍රමුක ක්‍රියාවලිය වන්නේ විද්යූත් ධාරාව එකම දිශාවකට පමනක් ගමන් කරවීමයි.දියෝඩය වෙතට සරල ධාරාවක් යොමුකලහොත් එම ධාරාව දියෝඩය තුලින් ගලායාමට නම්  ධණ හා ඍණ අග්‍ර නිවැරදිව සම්බන්ධ වී තිබිය යුතුය.එනම් දියෝඩයේ ඇනෝඩයට ධණ අග්‍රයත් කැතෝඩයට ඍණ අග්‍රයත් සම්බන්දවී තිබිය යුතුය.මෙසේ දියෝඩය හරහා ධාරාවක් ගලායන අවස්ථාවේදී දියෝඩය ඉදිරි නැඹුරු අවස්ථාවේ පවතී.මෙම අග්‍ර මාරු කලහොත් එනම් ඇනෝඩයට ඍණ අග්‍රයත් කැතෝඩයට ධණ අග්‍රයත් සම්බන්ද කලහොත් දියෝඩය හරහා විද්යූත් ධාරාවක් ගලායාමක් සිදු නොවේ.මෙම අවස්ථාව දියෝඩයේ පසු නැඹුරු අවස්ථාව ලෙස සැකසේ.දියෝඩය හරහා ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරාවක් ගමන් කිරීමට සැළසුවහොත් එම ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරාවේ එක් අර්ධයක් කැපීයයි.එබැවින් ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරා සරල ධාරා බවට පරිවර්තනය කරගැනීමට දියෝඩය යොදාගනී.විස්ථාර මූර්ජිත විද්‍යුත් වුම්භක තරංග විමූර්ඡනය සදහාද දියෝඩ යොදාගනී.

දියෝඩයේ මෙම එත් දීශාවකට පමණක් ධාරාව ගමන් කරවීමේ හැකියාව නිසා අධිවේදී වහරුවක් ලෙසද භාවිත කලහැකිය.එසේම පරිපථයක්තුල ගලන ධාරාව එක් දිශාවකට පමණක් යොමු කිරීමට හෝ විද්‍යුත් ධාරාව නැවැත්වීමටද දියෝඩය යොදාගනී.

දියෝඩයක් හරහා ධාරාවක් ගලායාමේදී ඉදිරි නැඹරු අවස්ථාවේදීද යම් ප්‍රතිරෝධයක් ඇතිවේ.උදාහරණ ලෙස ජර්මේනියම් දියෝඩයකට වොල්ට් 0.4 පමණ විභව අන්තරයක් ලබාදිය යුතුය එම අගයට අඩු වෝල්ටීයතාවකින් යුතු විභව අන්තරයක් ලබා දුනහොත් දියෝඩය හරහා ධාරාවක් ගලානොයයි.සිලිකන් දියෝඩයක මෙම අගය වොල්ට් 0.6 පමණවේ.මේ ආකාරයට දියෝඩය වරෙක ප්‍රතිරෝධයක් ලෙසද ක්‍රියාකරයි.දියොඩයක් පසු නැඹුරු අවස්ථාවට සකස් කලද ඒ හරහා සම්පූර්ණ වශයෙන්ම ධාරාවක් ගලා නොයන්නේ යැයි කිව නොහැකිය.එහෙත් දියෝඩයක් පසු නැඹරු අවස්ථාවේදී ගලායන ධාරාව ඉතාම කුඩා අගයක් බැවින් එය එතරම් සැලකිල්ලට නොගැනේ.

අර්ධ සන්නායක මූල ද්‍රවශ්‍යයන් වන සිලිකන් හා ජර්මේනියම්වල පරමාණුවේ අවසන් ශක්කි මට්ටමේ පවතින්නේ ඉලෙක්ට්‍රොන හතරකි.එබැවින් එම පරමාණු යාබද පරමාණුවෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝන හතරක් එකතුකරගෙන පරමාණු අටක් සම්පූර්ණකරගෙන බන්ධනයක් සාධාගනී.එවිට මෙම පරමාණු තුල නිදහස් ඉලෙක්ට්‍රොන නැති බැවින් විද්‍යුත් පරිවාරකයක් ලෙස ක්‍රියාකරයි.කෙසේ වෙතත් මෙම අර්ධ සන්නායක මූලදුව්‍යයන් උෂ්ණත්වය සමග අවසන් ශක්ති මට්ටමේ ඇති ඉලෙක්ට්‍රෝන නිදහස්වීමෙන් සන්නායකයක් ලෙස ක්‍රියාකරයි.මෙවැනි අර්ධ කන්නායක වලට අවසාන ශක්ති මට්ටමේ ඉලෙක්ට්‍රෝන තුනක් ඇති පරමාණු සහිත මූලදුව්‍යයක් මාත්‍රණය කිරීමෙන් '''P''' වර්ගයේ අර්ධ සන්නායකයක් නිපදවාගනී.එසේම මෙම අර්ධ සන්නායක වලට අවසාන ශක්කි මට්ටමේ ඉලෙක්ට්‍රොන පහක් ඇති මූල දුව්‍යයක් මාත්‍රණය කිරීමෙන් '''N''' වර්ගයේ අර්ධ සන්නායකයක් නිර්මානයකරගනී.මෙසේ සකසාගත් '''PN''' අර්ධ සන්නායක දෙකක් සන්ධි කිරීමෙන් දියෝඩයක් නිපදවා ගනී.

== ඉතිහාසය ==
අතීතයේ ගුවන් විදුලි සංඥා විමූර්ජනය සදහා යොදා ගන්නා ලද්දේ රික්ත කපාටයි.මේවා පළමු පරම්පරාවේ අර්ධ සන්නායක ලෙස හදුන්වයි.විශේෂයෙන් 1900 දී පමණ මෙවා නිපදවා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|date=2011|title=Trailblazers in Solid-State Electronics|journal=IEEE Ind. Electron. M.|volume=5|issue=4|pages=46–47|doi=10.1109/MIE.2011.943016|DOI=10.1109/MIE.2011.943016|ref=harv}}&lt;/ref&gt;  1950 දශකය දක්වාම රිත්ක කපාට භාවිතවිය.රික්ත කපාට මගින් ගුවන් විදුලි සංඥ විමූර්ජනය මෙන්ම විද්‍යුත් ධාරා වර්ධකයක් ලෙසද ධාරාව එක් දිශාවකට පමණක් ගමන් කරවීම වැනි වර්තමානයේ අර්ධ සන්නායක දියෝඩයකින් කලහැකි බොහෝ දේවල් කරගැනීමට භාවිතවිය.මෙම රක්ත කපාට තරමක් විශාල ඉඩක් ගන්නා බැවින් එකල පැවති ඉලෙක්ට්‍රොනික උපකරණ ඉතා විශාල ඒවා විය.එසේම ඒවාට වැඩි බලශක්තියක්ද යෙදවීමට අවශ්‍යවිය.ඇමරිකාවේ බෙල් ලැබ්ස් ආයතනය වෙනුවෙන් විලියම් ෂොක්ලි,ජොන් බාඩින් හා වොල්ටර් බ්‍රැටන් එක්ව 1947 දී අර්ධ සන්නායක ට්‍රාන්සිස්ටරයක් නිපදවීය.පසුව මෙම පරීක්ෂණය වෙනුවෙන් ඔවුන් තිදෙනාට 1956 දී භෞතික විද්‍යාව සදහාවූ නොබෙල් ත්‍යාගයද හිමිවිය.1961 දී ප්‍රථම සංගෘහිත පරපථය නිපදවිය.මෙම සංගෘහිත පරිපථ මුලින්ම වෙළදපොලට ගෙනආවේ ෆෙයාවයිල්ඩ් සෙමිකන්ඩක්ටර් සමාගමයි.මෙම සංගෘහිත පරිපතයක දියෝඩ ට්‍රාන්සිස්ටර් ප්‍රතිරෝධක සියගනනක් සහිතව නිපදවා ඇත.1971 දී ඉන්ටෙල් සමාගම විසින් ලොව ප්‍රථම මයික්‍රෝ චිපය නිපදවීය.මෙම කුඩා චිපයක අල්පෙනෙති තුඩක පමණ ඉඩක දියෝඩ ඇතුළු උපාංග කෝටි ගණනක් අංතර්ගතය.

=== රික්ත කපාට ===
1873 දී ෆෙඩ්ඩ්‍රික් ගාත්‍රී (Frederick Guthrie) විසින් රික්ත කපාලවල මූලදර්මය සොයා ගැනුණි.&lt;ref&gt;Guthrie, Frederick (October 1873) [https://books.google.com/books?id=U08wAAAAIAAJ&amp;pg=PA257 &quot;On a relation between heat and static electricity,&quot;] ''The London, Edinburgh and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science'', 4th series, '''46''' :  257–266.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://nobelprize.org/physics/laureates/1928/richardson-lecture.pdf 1928 Nobel Lecture:] Owen W. Richardson, &quot;Thermionic phenomena and the laws which govern them&quot;, December 12, 1929&lt;/ref&gt; ධණ ආරෝපිත ඉලෙක්ටෝඩයක් රත්වු ලෝහයක් හරහා භූගතකල හැකිබව ඔහු සොයා ගත්තේය.මෙහිදී ධණ ආරෝපික ඉලෙක්ට්‍රෝඩය හා බිම් ගැන්නුම අතරට රත්කළ ලෝහය එකිනෙක ස්පර්ශ නොවනසේ තබයි.එහෙත් එයාකාරයෙන් ඍණ ආරෝපික ඉලෙක්ට්‍රොඩයක ඇති ධාරාවක් භූගතකළ නොහැක.

[[තෝමස් අල්වා එඩිසන්|තෝමස් අල්වා එඩිසන්ද]] මෙයට සමාන පරීක්ෂණයක් සිදු කළහ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Redhead|first=P. A.|date=1998-05-01|title=The birth of electronics: Thermionic emission and vacuum|url=http://avs.scitation.org/doi/10.1116/1.581157|journal=Journal of Vacuum Science &amp; Technology A: Vacuum, Surfaces, and Films|volume=16|issue=3|pages=1394|issn=0734-2101|ISSN=0734-2101|doi=10.1116/1.581157|DOI=10.1116/1.581157}}&lt;/ref&gt; එඩිසන් විසින් විදුලි බල්බය සොයා ගැනීමේ පරීක්ෂණ අතරතුර ඔහුට නිරීක්ෂණයවූයේ ධණ ආරෝපණ ලබාදුන් සැමවිටම ඔහු යොදාගත් කාබන් සූත්‍රිකාව ඉක්මනින් දැවී යන බවයි.මෙයට ප්‍රතිකර්මයක් ලෙස ඔහු ඇනෝඩය සදහා වකු තහඩුවක් හා මුද්‍රා තැබූ වීදුරු ආවරණයක් යොදා නව බල්බයක් නිපදවීමයි.මෙහිදී කාබන් සූත්‍රිකාවට ධණ ආරෝපණ ලබාදුන්විට එකිනෙක ස්පර්ෂ නොවන ලෙස තබා තිබූ ලෝහ තහඩුවට ධාරාව ගමන් කිරීමයි.කාබන් සූත්‍රිකාව හා ලෝහ තහඩුව අතර ඉඩ වාතය ඉවත්කර තිබුණී.ඒ අනුව රික්තකය හරහා විද්‍යුතය ගමන්කර තිබුණි.එහෙත් මෙම සූත්‍රිකාවට ඍණ ආරෝපණ ලබාදුන්විට විදුලි ධාරාවක් ගමන් නොකෙරිණි.

තෝමස් අල්වා එඩිසන්ට මෙම සොයාගැනීම පිළිබද පේටන් බලපත්‍රය වසර 1884 දී ලැබිණ.&lt;ref&gt;Edison, Thomas A. &quot;Electrical Meter&quot; [//www.google.com/patents/US307030 U.S. Patent 307,030]{{US patent|307030}} Issue date: Oct 21, 1884&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත් මෙම රික්ත කපාට වර්තමානයේ භාවිත නොවේ.මෙයින් වසර 20 කට පමණ පසු 1904 දී ගුග්ලි එල්මෝ මාකෝනි විසින් මෙම රික්ත කපාටය භාවිතයෙන් ගුවන් විදුලි තරංග විමූර්ජනය කරන ආකාරය සොයා ගැනුණි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; 

=== Solid-state diodes ===
In 1874 German scientist Karl Ferdinand Braun discovered the &quot;unilateral conduction&quot; of crystals.&lt;ref&gt;Braun, Ferdinand (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k152378/f580.image.langEN &quot;Ueber die Stromleitung durch Schwefelmetalle&quot;] (On current conduction in metal sulphides), ''Annalen der Physik und Chemie'', '''153''' : 556–563.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060211010305/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm Karl Ferdinand Braun]. chem.ch.huji.ac.il&lt;/ref&gt; Braun patented the crystal rectifier in 1899.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; Copper oxide and selenium rectifiers were developed for power applications in the 1930s.

Indian scientist Jagadish Chandra Bose was the first to use a crystal for detecting radio waves in 1894.&lt;ref name=&quot;Sarkar&quot;&gt;{{Cite book|last=Sarkar|first=Tapan K.|year=2006|title=History of wireless|url=https://books.google.com/books?id=NBLEAA6QKYkC&amp;pg=PA291|pages=94, 291–308|location=USA|publisher=John Wiley and Sons|isbn=0-471-71814-9|ISBN=0-471-71814-9}}&lt;/ref&gt; The crystal detector was developed into a practical device for wireless telegraphy by Greenleaf Whittier Pickard, who invented a [[සිලිකන්|silicon]] crystal detector in 1903 and received a patent for it on November 20, 1906.&lt;ref&gt;Pickard, Greenleaf Whittier &quot;Means for receiving intelligence communicated by electric waves&quot; [//www.google.com/patents/US836531 U.S. Patent 836,531]{{US patent|836531}} Issued: August 30, 1906&lt;/ref&gt; Other experimenters tried a variety of other substances, of which the most widely used was the mineral galena (lead sulfide). Other substances offered slightly better performance, but galena was most widely used because it had the advantage of being cheap and easy to obtain. The crystal detector in these early crystal radio sets consisted of an adjustable wire point-contact, often made of gold or platinum because of their incorrodible nature (the so-called &quot;cat's whisker&quot;), which could be manually moved over the face of the crystal in search of a portion of that mineral with rectifying qualties. This troublesome device was superseded by thermionic diodes (vacuum tubes) by the 1920s, but after high purity semiconductor materials became available, the crystal detector returned to dominant use with the advent, in the 1950s, of inexpensive fixed-germanium diodes. Bell Labs also developed a germanium diode for microwave reception, and AT&amp;T used these in their microwave towers that criss-crossed the nation starting in the late 1940s, carrying telephone and network television signals. Bell Labs did not develop a satisfactory thermionic diode for microwave reception.

=== නිරුක්තිය ===
ඉංග්‍රීසි බසින් දියෝඩය හැදින්වීමට භාවිත කරන '''''diode''''' යන වචනය ග්‍රීක භාෂාවේ ඩයි ''di'' (දෙක) (from ''δί'') යන වචනය හා ඕඩ් ''ode (අන්ත)'' (from ''ὁδός'') යන වචනය එක්වීමෙන් නිර්මාණය විය.සිංහල බසින් යෙදෙන දියෝඩ යන වදන ඉංග්‍රීසි බසින් තත්භවූ වචනයක් ලෙස නිර්මාණය වී ඇත.

==== ඍජුකරණය ====
ඍජුකරණය යනු ප්‍රතයවර් ධාරාවක් සරල ධාරාවක් බවට පත් කිරීමයි.
* බල සැපයුම් ඍජුකරණය (අර්ධ තරංග හා පූර්ණ තරංග ඍජුකරණය)
* Flyback diodes

=== ලෝකයේ කුඩාම දියෝඩ ===
Researchers from the University of Georgia and Ben-Gurion University of the Negev (BGU) have developed a diode made from a molecule of DNA.  Professor Bingqian Xu from the College of Engineering at the University of Georgia and his team took a single DNA molecule made from 11 base pairs and connected it to an electronic circuit a few nanometers in size. When layers of coralyne were inserted between layers of DNA, the current jumped up to 15 times larger negative versus positive, which is necessary for a nano diode.&lt;ref&gt;Choi, Charles Q. (4 April 2016) [http://spectrum.ieee.org/nanoclast/semiconductors/nanotechnology/worlds-smallest-diode-made-of-dna World's Smallest Diode Is Made of DNA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170703005354/http://spectrum.ieee.org/nanoclast/semiconductors/nanotechnology/worlds-smallest-diode-made-of-dna |date=2017-07-03 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Emmino, Nicolette (5 April 2016) [http://electronics360.globalspec.com/article/6500/the-world-s-smallest-diode-has-been-developed The World’s Smallest Diode Has Been Developed]. &lt;/ref&gt;

== උෂ්ණත්ව දියෝඩ ==
[[ගොනුව:Diode-english-text.svg|වම|thumb|Diode vacuum tube construction]]
[[ගොනුව:Vacuum_diode.svg|දකුණ|thumb|118x118පික්|The symbol for an indirect heated vacuum-tube diode. From top to bottom, the components are the anode, the cathode, and the heater filament.]]
In operation, a current flows through the filament (heater)—a high resistance wire made of nichrome—and heats the cathode red hot (800–1000&amp;nbsp;°C). This causes the cathode to release [[ඉලෙක්ට්‍රෝනය|electrons]] into the vacuum, a process called thermionic emission. (Some valves use ''direct heating'', in which a tungsten filament acts as both heater and cathode.)  The alternating voltage to be rectified is applied between the cathode and the concentric plate electrode.  When the plate has a positive voltage with respect to the cathode, it electrostatically attracts the electrons from the cathode, so a current of electrons flows through the tube from cathode to plate.  However, when the polarity is reversed and the plate has a negative voltage, no current flows, because the cathode electrons are not attracted to it.  The plate, being unheated, does not emit any electrons. So electrons can only flow through the tube in one direction, from the cathode to the anode plate.

The cathode is coated with oxides of [[ක්ෂාරීය පාංශු ලෝහ|alkaline earth metals]], such as barium and strontium oxides. These have a low work function, meaning that they more readily emit electrons than would the uncoated cathode.

In a mercury-arc valve, an arc forms between a refractory conductive anode and a pool of liquid mercury acting as cathode. Such units were made with ratings up to hundreds of kilowatts, and were important in the development of HVDC power transmission. Some types of smaller thermionic rectifiers had mercury vapor fill to reduce their forward voltage drop and to increase current rating over thermionic hard-vacuum devices.

Throughout the vacuum tube era, valve diodes were used in analog signal applications and as rectifiers in DC power supplies in consumer electronics such as radios, televisions, and sound systems.  They were replaced in power supplies beginning in the 1940s by selenium rectifiers and then by semiconductor diodes by the 1960s. Today they are still used in a few high power applications where their ability to withstand transient voltages and their robustness gives them an advantage over semiconductor devices. The recent (2012) resurgence of interest among audiophiles and recording studios in old valve audio gear such as guitar amplifiers and home audio systems has provided a market for the legacy consumer diode valves.

== අර්ධ සන්නායක දියෝඩ ==

=== සංකේත ===
The symbol used for a semiconductor diode in a circuit diagram specifies the type of diode.  There are alternative symbols for some types of diodes, though the differences are minor. The triangle in the symbols points to the forward direction, i.e. in the direction of conventional current flow.&lt;gallery&gt;
ගොනුව:Diode symbol.svg|දියෝඩය
ගොනුව:LED symbol.svg|ආලෝක විමෝචක දියෝඩ
ගොනුව:Photodiode symbol.svg|ආලෝක සංවේදී දියෝඩ
ගොනුව:Transient voltage suppression diode symbol.svg|(TVS)
ගොනුව:Varicap symbol.svg|වැරිකැප්
ගොනුව:Zener diode symbol.svg|සෙනර් දියෝඩ
ගොනුව:Diode pinout en fr.svg|දියෝඩයක පරිපථ සංකේතය හා බාහිර පෙනුම.
&lt;/gallery&gt;
[[ගොනුව:CatWhisker.jpg|thumb|200x200පික්|A galena cat's-whisker detector, a point-contact diode.]]

=== ස්පර්ශ දියෝඩ ===
A '''point-contact diode''' works the same as the junction diodes described below, but its construction is simpler. A pointed metal wire is placed in contact with an n-type semiconductor. Some metal migrates into the semiconductor to make a small p-type region around the contact. The 1N34 germanium version is still used in radio receivers as a detector and occasionally in specialized analog electronics.{{තහවුරු​ කරන්න}}

=== සන්ධි දියෝඩ ===

==== p–n සන්ධි දියෝඩ ====
A p–n junction diode is made of a crystal of [[අර්ධ සන්නායක|semiconductor]], usually silicon, but germanium and gallium arsenide are also used. Impurities are added to it to create a region on one side that contains negative charge carriers (electrons), called an n-type semiconductor, and a region on the other side that contains positive charge carriers (holes), called a p-type semiconductor. When the n-type and p-type materials are attached together, a momentary flow of electrons occur from the n to the p side resulting in a third region between the two where no charge carriers are present. This region is called the depletion region because there are no charge carriers (neither electrons nor holes) in it. The diode's terminals are attached to the n-type and p-regions. The boundary between these two regions, called a p–n junction, is where the action of the diode takes place. When a sufficiently higher electrical potential is applied to the P side (the [[ඇනෝඩය|anode]]) than to the N side (the [[කැතෝඩය|cathode]]), it allows electrons to flow through the depletion region from the N-type side to the P-type side. The junction does not allow the flow of electrons in the opposite direction when the potential is applied in reverse, creating, in a sense, an electrical [[කපාට|check valve]].

==== Schottky diode ====
Another type of junction diode, the Schottky diode, is formed from a metal–semiconductor junction rather than a p–n junction, which reduces capacitance and increases switching speed.

=== ධාරාව හා විභව අන්තරය ===
[[ගොනුව:Diode_current_wiki.png|thumb|400x400පික්|I–V (current vs. voltage) characteristics of a p–n junction diode]]
A semiconductor diode's behavior in a circuit is given by its current–voltage characteristic, or I–V graph (see graph below). The shape of the curve is determined by the transport of charge carriers through the so-called ''depletion layer'' or ''depletion region'' that exists at the p–n junction between differing semiconductors. When a p–n junction is first created, conduction-band (mobile) electrons from the N-doped region diffuse into the P-doped region where there is a large population of holes (vacant places for electrons) with which the electrons &quot;recombine&quot;. When a mobile electron recombines with a hole, both hole and electron vanish, leaving behind an immobile positively charged donor (dopant) on the N side and negatively charged acceptor (dopant) on the P side. The region around the p–n junction becomes depleted of charge carriers and thus behaves as an insulator.

However, the width of the depletion region (called the depletion width) cannot grow without limit. For each electron–hole pair recombination made, a positively charged dopant ion is left behind in the N-doped region, and a negatively charged dopant ion is created in the P-doped region. As recombination proceeds and more ions are created, an increasing electric field develops through the depletion zone that acts to slow and then finally stop recombination. At this point, there is a &quot;built-in&quot; potential across the depletion zone.
[[ගොනුව:PN_band.gif|දකුණ|thumb|600x600පික්|A PN junction diode in forward bias mode, the depletion width decreases. Both p and n junctions are doped at a 1e15/cm3 doping level, leading to built-in potential of ~0.59V. Observe the different Quasi Fermi levels for conduction band and valence band in n and p regions (red curves).]]

==== පසු නැඹුරුව ====
If an external voltage is placed across the diode with the same polarity as the built-in potential, the depletion zone continues to act as an insulator, preventing any significant electric current flow (unless electron–hole pairs are actively being created in the junction by, for instance, light; see photodiode). This is called the ''reverse bias'' phenomenon.

==== ඉදිරි නැඹුරුව ====
However, if the polarity of the external voltage opposes the built-in potential, recombination can once again proceed, resulting in a substantial electric current through the p–n junction (i.e. substantial numbers of electrons and holes recombine at the junction). For silicon diodes, the built-in potential is approximately 0.7 V (0.3 V for germanium and 0.2 V for Schottky). Thus, if an external voltage greater than and opposite to the built-in voltage is applied, a current will flow and the diode is said to be &quot;turned on&quot; as it has been given an external ''forward bias''. The diode is commonly said to have a forward &quot;threshold&quot; voltage, above which it conducts and below which conduction stops. However, this is only an approximation as the forward characteristic is according to the Shockley equation absolutely smooth (see graph below).{{පහදන්න|date=August 2015}}

A diode's I–V characteristic can be approximated by four regions of operation:
# At very large reverse bias, beyond the peak inverse voltage or PIV, a process called reverse breakdown occurs that causes a large increase in current (i.e., a large number of electrons and holes are created at, and move away from the p–n junction) that usually damages the device permanently. The avalanche diode is deliberately designed for use in that manner. In the Zener diode, the concept of PIV is not applicable. A Zener diode contains a heavily doped p–n junction allowing electrons to tunnel from the valence band of the p-type material to the conduction band of the n-type material, such that the reverse voltage is &quot;clamped&quot; to a known value (called the ''Zener voltage''), and avalanche does not occur. Both devices, however, do have a limit to the maximum current and power they can withstand in the clamped reverse-voltage region. Also, following the end of forward conduction in any diode, there is reverse current for a short time. The device does not attain its full blocking capability until the reverse current ceases.
# For a bias less than the PIV, the reverse current is very small. For a normal P–N rectifier diode, the reverse current through the device in the micro-ampere (µA) range is very low. However, this is temperature dependent, and at sufficiently high temperatures, a substantial amount of reverse current can be observed (mA or more).
# With a small forward bias, where only a small forward current is conducted, the current–voltage curve is exponential in accordance with the ideal diode equation.  There is a definite forward voltage at which the diode starts to conduct significantly.  This is called the ''knee voltage'' or ''cut-in voltage'' and is equal to the barrier potential of the p-n junction. This is a feature of the exponential curve, and appears sharper on a current scale more compressed than in the diagram shown here.
# At larger forward currents the current-voltage curve starts to be dominated by the ohmic resistance of the bulk semiconductor.  The curve is no longer exponential, it is asymptotic to a straight line whose slope is the bulk resistance.  This region is particularly important for power diodes.  The diode can be modeled as an ideal diode in series with a fixed resistor.
In a small silicon diode operating at its rated currents, the voltage drop is about 0.6 to 0.7 volts. The value is different for other diode types—Schottky diodes can be rated as low as 0.2 V, germanium diodes 0.25 to 0.3 V, and red or blue [[ආලෝක විමෝචක දියෝඩය|light-emitting diodes]] (LEDs) can have values of 1.4 V and 4.0 V respectively.{{තහවුරු​ කරන්න}}

At higher currents the forward voltage drop of the diode increases. A drop of 1 V to 1.5 V is typical at full rated current for power diodes.

=== Shockley diode equation ===
The ''Shockley ideal diode equation'' or the ''diode law'' (named after the bipolar junction transistor co-inventor William Bradford Shockley) gives the I–V characteristic of an ideal diode in either forward or reverse bias (or no bias). The following equation is called the ''Shockley ideal diode equation'' when ''n'', the ideality factor, is set equal to 1 :
: &lt;math&gt;I=I_\mathrm{S} \left( e^\frac{V_\text{D}}{n V_\text{T}} - 1 \right)&lt;/math&gt;

: ''I'' is the diode current,
: ''I''&lt;sub&gt;S&lt;/sub&gt; is the reverse bias saturation current (or scale current),
: ''V''&lt;sub&gt;D&lt;/sub&gt; is the voltage across the diode,
: ''V''&lt;sub&gt;T&lt;/sub&gt; is the thermal voltage, and
: ''n'' is the ''ideality factor'', also known as the ''quality factor'' or sometimes ''emission coefficient''. The ideality factor ''n'' typically varies from 1 to 2 (though can in some cases be higher), depending on the fabrication process and semiconductor material and is set equal to 1 for the case of an &quot;ideal&quot; diode (thus the n is sometimes omitted). The ideality factor was added to account for imperfect junctions as observed in real transistors. The factor mainly accounts for carrier recombination as the charge carriers cross the depletion region.
The thermal voltage ''V''&lt;sub&gt;T&lt;/sub&gt; is approximately 25.85 mV at 300 K, a temperature close to &quot;room temperature&quot; commonly used in device simulation software. At any temperature it is a known constant defined by:
: &lt;math&gt;V_\text{T} = \frac{k T}{q} \, ,&lt;/math&gt;
where ''k'' is the Boltzmann constant, ''T'' is the absolute temperature of the p–n junction, and ''q'' is the magnitude of charge of an [[ඉලෙක්ට්‍රෝනය|electron]] (the [[මූලික ආරෝපණය|elementary charge]]).

The reverse saturation current, ''I''&lt;sub&gt;S&lt;/sub&gt;, is not constant for a given device, but varies with temperature; usually more significantly than ''V''&lt;sub&gt;T&lt;/sub&gt;, so that ''V''&lt;sub&gt;D&lt;/sub&gt; typically decreases as ''T'' increases.

The ''Shockley ideal diode equation'' or the ''diode law'' is derived with the assumption that the only processes giving rise to the current in the diode are drift (due to electrical field), diffusion, and thermal recombination–generation (R–G) (this equation is derived by setting n = 1 above). It also assumes that the R–G current in the depletion region is insignificant. This means that the ''Shockley ideal diode equation'' doesn't account for the processes involved in reverse breakdown and photon-assisted R–G. Additionally, it doesn't describe the &quot;leveling off&quot; of the I–V curve at high forward bias due to internal resistance. Introducing the ideality factor, n, accounts for recombination and generation of carriers.

Under ''reverse bias'' voltages the exponential in the diode equation is negligible, and the current is a constant (negative) reverse current value of −''I&lt;sub&gt;S&lt;/sub&gt;''. The reverse ''breakdown region'' is not modeled by the Shockley diode equation.

For even rather small ''forward bias'' voltages the exponential is very large, since the thermal voltage is very small in comparison. The subtracted '1' in the diode equation is then negligible and the forward diode current can be approximated by
: &lt;math&gt;I = I_\text{S} e^\frac{V_\text{D}}{n V_\text{T}}&lt;/math&gt;
The use of the diode equation in circuit problems is illustrated in the article on diode modeling.

=== කුඩා සංඥා හැසිරුවීම ===
For circuit design, a small-signal model of the diode behavior often proves useful. A specific example of diode modeling is discussed in the article on [[සුළු -සංඥා ආකෘතිය|small-signal circuits]].

=== Reverse-recovery effect ===
Following the end of forward conduction in a p–n type diode, a reverse current can flow for a short time. The device does not attain its blocking capability until the mobile charge in the junction is depleted.

The effect can be significant when switching large currents very quickly.&lt;ref&gt;[http://ecee.colorado.edu/~ecen5817/hw/hw1/Diode%20reverse%20recovery%20in%20a%20boost%20converter.pdf Diode reverse recovery in a boost converter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007214034/http://ecee.colorado.edu/~ecen5817/hw/hw1/Diode%20reverse%20recovery%20in%20a%20boost%20converter.pdf |date=2011-10-07 }}.&lt;/ref&gt; A certain amount of &quot;reverse recovery time&quot; t&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt; (on the order of tens of nanoseconds to a few microseconds) may be required to remove the reverse recovery charge Q&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt; from the diode. During this recovery time, the diode can actually conduct in the reverse direction. This might give rise to a large constant current in the reverse direction for a short time while the diode is reverse biased. The magnitude of such a reverse current is determined by the operating circuit (i.e., the series resistance) and the diode is said to be in the storage-phase.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Elhami Khorasani|last1=Elhami Khorasani|last2=Griswold|last3=Alford|first1=A.|first=A.|first2=M.|first3=T. L.|year=2014|title=Gate-Controlled Reverse Recovery for Characterization of LDMOS Body Diode|journal=IEEE Electron Device Letters|volume=35|issue=11|page=1079|bibcode=2014IEDL...35.1079E|doi=10.1109/LED.2014.2353301|DOI=10.1109/LED.2014.2353301}}&lt;/ref&gt;  In certain real-world cases it is important to consider the losses that are incurred by this non-ideal diode effect.&lt;ref&gt;[http://ecee.colorado.edu/~ecen5797/course_material/SwLossSlides.pdf Inclusion of Switching Loss in the Averaged Equivalent Circuit Model] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007214049/http://ecee.colorado.edu/~ecen5797/course_material/SwLossSlides.pdf |date=2011-10-07 }}.&lt;/ref&gt; However, when the slew rate of the current is not so severe (e.g. Line frequency) the effect can be safely ignored. For most applications, the effect is also negligible for Schottky diodes.

The reverse current ceases abruptly when the stored charge is depleted; this abrupt stop is exploited in step recovery diodes for generation of extremely short pulses.

== අර්ධ සන්නායක ==
[[ගොනුව:Diodes.jpg|දකුණ|thumb|Several types of diodes. The scale is centimeters.]]
[[ගොනුව:DO-41_Dimensions.svg|දකුණ|thumb|390x390පික්|Typical datasheet drawing showing the dimensions of a DO-41 diode package]]
Normal (p–n) diodes, which operate as described above, are usually made of doped [[සිලිකන්|silicon]] or, more rarely, germanium. Before the development of silicon power rectifier diodes, cuprous oxide and later selenium was used. Their low efficiency required a much higher forward voltage to be applied (typically 1.4 to 1.7&amp;nbsp;V per &quot;cell&quot;, with multiple cells stacked so as to increase the peak inverse voltage rating for application in high voltage rectifiers), and required a large heat sink (often an extension of the diode's metal substrate), much larger than the later silicon diode of the same current ratings would require. The vast majority of all diodes are the p–n diodes found in CMOS [[සංගෘහිත ඉලෙක්ට්‍රොනික පරිපථ|integrated circuits]], which include two diodes per pin and many other internal diodes.
; Avalanche diodes
: These are diodes that conduct in the reverse direction when the reverse bias voltage exceeds the breakdown voltage. These are electrically very similar to Zener diodes (and are often mistakenly called Zener diodes), but break down by a different mechanism: the ''avalanche effect''. This occurs when the reverse electric field applied across the p–n junction causes a wave of ionization, reminiscent of an avalanche, leading to a large current. Avalanche diodes are designed to break down at a well-defined reverse voltage without being destroyed. The difference between the avalanche diode (which has a reverse breakdown above about 6.2&amp;nbsp;V) and the Zener is that the channel length of the former exceeds the mean free path of the electrons, resulting in many collisions between them on the way through the channel. The only practical difference between the two types is they have temperature coefficients of opposite polarities.
; Cat's whisker or crystal diodes
: These are a type of point-contact diode. The cat's whisker diode consists of a thin or sharpened metal wire pressed against a semiconducting crystal, typically galena or a piece of coal. The wire forms the anode and the crystal forms the cathode. Cat's whisker diodes were also called crystal diodes and found application in the earliest radios called crystal radio receivers. Cat's whisker diodes are generally obsolete, but may be available from a few manufacturers.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Gupta|last1=Gupta|last2=Gupta|first1=K. M.|first=K. M.|first2=Nishu|year=2015|title=Advanced Semiconducting Materials and Devices|pages=236|publisher=[[Springer Publishing|Springer]]|isbn=9783319197586|ISBN=9783319197586}}&lt;/ref&gt;
; Constant current diodes
: These are actually JFETs&lt;ref&gt;[http://digikey.com/Web%20Export/Supplier%20Content/Vishay_8026/PDF/Vishay_CurrentRegulatorDiodes.pdf Current regulator diodes]. &lt;/ref&gt; with the gate shorted to the source, and function like a two-terminal current-limiting analog to the voltage-limiting Zener diode. They allow a current through them to rise to a certain value, and then level off at a specific value. Also called ''CLDs'', ''constant-current diodes'', ''diode-connected transistors'', or ''current-regulating diodes''.
; Esaki or tunnel diodes
: These have a region of operation showing negative resistance caused by quantum tunneling,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Jonscher, A. K.|author=Jonscher, A. K.|year=1961|title=The physics of the tunnel diode|journal=British Journal of Applied Physics|volume=12|issue=12|page=654|bibcode=1961BJAP...12..654J|doi=10.1088/0508-3443/12/12/304|DOI=10.1088/0508-3443/12/12/304}}&lt;/ref&gt; allowing amplification of signals and very simple bistable circuits. Because of the high carrier concentration, tunnel diodes are very fast, may be used at low (mK) temperatures, high magnetic fields, and in high radiation environments.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Dowdey, J. E.|author1=Dowdey, J. E.|last2=Travis, C. M.|author2=Travis, C. M.|year=1964|title=An Analysis of Steady-State Nuclear Radiation Damage of Tunnel Diodes|journal=IEEE Transactions on Nuclear Science|volume=11|issue=5|page=55|bibcode=1964ITNS...11...55D|doi=10.1109/TNS2.1964.4315475|DOI=10.1109/TNS2.1964.4315475}}&lt;/ref&gt; Because of these properties, they are often used in spacecraft.
; Gunn diodes
: These are similar to tunnel diodes in that they are made of materials such as GaAs or InP that exhibit a region of negative differential resistance. With appropriate biasing, dipole domains form and travel across the diode, allowing high frequency microwave oscillators to be built.
; [[ආලෝක විමෝචක දියෝඩය]] (LEDs)
: In a diode formed from a direct band-gap semiconductor, such as gallium arsenide, charge carriers that cross the junction emit photons when they recombine with the majority carrier on the other side. Depending on the material, [[තරංග ආයාමය|wavelengths]] (or colors)&lt;ref&gt;[http://digikey.com/Web%20Export/Supplier%20Content/Vishay_8026/PDF/Vishay_ClassificationOfComponents.pdf Classification of components]. &lt;/ref&gt; from the [[අධෝරක්ත තරංග|infrared]] to the near [[පාරජම්බුල කිරණ|ultraviolet]] may be produced.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; The forward potential of these diodes depends on the wavelength of the emitted photons: 2.1&amp;nbsp;V corresponds to red, 4.0&amp;nbsp;V to violet. The first LEDs were red and yellow, and higher-frequency diodes have been developed over time. All LEDs produce incoherent, narrow-spectrum light; &quot;white&quot; LEDs are actually combinations of three LEDs of a different color, or a blue LED with a yellow scintillator coating. LEDs can also be used as low-efficiency photodiodes in signal applications. An LED may be paired with a photodiode or phototransistor in the same package, to form an opto-isolator.
; ලේසර් දියෝඩ
: When an LED-like structure is contained in a resonant cavity formed by polishing the parallel end faces, a [[ලේසර්|laser]] can be formed. Laser diodes are commonly used in optical storage devices and for high speed optical communication.
; තාප සංවේදී දියොඩ
: This term is used both for conventional p–n diodes used to monitor temperature because of their varying forward voltage with temperature, and for Peltier heat pumps for thermoelectric heating and cooling. Peltier heat pumps may be made from semiconductor, though they do not have any rectifying junctions, they use the differing behaviour of charge carriers in N and P type semiconductor to move heat.
; Perun's diodes
: This is a special type of voltage-surge protection diode. It is characterized by the symmetrical voltage-current characteristic, similar to DIAC. It has much faster response time however, that's why it is used in demanding applications.
; ප්‍රකාශ දියෝඩ
: All semiconductors are subject to optical charge carrier generation. This is typically an undesired effect, so most semiconductors are packaged in light blocking material. Photodiodes are intended to sense light(photodetector), so they are packaged in materials that allow light to pass, and are usually PIN (the kind of diode most sensitive to light).&lt;ref&gt;[http://digikey.com/Web%20Export/Supplier%20Content/Vishay_8026/PDF/Vishay_ComponentConstruction.pdf Component Construction]. &lt;/ref&gt; A photodiode can be used in solar cells, in photometry, or in optical communications. Multiple photodiodes may be packaged in a single device, either as a linear array or as a two-dimensional array. These arrays should not be confused with charge-coupled devices.
; PIN diodes
: A PIN diode has a central un-doped, or ''intrinsic'', layer, forming a p-type/intrinsic/n-type structure.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; They are used as radio frequency switches and attenuators. They are also used as large-volume, ionizing-radiation detectors and as photodetectors. PIN diodes are also used in power electronics, as their central layer can withstand high voltages. Furthermore, the PIN structure can be found in many power semiconductor devices, such as IGBTs, power MOSFETs, and thyristors.
; Schottky diodes
: Schottky diodes are constructed from a metal to semiconductor contact. They have a lower forward voltage drop than p–n junction diodes. Their forward voltage drop at forward currents of about 1&amp;nbsp;mA is in the range 0.15&amp;nbsp;V to 0.45&amp;nbsp;V, which makes them useful in voltage clamping applications and prevention of transistor saturation. They can also be used as low loss rectifiers, although their reverse leakage current is in general higher than that of other diodes. Schottky diodes are majority carrier devices and so do not suffer from minority carrier storage problems that slow down many other diodes—so they have a faster reverse recovery than p–n junction diodes. They also tend to have much lower junction capacitance than p–n diodes, which provides for high switching speeds and their use in high-speed circuitry and RF devices such as switched-mode power supply, mixers, and detectors.
; සුපිරි බාධක දියොඩ
: Super barrier diodes are rectifier diodes that incorporate the low forward voltage drop of the Schottky diode with the surge-handling capability and low reverse leakage current of a normal p–n junction diode.
; Gold-doped diodes
: As a dopant, gold (or platinum) acts as recombination centers, which helps a fast recombination of minority carriers. This allows the diode to operate at signal frequencies, at the expense of a higher forward voltage drop. Gold-doped diodes are faster than other p–n diodes (but not as fast as Schottky diodes). They also have less reverse-current leakage than Schottky diodes (but not as good as other p–n diodes).&lt;ref&gt;[http://www.ixyspower.com/images/technical_support/Application%20Notes%20By%20Topic/FREDs,%20Schottky%20and%20GaAS%20Diodes/IXAN0044.pdf Fast Recovery Epitaxial Diodes (FRED) Characteristics – Applications – Examples] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326113147/http://www.ixyspower.com/images/technical_support/Application%20Notes%20By%20Topic/FREDs,%20Schottky%20and%20GaAS%20Diodes/IXAN0044.pdf |date=2009-03-26 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sze, S. M. (1998) ''Modern Semiconductor Device Physics'', Wiley Interscience, [//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0471152374 ISBN 0-471-15237-4]&lt;/ref&gt; A typical example is the 1N914.
; Snap-off or Step recovery diodes
: The term ''step recovery'' relates to the form of the reverse recovery characteristic of these devices. After a forward current has been passing in an SRD and the current is interrupted or reversed, the reverse conduction will cease very abruptly (as in a step waveform). SRDs can, therefore, provide very fast voltage transitions by the very sudden disappearance of the charge carriers.
; Stabistors or ''Forward Reference Diodes''
: The term ''stabistor'' refers to a special type of diodes featuring extremely stable forward voltage characteristics. These devices are specially designed for low-voltage stabilization applications requiring a guaranteed voltage over a wide current range and highly stable over temperature.
; Transient voltage suppression diode (TVS)
: These are avalanche diodes designed specifically to protect other semiconductor devices from high-voltage transients.&lt;ref&gt;[http://digikey.com/Web%20Export/Supplier%20Content/Vishay_8026/PDF/Vishay_ProtectingLowCurrentLoads.pdf Protecting Low Current Loads in Harsh Electrical Environments]. &lt;/ref&gt; Their p–n junctions have a much larger cross-sectional area than those of a normal diode, allowing them to conduct large currents to ground without sustaining damage.
; Varicap or varactor diodes
: These are used as voltage-controlled capacitors. These are important in PLL (phase-locked loop) and FLL (frequency-locked loop) circuits, allowing tuning circuits, such as those in television receivers, to lock quickly on to the frequency. They also enabled tunable oscillators in early discrete tuning of radios, where a cheap and stable, but fixed-frequency, crystal oscillator provided the reference frequency for a voltage-controlled oscillator.
; සෙනර් දියෝඩ
: These can be made to conduct in reverse bias (backward), and are correctly termed reverse breakdown diodes. This effect, called Zener breakdown, occurs at a precisely defined voltage, allowing the diode to be used as a precision voltage reference. The term Zener diode is colloquially applied to several types of breakdown diodes, but strictly speaking Zener diodes have a breakdown voltage of below 5 volts, whilst avalanche diodes are used for breakdown voltages above that value. In practical voltage reference circuits, Zener and switching diodes are connected in series and opposite directions to balance the temperature coefficient response of the diodes to near-zero. Some devices labeled as high-voltage Zener diodes are actually avalanche diodes (see above). Two (equivalent) Zeners in series and in reverse order, in the same package, constitute a transient absorber (or Transorb, a registered trademark).
Other uses for semiconductor diodes include the sensing of temperature, and computing analog [[ලඝු ගණක|logarithms]] (see Operational amplifier applications#Logarithmic output).

== අංකනය හා කේතනය ==
There are a number of common, standard and manufacturer-driven numbering and coding schemes for diodes; the two most common being the EIA/JEDEC standard and the European Pro Electron standard:

=== EIA/JEDEC ===
The standardized 1N-series numbering ''EIA370'' system was introduced in the US by EIA/JEDEC (Joint Electron Device Engineering Council) about 1960. Most diodes have a 1-prefix designation (e.g., 1N4003). Among the most popular in this series were: 1N34A/1N270 (germanium signal), 1N914/1N4148 (silicon signal), 1N400x (silicon 1A power rectifier), and 1N580x (silicon 3A power rectifier).&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;

=== JIS ===
The JIS semiconductor designation system has all semiconductor diode designations starting with &quot;1S&quot;.

=== Pro Electron ===
The European Pro Electron coding system for active components was introduced in 1966 and comprises two letters followed by the part code. The first letter represents the semiconductor material used for the component (A = germanium and B = silicon) and the second letter represents the general function of the part (for diodes, A = low-power/signal, B = variable capacitance, X = multiplier, Y = rectifier and Z = voltage reference); for example:
* AA-series germanium low-power/signal diodes (e.g., AA119)
* BA-series silicon low-power/signal diodes (e.g., BAT18 silicon RF switching diode)
* BY-series silicon rectifier diodes (e.g., BY127 1250V, 1A rectifier diode)
* BZ-series silicon Zener diodes (e.g., BZY88C4V7 4.7V Zener diode)
Other common numbering / coding systems (generally manufacturer-driven) include:
* GD-series germanium diodes (e.g., GD9) {{spaced ndash}}this is a very old coding system
* OA-series germanium diodes (e.g., OA47) {{spaced ndash}}a coding sequence developed by Mullard, a UK company
As well as these common codes, many manufacturers or organisations have their own systems too {{spaced ndash}}for example:
* HP diode 1901-0044 = JEDEC 1N4148
* UK military diode CV448 = Mullard type OA81 = GEC type GEX23

== අශ්‍රිත උපාංගRelated devices ==
* Rectifier
* [[ට්‍රාන්සිස්ටර|Transistor]]
* Thyristor or silicon controlled rectifier (SCR)
* [[ට්‍රයැක්|TRIAC]]
* DIAC
* Varistor
In optics, an equivalent device for the diode but with laser light would be the Optical isolator, also known as an Optical Diode, that allows light to only pass in one direction. It uses a Faraday rotator as the main component.

== භාවිතයන් ==

=== විමූර්ජනය ===
[[ගොනුව:Simple_envelope_detector.svg|thumb|300x300පික්|සරල විමූර්ජන පරිපථයක්.]]
The first use for the diode was the demodulation of [[විස්තාර මූර්ජනය|amplitude modulated]] (AM) radio broadcasts. The history of this discovery is treated in depth in the radio article. In summary, an AM signal consists of alternating positive and negative peaks of a radio carrier wave, whose [[විස්තාරය පිළිබඳ සංකල්ප|amplitude]] or envelope is proportional to the original audio signal. The diode (originally a crystal diode) rectifies the AM radio frequency signal, leaving only the positive peaks of the carrier wave. The audio is then extracted from the rectified carrier wave using a simple filter and fed into an audio amplifier or transducer, which generates sound waves.

=== ඍජුකරණය ===
[[ගොනුව:ACtoDCpowersupply.png|thumb|250x250පික්|ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරාවක් සරල ධාරාවක් බවට පරිවර්තනය කිරීම]]
Rectifiers are constructed from diodes, where they are used to convert alternating current (AC) electricity into direct current (DC). Automotive alternators are a common example, where the diode, which rectifies the AC into DC, provides better performance than the commutator or earlier, dynamo. Similarly, diodes are also used in ''Cockcroft–Walton voltage multipliers'' to convert AC into higher DC voltages.

=== අධි විභව පාලනය ===
Diodes are frequently used to conduct damaging high voltages away from sensitive electronic devices. They are usually reverse-biased (non-conducting) under normal circumstances. When the voltage rises above the normal range, the diodes become forward-biased (conducting). For example, diodes are used in (stepper motor and H-bridge) motor controller and relay circuits to de-energize coils rapidly without the damaging voltage spikes that would otherwise occur. (A diode used in such an application is called a flyback diode). Many [[සංගෘහිත ඉලෙක්ට්‍රොනික පරිපථ|integrated circuits]] also incorporate diodes on the connection pins to prevent external voltages from damaging their sensitive [[ට්‍රාන්සිස්ටර|transistors]]. Specialized diodes are used to protect from over-voltages at higher power (see [[Diode#Types of semiconductor diode|Diode types]] above).

=== තාර්කික ද්වාර ===
Diodes can be combined with other components to construct AND and OR [[තාර්කික ද්වාර|logic gates]]. This is referred to as diode logic.

=== Ionizing radiation detectors ===
In addition to light, mentioned above, [[අර්ධ සන්නායක|semiconductor]] diodes are sensitive to more [[ශක්තිය (‍භෞතික විද්‍යාව)|energetic]] radiation. In [[ඉලෙක්ට්‍රොනික තාක්‍ෂණය|electronics]], cosmic rays and other sources of ionizing radiation cause noise pulses and single and multiple bit errors.
This effect is sometimes exploited by particle detectors to detect radiation. A single particle of radiation, with thousands or millions of electron volts of energy, generates many charge carrier pairs, as its energy is deposited in the semiconductor material. If the depletion layer is large enough to catch the whole shower or to stop a heavy particle, a fairly accurate measurement of the particle's energy can be made, simply by measuring the charge conducted and without the complexity of a magnetic spectrometer, etc.
These semiconductor radiation detectors need efficient and uniform charge collection and low leakage current. They are often cooled by liquid nitrogen. For longer-range (about a centimetre) particles, they need a very large depletion depth and large area. For short-range particles, they need any contact or un-depleted semiconductor on at least one surface to be very thin. The back-bias voltages are near breakdown (around a thousand volts per centimetre). Germanium and silicon are common materials. Some of these detectors sense position as well as energy.
They have a finite life, especially when detecting heavy particles, because of radiation damage. Silicon and germanium are quite different in their ability to convert gamma rays to electron showers.

Semiconductor detectors for high-energy particles are used in large numbers. Because of energy loss fluctuations, accurate measurement of the energy deposited is of less use.

=== උෂ්ණත්වය මැනීම ===
A diode can be used as a [[උෂ්ණත්වය|temperature]] measuring device, since the forward voltage drop across the diode depends on temperature, as in a silicon bandgap temperature sensor. From the Shockley ideal diode equation given above, it might ''appear'' that the voltage has a ''positive'' temperature coefficient (at a constant current), but usually the variation of the reverse saturation current term is more significant than the variation in the thermal voltage term. Most diodes therefore have a ''negative'' temperature coefficient, typically −2 mV/˚C for silicon diodes. The temperature coefficient is approximately constant for temperatures above about 20 kelvins. Some graphs are given for 1N400x series,&lt;ref&gt;[http://www.cliftonlaboratories.com/1n400x_diode_family_forward_voltage.htm 1N400x Diode Family Forward Voltage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211172842/http://www.cliftonlaboratories.com/1n400x_diode_family_forward_voltage.htm |date=2017-02-11 }}.&lt;/ref&gt; and CY7 cryogenic temperature sensor.&lt;ref&gt;[http://www.omega.com/Temperature/pdf/CY7.pdf Cryogenic Temperature Sensors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161206012326/http://www.omega.com/Temperature/pdf/CY7.pdf |date=2016-12-06 }}. omega.com&lt;/ref&gt;

=== Current steering ===
Diodes will prevent currents in unintended directions. To supply power to an electrical circuit during a power failure, the circuit can draw current from a [[බැටරි|battery]]. An uninterruptible power supply may use diodes in this way to ensure that current is only drawn from the battery when necessary. Likewise, small boats typically have two circuits each with their own battery/batteries: one used for engine starting; one used for domestics. Normally, both are charged from a single alternator, and a heavy-duty split-charge diode is used to prevent the higher-charge battery (typically the engine battery) from discharging through the lower-charge battery when the alternator is not running.

Diodes are also used in electronic musical keyboards. To reduce the amount of wiring needed in electronic musical keyboards, these instruments often use keyboard matrix circuits. The keyboard controller scans the rows and columns to determine which note the player has pressed. The problem with matrix circuits is that, when several notes are pressed at once, the current can flow backwards through the circuit and trigger &quot;[[පරිගණක යතුරු පුවරුව|phantom keys]]&quot; that cause &quot;ghost&quot; notes to play. To avoid triggering unwanted notes, most keyboard matrix circuits have diodes soldered with the switch under each key of the musical keyboard. The same principle is also used for the switch matrix in solid-state pinball machines.

=== Waveform Clipper ===
Diodes can be used to limit the positive or negative excursion of a signal to a prescribed voltage.

=== Clamper ===
[[ගොනුව:DiodeClamp.png|thumb|150x150පික්|This simple diode clamp will clamp the negative peaks of the incoming waveform to the common rail voltage]]
A diode clamp circuit can take a periodic alternating current signal that oscillates between positive and negative values, and vertically displace it such that either the positive, or the negative peaks occur at a prescribed level. The clamper does not restrict the peak-to-peak excursion of the signal, it moves the whole signal up or down so as to place the peaks at the reference level.

== Abbreviations ==
Diodes are usually referred to as ''D'' for diode on PCBs. Sometimes the abbreviation ''CR'' for ''crystal rectifier'' is used.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John Ambrose Fleming|author=John Ambrose Fleming|year=1919|title=The Principles of Electric Wave Telegraphy and Telephony|url=https://books.google.com/?id=xHNBAAAAIAAJ&amp;pg=PA550|page=550|place=London|location=London|publisher=Longmans, Green}}&lt;/ref&gt;

== මේවාත් බලන්න ==
* Active rectification
* Diode modelling
* [[wiktionary:junction diode|Junction diode]]
* Lambda diode
* p–n junction
* [[සුළු -සංඥා ආකෘතිය|Small-signal model]]

== යොමුව ==
{{Reflist|30em}}

== බාහිර යොමු ==
* [http://www.allaboutcircuits.com/vol_3/chpt_3/1.html Diodes and Rectifiers] – Chapter on All About Circuits
* [http://www.powerguru.org/structure-and-functional-behavior-of-pin-diodes/ Structure and Functional Behavior of PIN Diodes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170827000619/http://www.powerguru.org/structure-and-functional-behavior-of-pin-diodes/ |date=2017-08-27 }} – PowerGuru
; Interactive and animations
* [https://web.archive.org/web/20090824144136/http://www-g.eng.cam.ac.uk/mmg/teaching/linearcircuits/diode.html Interactive Explanation of Semiconductor Diode], University of Cambridge
* [http://www.ee.byu.edu/cleanroom/schottky_animation.phtml Schottky Diode Flash Tutorial Animation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429130720/http://www.ee.byu.edu/cleanroom/schottky_animation.phtml |date=2009-04-29 }}
; Datasheets / Databooks
* [[iarchive:NationalSemiconductorDiscreteDatabook1978|Discrete Databook (Historical 1978)]], National Semiconductor (now Texas Instruments)
* [[iarchive:bitsavers_sgsdataBooDevices5ed_46325378|Discrete Databook (Historical 1982)]], SGS (now STMicroelectronics)
* [[iarchive:bitsavers_fairchilddldDiscreteDataBook_35122751|Discrete Databook (Historical 1985)]], Fairchild</text>
      <sha1>2y4cbbo0qcho1b9m2h83stxbnqb9acm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් (2017 චිත්‍රපටය)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73419</id>
    <revision>
      <id>803578</id>
      <parentid>692533</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="180644" sha1="1sq0s6edrewnyyvbmhmyq28dki8xs59" xml:space="preserve">{{other uses|බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් (වක්‍රෝක්තිහරණය)}}
{{තොරතුරුකොටුව සලරූ
| name = බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්
| image = Beauty and the Beast 2017 poster.jpg
| alt = 
| caption = සිනමාහල් ප්‍රවර්ධන පෝස්ටරයක්
| director = [[බිල් කොන්ඩන්]]
| screenplay = {{plainlist|
* [[ස්ටීවන් ච්බොස්කි]]
* [[ඊවන් ස්පිලියොටොපෞවුලොස්]]
}}
| based on = {{plainlist|
* {{based on|[[වෝල්ට් ඩිස්නි ඇනිමේෂන් ස්ටූඩියෝස්|ඩිස්නි]] ''[[බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් (1991 චිත්‍රපටය)|බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්]]''}}&lt;ref name=PressKit&gt;{{cite web|url=http://www.wdsmediafile.com/media/BeautyAndTheBeast/writen-material/BeautyAndTheBeast58b624ab24380.pdf|title=Beauty and the Beast Press Kit|website=wdsmediafile.com|publisher=Walt Disney Studios|format=PDF|accessdate=April 7, 2017|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}&lt;/ref&gt;
* {{based on|''[[සුරූපිනිය සහ මෘගයා]]''|[[ජීන්-මේරි ලේප්‍රින්ස් ඩි බියොමොන්ට්]]}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.york.ac.uk/news-and-events/features/2017/beauty-and-the-beast-remake-2017/|title= Beauty and the Beast remake: A traditional tale with a modern twist|work=University of New York|date=March 13, 2017|accessdate= April 14, 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--Do not change. This is what is credited in the film. Any alteration must be properly sourced.--&gt;
}}
| starring = {{plainlist|
* [[එමා වොට්සන්]]
* [[ඩෑන් ස්ටීවන්ස්]]
* [[ලූක් එවන්ස් (නළුවා)|ලූක් එවන්ස්]]
* [[කෙවින් ක්ලයින්]]
* [[ජෝෂ් ගෑඩ්]]
* [[එවන් මැක්ග්‍රෙගර්]]
* [[ස්ටැන්ලි ටකි]]
* [[ඕඩ්‍රා මැක්ඩොනල්ඩ්]]
* [[ගුගු ම්බතා-රෝ]]
* [[ඉයන් මැකෙලන්]]
* [[එමා තොම්සන්]] 
}}
| music = [[ඇලන් මෙන්කෙන්]]
| cinematography = [[ටෝබියස් ඒ. ෂ්ලීස්ලර්]]
| editing = වර්ජිනියා කැට්ස්
| studio = {{plainlist|
* [[වෝල්ට් ඩිස්නි පික්චර්ස්]]
* [[මැන්ඩවිල් ෆිල්ම්ස්]]
}}
| distributor = [[වෝල්ට් ඩිස්නි ස්ටූඩියෝස් මෝෂන් පික්චර්ස්|වෝල්ට් ඩිස්නි ස්ටූඩියෝස්&lt;br /&gt;මෝෂන් පික්චර්ස්]]&lt;!--DO NOT CHANGE--&gt;
| released = {{Film date|2017|02|23|[[ස්පෙන්සර් හවුස්, ලන්ඩන්|ස්පෙන්සර් හවුස්]]|2017|3|17|එක්සත් ජනපදය}}
| runtime = මිනිත්තු 129&lt;!-- Theatrical runtime: 129:07 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/beauty-and-beast-2017|title=''BEAUTY AND THE BEAST (PG)''|work=[[චිත්‍රපට වර්ගීකරණය පිළිබඳ බ්‍රිතාන්‍ය මණ්ඩලය|British Board of Film Classification]]|date=February 16, 2017|accessdate= March 7, 2017}}&lt;/ref&gt;
| country = එක්සත් ජනපදය
| language = ඉංග්‍රීසි
| budget = $ මිලියන 160&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiewire.com/2017/03/420-disney-beauty-and-the-beast-bill-condon-emma-watson-musical-1201791591/|title='Beauty and the Beast': How Bill Condon Built Hollywood's Most Expensive Musical|author=Anne Thompson|publisher=''[[IndieWire]]''|date=March 14, 2017|accessdate=March 15, 2017}}&lt;/ref&gt;
| gross = $ බිලියන 1.052{{efn|name=BOM|{{Mojo title|beautyandthebeast2017}}. Retrieved April 22, 2017.}}
| producers = {{plainlist|
* [[ඩේවිඩ් හොබර්මන්]]
* [[ටොඩ් ලීබර්මන්]]
}}&lt;!-- please do not add other producers; these two are the only listed per The Hollywood Reporter --&gt;
}}

'''''බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්''''' යනු 2017 [[බිල් කොන්ඩන්]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද ඇමරිකානු [[සංගීතමය චිත්‍රපට|සංගීතමය]] [[ප්‍රේම වෘත්තාන්ත ෆැන්ටසි]] චිත්‍රපටයකි. මෙහි තිර රචනය සිදුකරන ලද්දේ [[ස්ටීවන් ‍ච්බොස්කි]] සහ [[එවන් ස්පිලියොටොපෞලෝස්]] විසිනි. මෙහි සම-නිෂ්පාදනය, [[වෝල්ට් ඩිස්නි පික්චර්ස්]] සහ [[මැන්ඩවිල් ෆිල්ම්ස්]] ආයතන විසින් සිදුකරන ලදී.&lt;ref name=&quot;thr&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/beauty-beast-teaser-tops-star-897032|title='Beauty and the Beast' Teaser Tops 'Star Wars: Force Awakens' in First Day|last=McClintock|first=Pamela|work=[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්|The Hollywood Reporter]]|date=May 24, 2016|accessdate=May 25, 2016}}&lt;/ref&gt; මෙම චිත්‍රපටය [[සජීවී ක්‍රියාදාම]]/[[පරිගණක සජීවීකරණය|CGI-සජීවීකෘත]]&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Erbland|first1=Kate|title='Beauty and the Beast' Is a Technological Marvel, But for Its Actors, the Challenge was Daunting|url=http://www.indiewire.com/2017/03/beauty-and-the-beast-technology-dan-stevens-guga-mbatha-raw-1201794115/|website=IndieWire|publisher=Penske Business Media|accessdate=23 March 2017}}&lt;/ref&gt; චිත්‍රපටයක් වන අතර එය ඩිස්නි [[බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් (1991 චිත්‍රපටය (1991 චිත්‍රපටය)|1991 එම නාමයම ඇති සජීවීකරණ චිත්‍රපටයේ]] ප්‍රතිනිර්මාණයකි. මෙම කෘති දෙකම [[ජීන්-මේරී ලේප්‍රින්ස් ඩි බියොමොන්ට්]]ගේ දහඅටවන සියවසේ [[සුරූපිනිය සහ මෘගයා|සුරංගනා කථාවෙහි]] අනුවර්තනයකි. චිත්‍රපටයේ රංගන ශිල්පීන් සැලකූ විට [[එමා වොට්සන්]] සහ [[ඩෑන් ස්ටීවන්ස්]] විසින් මෙහි ප්‍රධාන චරිත දෙක නිරූපණය කරන අතර, [[ලූක් එවන්ස් (නළුවා)|ලූක් එවන්ස්]], [[කෙවින් ක්ලයින්]], [[ජෝෂ් ගෑඩ්]], [[එවන් මැක්ග්‍රෙගර්]], [[ස්ටැන්ලි ටකී]], [[ඕඩ්‍රා මැක්ඩොනල්ඩ්]], [[ගුගු ම්බතා-රෝ]], [[ඉයන් මැකෙලන්]] සහ [[රමා තොම්සන්]] සහාය චරිත නිරූපණය කරති.&lt;ref name=&quot;digital-spy&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.digitalspy.com/movies/feature/a795376/beauty-and-the-beast-cast-trailer-release-date-everything-you-need-to-know/ |title=Beauty and the Beast 2017 cast, trailer, release date and everything you need to know |work=Digital Spy |date=December 1, 2016 |accessdate=January 26, 2017 |author=Fletcher, Rosie}}&lt;/ref&gt;

[[ප්‍රධාන ඡායාරූපකරණය]] ආරම්භ වූයේ 2015 මැයි 18 දින එංගලන්තයේ [[සරේ]]හි [[ෂෙපර්ටන් ස්ටූඩියෝස්]]හි දී ය. එය අගෝස්තු 21 දින අවසන් විය.  ''බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්'' ප්‍රදර්ශනය ඇරඹූයේ ලන්ඩනයේ 2017 පෙබරවාරි 23 [[ස්පෙන්සර් හවුස්, ලන්ඩන්|ස්පෙන්සර් හවුස්]]හි දී ය. එක්ස්ත ජනපදය තුළ එය 2017 මාර්තු 17 දින [[සම්ප්‍රදායික සජීවීකරණය|සම්මත]], [[ඩිස්නි ඩිජිටල් 3-D]], [[RealD 3D]], [[IMAX]] සහ [[IMAX 3D]] යන ආකෘති සමග [[ඩොල්බි සිනමා]] ක්‍රමයෙන් ද මුදාහැරිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Phillips|first1=Ian|last2=Acuna|first2=Kristin|url=http://www.techinsider.io/disney-movies-until-2019-2015-8|title=Disney announced all its movies coming in the next 4 years — here's what you have to look forward to|publisher=[[ටෙක් ඉන්සයිඩර්|Tech Insider]]|date=October 27, 2015|accessdate=November 3, 2015}}&lt;/ref&gt; විචාරකයන් වෙතින් පොදුවේ යහපත් ප්‍රතිචාර ලද මෙම චිත්‍රපටය ලොව පුරා ඇ.ඩො. බිලියන 1කට අධික ආදායමක් උපයා ගත්තේ [[චිත්‍රපට තුළ 2017|2017 ඉහළම ආදායම් ලබන චිත්‍රපටය]] සහ [[ඉහළම ආදායම් ලබන චිත්‍රපට ලැයිස්තුව|සර්වකාලීන 21වන ඉහළම ආදායම ලබන චිත්‍රපටය]] බවට පත් විය.

==කථා පුවත==
&lt;!-- Per WP:FILMPLOT, plot summaries for feature films should be between 400 to 700 words. --&gt;
[[රොකෝකෝ]]-යුගයේ ප්‍රංශයේ, සිඟන්නියක ලෙස වෙස්වලාගත් ඉන්ද්‍රජාලිකාවක කුමරකුට තනි රෝස මලක් පිරිනමන්නේ ඇයට නවාතැනක් අපේක්ෂාවෙනි. ඔහු ඇයට නවාතැන් දීම ප්‍රතික්ෂේප කරන විට, ඇය ඔහුව මෘගයකු බවට පත්කරන අතර, ඔහුගේ සේවකයින්ව ගෘහභාණ්ඩ බවට පත්කරයි. අනතුරුව ඉන්ද්‍රජාලිකාව රෝස මලට මන්ත්‍රයක් ජප කරමින් පවසන්නේ මෙහි අවසන් පෙත්ත හැලීමට ප්‍රථම අන්‍යන්ට ආදරය දක්වා ඔවුන්ගේ ආදරය යළි දිනාගත නොහැකි වුවහොත් ඔහුට සහ ඔහුගේ සේවකයිනට මනුෂ්‍යභාවය සදහටම අහිමි වන බවයි.

වසර ගණනාවකට පසු, යාබද විලේනුවේ ගම්මානයේ බෙල් නැමැති ‍තරුණිය දිවිගෙවන්නේ ලෝහ කාර්මිකයකු සහ කලාකරුවකු වන මොරිස් නම් සිය පියා සමගයි. සංගීත මංජුසා ‍අලෙවි කිරීම පිණිස වෙළඳපොලට යන අතරතුර දී, මොරිස් සහ ඔහුගේ අශ්වයා වන ෆිලිප් වන මැද අතරමං වන අතර, [[වෘකයා|වෘකයන්ගේ]] පහරදීමට ලක්වේ. ඔවුන් ආරක්ෂාව පතා මාලිගය වෙත ගමන් කරන නමුත්, මෘගයා විසින් මොරිස්ව සිරගත කරන්නේ ඔහු මෘගයාගේ උද්‍යානයේ වූ රෝස මලක් කැඩීමට තැත් කිරීම නිසායි. ෆිලිප්ගේ නැවත පැමිණීමත් සමග සිය පියා අතුරුදන් වී ඇති බව බෙල් වටහා ගනියි. බෙල් වනාන්තරය වෙත යන්නේ ඇගේ පියාව සෙවීම පිණිසයි. එහි දී මාලිගයේ සිරගෙය තුළ සිරකොට ඇති සිය පියාව ඇය දකියි. එහිදී ඇයට මෘගයාව මුණගැසෙන අතර, පියා වෙනු‍වට තමන්ව සිරභාරයට ගන්නා මෙන් ඇය කළ ඉල්ලීම මෘගයා පිළිගනියි.

බෙල් මාලි‍ගයේ සේවකයන් සමග මිතුරු වෙයි. සේවකයින් විසින් ඇයට මනරම් ‍රාත්‍රී භෝජන සංග්‍රහයක් ලබාදීමෙන් පසුව ඇය මාලිගයේ සැඟවුණු බටහිර පෙදෙස වෙත ගමන් කරන අතර, එහිදී ඇය රෝස මල දකියි. කෝපයට පත්වන මෘගයා ඇයව බියකොට වනාන්තරය වෙත පලවා හරියි. කෙසේනමුත්, පසුව වනාන්තරයේ වූ වෘක රැළකින් ඔහු ඇයව බේරා ගනියි. එහිදී ඔහුට තුවාල සිදුවේ. බෙල් ඔහුගේ තුවාලවලට ප්‍රතිකාර කරන අතර, ඔවුන් දෙදෙනා අතර මිතුදම ගොඩනැගේ. සේවකයින් ඇයට පවසන්නේ ඉන්ද්‍රජාලිකාවගේ ශාපය බිඳිය හැකි තැනැත්තිය ඇය විය හැකි බවයි. මේ වනවිට බෙල් කෙරෙහි ප්‍රියකරන මෘගයා ඇයට පුස්තකාලය වෙත ඇතුළු වීමට අවසර ලබා දෙයි. ඉන්ද්‍රජාලිකාව විසින් තම්නට ලබාදුන් පුස්තකයක් ඔහු ඇයට පෙන්වයි. එමගින් පුද්ගලයකුට තමන්ට අවශ්‍ය ඕනෑම ස්ථානයක් වෙත ගමන් කළ හැක. එය භාවිතයෙන් බෙල් සහ මෘගයා ඇය ලාබාල වියේ දෙමාපියන් සමග දිවි ගෙවූ  [[පැරිස්|පැරීසියේ]] පැරණි සුළංමෝලක අටලුවක් වෙත යයි. එහිදී වසංගත වෛද්‍යවරයකුගේ මුහුණු වැස්මක් හමුවන අතර, සිය මව මරණාසන්නව සිටි අවධියේ ඇයට සහ ඇගේ පියාට මව හැරයාමට සිදුවූයේ ඇගේ මවට වසංගතයක් වැළඳී සිටි හෙයිනි.

මේ අතර, මොරිස් විලෙනුවේ වෙත පැමිණෙන අතර, බෙල්ව බේරාගැනීමට අන්‍යන්ව එකඟ කර ගැනීමට ඔහු අපොහොසත් වේ. ප්‍රකට පැරණි සෙබලකු වූ ගැස්ටන් මොරිස්ට උපකාර කිරීමට ඉදිරිපත් වේ. නමුත් ඔහුගේ අරමුණ සිය දියණිය වන බෙල් විවාහ කරගැනීම බව වටහාගන්නා මොරිස් එය ප්‍රතික්ෂේප කරයි. මෙයට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස ගැස්ටන් මොරිස්ව වන මැද බැඳ දමා යන්නේ වෘකයන් විසින් කාදමනු පිණිස ය. ඇ/තේ නම් තාපසයකු විසින් මොරිස්ව බේරාගැනෙයි. ඔහු ගැස්ටන්ගේ අපරාධය හෙළි කළ ද, නගර වැසියන් පොළඹවන ගැස්ටන් ඔහුව උන්මන්තකාගාරය වෙත පිටුවහල් කරයි.

මෘගයා සමග ප්‍රේමාන්විත සන්ධ්‍යා රංගනයක නිරත වීමෙන් පසු,මායා කැඩපත ආධාරයේන බෙල් සිය පියාගේ තත්ත්වය පිළිබඳ දැනගනියි. මොරිස්ව බේරාගනු පිණිස මෘගයා ඇයව මුදාලන අතර, ඇයට කැඩපත ද ත්‍යාග කරයි. විලෙනුවේහි දී, බෙල් විසින් කැඩපත තුළින් මෘගයාව ප්‍රදර්ශනය කරමින් මොරිස්ගේ නිර්දෝෂීභාවය ඔප්පු කරයි. බෙල් මෘගයාට පෙම් කරන බව වටහා ගන්නා ගැස්ටන් ඇයව ද උන්මන්තකාගාරය වෙත පිටත් කරයි. ඔහු සහ ගම්වැසියන් මාලිගය වෙත ගමන් කරන්නේ මෘගයාව අල්ලා ගැනීම පිණිසයි. මොරිස් සහ ‍බෙල් සිරභාරයෙන් පලායන අතර, බෙල් නැවත මාලිගය වෙත දිව යයි.

ගැස්ටන් සිය සගයා වන ලේෆෞ හැරදමන්නේ ඔහු සේවකයන් සමග එක්ව ගම්වැසියන්ට එරෙහි වූ බැවිනි. ගැස්ටන් කුළුණෙහි සිටි මෘගයා වෙත පහර දෙයි. මුලින් ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කිරීමට ඔහු පැකිළුණ ද, පසුව බෙල් දැකීමෙන් පසු ඔහු ප්‍රබෝධයට පත් වේ. ඔහු ගැස්ටන්ව කොටු කළ ද ඔහුගේ දිවියට හානියක් නොකරයි. කෙසේනමුත්, ගැස්ටන් මෘගයාගේ පිටට මාරාන්තික ප්‍රහාරයක් එල්ල කරයි. ඉන් මඳ වේලාවකට පසු, ගැස්ටන් සිටගෙන සිටින ගල් පාලම කඩා වැටෙන අතර, ඔහු මරණයට පත්වේ. රෝස මලේ අවසන්‍ පෙත්ත ද හැලීඹත් සමග මෘගයා මරණයට පත්වන අතර, මාලිගයේ සේවකයන් සම්පූර්ණයෙන් අජීවී බවට පත්වේ. බෙල් සිය ප්‍රේමය ඔහු ඉදිරියේ පාපොච්චාරණය කරයි. මේ අතර ඇගතේ තමන් වෙස්වලා ගත් ඉන්ද්‍රජාලිකාව බව හෙළිකරන අතර, ඇය ශාපය මුදාලන්නේ ඔහුගේ මනුෂ්‍ය ස්වරූපය සහ දිවිය යළි ස්ථාපනය කරමිනි. සේවකයන්ගේ මනුෂ්‍යභාවය සම ගම්වැසියන්ගේ මතකය ද යළි ලැබේ. ඇතැම් ගම්වැසියන් සේවකයන්ගේ ඥාතීන් බැව් දක්නට ලැබේ. කුමරු සහ බෙල් එක්ව රාජධානිය වෙනුවෙන් බාල් නර්තනයක් සංවිධානය කරති. එහි දී ඔවුහු ප්‍රීතිමත්ව රඟති.

==චරිත නිරූපණය==
{{Columns-list|2|
* [[එමා වොට්සන්]], [[බෙල් (ඩිස්නි)|බෙල්]] – විලෙනුවේ ගම්මානයේ රූමත් සහ ක්‍රියාශීලී තරුණියක වන මැය මෘගයාට පෙම්කරන අතර ඔහු තුළ ඇති මනුෂ්‍යත්වය ඇය දකියි.
** ඩේසි ඩක්ස්මල්, ළමා බෙල් ලෙස.
* [[ඩෑන් ස්ටීවන්ස්]], කුමරු/ [[මෘගයා (ඩිස්නි)|මෘගයා]] ලෙස – දරදඬු [[කුමාරයා|කුමරකු]] වන මොහු මෘගයකු බවට පත් කෙරෙන අතර, නැවත මනුෂ්‍යභාවය ලබාගැනීමට නම් මිනිසුන්ට ආදාරය කළ යුතු වේ.&lt;ref name=&quot;StevensCast&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|first=Karen |last=Earnest |url=http://movies.mxdwn.com/news/dan-stevens-to-star-in-the-man-who-invented-christmas/ |title=Dan Stevens to Star in 'The Man Who Invented Christmas' &amp;#124; mxdwn Movies |publisher=Movies.mxdwn.com |date= |accessdate=March 2, 2017}}&lt;/ref&gt;
** ඇඩම් මිචෙල්, ළමා කුමරු ලෙස
* [[ලූක් එවන්ස් (නළුවා)|ලූක් එවන්ස්]], [[ගැස්ටන් (ඩිස්නි)|ගැස්ටන්]] ලෙස – යුධ සෙබලකු සහ දඩයම්කරුවකු වන මොහු බෙල්ට ප්‍රිය කරන අතර, ඇයව සිය භාර්යාව බවට පත් කරගැනීමේ අපේක්ෂාවෙන් සිටියි.
* [[කෙවින් ක්ලයින්]], [[ඩිස්නි බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් චරිත ලැයිස්තුව#මොරිස්|මොරිස්]] ලෙස – බෙල්ගේ පියායි.&lt;ref name=&quot;ReleaseThompsonKline&quot; /&gt;
** ජොලියොන් කෝයි, මොරිස්ගේ තරුණ විය ලෙස
* [[ජෝෂ් ගෑඩ්]], [[ඩිස්නි බියුටි ඇන්ඩ්ද බිස්ට් චරිත ලැයිස්තුව|ලේෆෞ]] ලෙස – ගැස්ටන්ගේ හිතවතා සහ සහායකයායි.&lt;ref name=&quot;GadCast&quot; /&gt;
* [[එවන් මැක්ග්‍රෙගර්]], [[ඩිස්නි බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් චරිත ලැයිස්තුව|ලුමියර්]] ලෙස – මෘගයාගේ ප්‍රධාන සේවකයා වන මොහු ඉටි පන්දම් රඳවනයක් බවට පත්කොට ඇත.&lt;ref name=&quot;McGregorCast&quot; /&gt;
* [[ස්ටැන්ලි ටකී]], [[ඩිස්නි බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් චරිත ලැයිස්තුව|මැස්ට්‍රෝ කැඩෙන්සා]] ලෙස – විකාරරූපී මාලිග රචකයා වන මොහු මදාම් ඩි ගාර්ඩරෝබ්ගේ සැමියායි. මොහු වීණාවක් බවට පත්ව ඇත.&lt;ref name=&quot;TucciCast&quot; /&gt;
* [[ඉයන් මැකෙලන්]], [[ඩිස්නි බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් චරිත ලැයිස්තුව#කොග්ස්වර්ත්|කොග්ස්වර්ත්]] ලෙස – මෘගයාගේ රළු නමුත් අවංක ප්‍රධාන සේවකයා වන මොහු මාලිගයේ සේවක මණ්ඩලයේ ප්‍රධානියා වේ. මොහු අවලම්බ ඔ‍රලෝසුවක් බවට පත්ව ඇත.&lt;ref name=&quot;McKellenCast&quot; /&gt;
* [[එමා තොම්සන්]], [[ඩිස්නි බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් චරිත ලැයිස්තුව#පොට්ස් මහත්මිය|පොට්ස් මහත්මිය]] ලෙස – මාලිගයේ මවක මෙන් කටයුතු කරන ගෘහ පාලිකාව වන මැය [[තේ පෝච්චිය]]ක් බවට පත්ව ඇත.&lt;ref name=&quot;ReleaseThompsonKline&quot; /&gt; 
* [[ඕඩ්‍රා මැක්ඩොනල්ඩ්]], [[ඩිස්නි බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් චරිත ලැයිස්තුව|මදාම් ‍ඩි ගාර්ඩරෝබ්]] ලෙස – ලෝක ප්‍රකට [[ඔපෙරා]] ගායිකාවක වන මැය කැඩෙන්සාගේ බිරියයි. මැය අල්මාරියක් බවට පත්ව ඇත.&lt;ref name=&quot;McDonaldCast&quot; /&gt;
* [[ගුගු ම්බතා-රෝ]], [[ඩිස්නි බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් චරිත ලැයිස්තුව#බැබෙට්|ප්ලමට්]] ලෙස – මාලිග‍යේ සේවිකාවක වූ මැයි ලුමියර්ගේ පෙම්වතියයි. මැයි දූවිලි පිස්නයක් බවට පත්ව ඇත.&lt;ref name=&quot;RawCast&quot; /&gt;
* [[නේතන් මැක්]], [[ඩිස්නි බියුටි ඇන්ඩ්ද බීස්ට් චරිත ලැයිස්තුව#චිප් පොට්ස්|චිප්]] ලෙස – පොට්ස් මහත්මියගේ ධෛර්යවන්ත පුත්‍රයායි. මොහු [[තේ කෝප්පය]]ක් බවට පත්ව ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Gavin |first=Michael |url=http://www.insidethemagic.net/2016/08/photo-first-look-at-dan-stevens-beast-prince-form-from-disneys-live-action-beauty-and-the-beast-movie/ |title=PHOTO: First look at Dan Stevens Beast (prince form) from Disney's live-action 'Beauty and the Beast' movie! |publisher=Inside the Magic |date=August 27, 2016 |accessdate=March 2, 2017}}&lt;/ref&gt;
* [[හැටී මොරහාන්]], [[ඩිස්නි බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් චරිත ලැයිස්තුව#ඉන්ද්‍රජාලිකාව|ඇගතේ]] ලෙස – දිළිඳු තාපසිකාවක සහ විලේනුවේහි නිවැසියක වන මැය සැබැවින්ම කුමරුට ශාප කළ ඉන්ද්‍රජාලිකාවයි.&lt;ref name=&quot;releasedateportal&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.releasedateportal.com/movies/beauty-and-the-beast-release-date-2/ |title=Beauty and the Beast Release Date - 2017 |publisher=Releasedateportal.com |date=June 30, 2016 |accessdate=March 2, 2017}}&lt;/ref&gt;
** මොරහාන් විසින්ම මෙහි පූර්වකථනය සිදු කරයි.
** රීටා ඩේවීස් මෙහි පූර්වකථනයෙහි එන වියපත් සිඟන්නියගේ චරිතය නිරූපණය කරයි.
* [[ඒඩ්‍රියන් ෂිලර්]], [[ඩිස්නි බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් චරිත ලැයිස්තුව|මොන්සියූර් ඩි’ආර්ක්]] ලෙස – ප්‍රදේශයේ උන්මන්තකාගාරයේ පාලකයා වන මොහු ගැස්ටන්ගෙන් අල්ලස් ලබාගෙන මොරිස්ව එයට ඇතුළත් කරයි.&lt;ref name=&quot;releasedateportal&quot; /&gt;
* [[ජෙරාඩ් හොරාන්]], මොන්සියූර් ජීන් ‍පොට්ස් ලෙම – [[කුඹල් කර්මාන්තය|කුඹල්කරුවකු]] සහ විලේනුවේහි නිවැසියකු වන මොහු පසුව පොට්ස් මහත්මියගේ සැමියා සහ චිප්ගේ පියා බව පෙනී යයි.
* [[හේඩ්න් ග්වයින්]], ක්ලෝතිල්ඩ් ලෙස – විලෙනුවේහි නිවැසියකු වන මැය පසුව කොග්ස්වර්ත්ගේ බිරිය බැව් හෙළිවේ.
* [[රේ ෆියර්සන්]], පෙරී රොබට් ලෙස – විලේනුවේහි ප්‍රාදේශීය ආචාර්යවරයකු වන මොහු බෙල්හට කුඩා පුස්තකාලයෙන් පොත් රැගෙන යාමට දිරි ගන්වයි.
* සොෆී රේයිඩ්, [[රෆායෙල් කොහෙන්]], සහ කාර්ලා නෙලා විසින් [[ඩිස්නි බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් චරිත ලැයිස්තුව|බිම්බෙට්වරියන්]] ලෙස රංගනයේ යෙදෙයි – මෙම ස්ත්‍රීන් ‍තිදෙනා ගැස්ටන්ට ගෞරව කරයි.
* ජිමී ජොන්ස්ටන්, ඩීන් ස්ට්‍රීට් සහ ඇලෙක්සිස් ලොයිසන් විසින් ටොම්, ඩික් සහ ස්ටැන්ලිගේ චරිත නිරූපණය කරයි – මෙම මිනිසුන් තිදෙනා ගැස්ටන්ගේ සහායකයින් වේ.
* සෝ රේනි, බෙල්ගේ මව ලෙස – මොරිස්ගේ හිටපු බිරිය වන ඇය වසංගයක් වැළඳීම හේතුවෙන් බෙල්ගේ කුඩා කල මියගියා ය.
* [[ක්ලයිව් රෝව්]], [[ඩිස්නි බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් චරිත ලැයිස්තුව|කුයිසිනියර්]] ලෙස – මාලිගයේ ප්‍රධාන [[සූපවේදියා]] වන මොහු [[මුළුතැන්ගෙයි උඳුන|උඳුනක්]] බවට පත්ව ඇත.
* තෝමස් පැඩ්න්, චැපියු ලෙස – කුමරුගේ මෙහෙකරුවකු වන මොහු [[කබා රාක්කය]]ක් බවට පත්ව ඇත.
* [[හෙන්රි ගැරට් (නළුවා)|හෙන්රි ගැරට්]], රජු ලෙස – කුමරුගේ පියා වූ මොහු සිය භාර්යාවගේ මරණින් පසුව සිය පුත්‍රයාව දැඩි අයුරින් හදාවඩා ගත්තේ ය.
* හැරියට් ජෝන්ස්, රැජින ලෙස – කුමරුගේ මව වන මැයි කුමරුගේ කුඩා වියේ දී මියගියා ය.}}

==නිෂ්පාදනය==

===සංවර්ධනය===
මින් පෙර ඩිස්නි ආයතනය විසින් [[බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් (මියැසිය)|1994 මියැසියෙහි]] අනුවර්තනයක් ආරම්භ කොට තිබිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Marmiroli|first=Adriana|url=http://www.lastampa.it/2009/06/05/spettacoli/alan-menken-adesso-musical-anche-in-italia-tpFNsKZZjpc7PLwUeVEkKM/pagina.html|title=Alan Menken Adesso musicalanche in Italia|work=[[ලා ස්ටැම්පා|La Stampa]]|date=June 5, 2009|accessdate=May 21, 2015|language=Italian|trans-title=Alan Menken musicals now in Itaty}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Hill|first=Jim|url=http://jimhillmedia.com/blogs/jim_hilll/archive/2009/07/01/hollywood-bets-big-on-beast-considers-remake-of-my-fair-lady.aspx|title=Hollywood bets big on 'Beast,' considers remake of 'My Fair Lady'|work=Jim Hill Media|date=July 1, 2009|accessdate=May 21, 2015}}&lt;/ref&gt; කෙසේනමුත්, 2011 සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී [[ඇලන් මෙන්කන්]] පැවසූයේ ''බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්'' වේදිකා සංගීත ප්‍රසංගයෙහි චිත්‍රපට අනුවර්තනය &quot;අත්හැර දැමූ බවයි&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.denofgeek.com/movies/725326/alan_menken_interview_tangled_movie_scores_musicals_enchanted_2_snow_queen_and_more.html|last=Brew|first=Simon|title=Alan Menken interview: Tangled, movie scores, musicals, Enchanted 2, Snow Queen and more|accessdate=January 22, 2011|date=January 11, 2011|publisher=[[ඩෙනිස් පබ්ලිෂිං|Den of Geek]]}}&lt;/ref&gt;

2014 අප්‍රේල් වන විට, [[වෝල්ට් ඩිස්නි පික්චර්ස්]] ආයතනය විසින් ''[[බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් (1991 චිත්‍රපටය)|බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්]]'' චිත්‍රපටයේ නව සජීවී-ක්‍රියාදාම චිත්‍රපටය ගොඩනැගීම ආරම්භ කළේ ''[[ඇලිස් ඉන් වොන්ඩර්ලෑන්ඩ් (2010 චිත්‍රපටය)|Alice in Wonderland]]'', ''[[මැලෙෆිෂන්ට් (චිත්‍රපටය)|Maleficent]]'', ''[[සින්ඩරෙල්ලා (2015 ඩිස්නි චිත්‍රපටය)|සින්ඩරෙල්ලා]]'' සහ ''[[ද ජංගල් බුක් (2016 චිත්‍රපටය)|The Jungle Book]]'' වැනි වෙනත් සජීවී-ක්‍රියාදාම ෆැන්ටසි චිත්‍රපට නිර්මාණය කිරීමෙන් අනතුරුවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Chitwood|first1=Adam|title=Rumor: Could Bill Condon Direct Disney's Live-Action BEAUTY AND THE BEAST?|url=http://collider.com/beauty-and-the-beast-bill-condon/|accessdate=May 20, 2015|publisher=[[Collider.com]]|date=April 11, 2014}}&lt;/ref&gt; 2014 ජූනි මස, [[බිල් කොන්ඩන්]] චිත්‍රපටය අධ්‍යක්ෂණයට අත්සන් තැබූයේ [[එවන් ස්පිලියොටොපෞලෝස්]]ගේ පිටපතක් අනුවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kroll|first1=Justin|title=Bill Condon to Direct Live-Action 'Beauty and the Beast' Film for Disney|url=http://variety.com/2014/film/news/bill-condon-beauty-and-the-beast-disney-1201151834/|accessdate=January 27, 2015|publisher=[[වැරයිටි (සඟරාව)|Variety]]|date=June 4, 2014}}&lt;/ref&gt; පසුව එම වර්ෂයේම සැප්තැම්බර් මස, [[ස්ටීවන් ‍ච්බොස්කි]] (මින් පෙර වොට්සන්ව ''[[ද පර්ක්ස් ඔෆ් බීං අ වෝල්ෆ්ලවර් (චිත්‍රපටය)|The Perks of Being a Wallflower]]'' තුළ අධ්‍යක්ෂණය කළ) මෙහි පිටපත නැවත රචනා කිරීමට සම්බන්ධ කරගැනිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Sperling|first=Nicole|url=http://insidemovies.ew.com/2014/09/29/perks-of-being-a-wallflower-stephen-chbosky-beauty-and-the-beast/ |title='Perks of Being a Wallflower' author will adapt 'Beauty and the Beast' |publisher=[[එන්ටර්ටේන්මන්ට් වීක්ලි|Entertainment Weekly]] |date=September 29, 2014 |accessdate=September 30, 2014}}&lt;/ref&gt;

කොන්ඩන් මෙහි අධ්‍යක්ෂක ලෙස බඳවා ගැනීමට ප්‍රථම ඩිස්නි ආයතනය ඔහුට චිත්‍රපටය වඩාත් විප්ලවකාරී අයුරින් නිර්මාණයට යෝජනා කොට තිබුණේ [[යුනිවර්සල් ස්ටූඩියෝස්]] ආයතනය විසින් ''[[ස්නෝ වයිට් ඇන්ඩ් ද හන්ට්ස්මන්|Snow White and the Huntsman]]'' (2012) ප්‍රතිනිර්මාණය කොට තිබීම හේතුවෙනි. පසුව කොන්ඩන් පැහැදිළි කළේ &quot;''[[ෆ්‍රෝසන් (2013 චිත්‍රපටය)|Frozen]]'' චිත්‍රපටය විවෘත කිරීමෙන් පසුව පැරණි-ගුරුකුල ආරේ සංගීතය කෙරෙහි සුවිසල් අන්තර්ජාතික ප්‍රේක්ෂන ප්‍රතිචාර හිමිවූ බවයි. නමුත් ආරම්භයේ දී ඔවුන් පැවසූයේ, 'අප මියැසියකට ප්‍රිය කළත්, එහි අඩක් පමණක් ගීතවලින් සම්පූර්ණ වී තිබිය යුතුයි.' මගේ කැමැත්ත වූයේ චිත්‍රපටය භාරගෙන එය මෙම නව මාධ්‍යය ඔස්සේ සිදු කිරීමයි— රනම් සජීවී-ක්‍රියාදාම අයුරින් — එසේම සම්පූර්ණ සංගීතමය චිත්‍රපටයක් අයුරින්. මේ නිසා මම මිනිත්තුවකට මග හැරියා. එවිට ඔවුන් පැමිණ පැවසූයේ, 'නෑ, නෑ, නෑ, අපි ඒක ගන්නම්. අපි ඒ විදියට කරමු' යනුවෙනි&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kilday|first1=Gregg|title='Beauty and the Beast' Director on How 'La La Land' Is Bringing Musicals Back|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/beauty-beast-director-bill-condon-bringing-musicals-back-981418|accessdate=3 April 2017|work=The Hollywood Reporter|publisher=Prometheus Global Media|date=2 March 2017|location=Los Angeles}}&lt;/ref&gt; වොල්ට් ඩිස්නි පික්චර්ස්හි නිෂ්පාදන සභාපතිවරයා වූ [[සීන් බේලි]] චිත්‍රපටය සංගීතමය අයුරින් තැනීමේ තීරණය ලබාදීමට [[වෝල්ට් ඩිස්නි ස්ටූඩියෝස් (කොට්ඨාසය)|වෝල්ට් ඩිස්නි ස්ටූඩියෝස්]] සභාපති [[ඇලන් එෆ්. හෝර්න්]] හට භාර කළේ ය: &quot;අප මේ වෙනුවෙන් වසර පහක් හෝ හයක් කටයුතු කළා. මාස 18ක සිට වසර දෙකක් තිස්සේ ''බියුටි'' සංකීර්ණ නාට්‍යමය ව්‍යාපෘතියක් වූවා. තිර පිටපත් ලියැවුණේ එය සිහිගන්වමින්. එකල එය සංගීතමය චිත්‍රපටයක් වූයේ නැහැ. නමුත් අපට ඒ සම්බන්ධයෙන් තීරණයක් ලබාගත නොහැකි වූ හෙයින් එය ඩිස්නි වෙනුවෙන් ඇලන් හෝර්න්ට භාර කළා. අප වටහා ගත්තා ගීත වෙනුවෙන් තරගකාරී වාසියක් පවතින බව. වැඩිහිටියන්ට දරුවන්ට මෙන් යළි සිතන්නට සැලැස්වීමේ වරද කුමක් ද?&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Fleming, Jr.|first1=Mike|title=Sean Bailey On How Disney's Live-Action Division Found Its 'Beauty And The Beast' Mojo|url=http://deadline.com/2017/03/beauty-and-the-beast-sean-bailey-disney-emma-watson-1202047710/|accessdate=3 April 2017|work=Deadline.com|publisher=Penske Business Media|date=21 March 2017|location=Los Angeles}}&lt;/ref&gt;

===නළුවරණය===
2015 ජනවාරි මස, [[එමා වොට්සන්]] නිවේදනය කළේ [[බෙල් (ඩිස්නි)|බෙල්]] ලෙස ඇය මෙහි ප්‍රධාන කාන්තා චරිතය නිරූපණය කරන බවයි.&lt;ref name=WatsonCast&gt;{{cite news|last1=Hayden|first1=Erik|title=Emma Watson Cast in Disney's Live-Action 'Beauty and the Beast'|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/emma-watson-cast-disneys-live-767095|accessdate=January 27, 2015|publisher=[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්|The Hollywood Reporter]]|date=January 26, 2015}}&lt;/ref&gt; වොට්සන් [[වෝල්ට් ඩිස්නි ස්ටූඩියෝස්]] සභාපති [[ඇලන් එෆ්. හෝර්න්]]ගේ පළමු තේරීම වූයේ, ඔහු මීට පෙර [[වෝනර් බ්‍රොස්.]] සමාගමේ කටයුතු කොට තිබූ බැවිනි. එම සමාගම විසින් මුදාහළ [[හැරී පොටර් (චිත්‍රපට මාලාව)|''හැරී පොටර්'']] චිත්‍රපට අටෙහි වොට්සන් සම-ප්‍රධාන නිළියක ලෙස [[හර්මයිනි ග්‍රේන්ජර්]]ගේ චරිතය නිරූපණය කොට තිබිණි.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Fleming, Jr.|first1=Mike|title=Sean Bailey On How Disney's Live-Action Division Found Its 'Beauty And The Beast' Mojo|url=http://deadline.com/2017/03/beauty-and-the-beast-sean-bailey-disney-emma-watson-1202047710/|accessdate=3 April 2017|work=Deadline.com|publisher=Penske Business Media|date=21 March 2017|location=Los Angeles}}&lt;/ref&gt; මාස දෙකකට පසු, මාර්තුවේ දී, [[ලූක් එවන්ස් (නළුවා)|ලූක් එවන්ස්]] සහ [[ඩෑන් ස්ටීවන්ස්]] විසින් පිළිවෙලින් ගැස්ටන් සහ මෘගයාගේ චරිත නිරූපණය කරන බැව් හෙළි විය.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kroll|first1=Justin|title=Luke Evans to Play Gaston in Disney's 'Beauty and the Beast' (EXCLUSIVE)|url=http://variety.com/2015/film/news/luke-evans-to-play-gaston-in-disneys-beauty-and-the-beast-1201446186/|accessdate=March 9, 2015|publisher=[[වැරයිටි (සඟරාව)|Variety]]|date=March 4, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Disney's 'Beauty and the Beast' Casting Dan Stevens as the Beast (Exclusive)|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/disneys-beauty-beast-casts-dan-779323|accessdate=March 9, 2015|publisher=[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්|The Hollywood Reporter]]|date=March 4, 2015}}&lt;/ref&gt; ඉන් පසු දින වොට්සන් විසින් [[ට්විටර්]] ඔස්සේ මේ බව සනාථ කොට තිබිණි.&lt;ref name=StevensCast&gt;{{cite tweet|author=Emma Watson|author-link=එමා වොට්සන්|user=EmWatson|title=Could not be more happy that this man will be Beast!!! Welcome aboard @thatdanstevens #beautyandthebeast pic.twitter.com/F1ghG3pvcU|number=573425651149094912|date=March 5, 2015|accessdate=March 9, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=EvansCast&gt;{{cite tweet|author=Emma Watson|author-link=එමා වොට්සන්|user=EmWatson|title=Bonjour Gaston! ❤️ Welcome! #BeautyAndTheBeast pic.twitter.com/oerhe1ilGs|number=573430507633000448|date=March 5, 2015|accessdate=March 9, 2015}}&lt;/ref&gt; සෙසු ප්‍රමුඛ රංගන ශිල්පීන් වන [[ජෝෂ් ගෑඩ්]], [[එමා තොම්සන්]], [[කෙවින් ක්ලයින්]], [[ඕඩ්‍රා මැක්ඩොනල්ඩ්]], [[ඉයන් මැකෙලන්]], [[ගුගු ම්බතා-රෝ]], [[එවන් මැක්ග්‍රෙගර්]], සහ [[ස්ටැන්ලි ටකී]] පිළිබඳනිවේදනය කෙරුණේ එම වර්ෂයේ මාර්තු සිට අප්‍රේල් දක්වා කාලය තුළයි. ඔවුන් විසින් පිළිවෙලින් ලේෆෞ, පොට්ස් මහත්මිය, මොරිස්, මදාම් ඩි ගාඩරෝබ්, කොග්ස්වර්ත්, ප්ලමෙට්, ලුමියර් සහ කැඩෙන්සාගේ චරිත නිරූපණය කරනු ලබයි.&lt;ref name=GadCast&gt;{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Josh Gad Joining Disney's Live-Action 'Beauty and the Beast' (Exclusive)|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/josh-gad-joining-disneys-live-781061|accessdate=March 15, 2015|publisher=[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්|The Hollywood Reporter]]|date=March 13, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReleaseThompsonKline&quot; /&gt;&lt;ref name=McDonaldCast&gt;{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Audra McDonald Joining Disney's Live-Action 'Beauty and the Beast' (Exclusive)|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/audra-mcdonald-joining-disneys-live-784159|accessdate=April 16, 2015|publisher=[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්|The Hollywood Reporter]]|date=March 27, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=McKellenCast&gt;{{cite news|last1=Kroll|first1=Justin|title=Ian McKellen to Play Cogsworth in Disney's 'Beauty and the Beast' 
(EXCLUSIVE)|url=http://variety.com/2015/film/news/beauty-beast-ian-mckellen-cogsworth-1201464763/|accessdate=April 11, 2015|publisher=[[වැරයිටි (සඟරාව)|Variety]]|date=April 10, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=RawCast&gt;{{cite news|last1=Kroll|first1=Justin|title='Beyond the Lights' Star Gugu Mbatha-Raw Joins 'Beauty and the Beast' (EXCLUSIVE)|url=http://variety.com/2015/film/news/beauty-and-the-beast-gugu-mbatha-raw-plumette-1201470581/|accessdate=April 14, 2015|publisher=[[වැරයිටි (සඟරාව)|Variety]]|date=April 13, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=McGregorCast&gt;{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Ewan McGregor to Play Lumiere in 'Beauty and the Beast' (Exclusive)|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/ewan-mcgregor-play-lumiere-beauty-790480|accessdate=May 19, 2015|publisher=[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්|The Hollywood Reporter]]|date=April 21, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TucciCast&gt;{{cite web|last1=Kroll|first1=Justin|url=http://variety.com/2015/film/news/stanley-tucci-beauty-and-the-beast-casting-1201476986/ |title=Stanley Tucci Rounds Out Cast of 'Beauty and the Beast' (EXCLUSIVE)|publisher=[[වැරයිටි (සඟරාව)|Variety]] |date=April 21, 2015 |accessdate=May 19, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://decoy.tvpassport.com/q_a/q-january-i-read-emma-watson-was-star-disneys-live-action-beauty-and-beast-film-and-production-w?subid=national-00001|title=Q &amp; A|last=Thomlison|first=Adam|publisher=TV Media|accessdate=August 3, 2015}}&lt;/ref&gt;

බ්‍රෝඩ්වේ තුළ බෙල්ගේ චරිතය නිරූපණය කළ [[සුසෑන් ඊගන්]] පැවසූයේ වොට්සන්ගේ තේරීම &quot;පරිපූර්ණ&quot; බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.broadwayworld.com/article/Original-Broadway-Belle-Susan-Egan-Comments-on-Emma-Watson-in-BEAUTY-AND-THE-BEAST-20150126|title=Original Broadway 'Belle' Susan Egan Comments on Emma Watson in BEAUTY AND THE BEAST|work=Broadway World|date=January 26, 2015|accessdate=August 11, 2015}}&lt;/ref&gt; මුල් සජීවීකරණ චිත්‍රපටයේ සහ එහි අනුගාමී කෘතිවල බෙල්ගේ චරිතයට හඬකැවූ [[පේජ් ඕ’හාරා]] වොට්සන්හට ගායන පාඩම් ඉගැන්වීමට ඉදිරිපත් වූවා ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://watsonuncensored.blogspot.com/2015/02/paige-ohara-wants-to-teach-emma-watson.html|title=Paige O'Hara wants to teach Emma Watson|work=Emma Watson Updates|date=February 4, 2015|accessdate=August 11, 2015}}&lt;/ref&gt;

''[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්|The Hollywood Reporter]]'' තුළ වාර්තාකොට ඇත්තේ ආරම්භයේ දී, හමා වොට්සන්හට ඇ.ඩො. මිලියන 3ක් ගෙවූ බවයි. එකඟතාව අනුව චිත්‍රපටය ලොවපුරා ''[[මැලෙෆිෂන්ට් (චිත්‍රපටය)|Maleficent]]''හි ඇ.ඩො. මිලියන 759කට සමාන බොක්ස් ඔෆීස් ආදායමක් ලැබුවහොත් ඇගේ අවසන් ආදායම ඇ.ඩො. මිලියන 15 තරම් අගයයක් දක්වා ඉහළ යනු ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/how-emma-watson-is-getting-paid-beauty-beast-986316|title=Emma Watson and What Disney Pays Its Modern Princesses|author=Tatiana Siegel|publisher=''[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්|The Hollywood Reporter]]''|date=March 17, 2017|accessdate=March 17, 2017}}&lt;/ref&gt;

===රූගත කිරීම===
චිත්‍රපටයේ [[ප්‍රධාන ඡායාරූපකරණය]] එංගලන්තයේ [[සරේ]]හි [[ෂෙපර්ටන් ස්ටූඩියෝස්]]හි දී ඇරඹියේ 2015 මැයි 18 දින ය.&lt;ref name=&quot;ReleaseThompsonKline&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Foutch|first1=Haleigh|title=Todd Lieberman Offers Updates on Allegiant and Disney's Beauty and the Beast|url=http://collider.com/allegiant-movie-ending-beauty-and-the-beast-todd-lieberman/|accessdate=May 19, 2015|work=[[Collider.com]]|date=March 7, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=On the Set for 5/18/15: Emma Watson Starts 'Beauty and the Beast', Oliver Stone Wraps 'Snowden', Melissa Mccarthy Finishes 'Michelle Darnell' &amp; More|url=http://www.ssninsider.com/on-the-set-for-51815-emma-watson-starts-beauty-and-the-beast-oliver-stone-wraps-snowden-melissa-mccarthy-finishes-michelle-darnell-more/|accessdate=May 18, 2015|publisher=SSN Insider|date=May 18, 2015}}&lt;/ref&gt; ප්‍රධාන නළුවන් සමග රූගත කිරීම් අගෝස්තු 2 දින අවසන් විය.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Trumbore|first=Dave|title=Emma Watson Wraps 'Beauty and the Beast' on 'Harry Potter' Anniversary|url=http://collider.com/emma-watson-wraps-beauty-and-the-beast-on-harry-potter-anniversary/|accessdate=August 23, 2015|publisher=[[Collider.com]]|date=August 23, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Twitter Watch: Emma Watson &amp; Luke Evans Wrap Filming on BEAUTY AND THE BEAST|url=http://www.broadwayworld.com/article/Twitter-Watch-Emma-Watson-Luke-Evans-Wrap-Filming-on-BEAUTY-AND-THE-BEAST-20150824|accessdate=August 27, 2015|publisher=Broadway World|date=August 24, 2015}}&lt;/ref&gt; දින හයකට පසු, සම-නිෂ්පාදක ජැක් මොරිසේ සනාථ කළේ චිත්‍රපටය නිල වශයෙන් නිෂ්පාදනයට යොමුවී ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Disney's Live Action BEAUTY AND THE BEAST Officially Wraps Production!|url=http://www.broadwayworld.com/article/Disneys-Live-Action-BEAUTY-AND-THE-BEAST-Officially-Wraps-Production-20150827|accessdate=August 27, 2015|publisher=Broadway World|date=August 27, 2015}}&lt;/ref&gt;

මෘගයාගේ රූව නිරූපණය කරන ලද්දේ “සිරුර සඳහා වඩා සම්පදායික සලරූ ග්‍රහණ පාලනයක් සහ බාහිර පෙනුමක් සහිතව&quot; ය. එහිදී, නළු ඩෑන් ස්ටීවන්ස්හට &quot;චිත්‍රපටයේ වැඩි දර්ශන ප්‍රමාණයක් සඳහා බොරු කකුල් මත රාත්තල් හතළිහක් බරැති අළු පැහැ ඇඳුමක් ඇඳීමට සිදු විය&quot;. මෘගයාගේ මුහුණේ දර්ශන ග්‍රහණය වෙනම සිදුකෙරුණේ &quot;මිනිස් මුහුණේ සියුම් ලක්ෂණ පිළිබිඹු වන ලෙසත්&quot; සහ &quot;ඔහුට ඇතිවන හැඟීම් [ග්‍රහණයට]&quot; ය. ගෘහභාණ්ඩ බවට පත් මාලිග සේවකයන්ගේ රූ නිර්මාණය කෙරුණේ [[පරිගණක සජීවීකරණය|CGI සජීවීකරණය]] ආධාරයෙනි.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Erbland|first1=Kate|title='Beauty and the Beast' Is a Technological Marvel, But for Its Actors, the Challenge was Daunting|url=http://www.indiewire.com/2017/03/beauty-and-the-beast-technology-dan-stevens-guga-mbatha-raw-1201794115/|website=IndieWire|publisher=Penske Business Media|accessdate=23 March 2017}}&lt;/ref&gt;

===සංගීතය===
{{main article|බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් (207 ධ්වනිපථය)}}

1991දී මුදාහරින විට, ''[[බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් (1991 චිත්‍රපටය)|බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්]]'' [[වෝල්ට් ඩිස්නි පික්චර්ස්]]හි හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් බවට පත්වූයේ පද රචක හොවාඩ් ඇෂ්මන් සහ සංගීත නිර්මාණකරු ඇලන් මෙන්කන්ගේ ඔස්කාර් සම්මානලාභී ස්වර ලිපි රසිකයන් මිලියන ගණනාවක් එය වටා එක් රැස්වීඹයි. බිල් කොන්ඩන්ගේ අදහස වන්නේ, චිත්‍රපටයේ සජීවී-ක්‍රියාදාම ප්‍රභේදයක් අධ්‍යක්ෂණය කිරීමට ඔහු එකඟ වූයේ එහි වූ මුල් ස්වර ලිපියයි. &quot;එම ස්වර ලිපිය තුළින් බොහෝ දෑ අනාවරණය වීමට තිබුණා&quot;, ඔහු පවසන්නේ, &quot;ඔබ ගීත දකින විට එහි සමූහය තුළ ඝට්ටනය වන ගීත නැති බව පෙනෙන්නට ඇති. සැබැවින්ම ෆ්‍රෑන්ක් රිච් පවසන්නේ එය 1991 හොඳම බ්‍රෝඩ්වේ මියැසිය බවයි. සජීවීකෘත ප්‍රභේදය තරමක් අඳුරු අතර, පැරණි ඩිස්නි සුරංගනා කථාවලට වඩා තරමක් නූතනයි. එම ප්‍රභේදය ගෙන එය නව මාධ්‍යයට මුසු කරන්න&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.filmjournal.com/features/tale-old-time-bill-condon-livens-disneys-beauty-and-the-beast |title=Tale as Old as Time: Bill Condon livens up Disney’s ‘Beauty and the Beast’ &amp;#124; Film Journal International |publisher=Filmjournal.com |date= |accessdate=March 8, 2017}}&lt;/ref&gt;

කොන්ඩන් ආරම්භයේ දී, මුල් චිත්‍රපටයේ අදහස පමණක් ගැනීමට තීරණය කොට තිබුණත්, [[බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් (මියැසිය)|බ්‍රෝඩ්වේ මියැසියෙහි]] [[ඇලන් මෙන්කන්]], [[හොවාඩ් ඇෂ්මන්]] සහ [[ටිමි රයිස්]] විසින් නිර්මිත ගීතවලින් බොහෝමයක් ඇතුළත් කිරීමට සැලසුම් කළේ ය. ඔහුගේ අභිප්‍රාය වූයේ &quot;ඍජුව-ඉදිරියට ‍දිවෙන, සජීවී-ක්‍රියාදාම, විශාල පිරිවැයක් සහිත චිත්‍රපට මියැසියක්&quot; නිර්මාණය කිරීමයි.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Tapley|first=Kristopher|url=http://www.hitfix.com/in-contention/twilight-director-bill-condon-to-translate-disneys-beauty-and-the-beat-to-live-action#XlmGEuY4YfavH3C3.99|title='Twilight' director Bill Condon will translate Disney's 'Beauty and the Beast' to live action (UPDATED)|publisher=[[HitFix]]|date=June 4, 2014|accessdate=June 5, 2014}}&lt;/ref&gt; මෙන්කන් චිත්‍රපටයේ සංගීත චිහ්නය නිර්මාණය දායක විය. මෙයට මුල් චිත්‍රපටයට ඔහු සහ [[හොවාඩ් ඇෂ්මන්]] විසින් නිර්මාණය කළ ගීත සමග මෙන්කන් සහ [[ටිම් රයිස්]] විසින් රචිත නවමු ගීත ද ඇතුළත් විය.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=McNary|first1=Dave|title=Disney's Live-Action 'Beauty and the Beast' Set for March 17, 2017|url=http://variety.com/2015/film/news/beauty-and-the-beast-release-date-disney-live-action-2017-1201453646/|accessdate=May 28, 2015|work=[[වැරයිටි (සඟරාව)|Variety]]|date=March 16, 2015}}&lt;/ref&gt; චිත්‍රපටය මෙන්කන් පැවසූයේ බ්‍රෝඩ්වේ මියැසිය සඳහා රචිත ගීත පමණක් නොව අලුතින් නිර්මාණය කළ ගීත හතරක් ද ඇතුළත් වන බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Robbins|first=Caryn|url=http://www.broadwayworld.com/article/Alan-Menken-Confirms-3-New-Songs-for-BEAUTY-AND-THE-BEAST-Film-Broadway-Tunes-Will-Not-Be-Included-20150605 |title=Alan Menken Confirms 3 New Songs for BEAUTY AND THE BEAST Film; Broadway Tunes Will Not Be Included |publisher=Broadway World|date=June 5, 2015 |accessdate=June 5, 2015}}&lt;/ref&gt; කෙසේනමුත්, මියැසිය සඳහා රචිත &quot;Home&quot; ගීතයේ වාදන ප‍්‍රභේදය බෙල් මාලිගයේ ඇ‍ගේ කුටියට පළමුවරට පිවිසෙන අවස්ථාව සහිත ජවනිකාවට භාවිතා වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee|first=Ashley|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/beauty-beast-new-songs-composer-alan-menken-lost-lyrics-gay-character-985602 |title='Beauty and the Beast' Composer Alan Menken on Rediscovering Lost Lyrics and Why He's &quot;Shutting Up&quot; About That Gay Character |publisher=Hollywood Reporter|date=March 14, 2017 |accessdate=March 15, 2017}}&lt;/ref&gt;

2017 ජනවාරි 19 දින ඩිස්නි සමාගම සහ [[සෙලීන් ඩියෝන්]] යන දෙදෙනාම විසින් සනාථ කළේ අවසන් තේමාවන්හි යෙදෙන &quot;[[හව් ඩස් අ මෝමන්ට් ලාස්ට් ෆොරෙවර්|How Does a Moment Last Forever]]&quot; නම් නව ගීතය ගයන්නේ ඩියෝන් විසින් බවයි. 1991 මුල් [[බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් (ඩිස්නි ගීතය)|බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්]] යුග ගීතයේ [[පීබෝ බ්‍රයිසන්]] සමග ගායනය සිදුකළේ ද ඩියෝන් විසින්ම ය.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://people.com/music/celine-dion-beauty-and-the-beast-soundtrack-song/ |title=Céline Dion Set to Perform New Song for Live-Action Beauty and the Beast Soundtrack |work=People |department=Music |date=January 19, 2017 |accessdate=January 26, 2017 |author=Tracy, Brianne}}&lt;/ref&gt; එමෙන්ම, 2017 ජනවාරි 26 දින [[ජෝෂ් ග්‍රෝබන්]] විසින් නව ගීතයක් වන &quot;[[එවර්මෝ (බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් ගීතය)|Evermore]]&quot; ගායනා කරන බව නිවේදනය කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|url =https://www.instagram.com/p/BPdWUimAEhA/?hl=en|title = I am thrilled to announce that I'll be performing an all-new original song, &quot;How Does A Moment Last Forever,&quot; for Disney's live-action Beauty and the Beast. Being a part of the original film was such a magical experience in my life, and I'm truly honored to be a part of this film again. // Je suis ravie de vous annoncer que je chanterai la nouvelle chanson thème du film La Belle et la Bête, &quot;How Does A Moment Last Forever&quot;. Avoir fait 
partie du film original de Disney a été une expérience magique dans ma vie et je suis encore plus honorée de répéter cette expérience. – Céline |work = Instagram|date = January 19, 2017|accessdate = January 20, 2017|last = Dion|first = Céline}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url =http://people.com/music/celine-dion-beauty-and-the-beast-soundtrack-song/|title = Céline Dion Set to Perform New Song for Live-Action Beauty and the Beast Soundtrack|work = People|date = January 19, 2017|accessdate = January 20, 2017|last = Tracey|first = Brianne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://finance.yahoo.com/news/celine-dion-perform-original-song-201000316.html |title=Céline Dion To Perform Original Song &quot;How Does A Moment Last Forever&quot; For Disney's &quot;Beauty and the Beast&quot;|date=January 19, 2017 |accessdate=January 19, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|first=Oliver |last=Gettell |url=http://ew.com/movies/2017/01/26/josh-groban-beauty-and-the-beast-song-evermore/ |title=Beauty and the Beast: Josh Groban records new song Evermore |publisher=Ew.com |date=January 26, 2017 |accessdate=March 2, 2017}}&lt;/ref&gt;

2017 චිත්‍රපටය තුළ 1991 මුල් චිත්‍රපටයේ ඇතුළත් ගීතයක් වන [[බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් (ඩිස්නි ගීතය)|බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්]] ගීතයේ ප්‍රතිනිර්මාණයක් ඇතුළත් අතර, එය [[ඇරියානා ග්‍රෑන්ඩ්]] සහ [[ජෝන් ලෙජන්ඩ්]] විසින් ගයන යුග ගීතයක් යැයි වාර්තා විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url =https://www.instagram.com/p/BPGesF2lNVE/?taken-by=arianagrande|title = Ariana Grande on Instagram: &quot;🥀.&quot; |work = Instagram|date = January 10, 2017|accessdate = January 11, 2017|last = Grande|first = Ariana}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url =http://www.eonline.com/news/821374/it-looks-like-ariana-grande-and-john-legend-are-teaming-up-for-a-beauty-and-the-beast-duetl|title = It Looks Like Ariana Grande and John Legend Are Teaming Up for a Beauty and the Beast Duet |work = E!|date = January 10, 2017|accessdate = January 11, 2017|last = Nessif|first = Bruna}}&lt;/ref&gt; ග්‍රෑන්ඩ් සහ ලෙජන්ඩ්ගේ [[බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් (ඩිස්නි ගීතය)|බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්]]හි යාවත්කාලීන ප්‍රභේදය එහි මුල් ගීතයට ඉතා සමීප ය. 1991 ඩිස්නි චිත්‍රපටයේ මෙහි මුල් ගීතය සඳහා යුග ගායනයෙන් දායක වූයේ සෙලීන් ඩියෝන් සහ පීබෝ බ්‍රයිසන් ය.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Reed |first=Ryan |url=http://www.rollingstone.com/music/news/watch-ariana-grande-john-legend-cover-beauty-and-the-beast-theme-w470582 |title=Watch Ariana Grande, John Legend Cover 'Beauty and the Beast' Theme |publisher=Rolling Stone |date= |accessdate=March 8, 2017}}&lt;/ref&gt;

[[එමා තොම්සන්]] විසින් ද ගීතයේ පෙරැළි ප්‍රභේදයක් ගායනා කරන ලදී. මෙහි 1991 මුල් සජීවීකරණ චිත්‍රපටය සඳහා එම ගීතය ගායනා කොට තිබුණේ [[ඇන්ජෙලා ලැන්ස්බරි]] ය.&lt;ref name=&quot;variety1&quot;&gt;{{cite web|author=Maane Khatchatourian |url=http://variety.com/2017/music/news/ariana-grande-john-legend-beauty-and-the-beast-music-video-1202002624/ |title=Beauty and the Beast Music Video: Ariana Grande John Legend Sing Theme |publisher=Variety |date= |accessdate=March 8, 2017}}&lt;/ref&gt;

2017 මාර්තු 5 දින ඩිස්නි ආයතනය විසින් [[බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් (ඩිස්නි ගීතය)|බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්]] ගීතයේ ඇරියානා ග්‍රෑන්ඩ් සහ ජෝන් ලෙජන්ඩ්ගේ නව අර්ථකථන ගීතයේ [[සංගීත වීඩියෝව]]ක් ඩිස්නිහි [[ෆ්‍රීෆෝර්ම් (රූපවාහිනී නාළිකාව)|Freeform]] රූපවාහිනී ජාලය ඔස්සේ එළිදක්වන ලදී. [[වෙවෝ|Vevo]] වීඩියෝ සත්කාරක සේවාව තුළින් මෙය මිලියන 60කට අධික වාර ගණනක් නරඹා ඇත.&lt;ref name=&quot;variety1&quot;/&gt;

==මුදාහැරීම==
2017 මාර්තු 16 දින ඩිස්නි ආයතනය නිවේදනය කළේ 2017 මාර්තු 17 දින චිත්‍රපටය 3D ආකෘතියෙන් මුදාහරින බවයි.&lt;ref name=&quot;ReleaseThompsonKline&quot;&gt;{{cite news|last1=Ford|first1=Rebecca|title=Disney's Live-Action 'Beauty and the Beast' Gets Release Date|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/disneys-live-action-beauty-beast-781683|accessdate=March 16, 2015|publisher=[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්|The Hollywood Reporter]]|date=March 16, 2015}}&lt;/ref&gt; චිත්‍රපටයේ පළමු නිල ඉදිරිපත් කිරීම සිදුවූයේ 2015 අගෝස්තුවේ ඩිස්නිහි තෙදින [[D23 (ඩිස්නි)|D23 Expo]]හි දී ය.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Couch|first1=Aaron|last2=Kit|first2=Borys|title=Disney Shows off 'Pirates 5,' 'Beauty and the Beast' at D23|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/disney-shows-pirates-5-beauty-815626|accessdate=August 15, 2015|publisher=[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්|The Hollywood Reporter]]|date=August 16, 2015}}&lt;/ref&gt;

''බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්'' ලොව පුරා මුදාහැරීම සිදුවූයේ 2017 පෙබරවාරි 23 එංගලන්තයේ ලන්ඩන්හි [[ස්පෙන්සර් හවුස්, ලන්ඩන්|ස්පෙන්සර් හවුස්]]හි දී ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/wires/reuters/article-4255196/Beauty-Beast-premieres-London.html|title=&quot;Beauty and the Beast&quot; premieres in London|work=Daily Mail|last=Williams|first=Helena|date=February 23, 2017|accessdate=February 25, 2017}}&lt;/ref&gt; පසුව චිත්‍රපටයේ මංගල දර්ශනයක් 2017 මාර්තු 2 දින, කැලිෆෝනියාවේ [[හොලිවුඩ්]]හි [[එල් කැප්ටන් තියටර්]]හි ධී පැවැත්විණි. මෙම උත්සවය යූටියුබ් මගින් විකාශය කරන ලදී.

===පසින් ගැයුම (Sing Along)===
චිත්‍රපටයේ පසින් ගැයුම් ප්‍රභේදයක් 2017 අප්‍රේල් 7 දින දීපව්‍යාප්තව එක්සත් ජනපදයේ වේදිකා 1,000කට අධික සංඛ්‍යාවක මුදාහැරිණි. [[එක්සත් රාජධානිය]] තුළ එම ප්‍රභේදය 2017 අප්‍රේල් 21 දින හිමි විය.

===අලෙවිකරණය===
චිත්‍රපටය ලොව පුරා අලෙවිකරණය සඳහා ඩිස්නි සමාගම $ මිලියන 140ක් පමණ වියදම් කොට ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mobile.nytimes.com/2017/03/08/movies/beauty-and-the-beast-disneys-300-million-gamble.html?_r=0&amp;referer=https://www.nytimes.com/section/movies|title=‘Beauty and the Beast’: Disney’s $300 Million Gamble|author=Brooks Barnes|work=[[ද නිව් යෝක් ටයිම්ස්|The New York Times]]|date=March 8, 2017|accessdate=March 8, 2017}}&lt;/ref&gt; 2016 මැයි 22 නිවේදනයකින් පසුව,&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Gallagher|first1=Simon|title=Disney's Live Action Beauty &amp; The Beast Trailer Debuts Tomorrow|url=http://whatculture.com/film/disneys-live-action-beauty-the-beast-trailer-debuts-tomorrow|website=WhatCulture.com|accessdate=May 22, 2016}}&lt;/ref&gt; ඩිස්නි ආයතනය විසින් පසු දින ''[[ගූඩ් මොර්නිං ඇමරිකා|Good Morning America]]'' ඔස්සේ චිත්‍රපටයේ පළමු නිල ටීසරය මුදාහරින ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Collis|first1=Clark|title=Beauty and the Beast trailer: Disney's live-action remake debuts first teaser|url=http://www.ew.com/article/2016/05/23/beauty-beast-trailer-emma-watson|work=[[එන්ටර්ටේන්මන්ට් වීක්ලි|Entertainment Weekly]]|accessdate=May 23, 2016}}&lt;/ref&gt; පළමු පැය 24 තුළ දී, ටීසර ට්‍රේලරය මිලියන 91.8ක් වරක් නරඹා තිබිණි. ඉතිහාසයේ මෙම නැරඹුම් වාර ගණනෙහි ඉදිරියෙන්ම රැඳී සිටීමට මෙය සමත් විය. ඩිස්නි ආයතනය විසින් බෙදාහරින ලද ''[[ස්ටාර් වෝර්ස්: ද ෆෝර්ස් අවේකන්ස්|Star Wars: The Force Awakens]]'', ''[[කැප්ටන් ඇමරිකා: සිවිල් වෝ|Captain America: Civil War]]'' සහ ''[[ඇවෙන්ජර්ස්: ඒජ් ඔෆ් අල්ට්‍රන්|Avengers: Age of Ultron]]'' චිත්‍රපට ද මෙසේ අභිබවා යාමට මෙය සමත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Gettell|first1=Oliver|title=Beauty and the Beast teaser outpaces Star Wars, Marvel in first day|url=http://www.ew.com/article/2016/05/24/beauty-beast-teaser-tops-star-wars-marvel|work=[[එන්ටර්ටේන්මන්ට් වීක්ලි|Entertainment Weekly]]|accessdate=May 25, 2016}}&lt;/ref&gt; ප්‍රථම නිල ටීසර පෝස්ටරය මුදාහරින ලද්දේ 2016 ජූලි 7 දින ය.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Collis|first1=Clark|title=Beauty and the Beast debuts new teaser poster with flower power|url=http://www.ew.com/article/2016/07/07/beauty-and-the-beast-poster|work=[[එන්ටර්ටේන්මන්ට් වීක්ලි|Entertainment Weekly]]|accessdate=July 7, 2016}}&lt;/ref&gt; 2016 නොවැම්බර් 2 දින, ''[[එන්ටර්ටේන්මන්ට් වීක්ලි|Entertainment Weekly]]'' පුවත්පත මගින් මෙහි ප්‍රථම නිල රුව සිය සතියේ පුවත්පතේ පිට කවරය සැරසීමට යොදාගත් අතර, නව ඡායාරූප නවයක් ද ඇතුළත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Collis|first1=Clark|title=This Week's Cover: Be our guest for an exclusive look at Disney's live-action Beauty and the Beast|url=http://www.ew.com/article/2016/11/02/beauty-and-the-beast-emma-watson-ew-cover|work=[[එන්ටර්ටේන්මන්ට් වීක්ලි|Entertainment Weekly]]|accessdate=November 2, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=EW Staff|title='Beauty and the Beast': See 9 Enchanting, Exclusive Photos|url=http://www.ew.com/gallery/beauty-and-the-beast-photos|work=[[එන්ටර්ටේන්මන්ට් වීක්ලි|Entertainment Weekly]]|accessdate=November 2, 2016}}&lt;/ref&gt; සතියකට පසු, එමා වොට්සන් සහ ඩිස්නි වෙතින් චිත්‍රපටයේ නව පෝස්ටරයක් මුදාහැරිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Danielle Jackson|title=Emma Watson shares stunning new teaser poster for Beauty and the Beast|url=http://www.ew.com/article/2016/11/10/beauty-and-the-beast-teaser-poster-emma-watson|work=[[එන්ටර්ටේන්මන්ට් වීක්ලි|Entertainment Weekly]]|accessdate=November 11, 2016}}&lt;/ref&gt; 2016 නොවැම්බර් 14 දින, පළමු සිනමාහල් ට්‍රේලරය ''Good Morning America'' ඔස්සේ නැවත මුදාහැරිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Jessica Derschowitz|title=Beauty and the Beast debuts magical new trailer|url=http://www.ew.com/article/2016/11/14/beauty-and-the-beast-trailer-emma-watson-dan-stevens|work=[[එන්ටර්ටේන්මන්ට් වීක්ලි|Entertainment Weekly]]|accessdate=November 14, 2016}}&lt;/ref&gt; එහි පළමු පැය 24 තුළ, ට්‍රේලරය මිලියන 127.6 වරක් නරඹා තිබිණි. මෙලෙසින් එක් දිනක් ඇතුළත වැඩිම වරක් නැරඹූ ට්‍රේලරයට හිමි වාර්තාව මෙම චිත්‍රපටය තමන් සතු කරගත්තේ ''[[ෆිෆ්ටි ෂේඩ්ස් ඩාකර් (චිත්‍රපටය)|Fifty Shades Darker]]'' අභිබවා යමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Clark Collis|title=Beauty and the Beast trailer beats Fifty Shades, Star Wars for new record|url=http://www.ew.com/article/2016/11/15/beauty-and-the-beast-trailer-record|work=[[එන්ටර්ටේන්මන්ට් වීක්ලි|Entertainment Weekly]]|accessdate=November 15, 2016}}&lt;/ref&gt; එතැන්සිට, ''[[ද ෆේට් ඔෆ් ද ෆියුරියස්|The Fate of the Furious]]'' චිත්‍රපටය මගින් මෙම වාර්තාව නැවත බිඳහෙලන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Kofi Outlaw|title=Fate of the Furious Trailer Breaks Record for Most Views in 24 Hours|url=http://comicbook.com/popculturenow/2016/12/13/fate-furious-trailer-breaks-record-most-views/|work=ComicBook.com|accessdate=January 8, 2017}}&lt;/ref&gt; [[74වන ගෝල්ඩන් ග්ලෝබ් සම්මාන]] උළෙලේ දී වොට්සන් ගයන අයුරු සමග රූපවාහිනී දසුනක් ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Scott Mendelson|title=Watch Emma Watson Sing 'Belle' In Disney's 'Beauty And The Beast' TV Spot|url=http://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/01/08/watch-emma-watson-sing-belle-in-disneys-beauty-and-the-beast-tv-spot/#25ef2e27719e|work=Forbes.com|accessdate=January 30, 2017}}&lt;/ref&gt; Disney released the final trailer on January 30, 2017.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Clark Collis|title=Beauty and the Beast: Watch the final trailer|url=http://ew.com/movies/2017/01/30/beauty-and-the-beast-trailer/|work=[[එන්ටර්ටේන්මන්ට් වීක්ලි|Entertainment Weekly]]|accessdate=January 31, 2017}}&lt;/ref&gt;

==පිළිගැනීම==

===බොක්ස් ඔෆීස්===
[[File:Emma Watson Cannes 2013 2.jpg|thumb|upright|ලොව පුරා, ''බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්'' [[එමා වොට්සන්]]ගේ දෙවන ඉහළම ආදායම් ලබන චිත්‍රපටය බවට පත් විය. එය දෙවැනි වූයේ අවසන් [[හැරී පොටර් (චිත්‍රපට මාලාව)|හැරී පොටර්]] චිත්‍රපටය වන ''[[හැරී පොටර් ඇන්ඩ් ද ඩෙත්ලි හැලෝව්ස් – 2 කොටස|Harry Potter and the Deathly Hallows – 2 කොටස]]''ට පමණකි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?view=Actor&amp;id=emmawatson.htm&amp;sort=gross&amp;order=DESC&amp;p=.htm|title=Emma Watson|publisher=''Box Office Mojo''|accessdate=April 13, 2017}}&lt;/ref&gt;]]
{{Asof|2017|4|21|df=US}}, ''බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්'' චිත්‍රපටය එක්සත් ජනපදය සහ කැනඩාව තුළ $ මිලියන 463.8ක සමස්ත ආදායමකුත්, වෙනත් රටවල $ මිලියන 588.4කුත් ලෙස ලොව පුරා ප්‍රදර්ශනයෙන් $ බිලියන 1.052ක සමස්ත ආදායමක් ලබාගැනීමට සමත් ව තිබිණි.{{efn|name=BOM}} $ මිලියන 160ක නිෂ්පාදයන අයවැයක් සහිතව නිපදවූ මෙය ලොව මෙතෙක් නිර්මිත වඩාත් වියදම් අධිකම සංගීතමය චිත්‍රපටය වේ. නමුත් $ මිලියන 25ක (2016දී ඩොලර්වලින් $ මිලියන 165) වියදමින් තැනූ ''[[හෙලෝ, ඩොලී! (චිත්‍රපටය)|Hello, Dolly!]]'' (1969) චිත්‍රපටය මීට මඳක් ඉදිරියෙන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiewire.com/2017/03/420-disney-beauty-and-the-beast-bill-condon-emma-watson-musical-1201791591/|title='Beauty and the Beast': How Bill Condon Built Hollywood's Most Expensive Musical|author=Anne Thompson|publisher=''[[IndieWire]]''|date=March 14, 2017|accessdate=March 15, 2017}}&lt;/ref&gt; දින දහයක් ඇතුළත, මෙය සර්වකාලීන ඉහළම ආදායම ලබන සජීවී-ක්‍රියාදාම සංගීතමය චිත්‍රපටය බවට පත්වූයේ වසර නවයක් පුරා ''[[මමා මියා! (චිත්‍රපටය)|Mamma Mia!]]'' තබා තිබූ වාර්තාව බිඳහෙළමිනි. වර්තමානය වන විට, මෙතෙක් සමස්තයක් ලෙස සැලකූ විට දෙවන දැවැන්තම සංගීතමය චිත්‍රපටය බවට මෙය පත්වූයේ, ඩිස්නි සමාගමේම ''[[ෆ්‍රෝසන් (2013 චිත්‍රපටය)|Frozen]]'' (2013) චිත්‍රපටයට පමණක් දෙවැනි වෙමිනි.&lt;ref name=&quot;MUSIC&quot;/&gt; ලොව පුරා, මෙම චිත්‍රපටය උන්මාදයක් බැව් පෙනීගියේ වෙළඳපොලවල් 56ක එහි දින සතරේ ආරම්භක සති අන්තයේ දී $ මිලියන 357ක ආදායමක් උපයා ගනිමිනි. විචාරකයන් පැවසූයේ කාන්තාවන් අතර මෙම චිත්‍රපටය සුපිරි වීරයකු බවට පත්ව ඇති බවයි. දෙවන ඉහළම මාර්තු ආරම්භක ගෝලීය ආදායම හිමි කරගැනීමට මෙම චිත්‍රපටය සමත්වූයේ ''[[බැට්මෑන් වර්සස් සුපර්මෑන්: ඩෝන් ඔෆ් ජස්ටිස්|Batman v Superman: Dawn of Justice]]'' චිත්‍රපටයට පමණක් දෙවැනි වෙමිනි. එසේම එය [[ඉහළම ආදායම් ලබන විවෘත කිරීම් ලද චිත්‍රපට ලැයිස්තුව|මෙතෙක් ලොවපුරා දහතුන්වන ඉහළම ආරම්භක ආදායම]] මෙන්ම ඩිස්නියෙහි සත්වන ඉහළම ආරම්භක ආදායම ලද චිත්‍රපටය ද වේ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/worldwideopenings.htm|title=WORLDWIDE OPENINGS|publisher=''[[බොක්ස් ඔෆීස් මෝජෝ|Box Office Mojo]]''|date=March 19, 2017|accessdate=March 19, 2017}}&lt;/ref&gt; මෙයට තිර 1,026ක IMAX දර්හනවලින් ලද $ මිලියන 21 ද ඇතුළත් වූයේ, IMAX PG තේමාවක් සඳහා නව වාර්තාවක් තබමිනි.&lt;ref name=&quot;WWW&quot;&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/03/beauty-and-the-beast-logan-kong-skull-island-international-box-office-1202046567/|title='Beauty And The Beast' Enchants With $350M Global Bow; $180M Offshore – International Box Office|author=Nancy Tartaglione|publisher=''Deadline Hollywood''|date=March 19, 2017|accessdate=March 19, 2017}}&lt;/ref&gt; මෙයට මෙහි මුල් චිත්‍රපටය ජීවිත කාලය පුරාම ලද සමස්ත ආදායම ඉක්මවා යාමට ගත වූයේ මුදාහැර දින හයක් පමණි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/03/beauty-and-the-beast-first-tuesday-international-global-box-office-1202048516/|title='Beauty And The Beast' Makes Room For $222M Offshore, $429M WW On Tuesday|author=Nancy Tartaglione|publisher=March 22, 2017|accessdate=March 23, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/03/beauty-and-the-beast-crossing-500-million-worldwide-box-office-1202050957/|title='Beauty And The Beast' Crosses $500M At Worldwide Box Office}}&lt;/ref&gt;

''බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්'' යනු IMAX සමාගම් ඉතිහාසයේ 300වන ඩිජිටලීකරණ මුදාහැරීම වේ. මෙම ඉචිහාසයේ ඇරඹුණේ 2002දී ''[[ඇපලෝ 13 (චිත්‍රපටය)|Apollo 13]]'' චිත්‍රපටයේ යළි මුදාහැරීමත් සමගයි. මෙහි ශක්තිමත් ගෝලීය ප්‍රවිෂ්ටය හේතුවෙන් ප්‍රථම වරට සමාගමට $ බිලියන 6 ඉක්මවා යාමට හැකි විය.&lt;ref name=&quot;DOM&quot;/&gt; මේ නිසා විශ්වාස කෙරුණේ චිත්‍රපටය ලොව පුරා සිනමාහල් ඉපැයීම් මගින් $ බිලියන 1 ඉක්මවා යනු ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite web|url=https://mobile.nytimes.com/2017/03/19/movies/beauty-and-the-beast-clobbers-record-with-170-million-opening.html|title='Beauty and the Beast' Clobbers Record With $170 Million Opening|author=Brooks Barnes|publisher=''[[ද නිව් යෝක් ටයිම්ස්|The New York Times]]''|date=March 19, 2017|accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cnbc.com/2017/03/17/beauty-and-the-beast-could-be-disneys-first-1-billion-film-of-2017.html|title='Beauty and the Beast' could be Disney's first $1 billion film of 2017|author=Sarah Whitten|publisher=[[CNBC]]|date=March 17, 2017|accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/beauty-beasts-secret-success-female-power-comfort-987258|title='Beauty and the Beast's' Secret to Success: Female Power and Comfort|author=Pamela McClintock|publisher=''The Hollywood Reporter''|date=March 20, 2017|accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.in/beauty-and-the-beast-could-make-1-5-billion-at-the-box-office-and-it-has-big-implications-for-disneys-future/articleshow/57757803.cms|title='Beauty and the Beast' could make $1.5 billion at the box office, and it has big implications for Disney's future|author=Nathan McAlonemar|publisher=''[[බිස්නස් ඉන්සයිඩර්|Business Insider]]''|date=March 21, 2017|accessdate=March 23, 2017}}&lt;/ref&gt; අප්‍රේල් 12 දින, එය $ බිලියන 1 සීමාව ඉක්මවා යාමට සමත් වූයේ එම ආදායම සීමාව ඉක්මවා ගිය 2017 ප්‍රථම චිත්‍රපටය සහ දාහතරවන ඩිස්නි චිත්‍රපටය බවටත් පත්වෙමිනි. එසේම එය එම ආදායම ඉක්මවා ඇති ලොව විසි නවවන චිත්‍රපටය ද වේ. 2016 දෙසැම්බරයේ ''[[රෝග් වන්|Rogue One]]'' (මෙය ද ඩිස්නි දේපළකි) චිත්‍රපටයෙන් පසු ‍ඩොලර් බිලියනයක ආදායම ලද ප්‍රථම චිත්‍රපටය ද වේ. මෙය සිදුවූයේ එය මුදාහැර විසි නවවන දිනයේ ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/box-office-beauty-beast-waltzing-past-1b-globally-993210|title=Box-Office Milestone: 'Beauty and the Beast' Waltzing Past $1B Globally|author=Pamela McClintock|publisher=[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්|The Hollywood Reporter]]|date=April 12, 2017|accessdate=April 13, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://variety.com/2017/film/news/beauty-and-the-beast-worldwide-box-office-3-1202029168/|title=‘Beauty and the Beast’ to Cross $1 Billion at Worldwide Box Office|author=Dave McNarry|publisher=[[වැරයිටි (සඟරාව)|Variety]]|date=April 12, 2017|accessdate=April 13, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tot&quot;&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/04/beauty-and-the-beast-crosses-1-billion-worldwide-box-office-1202069325/|title=‘Beauty And The Beast’ Roars Past $1B At Worldwide Box Office|author=Nancy Tartaglione|publisher=[[ඩෙඩ්ලයින් හොලිවුඩ්|Deadline Hollywood]]|date=April 13, 2017|accessdate=April 13, 2017}}&lt;/ref&gt; වර්තමානය වන විට, මෙය 2017 ඉහළම ආදායම ලබන චිත්‍රපටය,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&amp;yr=2017&amp;p=.htm|title=2017 WORLDWIDE GROSSES|publisher=''Box Office Mojo''|accessdate=April 13, 2017}}&lt;/ref&gt; මාර්තුවේ මුදාහළ ඉහළම ආදායම,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/month/?mo=03&amp;p=.htm|title=TOP OPENING WEEKENDS BY MONTH – MARCH|publisher=''Box Office Mojo''|accessdate=April 13, 2017}}&lt;/ref&gt; the highest-grossing remake of all-time,&lt;ref name=&quot;SC&quot;&gt;{{cite web|url=http://m.screendaily.com/5116890.article|title=How well do Hollywood remakes fare at the box office?|author=Tom Grater|publisher=[[ස්ක්‍රීන් ඩේලි|Screen Daily]]|date=April 22, 2017|accessdate=April 23, 2017}}&lt;/ref&gt; සහ දසවන දැවැන්තම ඩිස්නි චිත්‍රපටයට හිමි වාර්තා ද උසුලයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|title=WORLDWIDE GROSSES|publisher=''Box Office Mojo''|accessdate=April 20, 2017}}&lt;/ref&gt; මෙහි අතිශයෝක්ති ඉවත් කිරීමෙන් පසුව වුව ද, මෙහි ආදායම එහි මුල් චිත්‍රපටයේ ආදායමට වඩා $ මිලියන 760කින් වැඩි ය. (2017 ඩොලර්වලින්)&lt;ref name=&quot;SC&quot;/&gt;

====උතුරු ඇමරිකාව====
එක්සත් ජනපදය සහ කැනඩාව තුළ, ''බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්'' චිත්‍රපටය [[ෆැන්ඩැන්ගෝ (සමාගම)|ෆැන්ඩැන්ගෝ]] සමාගමේ පූර්ව-අලෙවි අතින් ඉහළම ස්ථානයේ පසුවූ අතර, සමාගමේ ඉතිහාසයේ වේගයෙන්ම අලෙවි වන පුවලේ චිත්‍රපටය බවට පත් විය. එහි දී එම ස්ටූඩියෝවේම සජීවීකරණ චිත්‍රපටය වූ පෙර වසරේ නිකුත් කෙරුණු ''[[ෆයින්ඩිං ඩෝරි|Finding Dory]]'' චිත්‍රපටය අභිබවා යාමට සමත් විය. මුල්කාලීන පෙරැයීම් අනුව චිත්‍රපටය ආරම්භක සති අන්තයේ $ මිලියන 100ක ආදායමක් උපයනු ඇතැයි පැවසුණ ද, ඇතැම් ප්‍රකාශන තුළ එය $ මිලියන 130 තෙක් ළඟාවනු ඇතැයි අනාවැකි පලකෙරිණි.&lt;ref name=&quot;proj1&quot;&gt;{{cite web|title='Beauty And The Beast' Roars On To Tracking, Looking To Shake Up March Records – Box Office Projection|url=http://deadline.com/2017/02/beauty-and-the-beast-big-march-box-office-opening-1201930478/|author=Anthony D'Alessandro|work=[[Deadline.com]]|date=February 23, 2017|accessdate=March 4, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/beauty-beast-sets-new-record-advance-ticket-sales-986046|title='Beauty and the Beast' Sets New Record for Advance Ticket Sales|author=Pamela McClintock|publisher=''[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්|The Hollywood Reporter]]''|date=March 14, 2017|accessdate=March 15, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/beauty-beast-prepares-break-box-office-records-986613|title=Box-Office Preview: Will 'Beauty and the Beast' Waltz to New Records?|author=Pamela McClintock|publisher=''[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්|The Hollywood Reporter]]''|date=March 16, 2017|accessdate=March 16, 2017}}&lt;/ref&gt; චිත්‍රපටය මුදාහැර දින 10ක් ගතවන විට, විශ්ලේෂකයින් විසින් මෙම අනුමානයන් $ මිලියන 150 තෙක් ඉහළ නංවන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/03/beauty-and-the-beasts-box-office-presales-beating-captain-america-civil-war-finding-dory-1202038233/|title=Proof That 'Beauty And The Beast' Will Tear Up March B.O. Records: Pre-Sales Are Through The Roof|author=Anthony D'Alessandro|publisher=Deadline.com|date=March 6, 2017|accessdate=March 7, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.latimes.com/business/hollywood/la-fi-ct-movie-projector-beauty-and-the-beast-20170313-story.html|title=Why 'Beauty and the Beast' will be the biggest box-office hit of the year so far|author=Ryan Faughnder|publisher=''[[ලොස් ඇන්ජලීස් ටයිම්ස්|Los Angeles Times]]''|date=March 15, 2017|accessdate=March 15, 2017}}&lt;/ref&gt; බ්‍රහස්පතින්දා පෙරදසුන් රාත්‍රියේ දී මෙය $ මිලියන 16.3ක ආදායමක් උපයාගත්‍තේ 2017 වර්ෂයේ ඉහළම (''[[ලෝගන් (චිත්‍රපටය)|ලෝගන්]]''හි වාර්තාව බිඳ හෙළමින්), ඩිස්නි සජීවී-ක්‍රියාදාම චිත්‍රපටයක් ලද ඉහළම (''[[මැලෙෆිෂන්ට් (චිත්‍රපටය)|Maleficent]]''හි වාර්තාව බිඳ හෙළමින්), මෙතෙක් G හෝ PG ඇගයුමක් ලද චිත්‍රපටයක් ලද දෙවන ඉහළම (වොට්සන්ම රැඟූ සයවන ''හැරී පොටර්'' චිත්‍රපටය වන ''[[හැරී පොටර් ඇන්ඩ් ද හාෆ්-බ්ලඩ් ප්‍රින්ස් (චිත්‍රපටය)|Harry Potter and the Half-Blood Prince]]''ට පමණක් දෙවැනි වෙමින්) සහ මාර්තු මාසයේ චිත්‍රපටයක් ලද තෙවන දැවැන්තම (''[[බැට්මෑන් වර්සස් සුපර්මෑන්: ඩෝන් ඔෆ් ජස්ටිස්|Batman v Superman: Dawn of Justice]]'' සහ ''[[ද හංගර් ගේම්ස් (චිත්‍රපටය)|The Hunger Games]]'') ආදායම් ලද චිත්‍රපටය බවට පත්වෙමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://movieweb.com/beauty-beast-movie-2017-disney-thursday-box-office/|title=Beauty and the Beast Roars Loudly with $16.3M at Thursday Box Office|author=Brian Gallagher|publisher=''Movie Web''|date=March 17, 2017|accessdate=March 17, 2017}}&lt;/ref&gt; ඇස්තමේන්තුගත 41%ක දළ ආදායමක් ප.ව. 6ට ඇරඹි IMAX, 3D සහ අධි විශාල ආකෘති තිරගතවීම්වලින් ද, සෙසු 59% ප.ව. 7ට ඇරඹි සාමාන්‍ය 2D ප්‍රදර්ශනවලින් ද හිමි විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/03/beauty-and-the-beast-weekend-box-office-selling-out-1202045224/|title='Beauty And The Beast' Gorgeous On Thursday With $16.3M, Beats 'Furious 7' – Friday AM Update|author=Anthony D'Alessandro|publisher=''[[Deadline.com]]''|date=March 17, 2017|accessdate=March 17, 2017}}&lt;/ref&gt; මෙම අගයයන් වඩාත් සිත්ගන්නාසුලු යැයි සැලකෙන්නේ චිත්‍රපටය පාසල් සතියක ප්‍රදර්ශනය කෙරුණු නිසායි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/03/17/box-office-beauty-and-the-beast-nabs-monstreous-16-3m-thursday/#436f8ec36206|title=Box Office: 'Beauty And The Beast' Nabs Monstreous $16.3M Thursday|author=Scott Mendelson|publisher=''[[ෆෝර්බ්ස්|Forbes]]''|date=March 17, 2017|accessdate=March 17, 2017}}&lt;/ref&gt;

ආරම්භක දිනයේ දී, සිනමාහල් 4,210ක තිර 9,200ක ප්‍රදර්ශනය තුළින් චිත්‍රපටය $ මිලියන 63.8ක ආදායමක් උපයාගත්තේ මාර්තුවේ ලද එවැනි තෙවන ඉහළම ආදායම ලබමිනි. මෙය ''Batman v Superman'' ($ මිලියන 81.5) සහ ''[[ද හංගර් ගේම්ස් (චිත්‍රපටය)|The Hunger Games]]'' ($ මිලියන 67) චිත්‍රපට දෙකට පසුපසින් විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://variety.com/2017/film/news/box-office-beauty-and-the-beast-2-1202011524/|title=Box Office: 'Beauty and the Beast' Belts Out $64 Million on Friday|author=Seth Kelley|publisher=''[[වැරයිටි (සඟරාව)|Variety]]''|date=March 18, 2017|accessdate=March 18, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/03/beauty-and-the-beast-weekend-box-office-selling-out-1202045224/|title='Beauty And The Beast' Dazzling With $173M+ Opening; Bound To Set Records For Pre-Summer, Bill Condon &amp; Emma Watson|author=Anthony D'Alessandro|publisher=''[[ඩෙඩ්ලයින් හොලිවුඩ්|Deadline Hollywood]]''|date=March 18, 2017|accessdate=March 18, 2017}}&lt;/ref&gt; PG-13 නොවූ චිත්‍රපටයක් මෙතෙක් ලද දැවැන්තම ආරම්භක දින ආදායම ද මෙය වේ. එය ''Harry Potter and the Half-Blood Prince'' චිත්‍රපටය බදාදා දින ආරම්භක දර්ශනයක දී ලද $ මිලියන 58ක ආදායම ඉක්මවා යාමට සමත් විය. මෙහි ආරම්භක දින ආදායම පමණක් සැලකූ විට (බ්‍රහස්පතින්දා පෙරදසුන් ද ඇතුළත්ව) එය පෙර ඩිස්නි සජීවී-ක්‍රියාදාම චිත්‍රපට වන''Maleficent'' ($ මිලියන 69) සහ ''[[සින්ඩරෙල්ලා (2015 චිත්‍රපටය)|සින්ඩරෙල්ලා]]'' ($ මිලියන 67) චිත්‍රපටවල සතිඅන්ත ආදායම් හා සම වේ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/03/18/box-office-beauty-and-the-beast-waltzes-to-beastly-63-7m-friday-for-possible-170m-weekend/#7181a7115f08|title=Box Office: 'Beauty And The Beast' Waltzes To Beastly $64M Friday For Possible $170M+ Weekend|author=Scott Mendelson|publisher=''[[ෆෝර්බ්ස්|Forbes]]''|date=March 18, 2017|accessdate=March 18, 2017}}&lt;/ref&gt; මින් පෙර තිරගත වූ ඩිස්නි සජීවී-ක්‍රියාදාම චිත්‍රපට හතර එහි දෙවන දිනය වන විට ප්‍රගතියක් අත් කරගෙන තිබුණ ද, සෙනසුරාදා දින, ''බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්'' සැබැවින්ම -2%කින් පහළ වැටිණි. එසේවුව ද, එම අවපාතය ඉතා සුළු අගයයක් විය. අනෙක් තේමාවන්ට සාපේක්ෂව එහි දළ ආදායම ද දැවැන්ත අගයයකි.&lt;ref name=&quot;DOM&quot;&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/03/beauty-and-the-beast-weekend-box-office-selling-out-1202045224/|title='Beauty And The Beast' Twirling To $174M+; Beats 'Harry Potter' &amp; 'Batman V. Superman'; Can It Go Higher? – Sunday Final|author=Anthony D'Alessandro|publisher=''Deadline Hollywood''|date=March 19, 2017|accessdate=March 19, 2017}}&lt;/ref&gt; ආරම්භක සති අන්තයේ $ මිලියන 174.8ක ආදායමක් උපයාගත් මෙය මේ පිළිබඳ තබා තිබූ සියලුම අපේක්ෂාවන් ඉක්මවා යාමට සමත් වූයේ වාර්තා ගණනාව්ක පිහිටුවමිනි.&lt;ref name=&quot;Forbes&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/03/20/box-office-beauty-and-the-beast-topped-batman-v-superman-and-iron-man-3/#1592f6a6f39b|title=Box Office: Disney's 'Beauty And The Beast' Debut Topped 'Batman V Superman' And 'Iron Man 3'|author=Scott Mendelson |publisher=''Forbes''|date=March 20, 2017|accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; මේ අතරට වසරේ දැවැන්තම ආරම්භය සහ මාර්තු මාසයේ හා පූර්ව-ග්‍රීෂ්ම/වසන්තයේ ලද දැවැන්තම ආරම්භය ලබාගැනීමට මෙය සමත්වූයේ ''Batman v Superman'' චිත්‍රපටය අභිබවා යමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/month/?mo=03&amp;p=.htm|title=TOP OPENING WEEKENDS BY MONTH – MARCH|publisher=Box Office Mojo''|accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/byseason.htm?season=Spring&amp;p=.htm|title=TOP OPENING WEEKENDS BY SEASON – SPRING|publisher=Box Office Mojo|accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; මෙතෙක් PG තේමාවෙන් යුත් (එමෙන්ම පවුලේ චිත්‍රපටයක්) ලද දැවැන්තම ආරම්භය මෙය සතුවූයේ ''[[ෆයින්ඩිං ඩෝරි|Finding Dory]]'' චිත්‍රපටය අභිබවා යමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/mpaa.htm?page=PG&amp;p=.htm|title=TOP OPENING WEEKENDS BY MPAA RATING|publisher=Box Office Mojo|accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; ''[[ද හංගර් ගේම්ස්: කැචිං ඔෆ් ෆයර්|The Hunger Games: Catching Fire]]'' අභිබවා යමින් කාන්තාවක් තේමා කරගත් චිත්‍රපටයක් මෙතෙක් ලද දැවැන්තම ප්‍රවේශය හිමි කරගත්‍ මෙය,&lt;ref name=&quot;5R&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/beauty-beast-box-office-5-biggest-records-broken-987221|title='Beauty and the Beast' Box Office: 5 Biggest Records Broken|author=Pamela McClintock|publisher=''The Hollywood Reporter''|date=March 19, 2017|accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; ඩිස්නි සජීවී-ක්‍රියාදාම චිත්‍රපටයක් ලද දැවැන්තම ප්‍රවේශය ලබාගත්තේ ''[[ඇලිස් ඉන් වොන්ඩර්ලෑන්ඩ් (2010 චිත්‍රපටය)|Alice in Wonderland]]'' චිත්‍රපටය අභිබවමිනි.&lt;ref name=&quot;5R&quot;/&gt; එසේම මෙතෙක් දැවැන්තම සංගීතමය චිත්‍රපට ප්‍රවේශය මෙය සතුවූයේ ''[[පිච් පර්ෆෙක්ට් 2|Pitch Perfect 2]]'' නෙරපමිනි. එමෙන්ම, මෙය එමා වොට්සන්ගේ සර්වකාලීන ඉහළම ආරම්භක දින ආදායම ලද චිත්‍රපටය බවට පත්වූයේ ''[[හැරී පොටර් ඇන්ඩ් ද ඩෙත්ලි හැලෝව්ස් – 2 කොටස|Harry Potter and the Deathly Hallows – 2 කොටස]]'' අභිබවා යමිනි. එය [[එමා තොම්සන්]]ට ද වලංගු විය. අධ්‍යක්ෂක [[බිල් කොන්ඩන්]] මෙතෙක් ලද දැවැන්තම ප්‍රවේශය මෙම චිත්‍රපටය හිමි කරගත්තේ ''[[ද ට්වයිලයිට් සාගා: බ්‍රේකිං ඩෝන් – 2 කොටස|The Twilight Saga: Breaking Dawn – 2 කොටස]]'' අභිබවා යමිනි.&lt;ref name=&quot;Forbes&quot; /&gt;

$ මිලියන 100ට අධික ආරම්භක ආදායමක් ඉපැයූ හතලිස් තුන්වන චිත්‍රපටයත්, $ මිලියන 150ට අධිකව ඉපැයූ පහළොස්වන චිත්‍රපටයත් මෙය විය. මෙහි ආරම්භක දින තුනෙහි ආදායම පමණක් මෙහි පළමු චිත්‍රපටයේ සමස්ත උතුරු ඇමරිකානු ආදායම ($ මිලියන 146; 3D ප්‍රති-නිකුතුවට ප්‍රථම) ඉක්මවා ගිය අතර, ක්ෂණිකව ''Logan'' ($ මිලියන 184) ට පමණක් දෙවැනි වෙමින් වසරේ දෙවන දැවැන්තම චිත්‍රපටයත්, 1978 ''[[ග්‍රීස් (චිත්‍රපටය)|Grease]]''හි $ මිලියන 188 ආදායමට පමණක් දෙවැනි වෙමින් දෙවන ඉහළම ආදායම ලබන සංගීථමය චිත්‍රපටය බවටත් මෙය පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/03/19/box-office-beauty-and-the-beast-opens-to-record-170m-u-s-350m-global-weekend/#1f3c40dd35b4|title=Box Office: 'Beauty And The Beast' Nabs Record $170M U.S., $350M Global Debut|author=Scott Mendelson|publisher=''Forbes''|date=March 19, 2017|accessdate=March 19, 2017}}&lt;/ref&gt; සමස්ත ප්‍රවේශ පත්වලින් 70%ක්ම අලෙවි වූයේ 2D දර්ශන වාරවලින් වන අතර, නිතර චිත්‍රපට නැරඹීමට නොපැමිණෙන ජනයා විශාල වහයෙන් මෙම චිත්‍රපටය නැරඹීමට පැමිණ ඇති බව මින් පැහැදිළි වේ. සෙසු ප්‍රවේශ පත්වලින් 26%ක් පමණ 3D වේ. IMAXවලින් සමස්ත සති අන්ත ආදායමෙන් 7%ක් ($ මිලියන 12.5) උපයා ගැනීමට හැකිවූයේ PG තේමාවෙන් යුත් චිත්‍රපට ක්ෂේත්‍රයේ නව වාර්තාවක් තබමින්t ''Alice in Wonderland'' ($ මිලියන 12.1 million) අභිබවමිනි.&lt;ref name=&quot;DOM&quot;/&gt; ආරම්භක දිනයේ මෙය නැරඹීමට පැමිණි සමස්ත ජනයාගෙන් 70%ක්ම ගැහැනුන් වූ අතර, මුළු සති අන්තයම සැලකිල්ලට ගත්විට එය 60% තෙක් පහළ වැටිණි.&lt;ref name=&quot;5R&quot;/&gt; ජනමත විමසුම් සේවාවක් වන PostTrak අනුව, ආරම්භක දිනයේ මෙම චිත්‍රපටය නැරඹූ ඇමරිකානු දෙමාපියන්ගෙන් 84%ක්ම එය &quot;ස්ථිරවම&quot; පවුල් සඳහා සුදුසු යැයි නිර්දේශ කොට ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usatoday.com/story/life/movies/2017/03/19/beauty-and-the-beast-170-million-debut-sets-box-office-record/99380216/|title='Beauty and the Beast' roars to No. 1 with monstrous $170M in box office|author=Jake Coyle|publisher=''[[යූඑස්ඒ ටුඩේ|USA Today]]''|date=March 19, 2017|accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://variety.com/2017/film/box-office/beauty-and-the-beast-emma-watson-box-office-1202011723/|title='Beauty and the Beast': 5 Reasons the Disney Fantasy Scored at the Box Office|author=Brent Lang|publisher=''Variety''|date=March 19, 2017| accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; චිත්‍රපටයේ දැවැන්ත ආරම්භය අස්වසමින් ප්‍රේක්ෂකයන්ගෙන් ලැබුණු යහපත් මුඛ්‍ය ප්‍රතිචාර, විචාරකයන්ගෙන් ධනාත්මක ප්‍රතිචාර, මෙය ළමුන්ට පමණක් නොව ප්‍රේමාන්විත නාටකයකැයි වූ සාධනීය අලෙවිකරණය, ප්‍රධාන නළු නිළියන්ගේ රංගන ප්‍රතිභාව (විශේෂයෙන්ම [[එමා වොට්සන්]]ගේ), අඩු තරගකාරීත්වය, මාසයකට පෙර නිකුත් වූ ''[[ද ලෙගෝ බැට්මෑන් මූවී|The Lego Batman Movie]]'' චිත්‍රපටයට පසුව ඉදිරිපත් වූ ප්‍රථම පවුල් හිතැති චිත්‍රපටය වීම, මෙහි ප්‍රථම චිත්‍රපටයේ සාර්ථකත්වය හා සාර්වත්‍රභාවය මෙන්ම ඩිස්නි සන්නාමය ද මෙහි සාර්ථකත්වයට ඉවහල් විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usatoday.com/story/life/movies/2017/03/19/beauty-and-the-beast-170-million-debut-sets-box-office-record/99380216/|title='Beauty and the Beast' roars to No. 1 with monstrous $170M in box office|author=Jake Coyle|publisher=''[[යූඑස්ඒ ටුඩේ|USA Today]]''|date=March 19, 2017|accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://variety.com/2017/film/box-office/beauty-and-the-beast-emma-watson-box-office-1202011723/|title=‘Beauty and the Beast’: 5 Reasons the Disney Fantasy Scored at the Box Office|author=Brent Lang|publisher=''Variety''|date=March 19, 2017| accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt;

මෙය මුදාහැර සිව්වන දිනය, එනම් සඳුදා වන විට, චිත්‍රපටය 72%ක පමණ වැටීමකට ලක්වූයේ $ මිලියන 13.5ක් උපයා ගනිමිනි. මෙම අවපාතයට සීමිත වෙළඳපොලයි. එසේවුව ද, එය දෙවන ඉහළම මාර්තුවේ සඳුදා ආදායම බවට පත්වූයේ ''Batman v Superman'' ($ මිලියන 15) චිත්‍රපටයට පමණක් දෙවැනි වෙමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/03/beauty-and-the-beast-second-bests-march-monday-box-office-batman-v-superman-1202047652/|title='Beauty And The Beast' Continues B.O. Dance With Second-Best Monday In March|author=Anthony D'Alessandro|publisher=''Deadline Hollywood''|date=March 21, 2017|accessdate=March 21, 2017}}&lt;/ref&gt; ඉන් අනතුරුව දැවැන්තම මාර්තු සහ පූර්ව-ග්‍රීෂ්ම අඟහරුවාදා දිනය චිත්‍රපටය සතුවූයේ $ මිලියන 17.8 ආදායමක් හිමි කරගනිමිනි. මෙය පෙර දිනය හා සැසඳීමේ දී +32%ක ප්‍රගතියකි. එම දිනයේම, ප්‍රවේශපත් අලෙවිය තුළින් චිත්‍රපටය $ මිලියන 200 ආදායම් සීමාව ඉක්මවා ගියේ ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/03/beauty-and-the-beast-box-office-best-tuesday-before-summer-box-office-200-million-1202048388/|title='Beauty And The Beast' Hits A High Note With Best Pre-Summer Tuesday, Crosses $200M|author=Anthony D'Alessandro|publisher=''Deadline Hollywood''|date=March 22, 2017|accessdate=March 22, 2017}}&lt;/ref&gt; මුදාහැර පළමු සතියේ දී $ මිලියන 228.6ක් මෙය උපයාගත්තේ සර්වකාලීන සයවන ඉහළම සත්-දින ආදායම ලද චිත්‍රපටය වශයෙනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/03/24/box-office-beauty-and-the-beast-ends-first-week-just-below-500m/|title=Box Office: 'Beauty And The Beast' Ends First Week Just Below $500M}}&lt;/ref&gt; මෙහි දෙවන සති අන්තයේ දී, චිත්‍රපටය මුල් ස්ථානයේ පසුවූ අතර ක්‍රමයෙන් 48%කින් පහත වැටුණේ තවත් $ මිලියන 90.4ක ආදායමක් උපයා ගනිමිනි. මෙය සර්වකාලීන සිව්වන ඉහළම දෙවන සිත අන්ත ආදායම වන අතර, ඩිස්නියෙහි තෙවන ඉහළම අගයය ද වේ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/moreweekends.htm?page=2&amp;p=.htm|title=TOP WEEKENDS: 2ND – 12TH|work=[[බොක්ස් ඔෆීස් මෝජෝ|Box Office Mojo]]|accessdate=March 27, 2017}}&lt;/ref&gt; මෙහි අවපාතය සැලකීමේ දී, මෙහි 48%ක අවරෝහණය $ මිලියන 125කට අධික චිත්‍රපටයක් ලද තෙවන කුඩාම අවපාතය වේ. (''Finding Dory'' සහ ''The Force Awakens''ට පමණක් දෙවැනි වේ)&lt;ref name=&quot;MUSIC&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/03/28/box-office-beauty-and-the-beast-waltzes-past-700m-worldwide/#32f1031e136e|title=Box Office: 'Beauty And The Beast' Waltzes Past $700M Worldwide|author=Scott Mendelson|work=Forbes|date=March 28, 2017|accessdate=March 28, 2017}}&lt;/ref&gt; මෙම ග්‍රහණය වැදගත් වන්නේ චිත්‍රපටය ලොව පුරා අලුතෙන් මුදාහැරුණු චිත්‍රපට තුනක් වන ''[[පවර් රේන්ජර්ස් (චිත්‍රපටය)|Power Rangers]]'', ''[[ලයිෆ් (2017 චිත්‍රපටය)|Life]],'' සහ ''[[CHiPs (චිත්‍රපටය)|CHiPs]]'' වෙතින් වූ බලපෑම අවම කරගන්නට සමත් වූ නිසායි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/U/US_FILM_BOX_OFFICE?SITE=AP|title=BOX OFFICE TOP 20: 'BEAUTY' ADDS $90.4 MILLION IN WEEKEND 2}}&lt;/ref&gt; එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, එය $ මිලියන 300ක අපේක්ෂිත ආදායම ඉක්මවා ගියේ එසේ සිදුකළ 2017 වර්ෂයේ ප්‍රථම චිත්‍රපටය බවට පත්වෙමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ew.com/movies/2017/03/26/box-office-report-beauty-beast-power-rangers/|title=Box office report: Beauty and the Beast doubles Power Rangers' weekend gross|author=Joey Nolfi|work=Entertainment Weekly|date=March 26, 2017|accessdate=March 29, 2017}}&lt;/ref&gt; මෙහි තෙවන සති අන්තය වන විට, චිත්‍රපටය $ මිලියන 45.4ක ආදායමක් උපයා ගත් අතර, පසුව එය ''[[ද බේබි බොස්|The Boss Baby]]'' ($ මිලියන 50.2) නම් චිත්‍රපටය විසින් අභිබවා යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/03/ghost-in-the-shell-scarlett-johansson-boss-baby-beauty-and-the-beast-weekend-box-office-1202056616/ |title=‘Boss Baby’ Cleans ‘Beauty And The Beast’s Clock With $51M+ Opening; ‘Ghost’ Shell-Shocked At $20M+ |accessdate=April 2, 2017 |work=[[Deadline.com]]}}&lt;/ref&gt; 2017 අප්‍රේල් 4 දින, එනම් එය මුදාහැර දින දහනවයකට පසු, චිත්‍රපටය $ මිලියන 400 ආදායම් සීමාව ඉක්මවා ගියේ එසේ සිදුකළ 2017 ප්‍රථම චිත්‍රපටය බවට පත්වෙමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/04/beauty-and-the-beast-crosses-900-million-worldwide-box-office-400-million-domestic-1202062137/|title=‘Beauty And The Beast’ Enchants $900M At WW Box Office; Crosses $400M Domestic|accessdate=April 6, 2017 |work=[[Deadline.com]]}}&lt;/ref&gt; මෙහි සිව්වන සති අන්තය වන විට, චිත්‍රපටය සිනමාහල් 3,969ක විකාශය වූ අතර, මෙය එහි පෙර සති අන්තයට වඩා සිනමාහල් 241ක අවපාතයකි. ඒ අතුරින් සිනමාහල් 1,200ක් පමණම පසින්-ගැයුම් (sing-along) ප්‍රභේද විය. එය $ මිලියන 26.3ක් (-48%) උපයා ගනිමින් දෙවන ස්ථානයේ විය. මින් පෙර ආ ඩිස්නි චිත්‍රපට වන ''[[මොආනා (2016 චිත්‍රපටය)|මොආනා]]'' (-8%) සහ ''[[ෆ්‍රෝසන් (2013 චිත්‍රපටය)|Frozen]]'' (-2%) යන චිත්‍රපට ද්විත්වයන්හි පසින්-ගැයුම් ප්‍රභේදයන් එහි දෙවන සති අන්තයේ දී පහත වැටීමකට ලක්වුණේ ඉතා සුළු අගයයකිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/04/07/box-office-beauty-and-the-beast-ends-week-three-with-920-million/?c=0&amp;s=BoxOffice|title=Box Office: 'Beauty And The Beast' Ends Week Three With $920 Million|author=Scott Mendelson|publisher=[[ඩෙඩ්ලයින් හොලිවුඩ්|Deadline Hollywood]]|date=April 7, 2017|accessdate=April 11,  2017}}&lt;/ref&gt;

මෙය මෙතෙක් මාර්තුවේ ලද දැවැන්තම නිකුතුව බවට පත්වූයේ ''[[ද හංගර් ගේම්ස් (චිත්‍රපටය)|The Hunger Games]]'' (2012) අභිබවා යමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/04/12/box-office-beauty-and-the-beast-may-cross-1-billion-today/?c=0&amp;s=BoxOffice|title=Box Office: 'Beauty And The Beast' Should Cross $1 Billion Today|author=Scott Mendelson|work=[[ෆෝර්බ්ස්|Forbes]]|date=April 12, 2017|accessdate=April 13, 2017}}&lt;/ref&gt; එසේම එය 2017 දැවැන්තම චිත්‍රපටය ද වේ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/?yr=2017|title=2017 DOMESTIC GROSSES|publisher=''Box Office Mojo''|accessdate=April 13, 2017}}&lt;/ref&gt;

====උතුරු ඇමරිකාවෙන් පිටත====
අන්තර්ජාතිකව, චිත්‍රපටය තිරගත වීම ඇරඹුණේ 2017 මාර්තු 16 වන බ්‍රහස්පතින්දා දින ය. මාර්තු 19 වන ඉරිදා වන විට වෙළඳපොලවල් 55ක් තුළ මෙය සතු සමස්ත ආරම්භක දින ආදායම $ මිලියන 182.3ක් විය. මින් 44ක් ප්‍රධාන රාජ්‍යයක් වූ අතර, මෙය ආරම්භක ඇස්තමේන්තු අගයයන් වූ $ මිලියන 100 සීමාව ඉක්මවා යමින් වියට්නාමය, තුර්කිය සහ ඉන්දියාව හැර සෙසු සියලුම වෙළඳපොලවල පාහේ අංක 1හි පැවතිණි. එය මාර්තු මාසයේ දෙවන විශාලතම මුදාහැරීම බවට පත්වූයේ ''Batman v Superman'' ($ මිලියන 256.5) චිත්‍රපටයට පමණක් දෙවැනි වෙමිනි. IMAX තුළ, PG තේමාවෙන් යුත් චිත්‍රපටයක් ලද දැවැන්තම ප්‍රාරම්භක ආදායමක් වාර්තා කළේ තිර 649කින් $ මිලියන 8.5ක් උපයා ගනිමිනි. මෙය PG තේමාව අතින් දෙවැනි වූයේ ''[[ද ජංගල් බුක් (2016 චිත්‍රපටය)|The Jungle Book]]'' චිත්‍රපටයට පමණකි.&lt;ref name=&quot;INTL&quot;&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/03/beauty-and-the-beast-logan-kong-skull-island-international-box-office-1202046567/|title='Beauty And The Beast' A $1B Belle WW?: Bow Enchants With Bigger $357M Global, $182M Offshore – International Box Office|author=Nancy Tartaglione|publisher=''Deadline Hollywood''|date=March 20, 2017|accessdate=March 21, 2017}}&lt;/ref&gt; මෙහි දෙවන සති අන්තය වන විට, මෙය ආදායම් අතින් -35%ක අවපාතයකට ලක්වූයේ තවත් $ මිලියන 120.6ක් උපයා ගනිමින් ප්‍රථම ස්ථානයේ රැඳෙමින් සිටියදීම ය. ප්‍රංශය සහ ඕස්ට්‍රේලියාව වැන ප්‍රධාන වෙළඳපොලවලට එය ඇතුළත් විය.&lt;ref name=&quot;W119&quot;&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/03/beauty-and-the-beast-kong-skull-island-power-rangers-china-weekend-box-office-international-1202052444/|title='Beauty And The Beast' Nears $700M WW; 'Kong' Has Mighty $72M China Bow, Tops $250M Offshore – International Box Office}}&lt;/ref&gt; අනුයාත සති අන්ත තුනක් පුරාවට අන්තර්ජාතික බොක්ස් ඔෆීස් ක්ෂේත්‍රය තුළ ප්‍රථම ස්ථානයේ රැඳී සි‍ටීමට මෙය සමත් විය.&lt;ref name=&quot;WW3&quot;&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/04/beauty-and-the-beast-kong-skull-island-ghost-in-the-shell-boss-baby-china-international-box-office-1202058460/|title=‘Beauty’ Is $876M Beast WW; ‘Ghost In The Shell’ Sells $40M Offshore; ‘Kong’ Sets WB China Record – International Box Office|author=Nancy Tartaglione|publisher=[[ඩෙඩ්ලයින් හොලිවුඩ්|Deadline Hollywood]]|date=April 2, 2017|accessdate=April 4, 2017}}&lt;/ref&gt; අවසානයේ ''[[ගෝස්ට් ඉව් ද ෂෙල් (2017 චිත්‍රපටය)|Ghost in the Shell]]'' සහ ''[[ද බොස් බේබි|The Boss Baby]]'' යන චිත්‍රපට සිව්වන සතියේ දී එය අභිබවා යන ලදී. මෙලෙසින් අවපාතයකට ලක්වුවත්, මෙම චිත්‍රපටය 2-017 වසරේ අන්තර්ජාතිකව ප්‍රථම වරට $ බිලියනයේ සීමාව ඩිස්නි ආයතනයට පසුකොට දීමට සමත් විය.&lt;ref name=&quot;W4&quot;&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/04/beauty-and-the-beast-ghost-in-the-shell-boss-baby-kong-china-international-box-office-weekend-1202066154/|title=‘Ghost In The Shell’ Rises To $93M Offshore; ‘Beauty And The Beast’ Tops $977M Global – International Box Office|author=Nancy Tartaglione|work=[[ඩෙඩ්ලයින් හොලිවුඩ්|Deadline Hollywood]]|date=April 9, 2017|accessdate=April 11, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tot&quot;/&gt;

මෙය හොං කොං සහ පිලිපීනයේ දැවැන්තම ආරම්භක දින වාර්තාව තැබූ අතර, ඉතාලියේ මාර්තුවේ ප්‍රථම බ්‍රහස්පතින්දා දිනයේ වැඩිම ආදායමක් ඉපැයූ චිත්‍රපටය ($ මිලියන 1; එසේම එය දැවැන්තම ඩිස්නි බ්‍රහස්පතින්දා දින ප්‍රවේශය ද වේ) ද විය. එසේම මෙය ඔස්ට්‍රියාවේ දැවැන්තම මාර්තු ප්‍රාරම්භක දිනය, ජර්මනියේ දෙවන විශාලතම ආරම්භක දිනය ($ මිලියන 1.1), ඩෙන්මාර්කයේ ඩිස්නි ආයතනයේ විශාලතම මාර්තු මස ආරම්භක දිනය, චීනයේ ($ මිලියන 12.6), එක්සත් රාජධානියේ ($ මිලියන 6.2), මෙක්සිකෝවේ ($ මිලියන 2.4) සහ බ්‍රසීලයේ ($ මිලියන 1.8) දැවැන්තම ඩිස්නි සජීවී-ක්‍රියාදාම ප්‍රවිෂ්ඨය ද වේ. මෙය දකුණු කොරියාවේ තෙවන දැවැන්තම එම අගය හිමි කරගත්තේ $ මිලියන 1.2ක් උපයා ගනිමින් ''[[පයිරේට්ස් ඔෆ් ද කැරිබියන්: ඇට් වර්ල්ඩ්’ස් එන්ඩ්|Pirates of the Caribbean: At World's End]]'' සහ ''[[පයිරේට්ස් ඔෆ් ද කැරිබියන්: ඔන් ස්ට්‍රේන්ජර් ටයිඩ්ස්|Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides]]'' චිත්‍රපටවලට පමණක් පරාජය වෙමිනි.&lt;ref name=&quot;DD&quot;&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/03/beauty-and-the-beast-opening-international-box-office-1202045514/|title='Beauty And The Beast' A Monster With $52M Offshore Through Friday, $115.6M Global – International Box Office|author=Nancy Tartaglione|publisher=''Deadline.com''|date=March 18, 2017|accessdate=March 18, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title='Beauty and the Beast' continues box-office reign|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3031475|date=28 March 2017|accessdate=28 March 2017|work=[[කොරියා ජූංඇං ඩේලි|Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328003437/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3031475|archive-date=28 March 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ආරම්භක සති අන්තය සැලකූ විට, විශාලතම ආරම්භක ආදායම පැමිණියේ චීනයෙන් ($ මිලියන 44.8) වන අතර, ඉන් අනතුරුව පිළිවෙලින් එක්සත් රාජධානිය ($ මිලියන 24.3), කොරියාව ($ මිලියන 11.8), මෙක්සිකෝව ($ මිලියන 11.8), ඕස්ට්‍රේලියාව ($ මිලියන 11.1), බ්‍රසීලය ($ මිලියන 11), ජර්මනිය ($ මිලියන 10.7), ප්‍රංශය ($ මිලියන 8.4), ඉතාලිය ($ මිලියන 7.6), පිලිපීනය ($ මිලියන 6.3), රුසියාව ($ මිලියන 6) සහ ස්පාඤ්ඤය ($ මිලියන 5.8) වේ.&lt;ref name=&quot;INTL&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;W119&quot;/&gt;

එක්සත් රාජධානියේ සහ අයර්ලන්තයේ චිත්‍රපටය PG චිත්‍රපටයක් මෙතෙක් ලද දැවැන්තම විවෘත කිරීමේ ආදායම, දැවැන්තම මාර්තු ආරම්භක සති අන්තය, මියැසියක් ලද දැවැන්තම ආරම්භය (''[[ලෙස් මිසෙරබ්ලෙස් (2012 චිත්‍රපටය)|Les Misérables]]'' අභිබවා යමින්), 2017 මෙතෙක් ලද ඉහළම විවෘත කිරීම සහ සිනමාහල් 639ක ප්‍රදර්ශනය තුළින් මෙතෙක් ලද සමස්ත පස්වන දැවැන්තම ආදායම වන £ මිලියන 19.7 ($ මිලියන 24.5) ද තමන් සතු කරගන්නට සමත් විය. එම ආදායම ''The Jungle Book'' (£ මිලියන 9.9) ලද ආදායම මෙන් දෙගුණයටත් වඩා වැඩි ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2017/mar/21/uk-box-office-beauty-and-the-beast-kong-skull-island-get-out|title=Beauty and the Beast waltzes its way to the top of the UK box office|author=Charles Gant|publisher=''[[ද ගාඩියන්|The Guardian]]''|date=March 21, 2017|accessdate=March 22, 2017}}&lt;/ref&gt; එසේම මෙය මෙතෙක් සෙනසුරාදා දිනක චිත්‍රපටයක් ලද දෙවන දැවැන්තම ආදායම (£ මිලියන 7.9) උපයාගත්තේ, ''[[ස්ටාර් වෝර්ස්: ද ෆෝස් අවේකන්ස්|Star Wars: The Force Awakens]]'' චිත්‍රපටයට පමණක් දෙවැනි වෙමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2017/mar/19/beauty-and-the-beast-smashes-the-box-office-in-opening-weekend|title=Beauty and the Beast smashes the box office in opening weekend|author=(Press Release)|publisher=''The Guardian''|date=March 19, 2017|accessdate=March 22, 2017}}&lt;/ref&gt; මෙහි දෙවන සති අන්තය වන විට, මෙහි කිසියම් පුසබෑමක් දක්නට ලැබිණි. එහි ආදායම වූයේ £ මිලියන 12.33 ($ මිලියන 15.4) කි. ''The Jungle Book'' චිත්‍රපටයට වඩා වැඩි ශීඝ්‍රතාවකින් අවපාතනය වෙමින් පැවතිය ද, දෙවැනි සති අන්තයේ දීම මෙම චිත්‍රපටය එම චිත්‍රපටයේ ආදායම ඉක්මවා ගොස් තිබිණි. එය තෙවන විශාලතම එම අගය විය ([[ජේම්ස් බොන්ඩ් චිත්‍රපටය ලැයිස්තුව|ජේම්ස් බොන්ඩ් චිත්‍රපට]] දෙකක් වන ''[[ස්කයිෆෝල්|Skyfall]]'' (2012) සහ ''[[ස්පෙක්ටර් (2015 චිත්‍රපටය)|Spectre]]'' යන චිත්‍රපට ද්විත්වයට පහළින්).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2017/mar/28/uk-box-office-beauty-and-the-beast-chips-life-power-rangers|title=Beauty and the Beast magic helps UK box office survive the spring sunshine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;W119&quot;/&gt; ඉන්දියාව තුළ, නව හින්දි චිත්‍රපට හතරක්, දෙමළ චිත්‍රපට දෙකක්, මලයාලම් සහ පන්ජාබි චිත්‍රපටයක් මුදාහැර තිබුණ ද, ආරම්භක දිනයේම චිත්‍රපටය 15%ක ප්‍රතිශතයක් ලබාගත්තේ එවැනි තරගකාරී වාතාවරණයක් මධ්‍යයේ ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.koimoi.com/box-office/beauty-the-beasts-opens-better-than-aa-gaya-hero-trapped-machine-mantra/|title=Beauty &amp; The Beast Opens Better Than Aa Gaya Hero, Trapped, Machine &amp; Mantra|publisher=''[[Koimoi]]''|date=March 17, 2017|accessdate=March 17, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=2789|title=Beauty And The Beast Opens Better Than Hindi Releases|publisher=[[බොක්ස් ඔෆීස් ඉන්ඩියා|Box Office India]]|date=March 17, 2017|accessdate=March 17, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/dongroves/2017/03/15/rajkummar-rao-faces-a-lone-battle-for-survival-in-trapped/#3d6acd2c1839|title=Rajkummar Rao Faces A Lone Battle For Survival In 'Trapped'|author=Don Groves|publisher=''Forbes''|date=March 17, 2017|accessdate=March 17, 2017}}&lt;/ref&gt; දළ වශයෙන් තිර 600ක පමණ ප්‍රදර්ශනයෙන් ආරම්භක දිනයේම {{INRConvert|1.5|c}}ක ශුද්ධ ආදායමක් ලබාගැනීමට චිත්‍රපටය සමත්වූයේ ''[[මැෂින් (2017 චිත්‍රපටය)|Machine]]'', ''[[ට්‍රැප්ඩ් (2016 හින්දි චිත්‍රපටය)|Trapped]]'' සහ ''[[ආ ගයා හීරෝ]]'' යන හින්දි චිත්‍රපට තුනෙහිම ආදායම් අභිබවා යමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=2792|title=Beauty And The Beast Beats Hindi Films Combined|publisher=''[[බොක්ස් ඔෆීස් ඉන්ඩියා|Box Office India]]''|date=March 18, 2017|accessdate=March 19, 2017}}&lt;/ref&gt; ඩිස්නි සමාගම එහි ආරම්භක සති අන්තයේ දී {{INRConvert|9.26|c}}ක සමස්ත වාර්තාගත ආදායම්ක ලබා ගැනීමට සමත් විය. එය සියලු අලුතෙන් මුදාහැරුණු චිත්‍රපටය අභිබවා ගොස් සිටි අතර, සමස්ත වශයෙන් ගත්විට එය ''[[බද්‍රිනාත් කි දුල්හානියා]]'' බොලිවුඩ් චිත්‍රපටයට පමණක් දෙවැනි විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/dongroves/2017/03/19/varun-dhawan-and-alia-bhatt-outrun-beauty-and-the-beast-to-reign-again-in-india/|title=Varun Dhawan and Alia Bhatt Outrun 'Beauty And The Beast' To Reign Again In India|author=Don Groves|publisher=''Forbes''|date=March 19, 2017|accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/box-office/beauty-and-the-beast-box-office-collection-first-weekend/articleshow/57730319.cms|title='Beauty And The Beast' box-office collection first weekend|publisher=''[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]]''|date=March 20, 2017|accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.koimoi.com/box-office/beauty-the-beast-enjoys-a-good-1st-weekend-at-the-box-office-in-india/|title=Beauty &amp; The Beast Enjoys A Good 1st Weekend At The Box Office In India|publisher=[[Koimoi.com]]|date=March 20, 2017|accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; රුසියාව තුළ, 16ට වැඩි සීමාවක් පනවා තිබුණ ච, චිත්‍රපටය අති සාර්ථක ප්‍රවිෂ්ඨයක් හිමි කරගත්තේ $ මිලියන 6ක ආරම්භක ආදායමක් සමගිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://variety.com/2017/film/box-office/beauty-and-the-beast-box-office-records-1202011676/|title='Beauty and the Beast' Debuts to Magical $350 Million Globally|author=Brent Lang|publisher=''Variety''|date=March 19, 2017|accessdate=March 19, 2017}}&lt;/ref&gt;

චීනය තුළ චිත්‍රපටය සම්බන්ධයෙන් තැබූ අපේක්ෂාවන් ඉහළ විය. මුදාහැරීමේ දිනය ජනවාරි 24 දින නිවේදනය කෙරුණු අතර, එමගින් ඩිස්නි ආයතනය සහ එරට බෙදාහරින්නා වූ [[චීන චිත්‍රපට සමූහ සංස්ථාව]]ට දීප ව්‍යාප්තව චිත්‍රපටයේ අ‍ලෙවිකරණ කටයුතු සිදු කිරීම ප්‍රමාණවත් තරම්– මාස දෙකක පමණ – කාලයක් ලැබිණි. මුදාහැරීමේ දිනය අහඹුවක් මෙන් [[ශ්වේත දිනය]] හා සමගාමීව යෙදිණි. මූලික වාර්තාවලින් යෝජනා කෙරුණේ එය ආරම්භන සති අන්තයේ දී $ මිලියන 40–60ක පමණ ආදායමක් උපයාගනු ඇතැයි පැවසිණි. තරුණ යුවතියන් තුළ මෙය නැරඹීම කෙරෙහි දැඩි උනන්දුවක් ඇතිවූ අතර, ආරම්භක දිනයේ දී පූර්ව-අලෙවිය ''[[ද ජංගල් බුක් (2016 චිත්‍රපටය)|The Jungle Book]]'' චිත්‍රපටය අභිබවා ගියේ ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://chinafilminsider.com/beauty-looks-like-a-beast/|title=On Screen China: 'Beauty' Looks Like a Beast|author=Jonathan Papish|publisher=China Film Insider|date=March 15, 2017|accessdate=March 17, 2017}}&lt;/ref&gt; කෙසේනමුත්, මෙහි මුල් චිත්‍රපටය රට තුළ කිසිදින එතරම් පුළුල්ව ජනප්‍රියව පැවතී නැත.&lt;ref name=&quot;CFI&quot;&gt;{{cite web|url=http://chinafilminsider.com/first-place-for-beautystill-less-than-best/|title=China Box Office: First Place For 'Beauty' Still Less Than Best|author=Jonathan Papish|publisher=China Film Insider|date=March 22, 2017|accessdate=March 23, 2016}}&lt;/ref&gt; චීනය විසින් ඇතැම් අවස්ථාවල ප්‍රවාහ වීඩියෝ සේවාවන්ගෙන් සමලිංගික තේමා රැගත් අන්තර්ගතයන් අවහිර කළ ද, චීන වාරකයින් විසින් මෙහි සමලිංගික දර්ශනයට කිසිදු සංශෝධනයක් සිදු කොට නැත. දේශීය බොක්ස් ඔෆීස් වාර්තාකරුවන් වන Ent Group අනුව, චිත්‍රපටය එහි ආරම්භක දිනයේ (සිකුරාදා) ලද ඇස්තමේන්තුගත ආදායම $ මිලියන 12.1කි. මෙය සමස්ත ලදුපත්වලින් 70%කි. පෙරදසුන් ද ඇතුළත්ව, මෙය තිරගත වීම් 100,000කින් $ මිලියන 14.5ක සමස්ත ආදායමක් ලබාගත්තේ ය‍. මෙය රටේ සමස්ත තිර ගැන්වීම්වලින් 43%කි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://variety.com/2017/film/asia/uncensored-beauty-and-the-beast-opens-solidly-in-china-1202010786/|title='Beauty and the Beast' Opens Strong in China With 'Gay Moment' Intact|author=Patrick Frater|publisher=''[[වැරයිටි (සඟරාව)|Variety]]''|date=March 17, 2017|accessdate=March 17, 2017}}&lt;/ref&gt; සෙනසුරාදා වන විට, එය $ මිලියන 18.5 තෙක් (ප්‍රදර්ශන වාර 102,700කින්) වර්ධනය වූ අතර, දින තුනක් ඇතුළත සමස්ත ආදායම $ මිලියන 42.6කි. මෙය සමස්ත වෙළඳපොල අගයයෙන් 60%ක් සුරක්ෂිත කරගැනීමට සමත් විය. අනෙක් අතින්, ඩිස්නි ආයතනය වෙනස් වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කරමින් පැවසූයේ එම අගය $ මිලියන 44.8ක් බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/china-box-office-beauty-beast-opens-45m-gay-moment-uncut-987254|title=China Box Office: 'Beauty and the Beast' Opens to $45M, With Gay Moment Uncut|author=Patrick Brzeski|publisher=''The Hollywood Reporter''|date=March 19, 2017|accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://variety.com/2017/film/asia/china-box-office-beauty-weekend-1202011767/|title=China Box Office: 'Beauty' Dominates Weekend|author=Patrick Frater|publisher=''Variety''|date=March 19, 2017|accessdate=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; කෙසේවුව ද, මෙය ඩිස්නි සජීවී-ක්‍රියාදාම චිත්‍රපටයක් ලද දෙවන ඉහළම ආරම්භය ලෙස වාර්තාගත වන අතර,&lt;ref name=&quot;CFI&quot;/&gt; මින් $ මිලියන 3.4ක් හිමිවූයේ IMAX තිර 386කිනි.&lt;ref name=&quot;INTL&quot;/&gt;

චිත්‍රපටය සති අන්ත දර්ශකවල ප්‍රථම ස්ථානයේ නොපැවති සිනමා වෙළඳපොලවල් නම් වියට්නාමය (''[[කොං: ද ස්කල් අයිලන්ඩ්|Kong: Skull Island]]''ට පසුපසින්), තුර්කිය (දේශීය චිත්‍රපට ද්විත්වයක් සහ ''Logan''ට පහළින්) සහ ඉන්දියාව (මෙහි අංක 1හි පසුවූයේ ''[[බද්‍රිනාත් කි දුල්හානියා]]'' ය) යන රටවල් ය.&lt;ref name=&quot;INTL&quot;/&gt; අනුයාත සති අන්ත හතරක් පුරාවට ජර්මනිය, කොරියාව, ඔස්ට්‍රියාව, ෆින්ලන්තය, පෝලන්තය, පෘතුගාලය, බ්‍රසීලය, වෙනිසියුලාව, බොලීවියාව, ස්විට්සර්ලන්තය සහ එක්සත් රාජධානිය යන රටවල ප්‍රථම ස්ථානයේ පසු විය.&lt;ref name=&quot;W4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2017/apr/11/the-boss-baby-beauty-beast-uk-box-office|title=The Boss Baby makes a dummy of UK box-office competition|author=Charles Gant|publisher=[[ද ගාඩියන්|The Guardian]]|date=April 11, 2017|accessdate=April 12, 2017}}&lt;/ref&gt; පිලිපීනයේ එය දේශීය මෙන්ම විදේශීය වශයෙන් [[පිලිපීනයේ ඉහළම ආදායම් ලබන චිත්‍රපට ලැයිස්තුව|සර්වකාලීන ආර්ථික වශයෙන් වඩාත්ම සාර්ථක චිත්‍රපටය]] බවට පත් වූයේ $ මිලියන 13.5කට අධික ආදායමක් උපයා ගනිමිනි.&lt;ref name=&quot;PS&quot;&gt;{{cite web|url=http://m.philstar.com/314196/show/61a4ad8622e425f9081767f84d3b13fa/?|title='Beauty and the Beast' smashes Philippines' all-time box office records|publisher=[[ද පිලිපීන් ස්ටාර්|The Philippine Star]]|date=April 13, 2017|accessdate=April 13, 2017}}&lt;/ref&gt; සති පහක් ඇතුළත, මෙම චිත්‍රපටය [[එක්සත් රාජධානියේ ඉහළම ආදායම් ලබන චිත්‍රපට ලැයිස්තුව|එක්සත් රාජධානියේ සහ අයර්ලන්තයේ සර්වකාලීන ඉහළම ආදායම ලබන චිත්‍රපට]] 10 අතුරින් එකක් බවට පත්වූයේ ''හැරී පොටර්'' චිත්‍රපට හතක් (''Deathly Hallows – 2 කොටස'' හැර) සහ [[ද ලෝඩ් ඔෆ් ද රිංස් (චිත්‍රපට මාලාව)|''The Lord of the Rings'' චිත්‍රපට]] ත්‍රිත්වයම (මෙහි ද [[ඉයන් මැකෙලන්]] රැඟුවේ ය) අභිබවා යමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2017/apr/19/fast-furious-8-barrels-past-boss-baby-to-top-of-uk-box-office|title=Fast &amp; Furious 8 barrels past Boss Baby to top of UK box office|author=Charles Gant|publisher=[[ද ගාඩියන්|The Guardian]]|date=April 19, 2017|accessdate=April 20, 2017}}&lt;/ref&gt; දැවැන්ත ඩිස්නි වෙළඳපොලක් සහිත ජපානයේ මෙම චිත්‍රපටය අප්‍රේල් 21 දින ආරම්භ වන්නේ චිත්‍රපටයේ අවසන් වෙළඳපොල ලෙස ය.&lt;ref name=&quot;W119&quot;/&gt; චිත්‍රපටයේ දැවැන්තම ආදායම් ලබාදෙන වෙළඳපොලවල් වන්නේ චීනය ($ මිලියන 85.8), එක්සත් රාජධානිය ($ මිලියන 84.5), බ්‍රසීලය ($ මිලියන 38.8) කොරියාව ($ මිලියන 35.6) සහ මෙක්සිකෝව ($ මිලියන 29.2) යි.&lt;ref name=&quot;Tot&quot;/&gt; යුරෝපය තුළ පමණක් මෙහි සමස්ත ආදායම $ මිලියන 242ක් බවට පත්වෙමින් වසරක් තුළ තෙවන ඉහළම ආදායම ලද චිත්‍රපටය බවට පත් විය (මෙය ''[[ෆැන්ටාස්ටික් බීස්ට්ස් ඇන්ඩ් වෙයාර් ටු ෆයින්ඩ් දෙම් (චිත්‍රපටය)|Fantastic Beasts and Where to Find Them]]'' සහ ''[[රූජ් වන්: අ ස්ටාර් වෝර්ස් ස්ටෝරි|Rogue One: A Star Wars Story]]''ට පසුපසින් විය).&lt;ref name=&quot;F58&quot;&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/04/fate-of-the-furious-record-opening-weekend-logan-beauty-and-the-beast-international-box-office-1202070697/|title=‘Fate Of The Furious’ Smokes Records With $432.3M Overseas Bow; $532.5M Worldwide – International Box Office|author=Nancy Tartaglione and Anita Busch|publisher=[[ඩෙඩ්ලයින් හොලිවුඩ්|Deadline Hollywood]]|date=April 16, 2017|accessdate=April 17, 2017}}&lt;/ref&gt;

===විචාරක ප්‍රතිචාරය===
[[රොට්න් ටොමැටෝස්]] [[විචාරක සමාහාරය]] තුළ චිත්‍රපටය විචාර 269ක් මත පදනම්ව 71%ක ප්‍රතිශතයකුත්, 6.6/10ක සාමාන්‍ය ඇගයුමකුත් හිමි කරගත්තේ ය. මෙම අඩවියේ විචාරක සංගණනයන්හි කියැවුණේ, &quot;සිත් කුල්මත් කරවන නළු කැළ, අලංකාර ලෙස නිමවූ ගීත, සහ සිත්තරකුගේ ඇසක් බඳු විස්තර හේතුවෙන්, ''බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්'' විශ්වසනීය නමුත් නැවුම් නැවත කථාවක් ඉදිරිපත් කරන්නේ එහි ආදරණීය ප්‍රභවයේ ගෞරවය ලබාදෙමිනි.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/beauty_and_the_beast_2017|title=Beauty and the Beast (2017)|website=[[රොට්න් ටොමැටෝස්|Rotten Tomatoes]]|accessdate=April 20, 2017}}&lt;/ref&gt; [[මෙටාක්‍රිටික්|Metacritic]] තුළ, චිත්‍රපටයට 100න් 65ක ලකුණු ප්‍රමාණයක් ලබා දී තිබුණේ විචාරකයින් 47ක් පාදක කරගනිමිනි. මෙමගින් &quot;සාමාන්‍යයෙන් සතුටුදායක විචාර&quot;යක් පෙන්නුම් කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/beauty-and-the-beast-2017|title=Beauty and the Beast reviews|website=Metacritic|accessdate=April 14, 2017}}&lt;/ref&gt; [[සිනෙමාස්කෝර්|CinemaScore]] ඡන්ද විමසුම් තුළ, විචාරකයින් විසින් චිත්‍රපටයට සාමාන්‍ය &quot;A&quot; ශ්‍රේණියක් ලබාදුන්නේ A+ සිට F දක්වා වූ පරිමාණයකිනි.&lt;ref name=&quot;CinemaScore&quot;&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/CinemaScore/status/842972100898017280 |title=''Beauty and the Beast'' |publisher=[[සිනෙමාස්කෝර්|CinemaScore]] on [[ට්විටර්|Twitter]] |date=March 17, 2017 |accessdate=April 10, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/03/beauty-and-the-beast-weekend-box-office-selling-out-1202045224/|title='Beauty And The Beast' Dazzling With $169M+ Opening; Bound To Set Records For Pre-Summer, Bill Condon &amp; Emma Watson|author=Anthony D'Alessandro |work=''[[ඩෙඩ්ලයින් හොලිවුඩ්|Deadline Hollywood]]'' |date=March 17, 2017|accessdate=March 18, 2017}}&lt;/ref&gt;

''[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්]]''හි ලෙස්ලී ෆෙල්ප්‍රින් රචනා කොට ඇත්තේ: &quot;මෙය රසකැවිලි තැනීමේ හැකියාවකින් යුත් මිචෙලින්-ත්‍රිත්ව-රැඟුම් විශිෂ්ට පන්තියක් වන අතර, එමගින් සිනෙමාකෘත අනුරූප සීනි, පැයක් දෙකක් පමණ පවතින ස්ඵටික ආකාරයේ මද්‍යසාරයක් බවට හරවයි.&quot; ෆෙල්ප්‍රින් විසින් වොට්සන් සහ ක්ලයින්ගේ රංගනය මෙන්ම, විශේෂ ප්‍රයෝග, වස්ත්‍ර නිර්මාණ සහ පසුතල පිළිබඳ ප්‍රශංසා කරන ලදී. ‍එසේම ඔහු ඩිස්නියෙහි ප්‍රථම LGBT චරිතය ලෙස ගෑඪ්ගේ ලේෆෞ චරිතය ඇතුළත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සිය ප්‍රසාදය දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/review/beauty-beast-review-982373|title = 'Beauty and the Beast': Film Review|author =Felperin, Leslie|work = [[ද ‍හොලිවුඩ් රිපෝටර්|The Hollywood Reporter]]|date = March 3, 2017|accessdate = April 23, 2017}}&lt;/ref&gt; ''[[වැරයිටි (සඟරාව)|වැරයිටි]]'' සඟරාවේ [[ඕවන් ග්ලයිබර්මන්]] චිත්‍රපටය කෙරෙහි යහපත් ප්‍රතිචාරයක් දැක්වූ සිය විචාරය තුළ රචනා කොට ඇත්තේ: &quot;මෙය අලංකාර ලෙස නිමවූ චිත්‍රපටයකි‍. බොහෝ අංශවලින් මෙය හොඳ ය.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://variety.com/2017/film/reviews/beauty-and-the-beast-review-emma-watson-1202001341/|title=Film Review: 'Beauty and the Beast'}}&lt;/ref&gt; ''[[ද නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස්]]''හි [[ඒ. ඕ. ස්කොට්]] විසින් ද වොට්සන් සහ ස්ටීවන්ස්ගේ රංගනයන් අගය කරමින් රචනාකොට ඇත්තේ: &quot;මෙය හොඳයැයි පෙනේ. ගාම්භීර ලෙස ගලායන මෙය අප හැරයන්නේ පැහැදිළි ප්‍රණවත් රසයකිනි. මම බොහෝදුරට එහි රසය හඳුනාගත්තේ නැත: මා සිතන්නේ එය සඳහා වන නාමය ප්‍රීතිය බවයි.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/03/03/movies/beauty-and-the-beast-review.html|date=3 March 2017|title=Review: 'Beauty and the Beast' Revels in Joy and Enchantment|work=[[ද නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස්|The New York Times]]|publisher=[[ඒ. ඕ. ස්කොට්|A. O. Scott]]|accessdate=}}&lt;/ref&gt; එමෙන්ම, ''[[ද වොෂිංටන් පෝස්ට්]]''හි ඈන් හොර්නඩේ වොට්සන්ගේ රංගනය අගය කරමින් පැවසූයේ එය &quot;යුහුසුලු සහ ගාම්භීර&quot; බවත්, ඇ‍‍ගේ රංගන හැකියාව &quot;එම කාර්යය සිදු කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත්&quot; බව ය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/remake-of-beauty-and-the-beast-convincingly-springs-to-life/2017/03/16/9022737c-05bf-11e7-ad5b-d22680e18d10_story.html?tid=kp_google&amp;utm_term=.d950b39fac04|date=16 March 2017|title=Remake of ‘Beauty and the Beast’ convincingly springs to life|work=[[ද වොෂිංටන් පෝස්ට්|The Washington Post]]|publisher=Ann Hornaday|accessdate=}}&lt;/ref&gt; ''[[Uproxx]]''හි මයික් රයන් විසින් ද නළු කැළ, නිෂ්පාදන සැලසුම සහ නව ගීත අගයකොට ඇති අතර, චිත්‍රපටය කිසිදු වෙනස් දෙයක් සිදුකිරීමට උත්සාහ දරා නොමැති බව ඔහු පැවසූයේ: &quot;''බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්''හි නව ප්‍රභේදයේ නිශ්චිතවම අලුත් කිසිදෙයක් සිදුකොට නොමැත. (එය කාටූනයක් නොවීම හැරුණු විට) නමුත් එහි සම්භාව්‍ය සජීවීකරණ චිත්‍රපටයෙහි හොඳ ප්‍රතිනිර්මාණයකි.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uproxx.com/movies/beauty-and-the-beast-review/ |title=The New 'Beauty And The Beast' Should Satisfy Most Fans |website=[[Uproxx]] |date=March 3, 2017|accessdate=March 14, 2017}}&lt;/ref&gt; ''[[යූඑස්ඒ ටුඩේ|USA Today]]''හි බ්‍රයන් ටෘයිට් විසින් එවන්ස්, ගෑඩ්, මැක්ග්‍රෙගර් සහ තොම්සන්ගේ රංගනයන් මෙන්ම මියැසි සමග කොන්ඩන්ගේ සබැඳියාව, නිෂ්පාදන සැලසුම වර්ණනා කොට ඇත. එසේම ඇලන් මෙන්කන් සහ ටිම් රයිස් විසින් රචිත නව ගීතවල ඇතුළත් දෘශ්‍ය ප්‍රයෝග අගය කොට ති‍බේ. විශේෂයෙන්ම ''Evermore'' ගීතය ඔහු පැවසූයේ ඔස්කාර් විභවයක් සහිත නව ගීතයක් බවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/life/movies/2017/03/03/review-new-beauty-and-the-beast-emma-watson-dan-stevens/98649358/|date=17 March 2017|title=Review: Rousing new 'Beauty and the Beast' is even better than the original|work=[[යූඑස්ඒ ටුඩේ|USA Today]]|publisher=Brian Truitt|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

මීට ප්‍රතිවිරුද්ධ අයුරින්, ''[[චිකාගෝ ට්‍රිබියුන්]]'' පුවත්පතේ [[මයිකල් ෆිලිප්ස් (විචාරක)|මයිකල් ෆිලිප්ස්]] පවසා ඇත්තේ මෙම අනුවර්තනය පරිවර්තනයේ දී අතරමං වී ඇති බවයි. ඒ බව ඔහු රචනාකොට ඇත්තේ, &quot;චිත්‍රපටය එහි ප්‍රදානය කරන මාධ්‍යය හේතුවෙන් අපගේ දැනීම සහ ප්‍රියතාවය ලබාගනියි. එය ගීත එකින් එක පොදි බඳින්නේ උමතු අයුරින් සංස්කරණය කළ නෙත් රසඳුන්, මනහර නොවන අයුරින් තිරය මත දිගහරිමිනි.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.chicagotribune.com/entertainment/movies/ct-beauty-and-the-beast-review-20170313-column.html |title='Beauty and the Beast' review: Animated Disney musical's charms lost in translation |website=[[චිකාගෝ ට්‍රිබියුන්|Chicago Tribune]]|date=March 14, 2017|accessdate=March 14, 2017}}&lt;/ref&gt;

=== ඇගයුම් ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot;| සම්මාන උළෙල
! scope=&quot;col&quot;| සම්මාන උළෙල පැවැත්වෙන දිනය
! scope=&quot;col&quot;| ප්‍රවර්ගය
! scope=&quot;col&quot;| ලාභීන් සහ යෝජිතයින්
! scope=&quot;col&quot;| ප්‍රතිඵලය
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{Abbr|ආශ්‍රේ.|ආශ්‍රේයයන්}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[MTV චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී සම්මාන]]
| rowspan=&quot;4&quot; |[[2017 MTV චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී සම්මාන|මැයි 7, 2017|]]
| [[හොඳම චිත්‍රපටය සඳහා MTV චිත්‍රපට සම්මානය|වසරේ චිත්‍රපටය]]
| ''බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්''
| {{pending}}
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/3000426/2017-mtv-movie-tv-awards-nominations/|title=Here Are Your 2017 MTV Movie &amp; TV Awards Nominations: See The Full List|work=MTV News|access-date=2017-04-08|language=en|archive-date=2017-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407052512/http://www.mtv.com/news/3000426/2017-mtv-movie-tv-awards-nominations/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[හොඳම රංගනය සඳහා MTV චිත්‍රපට සම්මානය|චිත්‍රපටයක හොඳම රංගන ශිල්පියා]]
| [[එමා වොට්සන්]]
| {{pending}}
|-
| [[හොඳම හාදුව සඳහා MTV චිත්‍රපට සම්මානය|හොඳම හාදුව]]
| එමා වොට්සන් සහ [[ඩෑන් ස්ටීවන්ස්]]
| {{pending}}
|-
| [[හොඳම තිරයේ දවිත්වය සඳහා MTV චිත්‍රපට සම්මානය|හොඳම ද්විත්වය]]
| [[ජෝෂ් ගෑඩ්]] සහ [[ලූක් එවන්ස් (නළුවා)|ලූක් එවන්ස්]]
| {{pending}}
|}

==මතභේද==

===සමලිංගික උප-කථා වස්තුව===
චිත්‍රපටය තුළ අධ්‍යක්ෂක [[බිල් කොන්ඩන්]] විසින් ලේෆෞහට &quot;සමලිංගික ජවනිකාවක්&quot; ලබාදී ඇත. මෙහි ලේෆෞ ගැස්ටන්ගේ මිතුරකු වන ස්ටැන්ලි සමග මඳ වේලාවක් වෝල්ට්ස් නර්තනයේ යෙදෙනු නිරූපිත ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2017/03/20/beauty-and-the-beast-gay-moment-audience-reaction/99407168/ |title='Beauty and the Beast's 'gay moment' may have been much ado about nothing |publisher=USA Today |date=March 20, 2017 |accessdate=March 21, 2017}}&lt;/ref&gt; [[Vulture.com]] සමග සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී, කොන්ඩන් පැවසූයේ, &quot;මට කියන්න පුළුවන්, මම මේ සම්බන්ධයෙන් අප්‍රසාදය පළ කරනවා. එයට හේතුව චිත්‍රපටය තුළ ඔබ දකින ආකාරයට එය සුළු දෙයක් පමණයි. එය හුවා දැක්වීමට තැත්කරනවා.&quot; කොන්ඩන් තවදුරටත් පවසා ඇත්තේ ''බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්'' තුළ අතිශයින් කථාබහට ලක්වූ ලේෆෞටත් වඩා පුළුල් විවිධත්වයක් දක්නට ලැබෙන බවයි: “එය අතිශයින් වැදගත්. මෙහි අන්තර්වාර්ගික යුවලවල් සිටිනිවා. එය සෑමදෙනාගේම පුද්ගලභාවයේ ජයග්‍රහණයක්. මේ නිසායි, එය විස්මයජනක වී ඇත්තේ.”&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vulture.com/2017/03/bill-condon-on-directing-beauty-and-the-beast.html |title=Bill Condon on Beauty and the Beast, His Musical Influences, and Lindsay Lohan’s Plan for The Little Mermaid |publisher=Vulture |date=March 15, 2017 |accessdate=March 19, 2017}}&lt;/ref&gt; GLAAD හි සභාපති සහ CEO සාරා කේට් එලිස් චිත්‍රපටය අගය කරමින් පැවසූයේ, “එය චිත්‍රපටයේ කුඩා ජවනිකාවක් පමණක් වුවත්, චිත්‍රපට කර්මාන්තයේ විශාල ඉදිරි පිම්මක්.&quot; යැයි පවසමිනි‍.&lt;ref&gt;[http://www.cbsnews.com/news/glaad-beauty-and-the-beast-gay-moment-disney/]17 March 2017.&lt;/ref&gt;

[[රුසියාව]] තුළ, [[විටැලි මිලොනොව්]] චිත්‍රපටය තහනම් කළ යුතු බවට සංස්කෘතික අමාත්‍යවරයාට දෝෂාරෝපණය කළ නමුත්,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://variety.com/2017/film/global/russia-ban-beauty-and-the-beast-josh-gad-gay-lefou-1202002198/ |title=Russia May Ban Disney's 'Beauty and the Beast' Over Gay Character |publisher=Variety |date=March 4, 2017 |accessdate=March 5, 2017}}&lt;/ref&gt; ඒ වෙනුවට එයට අවුරුදු 16+ ඇගයුමක් (අවුරුදු 16ට අඩු දරුවන්ට එය නැරඹිය හැක්කේ දෙමාපියන් සමග පමණි) ලබා දිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ew.com/movies/2017/03/06/beauty-and-the-beast-russia-lawmaker-ban/ |title=Russia won't ban Beauty and the Beast — but will have an age restriction |publisher=Entertainment Weekly |date=March 6, 2017 |accessdate=March 7, 2017}}&lt;/ref&gt; මීට අමතරව, [[හෙනැගර්, ඇලබාමා|ඇලබාමාවේ හෙනැගර්]]හි සිනමාශාලාවක මෙම චිත්‍රපටය ප්‍රදර්ශනය නොවූයේ මෙම උප කතාවස්තුව හේතුවෙනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/beauty-and-the-beast-alabama-theater_us_58b9a6f7e4b05cf0f400427b |title=Alabama Theater Won't Show 'Beauty And The Beast' Because Of Gay Subplot |publisher=The Huffington Post |date= |accessdate=March 3, 2017}}&lt;/ref&gt; [[මැලේසියාව]] තුළ, [[මැලේසියාවේ චිත්‍රපට වාරක මණ්ඩලය|චිත්‍රපට වාරක මණ්ඩලය]] නිර්දේශ කළේ &quot;සමලිංගක ජවනිකාව&quot; කපාහැරිය යුතු බවයි. මේ හේතුවෙන් ඩිස්නි සමාගම විසින් එහි මුදාහැරීම තාවකාලිකව කල්දැමූ අතර, එය වාරණයෙන් ‍තොරව මුදාහැරිය නොහැකි නම් විකාශය අත්හිටුවන බවට ඔවුහු තීරණය කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thestar.com.my/news/nation/2017/03/13/beauty-and-the-beast-release-postponed-for-internal-review/|title=Beauty and the Beast release postponed for ‘internal review’|last=Cheang|first=Michael|date=13 March 2017|accessdate=2017-03-15|website=The Star Online}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/movies/beauty-and-the-beast/news/a823340/disney-pulls-beauty-and-the-beast-from-cinemas-in-malaysi-until-further-notice/ |title=Disney pulls Beauty and the Beast from cinemas in Malaysia &quot;until further notice&quot; |publisher=Digital Spy |date=March 13, 2017 |accessdate=March 13, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Disney refuses to cut ‘gay moment’ from ‘Beauty and the Beast’ for Malaysia|website=Malay Mail Online|accessdate=2017-03-15|date=15 March 2017|url=http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/disney-refuses-to-cut-gay-moment-from-beauty-and-the-beast-for-malaysia}}&lt;/ref&gt; චිත්‍රාගාරය විසින් මුදාහැරීමේ දිනය මාර්තු 30 වෙත ගෙනගිය අතර, මෙමගින් මැලේසියා වාරක මණ්ඩලයට චිත්‍රපටය වෙනස්කම්වලින් යුතුව හෝ රහිතව මුදාහැරිය යුතු ද යන්න පිළිබඳ තීරණයක් ගැනීමට කාලය ලැබිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/disney-wont-cut-beauty-beast-gay-moment-malaysia-censors-986609|title=Disney Defies Malaysia Censors, Won't Cut 'Beauty and the Beast' Gay Moment|author=Mia Galuppo|publisher=''[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්|The Hollywood Reporter]]''|date=March 15, 2017|accessdate=March 16, 2017}}&lt;/ref&gt; බෙදාහරින්නන් සහ නිෂ්පාදකයින් අනතුරුව මැලේසියාවේ චිත්‍රපට අභියාචනා කමිටුවට අභියාචනයක් ඉදිරිපත් කරන ලදී. එහි දී චිත්‍රපටය කපා දැමීමකින් තොරව ප්‍රදර්ශනය කිරීමට අවසර හිමිවූ අතර, [[මැලේසියාවේ චිත්‍රපට වාරණය|P13 ඇගයුම]] අනුව &quot;සමලිංගික ජවනිකාව&quot; ඉතා කුඩා වූ හෙයින් එය චිත්‍රපටයේ සෙසු ධනාත්මක අංගවලට බලපෑමක් ඇතිනොවන බව පැවසිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/malaysia-clears-release-beauty-beast-gay-moment-intact-report-987588|title=Malaysia Clears Release of 'Beauty and the Beast,' With &quot;Gay Moment&quot; Intact|author=Patrick Brzeski|publisher=''[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්|The Hollywood Reporter]]''|date=March 21, 2017|accessdate=March 21, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thestar.com.my/news/nation/2017/03/29/film-appeals-committee-decision-to-release-beauty-and-beast/|title=Film Appeal Committee's decision to release Beauty and the Beast|publisher=The Star Online|date=March 21, 2017|accessdate=March 30, 2017}}&lt;/ref&gt; [[කුවේට්|කුවේටයේ]], මෙම චිත්‍රපටය රටේ බොහෝ සිනමාහල්වල හිමිකාරීත්වය ඇති [[සිනෙස්කේප්|ජාතික සිනමා සමාගම]] විසින් සිනමාහල්වලින් ඉවත් කරන ලදී. සමාගමේ කමිටු සාමාජිකයකු පැවසූයේ තොරතුරු වාරණ දෙපාර්තමේන්තු අමාත්‍යාංශය විසින් මෙය තිරගත වීම අත්හිටුවා එහි අහිතකර කොටස් සංස්කරණය කරන ලෙස පැවසූ බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-39337844|title=Beauty and the Beast pulled from cinemas in Kuwait|publisher=BBC|date=March 21, 2017|accessdate=March 30, 2017}}&lt;/ref&gt;

චිත්‍රපටයට එරෙහි උද්ඝෝෂණ ගණනාවක් විය. උද්ඝෝෂණයකට කැඳවමින් LifePetitions අත්සන් 129,000කට අධික සංඛ්‍යාවක් ලබාගත් අතර,&lt;ref&gt;{{cite web|title=SIGN THE BOYCOTT: Tell Disney 'NO' to LGBT agenda in Beauty and the Beast - #BoycottDisney|url=https://lifepetitions.com/petition/disney-includes-exclusively-gay-moment-in-beauty-and-the-beast-sign-the-boycott}}&lt;/ref&gt; [[ඇමරිකානු පවුල් සංවිධානය]] උද්ඝෝෂණයක් සඳහා අත්සන්කරුවන් 50,000කට අධික සංඛ්‍යාවකගෙන් යුත් පෙත්සමක් ලබාගත්තේ ය.

===බෙල් සිරගත කරන මෘගයා===
ඩිස්නි ආයතනය විසින් බෙල් ශක්තිමත් තරුණියක ලෙස පෙන්වීමට උත්සාහ දරා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Watkins|first1=Gwynne|title='Beauty and the Beast' Featurette Makes a Case for Feminist Belle|url=https://www.yahoo.com/movies/beauty-and-the-beast-featurette-makes-a-case-for-feminist-belle-180620182.html|accessdate=26 March 2017|publisher=Yahoo Movies|date=March 2, 2017}}&lt;/ref&gt; නමුත් ඇතැම් විචාරකයන් පවසන්නේ චිත්‍රපටයේ චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන ප්‍රස්තුතය– එනම් ඔබව සිරකරුවකු ලෙස තබාගන්නා අයකුට පෙම්කිරීම අභව්‍ය බව– ගැටලුකාරී බවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Williams|first1=Zoe|title=Beauty and the Beast: feminist or fraud|url=https://www.theguardian.com/film/2017/mar/19/beauty-and-the-beast-feminist-or-fraud|accessdate=26 March 2017|publisher=The Guardian|date=March 19, 2017}}&lt;/ref&gt; මුල් සජීවීකරණ චිත්‍රපටයේ මෙන්ම ඇතැමුන් යෝජනා කළේ බෙල් [[ස්ටොක්හෝම් සහලක්ෂණය|ස්ටොක්හෝම් සහලක්ෂණයෙන්]] (ප්‍රාණඇපකාරීත්වයේ දී සිය දිවි ගලවාගැනීම පිණිස ප්‍රාණඇපකරුවන් තමන් අල්ලාගත් තැනැත්තන් සමග මානසික මිත්‍රත්වයක් ඇතිකර ගැනීම) පෙළෙන බවයි. අත්සන් තැබීමට පෙර බෙල් මෘගයා සමග නුසුදුසු සම්බන්ධයක් ඇති කරගන්නේ දැයි තමන් අධ්‍යනය කළ බවයි. ඒ අනුව ඇය නිගමනය කළේ ජනකථාවේ මෙම ප්‍රභේදයට එම විචාරය නොගැළපෙන බවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Blasberg|first1=Derek|title=Cover Story: Emma Watson, Rebel Belle|url=http://www.vanityfair.com/hollywood/2017/02/emma-watson-cover-story|accessdate=27 March 2017|publisher=Vanity Fair|date=February 28, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Breznican|first1=Anthony|title=Beauty and the Beast: Emma Watson addresses questions over Beast relationship|url=http://ew.com/movies/2017/02/16/beauty-and-the-beast-emma-watson-belle-beast-relationship/|accessdate=26 March 2017|publisher=Entertainment Weekly|date=February 16, 2017}}&lt;/ref&gt; වොට්සන් ස්ටොක්හෝම් සහලක්ෂණය පිළිබඳ විස්තර කළේ &quot;එහි දී සිරකරුවකු තමා අල්ලාගත් තැනැත්තා සමග ප්‍රේමයෙන් බැ‍ඳෙයි. නමුත් බෙල් නිතරම ක්‍රියාකාරීව [මෘගයා සමග] වාදයන්හි ද පැටලෙයි. ‍ස්ටොක්හෝම් ‍සහලක්ෂණයෙන් පෙළෙන්නකුගේ කිසිදු ලක්ෂණයක් ඇය නොපෙන්වන අතර, ඇය ස්වාධීනව, නිදහස් සිතිවිල්ලෙන් පසුවනවා&quot;, එසේම ඇය තවදුරටත් පැවසූයේ බෙල් මෘගයා සමග ප්‍රේමය සහ මිත්‍රත්වය ඇරඹීමට පෙර විරෝධය දක්වන බවයි.&lt;ref&gt;[http://ew.com/movies/2017/02/16/beauty-and-the-beast-emma-watson-belle-beast-relationship/]&lt;/ref&gt;

&quot;ස්ටොක්හෝම් සහලක්ෂණය&quot; යන වදන ගොඩනැගූ ම‍නෝචිකිත්සක [[‍ෆ්‍රෑන්ක් ඔච්බර්ග්]] පවසන්නේ සහලක්ෂණයෙන් පීඩා විඳින සිරකරුවන් පෙන්වන ක්ෂතික ලක්ෂණ බෙල් කෙරෙන් නොපෙන්වන බවයි. එයට හේතුව ඇය මියයාමට සිතමින් සිටින අවධියක් අන්තර්ගත නොවීමයි.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Watkins|first1=Gwynne|title=Does Belle From 'Beauty and the Beast' Suffer From Stockholm Syndrome? We Asked an Expert.|url=https://www.yahoo.com/news/does-belle-from-beauty-and-the-beast-suffer-from-stockholm-syndrome-we-asked-an-expert-175449990.html|accessdate=26 March 2017|publisher=Yahoo Movies|date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; ඇතැම් චිකිත්සකයින්, මෙම යුවලගේ සම්බන්ධතාවය ස්ටොක්හෝම් සහලක්ෂණයේ සායනික අර්ථදැක්වීම සමග නොගැළපුණ ද, මෙහි නිරූපිත සම්බන්ධතාවය නුසුදුසු සහ දුෂ්කෘත්‍යමය බව පවසා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Durvasula|first1=Ramani|title=Does Belle from Beauty and The Beast Have Stockholm Syndrome?|url=https://www.youtube.com/watch?v=5zyYzdsmeBU|accessdate=26 March 2017|publisher=Screen Junkies|date=March 23, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Simon|first1=Rachel|title=The 'Beauty And The Beast' Relationship Isn't &quot;Stockholm Syndrome,&quot; No Matter How Screwed Up It May Be|url=https://www.bustle.com/p/the-beauty-the-beast-relationship-isnt-stockholm-syndrome-no-matter-how-screwed-up-it-may-be-44217|accessdate=26 March 2017|publisher=Bustle|date=March 16, 2017}}&lt;/ref&gt; ''බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්'' යනු 18වන සියවසේ ප්‍රංශයේ [[යෝජිත විවාහය]]න් සඳහා තරුණ යුවතියන් වෙනුවෙන් ලියැවුණු සුරංගනා කථාවකි. ''[[වොක්ස්|Vox]]''හි කොන්ස්ටන්ස් ග්‍රේඩි ලියා ඇත්තේ බල විෂමතාවය ඩිස්නි ප්‍රභේදය තුළ තීව්‍ර කොට ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Grady|first1=Constance|title=Is Beauty and the Beast “a tale as old as Stockholm syndrome”? Depends how you read it.|url=http://www.vox.com/culture/2017/3/23/15000768/beauty-and-the-beast-feminist-stockholm-syndrome|accessdate=26 March 2017|publisher=Vox|date=March 23, 2017}}&lt;/ref&gt; ''[[එලයිට් ඩේලි|Elite Daily]]''හි ඇනා මෙන්ටා පවසන්නේ මෘගයා බෙල්ව සිරගත කිරීම, රිදවීම සහ මෙහෙයවීම සම්බන්ධයෙන් ඇගෙන් සමාව නොගන්නා බවයි. මෙහි ඔහු බෙල්ට සලකන ආකාරය අයහපත් යැයි මෙහි නොපෙන්වයි.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Menta|first1=Anna|title=The ‘Beauty And The Beast’ Love Story Doesn’t Hold Up To Emma Watson’s Feminism|url=http://elitedaily.com/entertainment/film/beauty-and-the-beasts-abusive-relationship-emma-watson/1828119/|accessdate=26 March 2017|publisher=Elite Daily}}&lt;/ref&gt;

==ආශ්‍රේයයන්==
{{Reflist|30em}}

==බාහිර සබැඳි==
{{Commonscat}}
{{Wikiquote}}
*{{official website|http://movies.disney.com/beauty-and-the-beast-2017}}
*{{IMDb title|2771200}}
*{{AllMovie title|601458|බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට් ''විචාරය'|tab=review}} වයලට් ලෙවොයිට් (ඇගයුම් 3/5)

== සටහන් ==
{{notelist}}


{{Beauty and the Beast}}
{{Disney Princess}}
{{Alan Menken|state=collapsed}}
{{Howard Ashman|state=collapsed}}
{{Bill Condon}}

[[ප්‍රවර්ගය:2017 වසර තුළ චිත්‍රපට]]
[[Category:2017 3D චිත්‍රපට]]
[[Category:2017 පරිගණක-සජීවීකරණ චිත්‍රපට]]
[[Category:2010 දශකයේ සංගීතමය චිත්‍රපට]]
[[Category:2010 දශකයේ ෆැන්ටසි චිත්‍රපට]]
[[ප්‍රවර්ගය:2010 දශකය තුළ ප්‍රේම වෘත්තාන්ත චිත්‍රපට]]
[[Category:ඇමරිකානු චිත්‍රපට]]
[[Category:ඇමරිකානු 3D චිත්‍රපට]]
[[Category:ඇමරිකානු පරිගණක-සජීවීකරණ චිත්‍රපට]]
[[Category:ඇමරිකානු සංගීතමය ෆැන්ටසි චිත්‍රපට]]
[[Category:ඇමරිකානු ප්‍රේම වෘත්තාන්ත ෆැන්ටසි චිත්‍රපට]]
[[Category:ඇමරිකානු ප්‍රේම වෘත්තාන්ත සංගීතමය චිත්‍රපට]]
[[Category:ඉංග්‍රීසි-භාෂා චිත්‍රපට]]
[[Category:ඩිස්නි චිත්‍රපට ප්‍රතිනිර්මාණ]]
[[Category:ඩිස්නි බියුටි ඇන්ඩ් ද බීස්ට්]]
 [[Category:ශාප පිළිබඳ චිත්‍රපට]]
[[Category:ආත්මරාගය පිළිබඳ චිත්‍රපටය]]
[[Category:පෙනුම වෙනස් කිරීම පිළිබඳ චිත්‍රපට]]
[[Category:සුරූපිනිය සහ මෘගයා පාදක කරගත් චිත්‍රපට]]
[[Category:අනුවර්තන පාදක කරගත් චිත්‍රපට]]
[[Category:සුරංගනා කථා පාදක කරගත් චිත්‍රපට]]
 [[Category:මාලිගා පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ චිත්‍රපට]]
[[Category:ප්‍රංශය පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ චිත්‍රපට]]
[[Category:1770 දශකය පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ චිත්‍රපට]]
[[Category:පැරීසිය පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ චිත්‍රපට]]
[[Category:ලන්ඩනයේ රූගත වූ චිත්‍රපට]]
[[Category:පරිගණක-ජනිත රූ භාවිතා වන චිත්‍රපට]]
[[Category:IMAX චිත්‍රපට]]
[[Category:මැන්ඩවිල් ෆිල්ම්ස් චිත්‍රපට]]
 [[Category:වෝල්ට් ඩිස්නි පික්චර්ස් චිත්‍රපට]]
[[Category:බිල් කොන්ඩන් අධ්‍යක්ෂණය කළ චිත්‍රපට]]
[[Category:ඇලන් මෙන්කන්ගේ චිත්‍රප‍ට ස්වර ලිපි නිර්මාණ]]
[[Category:ස්ටීවන් ච්බොස්කිගේ තිර රචන]]
[[Category:චිත්‍රපට තුළ මායාකර්ම]]</text>
      <sha1>1sq0s6edrewnyyvbmhmyq28dki8xs59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>වාමන ග්‍රහලෝක</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82202</id>
    <revision>
      <id>803601</id>
      <parentid>798220</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16438" sha1="iytrwsext3bp22wwm4ht21quvi52ixj" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:300px;&quot;
|+ The five IAU-recognized dwarf planets
|-
|colspan=3|[[File:Ceres - RC3 - Haulani Crater (22381131691).jpg|150px|link=Ceres (dwarf planet)]]&lt;br /&gt;&lt;center&gt;සෙරස් (1801)&lt;/center&gt;
|colspan=3|[[File:Pluto in True Color - High-Res.jpg|top|150x150px|link=Pluto]]&lt;br /&gt;&lt;center&gt;ප්ලූටෝ (1930)&lt;/center&gt;
|-
|colspan=2|[[File:Eris and dysnomia2.jpg|100px|link=Eris (dwarf planet)]]&lt;br /&gt;&lt;center&gt;එරිස් (2005)&lt;/center&gt;
|colspan=2|[[File:Makemake with moon.JPG|100px|link=Makemake]]&lt;br /&gt;&lt;center&gt;මාකේමාකේ (2005)&lt;/center&gt;
|colspan=2|[[File:Haumea_Hubble.png|100px|link=Haumea]]&lt;center&gt;හවුමේයා (2004)&lt;/center&gt;
|-
|colspan=6|The five dwarf planets recognized by the IAU:
* {{dp|Ceres}} as seen from the [[Dawn (spacecraft)|''Dawn'' spacecraft]]. It is the only dwarf planet in the [[asteroid belt]].
* [[Pluto]] as viewed by ''[[New Horizons]]'' space probe on July 13, 2015.
* {{dp|Eris}} and its moon [[Dysnomia (moon)|Dysnomia]] viewed by the [[Hubble Space Telescope]].
* {{dp|Makemake}} and its moon [[S/2015 (136472) 1]] viewed by the Hubble Space Telescope.
* {{dp|Haumea}} and its two moons [[Namaka (moon)|Namaka]] and [[Hi'iaka (moon)|Hi'iaka]] viewed by the Hubble Space Telescope.
|}
'''“වාමන ග්‍රහලෝකයක්”''' යනු ග්‍රහලෝක-ස්කන්ධීය වස්තුවක් වන අතර එය එහි අභ්‍යවකාශ කලාපයේ ආධිපත්‍යය නොපෙන්වයි (සත්‍ය හෝ සම්භාව්‍ය ග්‍රහලෝකයක් මෙන්) එය චන්‍ද්‍රයෙක් ද නොවන්නේ ය. එනම්, එය සූර්යයාගේ ඍජු කක්‍ෂයේ පිහිටා ඇති අතර එය ඝනමය වීමට තරම් විශාල ය. එහි [[ගුරුත්වාකර්ෂණය]] නිසා එය ජල ස්ථිතික සමතුලිත හැඩයක් (සාමාන්‍යයෙන් ගෝලාකාර) පවත්‍වා ගෙන යාමට සමත්වූ නමුත් එහි කක්‍ෂය වටා ඇති “අසල්වැසි ආකාශවස්තූන්” ඉවත් කරලීමට තරම් හැකියාවක් නැත. .&lt;ref name=&quot;finalresolution&quot; /&gt;  මූලාකෘති [[වාමන ග්‍රහලෝක]]ය ලෙස [[ප්ලූටෝ]] දැක්‍විය හැකි ය.&lt;ref name=&quot;Resolution Result&quot;/&gt;
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති වාමන ග්‍රහලෝක ගණන නොදන්නා බැවින් විභව ග්‍රහ වස්තුවක් වාමන ග්‍රහලෝකයක්ද යන්න තීරණය කිරීම සඳහා සමීප නිරීක්‍ෂණයක් අවශ්‍ය වේ. එම ආකාශවස්තු අතර දුසිම් භාගයකම පමණ විශාල අපේක්‍ෂකයින්ට අවම වශයෙන් එක් [[සඳ]]ක්‍වත් ඇති අතර එමඟින් ඔවුන්ගේ ස්කන්‍ධය තීරණය කිරීමට ඉඩ ලබා දේ. [[ග්‍රහලෝක]] භූ විද්‍යාඥයින්ට වාමන ග්‍රහලෝක කෙරෙහි ඇති උනන්‍දුව නම්, මෙම වාමන ග්‍රහලෝක, [[අවකලනය]] හා සමහර විට භූ විද්‍යාත්මකව ක්‍රියාකාරී වස්තූන් වන බැවින් සහ ඒවා ග්‍රහලෝක සතු භූ විද්‍යාවත්මක අංග ප්‍රදර්ශනය කිරීමට ඉඩ ඇති නිසාවෙනි. උදාහරණ ලෙස 2015 [[නිව් හොරයිසන්ස් මෙහෙයුම]] මගින් [[ප්ලූටෝ]]වල (New Horizons mission to Pluto)&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/New_Horizons&lt;/ref&gt; සහ [[ඩෝන් මෙහෙයුම]] මඟින් [[Ceres|සෙරස්(වාමන ග්‍රහලෝකය)]]වල (Dawn mission to Ceres.) &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Dawn_(spacecraft)&lt;/ref&gt; කරන ලද මෙහෙයුම් දැක්‍විය හැක. 
වාමන ග්‍රහලෝකය&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Dwarf_planet&lt;/ref&gt; යන යෙදුම [[සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ග්‍රහලෝක]], ස්කන්ධ, වස්තු ත්‍රිත්‍ව වර්ගීකරණය, කිරීමේ කොටසක් බව ග්‍රහලෝක විද්‍යාඥ “ඇලන් ස්ටර්න්”( Alan Stern)  පවසන ලදි. ඔහු පවසන පරිදි සම්භාව්‍ය [[ග්‍රහලෝක]] (විශාල ග්‍රහ ලෝක අට), වාමන ග්‍රහලෝක සහ චන්ද්‍රිකා ග්‍රහලෝක එම වර්ගීකරණ ත්‍රිත්‍වයයි. වාමන ග්‍රහලෝක මුලින් නිර්වචනය කරන ලද්දේ නමට අනුව ය. කෙසේ වෙතත්, 2006 දී “වාමන ග්‍රහලෝක” යන යෙදුම [[ජාත්‍යන්තර තාරකා විද්‍යා සංගමය]] (IAU) විසින් උප-ග්‍රහලෝක වස්තු කාණ්ඩයක් ලෙස සම්මත කරන ලදී. වමන ග්‍රහලෝක සූර්යයා වටා කක්‍ෂගත වන ග්‍රහවස්තුවක් මෙන්ම ත්‍රිත්‍ව වර්ගීකරණය කිරීමේ කොටසක් බව &lt;ref name=&quot;finalresolution&quot;/&gt; ද, ඉතා දුරින් පිහිටි “[[එරිස්]]” ග්‍රහවස්තුව සොයා ගැනීමෙන් වඩාත් සනාථ විය. නමුත් මෙහිදී [[එරිස්]] ට වඩා, ප්ලූටෝ විශාල වන නමුත් සම්භාව්‍ය ග්‍රහලෝකවලට වඩා ඉතා කුඩා වන අතර නෙප්චූන් වලට වඩා සූර්යයාගෙන් ඈත්‍වී ඇති අතර, ප්ලූටෝගේ ලක්‍ෂණවලට වඩා ප්‍රතිවිරුද්ධ වෙනත් ග්‍රහවස්තූන් ගණනාවක්ම සොයා ගැනීමෙන් පසුව ප්ලූටෝ යනු ග්‍රහලොවක් ද නැද්ද යන්න නැවත සලකා බැලීමට බල කෙරුණි.&lt;ref name=&quot;Brown Schaller 2007&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.1139415 |last1=Brown |first1=Michael E. |authorlink=Michael E. Brown |last2=Schaller |first2=Emily L. |s2cid=21468196 |date=June 15, 2007 |title=The Mass of Dwarf Planet Eris |url=https://archive.org/details/sim_science_2007-06-15_316_5831/page/1585 |journal=Science |volume=316 |issue=5831 |page=1585 |pmid=17569855 |pmc= |bibcode=2007Sci...316.1585B |ref=harv}}&lt;/ref&gt;  මේ අනුව “ස්ටර්න්”(Stern) සහ තවත් බොහෝ ග්‍රහලෝක භූ විද්‍යාඥයින් වාමන ග්‍රහලෝක සම්භාව්‍ය ග්‍රහලෝක වලින් වෙන්කර හඳුනාගත් නමුත් 2006 සිට IAU සහ තාරකා විද්‍යාඥයින්ගෙන් බහුතරයක් [[එරිස්]] සහ ප්ලූටෝ වැනි ග්‍රහවස්තු ග්‍රහලෝක ලැයිස්තුවෙන් බැහැර කර ඇත. ග්‍රහලෝකයක් යනු කුමක්ද යන්න පිළිබඳ මෙම නැවත අර්ථ දැක්වීම ([[ග්‍රහලෝක නිර්වචනය]]) ප්‍රශංසාවට හා විවේචනයට ලක්‍ව ඇත. .&lt;ref&gt;{{cite news |author=Koski, Olivia |date=December 27, 2010 |title=Q&amp;A: Astronomer Mike Brown on How He Killed Pluto |url=https://www.wired.com/magazine/2010/12/pl_print_mikebrown/ |publisher=Wired |accessdate=February 12, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204083316/http://www.wired.com/magazine/2010/12/pl_print_mikebrown/ |archive-date=December 4, 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://astro.berkeley.edu/~basri/defineplanet/Chron06.htm |title=Pluto demoted – from 9th planet to just a dwarf |author=Perlman, David |date=August 25, 2006 |work=San Francisco Chronicle |accessdate=February 12, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100730230142/http://astro.berkeley.edu/~basri/defineplanet/Chron06.htm |archive-date=July 30, 2010 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.abc.net.au/am/content/2006/s1724061.htm |title=Pluto stripped of planet status |work=&quot;AM&quot;, ABC Local Radio |date=August 25, 2006 |author=Kennedy, Stephanie |accessdate=February 12, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stern&quot;&gt;{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5283956.stm |title=Pluto vote 'hijacked' in revolt |publisher=BBC News |first=Paul |last=Rincon |date=August 25, 2006 |accessdate=January 26, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stern2009&quot;&gt;{{cite web |date=November 30, 2009 |title=Alan Stern: 'A Chihuahua is still a dog, and Pluto is still a planet' |publisher=EarthSky (Earthsky Interviews) |author=Jorge Salazar |url=http://www.earthsky.org/interviewpost/space/alan-stern-%E2%80%98a-chihuahua-is-still-a-dog-and-pluto-is-still-a-planet |accessdate=December 8, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |doi = 10.1016/0019-1035(91)90106-4|bibcode = 1991Icar...90..271S|title = On the number of planets in the outer solar system: Evidence of a substantial population of 1000-km bodies|url = https://archive.org/details/icarus_1991-04_90_2/page/271|year = 1991|last1 = Stern|first1 = S. Alan|journal = Icarus|volume = 90|issue = 2|pages = 271–281}}&lt;/ref&gt;
=== '''වඩාත් ජනප්‍රිය වාමන ග්‍රහලෝක''' ===

{|  style=&quot;background-color: #D4E2FC; margin: 24px auto 8px auto; border: 1px solid #8EB2F6; padding: 6px;&quot;
|-
|
&lt;!-- table #3 --&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%; margin: 0;&quot;
|+ Orbital attributes
|- style=&quot;font-size: smaller;&quot;
! width=54 |නාමය
! සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ 
අයත් කලාපය
! කක්‍ෂයේ අරය ([[Astronomical unit|AU]])
! [[Orbital period|පරිභ්‍රමණ කාලය]]&lt;br /&gt; (years)
! මධ්‍ය පරිභ්‍රමණ
වේගය (km/s)
! [[Inclination|Inclination &lt;br /&gt; to ecliptic]]
! [[Orbital eccentricity|Orbital &lt;br /&gt; eccentricity]]
! [[Clearing the neighbourhood|Planetary &lt;br /&gt; discriminant]]

|-style=&quot;background: #E5E5FF;&quot; align=center
! align=&quot;left&quot; | [[සෙරස්]]
| [[Asteroid belt]]
| 2.768
| 4.604
| 17.90
| 10.59°
| 0.079
| 0.3

|- align=&quot;center&quot;
! [[ඔර්කස්]]
| [[Kuiper belt]] ([[plutino]])
| 39.40
| 247.3
| 4.75
| 20.58°
| 0.220
| 0.003

|-style=&quot;background: #E5E5FF;&quot; align=center
! align=&quot;left&quot;| [[ප්ලූටෝ]]
| [[Kuiper belt]] ([[plutino]])
| 39.48
| 247.9
| 4.74
| 17.16°
| 0.249
| 0.08

|-style=&quot;background: #E5E5FF;&quot; align=center
! align=&quot;left&quot; | [[හවුමේයා]]
| [[Kuiper belt]] ([[Resonant trans-Neptunian object|12:7]])
| 43.22
| 284.1
| 4.53
| 28.19°
| 0.191
| 0.02

|- align=&quot;center&quot;
! align=&quot;left&quot;| [[ක්වාවර්]]
| [[Kuiper belt]] ([[cubewano]])
| 43.69
| 288.8
| 4.51
| 7.99°
| 0.040
| 0.007

|-style=&quot;background: #E5E5FF;&quot; align=center
! align=&quot;left&quot; | [[මකේ මකේ ]]
| [[Kuiper belt]] ([[cubewano]])
| 45.56
| 307.5
| 4.41
| 28.98°
| 0.158
| 0.02

|- align=&quot;center&quot;
! align=&quot;left&quot;| [[ගොංගොං]]
| [[Scattered disc]] ([[Resonant trans-Neptunian object|10:3]])
| 67.38
| 553.1
| 3.63
| 30.74°
| 0.503
| 0.01

|-style=&quot;background: #E5E5FF;&quot; align=center
! align=&quot;left&quot; | [[එරිස්]]
| [[Scattered disc]]
| 67.78
| 558.0
| 3.62
| 44.04°
| 0.441
| 0.1

|- align=&quot;center&quot;
! align=&quot;left&quot;| [[සෙඩ්නා]]
| [[Detached object|Detached]]
| 506.8
|data-sort-value=&quot;11400&quot;| ≈&amp;nbsp;11,400
|data-sort-value=&quot;1.3&quot;| ≈&amp;nbsp;1.3
| 11.93°
| 0.855
|data-sort-value=&quot;0.06&quot;| &lt; 0.07
|}
|-
|
&lt;!-- table #4 --&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%; margin: 10px 0;&quot;
|-
|+ Physical attributes
|- style=&quot;font-size: smaller;&quot;
! width=54 |නාමය
! [[චන්ද්‍රයා|සඳ]]ට සාපේක්‍ෂ විශ්කම්භය
! විශ්කම්භය&lt;br /&gt; (km)
! [[චන්ද්‍රයා|සඳ]]ට සාපේක්‍ෂ ස්කන්‍ධය
! ස්කන්‍ධය&lt;br /&gt; ({{e|21}} kg)
! [[Density|ඝනත්වය]] &lt;br /&gt; (g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)
! භ්‍රමණ කාලය&lt;br /&gt; (hours)
! [[ස්වභාවික චන්ද්‍රිකා|චන්‍ද්‍රයන්]]
! [[Geometric albedo|albedo]]
! [[absolute magnitude|H]]

|-style=&quot;background: #E5E5FF;&quot; align=center
! align=&quot;left&quot; | [[සෙරස්]]
| 27%
| {{val|939.4|0.2}}
| 1.3%
| {{val|0.94}}
| {{val|2.16}}
| {{val|9.1}}
| 0
| {{val|0.09}}
| 3.3

|- align=&quot;center&quot;
! align=&quot;left&quot; | [[ඔර්කස්]]
| 26%
| {{val|910|50|40}}
| 0.9%
| {{val|0.64|0.02}}
| {{val|1.57|0.15}}
| {{val|13|4}}
| [[Vanth (moon)|1]]
| {{val|0.23|0.02|0.01}}
| 2.2

|-style=&quot;background: #E5E5FF;&quot; align=center
! align=&quot;left&quot;| [[ප්ලූටෝ]]
| 68%
| {{val|2377|3}}
| 17.7%
| {{val|13.03|0.03}}
| {{val|1.85}}
|data-sort-value=&quot;{{val|153.3}}&quot;| 6d 9.3h
| [[Moons of Pluto|5]]
|data-sort-value=&quot;{{val|0.575}}&quot;| {{val|0.49|to|0.66}}
| −0.76

|- align=&quot;center&quot;
! align=&quot;left&quot;| ([[ඛාරෝන්]])
| 35%
| {{val|1212|1}}
| 2.2%
| {{val|1.59|0.02}}
| {{val|1.70|0.02}}
| data-sort-value=&quot;{{val|153.3}}&quot;| 6d 9.3h
| –
|data-sort-value=&quot;{{val|0.35}}&quot;| {{val|0.2|to|0.5}}
| 1

|-style=&quot;background: #E5E5FF;&quot; align=center
! align=&quot;left&quot;| [[හවුමේයා]]
|data-sort-value=&quot;45%&quot;| ≈&amp;nbsp;45%
|data-sort-value=&quot;{{val|1560}}&quot;| ≈&amp;nbsp;1560&lt;ref name=&quot;Dunham2019&quot;/&gt;
| 5.5%
| {{val|4.01|0.04}}
|data-sort-value=&quot;{{val|2.02}}&quot;| ≈&amp;nbsp;2.02&lt;ref name=&quot;Dunham2019&quot;&gt;{{cite journal
 |title = Haumea's Shape, Composition, and Internal Structure
 |first1 = E. T. |last1 = Dunham
 |first2 = S. J. |last2 = Desch
 |first3 = L. |last3 = Probst
 |date = April 2019
 |journal = The Astrophysical Journal
 |volume = 877
 |issue = 1
 |pages = 11
 |doi = 10.3847/1538-4357/ab13b3
 |bibcode = 2019ApJ...877...41D
 |arxiv = 1904.00522}}&lt;/ref&gt;
| {{val|3.9}}
| [[Moons of Haumea|2]]
|data-sort-value=&quot;{{val|0.66}}&quot;| ≈&amp;nbsp;0.66
| 0.2

|- align=&quot;center&quot;
! align=&quot;left&quot; | [[ක්වාවර්]]
| 32%
| {{val|1110|5}}
| 1.9%
| {{val|1.4|0.2}}
| {{val|2.0|0.5}}
| {{val|17.7}}
| [[Weywot (moon)|1]]
| {{val|0.11|0.01}}
| 2.4

|-style=&quot;background: #E5E5FF;&quot; align=center
! align=&quot;left&quot;| [[මාකේමාකේ]]
| 41%
| {{val|1430|38|22}}	
|data-sort-value=&quot;4.2%&quot;| ≈&amp;nbsp;4.2%
|data-sort-value=&quot;{{val|3.1}}&quot;| ≈&amp;nbsp;3.1
|data-sort-value=&quot;{{val|1.7}}&quot;| ≈&amp;nbsp;1.7
| {{val|22.8}}
| 1
| {{val|0.81|0.03|0.05}}
| −0.3

|- align=&quot;center&quot;
! align=&quot;left&quot; | [[ගොංගොං]]
| 35%
| {{val|1230|50}}
| 2.4%
| {{val|1.75|0.07}}
| {{val|1.74|0.16}}
| {{val|22.4|0.2}}?
| 1
| {{val|0.14|0.01}}
| 1.8

|-style=&quot;background: #E5E5FF;&quot; align=center
! align=&quot;left&quot; | [[එරිස්]]
| 67%
| {{val|2326|12}}
| 22.6%
| {{val|16.6|0.2}}
| {{val|2.52|0.07}}
| {{val|25.9|0.5}}
| [[Dysnomia (moon)|1]]
| {{val|0.96|0.04}}
| −1.1

|- align=&quot;center&quot;
! align=&quot;left&quot; | [[සෙඩ්නා]]
| 29% 
| {{val|995|80}}
|data-sort-value=&quot;1%&quot;| ≈&amp;nbsp;1%?
|data-sort-value=&quot;{{val|1}}&quot;| ≈&amp;nbsp;1?
| ?
| {{val|10|3}}
| 0?
| {{val|0.32|0.06}}
| 1.5
|}
&lt;!-- end wrapper: additional objects --&gt;
|}

==ආශ්‍රිත==
* [[කුඩා ග්‍රහලෝක]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

{{Solar System}}
{{Exoplanet}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:වාමන ග්‍රහලෝක]]
{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>iytrwsext3bp22wwm4ht21quvi52ixj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කොච්චිකඩේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82286</id>
    <revision>
      <id>803498</id>
      <parentid>801403</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T23:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46166" sha1="rmxxp2o34gu30ir56oafa3qiekobjva" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name          = '''කොච්චිකඩේ'''
| native_name            = කොච්චිකඩේ
| native_name_lang       = si
| other_name             = Kochchikade; Kochchikada
| type                   = [[නගරය]]
| image                  =
| caption                =
| image_flag             =
| image_seal             =
| image_map              =
| map_caption            = ශ්‍රී ලංකාවේ කොච්චිකඩේ පිහිටීම
| pushpin_map            = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption    = ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම
| subdivision_type       = [[Countries of the world|රට]]
| subdivision_name       = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1      = [[බස්නාහිර පළාත]]
| subdivision_type2      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2      = [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3      = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| subdivision_name3      = [[මීගමුව]]
| subdivision_type4      = පළාත් පාලන ආයතනය
| subdivision_name4      = [[මීගමුව මහා නගර සභාව]]
| population_as_of       = 2024
| population_footnotes   = &lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 ග්‍රාම නිලධාරී වසම් ජනගහන දත්ත]&lt;/ref&gt;
| population_total       = 2499
| population_density_km2 =
| elevation_m            = 12
| timezone               = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව|SLT]]
| utc_offset             = +5:30
| coordinates            = {{coord|7.2657|N|79.8603|E|region:LK|display=inline,title}}
| postal_code_type       = තැපැල් කේතය
| postal_code            = 11540
| area_code              = 031
| website                =
| footnotes              =
}}

'''කොච්චිකඩේ''' (ඉංග්‍රීසි: '''Kochchikade'''; '''Kochchikada''' ලෙසද ලියැවේ) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[බස්නාහිර පළාත|බස්නාහිර පළාතේ]], [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මීගමුව]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් නගරීය ජනාවාසයකි.

කොච්චිකඩේ [[මීගමුව]] නගරයට උතුරින් පිහිටා ඇති අතර කොළඹ සහ ශ්‍රී ලංකාවේ වයඹ හා උතුරු ප්‍රදේශ අතර ප්‍රධාන මාර්ග සහ දුම්රිය සම්බන්ධතාවක් සහිත ප්‍රදේශයකි. මෙහි [[කොළඹ]]–[[පුත්තලම]] මාර්ගය, [[මහ ඔය]] හරහා නව මාර්ග පාලම සහ [[කොච්චිකඩේ දුම්රිය ස්ථානය]] ප්‍රධාන ප්‍රවාහන අංග වේ.&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;&gt;[https://www.sundaytimes.lk/190324/news/pm-opens-new-maha-oya-bridge-342340.html Sunday Times — PM opens new Maha Oya bridge]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Railway&quot;&gt;{{Citation |title=Sri Lanka Railways — Station Details |url=https://www.railway.gov.lk/web/index.php?Itemid=191&amp;id=165&amp;lang=en&amp;option=com_content&amp;view=article |archive-url=https://web.archive.org/web/20260723173441/https://www.railway.gov.lk/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=165&amp;Itemid=191&amp;lang=en |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-07-23}}&lt;/ref&gt;

2024 ජන හා නිවාස සංගණනයේ GN-level දත්ත අනුව '''කොච්චිකඩේ GN Division No. 78''' හි ජනගහනය '''2,499'''කි. එය පිරිමි 1,206ක් සහ කාන්තා 1,293ක් ලෙස වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

කොච්චිකඩේ නාමය [[කොළඹ]] නගරයේ පිහිටි '''කොච්චිකඩේ උතුර''' සමඟ පටලවා නොගත යුතුය. මෙම ලිපිය ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ [[මීගමුව]] ආසන්න කොච්චිකඩේ පිළිබඳ වේ.

== නාමය ==

මෙම ප්‍රදේශය සිංහල භාවිතයේ '''කොච්චිකඩේ''' ලෙස හැඳින්වේ.

ඉංග්‍රීසි භාෂා මූලාශ්‍රවල '''Kochchikade''' සහ ඇතැම් විට '''Kochchikada''' යන අක්ෂර වින්‍යාස භාවිත වේ.

භූගෝලීය දත්තවල කොච්චිකඩේ ආසන්න වශයෙන් අක්ෂාංශ '''7.2657° N''' සහ දේශාංශ '''79.8603° E''' හි පිහිටි ජනාවාසයක් ලෙස දක්වා ඇති අතර එහි උස මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 12ක් පමණ වේ.&lt;ref name=&quot;GeoNames&quot;&gt;[https://www.geonames.org/1239882/kochchikade.html GeoNames — Kochchikade]&lt;/ref&gt;

== පරිපාලන තත්ත්වය ==

කොච්චිකඩේ '''ග්‍රාම නිලධාරී වසම් අංක 78''' වන අතර එහි පරිපාලන කේතය '''1203015''' වේ.

එය,

* [[ශ්‍රී ලංකාව]]
** [[බස්නාහිර පළාත]]
*** [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
**** [[මීගමුව]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
***** කොච්චිකඩේ GN Division 78

යන පරිපාලන ව්‍යුහයට අයත් වේ.

DCS පරිපාලන කේත දත්ත අනුව Kochchikade GN 78 මීගමුව DS Division යටතේ සහ [[මීගමුව මහා නගර සභාව]] යටතේ පවතී.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/qlink/AdminDivCodes Department of Census and Statistics — Administrative Division Codes]&lt;/ref&gt;

== මීගමුව මහා නගර සභාව ==

කොච්චිකඩේ [[මීගමුව මහා නගර සභාව]]ට අයත් ප්‍රදේශයකි.

මීගමුව මහා නගර සභාවේ නිල තොරතුරු අනුව කොච්චිකඩේ උප කාර්යාලයක්ද පවත්වාගෙන යන අතර එය පළාත් පාලන සේවා සඳහා භාවිත වේ.&lt;ref name=&quot;NegomboMC&quot;&gt;[https://www.negombo.mc.gov.lk/?lang=en&amp;page_id=5540 Negombo Municipal Council — Sub Offices]&lt;/ref&gt;

මීගමුව මහා නගර සභා වාට්ටු සහ GN divisions එකිනෙකට සම්පූර්ණයෙන් සමාන විය යුතු නොවන බැවින් පරිපාලන දත්ත සඳහා DCS සහ මැතිවරණ කොමිෂන් සභා මූලාශ්‍ර වෙන වෙනම භාවිත කළ යුතුය.&lt;ref name=&quot;ElectionLocal&quot;&gt;[https://elections.gov.lk/page/localAuthorityData Election Commission of Sri Lanka — Local Authority Data] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ජනගහනය ==

2024 ජන හා නිවාස සංගණනයේ GN-level දත්ත අනුව කොච්චිකඩේ GN Division 78 හි ජනගහනය '''2,499'''කි.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! දත්ත
! 2024
|-
| මුළු ජනගහනය
| 2,499
|-
| පිරිමි
| 1,206
|-
| කාන්තා
| 1,293
|-
| වයස අවුරුදු 0–14
| 366
|-
| වයස අවුරුදු 15–59
| 1,605
|-
| වයස අවුරුදු 60–64
| 156
|-
| වයස අවුරුදු 65 සහ ඊට වැඩි
| 372
|}

මෙම සංඛ්‍යා කොච්චිකඩේ GN Division 78 සඳහා පමණක් වන අතර පල්ලන්සේන, මනාවේරිය, තොප්පුව, වැලිහේන සහ අනෙකුත් අවට ජනාවාසවල ජනගහනය එයට ඇතුළත් නොවේ.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

== භූගෝලීය පිහිටීම ==

කොච්චිකඩේ ආසන්න වශයෙන් මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් '''12'''ක් පමණ උසක පිහිටි පහත්බිම් ජනාවාසයකි.&lt;ref name=&quot;GeoNames&quot;/&gt;

එය [[මීගමුව]] නගරයට උතුරින් සහ මහ ඔය පහළ ගලායාම් ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත.

භූදර්ශනයට,

* මහ ඔය;
* ගෙවතු;
* නාගරික හා ග්‍රාමීය මිශ්‍ර භූමි;
* කුඩා කෘෂිකාර්මික ඉඩම්;
* වෙරළබඩ ප්‍රදේශ;
* මාර්ග;
* දුම්රිය මාර්ග; සහ
* වාණිජ ජනාවාස

ඇතුළත් වේ.

== මීගමුව සමඟ සම්බන්ධතාව ==

කොච්චිකඩේ [[මීගමුව]] නගරයේ උතුරු ප්‍රවේශ කලාපයේ වැදගත් ජනාවාසයකි.

මීගමුව නගරය විශාල වාණිජ, සෞඛ්‍ය, අධ්‍යාපන, ආගමික සහ සංචාරක සේවා මධ්‍යස්ථානයක් වන අතර කොච්චිකඩේ එම නගරය සහ උතුරු හා වයඹ ප්‍රදේශ අතර වැදගත් ප්‍රවාහන ස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[මීගමුව]]'''

== අවට ප්‍රධාන ප්‍රදේශ ==

කොච්චිකඩේ සමඟ භූගෝලීය, මාර්ග, සේවා හා දෛනික ජනජීවිත සම්බන්ධතා ඇති ප්‍රදේශ අතර,

* [[පල්ලන්සේන]]
* [[පලංගතුරේ]]
* [[පෝරුතොට]]
* දුවාන
* මනාවේරිය
* උඩංගාව
* [[තොප්පුව]]
* බම්බුකුලිය
* මුරුතන
* වැලිහේන
* ඇත්ගල
* මහා ඇත්ගල
* අඩික්කණ්ඩිය
* [[කටාන]]
* [[මීගමුව]]

ඇතුළත් වේ.

මෙම සියලු ප්‍රදේශ කොච්චිකඩේ GN Division එකට අයත් නොවන අතර සමහරක් [[කටාන]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වේ.

== පරිපාලන වශයෙන් පුළුල් කොච්චිකඩේ කලාපය ==

දෛනික ලිපින භාවිතයේ &quot;Kochchikade&quot; යන නාමය GN Division 78 ට වඩා පුළුල් ප්‍රදේශයක් සඳහා භාවිත වන අවස්ථා ඇත.

එහෙත් නිල පරිපාලන සීමා අනුව ප්‍රදේශ බෙදෙයි.

=== මීගමුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය ===

කොච්චිකඩේ හා මීගමුවට සමීප GN divisions අතර,

* '''කොච්චිකඩේ''' — GN 78
* '''පල්ලන්සේන උතුර''' — GN 77
* '''පල්ලන්සේන දකුණ''' — GN 76
* '''පලංගතුරේ''' — GN 75A
* '''කම්මල්තුරේ''' — GN 77A
* '''දළුවකොටුව''' — GN 74
* '''කටුව''' — GN 75

ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

මෙම GN divisions වලට අමතරව මීගමුව නගරයට ආසන්න අනෙකුත් GN divisions ද පවතී.

=== කටාන ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය ===

කොච්චිකඩේ පුළුල් පසුබිම් කලාපයට සම්බන්ධ නමුත් වෙනත් DS Division එකකට අයත් ප්‍රදේශ අතර,

* '''මනාවේරිය'''
* '''උඩංගාව'''
* '''තොප්පුව'''
* '''බම්බුකුලිය'''
* '''මුරුතන'''
* '''වැලිහේන උතුර'''
* '''වැලිහේන දකුණ'''
* '''ඇත්ගල'''
* '''මහා ඇත්ගල'''
* '''අඩික්කණ්ඩිය'''

වැනි ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSGampaha&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D12_GampahaDistrict.pdf Department of Census and Statistics — Gampaha District Population Atlas]&lt;/ref&gt;

මෙය නිල GN/DS සීමා සහ දෛනික &quot;Kochchikade area&quot; යන පුළුල් භාවිතය අතර වෙනස පෙන්වයි.

== පල්ලන්සේන ==

[[පල්ලන්සේන]] කොච්චිකඩේට ඉතා සමීප වැදගත් ජනාවාසයකි.

DCS පරිපාලන දත්ත අනුව Pallansena North GN 77 සහ Pallansena South GN 76 ලෙස මීගමුව DS Division යටතේ පවතී.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

පල්ලන්සේන ප්‍රදේශය කොච්චිකඩේ සමඟ මාර්ග, පාසල්, පල්ලි, වෙළඳාම හා නේවාසික සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යයි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[පල්ලන්සේන]]'''

== පලංගතුරේ ==

[[පලංගතුරේ]] යනු කොච්චිකඩේ–මීගමුව වෙරළබඩ කලාපයේ ජනාවාසයකි.

DCS දත්ත අනුව Palangathure GN 75A ලෙස මීගමුව DS Division යටතේ පවතී.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

ප්‍රදේශය වෙරළ, හෝටල්, සංචාරක සේවා සහ නේවාසික ජනාවාස සමඟ සම්බන්ධ වේ.

2024 රජයේ බලපත්‍ර දත්තවල Palangathure, Kochchikade, Negombo යන ලිපිනය භාවිත කරන වෙරළබඩ හෝටල් ද වාර්තා වේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Sri Lanka Excise Department — Licensed establishments |url=https://excise.gov.lk/images/license/englishall.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117103010/https://excise.gov.lk/images//license/englishall.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-01-17}}&lt;/ref&gt;

== පෝරුතොට ==

[[පෝරුතොට]] කොච්චිකඩේ සහ මීගමුව වෙරළබඩ සංචාරක කලාපය අතර පිහිටි වැදගත් ප්‍රදේශයකි.

පෝරුතොට වෙරළබඩ ප්‍රදේශය හෝටල්, ගෙස්ට්හවුස්, ආහාර සේවා සහ මීගමුවේ සංචාරක ආර්ථිකය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

අධ්‍යාපනික ලිපිනවල Poruthota, Kochchikade යන භාවිතයද දක්නට ලැබේ.

== දුවාන ==

'''දුවාන''' කොච්චිකඩේ–පල්ලන්සේන කලාපයට සම්බන්ධ ජනාවාසයකි.

අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශ දත්තවල '''Duwana Sinhala Mixed Vidyalaya''' මීගමුව අධ්‍යාපන කලාපයේ පාසලක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;MOE2024&quot;&gt;{{Citation |title=Ministry of Education — 2024 School List |url=https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/09/01i-2024-En.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101130004/https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/09/01i-2024-En.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-01-01}}&lt;/ref&gt;

ක්‍රිස්තියානි ආගමික කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික් ලේඛනවල දුවාන සඳහා ආගමික හා Sunday School සම්බන්ධතා දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Churches&quot;&gt;[https://www.christian.gov.lk/churches/gampaha-district.html Department of Christian Affairs — Gampaha District Churches]&lt;/ref&gt;

== මනාවේරිය ==

'''මනාවේරිය''' කොච්චිකඩේට උතුරු/නැගෙනහිර දිසාවෙන් සම්බන්ධ කටාන පරිපාලන කලාපයේ ජනාවාසයකි.

මෙය කොච්චිකඩේ GN 78ට අයත් නොවන අතර පුළුල් Kochchikade–Thoppuwa–Katana මාර්ග හා ජනාවාස ජාලයේ කොටසකි.&lt;ref name=&quot;DCSGampaha&quot;/&gt;

== උඩංගාව ==

'''උඩංගාව''' කොච්චිකඩේ සහ කටාන අතර පුළුල් ග්‍රාමීය පසුබිම් කලාපයේ ජනාවාසයකි.

එය කටාන DS Division හි පරිපාලන ජාලයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSGampaha&quot;/&gt;

== තොප්පුව ==

'''තොප්පුව''' කොච්චිකඩේ උතුරු ප්‍රදේශයේ වැදගත් ගම්මානයකි.

2024 අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශ ලේඛනයේ,

* '''Thoppuwa St. Philip Neri's K.V.'''
* '''Thoppu R.C. Tamil M.V.'''

වැනි පාසල් දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;MOE2024&quot;/&gt;

ක්‍රිස්තියානි ආගමික කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික් ලේඛනවල තොප්පුව ආශ්‍රිත පල්ලි හා Sunday Schools දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Churches&quot;/&gt;

== මුරුතන ==

'''මුරුතන''' කොච්චිකඩේ–වැලිහේන–කටාන පසුබිම් කලාපයට සම්බන්ධ ජනාවාසයකි.

2024 අධ්‍යාපන ලේඛනයේ '''Muruthana K.V.''' පාසල එම පුළුල් ප්‍රදේශයේ අධ්‍යාපන ජාලයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;MOE2024&quot;/&gt;

== බම්බුකුලිය ==

'''බම්බුකුලිය''' තොප්පුව සහ වැලිහේන අතර පුළුල් ග්‍රාමීය කලාපයේ ජනාවාසයකි.

එය කටාන DS Division යටතේ පවතින අතර කොච්චිකඩේ වෙළඳ හා ප්‍රවාහන ජාලය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;DCSGampaha&quot;/&gt;

== වැලිහේන ==

'''වැලිහේන''' කොච්චිකඩේ හා කටාන අතර වැදගත් නේවාසික හා අධ්‍යාපනික ප්‍රදේශයකි.

2024 අධ්‍යාපන ලේඛනයේ,

* '''Welihena Sinhala Mixed K.V.'''
* '''Welihena R.C. Tamil V.'''

යන පාසල් දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;MOE2024&quot;/&gt;

වැලිහේන උතුර සහ දකුණ ලෙස GN divisions දෙකක්ද පුළුල් කටාන පරිපාලන ජාලයේ දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;DCSGampaha&quot;/&gt;

== ඇත්ගල සහ මහා ඇත්ගල ==

'''ඇත්ගල''' සහ '''මහා ඇත්ගල''' කොච්චිකඩේ පසුබිම් ග්‍රාමීය කලාපයේ ප්‍රදේශ දෙකකි.

2024 අධ්‍යාපන ලේඛනයේ '''Ethgala Roman Catholic K.V.''' ලෙස පාසලක් දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;MOE2024&quot;/&gt;

== අඩික්කණ්ඩිය ==

'''අඩික්කණ්ඩිය''' වැලිහේන–ඇත්ගල අවට ග්‍රාමීය කලාපයට සම්බන්ධ ප්‍රදේශයකි.

එය කටාන පරිපාලන කලාපයේ GN network එකට අයත් වන අතර කොච්චිකඩේ සමඟ දෛනික මාර්ග හා සේවා සම්බන්ධතා පවතී.&lt;ref name=&quot;DCSGampaha&quot;/&gt;

== මහ ඔය ==

'''[[මහ ඔය]]''' කොච්චිකඩේ භූගෝලීය වැදගත්කමේ ප්‍රධාන ස්වාභාවික අංගයකි.

මධ්‍යම පරිසර අධිකාරිය අනුව මහ ඔයෙහි ජල පෝෂක ප්‍රදේශය වර්ග කිලෝමීටර් '''1,538'''ක් පමණ වන අතර එහි ගංගා දිග කිලෝමීටර් '''130'''ක් පමණ වේ. එය කෑගල්ල, කුරුණෑගල, ගම්පහ සහ පුත්තලම යන දිස්ත්‍රික්ක හරහා ගලා යයි.&lt;ref name=&quot;CEA&quot;&gt;[https://www.cea.lk/web/en/water?id=158 Central Environmental Authority — Water Quality Monitoring of Ma Oya]&lt;/ref&gt;

Central Environmental Authority ජල ගුණාත්මක නිරීක්ෂණ වැඩසටහනේ '''Kochchikade Bridge''' sampling point එකක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CEA&quot;/&gt;

මෙය මහ ඔයෙහි පහළ ගලායාම් ප්‍රදේශයේ පාරිසරික තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කිරීමට වැදගත් ස්ථානයකි.

== කොච්චිකඩේ මහ ඔය පාලම ==

කොච්චිකඩේ මහ ඔය පාලම ප්‍රදේශයේ ප්‍රධාන ප්‍රවාහන යටිතල පහසුකමකි.

පැරණි පාලම වසර 80කට වැඩි කාලයක් භාවිත වූ පාලමක් වූ අතර එහි පළල හා ව්‍යුහාත්මක තත්ත්වය වැඩිවන වාහන ගමනාගමනයට ගැටලුවක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;/&gt;

නව පාලම,

* දිග මීටර් '''105'''ක් පමණ;
* මංතීරු '''4'''ක්;
* span තුනක්; සහ
* කොළඹ–පුත්තලම මාර්ගයේ වැඩිවන ගමනාගමනය සඳහා ඉදිකරන ලද ව්‍යාපෘතියක්

ලෙස වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;/&gt;

ව්‍යාපෘතියේ ඉදිකිරීම් 2016 ජුනි 24 දින ආරම්භ කර 2019 ජනවාරි 24 දින අවසන් කළ බව වාර්තා විය.&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;/&gt;

2019 මාර්තු මාසයේ නව පාලම විවෘත කිරීමත් සමඟ එය Negombo වෙත පැමිණෙන දේශීය හා විදේශීය සංචාරකයන්ගේ අවධානයට ලක් වූ ස්ථානයක් ලෙසද සඳහන් විය.&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;/&gt;

== කොළඹ–පුත්තලම මාර්ගය ==

කොච්චිකඩේ [[කොළඹ]] සහ ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු හා වයඹ ප්‍රදේශ සම්බන්ධ කරන A3 මාර්ගයේ වැදගත් ස්ථානයකි.

2017 රජයේ වාර්තාවක් අනුව Peliyagoda–Puttalam Road (A3) හි ගමනාගමනය වැඩි වීමට අපේක්ෂා කළ නිසා පැරණි පාලම වෙනුවට නව පාලමක් ඉදිකිරීම අවශ්‍ය වී තිබුණි.&lt;ref&gt;[https://www.erd.gov.lk/images/Publications/ERDReport2017/ERDReport2017-English.pdf Sri Lanka Department of External Resources — 2017 Report]&lt;/ref&gt;

නව පාලම උතුර සහ කොළඹ අතර ප්‍රධාන මාර්ග සම්බන්ධතාවයේ ධාරිතාව වැඩි කිරීමට නිර්මාණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;/&gt;

== කොච්චිකඩේ දුම්රිය ස්ථානය ==

'''කොච්චිකඩේ දුම්රිය ස්ථානය''' [[ශ්‍රී ලංකා දුම්රිය]] පද්ධතියේ [[පුත්තලම දුම්රිය මාර්ගය|පුත්තලම දුම්රිය මාර්ගයේ]] පිහිටා ඇත.

ශ්‍රී ලංකා දුම්රිය නිල දත්ත අනුව එය [[කොළඹ කොටුව දුම්රිය ස්ථානය|කොළඹ කොටුව]] සිට කිලෝමීටර් '''45.048'''ක් දුරින් පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;Railway&quot;/&gt;

දුම්රිය ස්ථානය කොළඹ, මීගමුව සහ උතුරු වෙරළබඩ ගමනාගමනය සඳහා භාවිත වන අතර දෛනික රැකියා හා අධ්‍යාපන ගමනාගමනයටද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;Railway&quot;/&gt;

2024 වාර්තාවක දුම්රිය මගීන් සඳහා parking පහසුකම් සම්බන්ධ ගැටලුද කොච්චිකඩේ දුම්රිය ස්ථානය අවට වාර්තා කර තිබුණි.&lt;ref name=&quot;Kochchikade2024&quot;&gt;[https://www.sundaytimes.lk/240324/news/kochchikade-far-from-the-great-expectations-the-new-bridge-held-552847.html Sunday Times — Kochchikade: Far from the great expectations the new bridge held]&lt;/ref&gt;

== බස් හා මාර්ග ප්‍රවාහනය ==

කොච්චිකඩේ ප්‍රධාන මාර්ග ජාලය මගින්,

* [[මීගමුව]]
* [[කටාන]]
* [[දන්කොටුව]]
* [[හලාවත]]
* [[කොළඹ]]
* පල්ලන්සේන
* පෝරුතොට
* පලංගතුරේ
* තොප්පුව
* වැලිහේන

වැනි ප්‍රදේශ සමඟ සම්බන්ධ වේ.

නව මහ ඔය පාලම කොළඹ සහ උතුරු ප්‍රදේශ අතර මාර්ග ගමනාගමනය සඳහා ප්‍රධාන සම්බන්ධකයක් වේ.&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;/&gt;

== තැපැල් සේවා ==

කොච්චිකඩේ තැපැල් කේතය '''11540''' වේ.&lt;ref name=&quot;GeoNames&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ දත්තවල Kochchikade Post Office සඳහා නිල තැපැල් සේවා සම්බන්ධතා දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;PostOffice&quot;&gt;[https://slpost.gov.lk/information/main-offices-directorate/ Department of Posts — Main Offices Directorate]&lt;/ref&gt;

== පොලිස් සේවා ==

'''කොච්චිකඩේ පොලිස් ස්ථානය''' ප්‍රදේශයේ නීතිය හා සාමය සම්බන්ධ ප්‍රධාන පොලිස් සේවා ආයතනයකි.

ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ Telephone Index අනුව කොච්චිකඩේ පොලිස් ස්ථානය සඳහා නිල දුරකථන සහ අනෙකුත් සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යයි.&lt;ref&gt;[https://www.police.lk/?page_id=1301 Sri Lanka Police — Telephone Index]&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපනය ==

කොච්චිකඩේ සහ අවට පුළුල් කලාපය [[මීගමුව අධ්‍යාපන කලාපය]] සමඟ සම්බන්ධ වේ.

2024 අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශ පාසල් දත්ත අනුව අවට කලාපයේ පාසල් අතර,

* '''Kochchikade Maha Vidyalaya'''
* '''Duwana Sinhala Mixed Vidyalaya'''
* '''Palangathuraya Sinhala Mixed K.V.'''
* '''Pallansena R.C.P.V.'''
* '''Thoppuwa St. Philip Neri's K.V.'''
* '''Thoppu R.C. Tamil M.V.'''
* '''Muruthana K.V.'''
* '''Welihena Sinhala Mixed K.V.'''
* '''Welihena R.C. Tamil V.'''
* '''Ethgala Roman Catholic K.V.'''

වැනි පාසල් පවතී.&lt;ref name=&quot;MOE2024&quot;/&gt;

Kochchikade Maha Vidyalaya Kochchikade නගරයේ අධ්‍යාපනික වශයෙන් වැදගත් ආයතනයකි.

== ආගමික හා සංස්කෘතික භූදර්ශනය ==

කොච්චිකඩේ හා එහි අවට පල්ලන්සේන–පෝරුතොට–තොප්පුව–වැලිහේන කලාපය බහු ආගමික ජනාවාසයකි.

ක්‍රිස්තියානි ආගමික කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික් ලේඛනවල,

* '''St. Anne's Church, Palangathurai, Kochchikade'''
* '''Holy Spirit Church, Kochchikade'''
* '''Our Lady of Sorrows Church, Pallansena, Kochchikade'''
* '''St. Sebastian's Church, Poruthata, Kochchikade'''

වැනි ආගමික ස්ථාන නිල වශයෙන් ලැයිස්තුගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Churches&quot;/&gt;

Sunday School දත්තවලද Palangathurai, Pallansena සහ Poruthata යන ප්‍රදේශවල ආගමික අධ්‍යාපන ආයතන දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;SundaySchools&quot;&gt;[https://christian.gov.lk/sunday-schools/gampaha-district.html Department of Christian Affairs — Gampaha District Sunday Schools]&lt;/ref&gt;

මෙම ආයතන කොච්චිකඩේ හා අවට ප්‍රදේශයේ දිගුකාලීන කතෝලික සමාජ හා සංස්කෘතික උරුමය පිළිබිඹු කරයි.

== බෞද්ධ ආගමික සම්බන්ධතාව ==

කොච්චිකඩේ දුම්රිය ස්ථානයට ආසන්නව '''Mahamevnawa Buddhist Monastery – Kochchikade''' ද පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;[https://mapcarta.com/W1472511216 Mahamevnawa Buddhist Monastery — Kochchikade geographic record]&lt;/ref&gt;

එම ප්‍රදේශයේ බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි ආගමික ආයතන එකිනෙකට ආසන්නව පැවතීම කොච්චිකඩේ නාගරික සංස්කෘතික විවිධත්වය පෙන්වයි.

== ආර්ථිකය ==

කොච්චිකඩේගේ ආර්ථිකය එහි ප්‍රවාහන ස්ථානය සහ මීගමුව නාගරික ආර්ථිකය සමඟ ඇති සම්බන්ධතාව මත විශාල වශයෙන් පදනම් වේ.

ප්‍රදේශයේ,

* සිල්ලර වෙළඳාම;
* ආහාර හා පාන සේවා;
* ප්‍රවාහන සේවා;
* මෝටර් රථ හා යාන්ත්‍රික සේවා;
* බැංකු;
* අධ්‍යාපන සේවා;
* ආගමික ආයතන; සහ
* කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාර

දක්නට ලැබේ.

2024 ''Sunday Times'' වාර්තාව කොච්චිකඩේ දෛනික වාහන ගමනාගමනය සහ ප්‍රධාන මාර්ග සම්බන්ධතා නිසා කාර්යබහුල නගරයක් ලෙස විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;Kochchikade2024&quot;/&gt;

== මීගමුව සංචාරක ආර්ථිකය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

කොච්චිකඩේ මීගමුවේ පුළුල් සංචාරක කලාපයේ උතුරු ප්‍රවේශය ලෙස සැලකිය හැකි ප්‍රවාහන ප්‍රදේශයකි.

එය පහසුවෙන් සම්බන්ධ වන සංචාරක ප්‍රදේශ අතර,

* [[මීගමුව]]
* පලංගතුරේ
* පෝරුතොට
* පල්ලන්සේන
* මීගමුව කලපුව ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ
* උතුරු වෙරළබඩ මාර්ග

ඇතුළත් වේ.

Palangathure සහ Poruthota වැනි ස්ථානවල හෝටල් සහ සංචාරක නවාතැන් ඇති අතර ඒවායේ ලිපිනයන් Kochchikade, Negombo ලෙස භාවිත වන අවස්ථා තිබේ.&lt;ref name=&quot;Excise&quot;&gt;{{Citation |title=Sri Lanka Excise Department — Licensed establishments |url=https://excise.gov.lk/images/license/englishall.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117103010/https://excise.gov.lk/images//license/englishall.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-01-17}}&lt;/ref&gt;

== මහ ඔය පාරිසරික වැදගත්කම ==

මහ ඔය කොච්චිකඩේ පරිසරයේ ප්‍රධාන ජල පද්ධතියයි.

Central Environmental Authority අනුව මහ ඔයේ ජල පෝෂක ප්‍රදේශය වර්ග කිලෝමීටර් 1,538ක් පමණ වන අතර ගංගා දිග කිලෝමීටර් 130ක් පමණ වේ.&lt;ref name=&quot;CEA&quot;/&gt;

එය කඳුකර ප්‍රදේශවලින් ආරම්භ වී පහළ ගම්පහ කලාපය හරහා ගලා ගොස් කොච්චිකඩේ ආසන්නයෙන් මුහුදට එක්වේ.&lt;ref name=&quot;CEA&quot;/&gt;

Kochchikade Bridge sampling point එකේ ජල ගුණාත්මක දත්ත CEA monitoring programme එකේ කොටසකි.&lt;ref name=&quot;CEA&quot;/&gt;

== දේශගුණය ==

කොච්චිකඩේ පහත්බිම් බස්නාහිර පළාතේ පිහිටි බැවින් උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත දේශගුණික තත්ත්ව බලපායි.

මෝසම් වැසි සහ මහ ඔයේ ජල ගලායාම අවට ජල පද්ධති සහ මාර්ග තත්ත්වයට බලපෑම් කළ හැක.

== ජනාවාස හා සමාජ භූගෝලය ==

කොච්චිකඩේ මීගමුව නගරය, වෙරළබඩ ජනාවාස සහ කටාන පසුබිම් ගම්මාන අතර සමාජ හා ආර්ථික සම්බන්ධකයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

කොච්චිකඩේ GN division එක කුඩා වන අතර දෛනික &quot;Kochchikade area&quot; භාවිතය ඊට වඩා විශාල පල්ලන්සේන–තොප්පුව–මනාවේරිය–වැලිහේන කලාපයක් ආවරණය කළ හැක.

එබැවින් නිල සංඛ්‍යා සහ ජනාවාස විස්තර GN/DS සීමා අනුව වෙන්කර දැක්විය යුතුය.

== ප්‍රධාන ස්ථාන ==

කොච්චිකඩේ හා එහි මධ්‍යම නගර කලාපයේ වැදගත් ස්ථාන අතර,

* කොච්චිකඩේ මහ ඔය පාලම
* කොච්චිකඩේ දුම්රිය ස්ථානය
* කොච්චිකඩේ තැපැල් කාර්යාලය
* කොච්චිකඩේ පොලිස් ස්ථානය
* කොච්චිකඩේ මහා විද්‍යාලය
* Holy Spirit Church
* Mahamevnawa Buddhist Monastery – Kochchikade
* මීගමුවට හා පලංගතුරේට යන ප්‍රධාන මාර්ග

ඇතුළත් වේ.

== ප්‍රාදේශීය සම්බන්ධතා ගස ==

පහත සටහන නිල පරිපාලන hierarchy එකක් නොව භූගෝලීය, මාර්ග, සේවා සහ දෛනික ජනජීවිත සම්බන්ධතා පෙන්වන සංකේතාත්මක ගසකි.

&lt;pre&gt;
මීගමුව
│
▼
කොච්චිකඩේ
│
├── පල්ලන්සේන
│   ├── පෝරුතොට
│   ├── පලංගතුරේ
│   └── දුවාන
│
├── තොප්පුව
│   ├── බම්බුකුලිය
│   ├── මුරුතන
│   └── මනාවේරිය
│
└── වැලිහේන
    ├── ඇත්ගල
    ├── මහා ඇත්ගල
    └── අඩික්කණ්ඩිය
&lt;/pre&gt;

== ප්‍රවාහන ජාලය ==

කොච්චිකඩේ ප්‍රධාන ප්‍රවාහන සම්බන්ධතා:

&lt;pre&gt;
කොළඹ
  │
  ▼
මීගමුව
  │
  ▼
කොච්චිකඩේ
  │
  ├── දුම්රිය → කොළඹ / මීගමුව / පුත්තලම දිසාව
  │
  ├── A3 මාර්ගය → මීගමුව / කොළඹ
  │
  ├── A3 මාර්ගය → තොප්පුව / දන්කොටුව / උතුර
  │
  └── ප්‍රාදේශීය මාර්ග
       ├── පල්ලන්සේන
       ├── පෝරුතොට
       ├── පලංගතුරේ
       ├── මනාවේරිය
       └── වැලිහේන
&lt;/pre&gt;

== ඉතිහාසය සහ ප්‍රවාහන උරුමය ==

කොච්චිකඩේ නූතන ඉතිහාසය එහි ප්‍රධාන මාර්ගය, මහ ඔය පාලම සහ දුම්රිය මාර්ගය සමඟ සම්බන්ධ වී ඇත.

1936 දී ඉදිකරන ලද පැරණි මහ ඔය පාලම පසුකාලීනව වැඩිවන ගමනාගමනය සඳහා ප්‍රමාණවත් නොවූ අතර නව පාලමක් ඉදිකරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Bridge2&quot;&gt;[https://www.sundaytimes.lk/181118/news/austrian-funded-bridge-being-readied-for-traffic-320814.html Sunday Times — Austrian-funded bridge being readied for traffic]&lt;/ref&gt;

2019 නව පාලම විවෘත කිරීමත් සමඟ කොච්චිකඩේ ප්‍රදේශයේ ප්‍රවාහන ධාරිතාව සහ උතුරු ප්‍රදේශ සමඟ සම්බන්ධතාව වැඩි කිරීමට අපේක්ෂා කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;/&gt;

== නව පාලම සහ වර්තමාන නාගරික තත්ත්වය ==

2024 ''Sunday Times'' වාර්තාවක නව පාලම විවෘත කිරීමෙන් පසුවද කොච්චිකඩේ නගරය අවට ප්‍රධාන මාර්ගයේ රථවාහන තදබදය, මාර්ග මට්ටම්, ජල නිකාසනය සහ මගී ආරක්ෂාව සම්බන්ධ ගැටලු තිබූ බව වාර්තා විය.&lt;ref name=&quot;Kochchikade2024&quot;/&gt;

එම වාර්තාවේ දුම්රිය මගීන් සඳහා parking පහසුකම් සම්බන්ධ දුෂ්කරතාද සඳහන් විය.&lt;ref name=&quot;Kochchikade2024&quot;/&gt;

මෙම තොරතුරු 2024 දී වාර්තා වූ නාගරික තත්ත්වයන් වන අතර වර්තමාන තත්ත්වය ලෙස නොව එම කාලයේ වාර්තා වූ තත්ත්වයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.

== සංස්කෘතික හා ආගමික වැදගත්කම ==

කොච්චිකඩේ අවට ප්‍රදේශයේ ක්‍රිස්තියානි, බෞද්ධ සහ අනෙකුත් ආගමික ආයතන පැවතීම එහි බහු සංස්කෘතික ස්වභාවය පෙන්වයි.

විශේෂයෙන් පල්ලන්සේන, පලංගතුරේ, පෝරුතොට සහ තොප්පුව ආශ්‍රිත පල්ලි හා Sunday Schools මගින් කොච්චිකඩේ කලාපයේ කතෝලික සංස්කෘතික උරුමය ලේඛනගත වේ.&lt;ref name=&quot;Churches&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SundaySchools&quot;/&gt;

== ගැලරිය ==

=== මහ ඔය සහ කොච්චිකඩේ පරිසරය ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;260&quot;&gt;
Maha Oya,Crossing Kotadeniyawa Road,Srilanka.jpg|මහ ඔය — Wikimedia Commons හි CC BY-SA 4.0 ඡායාරූපයක්
&lt;/gallery&gt;

=== කොච්චිකඩේ නගරයේ අනාගත ඡායාරූප ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--

--&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== අවට ප්‍රදේශ ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--

--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[මීගමුව]]
* [[මීගමුව මහා නගර සභාව]]
* [[කටාන]]
* [[පල්ලන්සේන]]
* [[පලංගතුරේ]]
* [[පෝරුතොට]]
* [[තොප්පුව]]
* [[මනාවේරිය]]
* [[වැලිහේන]]
* [[මුරුතන]]
* [[බම්බුකුලිය]]
* [[ඇත්ගල]]
* [[මහ ඔය]]
* [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[බස්නාහිර පළාත]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Kochchikade|Kochchikade — English Wikipedia]]
* [[:en:Negombo|Negombo — English Wikipedia]]
* [[:si:මීගමුව|මීගමුව — සිංහල Wikipedia]]
* [[:en:Maha Oya|Maha Oya — English Wikipedia]]
* [https://www.negombo.mc.gov.lk/ මීගමුව මහා නගර සභාව]
* [https://www.negombo.mc.gov.lk/?lang=en&amp;page_id=5540 මීගමුව මහා නගර සභාව — Sub Offices]
* [https://www.statistics.gov.lk/qlink/AdminDivCodes Department of Census and Statistics — Administrative Division Codes]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf Department of Census and Statistics — 2024 GN Population Data]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D12_GampahaDistrict.pdf Department of Census and Statistics — Gampaha District Population Atlas]
* [https://web.archive.org/web/20260723173441/https://www.railway.gov.lk/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=165&amp;Itemid=191&amp;lang=en Sri Lanka Railways — Station Details]
* [https://web.archive.org/web/20260518221628/https://www.railway.gov.lk/web/images/news/2025-12-02%20all%20eng.pdf Sri Lanka Railways — Train Schedule]
* [https://www.police.lk/?page_id=1301 Sri Lanka Police — Telephone Index]
* [https://slpost.gov.lk/information/main-offices-directorate/ Department of Posts — Main Offices Directorate]
* [https://web.archive.org/web/20260101130004/https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/09/01i-2024-En.pdf Ministry of Education — 2024 School List]
* [https://www.christian.gov.lk/churches/gampaha-district.html Department of Christian Affairs — Gampaha District Churches]
* [https://christian.gov.lk/sunday-schools/gampaha-district.html Department of Christian Affairs — Gampaha District Sunday Schools]
* [https://www.cea.lk/web/en/water?id=158 Central Environmental Authority — Ma Oya Water Quality Monitoring]
* [https://www.sundaytimes.lk/190324/news/pm-opens-new-maha-oya-bridge-342340.html Sunday Times — New Maha Oya bridge]
* [https://www.sundaytimes.lk/181118/news/austrian-funded-bridge-being-readied-for-traffic-320814.html Sunday Times — Maha Oya bridge construction]
* [https://www.sundaytimes.lk/240324/news/kochchikade-far-from-the-great-expectations-the-new-bridge-held-552847.html Sunday Times — Kochchikade and the new bridge]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Maha_Oya,Crossing_Kotadeniyawa_Road,Srilanka.jpg Wikimedia Commons — Maha Oya photograph]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:බස්නාහිර පළාත]]
[[Category:මීගමුව]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාවාස]]
[[Category:මීගමුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය]]

[[en:Kochchikade]]</text>
      <sha1>rmxxp2o34gu30ir56oafa3qiekobjva</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නිවිති</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83933</id>
    <revision>
      <id>803590</id>
      <parentid>543013</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T08:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hajiani, Dr.Seyed Firdawoosbee Hanifdeen</username>
        <id>81768</id>
      </contributor>
      <comment>*/නිවිති/*</comment>
      <origin>803590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5243" sha1="7rckfb5kvj8l96aymqctmxs6if3zf48" xml:space="preserve">= '''නිවිති''' =
{{taxobox
|name = නිවිති
|image = Basella alba-2.JPG
|image_caption = 
|regnum = [[Plant]]ae
|unranked_divisio = [[Angiosperm]]ae
|unranked_classis = [[Magnoliidae]]
|ordo = [[Piperales]]
|familia = [[Piperaceae]]
|genus = Basella
|species = alba
|binomial = 
|binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
|}}

* '''නිවිති''' ආහාරයට ගත හැකි බහු වාර්ෂිකව හටගන්නා වැලක් වන අතර බාසෙලේසි පවුලට අයත් ශාකයකි.එය නිවර්තන ආසියාවේ සහ අප්‍රිකාවේ බහුලව භාවිතා වන අතර එය කොළ එළවළු ලෙස බහුලව භාවිතා වේ.එය ඉන්දියානු උප මහද්වීපය, අග්නිදිග ආසියාව සහ නිව්ගිනියාව යන රටවලට ආවේණිකය.


{{Taxobox
| name = නිවිති
| image = 
| image_caption = 
| regnum = Plantae
| ordo = Caryophyllales
| familia = Basellaceae
| genus = ''Basella''
| species = ''B. alba''
| binomial = ''Basella alba''
| binomial_authority = L.
}}

'''නිවිති''' (ඉංග්‍රීසි: Malabar spinach) යනු ආහාරයට ගන්නා පලා වර්ගයකි. මෙහි විද්‍යාත්මක නාමය ''Basella alba'' වේ. මෙය Basellaceae කුලයට අයත් වැල් ශාකයකි.&lt;ref name=&quot;Kew&quot;&gt;{{cite web |title=Basella alba L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:164286-1/general-information |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=2026-11-05}}&lt;/ref&gt;

== උද්භිද විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ==

නිවිති ශාකය වැලක් ලෙස වර්ධනය වේ. එහි කඳ මාංසල ස්වභාවයක් ගන්නා අතර කොළ කොළ පැහැති, මෘදු හා මාංසල වේ. පත්‍ර සාමාන්‍යයෙන් ඕවලාකාර හෝ හෘදයාකාර හැඩයක් ගනී. මල් සුදු, රෝස හෝ දම් පැහැයට හුරු විය හැකිය. පලය කුඩා වන අතර ඉදුණු විට තද පැහැයක් ගනී.&lt;ref name=&quot;Kew&quot;/&gt;

== ව්‍යාප්තිය සහ වගාව ==

නිවිති නිවර්තන ආසියානු ප්‍රදේශවලට ආවේණික ශාකයක් ලෙස සැලකේ. ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු දකුණු හා අග්නිදිග ආසියානු රටවල මෙය දක්නට ලැබේ. උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත පරිසරවල හොඳින් වර්ධනය වේ.

මෙය බීජ මඟින් මෙන්ම කඳේ කොටස් සිටුවීමෙන් ද බෝ කළ හැකිය. වැල් ආධාරකයක් මත වගා කිරීමෙන් වර්ධනය පහසු කරගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Compendium of Forgotten Foods |url=https://openknowledge.fao.org/3/cc5044en/cc5044en.pdf |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |access-date=2026-11-05}}&lt;/ref&gt;

== ආහාරමය භාවිතය ==

නිවිති කොළ පලා වර්ගයක් ලෙස ආහාරයට ගනු ලබයි. ශ්‍රී ලංකාවේ නිවිති මැල්ලුම්, ව්‍යංජන සහ වෙනත් පලා ආහාර සකස් කිරීම සඳහා භාවිත වේ. ඇතැම් රටවල සුප් සහ වෙනත් පිසූ ආහාර සඳහා ද යොදා ගනී.

== පෝෂණ ගුණය ==

නිවිති කොළවල ප්‍රෝටීන්, ආහාරමය තන්තු, කැල්සියම්, යකඩ සහ විටමින් A ඇතුළු පෝෂක අඩංගු වේ. එහි පෝෂණ සංයුතිය වගා කරන පරිසරය සහ ආහාර සකස් කරන ආකාරය අනුව වෙනස් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== වෙනත් භාවිත ==

නිවිති ශාකයේ ඉදුණු පලවලින් ලබාගන්නා වර්ණක ඇතැම් ආහාර වර්ණ ගැන්වීම සඳහා භාවිත කරනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== මූලාශ්‍ර ==

&lt;references/&gt;

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:164286-1 Plants of the World Online - Kew]
* [https://openknowledge.fao.org/3/cc5044en/cc5044en.pdf FAO - Compendium of Forgotten Foods]

[[ප්‍රවර්ගය:Basellaceae]]
[[ප්‍රවර්ගය:පලා වර්ග]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආහාරයට ගත හැකි ශාක]]</text>
      <sha1>7rckfb5kvj8l96aymqctmxs6if3zf48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තෙල්දෙණිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84709</id>
    <revision>
      <id>803507</id>
      <parentid>803262</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49606" sha1="6jsum6fce42axizrkokagso74pv3n5h" xml:space="preserve">{{Short description|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ මැදදුම්බර ප්‍රදේශයේ කඳුකර නගරයක්}}

{{Infobox settlement
| name = තෙල්දෙණිය
| official_name = තෙල්දෙණිය
| native_name = තෙල්දෙණිය
| native_name_lang = si
| other_name = Teldeniya; Theldeniya; Teldiniya
| type = නගරය
| image = Old submerged bridge.jpg
| caption = පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ ජලාශයට යට වූ පාලම් අවශේෂ
| pushpin_map = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම
| coordinates = {{coord|7|18|00|N|80|45|50|E|display=title,inline|region:LK_type:city}}
| subdivision_type = රට
| subdivision_name = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1 = [[මධ්‍යම පළාත]]
| subdivision_type2 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2 = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3 = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| subdivision_name3 = [[මැදදුම්බර]]
| postal_code_type = තැපැල් කේතය
| postal_code = 20900
| timezone = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව]]
| utc_offset = +5:30
}}

'''තෙල්දෙණිය''' (ඉංග්‍රීසි: '''Teldeniya'''; වෙනත් ඉංග්‍රීසි ආකාර: '''Theldeniya''', '''Teldiniya''') යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පළාත|මධ්‍යම පළාතේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් කඳුකර නගරයකි.

තෙල්දෙණිය [[මහනුවර]] සහ මධ්‍යම කඳුකරයේ නැගෙනහිර හා දකුණු-නැගෙනහිර ප්‍රදේශ අතර වැදගත් ප්‍රවාහන හා සේවා මධ්‍යස්ථානයකි. [[රංගල]], [[බොබෙබිල]], [[මකුල්දෙණිය]], [[හීල්ඔය]], [[උඩිස්පත්තුව]], [[තංගප්පුව]], [[කොටගඟ]], [[මීමුරේ]] සහ දුම්බර කඳුකරයේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ සමඟ මාර්ග හා බස් සේවා මගින් සම්බන්ධ වේ.

වර්තමාන තෙල්දෙණිය නගරය පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය පිහිටි ස්ථානයට වඩා උස භූමි ප්‍රදේශයක වර්ධනය වූ නගරයකි. පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය [[මහවැලි ගඟ]] හරහා [[වික්ටෝරියා වේල්ල]] ඉදිකර [[වික්ටෝරියා ජලාශය]] නිර්මාණය කිරීමේදී ජලාශයට යට විය.&lt;ref name=&quot;Mahaweli&quot;&gt;[https://mahaweli.gov.lk/PDF/Statistical%20Book%20-%202020.pdf ශ්‍රී ලංකා මහවැලි අධිකාරිය — Statistical Book]&lt;/ref&gt;

වියළි කාලවලදී වික්ටෝරියා ජලාශයේ ජල මට්ටම පහළ යන විට පැරණි නගරයේ මාර්ග, ගොඩනැගිලි සහ විශේෂයෙන් පැරණි පාලමේ කොටස් නැවත මතු විය හැක.&lt;ref name=&quot;OldTeldeniya&quot;&gt;[https://www.newsfirst.lk/2022/02/08/old-theldeniya-town-resurfaces-unknown-group-digging-at-ancient-sites/ News 1st — Old Teldeniya town resurfaces]&lt;/ref&gt;

== නාමය ==

ශ්‍රී ලංකා භාවිතයේ '''තෙල්දෙණිය''' යන නාමය භාවිත වේ.

ඉංග්‍රීසි භාෂා මූලාශ්‍රවල '''Teldeniya''', '''Theldeniya''' සහ '''Teldiniya''' යන අක්ෂර වින්‍යාස දක්නට ලැබේ.

ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල Post Code Book හි Teldeniya සඳහා '''20900''' තැපැල් කේතය දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Post&quot;&gt;[https://slpost.gov.lk/wp-content/uploads/2022/11/POST-CODE-BOOK-.pdf ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව — Post Code Book]&lt;/ref&gt;

== භූගෝලීය පිහිටීම ==

තෙල්දෙණිය [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]] තුළ [[මැදදුම්බර]] කඳුකර පරිසරයේ පිහිටා ඇත.

තෙල්දෙණිය නගරය සඳහා භූගෝලීය දත්ත අනුව ආසන්න ස්ථානය අක්ෂාංශ 7°18′00″N සහ දේශාංශ 80°45′50″E ලෙස දක්වා ඇත.

නගරය අවට භූමිය කඳු, ගෙවතු, කුඩා වගාබිම්, ජලධාරා, තේ වතු සහ දුම්බර කඳුකරයේ වනාන්තර ආශ්‍රිත භූදර්ශනයකින් සමන්විත වේ.

== පරිපාලන තත්ත්වය ==

තෙල්දෙණිය [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ ප්‍රධාන නගර මධ්‍යස්ථානයකි.

මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]] තුළ පිහිටි කඳුකර පරිපාලන කලාපයකි.

තෙල්දෙණිය යන නාමය නගරය, තැපැල් ප්‍රදේශය, ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානය, අධ්‍යාපන කලාපය සහ අවට පරිපාලන සේවා ප්‍රදේශ සඳහා විවිධ සන්දර්භවල භාවිත වන බැවින් ඒවායේ ජනගහන හා භූගෝලීය සීමා එකිනෙක සමඟ මිශ්‍ර නොකළ යුතුය.

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය [[මහවැලි ගඟ]] ආශ්‍රිත දුම්බර නිම්න භූමි ප්‍රදේශයක පිහිටි ප්‍රාදේශීය වෙළඳ හා සේවා නගරයක් විය.

පැරණි නගරය [[මහනුවර]] සහ මහියංගනය දෙසට යන පැරණි මාර්ග ජාලයට සම්බන්ධ වූ අතර අවට කඳුකර ගම්මාන සහ වතු ප්‍රදේශ සඳහා වෙළඳ හා පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කළේය.

පැරණි තෙල්දෙණිය පිළිබඳ ජන මතක සටහන් අනුව නගරයේ පාසල්, රෝහල, තැපැල් කාර්යාලය, පොලිස් ස්ථානය, වෙළඳසැල්, බැංකු, සමුපකාර ආයතන, බස් සේවා, පුස්තකාලය සහ වෙනත් පොදු ආයතන පැවතිණි.&lt;ref&gt;[https://www.sundaytimes.lk/230101/plus/letters-to-the-editor-10-506875.html Sunday Times — Memories of Teldeniya]&lt;/ref&gt;

පැරණි නගරය බෞද්ධ, හින්දු, මුස්ලිම් සහ ක්‍රිස්තියානි ආගමික ප්‍රජාවන්ගෙන් සමන්විත බහු ආගමික සමාජයක් වූ බව දේශීය මතක සටහන්වල සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://newceylonwriting.com/wp-content/uploads/2021/05/new-ceylon-writing-7-26oct-2017-final-draft-2-1-6-2.pdf Memories of Teldeniya]&lt;/ref&gt;

== දුම්බර කඳුකරය සහ මහනුවර රාජධානිය ==

තෙල්දෙණිය පිහිටා ඇති ප්‍රදේශය ඓතිහාසික [[දුම්බර කඳුකරය|දුම්බර කඳුකරයේ]] කොටසකි.

දුම්බර කඳුකරය [[මහනුවර රාජධානිය]] හෙවත් උඩරට රාජධානියේ කඳුකර භූදර්ශනයේ වැදගත් ප්‍රදේශයක් විය.

තෙල්දෙණිය අවට [[බඹරගල රජමහා විහාරය]] වැනි පුරාණ බෞද්ධ ස්ථාන තිබීම ප්‍රදේශයේ ඉතිහාසය මහනුවර යුගයට වඩා පැරණි බව පෙන්වයි.

බඹරගල ගල් ලෙන්වල Early Brahmi ලිපි පිළිබඳ පර්යේෂණ මූලාශ්‍ර පවතින අතර ඒවා පූර්ව මහනුවර යුගයේ බෞද්ධ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සාක්ෂි වේ.&lt;ref&gt;[https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/teldiniya-bambaragala-monastery Bambaragala Monastery — Unique Sri Lanka]&lt;/ref&gt;

මහනුවර යුගයේදී බඹරගල විහාරය හා ඒ අවට කෘෂිකාර්මික ඉඩම් රාජකීය හා ආගමික අනුග්‍රහය සමඟ සම්බන්ධ වූ බව ප්‍රාදේශීය සංචාරක මූලාශ්‍ර සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Central Province Tourism Department — Heeloya and Bambaragala |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928140157/https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

== වික්ටෝරියා ව්‍යාපෘතිය ==

වික්ටෝරියා ව්‍යාපෘතිය [[මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහන|මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහනේ]] ප්‍රධාන ව්‍යාපෘතියකි.

ශ්‍රී ලංකා මහවැලි අධිකාරියේ ව්‍යාපෘති කාලසටහන අනුව වික්ටෝරියා ව්‍යාපෘතියේ ඉදිකිරීම් 1980 මාර්තු 23 දින ආරම්භ වූ අතර වික්ටෝරියා වේල්ල සහ උමං කටයුතු 1980 අප්‍රේල් 10 දින ආරම්භ විය. වික්ටෝරියා ව්‍යාපෘතිය 1985 අප්‍රේල් 12 දින commission කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Mahaweli&quot;/&gt;

වික්ටෝරියා වේල්ල ඉදිකිරීමත් සමඟ [[මහවැලි ගඟ]] හරහා ජලාශයක් නිර්මාණය වූ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය සහ අවට ජනාවාස විශාල ප්‍රමාණයක් ජලයට යට විය.

== පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය ජලාශයට යටවීම ==

පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය වර්තමාන [[වික්ටෝරියා ජලාශය]] යට පවතින ඓතිහාසික නගර නටබුන් ප්‍රදේශයකි.

වික්ටෝරියා වේල්ල හා ජලාශය ඉදිකිරීමේදී පැරණි නගරයේ,

* මාර්ග
* පාලම්
* වෙළඳසැල්
* ආගමික ස්ථාන
* පොදු ගොඩනැගිලි
* නිවාස
* ව්‍යාපාරික ස්ථාන

ඇතුළු නගර ව්‍යුහයන් ජලාශයට යට විය.&lt;ref name=&quot;OldTeldeniya&quot;/&gt;

පැරණි නගරයේ ජනතාව විශාල පිරිසක් නව ජනාවාස සහ මහවැලි ජනාවාස ප්‍රදේශ වෙත නැවත පදිංචි කරන ලදී.

වික්ටෝරියා ජලාශය හා ඒ ආශ්‍රිත සංස්කෘතික භූදර්ශනය පිළිබඳ පර්යේෂණවලදී දිගන, කුණ්ඩසාලේ, කරල්ලියද්ද සහ උඩිස්පත්තුව, උඩවෙල හා අධිකාරිගම වැනි ප්‍රදේශ නැවත පදිංචි කිරීම් සමඟ සම්බන්ධ බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/publication/242020738_Construction_of_Large_Dams_and_their_Impact_on_Cultural_Landscape_A_Study_in_Victoria_Reservoir_and_the_Surrounding_Area Construction of Large Dams and their Impact on Cultural Landscape — Victoria Reservoir]&lt;/ref&gt;

== නැවත පදිංචි කිරීම සහ නව තෙල්දෙණිය ==

පැරණි නගරය ජලයට යට වීමෙන් පසු නව තෙල්දෙණිය නගරය ඉහළ භූමි ප්‍රදේශයක, කරල්ලියද්ද හා ඒ ආශ්‍රිත ජනාවාස සමඟ වර්ධනය විය.

නැවත පදිංචි කිරීමේ ක්‍රියාවලිය තෙල්දෙණිය පමණක් නොව අවට ගම්මාන හා කෘෂිකාර්මික භූමිවලටද බලපාන ලදී.

නව නගරය අද මැදදුම්බර කලාපයේ වෙළඳ, ප්‍රවාහන, අධ්‍යාපන, සෞඛ්‍ය සහ රාජ්‍ය සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

== නව තෙල්දෙණිය සහ කරල්ලියද්ද ==

වර්තමාන තෙල්දෙණිය නගරය කරල්ලියද්ද ආශ්‍රිත උස් භූමියේ සංවර්ධනය වූ නව නගර පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

කරල්ලියද්ද අදද තෙල්දෙණිය නගරයට ආසන්න වැදගත් ප්‍රදේශයකි.

නව තෙල්දෙණිය මැදදුම්බර කලාපයේ වෙළඳ, ප්‍රවාහන, අධ්‍යාපන, සෞඛ්‍ය සහ රාජ්‍ය සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

== පැරණි තෙල්දෙණියේ නටබුන් ==

වික්ටෝරියා ජලාශයේ ජල මට්ටම දැඩි ලෙස පහළ යන වියළි කාලවලදී පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ නටබුන් නැවත මතු විය හැක.

විශේෂයෙන් පැරණි යකඩ පාලම, මාර්ග, ගල් බිත්ති සහ ගොඩනැගිලිවල කොටස් ජලයෙන් නිරාවරණය වන බව වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;OldTeldeniya&quot;/&gt;

2012 වසරේ දැඩි වියළි සමයකදී පැරණි නගරයේ විශාල කොටසක් නිරාවරණය වූ අතර එම අවස්ථාවේ ඡායාරූප ගණනාවක් Wikimedia Commons වෙත එක් කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_reservoir_sri_lanka_sunken_city_of_Teldeniya_(2).JPG Wikimedia Commons — Old Teldeniya during the 2012 drought]&lt;/ref&gt;

ජලාශ පතුලට පිවිසීමේදී මඩ, අස්ථාවර නටබුන් සහ හදිසි ජල මට්ටම් වෙනස්වීම් හේතුවෙන් ආරක්ෂිත අවදානම් පවතින බැවින් නිල අවසර හෝ උපදෙස් නොමැතිව නටබුන් වෙත ඇතුළු නොවිය යුතුය.&lt;ref&gt;[https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/submerged-city-of-teldeniya Submerged City of Teldeniya — Unique Sri Lanka]&lt;/ref&gt;

== පැරණි තෙල්දෙණියේ පාලම ==

පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ ඉතිරිව ඇති යකඩ පාලම නගරයේ වඩාත් ප්‍රකට නටබුන් අතරින් එකකි.

එය සාමාන්‍ය ජල මට්ටමේදී ජලාශයට යට වී ඇති අතර වියළි කාලවලදී නැවත දිස් වේ.

Wikimedia Commons හි මෙම පාලම පිළිබඳ Creative Commons බලපත්‍ර සහිත ඡායාරූප පවතී.&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Old_submerged_bridge.jpg Wikimedia Commons — Old submerged bridge]&lt;/ref&gt;

== වික්ටෝරියා ජලාශය ==

[[වික්ටෝරියා ජලාශය]] තෙල්දෙණිය කලාපයේ භූගෝලීය හා ඓතිහාසික භූදර්ශනයේ මූලික අංගයකි.

වික්ටෝරියා වේල්ල [[මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහන]] යටතේ ඉදිකරන ලද අතර වාරිමාර්ග සහ ජලවිදුලි බල උත්පාදනය සඳහා වැදගත් ව්‍යාපෘතියකි.&lt;ref name=&quot;Mahaweli&quot;/&gt;

මහවැලි අධිකාරියේ ඉහළ මහවැලි ජල පෝෂක ලේඛනය අනුව Victoria catchment එක වර්ග කිලෝමීටර් 1,869ක් පමණ වන අතර Victoria Dam තෙල්දෙණියෙන් කිලෝමීටර් 6ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;VictoriaCatchment&quot;&gt;[https://mahaweli.gov.lk/PDF/iwwrmp/REVISED%20FINAL%20ESMF%20for%20IWWRMP%2020th%20April%202020.pdf Mahaweli Authority — Upper Mahaweli Catchment Area]&lt;/ref&gt;

== වික්ටෝරියා වේල්ල ==

[[වික්ටෝරියා වේල්ල]] තෙල්දෙණියට ආසන්න ප්‍රධාන ජලවිදුලි හා වාරිමාර්ග ව්‍යාපෘතියකි.

මහවැලි අධිකාරියේ ලේඛන අනුව එහි ප්‍රධාන අරමුණු වාරිමාර්ග සහ ජලවිදුලි බල උත්පාදනය වේ.&lt;ref name=&quot;VictoriaCatchment&quot;/&gt;

== මහනුවර සමඟ සම්බන්ධතාව ==

තෙල්දෙණිය [[මහනුවර]] නගරය සමඟ ප්‍රධාන බස් හා මාර්ග සම්බන්ධතාවක් පවත්වාගෙන යයි.

මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුවේ,

* '''613 — Kandy–Theldeniya'''
* '''654 — Kandy–Theldeniya (Karaliyadda)'''
* '''617 — Kandy–Poddalgoda'''
* '''617/3 — Kandy–Rangala'''
* '''617/2 — Kandy–Thangappuwa'''

යන මාර්ග හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — Bus Routes |url=https://www.tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928142830/https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

CPTSA දත්ත අනුව 613 Kandy–Theldeniya මාර්ගය කිලෝමීටර් 28.5ක් පමණ වන අතර ගමන් කාලය පැය 1 විනාඩි 15ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

== රංගල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

'''[[රංගල]] තෙල්දෙණියට සම්බන්ධ ප්‍රධාන කඳුකර ගම්මානයක් සහ දුම්බර කඳුකරයට ප්‍රවේශ කලාපයකි.'''

CPTSA වර්තමාන බස් මාර්ග ලැයිස්තුවේ,

* '''617/3 — Kandy–Rangala'''
* '''0617/10/1 — Theldeniya–Rangala'''

යන මාර්ග දෙකම දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

තෙල්දෙණියෙන් රංගල දෙසට ගමන් කිරීමෙන් [[බොබෙබිල]], [[මකුල්දෙණිය]], [[හීල්ඔය]] සහ [[තංගප්පුව]] ආශ්‍රිත කඳුකර ප්‍රදේශ වෙතද සම්බන්ධ විය හැක.

රංගල ආශ්‍රිත සංචාරක භූදර්ශනයට තේ වතු, Rangala Tea Factory, Rangala Natural Pool, හීල්ඔය, තංගප්පුව සහ දුම්බර කඳුකරයේ පාගමන් මාර්ග ඇතුළත් වේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[රංගල]]'''

== බොබෙබිල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[බොබෙබිල]] තෙල්දෙණිය–රංගල කඳුකර මාර්ග ජාලයට සම්බන්ධ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයකි.

Bobebila GN Division 781 සහ Makuldeniya GN Division 782 ලෙස වර්තමාන පරිපාලන දත්තවල වෙන වෙනම හඳුනාගෙන ඇති අතර ඒවා තෙල්දෙණිය කලාපය සමඟ මාර්ග මගින් සම්බන්ධ වේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[බොබෙබිල]]'''

== මකුල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[මකුල්දෙණිය]] තෙල්දෙණිය සහ රංගල අතර කඳුකර ප්‍රදේශයේ වැදගත් ගම්මානයකි.

මකුල්දෙණිය සහ බොබෙබිල තෙල්දෙණියෙන් රංගල දෙසට ගමන් කරන ප්‍රාදේශීය මාර්ග ජාලයට සම්බන්ධ වේ.

== හීල්ඔය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[හීල්ඔය]] තෙල්දෙණියට සෘජු පොදු බස් සම්බන්ධතාවක් ඇති කඳුකර ගම්මානයකි.

CPTSA වර්තමාන දත්ත අනුව:

'''618/4 — Theldeniya (Karaliyadda)–Heeloya'''

යන මාර්ගය කිලෝමීටර් 8.9ක් පමණ වන අතර ගමන් කාලය විනාඩි 45ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

හීල්ඔය ගම්මානය රංගල හා දුම්බර කඳුකරයේ ග්‍රාමීය හා සංචාරක භූදර්ශනයේ කොටසකි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[හීල්ඔය]]'''

== උඩිස්පත්තුව සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[උඩිස්පත්තුව]] තෙල්දෙණියෙන් රංගල හා දුම්බර කඳුකරය දෙසට යන කඳුකර මාර්ග ජාලයේ වැදගත් ප්‍රදේශයකි.

තෙල්දෙණිය අධ්‍යාපන කලාපය තුළ උඩිස්පත්තුව ප්‍රදේශයේ පාසල්ද පවතින අතර තෙල්දෙණිය හා උඩිස්පත්තුව අතර මාර්ග හා බස් සම්බන්ධතා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.cptel.edu.lk/schools.html Teldeniya Zonal Education Office — Schools]&lt;/ref&gt;

== තංගප්පුව සහ දුම්බර කඳුකරය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[තංගප්පුව]] තෙල්දෙණිය සිට රංගල හරහා දුම්බර කඳුකරයේ ඉහළ ප්‍රදේශ වෙත යන වැදගත් මාර්ග ගමනාන්තයකි.

CPTSA වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුවේ,

'''617/1 — Theldeniya (Karaliyadda)–Thangappuwa'''

යන මාර්ගය කිලෝමීටර් 22.4ක් පමණ සහ ගමන් කාලය පැය 1 විනාඩි 30ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

Kandy–Thangappuwa '''617/2''' සේවාවද ලැයිස්තුගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

තංගප්පුවෙන් [[Corbett's Gap]], [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සහ අනෙකුත් දුම්බර කඳුකර පාගමන් මාර්ග වෙත පිවිසිය හැක.

== කොටගඟ සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[කොටගඟ]] තෙල්දෙණිය හා රංගල කලාපය අතර කඳුකර ජල හා ග්‍රාමීය පරිසරයට සම්බන්ධ ප්‍රදේශයකි.

CPTSA මාර්ග ලැයිස්තුවේ '''617/11 — Theldeniya (Karaliyadda)–Kotagaga''' යන මාර්ගය කිලෝමීටර් 24ක් පමණ සහ ගමන් කාලය පැය 1 විනාඩි 12ක් පමණ ලෙස දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

== පොදු ප්‍රවාහනය ==

තෙල්දෙණිය මැදදුම්බර කලාපයේ ප්‍රධාන බස් සම්බන්ධක නගරයකි.

වර්තමාන CPTSA දත්ත අනුව තෙල්දෙණියට සම්බන්ධ ප්‍රධාන මාර්ග අතර,

{| class=&quot;wikitable&quot;
! මාර්ගය
! සම්බන්ධතාව
! CPTSA අනුව දුර
! ගමන් කාලය
|-
| 613
| Kandy – Theldeniya
| 28.5 km
| පැය 1 විනාඩි 15
|-
| 617
| Kandy – Poddalgoda
| 33.1 km
| පැය 1 විනාඩි 35
|-
| 617/3
| Kandy – Rangala
| 41.4 km
| පැය 2
|-
| 617/1
| Theldeniya – Thangappuwa
| 22.4 km
| පැය 1 විනාඩි 30
|-
| 618/4
| Theldeniya – Heeloya
| 8.9 km
| විනාඩි 45
|-
| 0617/10/1
| Theldeniya – Rangala
| 15.9 km
| විනාඩි 47
|-
| 617/11
| Theldeniya – Kotagaga
| 24 km
| පැය 1 විනාඩි 12
|-
| 618
| Theldeniya – Retiyagama
| 9.8 km
| විනාඩි 40
|-
| 617/17
| Theldeniya – Godamunna
| 9.4 km
| විනාඩි 28
|}

&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

බස් කාලසටහන් වෙනස් විය හැකි බැවින් ගමන් කිරීමට පෙර මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ වර්තමාන කාලසටහන් පරීක්ෂා කිරීම සුදුසුය.&lt;ref&gt;{{Citation |title=CPTSA — Bus Timetables |url=https://tsa.cp.gov.lk/timetables.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928114105/https://tsa.cp.gov.lk/timetables.php |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

== සෞඛ්‍ය සේවා ==

'''District Base Hospital, Teldeniya''' තෙල්දෙණිය හා අවට මැදදුම්බර කඳුකර ජනතාවට ප්‍රධාන රජයේ සෞඛ්‍ය සේවා මධ්‍යස්ථානයකි.

මධ්‍යම පළාත් සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ ආයතන ලැයිස්තුවේ District Base Hospital, Teldeniya කඳුකර ප්‍රදේශයේ දෙවන මට්ටමේ රජයේ රෝහල් සේවාවක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Health&quot;&gt;[https://www.healthdept.cp.gov.lk/component/content/article/55.html මධ්‍යම පළාත් සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව — Curative Care Institutions] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2013 දී ආරම්භ කරන ලද Teldeniya Hospital Development Project එකට ශල්‍ය සංකීර්ණය, දැඩි සත්කාර ඒකකය, රුධිර බැංකුව, විකිරණ ඒකකය සහ රසායනාගාර පහසුකම් සංවර්ධනය ඇතුළත් වූ බව මධ්‍යම පළාත් සෞඛ්‍ය වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Central Province Department of Health — Annual Health Bulletin 2014 |url=https://www.healthdept.cp.gov.lk/downloads/annual_health_bulletin_2014.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240617085755/https://www.healthdept.cp.gov.lk/downloads/annual_health_bulletin_2014.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2024-06-17}}&lt;/ref&gt;

== පොලිස් සේවා ==

'''Theldeniya Police Station''' තෙල්දෙණිය හා අවට ප්‍රදේශ සඳහා නීතිය හා මහජන ආරක්ෂාව සපයන ප්‍රධාන පොලිස් ස්ථානයකි.

ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ නිල Telephone Index හි Theldeniya Police Station සඳහා නිල සම්බන්ධතා දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Police&quot;&gt;[https://www.police.lk/?page_id=1301 ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය — Telephone Index]&lt;/ref&gt;

== තැපැල් සේවා ==

තෙල්දෙණිය නගරයට '''Teldeniya Post Office''' මගින් තැපැල් සේවා සපයනු ලැබේ.

තෙල්දෙණිය සඳහා නිල තැපැල් කේතය '''20900''' වේ.&lt;ref name=&quot;Post&quot;/&gt;

== අධ්‍යාපනය ==

තෙල්දෙණිය '''කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය''' මගින් පාලනය වන විශාල අධ්‍යාපන සේවා කලාපයකි.

Teldeniya Zonal Education Office අනුව එහි සේවා කලාපයට [[මැදදුම්බර]], උඩදුම්බර සහ මිනිපේ ප්‍රදේශ ඇතුළත් වන අතර ජාතික සහ පළාත් පාසල් විශාල සංඛ්‍යාවක් පවතී.&lt;ref name=&quot;TeldeniyaZone&quot;&gt;[https://www.cptel.edu.lk/ Zonal Education Office — Teldeniya]&lt;/ref&gt;

තෙල්දෙණිය හා අවට අධ්‍යාපන ප්‍රදේශයේ,

* තෙල්දෙණිය ජාතික පාසල
* දුන්හින්න ද්විතියික පාසල
* මැදමහනුවර ද්විතියික පාසල
* උඩිස්පත්තුව මහා විද්‍යාලය
* වරදියෙල මහා විද්‍යාලය
* ගොඩමුන්න ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ ප්‍රාථමික පාසල

වැනි පාසල් පවතී.&lt;ref&gt;[https://www.cptel.edu.lk/schools.html Teldeniya Zonal Education Office — Schools]&lt;/ref&gt;

මෙම සියලු පාසල් නගර මධ්‍යයේම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර, ඒවා තෙල්දෙණිය අධ්‍යාපන කලාපයට අයත් පුළුල් ප්‍රදේශයේ පාසල් වේ.

== වෙළඳ හා ආර්ථික කටයුතු ==

තෙල්දෙණිය මැදදුම්බර කඳුකර කලාපයේ ප්‍රධාන වෙළඳ හා සේවා මධ්‍යස්ථානයකි.

වර්තමාන නගරයට,

* වෙළඳපොළ
* බැංකු
* ආහාර සහ සිල්ලර වෙළඳසැල්
* ප්‍රවාහන සේවා
* කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන වෙළඳාම
* කුඩා ව්‍යාපාර
* රාජ්‍ය සේවා
* අධ්‍යාපන සේවා
* සෞඛ්‍ය සේවා

වැනි කටයුතු සම්බන්ධ වේ.

පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයද අවට ගම්මාන සඳහා වෙළඳ හා සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කළ බව ජන මතක සටහන් සඳහන් කරයි.

== ආගමික හා සංස්කෘතික විවිධත්වය ==

පැරණි තෙල්දෙණිය බහු ආගමික සමාජයක් සහිත නගරයක් ලෙස මතක සටහන්වල විස්තර වේ.

පැරණි නගරයේ බෞද්ධ විහාරයක්, හින්දු කෝවිලක්, මුස්ලිම් පල්ලියක් සහ ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථානයක් පැවති බව ප්‍රාදේශීය ලේඛන සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;[https://newceylonwriting.com/wp-content/uploads/2021/05/new-ceylon-writing-7-26oct-2017-final-draft-2-1-6-2.pdf Memories of Teldeniya]&lt;/ref&gt;

=== බඹරගල රජමහා විහාරය ===

[[බඹරගල රජමහා විහාරය]] තෙල්දෙණිය ආශ්‍රිත ඓතිහාසික බෞද්ධ ස්ථානයකි.

බඹරගල ගල් ලෙන්වල Early Brahmi ලිපි දක්නට ලැබෙන අතර එය ප්‍රදේශයේ ඉතිහාසය මහනුවර යුගයට වඩා බොහෝ පැරණි බව පෙන්වයි.&lt;ref&gt;[https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/teldiniya-bambaragala-monastery Bambaragala Monastery]&lt;/ref&gt;

Wikimedia Commons හි බඹරගල විහාරයේ Creative Commons ඡායාරූපද පවතී.&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bambaragala_Temple_Teldeniya_sri_lanka.JPG Wikimedia Commons — Bambaragala Temple]&lt;/ref&gt;

== කෘෂිකර්මාන්තය සහ වැවිලි ==

තෙල්දෙණිය නගරයට ආසන්න කඳුකර ප්‍රදේශවල තේ වතු, ගෙවතු වගාව, කුඩා ගොවිබිම් සහ කුළුබඩු වගා පද්ධති පවතී.

[[රංගල]] දෙසට ගමන් කරන විට Rangala, Cottaganga සහ Goomera වැනි තේ වතු සහ ඒවාට සම්බන්ධ තේ කර්මාන්තශාලා හමුවේ.

[[හීල්ඔය]] කලාපයේ හෙල්මළු කුඹුරු, ගෙවතු සහ ජල පෝෂක පද්ධති තෙල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

== දුම්බර කඳුකරය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

තෙල්දෙණිය දුම්බර කඳුකරයේ පහළ හා මධ්‍යම උස ප්‍රදේශවලට පිවිසෙන වැදගත් ප්‍රාදේශීය නගරයකි.

තෙල්දෙණිය → රංගල → තංගප්පුව → Corbett's Gap → [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] යන මාර්ග සම්බන්ධතාවය දුම්බර කඳුකරයේ සංචාරක හා පාගමන් භූදර්ශනයේ වැදගත් කොටසකි.

තෙල්දෙණියෙන් [[හීල්ඔය]], [[බොබෙබිල]], [[මකුල්දෙණිය]], [[උඩිස්පත්තුව]], [[කොටගඟ]] සහ [[මීමුරේ]] දෙසට දේශීය මාර්ග මගින් සම්බන්ධ විය හැක.

== අවට ප්‍රදේශ සහ ගම්මාන ==

තෙල්දෙණිය සමඟ මාර්ග, සේවා හෝ සංචාරක වශයෙන් සම්බන්ධ වැදගත් ප්‍රදේශ අතර,

* [[රංගල]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[කොටගඟ]]
* [[මීමුරේ]]
* [[ගොඩමුන්න]]
* [[රෙටියාගම]]
* [[බර්න්සයිඩ්]]
* [[තවලන්තැන්න]]
* [[වික්ටෝරියා ජලාශය]]
* [[බඹරගල]]

ඇතුළත් වේ.

== සංචාරක කර්මාන්තය ==

තෙල්දෙණියේ සංචාරක වැදගත්කම ප්‍රධාන වශයෙන් පැරණි නගරයේ ජලාශයට යට වූ නටබුන්, වික්ටෝරියා වේල්ල හා ජලාශය, බඹරගල පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය සහ රංගල–දුම්බර කඳුකරයට ඇති ප්‍රවේශය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

=== රංගල කලාපය ===

* [[රංගල]]
* Rangala Natural Pool
* Rangala Viewpoint
* Rangala Tea Factory
* Rangala State Plantation
* Cottaganga State Plantation
* Goomera State Plantation
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]

=== හීල්ඔය කලාපය ===

* [[හීල්ඔය]]
* Wariga Sabhawa
* Bambaragala Raja Maha Vihara
* Perumal Wetuna Ella
* Ran Ella
* Kaludiya Pokuna
* Heel Oya
* Poddalgoda Oya
* Galmal Oya

=== දුම්බර කඳුකර ප්‍රවේශ කලාපය ===

* [[තංගප්පුව]]
* [[Corbett's Gap]]
* Augallena
* [[Dothalugala]]
* [[Mini World's End]]
* [[මීමුරේ]]
* Lakegala
* Pitawala Pathana

මෙම සියලු ස්ථාන තෙල්දෙණිය නගර සීමාව තුළම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර, ඒවා වෙත ගමන් කිරීමට තෙල්දෙණිය ප්‍රාදේශීය ප්‍රවාහන හා සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

== වික්ටෝරියා ජලාශය සහ සංචාරක උරුමය ==

පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ ජලාශයට යට වූ නටබුන් වර්තමානයේ විශේෂිත ඓතිහාසික භූදර්ශනයක් බවට පත්ව ඇත.

ජල මට්ටම පහළ යන විට,

* පැරණි මාර්ග
* යකඩ පාලම
* ගල් බිත්ති
* ගොඩනැගිලි පදනම්
* වෙනත් නගර ව්‍යුහ

දක්නට ලැබිය හැක.&lt;ref name=&quot;OldTeldeniya&quot;/&gt;

වර්තමාන සංචාරකයන් සඳහා නටබුන් දර්ශනය වීම ජලාශයේ ජල මට්ටම මත රඳා පවතී.

== පරිසරය සහ ජල පෝෂකය ==

තෙල්දෙණිය [[වික්ටෝරියා ජලාශය|වික්ටෝරියා ජලාශයේ]] ජල පෝෂක පද්ධතියේ වැදගත් නගරයකි.

[[රංගල]] සහ [[දුම්බර කඳුකරය]] ආශ්‍රිත කඳුකර වනාන්තර සහ ජලධාරා වික්ටෝරියා ජලාශයට සම්බන්ධ ජල පෝෂක පද්ධතියේ කොටස් වේ.

[[හීල්ඔය]] ජල පද්ධතියද රංගල ආශ්‍රිත කඳුකරයෙන් ආරම්භ වී පහළ වික්ටෝරියා ජල පද්ධතිය වෙත සම්බන්ධ වන ජල ජාලයේ කොටසකි.

මහවැලි අධිකාරියේ ඉහළ මහවැලි ජල පෝෂක ලේඛනය අනුව Victoria catchment එක වර්ග කිලෝමීටර් 1,869ක් පමණ වන අතර Victoria Dam තෙල්දෙණියෙන් කිලෝමීටර් 6ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;VictoriaCatchment&quot;/&gt;

== දේශගුණය ==

තෙල්දෙණිය මධ්‍යම කඳුකරයේ පහළ–මධ්‍යම උස ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇති බැවින් රංගල සහ ඉහළ දුම්බර කඳුකර ප්‍රදේශවලට වඩා උණුසුම් නමුත් පහත් වියළි කලාපයට සාපේක්ෂව කඳුකර දේශගුණික බලපෑම් ලබයි.

මෝසම් වර්ෂාපතනය සහ කඳුකර ජල පෝෂක ප්‍රදේශය නගරය අවට ගොවිබිම් හා ජල පද්ධති කෙරෙහි බලපායි.

== රජයේ හා මහජන සේවා ==

තෙල්දෙණිය අවට ප්‍රධාන මහජන සේවා අතර,

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ආයතනය
! සේවාව
|-
| District Base Hospital – Teldeniya
| රජයේ සෞඛ්‍ය සේවාව
|-
| Theldeniya Police Station
| නීතිය හා මහජන ආරක්ෂාව
|-
| Teldeniya Post Office
| තැපැල් සේවාව
|-
| Zonal Education Office – Teldeniya
| අධ්‍යාපන පරිපාලනය
|-
| Teldeniya Central Market
| වෙළඳ සේවා
|-
| Teldeniya CTB Bus Stand
| පොදු ප්‍රවාහනය
|}

&lt;ref name=&quot;Health&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Police&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TeldeniyaZone&quot;/&gt;

== ගැලරිය ==

=== පැරණි තෙල්දෙණිය සහ වික්ටෝරියා ජලාශය ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;260&quot;&gt;
Old submerged bridge.jpg|වියළි කාලයේ මතු වන පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ යකඩ පාලම
Teldeniya.png|පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය
Victoria reservoir sri lanka sunken city of Teldeniya.JPG|වික්ටෝරියා ජලාශය පහළ යාමේදී මතු වූ පැරණි තෙල්දෙණිය
Victoria reservoir sri lanka sunken city of Teldeniya (2).JPG|2012 වියළි සමයේ පැරණි තෙල්දෙණිය
Victoria reservoir sri lanka sunken city of Teldeniya (3).JPG|පැරණි නගරයේ පාලම් අවශේෂ
VictoriaDam-SriLanka-April2011-4.jpg|වික්ටෝරියා වේල්ල සහ ජලාශය
&lt;/gallery&gt;

=== බඹරගල ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
Bambaragala Temple Teldeniya sri lanka.JPG|බඹරගල රජමහා විහාරය
&lt;/gallery&gt;

=== ඔබගේම ඡායාරූප පසුව එක් කිරීමට ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--
--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රංගල]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[කොටගඟ]]
* [[මීමුරේ]]
* [[දුම්බර කඳුකරය]]
* [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
* [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[වික්ටෝරියා වේල්ල]]
* [[වික්ටෝරියා ජලාශය]]
* [[මහවැලි ගඟ]]
* [[මහනුවර රාජධානිය]]
* [[බඹරගල රජමහා විහාරය]]
* [[මැදදුම්බර]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Teldeniya|Teldeniya — English Wikipedia]]
* [[:si:රංගල|රංගල — සිංහල විකිපීඩියා]]
* [[:si:බොබෙබිල|බොබෙබිල — සිංහල විකිපීඩියා]]
* [[:si:හීල්ඔය|හීල්ඔය — සිංහල විකිපීඩියා]]
* [[:en:Rangala|Rangala — English Wikipedia]]
* [[:en:Bobebila|Bobebila — English Wikipedia]]
* [[:en:Heeloya|Heeloya — English Wikipedia]]
* [https://web.archive.org/web/20260928142830/https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — බස් මාර්ග]
* [https://web.archive.org/web/20260928114105/https://tsa.cp.gov.lk/timetables.php මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — කාලසටහන්]
* [https://slpost.gov.lk/wp-content/uploads/2022/11/POST-CODE-BOOK-.pdf ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව — Post Code Book]
* [https://www.healthdept.cp.gov.lk/component/content/article/55.html මධ්‍යම පළාත් සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව — සෞඛ්‍ය ආයතන] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.police.lk/?page_id=1301 ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය — Telephone Index]
* [https://www.cptel.edu.lk/ තෙල්දෙණිය කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය]
* [https://www.cptel.edu.lk/schools.html තෙල්දෙණිය කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය — පාසල්]
* [https://mahaweli.gov.lk/PDF/Statistical%20Book%20-%202020.pdf මහවැලි අධිකාරිය — Statistical Book]
* [https://mahaweli.gov.lk/PDF/iwwrmp/REVISED%20FINAL%20ESMF%20for%20IWWRMP%2020th%20April%202020.pdf මහවැලි අධිකාරිය — Upper Mahaweli Catchment]
* [https://www.newsfirst.lk/2022/02/08/old-theldeniya-town-resurfaces-unknown-group-digging-at-ancient-sites/ News 1st — Old Teldeniya]
* [https://www.sundaytimes.lk/230101/plus/letters-to-the-editor-10-506875.html Sunday Times — Memories of Teldeniya]
* [https://newceylonwriting.com/wp-content/uploads/2021/05/new-ceylon-writing-7-26oct-2017-final-draft-2-1-6-2.pdf Memories of Teldeniya]
* [https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/submerged-city-of-teldeniya Submerged City of Teldeniya]
* [https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/teldiniya-bambaragala-monastery Bambaragala Monastery]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Old_submerged_bridge.jpg Wikimedia Commons — Old submerged bridge]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Teldeniya.png Wikimedia Commons — Teldeniya]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_reservoir_sri_lanka_sunken_city_of_Teldeniya.JPG Wikimedia Commons — Sunken Teldeniya]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_reservoir_sri_lanka_sunken_city_of_Teldeniya_(2).JPG Wikimedia Commons — Old Teldeniya]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_reservoir_sri_lanka_sunken_city_of_Teldeniya_(3).JPG Wikimedia Commons — Old Teldeniya bridge]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:VictoriaDam-SriLanka-April2011-4.jpg Wikimedia Commons — Victoria Dam]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bambaragala_Temple_Teldeniya_sri_lanka.JPG Wikimedia Commons — Bambaragala Temple]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර]]
[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:මහවැලි ගඟ]]
[[Category:වික්ටෝරියා ජලාශය]]
[[Category:ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ස්ථාන]]</text>
      <sha1>6jsum6fce42axizrkokagso74pv3n5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පොලිමරේස්‌ දාම ප්‍රතික්‍රියා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84800</id>
    <revision>
      <id>803576</id>
      <parentid>742282</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T05:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3067" sha1="sjk9cwqv0ujihtu7nj5n6yfmt9tc0nh" xml:space="preserve">{{Redirect|PCR}}
[[Image:PCR tubes.png|thumb|A strip of eight PCR tubes, each containing a 100&amp;nbsp;μL reaction mixture]]

'''පොලිමරේස්‌ දාම ප්‍රතික්‍රියා''' ({{en|polymerase chain reaction, PCR}}) යනු DNA සාම්පලයක් වර්ධනය කරගැනීම සඳහා භාවිතා කරන රසායනාගාර ක්‍රමවේදයකි.&lt;ref name=vidusara/&gt;

==ආශ්‍රිත==
{{Portal|ජීව විද්‍යාව}}
*[[DNA spiking]]
*[[Loop-mediated isothermal amplification]]
*[[Selector-technique]]

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=vidusara&gt;
{{cite web
|url=http://www.vidusara.com/2017/07/05/feature7.html
|title=DNA සහ ජාන අධ්‍යයනය කිරීමේ මහා පරිමාණ ව්‍යාපෘති පෙළක මීළඟ පියවර
|accessdate=2020-03-24
}}
&lt;/ref&gt;
}}

==භාහිර සබැඳි==
{{Library resources box
 |onlinebooks=no
 |by=no
 |lcheading=Polymerase chain reaction}}

{{Commons|Polymerase chain reaction|පොලිමරේස්‌ දාම ප්‍රතික්‍රියාව}}
* [http://www.maxanim.com/genetics/PCR/PCR.htm PCR Animation] maxanim.com
* [http://openpcr.org/ OpenPCR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220826225416/https://openpcr.org/ |date=2022-08-26 }} Open-source PCR thermalcycler project
* [http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect2=PTO1&amp;Sect2=HITOFF&amp;p=1&amp;u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-bool.html&amp;r=1&amp;f=G&amp;l=50&amp;d=PALL&amp;RefSrch=yes&amp;Query=PN%2F4683202 US Patent for PCR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111016021042/http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect2=PTO1&amp;Sect2=HITOFF&amp;p=1&amp;u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-bool.html&amp;r=1&amp;f=G&amp;l=50&amp;d=PALL&amp;RefSrch=yes&amp;Query=PN%2F4683202 |date=2011-10-16 }}
* [http://openwetware.org/wiki/PCR OpenWetWare]{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=rbvvvLWE8jI What is PCR plateau effect?] YouTube tutorial video
* [http://genewarrior.com/ GeneWarrior] Online PCR Primer design tool
* [http://siarchives.si.edu/collections/siris_arc_217745 History of the Polymerase Chain Reaction] from the [[Smithsonian Institution Archives]]
* [https://web.archive.org/web/20200726073814/http://insilico.ehu.es/edu/PCR_en/  Computer exercise. Design of PCR and PCR-RFLP experiments]

{{PCR}}
{{Portal bar|ජීව විද්‍යාව}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Polymerase Chain Reaction}}
[[Category:Molecular biology]]
[[ප්‍රවර්ගය:පොලිමරේස් දාම ප්‍රතික්‍රියා]]
[[Category:Laboratory techniques]]
[[Category:DNA profiling techniques]]
[[Category:Amplifiers]]
[[Category:Hoffmann-La Roche]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජෛව තාක්ෂණය]]
[[Category:Molecular biology techniques]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඇමෙරිකානු නව නිපැයුම්]]</text>
      <sha1>sjk9cwqv0ujihtu7nj5n6yfmt9tc0nh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවිය යුතු මහජන සෞඛ්‍ය පිළිබඳ හදිසි තත්ත්ව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84834</id>
    <revision>
      <id>803629</id>
      <parentid>674818</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>18480</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>803629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1577" sha1="6jswz6nr25k12ac4u6rymnfvjo97ai1" xml:space="preserve">[[File:World Health Organization Logo.svg|thumb|Logo of the World Health Organization, the authority which declares PHEIC]]

'''ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවිය යුතු මහජන සෞඛ්‍ය පිළිබඳ හදිසි තත්ත්වයක්''' ({{en|public health emergency of international concern, PHEIC}}) යනු [[ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය]] ([[World Health Organization]], WHO) විසින් ප්‍රකාශයට පත්කරන හදිසි තත්ත්වයකි.

==අශ්‍රිත==
*[[Disease X]]
*[[Notifiable disease]]
*[[Public health emergency (United States)]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

==වැඩිදුර කියවීම සඳහා==
*[https://www.who.int/news-room/detail/20-12-2019-statement-o-the-twenty-third-ihr-emergency-committee-regarding-the-international-spread-of-poliovirus Statement of the Twenty-Third IHR Emergency Committee Regarding the International Spread of Poliovirus]. WHO 7 January 2020

==භාහිර සබැඳි==
{{Portal|Politics|Viruses|right=yes}}
*[https://www.who.int/features/qa/emergency-committees/en/ International Health Regulations and Emergency Committees]. www.who.int 

{{PHEIC}}
{{Zika}}
{{2019–20 coronavirus pandemic}}

[[Category:Public Health Emergency of International Concern| ]]
[[Category:Global health]]
[[Category:Health law]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය]]
[[Category:Emergency management]]</text>
      <sha1>6jswz6nr25k12ac4u6rymnfvjo97ai1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රජීව ජයවීර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86751</id>
    <revision>
      <id>803588</id>
      <parentid>783796</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T07:56:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6644" sha1="jrn42n9a7mxbeonh4qv8shxec4shct8" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name        = රජීව ජයවීර
| image       = 
| image_size  = 
| caption     = 
| birth_name  = 
| birth_date  = 
| birth_place = [[කොළඹ]] [[ලංකාව]]
| death_date  = 12 ජුනි 2020
| death_place = [[කොළඹ]] [[ලංකාව]]
| death_cause = 
| resting_place = 
| resting_place_coordinates = 
| residence   = 
| nationality = {{ධජනිරූපකය|ශ්‍රී ලංකාව}} ශ්‍රී ලාංකික
| other_names = 
| known_for   = මාධ්‍යවේදි කොළම්බු ටෙලිග්‍රාෆ්
| education   = [[නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ]]
| employer    = 
| occupation  = 
| title       = 
| networth    = 
| height      = 
| weight      = 
| term        = 
| predecessor =   
| successor   = 
| party       = 
| boards      = 
| religion    = බෞද්ධ
| spouse      = 
| partner     = 
| children    = 
| parents     = ස්ටැන්ලි ජයවීර
| relatives   = නෙවිල් ජයවීර
| signature   = 
| website     = 
| footnotes   = 
}}

'''රජීව ජයවීර''' ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: '''Rajeewa Jayaweera''') යනු  මාධ්‍යවේදි කොළම්බු ටෙලිග්‍රාෆ් විය.

== ජීවන සටහන් ==

ප්‍රවීන තානාපති නිලධාරියකු ලෙස සැලකෙන ස්ටැන්ලි ජයවීර, රජීවගේ පියාණන්ය. රජීව ප්‍රකට සිවිල් සේවකයකු, පරිපාලන නිලධාරියකු, තානාපතිවරයකු. ලේඛකයකු සහ ප්‍රජා දේශකයකු වූ නෙවිල් ජයවීරගේ ඥාති පුත්‍රයාය.

රජීව ජයවීර [[නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ]] ආදි සිසුවෙකි.

==ආශ්‍රිත==
* [https://web.archive.org/web/20201101160242/https://www.newsfirst.lk/sinhala/2020/06/12/%e0%b6%b1%e0%b7%92%e0%b6%af%e0%b7%84%e0%b7%83%e0%b7%8a-%e0%b6%a0%e0%b6%ad%e0%b7%94%e0%b6%bb%e0%b7%81%e0%b7%8a%e2%80%8d%e0%b6%bb%e0%b6%ba-%e0%b6%85%e0%b7%83%e0%b6%bd-%e0%b6%b8%e0%b7%92%e0%b6%ba/ නිදහස් චතුරශ්‍රය අසල මියගිය පුද්ගලයා හඳුනා ගනී: දිවි නසා ගැනීමක්දැයි සැකයක්..]

* [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B7%85%E0%B6%B9_%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF_%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%94%E0%B7%84%E0%B6%BD%E0%B7%9A_%E0%B6%A0%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%9A%E0%B6%A7_%E0%B6%86%E0%B6%AF%E0%B7%92_%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%94_%E0%B6%BD%E0%B7%90%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B7%80#%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%B0%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%80%E0%B7%9A%E0%B6%AF%E0%B7%93%E0%B6%B1%E0%B7%8A කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ආදි සිසු මාධ්‍යවේදීන්]

* [http://www.ada.lk/breaking_news/%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%84%E0%B7%83%E0%B7%8A-%E0%B6%A0%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%83%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B7%83%E0%B7%85%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B6%A9%E0%B7%92-%E0%B7%80%E0%B7%90%E0%B6%AF%E0%B7%94%E0%B6%AB-%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%BD%E0%B6%BA%E0%B7%99%E0%B6%9A%E0%B7%94-%E0%B6%B8%E0%B7%85-%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B6%9A%E0%B7%8A-%E0%B7%83%E0%B7%9C%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%9C%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%92/11-363895 රජීව ජයවීර]

* [http://www.ethalayanews.com/%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B7%80%E0%B7%92-%E0%B6%B1%E0%B7%83%E0%B7%8F-%E0%B6%9C%E0%B6%AD%E0%B7%8A-%E0%B6%B6%E0%B7%80-%E0%B6%9A%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%96-%E0%B6%BB%E0%B6%A2%E0%B7%93%E0%B7%80-%E0%B6%A2/ දිවි නසා ගත් බව කියූ රජීව ජයවීරගේ අබිරහස් මරණය]{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

* [https://mawbima.lk/news-more/65094 රජීව ජයවීරගේ මරණය සියදිවි නසා ගැනීමක්]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

* [https://www.lankanewsweb.net/sinhala/127-general-news/63517-%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%84%E0%B7%83%E0%B7%8A-%E0%B6%A0%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%83%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%BA%E0%B7%9A-%E0%B6%B8%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B7%83%E0%B7%8A-%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%9A-%E0%B6%B8%E0%B7%92%E0%B7%84%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B6%BD%E0%B6%82%E0%B6%9A%E0%B7%8F-%E0%B6%91%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B6%E0%B7%83%E0%B7%8A-%E0%B7%80%E0%B6%82%E0%B6%A0%E0%B7%8F%E0%B7%80-%E0%B7%84%E0%B7%99%E0%B7%85%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%85-%E0%B6%BB%E0%B6%A2%E0%B7%93%E0%B7%80-%E0%B6%A2%E0%B6%BA%E0%B7%80%E0%B7%93%E0%B6%BB-- නිදහස් චතුරස්‍රයේ මියගොස් සිටියේ මිහින් ලංකා එයාබස් වංචාව හෙළිකළ රජීව ජයවීර]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

* [https://www.colomboxnews.com/2020/06/21/%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%84%E0%B7%83%E0%B7%8A-%E0%B6%A0%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%81%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%BA%E0%B7%9A-%E0%B6%AF%E0%B7%93-%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B6%A9/ නිදහස් චතුරශ්‍රයේ දී වෙඩි තබාගත් බවකී ‘රජීවගේ නිවසේත් ‘ වෙඩි ප්‍රහාරයක් -සියලු විස්තර මෙන්න]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}


{{DEFAULTSORT:ජයවීර, රජීව}}    
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ]]</text>
      <sha1>jrn42n9a7mxbeonh4qv8shxec4shct8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලී බෝ-යන් (දකුණු කොරියානු නිළිය)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87658</id>
    <revision>
      <id>803600</id>
      <parentid>475352</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T08:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26819" sha1="47srixmzy6c9vzwflosbrr1y0vkoxdl" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name = Lee Bo-young
| image = Lee Bo-young 2017.jpg
| caption = Lee Bo-young at the press conference for ''[[Whisper (TV series)|Whisper]]'' (2017)
| birth_date = {{birth date and age|1979|1|12}}
| birth_place = [[සෝල්]], දකුණු කොරියාව
| nationality = 
| alma_mater = [[Seoul Women's University]] ([[Bachelor of Arts|B.A.]] in Korean Literature)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&amp;mid=sec&amp;sid1=103&amp;oid=468&amp;aid=0000012850|script-title=ko:국문과 출신 배우 이보영, 에세이 '사랑의 시간들' 펴내|date=19 June 2015|website=Sports Seoul|language=ko}}&lt;/ref&gt;
| occupation = නිළියකි
| years_active = 2002–present
| agent = J-Wide Company&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2019060309585483652|title=제이와이드컴퍼니 측 &quot;이보영과 전속계약 긍정 조율 중&quot;(공식)|date=June 3, 2018|website=Star News}}&lt;/ref&gt;
| spouse = {{Marriage|[[Ji Sung]]|2013}}
| children = 2
| module = {{Infobox Korean name|child=yes|color=transparent
| hangul       = {{linktext|이|보|영}}
| hanja        = 
| rr           = I Bo-yeong
| mr           = I Poyŏng
}}
}}
'''ලී බෝ-යං''' (උපත 1979 ජනවාරි 12) දකුණු කොරියානු නිළියකි. ඇය වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වන්නේ රූපවාහිනී නාට්‍ය වන ''My Daughter Seo-young'' (2012), ''[https://en.m.wikipedia.org/wiki/I_Can_Hear_Your_Voice I Can Hear Your Voice] (හිමතුහින )'' (2013), ''Whisper'' (2017), ''Mother'' (2018) සහ ''When My Love Blooms'' (2020) යන නාට්‍යවල ''රඟපෑමෙනි'' .

== වෘත්තිය ==
ඇය සිය වෘත්තිය ආරම්භ කළේ 2000 දී මිස් කොරියාවේ රූපලාවණ්‍ය තරඟාවලිය සඳහා දේජොන්  ප්‍රවේශය දිනා ගැනීමෙනි.  සෝල් කාන්තා විශ්ව විද්‍යාලයේ කොරියානු සාහිත්‍යය හදාරා ඇති ඇය මුලින් සිහින මැව්වේ ප්‍රවෘත්ති නිවේදිකාවක් වීමට ය. ඇය 2002 දී MBC හි වාර්ෂික බඳවා ගැනීමේ මෙහෙයුමේ අවසන් තරඟකරුවන් 15 දෙනාගෙන් කෙනෙකි, නමුත් රැකියාව නොලැබුණි.  ඒ වෙනුවට, ඇය [[නිරූපිකාව (පුද්ගලයා)|නිරූපණ ක්ෂේත්‍රයට]] යොමු වූ අතර, &quot;Asiana Airlines&quot; හි සුවිශේෂී වෙළඳ ප්‍රචාරණ ආකෘතියක් ලෙස තෝරා ගනු ලැබීය.

ලී 2003 දී සිය රංගන දිවියට පිවිසි අතර ඇගේ මුල් චරිත අතර ''People of the Water Flower Village'' (2004) හි ගීතය &quot;Song Il-gook&quot; සමඟ  සහ ''[[:en:Save_the_Last_Dance_for_Me_(TV_series)|Save the Last Dance for Me]]'' (2004) හි ප්‍රතිවාදියා ලෙස කටයුතු කළේය. 

2005 දී ලී සිය ප්‍රථම ප්‍රධාන චරිතය රඟපෑවේ ''My Sweetheart'',''My Darling,''  ඉන්පසු ජෝ හියුන්-ජේ සමඟ [[සිල්ලා]] - යුගයේ ඓතිහාසික වීර කාව්‍යයක් ''&quot;Ballad of Seodong&quot;'' . ඇය වසර කිහිපයක් වැය රූපවාහිනී නාට්ය ''Mr. Goodbye'' සමග - &quot;Ahn Jae-wook&quot;, ''Queen of the Game'' &quot;Joo Jin-mo&quot;, සහ ''&quot;Becoming a Billionaire&quot; [[:en:Ji_Hyun-woo|Ji Hyun-woo]]''   සමග.  ඒත්, ඒ එකක්වත් ප්‍රේක්ෂකයන් හෝ විචාරකයින් සමඟ කතාබහට ලක්විය.
[[ගොනුව:Choi_Ki-Hwan_and_Lee_Bo-Young_(cropped).jpg|alt=|thumb|344x344පික්| ලී බෝ-යං 2012 දී]]
''&quot;My Brother (2004 film)&quot;'' (2004) සහ ''[[:en:A_Dirty_Carnival|A Dirty Carnival]]'' (2006) හි ප්‍රේම උනන්දුව රඟපෑමෙන් පසු, ''[[:en:Once_Upon_a_Time_(2008_film)|Once Upon a Time]]'' (2008) චිත්‍රපටයේ ලීගේ පළමු විශාල තිරයේ රඟපෑවේය. 1940 ගණන්වල යටත් විජිත පාලන සමයේදී මෙම කොල්ලය විහිළු කරන අතර ඇය සහ පාක් යොං- වූ ජපන් හමුදාවෙන් දියමන්තියක් සොරකම් කිරීම සඳහා කුප්‍රකට වංචාකාරයින් ලෙස රඟපෑහ. 

2009 දී නිකුත් වූ ඇගේ චිත්‍රපට දෙක තනු නිර්මාණය විය. ''&quot;[[More Than Blue]]&quot;හි'', ලී යනු රෝගාතුර වූ මිනිසෙකුගේ ( ක්වොන් සැන්ග්-වූ ) ආත්මීය චරිතය රඟපාන නමුත් ඔවුන්ගේ ආදරය අවසන් වන්නේ ඛේදවාචකයකට යටත්ව කාව්‍යමය විරසකයක් සමඟ ය''&quot;I Am Happy&quot;'' සිටියදී, මනෝ චිකිත්සක වාට්ටුවේ ( හියුන් බින් ) රෝගියෙකු වෙනුවෙන් වැටෙන හෙදියක් ලෙස ලී රඟපෑ අතර එකිනෙකා තුළ ඔවුන්ගේ කටුක හා කාලකණ්ණි යථාර්ථය තුළින් ඔවුන්ව දැකීමට සැනසීමක් ලැබේ. 

ලී 2010 දී නැවත රූපවාහිනියට පැමිණියේ ෂින් හ-කියුන් ඉදිරිපිට  ''&quot;Golden House (TV series)&quot; නම් වූ'' කේබල් නාට්‍යයේ රඟපෑමකිනි . ඇය පසුව තිබුණා &quot;Guest appearance&quot; ඔත්තු මාලාවේ ජනාධිපති දියණිය ලෙස  පශ්චාත් දික්කසාද ආදර මාලාවක් අනුගමනය&quot;Bravo, My Love!&quot;හි'ලී ටේ-සුං සමඟ මෙන්ම, පළිගැනීමේ නාට්‍යය '&quot; from the Equator&quot;' (2012) උම් තායි-වූං සමඟ ද රඟපෑහ . 

පසුව ඇය''&quot;My Daughter Seo-young&quot;ගේ දියණිය වන සීඕ-යං'' නම් වූ චරිතය ''රඟපෑවාය''.ඇයගේ පියා ( චුන් හෝ-ජින් ) කෙරෙහි කෝපයෙන් සිටින අතර ඇයගේ සූදුවට ඇබ්බැහි වීම මවගේ මරණයට හේතු විය. සියෝ-යං රඟපෑමට ඇයගේ පෙර පැවති ඕනෑම චරිතයකට වඩා චිත්තවේගීය ගැඹුරක් අවශ්‍ය වූ බවත්, එමඟින් ඇය සිඳී ගිය බවත්, ජයග්‍රහණය පිළිබඳ වැඩි හැඟීමක් ඇති බවත් ලී පැවසීය.  පවුලේ නාට්‍යය ලීගේ වෘත්තීය ජීවිතයේ විශාලතම පහර විය. එය කෙළින්ම සති 22 සඳහා සතිපතා ශ්‍රේණිගත⁣⁣ සටහන ආධිපත්ය, සහ එහි අවසන් සිද්ධිය ගැන 47.6% මාලාවක් ඉහළ වාර්තා, 2013 දී වැඩිම කොරියානු නාට්‍ය ශ්‍රේණිගත⁣⁣ කිරීම විය. 

ඇයගේ පසු විපරම් මාලාව වන ''I Can Hear Your Voice'' (2013) ද එහි ධාවන කාලය තුළ ජනප්‍රිය විය.  එහි, ලී භෞතිකවාදී මහජන ආරක්ෂකයෙකු ලෙස රඟපෑ අතර, දශකයකට පෙර අද්භූත හැකියාවන් සහිත පිරිමි ළමයෙකු වෙනුවෙන් ( ලී ජොං-සුක් ) සාක්ෂි දුන් අතර, පිරිමි ළමයාගේ පියා ඝාතනයට ලක්වීම දුටු විට.  විවේචකයෝ ඇගේ මුරණ්ඩු හා වාද විවාද සහිත චරිතය සමඟින් ලීට පෙර සන්සුන් හා අලංකාර ප්‍රතිරූපයෙන් මිදීමට හැකි විය.  SBS නාට්‍ය සම්මාන උළෙලේ ඉහළම ගෞරවය වන ඩේසාන්ග් (&quot;ග්‍රෑන්ඩ් ත්‍යාගය&quot;) ඇතුළු ඇයගේ රංගනය වෙනුවෙන් ඇය සම්මාන කිහිපයක් දිනා ගත්තාය.   ඇයගේ කෘතිවල සාර්ථකත්වය හේතුවෙන් ලී ''ගැලප්'' විසින් වසරේ නිළිය ලෙස නම් කරන ලදී. 

2014 දී, ලී විසින් තම දියණිය පැහැරගෙන ගොස් ඝාතනය කිරීමට සති දෙකකට පෙර ''&quot;God's Gift - 14 Days&quot;'' නැවත ගමන් කරන මවක් ලෙස රඟපෑවාය.  

2017 දී ලී SBS හි නීතිමය ත්‍රාසජනක ''Whisper'' චිත්‍රපටයේ රඟපෑවේය.  ඇය අපරාධ කොට් අංශයේඅප්‍රධානියෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර ඇය පොලිසියෙන් නෙරපා හරිනු ලබන අතර පසුව ඇය වෙස්වලාගෙන නීති ආයතනයක රහසිගතව සේවය කරයි. 

2018 දී ලී ජපන් නාට්‍යයක් වන ''Mother'' හි කොරියානු අනුවර්තනයේ දී චරිත නිරූපණය කරමින් රඟපෑවේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hancinema.net/actress-lee-bo-young-will-be-playing-another-strong-willed-mother-role-in-2018-108263.html|title=Actress Lee Bo-young Will Be Playing Another Strong-willed Mother Role in 2018|date=26 July 2017|work=Hancinema|publisher=TV Report}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3046320&amp;cloc=joongangdaily|title=Lee Bo-young finds a new voice as a 'Mother'|date=31 March 2018|work=Korea JoongAng Daily|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331040336/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3046320&amp;cloc=joongangdaily|archive-date=31 March 2018|access-date=24 December 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

2020 දී  ''[[:en:When_My_Love_Blooms|When My Love Blooms]]''. ''ලී රඟපෑ වේය'' .

== වෙනත් කටයුතු ==
කාන්තාරීකරණයට එරෙහි එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතිය ඇතුළු පාරිසරික හේතූන් මත ලී ක්‍රියාකාරී වේ.   ඇය සහ සැමියා ජි සුං ද පුණ්‍ය කටයුතු සඳහා නිතිපතා පරිත්‍යාග කරති.  

ගර්භණී සමයේදී 2015 දී රංගන විරාමයක යෙදී සිටියදී ඇය ''Time of love'' නම් ග්‍රන්ථය ප්‍රකාශයට පත් කළාය. ඇයගේ ළමා කාලය හා වැඩිහිටි කාලය පුරාම ලීට බලපෑම් කළ ආදරය, සැනසිල්ල සහ වර්ධනය යන තේමාවන් සහිත පොත් 23 ක [[රචනා|රචනා එකතුවක්]] ; ඒවාට ''ද ලිට්ල් ප්‍රින්ස්'', හොසේ මවුරෝ ඩි වැස්කොන්සෙලෝස්ගේ ''මයි ස්වීට් ඔරේන්ජ් ට්‍රී'' සහ ඇලයින් ඩි බොටන්ගේ ''රචනා ඉන් ලව් ඇතුළත්'' වේ. 

ෂින් ඩොං-යූප් සමඟ එක්ව 2017 එස්බීඑස් නාට්‍ය සම්මාන උළෙල පැවැත්වීමට ලී තහවුරු විය.  මීට පෙර, ලී හ්වි-ජේ සහ කිම් වූ-බින් සමඟ එක්ව 2013 දී එකම සම්මාන උළෙලකට ලී පැමිණ ඇත. 

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==

=== පෙම් සබඳතාව හා විවාහයක් ===
2004 දී රූපවාහිනී කතා මාලාවක් වන ''&quot;Save the Last Dance for Me (TV series)&quot;'' ලී නළුවා ජි සුං හමුවූ අතර ඔවුන් 2007 දී ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතාවය තහවුරු කළහ.     2013 අගෝස්තු 2 වන දින ඔවුන් තම නිල රසික වෙබ් අඩවි වල  උඩුගත කිරීමෙන් ඔවුන්ගේ විවාහ ගිවිස ගැනීම නිවේදනය කළහ.ඔවුන් 2013 සැප්තැම්බර් 27 වන දින ඩබ්ලිව්. W Seoul Walkerhill හෝටලයේ ඇස්ටන් හවුස් හිදී විවාහ විය.    ඔවුන්ගේ පළමු දරුවා දියණිය ක්වාක් ජි-යූ උපත ලැබුවේ 2015 ජුනි 12 වැනිදාය.   ඔවුන්ගේ දෙවන දරුවා, ක්වාක් වූ-සුං නම් පුතෙකු 2019 පෙබරවාරි 4 වන දින උපත ලැබීය. 

== චිත්‍රපටකරණය ==

=== චිත්‍රපටය ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:600px&quot;
! width=&quot;10&quot; |අවුරුදු
! ශීර්ෂය
! කාර්යභාරය
|-
| 2004
|My Brother
|Mi-ryung
|-
| 2006
|''[[:en:A_Dirty_Carnival|A Dirty Carnival]]''
|Hyun-joo
|-
| 2008
|''[[:en:Once_Upon_a_Time_(2008_film)|Once Upon a Time]]''
|Haruko / Choon-ja
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2009
|''[[:en:More_Than_Blue|More Than Blue]]''
|Eun-won (&quot;Cream&quot;)
|-
| ''&quot;I Am Happy&quot;''
| Soo-kyung
|-
|}

=== රූපවාහිනී කතා මාලාව ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Year
! Title 
! Role 
! Network
|-
| rowspan=2 | 2003 || ''Escape from Unemployment''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&amp;mid=sec&amp;sid1=111&amp;oid=014&amp;aid=0000062248|title=SBS, 새 주말드라마 '백수탈출', 문제투성이 대가족의 인생역전|date=10 April 2003|website=Financial News|language=ko}}&lt;/ref&gt; || Cha Mi-rim || rowspan=2|[[Seoul Broadcasting System|SBS]]
|-
| ''Long Live Love''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&amp;mid=sec&amp;sid1=103&amp;oid=003&amp;aid=0000034307|title=탤런트 이보영, SBS '애정만세' 합류|date=2 March 2004|website=Newsis|language=ko}}&lt;/ref&gt; || Se-ryung 
|-
| rowspan=3 | 2004 || ''People of the Water Flower Village'' || Yoo Yeo-kyung || [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
|-
| ''Jang Gil-san''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&amp;aid=0000782115|script-title=ko:이보영, &quot;부산 사투리요? 노래를 했죠.&quot;|date=7 October 2004|website=Yonhap News|language=ko}}&lt;/ref&gt; || Kwi-rye || rowspan=2|[[Seoul Broadcasting System|SBS]]
|-
| ''[[Save the Last Dance for Me (TV series)|Save the Last Dance for Me]]'' || Yoon Soo-jin
|-
| rowspan=3 | 2005 || ''Encounter''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&amp;aid=0000906685|script-title=ko:&lt;연합인터뷰&gt; '어여쁜 당신' 주연 이보영|date=6 February 2005|website=Yonhap News|language=ko}}&lt;/ref&gt; || Choi Eom-ji || [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
|-
| ''My Sweetheart, My Darling'' || Yoo In-young || [[KBS1]]
|-
| ''[[Ballad of Seodong]]'' || [[Princess Seonhwa of Silla]] || [[Seoul Broadcasting System|SBS]]
|-
| rowspan=2 | 2006 || ''Mr. Goodbye'' || Choi Young-in || [[KBS2]]
|-
| ''Queen of the Game'' || Kang Eun-seol || [[Seoul Broadcasting System|SBS]]
|-
| rowspan=3 | 2010 || ''[[Becoming a Billionaire]]'' || Lee Shin-mi || [[KBS2]]
|-
| ''[[Golden House (TV series)|Golden House]]'' || Yoon Seo-rin || [[TVN (South Korea)|tvN]]
|-
| ''[[Athena: Goddess of War]]'' || Jo Soo-young ([[guest appearance]], episodes 3-5) || [[Seoul Broadcasting System|SBS]]
|-
| 2011 || ''[[Bravo, My Love!]]'' || Kang Jae-mi || [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
|-
| rowspan=2|2012 || ''[[Man from the Equator]]'' || Han Ji-won || rowspan=2|[[KBS2]]
|-
| ''[[My Daughter Seo-young]]'' || Lee Seo-young 
|-
| 2013 || ''[[I Can Hear Your Voice]]'' || Jang Hye-sung || rowspan=4|[[Seoul Broadcasting System|SBS]]
|-
| rowspan=2|2014 || ''[[God's Gift - 14 Days]]'' || Kim Soo-hyun 
|-
| ''[[Pinocchio (2014 TV series)|Pinocchio]]'' || Hye-sung car navigation ([[voice acting|voice]] [[cameo appearance|cameo]], episode 3)
|-
| 2017 || ''[[Whisper (TV series)|Whisper]]'' ||Shin Young-joo 
|-
| 2018 || ''[[Mother (South Korean TV series)|Mother]]'' || Kang Soo-jin || rowspan=&quot;3&quot; | [[TVN (South Korea)|tvN]]
|-
| rowspan=2| 2020 || ''[[When My Love Blooms]]'' || Yoon Ji-soo
|-
| ''[[Start-Up (South Korean TV series)|Start-Up]]'' || Woman at pub (Ep. 10) ([[Cameo appearance|cameo]])  &lt;ref&gt;{{cite web |title='스타트업' 측 &quot;이보영 특별출연 확정, 방송 통해 확인 부탁&quot;(공식)|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000336399|website=naver |access-date=2020-10-07 |language= ko}}&lt;/ref&gt;
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=10|Year
! Title
! Network
! Notes
|-
| 2007 || She's Olive - Lee Bo-young &lt;br/&gt; from Grasse to Paris || rowspan=2|[[O'live|O'live TV]] ||
|-
| rowspan=2| 2013 || eat CITY - Lee Bo-young's Italian Cafe ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cine21.com/movie/info/?movie_id=39357|script-title=ko:잇시티 이보영의 카페 이탈리아|date=2013|website=Cine21|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
|}


== සම්මාන හා නාමයෝජනා ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Year !! Award !! Category !! Nominated work !! Result!!Ref.
|-
| rowspan=3| 2005 || rowspan=2|[[SBS Drama Awards]] || New Star Award || rowspan=2|''[[Ballad of Seodong]]'' || {{won}}
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&amp;aid=0000023503|script-title=ko:이보영 &quot;사극, 연기경력 짧은 제겐 버거운 작업&quot;|date=2 January 2006|website=Star News|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
| Top 10 Stars||{{nom}}
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&amp;aid=0000022884|title=조현재 이보영, SBS '10대스타상' 1위 질주중|date=25 December 2005|website=Star News|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[KBS Drama Awards]] || rowspan=2| Best New Actress || ''My Sweetheart, My Darling'' || {{won}}
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&amp;aid=0000023391|title=김아중 이보영 한지민, '2005 KBS 연기대상' 여자 신인연기상|date=31 December 2005|website=Star News|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=4|2006 || 14th [[Chunsa Film Art Awards]] || ''[[A Dirty Carnival]]'' || {{won}}
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=111&amp;aid=0000047623|script-title=ko:엄태웅-이보영, 춘사영화제 남녀 신인상!|date=27 October 2006|website=inews24|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=2|[[SBS Drama Awards]] || Excellence Award, Actress in a Miniseries || rowspan=2|''Queen of the Game'' || {{nom}}
|-
| Top 10 Stars || {{won}}
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=079&amp;aid=0000127048|title='하늘이시여' 한혜숙, 'SBS 연기 대상' 수상|date=1 January 2007|website=Nocutnews|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[2006 KBS Drama Awards|KBS Drama Awards]] || Excellence Award, Actress || ''Mr. Goodbye'' || {{nom}}
|
|-
| 2007 || 3rd [[Andre Kim]] Best Star Awards || Female Star Award || {{NA}} || {{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|last=Garcia|first=Cathy Rose A.|title=Top Stars Win Andre Kim Awards|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2007/05/199_2139.html|work=[[The Korea Times]]|access-date=2013-07-10|date=1 May 2007}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2008 || [[44th Baeksang Arts Awards]] || [[Baeksang Arts Awards for Best New Actress (Film)|Best New Actress]]  || ''[[Once Upon a Time (2008 film)|Once Upon a Time]]'' || {{nom}}
|
|-
| 2009 || 4th [[Andre Kim]] Best Star Awards || Female Star Award || {{NA}} || {{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|last=Garcia|first=Cathy Rose A.|title=Stars Shine at Andre Kims Atelier|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2010/12/199_56346.html|work=[[The Korea Times]]|access-date=2013-07-10|date=29 November 2009}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2010 || [[2010 KBS Drama Awards|KBS Drama Awards]] || Excellence Award, Actress in a Mid-length Drama || ''[[Becoming a Billionaire]]'' || {{nom}}
|
|-
| 2011 || [[2011 MBC Drama Awards|MBC Drama Awards]] || Excellence Award, Actress in a Miniseries || ''[[Bravo, My Love!]]'' || {{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|last=Ko|first=Kyoung-seok|title=Ko Hyun-jung wins grand prize at SBS Drama Awards|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011010309120570290|work=10Asia|access-date=2014-07-20|date=3 January 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2012
| rowspan=&quot;4&quot; |[[2012 KBS Drama Awards|KBS Drama Awards]]
| Top Excellence Award, Actress
| ''[[Man from the Equator]]'', ''[[My Daughter Seo-young]]''
| {{nom}}
|
|-
| Excellence Award, Actress in a Mid-length Drama
| ''[[Man from the Equator]]''
| {{won}}
| &lt;ref name=two&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=004&amp;aid=0002165217|title=이보영, KBS 연기대상 2관왕 &quot;상복터졌네~&quot;|date=2 January 2013|website=WowTV|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
| Excellence Award, Actress in a Serial Drama
| rowspan=&quot;3&quot; |''[[My Daughter Seo-young]]''
| {{nom}}
|
|-
| Best Couple Award &lt;small&gt;with [[Lee Sang-yoon]]&lt;/small&gt;
| {{won}}
| &lt;ref name=two/&gt;
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |2013
|[[49th Baeksang Arts Awards]]
| [[Baeksang Arts Awards for Best Actress (TV)| Best Actress]]
| {{nom}}
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[6th Korea Drama Awards]]
|'''Grand Prize (Daesang)'''
|''[[I Can Hear Your Voice]]'', ''[[My Daughter Seo-young]]''
| {{won}}
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|last=Im|first=Woo-jung|title=Lee Bo-young wins 2013 Korea Drama Awards|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20131003000180|work=[[The Korea Herald]]|access-date=2014-01-06|date=3 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2978368|title=Lee Bo-young wins big at TV drama awards|work=[[Korea JoongAng Daily]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| Best Couple Award &lt;small&gt;with [[Lee Jong-suk]]&lt;/small&gt;
| ''[[I Can Hear Your Voice]]''
| {{won}}
|-
| rowspan=2|[[2nd APAN Star Awards]]
| Top Excellence Award, Actress
| ''[[I Can Hear Your Voice]]'', ''[[My Daughter Seo-young]]''
| {{won}} 
| rowspan=2|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2980560|title=Song wins top Star award|work=[[Korea JoongAng Daily]]|date=18 November 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
| Best Couple Award &lt;small&gt;with [[Lee Jong-suk]]&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;7&quot; |''[[I Can Hear Your Voice]]''
| {{won}}
|-
| 26th [[Grimae Awards]]
| Best Actress
| {{won}}
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.jtbc.joins.com/article/article.aspx?news_id=NB10398472|script-title=ko:이보영 신혼생활 묻자 &quot;아침 잘 해주고 있어&quot; 함박웃음|date=December 19, 2013|website=JTBC|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|- 
| rowspan=&quot;4&quot; |[[2013 SBS Drama Awards|SBS Drama Awards]]
| '''Grand Prize (Daesang)'''
| {{won}}
| rowspan=&quot;4&quot; |&lt;ref name=sbs /&gt;
|-
| Top Excellence Award, Actress in a Miniseries
| {{nom}}
|-
| Producer's Award
| {{won}}
|-
| Top 10 Stars
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2014
| [[50th Baeksang Arts Awards]]
| [[Baeksang Arts Awards for Best Actress (TV)|Best Actress]]
| {{won}}
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20140527001816|title=Song Gang-ho, Jun Ji-hyun get top nods at Baeksang Awards|work=[[The Korea Herald]]|date=2014-05-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2014 SBS Drama Awards|SBS Drama Awards]]
| Top Excellence Award, Actress in a Miniseries
|''[[God's Gift - 14 Days]]''
| {{nom}}
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
| 1st [[The Seoul Awards]]
| Best Actress
| rowspan=&quot;2&quot; |''[[Whisper (TV series)|Whisper]]''
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://entertain.naver.com/now/read?oid=011&amp;aid=0003121985|script-title=ko:'제1회 더 서울어워즈' 노미네이트 공개, 이보영 지성 김희선 조승우 등 화려한 라인업 공개|date=28 September 2017|work=SE Daily|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[2017 SBS Drama Awards|SBS Drama Awards]]
| Top Excellence Award, Actress in a Monday-Tuesday Drama
| {{won}}
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2018/01/688_241799.html|title=Ji Sung receives grand prize while wife receives best actress award|date=2 January 2018|work=The Korea Times}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=3|2018 
| [[54th Baeksang Arts Awards]]
| [[Baeksang Arts Awards for Best Actress (TV)|Best Actress]]
| rowspan=3|''[[Mother (South Korean TV series)|Mother]]''
| {{nom}}
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.jtbc.joins.com/html/136/NB11615136.html|title=제54회 백상예술대상, TV·영화 각 부문별 수상 후보자 공개|date=6 April 2018|website=JTBC|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
| 13th [[Seoul International Drama Awards]]
| Best Actress
| {{won}}
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2018/09/688_255026.html|title=Lee Bo-young wins best actress at drama awards|date=4 September 2018|website=The Korea Times}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[6th APAN Star Awards]]
| Top Excellence Award, Actress in a Miniseries
| {{nom}}
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&amp;aid=0002730227|title=이병헌·손예진·아이유 APAN스타어워즈 노미네이트|date=27 September 2018|website=Star News|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|}


== යොමුව ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:1979 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 කොරියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (ko)]]</text>
      <sha1>47srixmzy6c9vzwflosbrr1y0vkoxdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කිෂ්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87770</id>
    <revision>
      <id>803495</id>
      <parentid>467304</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T22:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2561" sha1="l3z8eepx9ab8hjeq95fp9m6os47etya" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
| name = Kish
| native_name = 
| alternate_name = 
| image = [[File:Iraq. Kish. (Tel-Uhaimir). The ruling city immediately after the deluge. The ancient ruins showing extensive remains LOC matpc.16176.jpg|300px|Image: 300 pixels]]
| caption = Ruins of Kish at time of excavation
| relief = yes
| coordinates = {{coord|32|32|25|N|44|36|17|E|display=inline,title}}
| location = Tell al-Uhaymir, [[Babil Governorate]], [[Iraq]]
| region = [[Mesopotamia]]
| type = Settlement
| part_of = 
| length = 
| width = 
| area = 
| height = 
| builder = 
| material = 
| built = [[Ubaid period]]
| abandoned = 
| epochs = [[Ubaid period|Ubaid]] to [[Hellenistic period|Hellenistic]]
| cultures = 
| dependency_of = 
| occupants = 
| event = 
| excavations = 
| archaeologists = 
| condition = 
| ownership = 
| management = 
| public_access = 
| website = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| notes = 
| economy=
}}
'''කිෂ්''' ([[Sumerian language|Sumerian]]: Kiš; transliteration: [[:wikt:𒆧|Kiš]]&lt;sup&gt;[[Ki (earth)|ki]]&lt;/sup&gt;; cuneiform: {{cuneiform|𒆧𒆠}};&lt;ref&gt;[http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/cgi-bin/etcsl.cgi?searchword=l=kic%20t=SN&amp;charenc=gcirc The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature]&lt;/ref&gt; [[Akkadian language|Akkadian]]: kiššatu&lt;ref&gt;{{Citation |title=Electronic Pennsylvania Sumerian Dictionary (EPSD) |url=http://psd.museum.upenn.edu/epsd/epsd/e3066.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190904201439/http://psd.museum.upenn.edu/epsd/epsd/e3066.html |access-date=2020-12-30 |archive-date=2019-09-04}}&lt;/ref&gt;) යනු පුරාණ නගරයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kish {{!}} ancient city, Iraq|url=https://www.britannica.com/place/Kish|access-date=2020-08-20|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=wparkinson|date=2011-01-11|title=The Kish Collection|url=https://www.fieldmuseum.org/kish-collection|access-date=2020-08-20|website=Field Museum|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ඉතිහාසය==
[[File:Cities of Sumer (en).svg|thumb|The ancient cities of [[Sumer]].]]
{{empty section}}

==ආශ්‍රිත==
*[[Cities of the Ancient Near East]]
* [[Tell (archaeology)]]
*[[Short chronology timeline]]

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Commons category|Kish (Mesopotamia)|කිෂ්}}

{{Notable Rulers of Sumer}}
{{Early Rulers of Mesopotamia}}

{{Authority control}}

[[Category:Archaeological sites in Iraq]]
[[Category:Sumerian cities]]
[[Category:Former populated places in Iraq]]
[[Category:Babil Governorate]]</text>
      <sha1>l3z8eepx9ab8hjeq95fp9m6os47etya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජපානයේ නගර ලැයිස්තුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89475</id>
    <revision>
      <id>803502</id>
      <parentid>803259</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T01:21:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213369" sha1="po5mfjwee5ez0c21cbhd1kh6wmc3bjb" xml:space="preserve">[[File:Cities in Japan.png|thumb|{{legend|#008000|Cities designated by government ordinance}}{{legend|#FFD350|Core cities}}{{legend|#00A0E8|විශේෂ නගර}}{{legend|#FE80C0|Cities}}{{legend|#5BE95B|Special wards}}]]
{{TopicTOC-Country-Japan}}
'''ජපානයේ නගර ලැයිස්තුව''' මෙහි දැක්වේ.

==නගර (Cities)==
{|class=wikitable
!colspan=2|වර්ගය!!ජපන් යෙදුම!!ගණන
|-
|bgcolor=&quot;Moccasin&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Cities designated by government ordinance of Japan|City designated by government ordinance]]||{{large|{{lang|ja|政令指定都市}}}}&lt;/span&gt;||20
|-
|bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Core cities of Japan|Core city]]||{{large|{{lang|ja|中核市}}}}&lt;/span&gt;||58
|-
|bgcolor=&quot;MistyRose&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Special cities of Japan|විශේෂ නගර]]||{{large|{{lang|ja|特例市}}}}&lt;/span&gt;||27
|-
|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Cities of Japan|නගර (City)]]||{{large|{{lang|ja|市}}}}||684
|-
|bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Special wards of Tokyo|Special ward]]||{{large|{{lang|ja|特別区}}}}&lt;/span&gt;||23
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;text-align:right;&quot;
! City (Special Ward) !! Japanese !! ප්‍රාන්තය !! ජනගහනය !! භූමි ප්‍රමාණය (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) !! Density (per km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) !! Founded
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | වෙබ් අඩවිය
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[නගෝයා]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名古屋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||2,283,289||326.45||6,860||1889-10-01||[http://www.city.nagoya.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Toyohashi, Aichi|Toyohashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊橋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||377,045||261.35||1,443||1906-08-01||[https://web.archive.org/web/20100309065441/http://www.city.toyohashi.aichi.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Okazaki, Aichi|Okazaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岡崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||371,380||387.24||959||1916-07-01||[http://www.city.okazaki.aichi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107142409/http://www.city.okazaki.aichi.jp/tagengo/pgide/guide_en/index_e.html |date=2010-01-07 }}
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|一宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||375,939||113.91||3,300||1921-09-01||[http://www.city.ichinomiya.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Seto, Aichi|Seto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|瀬戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||132,311||111.61||1,185||1929-10-01||[http://www.city.seto.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Handa, Aichi|Handa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|半田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||117,927||47.24||2,496||1937-10-01||[http://www.city.handa.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151116164547/http://www.city.handa.lg.jp/ |date=2015-11-16 }}
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kasugai, Aichi|Kasugai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|春日井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||300,713||92.71||3,244||1943-06-01||[http://www.city.kasugai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||161,595||150.71||1,072||1943-06-01||[http://www.city.toyokawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|津島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||65,646||25.08||2,617||1947-03-01||[http://www.city.tsushima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hekinan, Aichi|Hekinan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|碧南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||73,024||35.86||2,036||1948-04-05||[http://www.city.hekinan.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kariya, Aichi|Kariya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|刈谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||145,117||50.45||2,876||1950-04-01||[http://www.city.kariya.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Toyota, Aichi|Toyota]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||420,286||918.47||458||1951-03-01||[http://www.city.toyota.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Anjo&lt;/span&gt;[[Anjō, Aichi|Anjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||176,046||86.01||2,047||1952-05-05||[http://www.city.anjo.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nishio, Aichi|Nishio]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||106,643||75.78||1,407||1953-12-15||[http://www.city.nishio.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gamagori&lt;/span&gt;[[Gamagōri, Aichi|Gamagōri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|蒲郡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||82,264||56.81||1,448||1954-04-01||[http://www.city.gamagori.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|犬山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||75,304||74.97||1,004||1954-04-01||[http://www.city.inuyama.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tokoname, Aichi|Tokoname]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|常滑市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||52,837||55.63||950||1954-04-01||[http://www.city.tokoname.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Konan&lt;/span&gt;[[Kōnan, Aichi|Kōnan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||100,064||30.17||3,317||1954-06-01||[http://www.city.konan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komaki, Aichi|Komaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小牧市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||149,060||62.82||2,373||1955-01-01||[http://www.city.komaki.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inazawa, Aichi|Inazawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|稲沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||137,475||79.30||1,734||1958-11-01||[http://www.city.inazawa.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokai&lt;/span&gt;[[Tōkai, Aichi|Tōkai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東海市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||106,708||43.36||2,461||1969-04-01||[http://www.city.tokai.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Obu&lt;/span&gt;[[Ōbu, Aichi|Ōbu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大府市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||83,097||33.68||2,467||1970-09-01||[http://www.city.obu.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chita, Aichi|Chita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|知多市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||84,782||45.43||1,866||1970-09-01||[http://www.city.chita.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chiryu&lt;/span&gt;[[Chiryū, Aichi|Chiryū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|知立市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||68,216||16.34||4,175||1970-12-01||[http://www.city.chiryu.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Owariasahi, Aichi|Owariasahi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尾張旭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||79,197||21.03||3,766||1970-12-01||[http://www.city.owariasahi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takahama, Aichi|Takahama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||43,467||13.00||3,344||1970-12-01||[http://www.city.takahama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwakura, Aichi|Iwakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩倉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||48,042||10.49||4,580||1971-12-01||[http://www.city.iwakura.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toyoake, Aichi|Toyoake]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊明市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||69,124||23.18||2,982||1972-08-01||[https://web.archive.org/web/20031010071331/http://www.city.toyoake.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nisshin, Aichi|Nisshin]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日進市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||80,921||34.90||2,319||1994-10-01||[http://www.city.nisshin.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tahara, Aichi|Tahara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|田原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||66,698||188.81||353||2003-08-20||[http://www.city.tahara.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aisai, Aichi|Aisai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|愛西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||65,481||66.63||983||2005-04-01||[http://www.city.aisai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kiyosu, Aichi|Kiyosu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|清須市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||56,635||13.31||4,255||2005-07-07||[https://web.archive.org/web/20100118022240/http://www.city.kiyosu.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shinshiro, Aichi|Shinshiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||51,326||499.00||103||2005-10-01||[http://www.city.shinshiro.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024121645/http://www.city.shinshiro.lg.jp/ |date=2007-10-24 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitanagoya, Aichi|Kitanagoya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北名古屋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||80,112||18.37||4,361||2006-03-20||[http://www.city.kitanagoya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yatomi, Aichi|Yatomi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|弥富市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||43,145||48.92||882||2006-04-01||[https://web.archive.org/web/20060509222602/http://city.yatomi.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|みよし市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||62,001||32.11||1,930||2010-01-04||[http://www.city.aichi-miyoshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ama, Aichi|Ama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|あま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||86,876||27.59||3,160||2010-03-22||[http://www.city.ama.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagakute, Aichi|Nagakute]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長久手市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||57,764||21.55||2,680||2012-01-04||[https://www.city.nagakute.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Akita, Akita|Akita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|秋田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||329,287||905.67||364||1889-04-01||[http://www.city.akita.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Odate&lt;/span&gt;[[Ōdate, Akita|Ōdate]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大館市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||80,587||913.70||88.2||1951-04-01||[http://www.city.odate.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kazuno, Akita|Kazuno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿角市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||35,543||707.34||50.2||1972-04-01||[http://www.city.kazuno.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Daisen, Akita|Daisen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大仙市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||91,143||866.67||105||2005-03-22||[http://www.city.daisen.akita.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126235821/http://www.city.daisen.akita.jp/ |date=2021-01-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katagami, Akita|Katagami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|潟上市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||35,460||97.96||362||2005-03-22||[http://www.city.katagami.akita.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326092156/http://www.city.katagami.akita.jp/ |date=2010-03-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitaakita, Akita|Kitaakita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北秋田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||38,543||1,152.57||33.4||2005-03-22||[http://www.city.kitaakita.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Oga, Akita|Oga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|男鹿市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||34,194||240.80||142||2005-03-22||[https://web.archive.org/web/20071210214619/http://www2.city.oga.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yurihonjo&lt;/span&gt;[[Yurihonjō, Akita|Yurihonjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|由利本荘市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||87,525||1,209.04||72.4||2005-03-22||[http://www.city.yurihonjo.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yuzawa, Akita|Yuzawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|湯沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||53,588||790.72||67.8||2005-03-22||[http://www.city-yuzawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Semboku, Akita|Semboku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|仙北市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||30,885||1,093.64||28.2||2005-09-20||[http://www.city.semboku.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yokote, Akita|Yokote]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|横手市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||101,234||693.60||146||2005-10-01||[http://www.city.yokote.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nikaho, Akita|Nikaho]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|にかほ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||28,422||240.61||118||2005-10-01||[http://www.city.nikaho.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Noshiro, Akita|Noshiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|能代市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||61,295||426.74||144||2006-03-21||[http://www.city.noshiro.akita.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191230153645/http://www.city.noshiro.akita.jp/ |date=2019-12-30 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hachinohe, Aomori|Hachinohe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||241,613||305.17||792||1929-05-01||[http://www.city.hachinohe.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kuroishi, Aomori|Kuroishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|黒石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||37,585||216.96||173||1954-07-01||[http://www.city.kuroishi.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Misawa, Aomori|Misawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||42,535||119.97||355||1958-09-01||[http://www.city.misawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mutsu, Aomori|Mutsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|むつ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||62,220||863.79||72.0||1959-09-01||[http://www.city.mutsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Towada, Aomori|Towada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|十和田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||66,834||688.60||97.1||2005-01-01||[http://www.city.towada.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsugaru, Aomori|Tsugaru]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|つがる市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||38,919||253.85||153||2005-02-11||[http://www.city.tsugaru.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Goshogawara, Aomori|Goshogawara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|五所川原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||60,788||404.58||150||2005-03-28||[http://www.city.goshogawara.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Aomori, Aomori|Aomori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|青森市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||305,884||824.52||371||2005-04-01||[http://www.city.aomori.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hirakawa, Aomori|Hirakawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|平川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||34,638||345.81||100||2006-01-01||[http://www.city.hirakawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hirosaki, Aomori|Hirosaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|弘前市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||185,865||523.60||355||2006-02-27||[http://www.city.hirosaki.aomori.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Chiba, Chiba|Chiba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|千葉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||938,695||272.08||3,450||1921-01-01||[http://www.city.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Choshi&lt;/span&gt;[[Chōshi, Chiba|Chōshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|銚子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||72,348||83.91||862||1933-02-11||[http://www.city.choshi.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ichikawa, Chiba|Ichikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|市川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||470,149||57.40||8,191||1934-11-03||[http://www.city.ichikawa.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200425105135/http://www.city.ichikawa.chiba.jp/ |date=2020-04-25 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Funabashi, Chiba|Funabashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|船橋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||586,762||85.64||6,851||1937-04-01||[http://www.city.funabashi.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061214030110/http://www.city.funabashi.chiba.jp/koho/eng/index.htm |date=2006-12-14 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tateyama, Chiba|Tateyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|館山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||49,987||110.21||454||1939-11-03||[http://www.city.tateyama.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kisarazu, Chiba|Kisarazu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|木更津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||123,743||138.73||892||1942-11-03||[http://www.city.kisarazu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Matsudo, Chiba|Matsudo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||477,603||61.33||7,787||1943-04-01||[http://www.city.matsudo.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Noda, Chiba|Noda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|野田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||153,422||103.54||1,482||1950-05-03||[http://www.city.noda.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mobara, Chiba|Mobara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|茂原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||93,032||100.01||930||1952-04-01||[http://www.city.mobara.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Narita, Chiba|Narita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|成田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||124,773||213.84||583||1954-03-31||[http://www.city.narita.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakura, Chiba|Sakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐倉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||171,472||103.59||1,655||1954-03-31||[http://www.city.sakura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Togane&lt;/span&gt;[[Tōgane, Chiba|Tōgane]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東金市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||61,591||89.34||689||1954-04-01||[http://www.city.togane.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Narashino, Chiba|Narashino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|習志野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||159,758||20.99||7,611||1954-08-01||[https://web.archive.org/web/20030322104057/http://www.city.narashino.chiba.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kashiwa, Chiba|Kashiwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柏市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||389,036||114.90||3,386||1954-09-01||[http://www.city.kashiwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katsuura, Chiba|Katsuura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|勝浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||21,413||94.20||227||1958-10-01||[http://www.city.katsuura.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031011174244/http://www.city.katsuura.chiba.jp/ |date=2003-10-11 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ichihara, Chiba|Ichihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|市原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||279,591||368.20||759||1963-05-01||[http://www.city.ichihara.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagareyama, Chiba|Nagareyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|流山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||156,686||35.28||4,441||1967-01-01||[http://www.city.nagareyama.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yachiyo, Chiba|Yachiyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八千代市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||184,655||51.27||3,602||1967-01-01||[http://www.city.yachiyo.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023065947/http://www.city.yachiyo.chiba.jp/ |date=2007-10-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Abiko, Chiba|Abiko]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|我孫子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||133,533||43.19||3,092||1970-07-01||[http://www.city.abiko.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamagaya, Chiba|Kamagaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鎌ヶ谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||104,564||21.11||4,953||1971-09-01||[http://www.city.kamagaya.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kimitsu, Chiba|Kimitsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|君津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||89,350||318.83||280||1971-09-01||[http://www.city.kimitsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Futtsu, Chiba|Futtsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||48,973||205.35||238||1971-09-01||[http://www.city.futtsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Urayasu, Chiba|Urayasu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浦安市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||159,312||17.29||9,214||1981-04-01||[http://www.city.urayasu.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121214957/http://www.city.urayasu.chiba.jp/ |date=2013-01-21 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yotsukaido&lt;/span&gt;[[Yotsukaidō, Chiba|Yotsukaidō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四街道市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||85,738||34.70||2,471||1981-04-01||[http://www.city.yotsukaido.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sodegaura, Chiba|Sodegaura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|袖ヶ浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||59,443||94.92||626||1991-04-01||[https://web.archive.org/web/20030806000844/http://www.city.sodegaura.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yachimata, Chiba|Yachimata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八街市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||75,369||74.87||1,007||1992-04-01||[http://www.city.yachimata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inzai, Chiba|Inzai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|印西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||60,280||53.51||1,127||1996-04-01||[https://web.archive.org/web/20030920011457/http://www.city.inzai.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiroi, Chiba|Shiroi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||57,151||35.41||1,614||2001-04-01||[https://web.archive.org/web/20030927182101/http://city.shiroi.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tomisato, Chiba|Tomisato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富里市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||51,590||53.91||957||2002-04-01||[https://web.archive.org/web/20050822172721/http://www.city.tomisato.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamogawa, Chiba|Kamogawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鴨川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||35,792||191.30||187||2005-02-11||[http://www.city.kamogawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asahi, Chiba|Asahi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|旭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||69,971||129.91||539||2005-07-01||[http://www.city.asahi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Isumi, Chiba|Isumi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|いすみ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||41,605||157.50||264||2005-12-05||[http://www.city.isumi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Sosa&lt;/span&gt;[[Sōsa, Chiba|Sōsa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|匝瑳市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||41,361||101.78||406||2006-01-23||[http://www.city.sosa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Minamiboso&lt;/span&gt;[[Minamibōsō, Chiba|Minamibōsō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南房総市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||43,553||230.22||189||2006-03-20||[http://www.city.minamiboso.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katori, Chiba|Katori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|香取市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||85,193||262.31||325||2006-03-27||[http://www.city.katori.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sanmu, Chiba|Sanmu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山武市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||57,806||146.38||395||2006-03-27||[http://www.city.sammu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ōamishirasato, Chiba|Oamishirasato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大網白里市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||51,176||58.06||881||2013-01-01||[http://www.city.oamishirasato.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Matsuyama, Ehime|Matsuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||515,068||429.03||1,201||1889-12-15||[http://www.city.matsuyama.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Niihama, Ehime|Niihama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新居浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||123,329||234.30||526||1937-11-03||[http://www.city.niihama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shikokuchuo&lt;/span&gt;[[Shikokuchūō, Ehime|Shikokuchūō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四国中央市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||91,688||420.10||218||2004-04-01||[http://www.city.shikokuchuo.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Seiyo, Ehime|Seiyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西予市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||43,476||514.79||84.5||2004-04-01||[http://www.city.seiyo.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Toon&lt;/span&gt;[[Tōon, Ehime|Tōon]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東温市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||35,517||211.45||168||2004-09-21||[http://www.city.toon.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Saijo&lt;/span&gt;[[Saijō, Ehime|Saijō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西条市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||112,543||509.05||221||2004-11-01||[http://www.city.saijo.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ozu&lt;/span&gt;[[Ōzu, Ehime|Ōzu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大洲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||49,543||432.20||115||2005-01-11||[http://www.city.ozu.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Imabari, Ehime|Imabari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|今治市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||170,986||419.85||407||2005-01-16||[http://www.city.imabari.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yawatahama, Ehime|Yawatahama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八幡浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||40,010||132.98||301||2005-03-28||[http://www.city.yawatahama.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iyo, Ehime|Iyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊予市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||38,890||194.47||200||2005-04-01||[http://www.city.iyo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uwajima, Ehime|Uwajima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇和島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||86,819||469.52||185||2005-08-01||[http://www.city.uwajima.ehime.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fukui, Fukui|Fukui]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||268,574||536.17||501||1889-04-01||[/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuruga, Fukui|Tsuruga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|敦賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||68,188||250.75||272||1937-04-01||[http://www.ton21.ne.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220201023841/https://www.ton21.ne.jp/ |date=2022-02-01 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Obama, Fukui|Obama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||31,486||232.86||135||1951-03-30||[https://web.archive.org/web/20051013061933/http://www.city.obama.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ono&lt;/span&gt;[[Ōno, Fukui|Ōno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||36,763||872.30||42.1||1954-07-01||[http://www.city.ono.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katsuyama, Fukui|Katsuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|勝山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||26,333||253.68||104||1954-09-01||[http://www.city.katsuyama.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sabae, Fukui|Sabae]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鯖江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||67,430||84.75||796||1955-01-15||[http://www.city.sabae.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Awara, Fukui|Awara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|あわら市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||30,765||116.99||263||2004-03-01||[http://www.city.awara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Echizen, Fukui|Echizen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|越前市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||87,116||230.75||378||2005-10-01||[http://www.city.echizen.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakai, Fukui|Sakai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|坂井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||92,420||209.91||440||2006-03-20||[http://www.city.fukui-sakai.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fukuoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||1,581,527||340.96||4,515||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20020120213547/http://www.city.fukuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kurume, Fukuoka|Kurume]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|久留米市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||305,147||229.84||1,328||1889-04-01||[http://www.city.kurume.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omuta&lt;/span&gt;[[Ōmuta, Fukuoka|Ōmuta]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大牟田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||127,474||81.55||1,563||1917-03-01||[http://www.city.omuta.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nogata&lt;/span&gt;[[Nōgata, Fukuoka|Nōgata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|直方市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||57,319||61.78||928||1931-01-01||[https://web.archive.org/web/20120716234634/http://www.city.nogata.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tagawa, Fukuoka|Tagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|田川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||50,484||54.52||926||1943-11-03||[http://www.joho.tagawa.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yanagawa, Fukuoka|Yanagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柳川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||72,798||76.90||947||1952-04-01||[http://www.city.yanagawa.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yame, Fukuoka|Yame]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八女市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||42,241||98.66||428||1954-04-01||[http://www.city.yame.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chikugo, Fukuoka|Chikugo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|筑後市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||48,281||41.85||1,154||1954-04-01||[https://web.archive.org/web/20050911043927/http://www.city.chikugo.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Okawa&lt;/span&gt;[[Ōkawa, Fukuoka|Ōkawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||38,266||33.61||1,139||1954-04-01||[http://www.city.okawa.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yukuhashi, Fukuoka|Yukuhashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|行橋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||70,064||69.83||1,003||1954-10-10||[http://www.city.yukuhashi.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Buzen, Fukuoka|Buzen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊前市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||27,578||111.17||248||1955-04-10||[http://www.city.buzen.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakagawa, Fukuoka|Nakagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那珂川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||50,004||74.95||667||2018-10-01||[https://www.city.nakagawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakama, Fukuoka|Nakama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||45,549||15.98||2,850||1958-11-01||[https://web.archive.org/web/20000422061603/http://www.city.nakama.fukuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kitakyushu&lt;/span&gt;[[Kitakyushu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北九州市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||986,998||487.71||2,024||1963-02-10||[http://www.city.kitakyushu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ogori&lt;/span&gt;[[Ogōri, Fukuoka|Ogōri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小郡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||58,460||45.50||1,285||1972-04-01||[http://www.city.ogori.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chikushino, Fukuoka|Chikushino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|筑紫野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||98,914||87.78||1,127||1972-04-01||[http://www.city.chikushino.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasuga, Fukuoka|Kasuga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|春日市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||107,845||14.15||7,622||1972-04-01||[http://www.city.kasuga.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Onojo&lt;/span&gt;[[Ōnojō, Fukuoka|Ōnojō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大野城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||94,037||26.88||3,498||1972-04-01||[http://www.city.onojo.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Munakata, Fukuoka|Munakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宗像市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||94,877||119.66||793||1981-04-01||[http://www.city.munakata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Dazaifu, Fukuoka|Dazaifu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|太宰府市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||68,561||29.58||2,318||1982-04-01||[https://web.archive.org/web/20030919150110/http://www2.city.dazaifu.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Koga, Fukuoka|Koga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|古賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||57,084||42.11||1,356||1997-10-01||[http://www.city.koga.fukuoka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070104031644/http://www.city.koga.fukuoka.jp/eng/ |date=2007-01-04 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukutsu, Fukuoka|Fukutsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||55,123||52.70||1,046||2005-01-24||[http://www.city.fukutsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ukiha, Fukuoka|Ukiha]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|うきは市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||32,277||117.55||275||2005-03-20||[http://www.city.ukiha.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyawaka, Fukuoka|Miyawaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮若市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||30,793||139.99||220||2006-02-11||[http://www.city.miyawaka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asakura, Fukuoka|Asakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|朝倉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||57,881||246.73||235||2006-03-20||[http://www.city.asakura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iizuka, Fukuoka|Iizuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飯塚市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||132,208||214.13||617||2006-03-26||[http://www.city.iizuka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kama, Fukuoka|Kama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|嘉麻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||44,431||135.18||329||2006-03-27||[http://www.city.kama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyama, Fukuoka|Miyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|みやま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||42,219||105.12||402||2007-01-29||[http://www.city.miyama.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090428064138/http://www.city.miyama.lg.jp/ |date=2009-04-28 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itoshima, Fukuoka|Itoshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|糸島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||100,304||216.12||464.11||2010-01-01||[http://www.city.itoshima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aizuwakamatsu, Fukushima|Aizuwakamatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|会津若松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||129,388||383.03||338||1899-04-01||[http://www.city.aizuwakamatsu.fukushima.jp/.]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fukushima, Fukushima|Fukushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||289,355||746.43||388||1907-04-01||[http://www.city.fukushima.fukushima.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koriyama&lt;/span&gt;[[Kōriyama, Fukushima|Kōriyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|郡山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||339,395||757.06||448||1924-09-01||[http://www.city.koriyama.fukushima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516201456/http://www.city.koriyama.fukushima.jp/063000/koho/yoran.html |date=2017-05-16 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sukagawa, Fukushima|Sukagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|須賀川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||80,336||279.55||287||1954-03-31||[http://www.city.sukagawa.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Soma&lt;/span&gt;[[Sōma, Fukushima|Sōma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|相馬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||38,543||197.67||195||1954-03-31||[https://web.archive.org/web/20100210185958/http://www.city.soma.fukushima.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Iwaki, Fukushima|Iwaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|いわき市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||349,947||1,231.34||284||1966-10-01||[http://www.city.iwaki.fukushima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411210504/http://www.city.iwaki.fukushima.jp/gaikokugo/english/ |date=2010-04-11 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tamura, Fukushima|Tamura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|田村市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||42,221||458.30||92.1||2005-03-01||[http://www.city.tamura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shirakawa, Fukushima|Shirakawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白河市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||65,665||305.30||215||2005-11-07||[http://www.city.shirakawa.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nihonmatsu, Fukushima|Nihonmatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|二本松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||61,698||344.65||179||2005-12-01||[http://www.city.nihonmatsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Minamisoma&lt;/span&gt;[[Minamisōma, Fukushima|Minamisōma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南相馬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||71,761||398.50||180||2006-01-01||[http://www.city.minamisoma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Date, Fukushima|Date]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊達市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||67,487||265.10||255||2006-01-01||[https://web.archive.org/web/20060110075417/http://www.city.date.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitakata, Fukushima|Kitakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|喜多方市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||54,684||554.67||98.6||2006-01-04||[http://www.city.kitakata.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Motomiya, Fukushima|Motomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|本宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||31,737||87.94||361||2007-01-01||[http://www.city.motomiya.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Gifu, Gifu|Gifu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岐阜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||412,779||202.89||2,034||1889-07-01||[http://www.city.gifu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ogaki&lt;/span&gt;[[Ōgaki, Gifu|Ōgaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大垣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||163,047||206.52||789||1918-04-01||[http://www.city.ogaki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takayama, Gifu|Takayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||94,879||2,177.67||43.6||1936-11-01||[http://www.city.takayama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tajimi, Gifu|Tajimi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|多治見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||114,866||91.24||1,259||1940-08-01||[https://web.archive.org/web/20030927115157/http://www2.city.tajimi.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Seki, Gifu|Seki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|関市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||92,896||472.84||196||1950-10-15||[http://www.city.seki.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakatsugawa, Gifu|Nakatsugawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中津川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||83,116||676.38||123||1952-04-01||[http://www.city.nakatsugawa.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mino, Gifu|Mino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美濃市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||22,912||117.05||196||1954-04-01||[http://www.city.mino.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mizunami, Gifu|Mizunami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|瑞浪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||41,556||175.00||237||1954-04-01||[https://web.archive.org/web/20031005144837/http://www.city.mizunami.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hashima, Gifu|Hashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||67,167||53.64||1,252||1954-04-01||[http://www.city.hashima.gifu.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914053231/http://www.city.hashima.gifu.jp/ |date=2008-09-14 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minokamo, Gifu|Minokamo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美濃加茂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||53,988||74.81||722||1954-04-01||[http://www.city.minokamo.gifu.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070204112654/http://www.city.minokamo.gifu.jp/home/ENGLISH/e_top.html |date=2007-02-04 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toki, Gifu|Toki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|土岐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||61,393||116.01||529||1955-02-01||[http://www.city.toki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kakamigahara, Gifu|Kakamigahara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|各務原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||145,126||87.77||1,653||1963-04-01||[http://www.city.kakamigahara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kani, Gifu|Kani]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|可児市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||99,318||87.60||1,134||1982-04-01||[https://web.archive.org/web/20110820225543/http://www.city.kani.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yamagata, Gifu|Yamagata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山県市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||29,857||222.04||134||2003-04-01||[http://www.city.yamagata.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mizuho, Gifu|Mizuho]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|瑞穂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||51,230||28.18||1,818||2003-05-01||[http://www.city.mizuho.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hida, Gifu|Hida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飛騨市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||28,112||792.31||35.5||2004-02-01||[http://www.city.hida.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Motosu, Gifu|Motosu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|本巣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||34,729||374.57||92.7||2004-02-01||[http://www.city.motosu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gujo&lt;/span&gt;[[Gujō, Gifu|Gujō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|郡上市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||46,338||1,030.79||45.0||2004-03-01||[http://www.city.gujo.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Gero, Gifu|Gero]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下呂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||37,455||851.06||44.0||2004-03-01||[http://www.city.gero.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ena, Gifu|Ena]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|恵那市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||54,844||504.19||109||2004-10-25||[http://www.city.ena.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kaizu, Gifu|Kaizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|海津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||38,532||112.31||343||2005-03-28||[http://www.city.kaizu.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Maebashi, Gunma|Maebashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|前橋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||318,058||241.22||1,319||1892-04-01||[http://www.city.maebashi.gunma.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Takasaki, Gunma|Takasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||341,838||401.01||852||1900-04-01||[http://www.city.takasaki.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kiryu&lt;/span&gt;[[Kiryū, Gunma|Kiryū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桐生市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||124,892||274.57||455||1921-03-01||[https://web.archive.org/web/20030919163928/http://www.city.kiryu.gunma.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Isesaki, Gunma|Isesaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊勢崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||204,240||139.33||1,466||1940-09-13||[http://www.city.isesaki.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ota&lt;/span&gt;[[Ōta, Gunma|Ōta]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|太田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||214,049||176.49||1,213||1948-05-03||[http://www.city.ota.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Numata, Gunma|Numata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|沼田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||52,319||443.37||118||1954-04-01||[http://www.city.numata.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tatebayashi, Gunma|Tatebayashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|館林市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||79,023||60.98||1,296||1954-04-01||[http://www.city.tatebayashi.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujioka, Gunma|Fujioka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|藤岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||68,710||180.09||382||1954-04-01||[http://www.city.fujioka.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shibukawa, Gunma|Shibukawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|渋川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||86,134||240.42||358||2006-02-20||[https://web.archive.org/web/20080604061226/http://www.city.shibukawa.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Annaka, Gunma|Annaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安中市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||62,270||276.34||225||2006-03-18||[http://www.city.annaka.gunma.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704214107/http://www.city.annaka.gunma.jp/ |date=2007-07-04 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tomioka, Gunma|Tomioka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||53,332||122.90||434||2006-03-27||[http://www.city.tomioka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Midori, Gunma|Midori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|みどり市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||51,964||208.23||250||2006-03-27||[http://www.city.midori.gunma.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hiroshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|広島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||1,163,806||905.13||1,286||1889-04-01||[http://www.city.hiroshima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Onomichi, Hiroshima|Onomichi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尾道市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||148,085||284.85||520||1898-04-01||[http://www.city.onomichi.hiroshima.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kure, Hiroshima|Kure]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|呉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||246,118||353.74||696||1902-10-01||[http://www.city.kure.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fukuyama, Hiroshima|Fukuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||461,368||518.07||891||1916-07-01||[http://www.city.fukuyama.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mihara, Hiroshima|Mihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||103,209||471.03||219||1936-11-15||[http://www.city.mihara.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Fuchu&lt;/span&gt;[[Fuchū, Hiroshima|Fuchū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|府中市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||44,212||195.71||226||1954-03-31||[http://www.city.fuchu.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyoshi, Hiroshima|Miyoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三次市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||58,264||778.19||74.9||1954-03-31||[http://www.city.miyoshi.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shobara&lt;/span&gt;[[Shōbara, Hiroshima|Shōbara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|庄原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||41,747||1,246.60||33.5||1954-03-31||[http://www.city.shobara.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otake&lt;/span&gt;[[Ōtake, Hiroshima|Ōtake]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大竹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||29,665||78.55||378||1954-09-01||[http://www.city.otake.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takehara, Hiroshima|Takehara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|竹原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||29,803||118.30||252||1958-11-03||[http://www.city.takehara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashihiroshima, Hiroshima|Higashihiroshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東広島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||187,711||635.32||295||1974-04-20||[http://www.city.higashihiroshima.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hatsukaichi, Hiroshima|Hatsukaichi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|廿日市市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||115,184||489.36||235||1988-04-01||[http://www.city.hatsukaichi.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akitakata, Hiroshima|Akitakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安芸高田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||32,323||537.79||60.1||2004-03-01||[http://www.akitakata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Etajima, Hiroshima|Etajima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江田島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||28,601||100.97||283||2004-11-01||[https://web.archive.org/web/20050308025520/http://www.city.etajima.hiroshima.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sapporo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|札幌市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||1,918,096||1,710.00||1,699||1922-08-01||[http://www.city.sapporo.jp/city/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915231600/http://www.city.sapporo.jp/city/ |date=2019-09-15 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hakodate, Hokkaidō|Hakodate]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|函館市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||277,056||677.89||409||1922-08-01||[http://www.city.hakodate.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Otaru, Hokkaidō|Otaru]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小樽市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||130,255||243.30||535||1922-08-01||[https://web.archive.org/web/20030920134255/http://www.city.otaru.hokkaido.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Asahikawa, Hokkaidō|Asahikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|旭川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||350,511||747.60||469||1922-08-01||[http://www.city.asahikawa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Muroran, Hokkaidō|Muroran]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|室蘭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||93,078||80.65||1,154||1922-08-01||[http://www.city.muroran.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Obihiro, Hokkaidō|Obihiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|帯広市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||168,188||618.94||272||1933-04-01||[http://www.city.obihiro.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yubari&lt;/span&gt;[[Yūbari, Hokkaidō|Yūbari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|夕張市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||10,471||763.20||13.7||1943-04-01||[http://www.city.yubari.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwamizawa, Hokkaidō|Iwamizawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩見沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||89,023||481.10||185||1943-04-01||[http://www.city.iwamizawa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Abashiri, Hokkaidō|Abashiri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|網走市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||38,548||471.00||81.8||1947-02-11||[http://www.city.abashiri.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Rumoi, Hokkaidō|Rumoi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|留萌市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||24,036||297.44||80.8||1947-10-01||[http://www.e-rumoi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tomakomai, Hokkaidō|Tomakomai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|苫小牧市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||173,761||561.49||309||1948-04-01||[http://www.city.tomakomai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Wakkanai, Hokkaidō|Wakkanai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|稚内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||37,911||760.83||49.8||1949-04-01||[http://www.city.wakkanai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Bibai, Hokkaidō|Bibai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美唄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||25,312||277.61||91.2||1950-04-01||[http://www.city.bibai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ashibetsu, Hokkaidō|Ashibetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|芦別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||16,465||865.02||19.0||1953-04-01||[http://www.city.ashibetsu.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ebetsu, Hokkaidō|Ebetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||120,940||187.57||645||1954-07-01||[http://www.city.ebetsu.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akabira, Hokkaidō|Akabira]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|赤平市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||12,234||129.88||94.2||1954-07-01||[http://www.city.akabira.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Monbetsu, Hokkaidō|Monbetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|紋別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||24,293||830.70||29.2||1954-07-01||[https://web.archive.org/web/20110515041805/http://mombetsu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mikasa, Hokkaidō|Mikasa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三笠市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||10,070||302.64||33.3||1957-04-01||[http://www.city.mikasa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nemuro, Hokkaidō|Nemuro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|根室市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||28,923||512.63||56.4||1957-08-01||[http://www.city.nemuro.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chitose, Hokkaidō|Chitose]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|千歳市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||94,124||594.95||158||1958-07-01||[http://www.city.chitose.hokkaido.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160905165529/http://www.city.chitose.hokkaido.jp/ |date=2016-09-05 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takikawa, Hokkaidō|Takikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|滝川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||42,815||115.82||370||1958-07-01||[http://www.city.takikawa.hokkaido.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309110101/http://www.city.takikawa.hokkaido.jp/soumubu/kikaku/kouryu/englishindex.jsp |date=2010-03-09 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sunagawa, Hokkaidō|Sunagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|砂川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||18,740||78.69||238||1958-07-01||[http://www.city.sunagawa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Utashinai, Hokkaidō|Utashinai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|歌志内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||4,259||55.99||76.1||1958-07-01||[http://www.city.utashinai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukagawa, Hokkaidō|Fukagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|深川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||23,215||529.23||43.9||1963-05-01||[http://www.city.fukagawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Furano, Hokkaidō|Furano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富良野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||23,890||600.97||39.8||1966-05-01||[http://www.city.furano.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Noboribetsu, Hokkaidō|Noboribetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|登別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||51,474||212.11||243||1970-08-01||[http://www.city.noboribetsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Eniwa, Hokkaidō|Eniwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|恵庭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||68,754||294.87||233||1970-11-01||[http://www.city.eniwa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Date, Hokkaidō|Date]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊達市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||36,461||444.28||82.1||1972-04-01||[http://www.city.date.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitahiroshima, Hokkaidō|Kitahiroshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北広島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||60,291||118.54||509||1996-09-01||[http://www.city.kitahiroshima.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ishikari, Hokkaidō|Ishikari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|石狩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||60,616||721.86||84.0||1996-09-01||[http://www.city.ishikari.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shibetsu, Hokkaidō|Shibetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|士別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||21,640||1,119.29||19.3||2005-09-01||[http://www.city.shibetsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kushiro, Hokkaidō|Kushiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|釧路市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||182,263||1,362.75||134||2005-10-11||[https://web.archive.org/web/20060323035246/http://www.city.kushiro.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hokuto, Hokkaidō|Hokuto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北斗市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||48,779||397.30||123||2006-02-01||[http://www.city.hokuto.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitami, Hokkaidō|Kitami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||124,291||1,427.56||87.1||2006-03-05||[http://www.city.kitami.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nayoro, Hokkaidō|Nayoro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名寄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||29,869||535.23||55.8||2006-03-27||[http://www.city.nayoro.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kobe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|神戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||1,530,847||552.23||2,772||1889-04-01||[http://www.city.kobe.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Himeji, Hyōgo|Himeji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|姫路市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||536,170||534.27||1,004||1889-04-01||[http://www.city.himeji.hyogo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190907223328/http://www.city.himeji.hyogo.jp/ |date=2019-09-07 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Amagasaki, Hyōgo|Amagasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尼崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||461,202||49.77||9,267||1916-04-01||[http://www.city.amagasaki.hyogo.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Akashi, Hyōgo|Akashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|明石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||292,162||49.24||5,933||1919-11-01||[https://web.archive.org/web/20031019194909/http://www.city.akashi.hyogo.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nishinomiya, Hyōgo|Nishinomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||477,056||99.96||4,772||1925-04-01||[http://www.nishi.or.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ashiya, Hyōgo|Ashiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|芦屋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||92,828||18.47||5,026||1940-11-10||[http://www.city.ashiya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itami, Hyōgo|Itami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊丹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||194,488||24.97||7,789||1940-11-10||[http://www.city.itami.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aioi, Hyōgo|Aioi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|相生市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||31,973||90.45||353||1942-10-01||[https://web.archive.org/web/20050827184359/http://www.city.aioi.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toyooka, Hyōgo|Toyooka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||87,555||697.66||125||1950-04-01||[http://www.city.toyooka.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kakogawa, Hyōgo|Kakogawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加古川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||267,631||138.51||1,932||1950-06-15||[https://web.archive.org/web/20030930010510/http://www.city.kakogawa.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ako&lt;/span&gt;[[Akō, Hyōgo|Akō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|赤穂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||51,277||126.88||404||1951-09-01||[https://web.archive.org/web/20050822230242/http://www.city.ako.hyogo.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Takarazuka, Hyōgo|Takarazuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宝塚市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||222,071||101.80||2,181||1954-04-01||[http://www.city.takarazuka.hyogo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323000426/http://www.city.takarazuka.hyogo.jp/foreign/en/index.html |date=2010-03-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miki, Hyōgo|Miki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||83,244||176.58||471||1954-06-01||[http://www.city.miki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takasago, Hyōgo|Takasago]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高砂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||94,198||34.40||2,738||1954-07-01||[https://web.archive.org/web/20100111064811/http://www.city.takasago.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kawanishi, Hyōgo|Kawanishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|川西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||157,461||53.44||2,947||1954-08-01||[http://www.city.kawanishi.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ono, Hyōgo|Ono]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||49,664||92.92||534||1954-12-01||[http://www.city.ono.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sanda, Hyōgo|Sanda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||113,600||210.22||540||1958-07-01||[http://www.city.sanda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasai, Hyōgo|Kasai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||48,435||150.95||321||1967-04-01||[http://www.city.kasai.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sasayama, Hyōgo|Sasayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|篠山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||44,345||377.61||117||1999-04-01||[http://www.city.sasayama.hyogo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100205231832/http://www.city.sasayama.hyogo.jp/ |date=2010-02-05 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yabu, Hyōgo|Yabu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|養父市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||27,428||422.78||64.9||2004-04-01||[http://www.city.yabu.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tamba, Hyōgo|Tamba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|丹波市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||69,233||493.28||140||2004-11-01||[https://web.archive.org/web/20050519012346/http://www.city.tamba.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamiawaji, Hyōgo|Minamiawaji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南あわじ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||51,069||229.18||223||2005-01-11||[http://www.city.minamiawaji.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asago, Hyōgo|Asago]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|朝来市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||34,084||402.98||84.6||2005-04-01||[http://www.city.asago.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Awaji, Hyōgo|Awaji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|淡路市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||47,849||184.21||260||2005-04-01||[http://www.city.awaji.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shiso&lt;/span&gt;[[Shisō, Hyōgo|Shisō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宍粟市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||42,302||658.60||64.2||2005-04-01||[http://www.city.shiso.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nishiwaki, Hyōgo|Nishiwaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西脇市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||43,126||132.47||326||2005-10-01||[https://web.archive.org/web/20050831112740/http://www.city.nishiwaki.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tatsuno, Hyōgo|Tatsuno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|たつの市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||80,988||210.93||384||2005-10-01||[http://www.city.tatsuno.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sumoto, Hyōgo|Sumoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|洲本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||48,631||182.47||267||2006-02-11||[http://www.city.sumoto.hyogo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111034013/http://www.city.sumoto.hyogo.jp/ |date=2010-01-11 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kato&lt;/span&gt;[[Katō, Hyōgo|Katō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||39,935||157.49||254||2006-03-20||[http://www.city.kato.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mito, Ibaraki|Mito]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|水戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||264,062||217.43||1,214||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20110322185051/http://www.city.mito.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日立市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||195,844||225.55||868||1939-09-01||[https://web.archive.org/web/20050904224525/http://www.city.hitachi.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuchiura, Ibaraki|Tsuchiura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|土浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||143,986||113.82||1,265||1940-11-03||[http://www.city.tsuchiura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yuki&lt;/span&gt;[[Yūki, Ibaraki|Yūki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|結城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||52,065||65.84||791||1954-03-15||[http://www.city.yuki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ryugasaki&lt;/span&gt;[[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|龍ヶ崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||79,295||78.20||1,014||1954-03-20||[http://www.city.ryugasaki.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下妻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||45,918||80.88||568||1954-06-01||[http://www.city.shimotsuma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Joso&lt;/span&gt;[[Jōsō, Ibaraki|Jōsō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|常総市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||65,858||123.52||533||1954-07-10||[http://www.city.joso.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hitachiota&lt;/span&gt;[[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|常陸太田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||58,461||372.01||157||1954-07-15||[http://www.city.hitachiota.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高萩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||32,031||193.65||165||1954-11-23||[http://www.city.takahagi.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北茨城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||48,437||186.55||260||1956-03-31||[https://web.archive.org/web/20080208195100/http://www.city-kitaibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toride, Ibaraki|Toride]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|取手市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||109,953||69.96||1,572||1970-10-01||[http://www.city.toride.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|牛久市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||79,254||58.88||1,346||1986-06-01||[https://web.archive.org/web/20031013035340/http://www.city.ushiku.ibaraki.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Tsukuba, Ibaraki|Tsukuba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|つくば市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||207,314||284.07||730||1987-11-30||[https://web.archive.org/web/20050826064935/http://www.city.tsukuba.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|ひたちなか市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||155,338||99.04||1,568||1994-11-01||[https://web.archive.org/web/20020202052204/http://www.city.hitachinaka.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashima, Ibaraki|Kashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿嶋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||65,193||92.96||701||1995-09-01||[http://www.city.kashima.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itako, Ibaraki|Itako]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|潮来市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||31,103||62.67||496||2001-04-01||[http://www.city.itako.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Moriya, Ibaraki|Moriya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|守谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||57,793||35.63||1,622||2002-02-02||[http://www.city.moriya.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hitachiomiya&lt;/span&gt;[[Hitachiōmiya, Ibaraki|Hitachiōmiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|常陸大宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||46,729||348.38||134||2004-10-16||[http://www.city.hitachiomiya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Naka, Ibaraki|Naka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那珂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||54,618||97.80||558||2005-01-21||[http://www.city.naka.ibaraki.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823124000/http://www.city.naka.ibaraki.jp/ |date=2016-08-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Bando&lt;/span&gt;[[Bandō, Ibaraki|Bandō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|坂東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||57,128||123.18||464||2005-03-22||[http://www.city.bando.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inashiki, Ibaraki|Inashiki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|稲敷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||48,125||178.12||270||2005-03-22||[http://www.city.inashiki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chikusei, Ibaraki|Chikusei]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|筑西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||110,813||205.35||540||2005-03-28||[http://www.city.chikusei.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|かすみがうら市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||44,450||118.77||374||2005-03-28||[http://www.city.kasumigaura.ibaraki.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081017095928/http://www.city.kasumigaura.ibaraki.jp/ |date=2008-10-17 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamisu, Ibaraki|Kamisu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|神栖市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||93,538||147.24||635||2005-08-01||[http://www.city.kamisu.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Namegata, Ibaraki|Namegata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|行方市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||39,117||166.33||235||2005-09-02||[http://www.city.namegata.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Koga, Ibaraki|Koga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|古河市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||144,392||123.58||1,168||2005-09-12||[http://www.city.ibaraki-koga.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|石岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||80,502||213.38||377||2005-10-01||[http://www.city.ishioka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桜川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||47,480||179.78||264||2005-10-01||[http://www.city.sakuragawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hokota, Ibaraki|Hokota]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鉾田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||50,869||203.90||249||2005-10-11||[http://www.city.hokota.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasama, Ibaraki|Kasama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|笠間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||80,646||240.27||336||2006-03-19||[http://www.city.kasama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsukubamirai, Ibaraki|Tsukubamirai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|つくばみらい市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||41,957||79.14||530||2006-03-27||[http://www.city.tsukubamirai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Omitama, Ibaraki|Omitama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小美玉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||52,834||140.21||377||2006-03-27||[http://www.city.omitama.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kanazawa, Ishikawa|Kanazawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|金沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||455,595||467.77||974||1889-04-01||[http://www4.city.kanazawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|野々市市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||51,976||13.56||3,800||2011-11-11||[http://www.city.nonoichi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nanao, Ishikawa|Nanao]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|七尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||60,140||317.96||189||1939-07-20||[http://www.city.nanao.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||109,285||371.13||294||1940-12-01||[https://web.archive.org/web/20031018035511/http://www.city.komatsu.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Suzu, Ishikawa|Suzu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|珠洲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||17,111||247.20||69.2||1954-07-15||[http://www.city.suzu.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hakui, Ishikawa|Hakui]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽咋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||23,963||81.96||292||1958-07-01||[http://www.city.hakui.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|かほく市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||34,747||64.76||537||2004-03-01||[http://www.city.kahoku.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||110,563||755.17||146||2005-02-01||[http://www.city.hakusan.ishikawa.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219135937/http://www.city.hakusan.ishikawa.jp/ |date=2007-02-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nomi, Ishikawa|Nomi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|能美市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||48,106||83.85||574||2005-02-01||[http://www.city.nomi.ishikawa.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521152917/http://www.city.nomi.ishikawa.jp/english/ |date=2009-05-21 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kaga, Ishikawa|Kaga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||73,745||306.00||241||2005-10-01||[http://www.city.kaga.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Wajima, Ishikawa|Wajima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|輪島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||31,532||426.25||74.0||2006-02-01||[http://www.city.wajima.ishikawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Morioka, Iwate|Morioka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|盛岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||299,746||886.47||338||1889-04-01||[http://www.city.morioka.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamaishi, Iwate|Kamaishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|釜石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||41,348||441.42||93.7||1937-05-05||[http://www.city.kamaishi.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ofunato&lt;/span&gt;[[Ōfunato, Iwate|Ōfunato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大船渡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||42,119||323.28||130||1952-04-01||[http://www.city.ofunato.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Rikuzentakata, Iwate|Rikuzentakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|陸前高田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||23,961||232.29||103||1955-01-01||[http://www.city.rikuzentakata.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitakami, Iwate|Kitakami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北上市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||94,806||437.55||217||1991-04-01||[http://www.city.kitakami.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyako, Iwate|Miyako]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮古市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||58,342||696.82||83.7||2005-06-06||[http://www.city.miyako.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hachimantai, Iwate|Hachimantai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八幡平市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||29,993||862.25||34.8||2005-09-01||[http://www.city.hachimantai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ichinoseki, Iwate|Ichinoseki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|一関市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||123,155||1,133.10||109||2005-09-20||[http://www.city.ichinoseki.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tono&lt;/span&gt;[[Tōno, Iwate|Tōno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|遠野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||30,587||825.62||37.0||2005-10-01||[http://www.city.tono.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hanamaki, Iwate|Hanamaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|花巻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||103,718||908.32||114||2006-01-01||[http://www.city.hanamaki.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ninohe, Iwate|Ninohe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|二戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||30,685||420.31||73.0||2006-01-01||[https://web.archive.org/web/20100309140524/http://www.city.ninohe.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oshu&lt;/span&gt;[[Ōshū, Iwate|Ōshū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|奥州市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||128,273||993.35||129||2006-02-20||[http://www.city.oshu.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kuji, Iwate|Kuji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|久慈市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||37,824||623.14||60.7||2006-03-06||[http://www.city.kuji.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takizawa, Iwate|Takizawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|滝沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||55,153||182.32||303||2014-01-01||[http://www.city.takizawa.iwate.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Takamatsu, Kagawa|Takamatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||418,557||375.11||1,116||1890-02-15||[http://www.city.takamatsu.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Marugame, Kagawa|Marugame]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|丸亀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||110,550||111.79||989||1899-04-01||[http://www.city.marugame.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakaide, Kagawa|Sakaide]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|坂出市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||56,501||92.46||611||1942-07-01||[http://www.city.sakaide.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Zentsuji&lt;/span&gt;[[Zentsūji, Kagawa|Zentsūji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|善通寺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||35,180||39.88||882||1954-03-31||[http://www.city.zentsuji.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sanuki, Kagawa|Sanuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|さぬき市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||54,832||158.90||345||2002-04-01||[http://www.city.sanuki.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashikagawa, Kagawa|Higashikagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東かがわ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||34,953||153.35||228||2003-04-01||[http://www.higashikagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kan'onji, Kagawa|Kan'onji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|観音寺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||64,020||117.47||545||2005-10-11||[http://www.city.kanonji.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mitoyo, Kagawa|Mitoyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三豊市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||69,997||222.66||314||2006-01-01||[http://www.city.mitoyo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kagoshima, Kagoshima|Kagoshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿児島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||605,196||547.06||1,106||1889-04-01||[http://www.city.kagoshima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kanoya, Kagoshima|Kanoya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿屋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||105,673||448.33||236||1941-05-27||[http://www.e-kanoya.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070918223533/http://www.e-kanoya.net/ |date=2007-09-18 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Makurazaki, Kagoshima|Makurazaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|枕崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||24,400||74.88||326||1949-09-01||[https://web.archive.org/web/20030522080438/http://www.city.makurazaki.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akune, Kagoshima|Akune]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿久根市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||24,166||134.30||180||1952-04-01||[https://web.archive.org/web/20130202014736/http://www.city.akune.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izumi, Kagoshima|Izumi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|出水市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||56,851||330.06||172||1954-04-01||[http://www.city.izumi.kagoshima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030928012037/http://www.city.izumi.kagoshima.jp/ |date=2003-09-28 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ibusuki, Kagoshima|Ibusuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|指宿市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||45,455||149.01||305||1954-04-01||[http://www.city.ibusuki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamisatsuma, Kagoshima|Minamisatsuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南さつま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||40,386||283.35||143||1954-07-15||[http://www.city.minamisatsuma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nishinoomote, Kagoshima|Nishinoomote]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西之表市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||17,666||205.75||85.9||1958-10-01||[https://web.archive.org/web/20031011212628/http://www.city.nishinoomote.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tarumizu, Kagoshima|Tarumizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|垂水市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||18,078||162.01||112||1958-10-01||[http://www.city.tarumizu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Satsumasendai, Kagoshima|Satsumasendai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|薩摩川内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||100,730||683.50||147||2004-10-12||[https://web.archive.org/web/20041020012842/http://www.city.satsumasendai.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hioki, Kagoshima|Hioki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日置市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||51,472||253.06||203||2005-05-01||[http://www.city.hioki.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Soo, Kagoshima|Soo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|曽於市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||41,179||390.39||105||2005-07-01||[http://www.city.soo.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ichikikushikino, Kagoshima|Ichikikushikino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|いちき串木野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||32,079||112.04||286||2005-10-11||[http://www.city.ichikikushikino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kirishima, Kagoshima|Kirishima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|霧島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||127,726||603.68||212||2005-11-07||[http://www.city-kirishima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shibushi, Kagoshima|Shibushi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|志布志市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||34,105||289.93||118||2006-01-01||[http://www.city.shibushi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Amami, Kagoshima|Amami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|奄美市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||48,116||306.20||157||2006-03-20||[http://www.city.amami.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Minamikyushu&lt;/span&gt;[[Minamikyūshū, Kagoshima|Minamikyūshū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南九州市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||40,891||357.85||114||2007-12-01||[http://www.city.minamikyushu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Isa, Kagoshima|Isa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊佐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||30,070||392.36||76.64||2008-11-01||[http://www.city.isa.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aira, Kagoshima|Aira]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|姶良市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||74,611||231.32||323||2010-03-23||[http://www.city.aira.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yokohama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|横浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||3,697,894||437.38||8,500||1889-04-01||[http://www.city.yokohama.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yokosuka, Kanagawa|Yokosuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|横須賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||421,397||100.68||4,186||1907-02-15||[http://www.city.yokosuka.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kawasaki, Kanagawa|Kawasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|川崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||1,373,630||142.70||9,626||1924-07-01||[http://www.city.kawasaki.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hiratsuka, Kanagawa|Hiratsuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|平塚市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||260,419||67.83||3,839||1932-04-01||[http://www.city.hiratsuka.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamakura, Kanagawa|Kamakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鎌倉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||173,588||39.60||4,384||1939-11-03||[http://www.city.kamakura.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujisawa, Kanagawa|Fujisawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|藤沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||402,628||69.51||5,792||1940-10-01||[http://www.city.fujisawa.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Odawara, Kanagawa|Odawara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小田原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||198,841||114.09||1,743||1940-12-20||[http://www.city.odawara.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Chigasaki, Kanagawa|Chigasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|茅ヶ崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||231,005||35.71||6,469||1947-10-01||[http://www.city.chigasaki.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Zushi, Kanagawa|Zushi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|逗子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||58,654||17.34||3,383||1954-04-15||[http://www.city.zushi.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sagamihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|相模原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||706,342||328.84||2,148||1954-11-20||[http://www.city.sagamihara.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miura, Kanagawa|Miura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||49,371||32.28||1,529||1955-01-01||[http://www.city.miura.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hadano, Kanagawa|Hadano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|秦野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||169,201||103.61||1,633||1955-01-01||[http://www.city.hadano.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Atsugi, Kanagawa|Atsugi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|厚木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||225,163||93.83||2,400||1955-02-01||[http://www.city.atsugi.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yamato, Kanagawa|Yamato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大和市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||223,127||27.06||8,246||1959-02-01||[http://www.city.yamato.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Isehara, Kanagawa|Isehara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊勢原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||100,779||55.52||1,815||1971-03-01||[http://www.city.isehara.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ebina, Kanagawa|Ebina]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|海老名市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||126,035||26.48||4,760||1971-11-01||[http://www.city.ebina.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Zama, Kanagawa|Zama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|座間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||127,582||17.58||7,257||1971-11-01||[http://www.city.zama.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamiashigara, Kanagawa|Minamiashigara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南足柄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||44,285||76.93||576||1972-04-01||[http://www.city.minamiashigara.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ayase, Kanagawa|Ayase]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|綾瀬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||82,083||22.28||3,684||1978-11-01||[http://www.city.ayase.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kochi&lt;/span&gt;[[Kōchi, Kōchi|Kōchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高知市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||342,944||309.22||1,109||1889-04-01||[http://www.city.kochi.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sukumo, Kōchi|Sukumo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宿毛市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||23,771||286.11||83.1||1954-03-31||[http://www.city.sukumo.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aki, Kōchi|Aki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安芸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||20,555||317.34||64.8||1954-08-01||[http://www.city.aki.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tosashimizu, Kōchi|Tosashimizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|土佐清水市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||17,421||266.54||65.4||1954-08-01||[http://www.city.tosashimizu.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Susaki, Kōchi|Susaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|須崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||25,679||135.46||190||1954-10-01||[https://web.archive.org/web/19991127184937/http://city.susaki.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tosa, Kōchi|Tosa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|土佐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||29,726||91.59||325||1959-01-01||[http://www.city.tosa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Muroto, Kōchi|Muroto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|室戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||17,683||248.25||71.2||1959-03-01||[http://www.city.muroto.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nankoku, Kōchi|Nankoku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南国市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||50,315||125.35||401||1959-10-01||[https://web.archive.org/web/20031008163502/http://www.city.nankoku.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimanto, Kōchi (city)|Shimanto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四万十市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||37,182||632.42||58.8||2005-04-10||[http://www.city.shimanto.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kami, Kōchi|Kami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|香美市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||29,144||538.22||54.1||2006-03-01||[https://web.archive.org/web/20121031134322/http://www.city.kami.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Konan&lt;/span&gt;[[Kōnan, Kōchi|Kōnan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|香南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||34,084||126.49||269||2006-03-01||[http://www.city.kochi-konan.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kumamoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|熊本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||670,348||267.23||2,509||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20030423003228/http://www.city.kumamoto.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yatsushiro, Kumamoto|Yatsushiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八代市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||134,491||680.59||198||1940-09-01||[http://www.city.yatsushiro.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hitoyoshi, Kumamoto|Hitoyoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|人吉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||36,556||210.55||174||1942-02-11||[http://www.city.hitoyoshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Arao, Kumamoto|Arao]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|荒尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||55,505||57.15||971||1942-04-01||[http://www.city.arao.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamata, Kumamoto|Minamata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|水俣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||28,123||162.88||173||1949-04-01||[http://www.city.minamata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tamana, Kumamoto|Tamana]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|玉名市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||70,747||152.55||464||1954-04-01||[http://www.city.tamana.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yamaga, Kumamoto|Yamaga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山鹿市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||56,741||299.67||189||1954-04-01||[http://www.city.yamaga.kumamoto.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050126040213/http://city.yamaga.kumamoto.jp/ |date=2005-01-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kikuchi, Kumamoto|Kikuchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|菊池市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||51,471||276.66||186||1958-08-01||[http://www.city.kikuchi.kumamoto.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919121754/http://www.city.kikuchi.kumamoto.jp/ |date=2011-09-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uto, Kumamoto|Uto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇土市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||37,897||74.19||511||1958-10-01||[http://www.city.uto.kumamoto.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716212732/http://www.city.uto.kumamoto.jp/ |date=2012-07-16 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamiamakusa, Kumamoto|Kami-Amakusa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上天草市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||31,051||126.13||246||2004-03-31||[https://web.archive.org/web/20090224085647/http://www.kamiamakusa-c.kumamoto-sgn.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uki, Kumamoto|Uki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||62,718||188.56||333||2005-01-15||[http://www.city.uki.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aso, Kumamoto|Aso]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿蘇市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||29,149||376.25||77.5||2005-02-11||[http://www.city.aso.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koshi&lt;/span&gt;[[Kōshi, Kumamoto|Kōshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|合志市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||53,490||53.17||1,006||2006-02-27||[http://www.city.koshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Amakusa, Kumamoto|Amakusa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|天草市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||93,047||683.17||136||2006-03-27||[http://www.city.amakusa.kumamoto.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kyoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|京都市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||1,474,570||827.90||1,800||1889-04-01||[http://www.city.kyoto.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukuchiyama, Kyoto|Fukuchiyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福知山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||80,836||552.57||146||1937-04-01||[http://www.city.fukuchiyama.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Maizuru, Kyoto|Maizuru]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|舞鶴市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||90,461||342.15||264||1943-05-27||[http://www.city.maizuru.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ayabe, Kyoto|Ayabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|綾部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||37,081||347.11||107||1950-08-01||[https://web.archive.org/web/20070210163241/http://www.city.ayabe.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uji, Kyoto|Uji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇治市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||191,297||67.55||2,832||1951-03-01||[http://www.city.uji.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyazu, Kyoto|Miyazu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||20,565||169.32||121||1954-06-01||[http://www.city.miyazu.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kameoka, Kyoto|Kameoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|亀岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||93,641||224.90||416||1955-01-01||[http://www.city.kameoka.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Joyo&lt;/span&gt;[[Jōyō, Kyoto|Jōyō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|城陽市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||80,795||32.74||2,468||1972-05-03||[http://www.city.joyo.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Muko&lt;/span&gt;[[Mukō, Kyoto|Mukō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|向日市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||55,137||7.67||7,189||1972-10-01||[http://www.city.muko.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nagaokakyo&lt;/span&gt;[[Nagaokakyō, Kyoto|Nagaokakyō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長岡京市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||79,031||19.18||4,120||1972-10-01||[https://web.archive.org/web/20051125110930/http://www.city.nagaokakyo.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yawata, Kyoto|Yawata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八幡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||73,822||24.37||3,029||1977-11-01||[http://www.city.yawata.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyotanabe&lt;/span&gt;[[Kyōtanabe, Kyoto|Kyōtanabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|京田辺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||65,211||42.94||1,519||1997-04-01||[http://www.kyotanabe.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013120104/http://www.kyotanabe.jp/ |date=2012-10-13 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyotango&lt;/span&gt;[[Kyōtango, Kyoto|Kyōtango]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|京丹後市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||60,980||501.84||122||2004-04-01||[http://www.city.kyotango.kyoto.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121008195221/http://www.city.kyotango.kyoto.jp/ |date=2012-10-08 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nantan, Kyoto|Nantan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南丹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||35,937||616.31||58.3||2006-06-01||[http://www.city.nantan.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kizugawa, Kyoto|Kizugawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|木津川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||66,783||85.12||785||2007-03-12||[http://www.city.kizugawa.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yokkaichi, Mie|Yokkaichi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四日市市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||306,584||205.53||1,492||1897-08-01||[http://www.city.yokkaichi.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Matsusaka, Mie|Matsusaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松阪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||169,571||623.82||272||1933-02-01||[http://www.city.matsusaka.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kuwana, Mie|Kuwana]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桑名市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||140,816||136.61||1,031||1937-04-01||[http://www.city.kuwana.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Suzuka, Mie|Suzuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鈴鹿市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||197,437||194.67||1,014||1942-12-01||[http://www.city.suzuka.mie.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217195322/http://www.city.suzuka.mie.jp/ |date=2007-02-17 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nabari, Mie|Nabari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名張市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||81,184||129.76||626||1954-03-31||[http://www.city.nabari.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Owase, Mie|Owase]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尾鷲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||21,272||193.16||110||1954-06-20||[http://www.city.owase.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kameyama, Mie|Kameyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|亀山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||50,304||190.91||263||1954-10-01||[http://www.city.kameyama.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toba, Mie|Toba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鳥羽市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||22,286||107.98||206||1954-11-01||[http://www.city.toba.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inabe, Mie|Inabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|いなべ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||46,676||219.58||213||2003-12-01||[http://www.city.inabe.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shima, Mie|Shima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|志摩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||56,758||179.70||316||2004-10-01||[http://www.city.shima.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iga, Mie|Iga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||99,662||558.17||179||2004-11-01||[http://www.city.iga.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ise, Mie|Ise]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊勢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||133,547||208.53||640||2005-11-01||[http://www.city.ise.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kumano, Mie|Kumano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|熊野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||20,477||373.63||54.8||2005-11-01||[https://web.archive.org/web/20070217000826/http://www.city.kumano.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsu, Mie|Tsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||289,215||710.81||407||2006-01-01||[http://www.info.city.tsu.mie.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sendai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|仙台市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||1,029,552||783.54||1,314||1889-04-01||[http://www.city.sendai.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ishinomaki, Miyagi|Ishinomaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|石巻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||163,840||555.77||295||1933-04-01||[http://www.city.ishinomaki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiogama, Miyagi|Shiogama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|塩竈市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||58,057||17.86||3,251||1941-11-23||[http://www.city.shiogama.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiroishi, Miyagi|Shiroishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||38,629||286.47||135||1954-04-01||[http://www.city.shiroishi.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Natori, Miyagi|Natori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名取市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||69,610||100.06||696||1958-10-01||[http://www.city.natori.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kakuda, Miyagi|Kakuda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|角田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||32,559||147.58||221||1958-10-01||[https://web.archive.org/web/20010124171000/http://www.city.kakuda.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tagajo&lt;/span&gt;[[Tagajō, Miyagi|Tagajō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|多賀城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||63,200||19.65||3,216||1971-11-01||[http://www.city.tagajo.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwanuma, Miyagi|Iwanuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||44,595||60.72||734||1971-11-01||[http://www.city.iwanuma.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tome, Miyagi|Tome]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|登米市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||86,940||536.38||162||2005-04-01||[http://www.city.tome.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kurihara, Miyagi|Kurihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|栗原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||77,862||804.93||96.7||2005-04-01||[http://www.kuriharacity.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashimatsushima, Miyagi|Higashimatsushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東松島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||43,238||101.86||424||2005-04-01||[http://www.city.higashimatsushima.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kesennuma, Miyagi|Kesennuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|気仙沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||64,578||226.67||285||2006-03-31||[https://archive.is/20121205013719/http://www.city.kesennuma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Osaki&lt;/span&gt;[[Ōsaki, Miyagi|Ōsaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||137,164||796.76||172||2006-03-31||[http://www.city.osaki.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Osaki&lt;/span&gt;[[Tomiya, Miyagi|Tomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||52,491||49.13||1,067||2016-10-10||[http://www.tomiya-city.miyagi.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Miyazaki, Miyazaki|Miyazaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||369,473||596.80||619||1924-04-01||[http://www.city.miyazaki.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Miyakonojo&lt;/span&gt;[[Miyakonojō, Miyazaki|Miyakonojō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|都城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||169,384||653.31||259||1924-04-01||[http://www.city.miyakonojo.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nobeoka, Miyazaki|Nobeoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|延岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||132,480||867.97||153||1933-02-11||[http://www.city.nobeoka.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nichinan, Miyazaki|Nichinan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||43,264||294.46||147||1950-01-01||[http://www.city.nichinan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kobayashi, Miyazaki|Kobayashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小林市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||40,514||474.23||85.4||1950-04-01||[https://web.archive.org/web/20100410014919/http://www.city.kobayashi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hyuga&lt;/span&gt;[[Hyūga, Miyazaki|Hyūga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日向市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||63,066||336.29||188||1951-04-01||[https://web.archive.org/web/20160204030326/http://www.city.hyuga.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kushima, Miyazaki|Kushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|串間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||21,386||294.96||72.5||1954-11-03||[https://web.archive.org/web/20110307085939/http://www.city.kushima.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Saito, Miyazaki|Saito]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西都市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||33,290||438.56||75.9||1958-11-01||[https://web.archive.org/web/20030928215807/http://www.city.saito.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ebino, Miyazaki|Ebino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|えびの市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||22,445||283.00||79.3||1970-12-01||[http://www.city.ebino.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Matsumoto, Nagano|Matsumoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||227,392||919.35||247||1907-05-01||[http://www.city.matsumoto.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Okaya, Nagano|Okaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岡谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||53,722||85.14||631||1936-04-01||[http://www.city.okaya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Suwa, Nagano|Suwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|諏訪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||52,671||109.06||483||1941-08-10||[http://www.city.suwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Suzaka, Nagano|Suzaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|須坂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||53,097||149.84||354||1954-04-01||[http://www.city.suzaka.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komoro, Nagano|Komoro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小諸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||45,333||98.66||459||1954-04-01||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050105/http%3A//www.city.komoro.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komagane, Nagano|Komagane]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|駒ヶ根市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||34,696||165.92||209||1954-07-01||[http://www.city.komagane.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omachi&lt;/span&gt;[[Ōmachi, Nagano|Ōmachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大町市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||31,276||564.99||55.4||1954-07-01||[http://www.city.omachi.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iiyama, Nagano|Iiyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飯山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||24,155||202.32||119||1954-08-01||[http://www.city.iiyama.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iida, Nagano|Iida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飯田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||107,129||658.76||163||1956-09-30||[http://www.city.iida.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chino, Nagano|Chino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|茅野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||57,363||266.41||215||1958-08-01||[http://www.city.chino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiojiri, Nagano|Shiojiri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|塩尻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||67,781||290.13||234||1959-04-01||[https://web.archive.org/web/20010720092104/http://www.city.shiojiri.nagano.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nagano, Nagano|Nagano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||378,204||730.83||517||1966-10-16||[http://www.city.nagano.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chikuma, Nagano|Chikuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|千曲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||63,305||119.84||528||2003-09-01||[https://web.archive.org/web/20030901020411/http://www.city.chikuma.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tomi&lt;/span&gt;[[Tōmi, Nagano|Tōmi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東御市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||31,211||112.30||278||2004-04-01||[http://www.city.tomi.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakano, Nagano|Nakano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||46,295||112.06||413||2005-04-01||[http://www.city.nakano.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Saku, Nagano|Saku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐久市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||100,077||423.99||236||2005-04-01||[http://www.city.saku.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Azumino, Nagano|Azumino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安曇野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||97,084||331.82||293||2005-10-01||[http://www.city.azumino.nagano.jp]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ueda, Nagano|Ueda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||161,887||552.00||293||2006-03-06||[http://www.city.ueda.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ina, Nagano|Ina]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊那市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||71,937||667.81||108||2006-03-31||[http://www.inacity.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nagasaki, Nagasaki|Nagasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||448,792||406.37||1,104||1889-04-01||[http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151230090651/http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/ |date=2015-12-30 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sasebo, Nagasaki|Sasebo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐世保市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||254,650||364.00||700||1902-04-01||[https://web.archive.org/web/20040702014029/http://www.city.sasebo.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimabara, Nagasaki|Shimabara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|島原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||48,953||82.77||591||1940-04-01||[http://www.city.shimabara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omura&lt;/span&gt;[[Ōmura, Nagasaki|Ōmura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大村市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||89,650||126.34||710||1942-02-11||[http://www.city.omura.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsushima, Nagasaki|Tsushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|対馬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||36,347||708.81||51.3||2004-03-01||[http://www.city.tsushima.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iki, Nagasaki|Iki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|壱岐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||30,352||138.50||219||2004-03-01||[https://web.archive.org/web/20110516134104/http://www.city.iki.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Goto&lt;/span&gt;[[Gotō, Nagasaki|Gotō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|五島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||42,447||420.77||101||2004-08-01||[https://web.archive.org/web/20120303101431/http://www3.city.goto.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Isahaya, Nagasaki|Isahaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|諫早市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||142,635||312.24||457||2005-03-01||[http://www.city.isahaya.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Saikai, Nagasaki|Saikai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西海市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||32,737||241.95||135||2005-04-01||[http://www.city.saikai.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hirado, Nagasaki|Hirado]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|平戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||36,785||235.63||156||2005-10-01||[https://web.archive.org/web/20090416075114/http://www.city.hirado.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Unzen, Nagasaki|Unzen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|雲仙市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||48,701||206.92||235||2005-10-11||[http://www.city.unzen.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Matsuura, Nagasaki|Matsuura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||26,007||130.35||200||2006-01-01||[http://www.city-matsuura.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamishimabara, Nagasaki|Minamishimabara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南島原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||52,347||169.88||308||2006-03-31||[http://www.city.Minamishimabara.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nara, Nara|Nara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|奈良市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||367,393||276.84||1,327||1898-02-01||[https://web.archive.org/web/20031008220336/http://www.city.nara.nara.jp/]
|- 
|align=&quot;left&quot;|[[Yamatotakada, Nara|Yamatotakada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大和高田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||69,473||16.49||4,213||1948-01-01||[http://www.city.yamatotakada.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yamatokoriyama&lt;/span&gt;[[Yamatokōriyama, Nara|Yamatokōriyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大和郡山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||90,223||42.68||2,114||1954-01-01||[http://www.city.yamatokoriyama.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tenri, Nara|Tenri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|天理市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||70,702||86.37||819||1954-04-01||[http://www.city.tenri.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashihara, Nara|Kashihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|橿原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||124,679||39.52||3,155||1956-02-11||[https://web.archive.org/web/20081212230334/http://www.city.kashihara.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakurai, Nara|Sakurai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桜井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||60,699||98.92||614||1956-09-01||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050354/http%3A//www.city.sakurai.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gojo&lt;/span&gt;[[Gojō, Nara|Gojō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|五條市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||36,002||292.05||123||1957-10-15||[http://www.city.gojo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Gose, Nara|Gose]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|御所市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||31,160||60.58||514||1958-03-31||[http://www.city.gose.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ikoma, Nara|Ikoma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|生駒市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||115,359||53.18||2,169||1971-11-01||[http://www.city.ikoma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashiba, Nara|Kashiba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|香芝市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||72,967||24.23||3,011||1991-10-01||[http://www.city.kashiba.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katsuragi, Nara|Katsuragi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|葛城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||35,194||33.73||1,043||2004-10-01||[http://www.city.katsuragi.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uda, Nara|Uda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇陀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||35,895||247.62||145||2006-01-01||[http://www.city.uda.nara.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Niigata, Niigata|Niigata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新潟市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||813,053||726.10||1,120||1889-04-01||[http://www.city.niigata.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nagaoka, Niigata|Nagaoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||281,222||840.88||334||1906-04-01||[http://www.city.nagaoka.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashiwazaki, Niigata|Kashiwazaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柏崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||93,506||442.70||211||1940-07-01||[https://web.archive.org/web/20031011010046/http://www.city.kashiwazaki.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shibata, Niigata|Shibata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新発田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||103,490||532.82||194||1947-01-01||[https://web.archive.org/web/20031017121056/http://www.city.shibata.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ojiya, Niigata|Ojiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小千谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||39,304||155.12||253||1954-03-10||[http://www.city.ojiya.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamo, Niigata|Kamo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加茂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||30,800||133.68||230||1954-03-10||[http://www.city.kamo.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mitsuke, Niigata|Mitsuke]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|見附市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||42,139||77.96||541||1954-03-31||[http://www.city.mitsuke.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Murakami, Niigata|Murakami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|村上市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||30,197||142.12||212||1954-03-31||[https://web.archive.org/web/20050828083750/http://www.city.murakami.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Myoko&lt;/span&gt;[[Myōkō, Niigata|Myōkō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|妙高市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||36,837||445.52||82.7||1954-11-01||[http://www.city.myoko.niigata.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Joetsu&lt;/span&gt;[[Jōetsu, Niigata|Jōetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上越市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||206,175||973.32||212||1971-04-29||[http://www.city.joetsu.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sado, Niigata|Sado]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐渡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||65,037||855.26||76.0||2004-03-01||[http://www.city.sado.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Agano, Niigata|Agano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿賀野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||46,158||192.72||240||2004-04-01||[http://www.city.agano.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uonuma, Niigata|Uonuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|魚沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||42,334||946.93||44.7||2004-11-01||[http://www.city.uonuma.niigata.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927014907/http://www.city.uonuma.niigata.jp/uogaku/ |date=2007-09-27 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamiuonuma, Niigata|Minami-Uonuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南魚沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||62,518||584.82||107||2004-11-01||[http://www.city.minamiuonuma.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itoigawa, Niigata|Itoigawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|糸魚川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||48,653||746.24||65.2||2005-03-19||[http://www.city.itoigawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokamachi&lt;/span&gt;[[Tōkamachi, Niigata|Tōkamachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|十日町市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||60,480||589.92||103||2005-04-01||[http://www.city.tokamachi.niigata.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129140601/http://www.city.tokamachi.niigata.jp/ |date=2016-01-29 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Sanjo&lt;/span&gt;[[Sanjō, Niigata|Sanjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三条市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||103,199||432.01||239||2005-05-01||[http://www.city.sanjo.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tainai, Niigata|Tainai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|胎内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||32,165||265.18||121||2005-09-01||[http://www.city.tainai.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Gosen, Niigata|Gosen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|五泉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||55,936||351.87||159||2006-01-01||[http://www.city.gosen.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsubame, Niigata|Tsubame]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|燕市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||82,910||110.88||748||2006-03-20||[http://www.city.tsubame.niigata.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;[[Ōita, Ōita|Ōita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大分市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||467,267||501.25||932||1911-04-01||[http://www.city.oita.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Beppu, Ōita|Beppu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|別府市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||127,345||125.15||1,018||1924-04-01||[http://www.city.beppu.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakatsu, Ōita|Nakatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中津市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||84,179||491.09||171||1929-04-20||[http://www.city-nakatsu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hita, Ōita|Hita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日田市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||72,601||666.19||109||1940-12-11||[http://www.city.hita.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Saiki, Ōita|Saiki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐伯市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||78,675||903.44||87.1||1941-04-29||[http://www.city.saiki.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Usuki, Ōita|Usuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|臼杵市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||42,464||291.07||146||1950-04-01||[http://www.city.usuki.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsukumi, Ōita|Tsukumi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|津久見市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||20,561||79.53||259||1951-04-01||[http://www.city.tsukumi.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Taketa, Ōita|Taketa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|竹田市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||25,449||477.59||53.3||1954-03-31||[http://www.city.taketa.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Bungotakada, Ōita|Bungotakada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊後高田市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||24,484||206.64||118||1954-05-31||[http://www.city.bungotakada.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Usa, Ōita|Usa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇佐市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||59,971||439.12||137||1967-04-01||[http://www.city.usa.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Bungo-ono&lt;/span&gt;[[Bungo-ōno, Ōita|Bungo-ōno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊後大野市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||40,409||603.36||67.0||2005-03-31||[http://www.bungo-ohno.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151122130246/http://www.bungo-ohno.jp/ |date=2015-11-22 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitsuki, Ōita|Kitsuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|杵築市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||33,465||280.01||120||2005-10-01||[http://www.city.kitsuki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yufu, Ōita|Yufu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|由布市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||35,298||319.16||111||2005-10-01||[http://www.city.yufu.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kunisaki, Ōita|Kunisaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|国東市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||33,473||317.81||105||2006-03-31||[http://www.city.kunisaki.oita.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Okayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岡山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||701,293||789.91||887||1889-06-01||[http://www.city.okayama.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kurashiki, Okayama|Kurashiki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|倉敷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||472,452||354.71||1,332||1928-04-01||[http://www.city.kurashiki.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuyama, Okayama|Tsuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|津山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||109,493||506.36||216||1929-02-11||[http://www.city.tsuyama.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120820085908/http://www.city.tsuyama.lg.jp/ |date=2012-08-20 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tamano, Okayama|Tamano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|玉野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||65,723||103.63||634||1940-08-03||[https://web.archive.org/web/20031014090840/http://www.city.tamano.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasaoka, Okayama|Kasaoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|笠岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||55,987||136.03||412||1952-04-01||[http://www.city.kasaoka.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ibara, Okayama|Ibara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|井原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||44,423||243.36||183||1953-04-01||[http://www.city.ibara.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Soja&lt;/span&gt;[[Sōja, Okayama|Sōja]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|総社市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||66,789||212.00||315||1954-03-31||[http://www.city.soja.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takahashi, Okayama|Takahashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高梁市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||37,573||547.01||68.7||1954-05-01||[http://www.city.takahashi.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Niimi, Okayama|Niimi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||35,022||793.27||44.1||1954-06-01||[http://www.city.niimi.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Bizen, Okayama|Bizen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|備前市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||39,117||258.23||151||1971-04-01||[http://www.city.bizen.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Setouchi, Okayama|Setouchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|瀬戸内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||38,645||125.53||308||2004-11-01||[http://www.city.setouchi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akaiwa, Okayama|Akaiwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|赤磐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||43,742||209.43||209||2005-03-07||[http://www.city.akaiwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Maniwa, Okayama|Maniwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|真庭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||50,405||828.43||60.8||2005-03-31||[http://www.city.maniwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mimasaka, Okayama|Mimasaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美作市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||31,550||429.19||73.5||2005-03-31||[http://www.city.mimasaka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asakuchi, Okayama|Asakuchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浅口市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||37,108||66.46||558||2006-03-21||[http://www.city.asakuchi.okayama.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Naha, Okinawa|Naha]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那覇市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||314,162||39.23||7,963||1921-05-20||[http://www.city.naha.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ishigaki, Okinawa|Ishigaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|石垣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||46,489||229.00||195||1947-07-10||[http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ginowan, Okinawa|Ginowan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宜野湾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||91,233||19.70||4,569||1962-07-01||[http://www.city.ginowan.okinawa.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100318044008/http://www.city.ginowan.okinawa.jp/ |date=2010-03-18 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Urasoe, Okinawa|Urasoe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浦添市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||108,052||19.09||5,516||1970-07-01||[https://web.archive.org/web/20050822223727/http://8761234.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nago, Okinawa|Nago]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名護市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||60,598||210.30||278||1970-08-01||[http://www.city.nago.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itoman, Okinawa|Itoman]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|糸満市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||56,171||46.63||1,200||1971-12-01||[https://web.archive.org/web/20031010070538/http://www.city.itoman.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Okinawa, Okinawa|Okinawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|沖縄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||128,421||49.00||2,565||1974-04-01||[http://www.city.okinawa.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tomigusuku, Okinawa|Tomigusuku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊見城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||54,586||19.45||2,751||2002-04-01||[http://www.city.tomigusuku.okinawa.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070309075111/http://j2k.naver.com/j2k_frame.php/korean/www.city.tomigusuku.okinawa.jp/ |date=2007-03-09 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uruma, Okinawa|Uruma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|うるま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||114,087||86.03||1,313||2005-04-01||[https://web.archive.org/web/20050520003645/http://www.city.uruma.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyakojima, Okinawa|Miyakojima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮古島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||52,777||204.54||275||2005-10-01||[http://www.city.miyakojima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nanjo&lt;/span&gt;[[Nanjō, Okinawa|Nanjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||39,458||49.70||819||2006-01-01||[http://www.city.nanjo.okinawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Osaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大阪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||2,668,586||222.30||11,900||1889-04-01||[http://www.city.osaka.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sakai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|堺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||835,333||149.99||5,569||1889-04-01||[http://www.city.sakai.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kishiwada, Osaka|Kishiwada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岸和田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||200,538||72.24||2,776||1922-11-01||[http://www.city.kishiwada.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090103101744/http://www.city.kishiwada.osaka.jp/index_e.html |date=2009-01-03 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Toyonaka, Osaka|Toyonaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊中市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||387,269||36.38||10,645||1936-10-15||[http://www.city.toyonaka.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ikeda, Osaka|Ikeda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|池田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||104,426||22.09||4,727||1939-04-29||[http://www.city.ikeda.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Suita, Osaka|Suita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|吹田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||354,600||36.11||9,820||1940-04-01||[http://www.city.suita.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Izumiotsu&lt;/span&gt;[[Izumiōtsu, Osaka|Izumiōtsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|泉大津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||78,014||12.80||6,095||1942-04-01||[https://web.archive.org/web/20030928055053/http://www.city.izumiotsu.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高槻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||354,228||105.31||3,364||1943-01-01||[https://web.archive.org/web/20121007044544/http://www.city.takatsuki.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kaizuka, Osaka|Kaizuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|貝塚市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||90,447||43.99||2,056||1943-05-01||[http://www.city.kaizuka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Moriguchi, Osaka|Moriguchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|守口市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||146,294||12.73||11,492||1946-11-01||[http://www.city.moriguchi.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hirakata, Osaka|Hirakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|枚方市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||406,201||65.08||6,242||1947-08-01||[http://www.city.hirakata.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Ibaraki, Osaka|Ibaraki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|茨木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||272,240||76.52||3,558||1948-01-01||[http://www.city.ibaraki.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yao, Osaka|Yao]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||273,244||41.71||6,551||1948-04-01||[http://www.city.yao.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izumisano, Osaka|Izumisano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|泉佐野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||99,636||55.03||1,811||1948-04-01||[http://www.city.izumisano.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tondabayashi, Osaka|Tondabayashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富田林市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||122,205||39.66||3,081||1950-04-01||[http://www.city.tondabayashi.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070226104118/http://www.city.tondabayashi.osaka.jp/ |date=2007-02-26 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Neyagawa, Osaka|Neyagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|寝屋川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||239,029||24.73||9,666||1951-05-03||[http://www.city.neyagawa.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kawachinagano, Osaka|Kawachinagano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|河内長野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||114,428||109.61||1,044||1954-04-01||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050056/http%3A//www.city.kawachinagano.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Matsubara, Osaka|Matsubara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||125,274||16.66||7,519||1955-02-01||[http://www.city.matsubara.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219030756/http://www.city.matsubara.osaka.jp/ |date=2007-02-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Daito&lt;/span&gt;[[Daitō, Osaka|Daitō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||125,847||18.27||6,888||1956-04-01||[http://www.city.daito.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izumi, Osaka|Izumi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|和泉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||179,352||84.98||2,110||1956-09-01||[https://web.archive.org/web/20050824110542/http://www.city.izumi.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minoh, Osaka|Minoh]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|箕面市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||127,757||47.84||2,671||1956-12-01||[http://www.city.minoh.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashiwara, Osaka|Kashiwara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柏原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||75,875||25.39||2,988||1958-10-01||[http://www.city.kashiwara.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Habikino, Osaka|Habikino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽曳野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||118,281||26.44||4,474||1959-01-15||[http://www.city.habikino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kadoma, Osaka|Kadoma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|門真市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||130,026||12.28||10,588||1963-08-01||[http://www.city.kadoma.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Settsu, Osaka|Settsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|摂津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||84,330||14.88||5,667||1966-11-01||[http://www.city.settsu.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takaishi, Osaka|Takaishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||60,077||11.35||5,293||1966-11-01||[http://www.city.takaishi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujiidera, Osaka|Fujiidera]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|藤井寺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||65,892||8.89||7,412||1966-11-01||[http://www.city.fujiidera.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070416203514/http://www.city.fujiidera.osaka.jp/ |date=2007-04-16 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Higashiosaka&lt;/span&gt;[[Higashiōsaka, Osaka|Higashiōsaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東大阪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||509,157||61.81||8,237||1967-02-01||[https://web.archive.org/web/20031005161739/http://www.city.higashiosaka.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sennan, Osaka|Sennan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|泉南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||64,916||48.48||1,339||1970-07-01||[http://www.city.sennan.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211222511/http://www.city.sennan.osaka.jp/ |date=2007-02-11 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shijonawate&lt;/span&gt;[[Shijōnawate, Osaka|Shijōnawate]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四條畷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||57,239||18.74||3,054||1970-07-01||[http://www.city.shijonawate.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katano, Osaka|Katano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|交野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||77,853||25.55||3,047||1971-11-03||[http://www.city.katano.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Osakasayama&lt;/span&gt;[[Ōsakasayama, Osaka|Ōsakasayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大阪狭山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||58,661||11.86||4,946||1987-10-01||[http://www.city.osakasayama.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hannan, Osaka|Hannan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阪南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||56,853||36.10||1,575||1991-10-01||[http://www.city.hannan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tosu, Saga|Tosu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鳥栖市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||66,842||71.73||932||1954-04-01||[http://www.city.tosu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Imari, Saga|Imari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊万里市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||57,604||254.99||226||1954-04-01||[http://www.city.imari.saga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashima, Saga|Kashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||31,326||112.10||279||1954-04-01||[https://web.archive.org/web/20100505115227/http://www.city.kashima.saga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Taku, Saga|Taku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|多久市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||22,165||96.93||229||1954-05-01||[http://www.city.taku.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Karatsu, Saga|Karatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|唐津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||129,194||487.45||265||2005-01-01||[http://www.city.karatsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ogi, Saga|Ogi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||45,516||95.85||475||2005-03-01||[http://www.city.ogi.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Saga, Saga|Saga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||239,932||431.42||556||2005-10-01||[http://www.city.saga.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ureshino, Saga|Ureshino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|嬉野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||29,644||126.51||234||2006-01-01||[http://www.city.ureshino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takeo, Saga|Takeo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|武雄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||50,788||195.44||260||2006-03-01||[http://www.city.takeo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kanzaki, Saga|Kanzaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|神埼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||33,449||125.01||268||2006-03-20||[http://www.city.kanzaki.saga.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kawagoe, Saitama|Kawagoe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|川越市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||335,693||109.16||3,075||1922-12-01||[http://www.city.kawagoe.saitama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070213071307/http://www.city.kawagoe.saitama.jp/ |date=2007-02-13 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kawaguchi, Saitama|Kawaguchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|川口市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||552,883||61.97||8,922||1933-04-01||[http://www.city.kawaguchi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gyoda&lt;/span&gt;[[Gyōda, Saitama|Gyōda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|行田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||87,462||67.37||1,298||1949-05-03||[http://www.city.gyoda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chichibu, Saitama|Chichibu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|秩父市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||69,139||577.69||120||1950-04-01||[http://www.city.chichibu.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Tokorozawa, Saitama|Tokorozawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|所沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||338,560||71.99||4,703||1950-11-03||[http://www.city.tokorozawa.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hanno&lt;/span&gt;[[Hannō, Saitama|Hannō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飯能市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||84,053||193.16||435||1954-01-01||[http://www.city.hanno.saitama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219024658/http://www.city.hanno.saitama.jp/ |date=2007-02-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kazo, Saitama|Kazo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加須市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||67,862||59.40||1,142||1954-05-03||[http://www.city.kazo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashimatsuyama, Saitama|Higashimatsuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東松山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||90,840||65.33||1,390||1954-07-01||[http://www.city.higashimatsuyama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sayama, Saitama|Sayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|狭山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||156,634||49.04||3,194||1954-07-01||[http://www.city.sayama.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hanyu&lt;/span&gt;[[Hanyū, Saitama|Hanyū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽生市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||56,820||58.55||970||1954-09-01||[http://www.city.hanyu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Konosu&lt;/span&gt;[[Kōnosu, Saitama|Kōnosu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鴻巣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||119,768||67.49||1,775||1954-09-30||[http://www.city.kounosu.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ageo, Saitama|Ageo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||222,479||45.55||4,884||1958-07-15||[http://www.city.ageo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Soka&lt;/span&gt;[[Sōka, Saitama|Sōka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|草加市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||237,964||27.42||8,678||1958-11-01||[http://www.city.soka.saitama.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Koshigaya, Saitama|Koshigaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|越谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||318,592||60.31||5,283||1958-11-03||[http://www.city.koshigaya.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Warabi, Saitama|Warabi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|蕨市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||70,410||5.10||13,806||1959-04-01||[http://www.city.warabi.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toda, Saitama|Toda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|戸田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||118,591||18.17||6,527||1966-10-01||[http://www.city.toda.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iruma, Saitama|Iruma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|入間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||148,203||44.74||3,313||1966-11-01||[http://www.city.iruma.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asaka, Saitama|Asaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|朝霞市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||126,902||18.38||6,904||1967-03-15||[https://web.archive.org/web/20031020205457/http://www.city.asaka.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiki, Saitama|Shiki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|志木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||68,531||9.06||7,564||1970-10-26||[http://www.city.shiki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Wako&lt;/span&gt;[[Wakō, Saitama|Wakō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|和光市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||78,575||11.04||7,117||1970-10-31||[http://www.city.wako.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Niiza, Saitama|Niiza]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新座市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||155,926||22.80||6,839||1970-11-01||[http://www.city.niiza.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Okegawa, Saitama|Okegawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桶川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||74,703||25.26||2,957||1970-11-03||[https://web.archive.org/web/20080114142555/http://www.city.okegawa.lg.jp/index01.html]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kuki, Saitama|Kuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|久喜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||71,667||25.35||2,827||1971-10-01||[https://web.archive.org/web/20050827001932/http://www.city.kuki.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitamoto, Saitama|Kitamoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||69,903||19.84||3,523||1971-11-03||[http://www.city.kitamoto.saitama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224215300/http://www.city.kitamoto.saitama.jp/ |date=2007-02-24 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yashio, Saitama|Yashio]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八潮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||78,601||18.03||4,359||1972-01-15||[http://www.city.yashio.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujimi, Saitama|Fujimi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富士見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||105,286||19.70||5,344||1972-04-10||[http://www.city.fujimi.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Misato, Saitama (city)|Misato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三郷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||128,956||30.16||4,276||1972-05-03||[http://www.city.misato.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hasuda, Saitama|Hasuda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|蓮田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||63,375||27.27||2,324||1972-10-01||[http://www.city.hasuda.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakado, Saitama|Sakado]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|坂戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||99,680||40.97||2,433||1976-09-01||[http://www.city.sakado.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Satte, Saitama|Satte]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|幸手市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||53,485||33.95||1,575||1986-10-01||[http://www.city.satte.saitama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219054705/http://www.city.satte.saitama.jp/ |date=2007-02-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsurugashima, Saitama|Tsurugashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鶴ヶ島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||70,131||17.73||3,955||1991-09-01||[http://www.city.tsurugashima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hidaka, Saitama|Hidaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日高市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||55,454||47.50||1,167||1991-10-01||[http://www.city.hidaka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yoshikawa, Saitama|Yoshikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|吉川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||63,050||31.62||1,994||1996-04-01||[http://www.city.yoshikawa.saitama.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Saitama, Saitama|Saitama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|さいたま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||1,192,418||217.49||5,483||2001-05-01||[http://www.city.saitama.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kumagaya, Saitama|Kumagaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|熊谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||204,853||159.88||1,281||2005-10-01||[http://www.city.kumagaya.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kasukabe, Saitama|Kasukabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|春日部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||236,854||65.98||3,590||2005-10-01||[http://www.city.kasukabe.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujimino, Saitama|Fujimino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|ふじみ野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||103,724||14.67||7,070||2005-10-01||[http://www.city.fujimino.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukaya, Saitama|Fukaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|深谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||146,128||137.58||1,062||2006-01-01||[http://www.city.fukaya.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Honjo&lt;/span&gt;[[Honjō, Saitama|Honjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|本庄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||81,805||89.71||912||2006-01-10||[http://www.city.honjo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Honjo&lt;/span&gt;[[Shiraoka, Saitama|Shiraoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||51,684||24.92||2,070||2012-10-01||[http://www.city.shiraoka.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otsu&lt;/span&gt;[[Ōtsu, Shiga|Ōtsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||329,024||464.10||709||1898-10-01||[https://web.archive.org/web/20000622004441/http://www.city.otsu.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hikone, Shiga|Hikone]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|彦根市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||110,945||196.84||564||1937-02-11||[http://www.city.hikone.shiga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802011517/http://www.city.hikone.shiga.jp/english/index.html |date=2009-08-02 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kusatsu, Shiga|Kusatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|草津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||123,512||67.92||1,818||1954-10-15||[http://www.city.kusatsu.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Moriyama, Shiga|Moriyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|守山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||74,263||54.81||1,355||1970-07-01||[http://www.city.moriyama.shiga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161023173417/http://www.city.moriyama.shiga.jp/ |date=2016-10-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ritto&lt;/span&gt;[[Rittō, Shiga|Rittō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|栗東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||62,353||52.75||1,182||2001-10-01||[https://web.archive.org/web/20011003204425/http://www.city.ritto.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koka&lt;/span&gt;[[Kōka, Shiga|Kōka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|甲賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||94,007||481.69||195||2004-10-01||[https://web.archive.org/web/20080206022438/http://www.city.koka.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yasu, Shiga|Yasu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|野洲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||49,821||81.07||615||2004-10-01||[http://www.city.yasu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Konan, Shiga|Konan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|湖南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||55,144||70.49||782||2004-10-01||[https://web.archive.org/web/20070925212042/http://www.city.konan.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takashima, Shiga|Takashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||52,967||693.00||76.4||2005-01-01||[http://www.city.takashima.shiga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060218063311/http://www.city.takashima.shiga.jp/ |date=2006-02-18 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Higashiomi&lt;/span&gt;[[Higashiōmi, Shiga|Higashiōmi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東近江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||117,487||388.58||302||2005-02-11||[http://www.city.higashiomi.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Maibara, Shiga|Maibara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|米原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||40,757||250.46||163||2005-02-14||[http://www.city.maibara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagahama, Shiga|Nagahama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||83,555||247.01||338||2006-02-13||[http://www.city.nagahama.shiga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230232547/http://www.city.nagahama.shiga.jp/ |date=2016-12-30 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omihachiman&lt;/span&gt;[[Ōmihachiman, Shiga|Ōmihachiman]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|近江八幡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||69,116||153.09||451||2010-03-21||[http://www.city.omihachiman.shiga.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Matsue, Shimane|Matsue]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||195,875||530.27||369||1889-04-01||[http://www.city.matsue.shimane.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180125141356/http://www.city.matsue.shimane.jp/ |date=2018-01-25 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izumo, Shimane|Izumo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|出雲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||146,115||543.48||269||1941-11-03||[http://www.city.izumo.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Masuda, Shimane|Masuda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|益田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||50,980||733.16||69.5||1952-08-01||[http://www.city.masuda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yasugi, Shimane|Yasugi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安来市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||42,997||420.97||102||1954-04-01||[http://www.city.yasugi.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gotsu&lt;/span&gt;[[Gōtsu, Shimane|Gōtsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||26,958||268.51||100||1954-04-01||[http://www.city.gotsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Unnan, Shimane|Unnan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|雲南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||43,269||553.37||78.2||2004-11-01||[http://www.city.unnan.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hamada, Shimane|Hamada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浜田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||61,325||689.60||88.9||2005-10-01||[http://www.city.hamada.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oda&lt;/span&gt;[[Ōda, Shimane|Ōda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||39,593||436.11||90.8||2005-10-01||[http://www.city.ohda.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100904074354/http://www.city.ohda.lg.jp/ |date=2010-09-04 }}
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Shizuoka, Shizuoka|Shizuoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|静岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||710,944||1,388.78||512||1889-04-01||[http://www.city.shizuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hamamatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浜松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||811,431||1,511.17||537||1911-07-01||[https://web.archive.org/web/20100521073237/http://www.city.hamamatsu.shizuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Numazu, Shizuoka|Numazu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|沼津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||206,818||187.11||1,105||1923-07-01||[http://www.city.numazu.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Atami, Shizuoka|Atami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|熱海市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||40,524||61.56||658||1937-04-10||[https://web.archive.org/web/20120426053204/http://www.city.atami.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mishima, Shizuoka|Mishima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||112,320||62.13||1,808||1941-04-29||[http://www.city.mishima.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujinomiya, Shizuoka|Fujinomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富士宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||122,122||314.81||388||1942-06-01||[http://www.city.fujinomiya.shizuoka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025001740/http://www.city.fujinomiya.shizuoka.jp/ |date=2008-10-25 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ito&lt;/span&gt;[[Itō, Shizuoka|Itō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||72,038||124.13||580||1947-08-10||[http://www.city.ito.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimada, Shizuoka|Shimada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|島田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||95,762||195.40||490||1948-01-01||[http://www.city.shimada.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwata, Shizuoka|Iwata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|磐田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||172,583||164.08||1,052||1948-04-01||[http://www.city.iwata.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yaizu, Shizuoka|Yaizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|焼津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||120,331||46.01||2,615||1951-03-01||[http://www.city.yaizu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kakegawa, Shizuoka|Kakegawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|掛川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||118,660||265.63||447||1954-03-31||[https://web.archive.org/web/20110414054930/http://www.city.kakegawa.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujieda, Shizuoka|Fujieda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|藤枝市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||129,637||140.74||921||1954-03-31||[http://www.city.fujieda.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Gotenba, Shizuoka|Gotenba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|御殿場市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||88,078||194.63||453||1955-02-11||[http://www.city.gotemba.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukuroi, Shizuoka|Fukuroi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|袋井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||85,163||108.56||784||1958-11-03||[http://www.city.fukuroi.shizuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fuji, Shizuoka|Fuji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富士市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||237,279||214.10||1,108||1966-11-01||[http://www.city.fuji.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimoda, Shizuoka|Shimoda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||25,784||104.70||246||1971-01-01||[http://www.city.shimoda.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Susono, Shizuoka|Susono]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|裾野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||53,740||138.39||388||1971-01-01||[http://www.city.susono.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kosai, Shizuoka|Kosai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|湖西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||44,545||55.08||809||1972-01-01||[http://www.city.kosai.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izu, Shizuoka|Izu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊豆市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||35,911||363.97||98.7||2004-04-01||[http://www.city.izu.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Omaezaki, Shizuoka|Omaezaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|御前崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||35,015||65.85||532||2004-04-01||[http://www.city.omaezaki.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kikugawa, Shizuoka|Kikugawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|菊川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||47,702||94.24||506||2005-01-17||[http://www.city.kikugawa.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izunokuni, Shizuoka|Izunokuni]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊豆の国市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||49,711||94.71||525||2005-04-01||[http://www.city.izunokuni.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Makinohara, Shizuoka|Makinohara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|牧之原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||49,726||111.50||446||2005-10-11||[http://www.city.makinohara.shizuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Utsunomiya, Tochigi|Utsunomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇都宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||507,833||416.84||1,218||1896-04-01||[http://www.city.utsunomiya.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ashikaga, Tochigi|Ashikaga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|足利市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||157,793||177.82||887||1921-01-01||[http://www.city.ashikaga.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tochigi, Tochigi|Tochigi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|栃木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||81,601||122.06||669||1937-04-01||[https://web.archive.org/web/20100305195542/http://www.city.tochigi.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kanuma, Tochigi|Kanuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||103,690||490.62||211||1948-10-10||[http://www.city.kanuma.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Oyama, Tochigi|Oyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||162,283||171.61||946||1954-03-31||[http://www.city.oyama.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mooka, Tochigi|Mooka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|真岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||66,705||111.76||597||1954-10-01||[https://web.archive.org/web/20030919052800/http://www.city.moka.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otawara&lt;/span&gt;[[Ōtawara, Tochigi|Ōtawara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大田原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||78,563||354.12||222||1954-12-01||[http://www.city.ohtawara.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yaita, Tochigi|Yaita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|矢板市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||35,462||170.66||208||1958-11-01||[http://www.city.yaita.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nasushiobara, Tochigi|Nasushiobara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那須塩原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||115,633||592.82||195||2005-01-01||[http://www.city.nasushiobara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sano, Tochigi|Sano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||123,034||356.07||346||2005-02-28||[http://www.city.sano.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakura, Tochigi|Sakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|さくら市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||42,403||125.46||338||2005-03-28||[http://www.city.tochigi-sakura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nasukarasuyama, Tochigi|Nasukarasuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那須烏山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||30,433||174.42||174||2005-10-01||[http://www.city.nasukarasuyama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimotsuke, Tochigi|Shimotsuke]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||59,459||74.58||797||2006-01-10||[http://www.city.shimotsuke.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nikko&lt;/span&gt;[[Nikkō, Tochigi|Nikkō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日光市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||92,181||1,449.87||63.6||2006-03-20||[http://www.city.nikko.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tokushima, Tokushima|Tokushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|徳島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||266,370||191.39||1,392||1889-10-01||[http://www.city.tokushima.tokushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Naruto, Tokushima|Naruto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鳴門市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||62,453||135.46||461||1947-03-15||[http://www.city.naruto.tokushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komatsushima, Tokushima|Komatsushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小松島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||41,540||45.24||918||1951-06-01||[http://www.city.komatsushima.tokushima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204062523/http://www.city.komatsushima.tokushima.jp/ |date=2012-02-04 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Anan, Tokushima|Anan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||77,099||279.39||276||1958-05-01||[http://www.city.anan.tokushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yoshinogawa, Tokushima|Yoshinogawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|吉野川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||44,905||144.19||311||2004-10-01||[http://www.city.yoshinogawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mima, Tokushima|Mima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美馬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||33,520||367.38||91.2||2005-03-01||[http://www.city.mima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Awa, Tokushima|Awa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿波市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||40,303||190.97||211||2005-04-01||[http://www.city.awa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyoshi, Tokushima|Miyoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三好市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||30,998||721.48||42.96||2006-03-01||[http://www.city-miyoshi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722042934/http://www.city-miyoshi.jp/ |date=2012-07-22 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hachioji&lt;/span&gt;[[Hachiōji, Tokyo|Hachiōji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八王子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||567,367||186.31||3,045||1917-09-01||[http://www.city.hachioji.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tachikawa, Tokyo|Tachikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|立川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||175,639||24.38||7,204||1940-12-01||[http://www.city.tachikawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Musashino, Tokyo|Musashino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|武蔵野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||138,516||10.73||12,909||1947-11-03||[http://www.city.musashino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mitaka, Tokyo|Mitaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三鷹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||180,797||16.50||10,957||1950-11-03||[http://www.city.mitaka.tokyo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026011433/http://www.city.mitaka.tokyo.jp/ |date=2006-10-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ome&lt;/span&gt;[[Ōme, Tokyo|Ōme]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|青梅市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||141,708||103.26||1,372||1951-04-01||[https://web.archive.org/web/20100117054805/http://www.city.ome.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Fuchu&lt;/span&gt;[[Fuchū, Tokyo|Fuchū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|府中市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||248,445||29.34||8,468||1954-04-01||[http://www.city.fuchu.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akishima, Tokyo|Akishima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|昭島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||111,763||17.33||6,449||1954-05-01||[http://www.city.akishima.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913142520/http://www.city.akishima.lg.jp/ |date=2008-09-13 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chofu&lt;/span&gt;[[Chōfu, Tokyo|Chōfu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|調布市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||219,053||21.53||10,174||1955-04-01||[http://www.city.chofu.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Machida, Tokyo|Machida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|町田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||413,786||71.63||5,777||1958-02-01||[http://www.city.machida.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Koganei, Tokyo|Koganei]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小金井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||115,116||11.33||10,160||1958-10-01||[http://www.city.koganei.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kodaira, Tokyo|Kodaira]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小平市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||185,829||20.46||9,083||1962-10-01||[http://www.city.kodaira.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hino, Tokyo|Hino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||179,482||27.53||6,520||1963-11-03||[http://www.city.hino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashimurayama, Tokyo|Higashimurayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東村山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||146,585||17.17||8,537||1964-04-01||[http://www.city.higashimurayama.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kokubunji, Tokyo|Kokubunji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|国分寺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||118,801||11.48||10,349||1964-11-03||[http://www.city.kokubunji.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kunitachi, Tokyo|Kunitachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|国立市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||73,362||8.15||9,001||1967-01-01||[http://www.city.kunitachi.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fussa, Tokyo|Fussa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福生市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||60,413||10.24||5,900||1970-07-01||[http://www.city.fussa.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komae, Tokyo|Komae]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|狛江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||78,237||6.39||12,244||1970-10-01||[http://www.city.komae.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashiyamato, Tokyo|Higashiyamato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東大和市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||81,445||13.54||6,015||1970-10-01||[http://www.city.higashiyamato.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kiyose, Tokyo|Kiyose]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|清瀬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||73,518||10.19||7,215||1970-10-01||[http://www.city.kiyose.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashikurume, Tokyo|Higashikurume]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東久留米市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||115,405||12.92||8,932||1970-10-01||[http://www.city.higashikurume.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Musashimurayama, Tokyo|Musashimurayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|武蔵村山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||68,333||15.37||4,446||1970-11-03||[http://www.city.musashimurayama.tokyo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126164716/http://www.city.musashimurayama.tokyo.jp/ |date=2010-01-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tama, Tokyo|Tama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|多摩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||149,404||21.08||7,087||1971-11-01||[http://www.city.tama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inagi, Tokyo|Inagi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|稲城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||80,772||17.97||4,495||1971-11-01||[http://www.city.inagi.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hamura, Tokyo|Hamura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽村市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||56,984||9.91||5,750||1991-11-01||[http://www.city.hamura.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akiruno, Tokyo|Akiruno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|あきる野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||80,268||73.34||1,094||1995-09-01||[http://www.city.akiruno.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nishitokyo&lt;/span&gt;[[Nishitōkyō, Tokyo|Nishitōkyō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西東京市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||193,350||15.85||12,199||2001-01-21||[http://www.city.nishitokyo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;LightSlateGray&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward AA&lt;/span&gt;[[Special wards of Tokyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東京特別区部}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||8,637,098||621.81||13,890|| ||
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Adachi, Tokyo|Adachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|足立区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||629,392||53.20||11,830||1947-03-13||[http://www.city.adachi.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Arakawa, Tokyo|Arakawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|荒川区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||194,777||10.20||18,262||1947-03-13||[http://www.city.arakawa.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Bunkyō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|文京区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||194,933||11.31||16,009||1947-03-13||[http://www.city.bunkyo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Chiyoda, Tokyo|Chiyoda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|千代田区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||43,802||11.64||3,763||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20031011182823/http://city.chiyoda.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Chūō, Tokyo|Chūō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中央区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||104,997||10.15||10,344||1947-03-13||[http://www.city.chuo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Edogawa, Tokyo|Edogawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江戸川区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||661,386||49.86||13,264||1947-03-13||[http://www.city.edogawa.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Itabashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|板橋区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||529,059||32.17||16,445||1947-03-13||[http://www.city.itabashi.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Katsushika]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|葛飾区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||428,066||34.84||12,286||1947-03-13||[http://www.city.katsushika.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Kita, Tokyo|Kita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||330,646||20.59||15,885||1947-03-13||[http://www.city.kita.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Kōtō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江東区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||436,337||39.80||10,963||1947-03-13||[http://www.city.koto.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Meguro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|目黒区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||267,798||14.70||18,217||1947-03-13||[http://www.city.meguro.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Minato, Tokyo|Minato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|港区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||205,196||20.34||10,088||1947-03-13||[http://www.city.minato.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Nakano, Tokyo|Nakano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中野区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||312,939||15.59||20,097||1947-03-13||[http://www.city.tokyo-nakano.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Nerima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|練馬区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||702,202||48.16||14,580||1947-08-01||[http://www.city.nerima.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ota&lt;/span&gt;[[Ōta, Tokyo|Ōta]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大田区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||674,590||59.46||11,345||1947-03-13||[http://www.city.ota.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Setagaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|世田谷区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||855,416||58.08||14,728||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20020926224343/http://www.city.setagaya.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Shibuya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|渋谷区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||205,512||15.11||13,337||1947-03-13||[http://www.city.shibuya.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Shinagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|品川区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||353,887||22.72||15,576||1947-03-13||[http://www.city.shinagawa.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Shinjuku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新宿区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||309,463||18.23||16,975||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20100514200320/http://www.city.shinjuku.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Suginami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|杉並区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||534,981||34.02||15,725||1947-03-13||[http://www.city.suginami.tokyo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131027233626/http://www.city.suginami.tokyo.jp/ |date=2013-10-27 }}
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Sumida, Tokyo|Sumida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|墨田区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||237,433||13.75||16,079||1947-03-13||[http://www.city.sumida.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Taitō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|台東区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||168,277||10.08||16,139||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20031011164358/http://www.city.taito.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Toshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊島区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||256,009||13.01||19,428||1947-03-13||[http://www.city.toshima.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Tottori, Tottori|Tottori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鳥取市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tottori}}||200,315||765.66||262||1889-10-01||[http://www.city.tottori.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yonago, Tottori|Yonago]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|米子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tottori}}||149,140||132.21||1,128||1927-04-01||[http://www.city.yonago.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kurayoshi, Tottori|Kurayoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|倉吉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tottori}}||51,453||272.15||189||1953-10-01||[http://www.city.kurayoshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakaiminato, Tottori|Sakaiminato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|境港市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tottori}}||35,908||28.79||1,247||1956-04-01||[http://www.city.sakaiminato.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Toyama, Toyama|Toyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||421,116||1,241.85||339||1889-04-01||[http://www.city.toyama.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uozu, Toyama|Uozu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|魚津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||45,945||200.63||229||1952-04-01||[http://www.city.uozu.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Himi, Toyama|Himi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|氷見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||53,316||230.47||231||1952-08-01||[http://www.city.himi.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Namerikawa, Toyama|Namerikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|滑川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||33,789||54.61||619||1954-03-01||[http://www.city.namerikawa.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tonami, Toyama|Tonami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|砺波市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||49,396||126.96||389||1954-04-01||[http://www.city.tonami.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Oyabe, Toyama|Oyabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小矢部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||32,656||134.11||244||1962-08-01||[http://www.city.oyabe.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nanto, Toyama|Nanto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南砺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||57,061||668.86||85.3||2004-11-01||[http://www.city.nanto.toyama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051201124816/http://www.city.nanto.toyama.jp/webapps/www/english/index.html |date=2005-12-01 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takaoka, Toyama|Takaoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||178,965||209.38||855||2005-11-01||[http://www.city.takaoka.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Imizu, Toyama|Imizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|射水市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||94,691||109.18||867||2005-11-01||[http://www.city.imizu.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kurobe, Toyama|Kurobe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|黒部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||42,612||426.34||99.9||2006-03-31||[https://web.archive.org/web/20110511173958/http://kurobe.city.kurobe.toyama.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Wakayama, Wakayama|Wakayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|和歌山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||372,175||209.23||1,779||1889-04-01||[http://www.city.wakayama.wakayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kainan, Wakayama|Kainan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|海南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||55,877||101.18||552||1934-05-01||[http://www.city.kainan.wakayama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210075705/http://www.city.kainan.wakayama.jp/ |date=2021-02-10 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tanabe, Wakayama|Tanabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|田辺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||80,478||1,026.77||78.4||1942-05-20||[http://www.city.tanabe.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gobo&lt;/span&gt;[[Gobō, Wakayama|Gobō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|御坊市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||26,335||43.93||599||1954-04-01||[http://www.city.gobo.wakayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Arida, Wakayama|Arida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|有田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||31,194||36.92||845||1956-05-01||[http://www.city.arida.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shingu&lt;/span&gt;[[Shingū, Wakayama|Shingū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||32,654||255.43||128||2005-10-01||[https://web.archive.org/web/20070116052751/http://www2.city.shingu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kinokawa, Wakayama|Kinokawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|紀の川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||67,192||228.24||294||2005-11-07||[http://www.city.kinokawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hashimoto, Wakayama|Hashimoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|橋本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||67,505||130.31||518||2006-03-01||[http://www.city.hashimoto.wakayama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060427091637/http://www.city.hashimoto.wakayama.jp/ |date=2006-04-27 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwade, Wakayama|Iwade]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩出市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||51,843||38.50||1,347||2006-04-01||[http://www.city.iwade.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yamagata, Yamagata|Yamagata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山形市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||255,370||381.34||670||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20031019034152/http://www.city.yamagata.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yonezawa, Yamagata|Yonezawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|米沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||91,704||548.74||167||1889-04-01||[http://www.city.yonezawa.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shinjo&lt;/span&gt;[[Shinjō, Yamagata|Shinjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新庄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||39,808||223.08||178||1949-04-01||[http://www.city.shinjo.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sagae, Yamagata|Sagae]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|寒河江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||43,299||139.08||311||1954-08-01||[https://web.archive.org/web/20130517025028/http://www.city.sagae.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kaminoyama, Yamagata|Kaminoyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||35,086||240.95||146||1954-10-01||[https://web.archive.org/web/20100325194842/http://www.city.kaminoyama.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Murayama, Yamagata|Murayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|村山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||27,586||196.83||140||1954-11-01||[https://web.archive.org/web/20221024104751/https://www.city.murayama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagai, Yamagata|Nagai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||30,285||214.69||141||1954-11-15||[http://www.city.nagai.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tendo&lt;/span&gt;[[Tendō, Yamagata|Tendō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|天童市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||63,470||113.01||562||1958-10-01||[https://web.archive.org/web/20100613015952/http://www.city.tendo.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashine, Yamagata|Higashine]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東根市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||46,141||207.17||223||1958-11-03||[http://www.city.higashine.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Obanazawa, Yamagata|Obanazawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尾花沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||19,937||372.32||53.5||1959-04-10||[http://www.city.obanazawa.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nan'yo&lt;/span&gt;[[Nan'yō, Yamagata|Nan'yō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南陽市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||34,542||160.70||215||1967-04-01||[http://www.city.nanyo.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuruoka, Yamagata|Tsuruoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鶴岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||140,097||1,311.51||107||2005-10-01||[http://www.city.tsuruoka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakata, Yamagata|Sakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|酒田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||114,964||602.79||191||2005-11-01||[http://www.city.sakata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ube, Yamaguchi|Ube]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||176,370||287.69||613||1921-11-01||[http://www.city.ube.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hofu&lt;/span&gt;[[Hōfu, Yamaguchi|Hōfu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|防府市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||116,393||188.59||617||1936-08-25||[http://www.city.hofu.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kudamatsu, Yamaguchi|Kudamatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||54,026||89.36||605||1939-11-03||[https://web.archive.org/web/20080212033246/http://www.city.kudamatsu.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shunan&lt;/span&gt;[[Shūnan, Yamaguchi|Shūnan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|周南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||150,299||656.25||229||2003-04-21||[http://www.city.shunan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hikari, Yamaguchi|Hikari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|光市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||53,274||91.94||579||2004-10-04||[http://www.city.hikari.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Shimonoseki, Yamaguchi|Shimonoseki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下関市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||286,073||716.06||400||2005-02-13||[http://www.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020094055/http://www.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/seisaku/kokusai/gaikoku/ |date=2014-10-20 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yanai, Yamaguchi|Yanai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柳井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||35,438||139.90||253||2005-02-21||[http://www.city-yanai.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hagi, Yamaguchi|Hagi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|萩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||55,831||698.87||79.9||2005-03-06||[http://www.city.hagi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagato, Yamaguchi|Nagato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長門市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||39,825||357.92||111||2005-03-22||[http://www.city.nagato.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;San'yo-Onoda&lt;/span&gt;[[San'yō-Onoda, Yamaguchi|San'yō-Onoda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山陽小野田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||65,523||132.99||493||2005-03-22||[http://www.city.sanyo-onoda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yamaguchi, Yamaguchi|Yamaguchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山口市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||192,008||730.23||263||2005-10-01||[http://www.city.yamaguchi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwakuni, Yamaguchi|Iwakuni]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩国市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||146,885||872.71||168||2006-03-20||[http://www.city.iwakuni.yamaguchi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090926071949/http://www.city.iwakuni.yamaguchi.jp/ |date=2009-09-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mine, Yamaguchi|Mine]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美祢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||17,355||228.25||76.0||2008-03-21||[http://www2.city.mine.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kofu&lt;/span&gt;[[Kōfu, Yamanashi|Kōfu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|甲府市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||199,374||212.41||939||1889-07-01||[http://www.city.kofu.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujiyoshida, Yamanashi|Fujiyoshida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富士吉田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||51,879||121.83||426||1951-03-20||[http://www.city.fujiyoshida.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuru, Yamanashi|Tsuru]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|都留市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||34,439||161.58||213||1954-04-29||[http://www.city.tsuru.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otsuki&lt;/span&gt;[[Ōtsuki, Yamanashi|Ōtsuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大月市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||29,869||280.30||107||1954-08-08||[http://www.city.otsuki.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nirasaki, Yamanashi|Nirasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|韮崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||33,539||143.73||233||1954-10-10||[https://web.archive.org/web/20040630220735/http://www.city.nirasaki.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minami-Alps, Yamanashi|Minami-Alps]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南アルプス市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||72,295||264.06||274||2003-04-01||[http://www.city.minami-alps.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kai, Yamanashi|Kai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|甲斐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||74,077||71.94||1,030||2004-09-01||[http://www.city.kai.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fuefuki, Yamanashi|Fuefuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|笛吹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||71,184||201.92||353||2004-10-12||[http://www.city.fuefuki.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北杜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||47,754||602.89||79.2||2004-11-01||[http://www.city.hokuto.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uenohara, Yamanashi|Uenohara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上野原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||28,295||170.65||166||2005-02-13||[http://www.city.uenohara.yamanashi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151107094120/http://www.city.uenohara.yamanashi.jp/ |date=2015-11-07 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山梨市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||38,202||289.87||132||2005-03-22||[http://www.city.yamanashi.yamanashi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000901231441/http://www.city.yamanashi.yamanashi.jp/ |date=2000-09-01 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koshu&lt;/span&gt;[[Kōshū, Yamanashi|Kōshū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|甲州市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||35,072||264.01||133||2005-11-01||[http://www.city.koshu.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chuo&lt;/span&gt;[[Chūō, Yamanashi|Chūō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中央市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||31,875||31.81||1,002||2006-02-20||[http://www.city.chuo.yamanashi.jp/]
|}

== Dissolved cities ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!City!!Japanese!!Prefecture!!Founded!!Dissolved!!Merged division
|-
|Moriyama||{{large|{{lang|ja|守山市}}}}||Aichi||1954-06-01||1963-02-15||merged into [[Nagoya]]
|-
|[[Bisai, Aichi|Bisai]]||{{large|{{lang|ja|尾西市}}}}||Aichi||1955-01-01||2005-04-01||merged into [[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]]
|-
|Shinshiro {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|新城市}}}}||Aichi||1958-11-01||2005-10-01||merged with Hōrai, Tsukude → [[Shinshiro, Aichi|Shinshiro]] {{small|(current)}}
|-
|[[Honjō, Akita|Honjō]]||{{large|{{lang|ja|本荘市}}}}||Akita||1954-03-31||2005-05-22||merged with Chōkai, Higashiyuri, Iwaki, Nishime, Ōuchi, Yashima, Yuri → [[Yurihonjō]]
|-
|[[Ōmagari, Akita|Ōmagari]]||{{large|{{lang|ja|大曲市}}}}||Akita||1954-05-03||2005-03-22||merged with Kamioka, Kyōwa, Nakasen, Nishisenboku, Ōta, Semboku, Nangai → [[Daisen, Akita|Daisen]]
|-
|Yuzawa {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|湯沢市}}}}||Akita||1954-03-31||2005-03-22||merged with Inakawa, Minase, Ogachi → [[Yuzawa, Akita|Yuzawa]] {{small|(current)}}
|-
|Oga {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|男鹿市}}}}||Akita||1954-03-31||2005-03-22||merged with Wakami → [[Oga, Akita|Oga]] {{small|(current)}}
|-
|Yokote {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|横手市}}}}||Akita||1951-04-01||2005-10-01||merged with Hiraka+Jūmonji, Masuda, Omonogawa, Ōmori, Sannai, Taiyū → [[Yokote, Akita|Yokote]] {{small|(current)}}
|-
|Noshiro {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|能代市}}}}||Akita||1940-10-01||2005-10-01||merged with Futatsui → [[Noshiro, Akita|Noshiro]] {{small|(current)}}
|-
|Towada {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|十和田市}}}}||Aomori||1955-02-01||2005-03-28||merged with Towadako → [[Towada, Aomori|Towada]] {{small|(current)}}
|-
|Goshogawara {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|五所川原市}}}}||Aomori||1955-02-01||2005-03-28||merged with Kanagi, Shiura → [[Goshogawara, Aomori|Goshogawara]] {{small|(current)}}
|-
|Aomori {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|青森市}}}}||Aomori||1898-04-01||2005-04-01||merged with Namioka → [[Aomori, Aomori|Aomori]] {{small|(current)}}
|-
|Hirosaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|弘前市}}}}||Aomori||1889-04-01||2006-11-15||merged with Iwaki, Sōma → [[Hirosaki]] {{small|(current)}}
|-
|Ichihara {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|市原市}}}}||Chiba||1963-05-01||1967-10-01||merged with Nansō, Kamo → [[Ichihara, Chiba|Ichihara]] {{small|(current)}}
|-
|Mobara {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|茂原市}}}}||Chiba||1952-04-01||1972-05-01||merged with Honnō → [[Mobara]] {{small|(current)}}
|-
|Kamogawa {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|鴨川市}}}}||Chiba||1971-03-31||2005-02-11||merged with Amatsukominato → [[Kamogawa, Chiba|Kamogawa]] {{small|(current)}}
|-
|Asahi {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|旭市}}}}||Chiba||1954-07-01||2005-07-01||merged with Hikata, Iioka, Unakami → [[Asahi, Chiba|Asahi]] {{small|(current)}}
|-
|[[Yōkaichiba, Chiba|Yōkaichiba]]||{{large|{{lang|ja|八日市場市}}}}||Chiba||1954-07-01||2006-01-23||merged with Nosaka → [[Sōsa]]
|-
|[[Sawara, Chiba|Sawara]]||{{large|{{lang|ja|佐原市}}}}||Chiba||1951-03-15||2006-03-27||merged with Kurimoyo, Omigawa, Yamada → [[Katori, Chiba|Katori]]
|-
|[[Iyomishima, Ehime|Iyomishima]]||{{large|{{lang|ja|伊予三島市}}}}||Ehime||1954-11-01||2004-04-01||merged with Kawanoe, Doi, Shingū → [[Shikokuchūō]]
|-
|[[Kawanoe, Ehime|Kawanoe]]||{{large|{{lang|ja|川之江市}}}}||Ehime||1954-11-01||2004-04-01||merged with Iyomishima, Doi, Shingū → [[Shikokuchūō]]
|-
|Saijō {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|西条市}}}}||Ehime||1941-04-29||2004-11-01||merged with Tōyo, Komatsu, Tanbara → [[Saijō, Ehime|Saijō]] {{small|(current)}}
|-
|[[Tōyo, Ehime|Tōyo]]||{{large|{{lang|ja|東予市}}}}||Ehime||1972-10-01||2004-11-01||merged with Saij, Komatsu, Tanbara → [[Saijō, Ehime|Saijō]] {{small|(current)}}
|-
|[[Hōjō, Ehime|Hōjō]]||{{large|{{lang|ja|北条市}}}}||Ehime||1958-11-01||2005-01-01||merged into [[Matsuyama, Ehime|Matsuyama]]
|-
|Ōzu {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|大洲市}}}}||Ehime||1954-09-01||2005-01-11||merged with Hijikawa, Nagahama, Kawabe → [[Ōzu, Ehime|Ōzu]] {{small|(current)}}
|-
|Imabari {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|今治市}}}}||Ehime||1920-02-11||2005-01-16||merged with Hakata, Kamiura, Kikuma, Miyakubo, Namikata, [[Ōmishima, Ehime|Ōmishima]] Ōnishi, Tamagawa, Yoshiumi, Asakura, Sekizen → [[Imabari, Ehime|Imabari]] {{small|(current)}}
|-
|Yawatahama {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|八幡浜市}}}}||Ehime||1935-02-11||2005-04-01||merged with Honai → [[Yawatahama, Ehime|Yawatahama]] {{small|(current)}}
|-
|Iyo {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|伊予市}}}}||Ehime||1955-01-01||2005-04-01||merged with Nakayama, Futami → [[Iyo, Ehime|Iyo]] {{small|(current)}}
|-
|Uwajima {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|宇和島市}}}}||Ehime||1921-08-01||2005-08-01||merged with Mima, Tsushima, Yoshida → [[Uwajima, Ehime|Uwajima]] {{small|(current)}}
|-
|[[Takefu, Fukui|Takefu]]||{{large|{{lang|ja|武生市}}}}||Fukui||1948-04-01||2005-1001||merged with Imadate → [[Echizen, Fukui|Echizen]]
|-
|[[Moji-ku, Kitakyūshū|Moji]]||{{large|{{lang|ja|門司市}}}}||Fukuoka||1899-04-01||1963-02-10||merged with Kokura, Tobata, Yahata, Wakamatsu → [[Kitakyushu]]
|-
|[[Kokura]]||{{large|{{lang|ja|小倉市}}}}||Fukuoka||1900-04-01||1963-02-10||merged with Moji, Tobata, Yahata, Wakamatsu → [[Kitakyushu]]
|-
|[[Tobata-ku, Kitakyūshū|Tobata]]||{{large|{{lang|ja|戸畑市}}}}||Fukuoka||1924-09-01||1963-02-10||merged with Moji, Kokura, Yahata, Wakamatsu → [[Kitakyushu]]
|-
|[[Yahata, Fukuoka|Yahata]]||{{large|{{lang|ja|八幡市}}}}||Fukuoka||1917-03-01||1963-02-10||merged with Moji, Kokura, Tobata, Wakamatsu → [[Kitakyushu]]
|-
|[[Wakamatsu-ku, Kitakyūshū|Wakamatsu]]||{{large|{{lang|ja|若松市}}}}||Fukuoka||1914-04-01||1963-02-10||merged with Moji, Kokura, Tobata, Yahata → [[Kitakyushu]]
|-
|Iizuka {{small|(previous A)}}||{{large|{{lang|ja|飯塚市}}}}||Fukuoka||1932-01-20||1963-04-01||merged with Kobukuro, Futase, Chinzei → Iizuka {{small|(previous B)}}
|-
|Munakata||{{large|{{lang|ja|宗像市}}}}||Fukuoka||1981-04-01||2003-04-01||merged with Genkai → [[Munakata, Fukuoka|Munakata]] {{small|(current)}}
|-
|Yanagawa||{{large|{{lang|ja|柳川市}}}}||Fukuoka||1952-04-01||2005-03-21||merged with Yamato, Mitsuhashi → [[Yanagawa, Fukuoka|Yanagawa]] {{small|(current)}}
|-
|[[Amagi, Fukuoka|Amagi]]||{{large|{{lang|ja|甘木市}}}}||Fukuoka||1954-04-01||2006-03-20||merged with Asakura, Haki → [[Asakura, Fukuoka|Asakura]]
|-
|Iizuka {{small|(previous B)}}||{{large|{{lang|ja|飯塚市}}}}||Fukuoka||1963-04-01||2006-03-26||merged with Chikuho, Honami, Kaita, Shōnai → [[Iizuka, Fukuoka|Iizuka]] {{small|(current)}}
|-
|[[Yamada, Fukuoka|Yamada]]||{{large|{{lang|ja|山田市}}}}||Fukuoka||1954-04-01||2006-03-27||merged with Inatsuki, Kaho, Usui → [[Kama, Fukuoka|Kama]]
|-
|[[Maebaru, Fukuoka|Maebaru]]||{{large|{{lang|ja|前原市}}}}||Fukuoka||1992-10-01||2010-01-01||merged with Nijō, Shima → [[Itoshima, Fukuoka|Itoshima]]
|-
|Kōriyama {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|郡山市}}}}||Fukushima||1924-09-01||1965-05-01||merged with Nishida, Nakata → [[Kōriyama]] {{small|(current)}}
|-
|Taira||{{large|{{lang|ja|平市}}}}||Fukushima||1937-06-01||1966-10-01||merged with Iwaki {{small|(previous)}}, Jōban, Uchigō, Nakoso → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(current)}}
|-
|Iwaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|磐城市}}}}||Fukushima||1954-03-31||1966-10-01||merged with Taira, Jōban, Uchigō, Nakoso → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(current)}}
|-
|Jōban||{{large|{{lang|ja|常磐市}}}}||Fukushima||1954-03-31||1966-10-01||merged with Taira, Iwaki {{small|(previous)}}, Uchigō, Nakoso → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(current)}}
|-
|Uchigō||{{large|{{lang|ja|内郷市}}}}||Fukushima||1954-10-01||1966-10-01||merged with Taira, Iwaki {{small|(previous)}}, Jōban, Nakoso → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(current)}}
|-
|Nakoso||{{large|{{lang|ja|勿来市}}}}||Fukushima||1955-04-29||1966-10-01||merged with Taira, Iwaki {{small|(previous)}}, Jōban, Uchigō → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(current)}}
|-
|Shirakawa {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|白河市}}}}||Fukushima||1949-04-01||2005-11-07||merged with Taishin, Higashi, Omotegō → [[Shirakawa, Fukushima|Shirakawa]] {{small|(current)}}
|-
|Nihonmatsu {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|二本松市}}}}||Fukushima||1958-10-01||2005-12-01||merged with Adachi, Iwashiro, Tōwa → [[Nihonmatsu, Fukushima|Nihonmatsu]] {{small|(current)}}
|-
|[[Haramachi, Fukushima|Haramachi]]||{{large|{{lang|ja|原町市}}}}||Fukushima||1954-03-20||2006-01-01||merged with Kashima, Odaka → [[Minamisōma]]
|-
|Kitakata {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|喜多方市}}}}||Fukushima||1954-03-31||2006-01-04||merged with Shiokawa, Yamato, Atsushiokanō, Takasato → [[Kitakata, Fukushima|Kitakata]] {{small|(current)}}
|-
|Ena {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|恵那市}}}}||Gifu||1954-04-01||2004-10-25||merged with Akechi, Iwamura, Kamiyahagi, Yamaoka, Kushihara → [[Ena, Gifu|Ena]] {{small|(current)}}
|-
|Isesaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|伊勢崎市}}}}||Gunma||1940-09-13||2005-01-01||merged with Akabori, Sakai, Azuma → [[Isesaki, Gunma|Isesaki]] {{small|(current)}}
|-
|Ōta {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|太田市}}}}||Gunma||1948-05-03||2005-03-28||merged with Nitta, Ojima, Yabuzukahon → [[Ōta, Gunma|Ōta]] {{small|(current)}}
|-
|Shibukawa {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|渋川市}}}}||Gunma||1954-04-01||2006-02-20||merged with Ikaho, Komochi, Onogami, Akagi, Kitatachibana → [[Shibukawa, Gunma|Shibukawa]] {{small|(current)}}
|-
|Annaka {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|安中市}}}}||Gunma||1958-11-01||2006-03-18||merged with Matsuida → [[Annaka, Gunma|Annaka]] {{small|(current)}}
|-
|Tomioka {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|富岡市}}}}||Gunma||1954-04-01||2006-03-27||merged with Myōgi → [[Tomioka, Gunma|Tomioka]] {{small|(current)}}
|-
|Fukuyama {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|福山市}}}}||Hiroshima||1916-07-01||1966-05-01||merged with Matsunaga → [[Fukuyama, Hiroshima|Fukuyama]] {{small|(current)}}
|-
|Matsunaga||{{large|{{lang|ja|松永市}}}}||Hiroshima||1954-03-31||1966-05-01||merged with Fukuyama {{small|(previous)}} → [[Fukuyama, Hiroshima|Fukuyama]] {{small|(current)}}
|-
|Miyoshi||{{large|{{lang|ja|三次市}}}}||Hiroshima||1954-03-31||2004-04-01||merged with Kisa, Mirasaka, Miwa, Funo, Kimita, Sakugi, Kōnu → [[Miyoshi, Hiroshima|Miyoshi]] {{small|(current)}}
|-
|Mihara||{{large|{{lang|ja|三原市}}}}||Hiroshima||1936-11-15||2005-03-22||merged with Daiwa, Kui, Hongō → [[Mihara, Hiroshima|Mihara]] {{small|(current)}}
|-
|Shōbara||{{large|{{lang|ja|庄原市}}}}||Hiroshima||1954-03-31||2005-03-31||merged with Hiwa, Kuchiwa, Saijō, Takano, Tōjō, Sōryō → [[Shōbara, Hiroshima|Shōbara]] {{small|(current)}}
|-
|[[Innoshima, Hiroshima|Innoshima]]||{{large|{{lang|ja|原町市}}}}||Hiroshima||1953-05-01||2006-01-10||merged with Setoda into [[Onomichi, Hiroshima|Onomichi]]
|-
|Kushiro {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|釧路市}}}}||Hokkaido||1922-08-01||2005-10-11||merged with Akan, Onbetsu → [[Kushiro, Hokkaido|Kushiro]] {{small|(current)}}
|-
|Kitami {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|北見市}}}}||Hokkaido||1942-06-10||2006-03-05||merged with Rubeshibe, Tanno, Tokoro → [[Kitami, Hokkaido|Kitami]] {{small|(current)}}
|-
|Shibetsu {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|士別市}}}}||Hokkaido||1954-07-01||2005-09-01||merged with Asahi → [[Shibetsu, Hokkaido|Shibetsu]] {{small|(current)}}
|-
|Nayoro {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|名寄市}}}}||Hokkaido||1956-04-01||2006-03-27||merged with Fūren → [[Nayoro, Hokkaido|Nayoro]] {{small|(current)}}
|-
|Kameda||{{large|{{lang|ja|亀田市}}}}||Hokkaido||1971-11-01||1973-12-01||merged into [[Hakodate, Hokkaido|Hakodate]]
|-
|Amagasaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|尼崎市}}}}||Hyōgo||||1936-04-01||
|-
|Miki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|三木市}}}}||Hyōgo||||1954-07-01||
|-
|Toyooka {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|豊岡市}}}}||Hyōgo||||2005-04-01||
|-
|Nishiwaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|西脇市}}}}||Hyōgo||||2005-10-01||
|-
|Tatsuno||{{large|{{lang|ja|龍野市}}}}||Hyōgo||||2005-10-01||
|-
|Sumoto {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|洲本市}}}}||Hyōgo||||2006-02-11||
|-
|Katsuta||{{large|{{lang|ja|勝田市}}}}||Ibaraki||||1994-11-01||
|-
|Nakaminato||{{large|{{lang|ja|那珂湊市}}}}||Ibaraki||||1994-11-01||
|-
|[[Iwai, Ibaraki|Iwai]]||{{large|{{lang|ja|岩井市}}}}||Ibaraki||||2005-03-22||
|-
|[[Shimodate, Ibaraki|Shimodate]]||{{large|{{lang|ja|下館市}}}}||Ibaraki||||2005-03-28||
|-
|Koga {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|古河市}}}}||Ibaraki||||2005-09-12||
|-
|Ishioka {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|石岡市}}}}||Ibaraki||||2005-10-01||
|-
|Kasama {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|笠間市}}}}||Ibaraki||||2006-03-19||
|-
|Nanao {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|七尾市}}}}||Ishikawa||||2004-10-01||
|-
|[[Mattō, Ishikawa|Mattō]]||{{large|{{lang|ja|松任市}}}}||Ishikawa||||2005-02-01||
|-
|Kaga {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|加賀市}}}}||Ishikawa||||2005-10-01||
|-
|Wajima {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|輪島市}}}}||Ishikawa||||2006-02-01||
|-
|Ichinoseki {{small|(previous A)}}||{{large|{{lang|ja|一関市}}}}||Iwate||||1955-01-01||
|-
|Kamaishi {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|釜石市}}}}||Iwate||||1955-04-01||
|-
|Kitakami {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|北上市}}}}||Iwate||||1991-04-01||
|-
|Miyako {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|宮古市}}}}||Iwate||||2005-06-06||
|-
|Ichinoseki {{small|(previous B)}}||{{large|{{lang|ja|一関市}}}}||Iwate||||2005-09-20||
|-
|Tōno {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|遠野市}}}}||Iwate||||2005-10-01||
|-
|Hanamaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|花巻市}}}}||Iwate||||2006-01-01||
|-
|Ninohe {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|二戸市}}}}||Iwate||||2006-01-01||
|-
|[[Mizusawa, Iwate|Mizusawa]]||{{large|{{lang|ja|水沢市}}}}||Iwate||||2006-02-20||
|-
|[[Esashi, Iwate|Esashi]]||{{large|{{lang|ja|江刺市}}}}||Iwate||||2006-02-20||
|-
|Kuji {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|久慈市}}}}||Iwate||||2006-03-06||
|-
|Marugame {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|丸亀市}}}}||Kagawa||||2005-03-22||
|-
|Kan'onji {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|観音寺市}}}}||Kagawa||||2005-10-11||
|-
|Kagoshima {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|鹿児島市}}}}||Kagoshima||||1967-04-29||
|-
|Taniyama||{{large|{{lang|ja|谷山市}}}}||Kagoshima||||1967-04-29||
|-
|Sendai {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|川内市}}}}||Kagoshima||||2004-10-12||
|-
|[[Kushikino, Kagoshima|Kushikino]]||{{large|{{lang|ja|串木野市}}}}||Kagoshima||||2005-10-11||
|-
|[[Kaseda, Kagoshima|Kaseda]]||{{large|{{lang|ja|加世田市}}}}||Kagoshima||||2005-11-07||
|-
|[[Kokubu, Kagoshima|Kokubu]]||{{large|{{lang|ja|国分市}}}}||Kagoshima||||2005-11-07||
|-
|Kanoya {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|鹿屋市}}}}||Kagoshima||||2006-01-01||
|-
|Ibusuki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|指宿市}}}}||Kagoshima||||2006-01-01||
|-
|Izumi {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|出水市}}}}||Kagoshima||||2006-03-13||
|-
|[[Naze, Kagoshima|Naze]]||{{large|{{lang|ja|名瀬市}}}}||Kagoshima||||2006-03-20||
|-
|[[Ōkuchi, Kagoshima|Ōkuchi]]||{{large|{{lang|ja|大口市}}}}||Kagoshima||||2008-11-01||
|-
|[[Yuzhno-Sakhalinsk|Toyohara]]||{{large|{{lang|ja|豊原市}}}}||Karafuto||1937-07-01||1949-06-01||renounced [[Karafuto Prefecture|Karafuto]] sovereign rights to the USSR
|-
|[[Hatogaya]]||{{large|{{lang|ja|鳩ヶ谷市}}}}||Saitama||1967-03-01||2011-10-11||merged into [[Kawaguchi, Saitama|Kawaguchi]]
|-
|[[Ōmiya, Saitama|Ōmiya]]||{{large|{{lang|ja|大宮市}}}}||Saitama||1940-11-03||2001-05-01||merged into [[Saitama, Saitama|Saitama]]
|-
|[[Imaichi, Tochigi|Imaichi]]||{{large|{{lang|ja|今市市}}}}||Tochigi||1954-03-31||2006-03-20||merged into [[Nikkō]]
|-
|[[Tokyo City|Tokyo]]||{{large|{{lang|ja|東京市}}}}||Tokyo-fu||1889-05-01||1943-07-01||merged with [[Tokyo Prefecture|Tokyo-fu]] → [[Tokyo|Tokyo Metropolis]] {{small|(see [[Special wards of Tokyo|Special wards]])}}
|-
|[[Akigawa, Tokyo|Akigawa]]||{{large|{{lang|ja|秋川市}}}}||Tokyo||1972-05-05||1995-09-01||merged with Itsukaichi → [[Akiruno, Tokyo|Akiruno]]
|-
|[[Tanashi, Tokyo|Tanashi]]||{{large|{{lang|ja|田無市}}}}||Tokyo||1967-01-01||2001-01-21||merged with Hōya → [[Nishitōkyō, Tokyo|Nishitōkyō]]
|-
|[[Hōya, Tokyo|Hōya]]||{{large|{{lang|ja|保谷市}}}}||Tokyo||1967-01-01||2001-01-21||merged with Tanashi → [[Nishitōkyō, Tokyo|Nishitōkyō]]
|}

== ප්‍රභව දත්ත ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ප්‍රාන්තය !! ජනගහනය දක්වා ඇති දිනය !! මූලාශ්‍රය
|-
|Aichi||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.aichi.jp/toukei/ 月報　あいちの人口].  Toyokawa's data is adopted the total of Otowa, Mito, and Toyokawa before the recent merger.&lt;/ref&gt;
|-
|Akita||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.akita.lg.jp/icity/browser?ActionCode=content&amp;ContentID=1132639874531&amp;SiteID=0 美の国あきたネット [秋田県の人口と世帯(月報)過去データ&amp;#93;&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018231802/http://www.pref.akita.lg.jp/icity/browser?ActionCode=content&amp;ContentID=1132639874531&amp;SiteID=0 |date=2007-10-18 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Aomori||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pref.aomori.lg.jp/tokei/major/jinko.html |title=青森県人口移動統計調査 |access-date=2008-02-16 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924115557/http://www.pref.aomori.lg.jp/tokei/major/jinko.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Chiba||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.chiba.lg.jp/syozoku/b_toukei/joujuujinkou/census-j.html 毎月常住人口調査月報インデックス&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014143831/http://www.pref.chiba.lg.jp/syozoku/b_toukei/joujuujinkou/census-j.html |date=2007-10-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Ehime||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.ehime.jp/toukeibox/toukeika-01.htm 愛媛県統計BOX 推計人口] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308113720/http://www.pref.ehime.jp/toukeibox/toukeika-01.htm |date=2008-03-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Fukui||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.fukui.jp/www/toppage/0000000000000/APM03000.html 福井県の人口と世帯（推計）] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080214003845/http://toukei.pref.fukui.jp/www/toppage/0000000000000/APM03000.html |date=2008-02-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Fukuoka||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.toukei.pref.fukuoka.jp/search/1/1004.html 月報「福岡県の人口と世帯（推計）」] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080205185609/http://www.toukei.pref.fukuoka.jp/search/1/1004.html |date=2008-02-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Fukushima||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Citation |title=ふくしま統計情報ボックス 福島県の推計人口&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.pref.fukushima.jp/toukei/html/01/m-jinko/gepo.html |access-date=2021-03-23 |archive-date=2012-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212135609/http://www.pref.fukushima.jp/toukei/html/01/m-jinko/gepo.html }}&lt;/ref&gt;
|-
|Gifu||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.gifu.lg.jp/pref/s11111/data/jinko/jinko.htm 岐阜県統計課（岐阜県の人口・世帯数 調査結果）&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014004928/http://www.pref.gifu.lg.jp/pref/s11111/data/jinko/jinko.htm#new |date=2007-10-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Gunma||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.gunma.jp/IDJ.htm 基本統計・群馬県移動人口調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102214607/http://toukei.pref.gunma.jp/IDJ.htm |date=2007-11-02 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Hiroshima||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://db1.pref.hiroshima.jp/data/geppou/jinkou/saisin/jinkou_gaiyou.htm 推計人口（甲調査）第３表] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221101232/http://db1.pref.hiroshima.jp/data/geppou/jinkou/saisin/jinkou_gaiyou.htm |date=2008-02-21 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Hokkaidō||2012-03-31||&lt;ref&gt;[http://www.pref.hokkaido.lg.jp/ss/tuk/900brr/index2.htm 住民基本台帳人口・世帯数]&lt;/ref&gt;
|-
|Hyōgo||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://web.pref.hyogo.jp/ac08/ac08_5_000000004.html 兵庫県/推計人口&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013000756/http://web.pref.hyogo.jp/ac08/ac08_5_000000004.html |date=2007-10-13 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Ibaraki||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.ibaraki.jp/tokei/betu/jinko/getsu/index.htm 茨城県の人口と世帯（推計）&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080325190656/http://www.pref.ibaraki.jp/tokei/betu/jinko/getsu/index.htm |date=2008-03-25 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Ishikawa||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.ishikawa.jp/search/min.asp?sc_id=10 いしかわ統計指標ランド 石川県の統計情報ポータルサイト&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Iwate||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www2.pref.iwate.jp/h/hp0206/ToukeiDB.nsf/A_ResultChousa?OpenAgent&amp;C=I002 毎月人口推計の概要] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060218143311/http://www2.pref.iwate.jp/h/hp0206/ToukeiDB.nsf/A_ResultChousa?OpenAgent&amp;C=I002 |date=2006-02-18 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kagawa||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kagawa.jp/toukei/Population.htm 統計速報(香川県推計人口及び人口移動)&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080129073738/http://www.pref.kagawa.jp/toukei/Population.htm |date=2008-01-29 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kagoshima||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kagoshima.jp/tokei/bunya/jinko/suikei/index.html 鹿児島県毎月推計人口] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080311024207/http://www.pref.kagoshima.jp/tokei/bunya/jinko/suikei/index.html |date=2008-03-11 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kanagawa||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html 神奈川県の人口と世帯 : 神奈川県&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424041142/http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html |date=2012-04-24 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kōchi||2008-02-29||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kochi.jp/~toukei/index.htm 住民基本台帳人口移動] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226085040/http://www.pref.kochi.jp/~toukei/index.htm |date=2008-02-26 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kumamoto||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kumamoto.jp/statistics/jinko/jinko/geppo.htm 熊本県の人口と世帯数 月報&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://archive.is/20011120195824/http://www.pref.kumamoto.jp/statistics/jinko/jinko/geppo.htm |date=2001-11-20 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kyoto||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/data/a0300i.html |title=Archived copy |access-date=2008-03-02 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080225175115/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/data/a0300i.html |archive-date=2008-02-25 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Mie||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.mie.jp/DATABOX/library.htm#jinko みえDataBox（データライブラリ）毎月調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080306000722/http://www.pref.mie.jp/databox/library.htm |date=2008-03-06 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Miyagi||2008-01-01||&lt;ref&gt;[https://wayback.archive-it.org/all/20110322131800/http://www.pref.miyagi.jp/toukei/toukeidata/zinkou/jinkou/suikei_top/suikei_top.htm 宮城県/統計課/統計データ/宮城県推計人口（月報）&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Miyazaki||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.miyazaki.lg.jp/contents/org/honbu/toukei/jinko-setai/index.html 市町村別人口と世帯数] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080219020019/http://www.pref.miyazaki.lg.jp/contents/org/honbu/toukei/jinko-setai/index.html |date=2008-02-19 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Nagano||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www3.pref.nagano.jp/toukei1/jinkou/jinkou_1.htm 毎月人口異動調査結果] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080614041638/http://www3.pref.nagano.jp/toukei1/jinkou/jinkou_1.htm |date=2008-06-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Nagasaki||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.nagasaki.jp/toukei/new_date/nen_geppou/tuki/kokuseichousa/suikei/suikei.htm 長崎県公式ウェブサイト｜長崎県の統計長崎県統計課のホームページへようこそ世帯数と推計人口&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212081140/http://www.pref.nagasaki.jp/toukei/new_date/nen_geppou/tuki/kokuseichousa/suikei/suikei.htm |date=2008-02-12 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Nara||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pref.nara.jp/pro/toukei/group/jinkou/jinkou.htm |title=各種人口統計&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2008-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080118064416/http://www.pref.nara.jp/pro/toukei/group/jinkou/jinkou.htm |archive-date=2008-01-18 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Niigata||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.niigata.lg.jp/tokei/1194797750548.html 新潟県庁：新潟県人口移動調査（推計人口および人口移動）&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221042515/http://www.pref.niigata.lg.jp/tokei/1194797750548.html |date=2008-02-21 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Ōita||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.oita.jp/10800/chosakekka/jinko/index.html 各種統計調査結果／毎月流動人口調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Okayama||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Citation |title=岡山県統計管理課　毎月流動人口調査 |url=http://www.pref.okayama.jp/soshiki/kakuka.html?sec_sec1=15 |access-date=2021-03-23 |archive-date=2011-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111106122221/http://www.pref.okayama.jp/soshiki/kakuka.html?sec_sec1=15 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Okinawa||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.okinawa.jp/toukeika/estimates/estidata.html 沖縄県推計人口データ一覧（Excel形式）&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Osaka||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Citation |title=大阪府毎月推計人口 |url=http://www.pref.osaka.jp/toukei/jinkou/index.html |access-date=2021-03-23 |archive-date=2013-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106023139/http://www.pref.osaka.jp/toukei/jinkou/index.html }}&lt;/ref&gt;
|-
|Saga||2008-01-01||&lt;ref&gt;[https://archive.is/20121219095948/http://www.pref.saga.lg.jp/toukei/php3/houkokusyo/hou_nen.php3?nendo_number=2001&amp;sessionid= 推計人口(月報・年報)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Saitama||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.saitama.lg.jp/A01/BP00/03.html 埼玉県推計人口] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221164805/http://www.pref.saitama.lg.jp/A01/BP00/03.html |date=2008-02-21 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Shiga||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.shiga.jp/data/population/renew/#jinko 滋賀県/滋賀県の人口と世帯数&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216061821/http://www.pref.shiga.jp/data/population/renew/ |date=2008-02-16 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Shimane||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.toukeika.pref.shimane.jp/toukei/st0/st0100.asp しまね統計情報データベース　新着情報 今月の統計 推計人口（市町村別）] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410125028/http://www.toukeika.pref.shimane.jp/toukei/st0/st0100.asp |date=2008-04-10 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Shizuoka||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.shizuoka.jp/tokei/ 統計センターしずおか　静岡県人口推計] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080203204758/http://toukei.pref.shizuoka.jp/tokei/ |date=2008-02-03 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Tochigi||2008-01-01||&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070918144152/http://www.pref.tochigi.jp/pref/toukei/toukei/popu1.html 栃木県毎月人口推計速報/栃木県&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Tokushima||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pref.tokushima.jp/Statistics.nsf/ |title=徳島県の統計情報　推計人口 |access-date=2008-02-09 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174645/http://www.pref.tokushima.jp/Statistics.nsf/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Tokyo||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.toukei.metro.tokyo.jp/jsuikei/js-index.htm 東京都の人口推計トップページ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Tottori||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.tottori.lg.jp/dd.aspx?menuid=9974 鳥取県人口移動調査/とりネット/鳥取県公式サイト&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Toyama||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.toyama.jp/sections/1015/lib/jinko/index.html 人口移動調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Wakayama||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Citation |title=毎月推計人口 |url=http://www.pref.wakayama.lg.jp/prefg/020300/suikei/index.html |access-date=2021-03-23 |archive-date=2018-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713231453/https://www.pref.wakayama.lg.jp/prefg/020300/suikei/index.html }}&lt;/ref&gt;
|-
|Yamagata||2008-01-01||&lt;ref&gt;[https://archive.is/20070519180118/http://www.pref.yamagata.jp/ou/somu/020052/jinkou.html 山形県の人口と世帯数（月報）（推計）の統計表電子データについて — 山形県ホームページ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Yamaguchi||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Citation |title=山口県/統計分析課/人口・人口移動統計調査（平成20年3月1日現在）&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.pref.yamaguchi.lg.jp/cms/a12500/jinko/jinko.html |access-date=2021-03-23 |archive-date=2018-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713202913/http://www.pref.yamaguchi.lg.jp/cms/a12500/jinko/jinko.html }}&lt;/ref&gt;
|-
|Yamanashi||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.yamanashi.jp/toukei/DB/EDA/A/dbaa04000.html 山梨県統計データバンク　aa04000&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060517044252/http://www.pref.yamanashi.jp/toukei/DB/EDA/A/dbaa04000.html |date=2006-05-17 }}&lt;/ref&gt;
|}
* The area figures are according to [http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/title.htm Geographical Survey Institute of Japan] as of 2007-10-01.
* The source websites of each prefectures' populations are according to [[:ja:Template:自治体人口/doc]].

==ආශ්‍රිත==
* [[Japanese cities by population (1889)]]
* [[Municipalities of Japan]]
* [[List of city nicknames in Japan]]
* [[List of metropolitan areas in Japan by population]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

{{Asia topic|List of cities in}}

[[ප්‍රවර්ගය:ජපානයේ නගර ලැයිස්තුව]]
[[Category:Lists of cities by country|Japan]]</text>
      <sha1>po5mfjwee5ez0c21cbhd1kh6wmc3bjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කණ්ඩුල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92355</id>
    <revision>
      <id>803625</id>
      <parentid>492640</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:50:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>803625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2210" sha1="qlmt6jfar9kz58bb4lx4hkg0okha0na" xml:space="preserve">චතුර්ගුණ දෙමුහුම් ප්‍රභේදයකි. මෙය පළතුරක් හා එළවළු වශයෙන් භාවිතා කළ හැකි ද්විකාර්ය ප්‍රභේදයකි. ව්‍යාජ කඳ කළු පාටට හුරු තද දම් පාටින් යුක්තය. ව්‍යාජ කඳ මීටර් 2.5-3 උස් වන අතර පත්‍ර කඳ මීටර්   0.3-1 උස්ව වැඩේ. කඳ විශාල ලෙස මහත් වේ. පත්‍ර නටුව පිටතට වක් වී ඇත. ඉක්මනින් පීදිම සිදුවේ. කඳ ඉතා ශක්තිමත්ය. පත්‍රයේ මැද නාරටිය කොළ පැහැතිය‍. පත්‍ර තලයේ උඩ පෘෂ්ඨය තද කොළ පාටය, යටි පෘෂ්ඨය ලා කොළ පාටය. කෙසෙල් මුහය තද දම් පාටය. කෙසෙල් ‌ගෙඩියේ මදය රසවත්ය, පිටි සහිතයි. මෙම කෙසෙල් කැනක ඇවරි 7-10 ක් ලබාගත හැකිය. මෙම කෙසෙල් ප්‍රභේදය ඉදුණු විට කහ පැහැයට හැරේ. කැනේ මැද නාරටිය කොළ පැහැතිය‍. කැනක බර කි.ග්‍රෑම් 25-30 ක් පමණ වේ. නියඟය,සුළඟ,කෙසෙල් ඉරි වෛරස්  රෝගයට මරොත්තු දේ. මෙම ප්‍රභේදය නිසරු හා ආන්තික ඉඩම් වලද හොඳින් වගා කළ හැකිය. මෙම කෙසෙල් ප්‍රභේදයට වෙළඳපොලෙහි ඉහළ වටිනාකමක් පවතී. මෙම කෙසෙල් පුභේදය 2002 වසරේදී නිර්දේශ කරන ලදී. සියලු කෘෂි දේශගුණික කලාප සඳහා සුදුසුයි.

{{Plant-stub}}
{{veg-stub}}
{{fruit-stub}}</text>
      <sha1>qlmt6jfar9kz58bb4lx4hkg0okha0na</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803626</id>
      <parentid>803625</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>803626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2319" sha1="1ayspxhmzmkqk70pain2zfl8hfx65mq" xml:space="preserve">චතුර්ගුණ දෙමුහුම් ප්‍රභේදයකි. මෙය පළතුරක් හා එළවළු වශයෙන් භාවිතා කළ හැකි ද්විකාර්ය ප්‍රභේදයකි. ව්‍යාජ කඳ කළු පාටට හුරු තද දම් පාටින් යුක්තය. ව්‍යාජ කඳ මීටර් 2.5-3 උස් වන අතර පත්‍ර කඳ මීටර්   0.3-1 උස්ව වැඩේ. කඳ විශාල ලෙස මහත් වේ. පත්‍ර නටුව පිටතට වක් වී ඇත. ඉක්මනින් පීදිම සිදුවේ. කඳ ඉතා ශක්තිමත්ය. පත්‍රයේ මැද නාරටිය කොළ පැහැතිය‍. පත්‍ර තලයේ උඩ පෘෂ්ඨය තද කොළ පාටය, යටි පෘෂ්ඨය ලා කොළ පාටය. කෙසෙල් මුහය තද දම් පාටය. කෙසෙල් ‌ගෙඩියේ මදය රසවත්ය, පිටි සහිතයි. මෙම කෙසෙල් කැනක ඇවරි 7-10 ක් ලබාගත හැකිය. මෙම කෙසෙල් ප්‍රභේදය ඉදුණු විට කහ පැහැයට හැරේ. කැනේ මැද නාරටිය කොළ පැහැතිය‍. කැනක බර කි.ග්‍රෑම් 25-30 ක් පමණ වේ. නියඟය,සුළඟ,කෙසෙල් ඉරි වෛරස්  රෝගයට මරොත්තු දේ. මෙම ප්‍රභේදය නිසරු හා ආන්තික ඉඩම් වලද හොඳින් වගා කළ හැකිය. මෙම කෙසෙල් ප්‍රභේදයට වෙළඳපොලෙහි ඉහළ වටිනාකමක් පවතී. මෙම කෙසෙල් පුභේදය 2002 වසරේදී නිර්දේශ කරන ලදී. සියලු කෘෂි දේශගුණික කලාප සඳහා සුදුසුයි.

{{ප්‍රවර්ගකරණය අවැසි පිටු|date=නොවැම්බර් 2026}}

{{Plant-stub}}
{{veg-stub}}
{{fruit-stub}}</text>
      <sha1>1ayspxhmzmkqk70pain2zfl8hfx65mq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Facebook like button</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93180</id>
    <revision>
      <id>803483</id>
      <parentid>802493</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T19:19:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39239" sha1="lxk825kp9g5hrztq775o9hv8no6x0fd" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Facebook_Thumb_icon.svg|දකුණ|thumb| ෆේස්බුක් වැනි බොත්තම]]
'''ෆේස්බුක් වැනි බොත්තම''' යනු [[ෆේස්බුක්]] සමාජ ජාල වෙබ් අඩවියේ විශේෂාංගයකි. එය මුලින් ම සක්‍රීය කළේ 2009 පෙබරවාරි මාසයේදී ය. කැමති බොත්තම පරිශීලකයින්ට තත්ත්ව යාවත්කාලීන, අදහස්, ඡායාරූප සහ වීඩියෝ, මිතුරන් විසින් බෙදා ගන්නා සබැඳි සහ වෙළඳ දැන්වීම් සමඟ පහසුවෙන් අන්තර් ක්‍රියා කිරීමට හැකියාව ලබා දෙයි. පරිශීලකයෙකු විසින් ක්ලික් කළ පසු, නම් කරන ලද අන්තර්ගතය එම පරිශීලකයාගේ මිතුරන්ගේ ප්‍රවෘත්ති සංග්‍රහවල දිස් වන අතර, එම පරිශීලකයින්ගේ සම්පූර්ණ හෝ අර්ධ ලැයිස්තුවක් ඇතුළුව අන්තර්ගතයට කැමති වූ අනෙකුත් පරිශීලකයින් සංඛ්‍යාව ද බොත්තම පෙන්වයි. කැමති බොත්තම 2010 ජූනි මාසයේ දී අදහස් දක්වා දීර්ඝ කරන ලදී. &quot;අකමැත්ත&quot; බොත්තමක් ඇතුළත් කිරීමේ අභිප්‍රායක් තිබේ ද යන්න පිළිබඳ ව පුළුල් පරීක්‍ෂණයකින් සහ මහජනයාගෙන් වසර ගණනාවක ප්‍රශ්නවලින් පසුව, Facebook නිල වශයෙන් 2016 පෙබරවාරි 24 දින ලොව පුරා පරිශීලකයින්ට &quot;ප්‍රතික්‍රියා&quot; නිකුත් කරන ලද අතර, පරිශීලකයින්ට කැමති බොත්තම දිගු වේලාවක් එබීමට ඉඩ සලසයි. &quot;ආදරය&quot;, &quot;හහා&quot;, &quot;වාව්&quot;, &quot;දුක&quot;, හෝ &quot;කෝප&quot; ඇතුළුව, පෙර නිර්වචනය කළ හැඟීම් පහෙන් එකක් භාවිතා කිරීමට විකල්පයක්. 2017 මැයි මාසයේ දී අදහස් දැක්වීම් සඳහා ද ප්‍රතිචාර දීර්ඝ කරන ලද අතර, 2019 අප්‍රේල් මාසයේ දී විශාල චිත්‍රක ප්‍රතිසංස්කරණයක් සිදු කරන ලදී.

කැමති බොත්තම යනු ෆේස්බුක් සමාජ ප්ලග් ඉන් එකකි, එහි බොත්තම තෙවෙන පාර්ශවී ය වෙබ් අඩවි මත තැබිය හැකි ය. එහි භාවිතය මධ්‍යස්ථාන වන්නේ වෙළඳ ප්‍රචාරණ ජාලයක ආකාරයක් වටා වන අතර, කුමන පරිශීලකයින් කුමන වෙබ් අඩවි වලට පිවිසෙන්නේ ද යන්න පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කරයි. මෙම ආකාරයේ ක්‍රියාකාරීත්වය, එක්තරා ආකාරයක වෙබ් බීකනය, පුද්ගලිකත්ව ය සඳහා සැලකිය යුතු ලෙස විවේචනයට ලක් ව ඇත. ප්ලග් ඉන් හරහා දත්ත රැස් කිරීම නවත්තන ලෙස රහස්‍යතා ක්‍රියාකාරී සංවිධාන ෆේස්බුක් වෙතින් ඉල්ලා ඇති අතර, සිදු විය හැකි රහස්‍යතා නීති උල්ලංඝණය කිරීම් සඳහා ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ව රජය න් පරීක්ෂණ ආරම්භ කර ඇත. Facebook විසින් මාස තුනකට පසු තොරතුරු නිර්නාමික කරන බව ප්‍රකාශ කර ඇති අතර, එකතු කරන ලද දත්ත තෙවෙන පාර්ශවයකට බෙදා නො ගැනීම හෝ විකිණීම සිදු නො කෙරේ. මීට අමතරව, ජනප්‍රියත්වයේ මිනුමක් ලෙස කැමති බොත්තම භාවිතා කිරීම සමහර සමාගම් ව්‍යාජ ෆේස්බුක් ගිණුම් හරහා කැමති විකිණීමට හේතු වී ඇති අතර, එමඟින් නිසි පරිශීලක ප්‍රමිතික විකෘති කර ඇති ව්‍යාජ ලයික් බහුලව ලැබී ඇති බවට ෆේස්බුක් හි ප්‍රචාරණ කරන සමහර සමාගම්වලින් පැමිණිලි ඇති විය. . Facebook එහි සේවා කොන්දේසි ගිවිසුමේ සඳහන් කරන්නේ පරිශීලකයින්ට එක් පුද්ගලික පිටුවක් පමණක් නිර්මාණය කළ හැකි බවත්, ව්‍යාජ ගිණුම් ව්‍යාප්ත කිරීමට එරෙහිව එහි අඛණ්ඩ උත්සාහයන් පවතින බවත් ය.

== ෆේස්බුක් හි භාවිතා කරන්න ==
කැමති බොත්තම යනු සමාජ ජාල සේවාව වන Facebook හි විශේෂාංගයකි, පරිශීලකයින්ට තත්ත්ව යාවත්කාලීන කිරීම්, අදහස්, ඡායාරූප සහ වීඩියෝ, මිතුරන් විසින් බෙදා ගන්නා සබැඳි සහ වෙළඳ දැන්වීම් වැනි අන්තර්ගත යන්ට කැමති විය හැක. විශේෂාංගය 2009 පෙබරවාරි 9 සක්‍රීය කරන ලදී  එය ෆේස්බුක් වේදිකාවේ විශේෂාංගයක් වන අතර එය සහභාගී වන වෙබ් අඩවි වලට වෙබ් අඩවියේ අන්තර්ගතය මිතුරන් සමඟ බෙදා ගැනීමට හැකි බොත්තමක් ප්‍රදර්ශනය කිරීමට ඉඩ සලසයි. 

පරිශීලකයෙකු කැමති බොත්තම ක්ලික් කළ විට, එම පරිශීලකයාගේ මිතුරන්ගේ පුවත් සංග්‍රහවල අන්තර්ගතය දිස් වේ.   බොත්තම එක් එක් අන්තර්ගතයට කැමති පරිශීලකයින් සංඛ්‍යාව ද පෙන්වයි, එම පරිශීලකයින්ගේ සම්පූර්ණ හෝ අර්ධ ලැයිස්තුවක් පෙන්විය හැක.  පරිශීලකයින්ගේ අදහස් වලට කැමති වීමේ හැකියාව 2010 ජුනි මාසයේ දී එකතු කරන ලදී,  සහ &quot;ආදරය&quot;, &quot;හහා&quot;, &quot;වාව්&quot;, &quot;සැඩ්&quot;, හෝ &quot;කෝපාවිෂ්ට&quot; ඇතුළුව පූර්ව නිර්වචනය කළ හැඟීම් පහෙන් එකක් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කිරීමේ හැකියාව &quot;, 2017 මැයි මාසයේ දී එකතු කරන ලදී.  
[[File:Facebook_Reactions.png|thumb|309x309පික්| ෆේස්බුක් ප්රතික්රියා; වමේ සිට දකුණට: Like, Love, Haha, Wow, Sad, Angry]]
වසරකට වැඩි කාලයක් පරීක්‍ෂා කිරීමෙන් පසුව, &lt;ref name=&quot;verge-reactions&quot; /&gt; අයර්ලන්තයේ සහ ස්පාඤ්ඤයේ 2015 ඔක්තෝබර් ලබා ගත හැකි වීම ඇතුළුව,  Facebook විසින් 2016 පෙබරවාරි 24 වන දින ලොව පුරා සිටින පරිශීලකයින්ට &quot;ප්‍රතික්‍රියා&quot; නිල වශයෙන් ඉදිරිපත් කරන ලදී. &quot;Love&quot;, &quot;Haha&quot;, &quot;Wow&quot;, &quot;Sad&quot;, &quot;angry&quot; වැනි පූර්ව නිර්වචනය කළ හැඟීම් පහක් අතර විකල්ප ලබා ගැනීමට කැමති බොත්තම දිගු වේලාවක් එබීම සඳහා මෙම විශේෂාංගය පරිශීලකයින්ට ඉඩ සලසයි.  &lt;ref name=&quot;wired-reactions&quot;&gt;{{Cite journal|last=Stinson|first=Liz|date=February 24, 2016|title=Facebook Reactions, the Totally Redesigned Like Button, Is Here|url=https://www.wired.com/2016/02/facebook-reactions-totally-redesigned-like-button|journal=[[Wired (website)|Wired]]|publisher=[[Condé Nast]]|access-date=May 30, 2017}}&lt;/ref&gt; 2017 ජුනි මාසයේ දී, අභිමානවත් මාසය සැමරීමේ දී, Facebook එහි ප්‍රතික්‍රියා විකල්පවල කොටසක් ලෙස දේදුනු ධජයක් හඳුන්වා දුන්නේ ය.   

ප්‍රතික්‍රියා වල සැලසුම 2019 අප්‍රේල් මාසයේ දී යාවත්කාලීන කරන ලදී, අයිකන වල සජීවි කරණ මෙන්ම සාමාන්‍ය චිත්‍රක ප්‍රතිසංස්කරණයකින් සමන්විත තවත් රාමු .  ප්‍රතික්‍රියා පළමු ව ප්‍රතිලෝම ඉංජිනේරු විශේෂඥ ජේන් මැන්චුන් වොන්ග් විසින් [[ට්විටර්]] හි  ප්‍රතිචාර ලෙස සහ ෆේස්බුක් හි මිශ්‍ර ප්‍රතික්‍රියා සහිත ව පෙන්වා දෙන ලදී.

2019 සැප්තැම්බරයේ දී හෙළිදරව් වූයේ ෆේස්බුක් විසින් පෝස්ට් වල ලයික් ගණන සැඟවීමට ඕස්ට්‍රේලියාවේ අත්හදා බැලීමක් පවත්වන බවයි.  2020 දී COVID-19 පුපුරා යාමේ දී, &quot;Care&quot; ප්‍රතික්‍රියාවක් Facebook වෙත එක් කරන ලදී. 

=== &quot;අකමැත්ත&quot; බොත්තම ===
2014 දෙසැම්බරයේ මහජන ප්‍රශ්නෝත්තර සැසියක දී, ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී මාර්ක් සකර්බර්ග් ෆේස්බුක් හි &quot;අකමැත්ත&quot; බොත්තමක් තිබීමට මහජනතාවගේ කැමැත්ත සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දුන්නේ ය. සකර්බර්ග් මෙසේ පැවසීය: &quot;'කැමති' බොත්තම' ගැන ඉතා සරල දෙයක් තිබේ ... නමුත් මිනිසුන්ට වැඩි හැඟීම් ප්‍රකාශ කිරීමට තවත් ක්‍රම ලබා දීම බලවත් වනු ඇත. අපි එය කිරීමට නිවැරදි මාර්ගය සොයා ගත යුතුය, එවිට එය නරක සඳහා බලවේගයක් නොව යහපත සඳහා බලවේගයක් වන අතර මිනිසුන් එහි පළ කරන පෝස්ට් හෑල්ලූ වට ලක් කරයි. කැමති බොත්තම සුදුසු නොවන බව හැඟෙන පරිශීලකයින් සඳහා අදහස් දැක්වීමේ ක්ෂේත්‍රය යෝජනා කරන අතරම, ඔහු පැවසු වේ අකමැති බොත්තමක් හඳුන්වා දීමට Facebook හට &quot;සැලසුම් නොමැති&quot; බවයි. 

2015 සැප්තැම්බරයේ නව ප්‍රශ්නෝත්තර යක දී, සකර්බර්ග් පැවසු වේ ඛේදවාචකවලට ගොදුරු වූ වන්ට සහය දැක්වීම වැනි &quot;සංවේදක බොත්තමක්&quot; මත Facebook කටයුතු කරන බවයි. ඔහු වැඩිදුරටත් අදහස් දක්වමින්, “මිනිස්සු අන් අයගේ තනතුරු අඩු කිරීමට හැකියාවක් සොයන්නේ නැත. ඔවුන්ට ඇත්තටම අවශ්‍ය වන්නේ සංවේදනය ප්‍රකාශ කිරීමට හැකි වීමයි. හැම මොහොතක් ම හොඳ අවස්ථාවක් නෙ වෙයි නේද? ඔබ දුකට පත් වන දෙයක් බෙදා ගන්නේ නම්, එය සරණාගත අර්බුදය වැනි වර්තමාන සිදුවීම්වල දී ඔබ ව ස්පර්ශ කරන දෙයක් හෝ පවුලේ සාමාජිකයෙකු මිය ගිය හොත්, එම පෝස්ටය ට Like කිරීම පහසු නො වනු ඇත.&quot;  2016 පෙබරවාරි මාසයේ දී Facebook විසින් එහි &quot;ප්‍රතික්‍රියා&quot; නිවේදනය කරන ලද අතර, පරිශීලකයින්ට &quot;Love&quot;, &quot;Haha&quot;, &quot;Wow&quot;, &quot;Sad&quot;, සහ &quot;Angry&quot;,  &lt;ref name=&quot;wired-reactions&quot;/&gt; [[කොවිඩ්-19 ව්‍යාප්ත වසංගතය|COVID-19 වසංගතය]] හේතුවෙන් 2020 මාර්තු මාසයේ දී &quot;Care&quot; පසුව එකතු කිරීමත් සමඟ . 

=== මහජන ===
Like බොත්තම යනු Facebook සමාජ ප්ලග්-ඉන් වලින් එකකි, එය එහි විවෘත [[ප්‍රස්ථාර]] යේ කොටසක් ලෙස Facebook වලින් පිටත වෙබ් අඩවි සඳහා විශේෂාංග වේ.  &lt;ref name=&quot;Time F8 like&quot;&gt;{{Cite journal|last=Fletcher|first=Dan|date=April 22, 2010|title=Facebook Looks to Get Personal|url=http://content.time.com/time/business/article/0,8599,1983721,00.html|journal=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=May 30, 2017|archive-date=August 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806040104/http://content.time.com/time/business/article/0,8599,1983721,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2010 අප්‍රේල් 21 වන දින සමාගමේ [[ෆේස්බුක් F8|F8 සංවර්ධක සමුළුවේදී]] අදහස් දක්වමින් ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී [[මාක් සකර්බර්ග්|මාර්ක් සකර්බර්ග්]] පැවසුවේ &quot;අපි පෙරනිමිය සමාජීය වන වෙබ් අඩවියක් ගොඩනඟමු&quot; යනුවෙනි. &lt;ref name=&quot;Time F8 like&quot; /&gt;  කැමති බොත්තම වෙළඳ ප්‍රචාරණ ජාලයකට සමානව ක්‍රියාත්මක වේ, එහි වැඩි වෙබ් අඩවි සහභාගී වන විට, කුමන වෙබ් අඩවි වලට පිවිසෙන්නේ ද සහ කවදාද යන්න පිළිබඳ ව [[ෆේස්බුක්]] වෙත විශාල තොරතුරු ප්‍රමාණයක් ලබා දේ. කැමති බොත්තම සක්‍රීය කර ඇති වෙබ් අඩවියක් පූරණය කරන විට, පරිශීලකයාගේ [[වෙබ් බ්‍රව්සර|වෙබ් බ්‍රවුසරය]] Facebook හි සේවාදායකයන් වෙත සම්බන්ධ වන අතර එමඟින් කුමන වෙබ් අඩවියට පිවිසුණේ ද සහ කුමන පරිශීලකයා විසින් ද යන්න වාර්තා කරයි. 

සමාජ ප්ලගීන නිකුත් කර සතියකට පසු, [[ෆේස්බුක්]] වෙබ් අඩවි 50,000 ක් වැනි බොත්තම ඇතුළු විශේෂාංග ස්ථාපනය කර ඇති බව නිවේදනය කළේ ය.  මාස පහකට පසු එම සංඛ්‍යාව වෙබ් අඩවි මිලියන 2 දක්වා වැඩි විය. 

2010 දෙසැම්බරයේ දී සහ එක්සත් ජනපදයේ, [[මයික්‍රොසොෆ්ට්|Microsoft]] හි [[Bing (සෙවුම් යන්ත්‍රය)|Bing සෙවුම් යන්ත්‍රය]] [[Facebook]] සමඟ හවුල් වී සෙවුම් ප්‍රතිඵලවල ඇති සබැඳි සෙවුම් කරුගේ [[Facebook]] මිතුරන් විසින් &quot;කැමති&quot; කර ඇත්තේ කුමක් දැයි හඳුනා ගැනීමට.  

== විවේචනය ==

=== ව්යාජ &quot;කැමති&quot; ===
[[Facebook]] හි ඇති &quot;කැමති&quot; සංඛ්‍යාව යම් වෙළඳ නාමයක්, නිෂ්පාදනයක් හෝ පෞරුෂයක් තුළ ඇති උනන්දුව සහ/හෝ ජනප්‍රියත්වය මැන බැලීමක් ලෙස ක්‍රියා කළ හැකි නමුත්, කැමති වල &quot;අති පිරුණු වැදගත්කම&quot; පිළිබඳ වාර්තා ද ඇත.  කීර්තිය හැඩගැස්වීමේ දී සමාජ මාධ්‍යවල බලපෑම හේතුවෙන්,  ව්‍යාජ ගිණුම් වලින් &quot;කැමති&quot; විකිණීමේ විශේෂිත සමාගම් තිබේ.  සත්‍ය පරිශීලක ප්‍රමිතික විකෘති කරන විශ්වසනීයත්වයකින් තොරව කැමති ප්‍රමාණයක් ලැබීම හේතුවෙන් මෙය [[Facebook]] හි ප්‍රචාරණය කරන සමාගම්වලට ගැටළු ඇති කර තිබේ. &lt;ref name=&quot;fake-likes&quot; /&gt; [[Facebook]] හි සේවා කොන්දේසි ගිවිසුමේ සඳහන් වන්නේ පරිශීලකයින්ට එක් පුද්ගලික පිටුවක් පමණක් තිබීමට අවසර ඇති බවත්,  එයට ව්‍යාජ ගිණුම් වලට එරෙහිව &quot;යුද්ධයක්&quot; පවතින බවත්ය.   2015 මැයි මස ඇස්තමේන්තුවක් මගින් ව්‍යාජ ගිණුම් සංඛ්‍යාව මිලියන 170 ක් ලෙස දක්වා ඇත,  සහ 2011 සැප්තැම්බර් මාසයේ දී [[NortonLifeLock|Symantec]] අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ මිලියන 3.5 ක වීඩියෝ පළ කිරීම් වලින් 15% ව්‍යාජ ලයික් හරහා සිදු කර ඇති බවයි. 

=== අඩු ළඟා ===
අන්තර්ගත විශ්ලේෂණයක් මගින් පෙන්වා දෙන්නේ “කැමති” ප්‍රතික්‍රියාව “තිරිංග ආචරණයක්” ලෙස ලබා දී ඇති [[Facebook]] සටහනෙහි කාබනි ක ප්‍රවේශය අඩු කිරීමට ඉඩ ඇති බවයි. [[Facebook]] භාවිතා කරන්නන් බොහෝ විට මෙම අන්තර්ක්‍රියා බොත්තම යොදන්න, සමහර විට මේ නිසා [[Facebook]] ඇල්ගොරිතම අන්තර්ගත ශ්‍රේණිගත කිරීමේ දී ඍණාත්මක අංගයක් ලෙස &quot;like&quot; ප්‍රතික්‍රියාව භාවිතා කරයි. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Pócs|first=Dávid|last2=Adamovits|first2=Otília|last3=Watti|first3=Jezdancher|last4=Kovács|first4=Róbert|last5=Kelemen|first5=Oguz|date=2021-06-21|title=Facebook Users' Interactions, Organic Reach, and Engagement in a Smoking Cessation Intervention: Content Analysis|journal=Journal of Medical Internet Research|language=en|volume=23|issue=6|pages=e27853|doi=10.2196/27853|issn=1438-8871|pmc=8277334|pmid=34152280|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== ලුහුබැඳීම ===
[[ගොනුව:Open_letter_to_Facebook_demanding_civil_rights_changes_20100616.pdf|දකුණ|thumb| සිවිල් අයිතිවාසිකම් වෙනස්කම් ඉල්ලා [[ෆේස්බුක්]] වෙත විවෘත ලිපියක්]]
[[පුද්ගලිකව හඳුනාගත හැකි තොරතුරු|පුද්ගලික ව හඳුනා ගත හැකි තොරතුරු]] සමඟ චර්යා ඉලක්ක කිරීම වැනි [[ඉලක්කගත වෙළඳ දැන්වීම්|ඉලක්ක ගත වෙළඳ ප්‍රචාරණ]] සඳහා පරිශීලක ක්‍රියාකාරකම් නිරීක්ෂණය කිරීමට [[වෙබ් ආලෝකය|වෙබ් බීකන්ස්]] ලෙස ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවි හැර වෙනත් වෙබ් අඩවිවල බොත්තම් වැනි සමාජ ජාලය බොහෝ විට භාවිතා වන අතර එය අන්තර්ජාල පෞද්ගලිකත්වය උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස සැලකිය හැකි ය.     2010 ජූනි මාසයේ දී, [[ඇමරිකානු සිවිල් නිදහස සංගමය|ඇමරිකානු සිවිල් නිදහස් සංගමය]], [[ප්රජාතන්ත්රවාදය සහ තාක්ෂණය සඳහා මධ්යස්ථානය|ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ තාක්ෂණ]] මධ්‍යස්ථානය, ඩිජිටල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා මධ්‍යස්ථානය, [[පාරිභෝගික ක්‍රියාව]], [[පාරිභෝගික මුරකරු|පාරිභෝගික මුර කරු]], ඉලෙක්ට්‍රොනික මායිම් පදනම, [[ඉලෙක්ට්‍රොනික රහස්‍යතා තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය|ඉලෙක්ට්‍රොනික පෞද්ගලිකත්ව තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය]], රහස්‍යතා ක්‍රියාකාරීත්වය, පෞද්ගලිකත්ව අයිතිවාසිකම් සහ රහස්‍යතා අයිතිවාසිකම් විවෘත ලිපියක් එවන ලදී. ෆේස්බුක් වෙත ඉල්ලා සිටින්නේ &quot;අඩවි නරඹන්නන් එම මෙවලම් සමඟ අන්තර් ක්‍රියා කිරීමට තෝරා ගන්නේ නම් මිස, &quot;සමාජ ප්ලගීන&quot; හෝ &quot;වැනි&quot; බොත්තම ඇතුළත් තෙවෙන පාර්ශවීය අඩවි වෙත නිශ්චිත අමුත්තන් පිළිබඳ දත්ත රඳවා නො ගන්න.  

මෙම ක්‍රියාකාරකම සම්බන්ධයෙන් විවිධ රජයන් ද පරීක්ෂණ ආරම්භ කර ඇත. 2010 සැප්තැම්බර් මාසයේ දී එවකට [[කැනඩාවේ පෞද්ගලිකත්ව කොමසාරිස්|කැනඩාවේ රහස්‍යතා කොමසාරිස්]] [[ජෙනිෆර් ස්ටෝඩාර්ට්|Jennifer Stoddart]] [[Facebook]] ට එරෙහිව නව විමර්ශනයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, [[Facebook]] වෙතින් පිටත ඇති කැමති බොත්තම කැනඩාවේ රහස්‍යතා නීති උල්ලංඝනය කරන බවට චෝදනා කළේය.  2011 අගෝස්තු මාසයේ දී, ජර්මානු දත්ත ආරක්ෂණ කොමසාරිස් කාර්යාලය ෆෙඩරල් ආයතනවලට ෆේස්බුක් භාවිතය නතර කරන ලෙසත් ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවිවලින් කැමති බොත්තම ඉවත් කරන ලෙසත් නියෝග කළේය.  2015 නොවැම්බරයේ දී, බෙල්ජියමේ රජය [[Facebook]] වෙත පුරනය නොවූ පුද්ගලයින් ලුහුබැඳීම නැවැත්වීමට [[Facebook]] වෙත පැය 48ක් ලබා දී ඇත, එසේත් නැතිනම් [[යුරෝ|EUR €]] 250,000 ක දෛනික දඩයක් ලැබෙනු ඇත,  එය අභියාචනා කරන බව [[Facebook]] පැවසීය. 

එහි ආරක්ෂාව සඳහා, [[Facebook]] 2010 ජූනි මාසයේ දී ''[[CNET]]'' වෙත පැවසු වේ කුමන වෙබ් අඩවි වලට පිවිසියේ ද යන්න පිළිබඳ තොරතුරු මාස තුනකට පසුව නිර්නාමික කර ඇති අතර, තෙවෙන පාර්ශවයත් සමඟ බෙදා නො ගැනී ම හෝ විකිණීම සිදු නො කරන බවයි. 

=== නිදහස් අදහස් ===
2009 දී [[හැම්ප්ටන්, වර්ජිනියා|, වර්ජිනියාවේ හැම්ප්ටන්]] හි ෂෙරිෆ් බීජේ රොබට්ස් ෂෙරිෆ්ගේ මැතිවරණයේ දී ඔහුගේ ප්‍රතිවාදියාගේ [[ෆේස්බුක්]] පිටුවට &quot;ලයික්&quot; කළ සේවකයින් කිහිප දෙනෙකු සේවයෙන් පහ කළේය. [[එක්සත් ජනපදයේ කතා කිරීමේ නිදහස|භාෂණයේ නිදහස]] පිළිබඳ [[එක්සත් ජනපද ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ පළමු සංශෝධනය|එක්සත් ජනපද ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ පළමු සංශෝධනය]] මගින් &quot;කැමති&quot; එකක් ආරක්ෂා කළ යුතු බවට තර්කයක් සමඟ එක් සේවකයෙක් උසාවියේ දී නැවත සටන් කළේ ය.   2013 සැප්තැම්බරයේ දී, ෆෙඩරල් අභියාචනාධිකරණයක් &quot;කැමති&quot; යනු සංශෝධන යටතේ ආරක්ෂිත කථන ආකාරයක් බවට තීන්දු කරන ලද අතර, &quot;වඩාත් ම මූලික මට්ටමින්, 'ලයික්' බොත්තම ක්ලික් කිරීම වචනාර්ථයෙන් පරිශීලකයා' යන ප්‍රකාශය ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට හේතු වන බව ප්‍රකාශ කළේ ය. යමක් කැමති, එය ම වැදගත් ප්‍රකාශයකි. දේශපාලන ව්‍යාපාරයක පිටුවක සන්දර්භය තුළ, පරිශීලකයා කැමති පිටුවට කැමති අපේක්ෂකත්වය අනුමත කරයි යන අර්ථය නොවරදවා ම වේ. පරිශීලකයෙකුට එම පණිවිඩය තනි යතුරු පහරවල් කිහිපයකින් ටයිප් කරනවා වෙනුවට ඔහු පිටුවට කැමති බවට එම පණිවිඩය නිපදවීමට තනි මූසික ක්ලික් කිරීමක් භාවිතා කළ හැකි බව ව්‍යවස්ථාම ය වශයෙන් වැදගත් නොවේ.&quot;  

=== සමාගම් පිටු සඳහා කාබනික ප්‍රවේශය අඩු වීම ===
2014 දී, [[ඔගිල්වි සහ මාදර්]] ප්‍රචාරණ ආයතනයේ අංශයක් වන Social@Ogilvy විසින් &quot;Facebook Zero: Considering Life After the Demise of Organic&quot; නමින් පුළුල් ලෙස උපුටා දක්වන ලද     &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tso|first=Richard L.|date=April 14, 2014|title=Why Facebook's Move to End Organic Search Isn't Surprising|url=http://archive.wired.com/insights/2014/04/facebooks-move-end-organic-search-isnt-surprising|journal=[[Wired (website)|Wired]]|publisher=[[Condé Nast]]|access-date=May 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20140821091525/http://archive.wired.com/insights/2014/04/facebooks-move-end-organic-search-isnt-surprising|archive-date=August 21, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ධවල පත්‍රිකා|ධවල පත්‍රිකාවක්]] ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. Reach&quot;, ව්‍යාපාර සහ වෙළඳ නාම පිටු වලින් ප්‍රකාශනය කරන ලද අන්තර්ගත සීමා කිරීම [[Facebook]] හි ලේඛන ගත කිරීම. බිංදුව යනු ඕනෑම පිටුවක අනුගාමිකයින්ගේ ප්‍රක්ෂේපණය කළ ප්‍රතිශතයට හෝ &quot;Likes&quot; ඔවුන්ගේ පුද්ගලික පුවත් සංග්‍රහවල එම පිටුවෙන් පළ කිරීම් දැකීමට හැකි වේ. [[ෆේස්බුක්]] ඇල්ගොරිතමවල ගැලපීම් මගින් නො ගෙවන ව්‍යාපාරික පිටු සඳහා කාබනික ප්‍රවේශය (අවම වශයෙන් 500,000 Likes ඇති) 2012 හි සියයට 16 සිට 2014  වන විට සියයට 2 දක්වා අඩු වී ඇති බව පුවත්පතේ කතුවරයා නිරීක්ෂණය කරයි.

=== බාලවයස්කරුවන්ට ප්‍රචාරණයට &quot;කැමති&quot; වීමේ හැකියාව ===
2010 දී නඩුවක් ගොනු කරන ලද්දේ [[ෆේස්බුක්]] බාලවයස්කරුවන්ට වෙළඳ දැන්වීම් වලට &quot;ලයික්&quot; කිරීම ට ඉඩ නොදි ය යුතු බව පවසමි නි. ෆේස්බුක් පැවසු වේ ඇඳුම &quot;සම්පූර්ණයෙන්ම කුසලතාවකින් තොර ව&quot; බවයි. 

=== සමීප පරිශීලක විස්තර ===
ලිංගික දිශානතිය, දේශපාලන සහ ආගමික අදහස්, ජාතිය, මත් ද්‍රව්‍ය භාවිතය, බුද්ධිය සහ පෞරුෂය වැනි පුද්ගලයෙකු පිළිබඳ සමීප තොරතුරු අනුමාන කිරීමට [[Facebook]] කැමැත්ත ස්වයංක්‍රීය ව සැකසිය හැකි බව පර්යේෂණවලින් පෙනී යයි. ඵලදායි ලෙස, තනි පුද්ගල අදහස් සහ මනාපය න් සෘජු ව ප්‍රකාශ නො කළත් හෝ ආශ්‍රිත අන්තර්ගතයට කැමති වීමෙන් ඇඟවුම් නො කළත් හෙළි කළ හැක. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kosinski|first=Michal|last2=Stillwell, D.|last3=Graepel, T.|year=2013|title=Private traits and attributes are predictable from digital records of human behavior|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2013-04-09_110_15/page/5802|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=110|issue=15|pages=5802–5805|bibcode=2013PNAS..110.5802K|doi=10.1073/pnas.1218772110|pmc=3625324|pmid=23479631|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Surfbook&quot; නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ===
2013 පෙබරවාරියේ දී, පේටන්ට් බලපත්‍ර හිමි සමාගමක් වන Rembrandt Social Media විසින් [[Facebook]] වෙත එරෙහිව නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගෙන ඇත. 2004 දී මිය ගිය ලන්දේසි ක්‍රමලේඛකයෙකු වන ජොආන්ස් ජොසෙෆ් එවරාර්ඩස් වැන් ඩර් මීර් විසින් ලබාගත් පේටන්ට් බලපත්‍ර කිහිපයක් රෙම්බ්‍රාන්ඩ් සතු ව ඇත  මේවාට 1998 දී වැන් ඩර් මීර්ගේ නව සමාජ ජාලය [[Surfbook|වන Surfbook සම්බන්ධව]] ගොනු කරන ලද පේටන්ට් බලපත්‍ර ඇතුළත් වේ, පේටන්ට් බලපත්‍ර හිමියා විසින් ගොනු කරන ලද නීතිමය පත්‍රිකාවලට අනුව, පරිශීලකයින්ට &quot;කැමති&quot; බොත්තමක් භාවිතයෙන් දත්ත අනුමත කිරීමේ හැකියාව ඇතුළුව. 

=== &quot;ප්‍රයිඩ්&quot; ප්‍රතික්‍රියාවේ සීමිත භූගෝලීය ප්‍රවේශය ===
2017 ජුනි මාසයේ දී, [[සමලිංගික අභිමානය|අභිමානවත් මාසය]] සැමරීමේ දී, [[Facebook]] එහි ප්‍රතික්‍රියා විකල්පවල කොටසක් ලෙස දේදුනු ධජයක් හඳුන්වා දුන්නේ ය.    කෙසේ වෙතත්, දේදුනු ප්රතික්රියාව ට ප්රවේශ ය ස්ථානය මත රඳා පවතී. &quot;ප්‍රයිඩ් සැමරුම් සහිත ප්‍රධාන වෙලඳ පොලවල්&quot; සඳහා, අභිමානවත් ප්‍රතික්‍රියාව පෙරනිමියෙන් ලබා ගත හැකි අතර අනෙකුත් ප්‍රදේශවල, [[Facebook]] හි LGBTQ පිටුවට &quot;Like&quot; කිරීම විශේෂාංගය සබල කරයි. සමලිංගිකත්ව ය නීති විරෝධී වන ප්‍රදේශවල, විශේෂාංගය කිසිසේත්ම නො ලැබේ.  මෙය විවාදයට තුඩු දුන් අතර, ''[[උප (සඟරාව)|වයිස්ගේ]]'' ''මවු'' පුවරුවේ ජිලියන් යෝර්ක් විසින් {{'}} [[ෆේස්බුක්]] හි අරමුණ ලෝකය වඩාත් විවෘත හා සම්බන්ධ කිරීම නම්, එය ආරම්භ කළ හැක්කේ විකාර ප්‍රජාවන්ට සමානාත්මතාවයෙන් සැලකීමෙන්&quot;, &lt;ref name=&quot;Pride Motherboard&quot; /&gt; සහ ''ද නෙක්ස්ට් වෙබ්'' ලිවීමේ ට්‍රිස්ටන් ග්‍රීන් &quot;මට නොතේරෙන දේ, [[ෆේස්බුක්]], ඔබ මේ දේවල් කිසිසේත් සීමා කරන්නේ ඇයි? නැඟෙනහිර අර්ධගෝලයේ [[ෆේස්බුක්]] වසා දැමීමට පෙර ඔබට බොහෝ දේදුන්නක් පමණක් ඇති මතකයේ වාරිකයක් ති බේද?&quot;  බ්ලොග් සටහනක [[ෆේස්බුක්]] ප්‍රකාශ කළේ &quot;මෙය අප විසින් පරීක්‍ෂා කරන ලද නව අත්දැකීමක් බැවින්&quot; විවිධ මට්ටමේ ප්‍රවේශයන් අවශ්‍ය වූ බවයි, නමුත් පරිශීලක ප්‍රතිපෝෂණය කැප වූ හැලොවීන් සහ මව්වරු න් ඇතුළු කලින් තාවකාලික ප්‍රතික්‍රියා පෙන්වා දීමෙන් මෙම චින්තනය ප්‍රශ්න කර ඇත. හැමෝම සමරන්නේ නැතත් සියලු ම පරිශීලකයින්ට ලබා ගත හැකි දින ප්‍රතිචාර. 

*</text>
      <sha1>lxk825kp9g5hrztq775o9hv8no6x0fd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Transatlantic telegraph cable</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93643</id>
    <revision>
      <id>803484</id>
      <parentid>766347</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T19:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7452" sha1="bi1oxtw92w24tyqbi5pwibto5g2go6m" xml:space="preserve">{{Short description|Decommissioned undersea telegraph cable}}
[[File:Atlantic cable Map.jpg|thumb|upright=1.5|1858 සබ්මැරීන් කේබලය]]

'''Transatlantic telegraph cables''' යනු [[telegraph]] පණිවුඩ හුවමාරුව සඳහා භාවිතා වූ [[Atlantic Ocean|අත්ලාන්තික් සාගරය]] හරහා ගමන් කරන සබ්මැරීන් කේබලයකි. පළමු කේබලය 1858 දී බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයේ වැලන්ටියා දූපත (දැන් අයර්ලන්ත) සහ එක්සත් ජනපදයේ නිව්ෆවුන්ඩ්ලන්ඩ් (දැන් කැනඩාව) අතර තැබූ අතර පළමු ප්‍රායෝගික කේබලය 1866 දී භාවිතා විය.

==ආශ්‍රිත==
* [[1929 Grand Banks earthquake]]
* [[Commercial Cable Company]]
* [[Transatlantic telephone cable]]
* [[Western Union Telegraph Expedition]] – overland alternative via Russia

== සටහන් ==
{{reflist}}

== මූලාශ්‍ර සහ වැඩිදුර කියවීම සඳහා ==
* [[Charles Tilston Bright|Bright, Charles Tilston]], [https://archive.org/details/cihm_00867/page/n3 ''Submarine Telegraphs''], London: Crosby Lockwood, 1898 {{oclc|776529627}}.
* Burns, Russell W., ''Communications: An International History of the Formative Years'', IET, 2004 {{ISBN|0863413277}}.
* [[Arthur C. Clarke|Clarke, Arthur C.]] ''Voice Across the Sea'' (1958) and ''How the World was One'' (1992); the two books include some of the same material.
* Clayton, Howard, ''Atlantic Bridgehead: The Story of Transatlantic Communications'', Garnstone Press, 1968 {{oclc|609237003}}.
* Cookson, Gillian, [https://archive.org/details/cable0000cook/mode/2up ''The Cable''], Tempus Publishing, 2006 {{isbn|0752439030}}.
* Cowan, Mary Morton, ''Cyrus Field's Big Dream: The Daring Effort to Lay the First Transatlantic Telegraph Cable'', Boyds Mills Press, 2018 {{ISBN|1684371422}}.
* [[John Steele Gordon|Gordon, John Steele]]. ''A Thread across the Ocean: The Heroic Story of the Transatlantic Cable''. New York: Walker &amp; Co, 2002. {{ISBN|978-0-8027-1364-3}}.
*{{cite EB1911 |wstitle=Telegraph |volume=26 |pages=513–541 |first=John Ambrose |last=Fleming |author-link=John Ambrose Fleming}}
* [[Chester G. Hearn|Hearn, Chester G.]], ''Circuits in the Sea: The Men, the Ships, and the Atlantic Cable'', Westport, Connecticut: Prager, 2004 {{ISBN|0275982319}}.
* Huurdeman, Anton A., ''The Worldwide History of Telecommunications'', Wiley, 2003 {{ISBN|9780471205050}}.
* Kieve, Jeffrey L., ''The Electric Telegraph: A Social and Economic History'', David and Charles, 1973 {{oclc|655205099}}.
* Lindley, David, ''Degrees Kelvin: A Tale of Genius, Invention, and Tragedy'', Joseph Henry Press, 2004 {{ISBN|0309167825}}.
* {{cite journal |last=Murray |first=Donald |date=June 1902 |title=How Cables Unite the World |journal=[[World's Work|The World's Work: A History of Our Time]] |volume=II |pages=2298–2309 |url= https://books.google.com/books?id=DI038d4SBFEC&amp;pg=PA2298|access-date=July 9, 2009 }}
* Rozwadowski, Helen M. ''Fathoming the Ocean: The Discovery and Exploration of the Deep Sea'', Harvard University Press, 2009 {{ISBN|0674042948}}.
* Standage, Tom. ''The Victorian Internet'' (1998). {{ISBN|0-7538-0703-3}}. The story of the men and women who were the earliest pioneers of the on-line frontier, and the global network they created – a network that was, in effect, the Victorian Internet.

==භාහිර සබැඳි==
*{{commons category-inline}}
*[http://www.sil.si.edu/digitalcollections/hst/atlantic-cable/ The Atlantic Cable by Bern Dibner (1959)] – Complete free electronic version of ''[[The Atlantic Cable]]'' by [[Bern Dibner]] (1959), hosted by the Smithsonian Institution Libraries
*[http://atlantic-cable.com History of the Atlantic Cable &amp; Undersea Communications] – Comprehensive history of submarine telegraphy with much original material, including photographs of cable manufacturers samples
*[https://www.pbs.org/wgbh/amex/cable/ PBS, American Experience: The Great Transatlantic Cable] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161223000117/https://www.pbs.org/wgbh/amex/cable/ |date=2016-12-23 }}
*[http://www.tv.com/modern-marvels/transatlantic-cable-2500-miles-of-copper/episode/751537/summary.html The History Channel: Modern Marvels: Transatlantic Cable: 2500 Miles of Copper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501003715/http://www.tv.com/modern-marvels/transatlantic-cable-2500-miles-of-copper/episode/751537/summary.html |date=2009-05-01 }}
*[http://collections.ic.gc.ca/cable/htelegr.htm A collection of articles on the history of telegraphy]
*[http://ns1763.ca/victco/cabotcablem.html Cabot Strait Telegraph Cable 1856] between Newfoundland and Nova Scotia
*[http://www.americanheritage.com/articles/magazine/it/1987/2/1987_2_34.shtml American Heritage: The Cable Under the Sea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929122829/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/it/1987/2/1987_2_34.shtml |date=2007-09-29 }}
*[http://www.alanryanhall.com Alan Hall – First Transatlantic Cable and First message sent to USA 1856 Memorial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170918064928/http://alanryanhall.com/ |date=2017-09-18 }}
*[https://web.archive.org/web/20140317203506/https://www.wired.com/wired/archive/4.12/ffglass.html Travelogue around the world's communications cables by Neal Stephenson]
*[http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Milestones:County_Kerry_Transatlantic_Cable_Stations,_1866 IEEE History Centre: County Kerry Transatlantic Cable Stations, 1866] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141121074337/http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Milestones:County_Kerry_Transatlantic_Cable_Stations,_1866 |date=2014-11-21 }}
*[http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Milestones:Landing_of_the_Transatlantic_Cable,_1866 IEEE History Centre: Landing of the Transatlantic Cable, 1866] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141009004223/http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Milestones:Landing_of_the_Transatlantic_Cable,_1866 |date=2014-10-09 }}
*[http://history-world.org/Laying%20Of%20The%20Atlantic%20Cable.htm Laying Of The Atlantic Cable] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170311170255/http://history-world.org/Laying%20Of%20The%20Atlantic%20Cable.htm |date=2017-03-11 }}
*[http://atlantic-cable.com/Books/Russell/ The Great Eastern – Robert Dudley Lithographs 1865–66]
*[http://anglicanhistory.org/usa/gwdoane/telegraph1858.html Special Service in Commemoration of the Laying of the Atlantic Ocean Telegraph, Trinity Church, New-York, September First, 1858.] Reconstructed and digitized by Cynthia McFarland and Richard Mammana, 2011

{{Transatlantic telephone cables}}
{{Submarine communications cables in the Atlantic Ocean}}
{{Telecommunications}}

{{DEFAULTSORT:Transatlantic Telegraph Cable}}
[[Category:19th century in the United Kingdom]]
[[Category:19th century in the United States]]
[[Category:Mass media in Newfoundland and Labrador]]
[[Category:Submarine communications cables in the North Atlantic Ocean]]
[[Category:Telegraphy]]
[[Category:Victorian era]]
[[Category:History of the Atlantic Ocean]]
[[Category:19th century in technology]]</text>
      <sha1>bi1oxtw92w24tyqbi5pwibto5g2go6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yahoo හි ඉතිහාසය!</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98179</id>
    <revision>
      <id>803485</id>
      <parentid>794329</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T19:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99264" sha1="cv4t5fvwnkz53yjrsg5uijvva279y0d" xml:space="preserve">'''[[යාහූ!]]''' [[ස්ටැන්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලය|ස්ටැන්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ]] ආරම්භ විය. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=David Rapp |year=2006 |title=Inventing Yahoo! |url=http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20060412-yahoo-internet-search-engine-jerry-yang-david-filo-america-online-google-ipo-email.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20100716081021/http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20060412-yahoo-internet-search-engine-jerry-yang-david-filo-america-online-google-ipo-email.shtml |archive-date=July 16, 2010 |access-date=2008-02-22 |publisher=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]]}}&lt;/ref&gt; එය &quot;ජෙරී සහ ඩේවිඩ්ස් ගයිඩ් ටු ද වර්ල්ඩ් වයිඩ් වෙබ්&quot; නමින් වෙබ් අඩවියක් නිර්මාණය කරන විට විදුලි ඉංජිනේරු උපාධිධාරී සිසුන් වූ [[ජෙරී යංග්|ජෙරී යැං]] සහ ඩේවිඩ් ෆිලෝ විසින් 1994 ජනවාරි මාසයේ දී ආරම්භ කරන ලදී. මාර්ගෝපදේශය යනු සෙවිය හැකි පිටු දර්ශකයකට ප්‍රතිවිරුද්ධ ව, ධුරාවලියක් තුළ සංවිධානය කරන ලද අනෙකුත් වෙබ් අඩවි නාමාවලියකි. 1994 අප්‍රේල් මාසයේදී, ජෙරී සහ ඩේවිඩ්ගේ ලෝක ව්‍යාප්ත වෙබ් මාර්ගෝපදේශය &quot;Yahoo!&quot; ලෙස නම් කරන ලදී. . &lt;ref name=&quot;David G. Thomson 2006 155&quot;&gt;{{Cite book|page=155}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Ethan Trex&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Ethan Trex |title=Jerry and David's Guide to the World Wide Web becomes &quot;Yahoo!&quot; |url=http://blogs.static.mentalfloss.com/blogs/archives/22707.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120102052212/http://blogs.static.mentalfloss.com/blogs/archives/22707.html |archive-date=January 2, 2012 |access-date=2010-08-24 |publisher=Blogs.static.mentalfloss.com}}&lt;/ref&gt; &quot;YAHOO&quot; යන වචනය &quot; Yet Another Hierarchically Organized Oracle&quot; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=pw4EAAAAMBAJ&amp;pg=RA1-PA40|title=Hello, Is Anyone Out There?|last=Gaffin, Adam|date=September 11, 1995|publisher=Network World}}&lt;/ref&gt; හෝ &quot;Yet Another Hierarchical Officious Oracle&quot; සඳහා පසුබිම් නාමයකි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2005 |title=The History of Yahoo! – How It All Started... |url=http://docs.yahoo.com/info/misc/history.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402073246/http://docs.yahoo.com/info/misc/history.html |archive-date=April 2, 2013 |access-date=July 7, 2012 |publisher=Yahoo! Media Relations}}&lt;/ref&gt; yahoo.com වසම 1995 ජනවාරි 18 දින නිර්මාණය කරන ලදී &lt;ref name=&quot;WHOIS information for: yahoo.com&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=WHOIS information for: yahoo.com |url=http://www.networksolutions.com/whois-search/yahoo.com |publisher=networksolutions.com}}&lt;/ref&gt;

යාහූ! 1990 දශකය පුරා වේගයෙන් වර්ධනය වූ අතර [[වෙබ් ද්වාරය|වෙබ් ද්වාරයක්]] බවට විවිධාංගීකරණය වූ අතර ඉන් පසුව බොහෝ ඉහළ මට්ටමේ අත්පත් කර ගැනීම් සිදු විය. ඩොට්-කොම් බුබුල අතරතුර සමාගමේ කොටස් මිල අහස උසට නැඟුණු අතර 2000 දී එක්සත් ජනපද ඩොලර් 118.75 ක සර්ව කාලීන ඉහළ ම අගයට වැසී ගියේ ය. &lt;ref name=&quot;Simon&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Simon Holland |date=July 2012 |title=Yahoo: An 18-year timeline of events |url=http://performancein.com/news/2012/07/17/yahoo-18-year-timeline-events/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810111851/http://performancein.com/news/2012/07/17/yahoo-18-year-timeline-events/ |archive-date=August 10, 2017 |access-date=27 May 2013 |website=PerformanceIN |publisher=PerformanceIN}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;StockAllTimeLow&quot;&gt;{{Cite book|chapter-url=Karen Linder|url=https://books.google.com/books?id=V_r3vM8y4-QC&amp;pg=PA199|location=Hoboken, New Jersey|page=199}}&lt;/ref&gt; වෙතත්, ඩොට්-කොම් බුබුල පුපුරා යාමෙන් පසුව, එය 2001 දී US$8.11 හි සර්ව කාලීන අවම අගයට ළඟා විය. යාහූ! 2008 දී [[මයික්‍රොසොෆ්ට්|Microsoft Corporation]] වෙතින් අත්පත් කර ගැනීමේ ලංසුවක් විධිමත් ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7239220.stm|title=Yahoo rejects Microsoft approach|date=February 11, 2008|access-date=2008-02-17|publisher=[[BBC News Online]]}}&lt;/ref&gt; 2012 මුල් භාගයේදී, Yahoo! හි ඉතිහාසයේ විශාලතම දොට්ට දැමීම අවසන් වූ අතර සේවකයින් 2,000 කට (ශ්‍රම බලකායෙන් සියයට 14) රැකියා අහිමි විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/yahoo-layoff-idUSL2E8F41UP20120404|title=Yahoo lays off 2,000 employees|date=4 April 2012|work=Reuters|access-date=27 May 2013}}&lt;/ref&gt;

2009 ජනවාරි මාසයේදී සම-නිර්මාතෘ ජෙරී යැං වෙනුවට [[කැරොල් බාර්ට්ස්]] [[විධායක නිලධාරී|ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි]] ලෙස පත් කරන ලදී, &lt;ref name=&quot;Job cuts help Yahoo profits surge&quot;&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8317476.stm Job cuts help Yahoo profits surge&lt;/ref&gt; නමුත් 2011 සැප්තැම්බර් මාසයේදී අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය විසින් නෙරපා හරින ලදී. බාර්ට්ස්ගේ ඉවත් වීමෙන් පසු [[ටිම් මෝර්ස්]] අන්තර් වාර ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස පත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2011/09/17/tim-morse-interim-yahoo-ceo_n_967548.html|title=Tim Morse, Interim Yahoo CEO, Gets 25 Percent Raise To $750,000|last=AP|date=16 September 2011|work=The Huffington Post|access-date=27 May 2013}}&lt;/ref&gt; හිටපු [[පේපෑල්]] සභාපති [[ස්කොට් තොම්සන් (ව්‍යාපාරික)|ස්කොට් තොම්සන්]] 2012 ජනවාරි මාසයේදී ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි බවට පත් වූ අතර ඔහු ඉල්ලා අස්වීමෙන් පසු 2012 මැයි 13 වන දින සමාගමේ අතුරු ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි ලෙස [[රොස් ලෙවින්සන්]] විසින් පත් කරන ලදී. ජුලි 16 වෙනිදා, Google හි හිටපු විධායක නිලධාරීනි [[මාරිසා මේයර්|Marissa Mayer]], සමාගමේ CEO බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://dealbook.nytimes.com/2012/07/16/googles-marissa-mayer-tapped-as-yahoos-chief/|title=A Yahoo Search Calls Up a Chief From Google|last=ANDREW ROSS SORKIN|date=16 July 2012|work=The New York Times|access-date=27 May 2013|last2=EVELYN M. RUSLI}}&lt;/ref&gt; වඩාත් ම වත්මන් වන්නේ ජිම් ලැන්සෝන   

== මුල් ඉතිහාසය (1994-1996) ==
1994 අප්‍රේල් මාසයේදී ''Jerry and David's Guide to the World Wide Web'' වෙත ''Yahoo!'', Yang සහ Filo පැවසුවේ &quot; [[තව එකක්|Yet Another]] [[ධුරාවලියේ|Hierarchical]] Officious Oracle&quot; මෙම නම සඳහා සුදුසු [[පසුබිම් නාමය|පසුබිමක්]] බවයි, නමුත් ඔවුන් තරයේ කියා සිටියේ [[ජොනතන් ස්විෆ්ට්]] විසින් රචිත ''[[Gulliver's Travels|Gulliver's Travels හි]]'' දැක්වෙන පරිදි වචනයේ සාමාන්‍ය නිර්වචනයට කැමති නිසා ඔවුන් නම තෝරා ගත් බවයි. uncoout.&quot; එහි [[ඒකාකාර සම්පත් ස්ථානගත කරන්නා|URL]] එක akebono.stanford.edu/~yahoo විය.
{{බහුවිධ රූපය|align=left|image1=David Filo.jpg|width1=145|alt1=|caption1=[[David Filo]]|image2=Jerry Yang.jpg|width2=180|alt2=|caption2=[[Jerry Yang (entrepreneur)|Jerry Yang]]|footer=}}
yahoo.com වසම 1995 ජනවාරි මාසයේදී නිර්මාණය කරන ලද අතර, &lt;ref name=&quot;WHOIS information for: yahoo.com&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=WHOIS information for: yahoo.com |url=http://www.networksolutions.com/whois-search/yahoo.com |publisher=networksolutions.com}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.networksolutions.com/whois-search/yahoo.com &quot;WHOIS information for: yahoo.com&quot;]. networksolutions.com.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 1994 අවසානය වන විට Yahoo! දැනටමත් හිට්ස් මිලියනයක් ලැබී තිබුණි. Yang සහ Filo ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවියට දැවැන්ත ව්‍යාපාරික හැකියාවක් ඇති බව වටහා ගත් අතර 1995 මාර්තු 2 වන දින Yahoo! [[සංස්ථාගත කිරීම (ව්‍යාපාර)|සංස්ථාගත]] කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=David Rapp |year=2006 |title=Inventing Yahoo! |url=http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20060412-yahoo-internet-search-engine-jerry-yang-david-filo-america-online-google-ipo-email.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20100716081021/http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20060412-yahoo-internet-search-engine-jerry-yang-david-filo-america-online-google-ipo-email.shtml |archive-date=July 16, 2010 |access-date=2008-02-22 |publisher=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFDavid_Rapp2006&quot;&gt;David Rapp (2006). [https://web.archive.org/web/20100716081021/http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20060412-yahoo-internet-search-engine-jerry-yang-david-filo-america-online-google-ipo-email.shtml &quot;Inventing Yahoo!&quot;]. [[ඇමරිකානු උරුමය (සඟරාව)|American Heritage]]. Archived from [http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20060412-yahoo-internet-search-engine-jerry-yang-david-filo-america-online-google-ipo-email.shtml the original] on July 16, 2010&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;February 22,&lt;/span&gt; 2008&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Yang සහ Filo ව්‍යවසාය ප්‍රාග්ධන සමාගමක නිර්දේශයක් සඳහා ව්‍යවසායක Randy Adams ගේ උපදෙස් ලබා ගත් අතර Adams ඔවුන්ව [[මයිකල් මොරිට්ස්|Michael Moritz]] වෙත හඳුන්වා දුන්නේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=iOm_hPc8IMwC&amp;q=randy+adams+yahoo+Jerry+Yang&amp;pg=PA30|title=Jerry Yang and David Filo|last=Sherman|first=Josepha|date=January 2001|isbn=9780761319610}}&lt;/ref&gt; 1995 අප්‍රේල් 5 වෙනිදා, [[Sequoia කැපිටල්|Sequoia Capital]] හි [[මයිකල් මොරිට්ස්|Michael Moritz]] Yahoo! ව්‍යාපාර ප්‍රාග්ධනය වට දෙකක් සමඟින්, ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 3ක් රැස් කරයි. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.time.com/time/specials/2007/time100/article/0,28804,1595326_1615737_1616199,00.html|title=The Time 100 – Michael Moritz|last=Eric Schmidt|date=May 3, 2007|access-date=2008-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070505050506/http://www.time.com/time/specials/2007/time100/article/0,28804,1595326_1615737_1616199,00.html|archive-date=May 5, 2007|publisher=[[Time (magazine)|Time]]|author-link=Eric Schmidt}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yahoo Company Timeline |url=http://yhoo.client.shareholder.com/press/timeline.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080213120416/http://yhoo.client.shareholder.com/press/timeline.cfm |archive-date=February 13, 2008 |access-date=2008-08-18}}&lt;/ref&gt; 1996 අප්‍රේල් 12 වෙනිදා, Yahoo! එහි [[මහජන කොටස් ආරම්භක නිකුතුව|මුලික මහජන නිකුතුව]] පැවති අතර, $13 බැගින් වූ ආරම්භක ලංසුවේ දී කොටස් මිලියන 2.6ක් විකුණා ඩොලර් මිලියන 33.8ක් රැස් කර ගත්තේ ය.

&quot;Yahoo&quot; යන වචනය මීට පෙර බාබකියු සෝස්, පිහි ( [[EBSCO කර්මාන්ත|EBSCO ඉන්ඩස්ට්‍රීස්]] විසින්) සහ මානව ප්‍රචලිත ජල යාත්‍රා සඳහා වෙළඳ ලකුණු කර ඇත! ( [[පැරණි නගර කැනෝ සමාගම|Old Town Canoe Co. විසින්]] ). එබැවින්, වෙළඳ ලකුණෙහි පාලනය ලබා ගැනීම සඳහා, Yang සහ Filo නමට විස්මයාර්ථ ලකුණ එක් කළහ. &lt;ref name=&quot;BPWrap&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Welford |first=Barry |date=30 April 2004 |title=A Rose By Any Other Name |url=http://www.bpwrap.com/2004/04/a-rose-by-any-other-name/ |access-date=27 May 2013 |publisher=BPWrap}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, බොහෝ විට Yahoo! .

Stanford විශ්වවිද්‍යාලයේ ආදි ශිෂ්‍යාවක් වන Srinija Srinivasan, Yahoo! හි පස් වන සේවකයා ලෙස &quot;Ontological Yahoo!&quot; ලෙස බඳවා ගන්නා ලදී. අන්තර්ජාලයේ අන්තර්ගතය සංවිධානය කිරීමට යැං සහ ෆිලෝට සහාය වීමට. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Letzing|first=John|date=August 10, 2010|title=Yahoo Executive Srinivasan to Leave|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052748704017904575409210554671690|journal=The Wall Street Journal|access-date=January 19, 2015}}&lt;/ref&gt; 
[[ගොනුව:Yahoo_Headquarters.jpg|thumb| යාහූ! මූලස්ථානය [[සනීවේල්]] හි]]

== වර්ධනය (1997–1999) ==
1990 ගණන්වල අගභාගයේ දී, Yahoo!, [[එම්එස්එන්|MSN]], [[ලයිකොස්|Lycos]], [[Excite (වෙබ් ද්වාරය)|Excite]] සහ අනෙකුත් වෙබ් ද්වාර වේගයෙන් වර්ධනය විය. [[වෙබ් ද්වාර සපයන්නා|වෙබ් ද්වාර සපයන්නන්]] ඔවුන්ගේ සේවා පරාසය පුළුල් කිරීම සඳහා සමාගම් අත්පත් කර ගැනීමට ඉක්මන් විය, සාමාන්‍යයෙන් එක් එක් පරිශීලකයා ද්වාරය තුළ රැඳී සිටින කාලය වැඩි කිරීමේ අරමුණින්.

1997 මාර්තු 8 වෙනිදා Yahoo! අන්තර්ජාල සන්නිවේදන සමාගම [[හතර11|Four11]] අත්පත් කර ගත්තේ ය. Four11 හි වෙබ්මේල් සේවාව, [[රොකට් මේල්|Rocketmail]], [[යාහූ! තැපෑල|Yahoo!]] [[යාහූ! තැපෑල|තැපෑල]] . යාහූ! [[ClassicGames.com]] ද අත්පත් කර ගෙන එය [[යාහූ! ක්රීඩා|Yahoo]] බවට පත් කළේ ය! [[යාහූ! ක්රීඩා|ක්රීඩා]] . යාහූ! ඉන් පසු 1998 ඔක්තෝබර්  වැනි දින සෘජු අලෙවිකරණ සමාගමක් වන [[Yoyodyne එන්ටර්ටේන්මන්ට්|Yoyodyne Entertainment]], Inc. 1999 ජනවාරි මාසයේදී යාහූ! අත්පත් කරගත් [[සිංහල|වෙබ් සත්කාරක සැපයුම්කරු]] [[භූ නගර|GeoCities]] . තවත් සමාගමක් Yahoo! [[යාහූ! කණ්ඩායම්|Yahoo]] බවට පත් වූ [[eGroups]] භාර ගන්නා ලදී. 2000 ජුනි මාසයේ [[යාහූ! කණ්ඩායම්|කණ්ඩායම්]] . 1998 මාර්තු 8 වෙනිදා Yahoo! Yahoo! පේජර්, &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Stay in Touch With Yahoo! Pager |url=http://yhoo.client.shareholder.com/common/mobile/iphone/releasedetail.cfm?releaseid=173501&amp;CompanyID=YHOO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313050941/http://yhoo.client.shareholder.com/common/mobile/iphone/releasedetail.cfm?releaseid=173501&amp;CompanyID=YHOO |archive-date=2014-03-13 |access-date=2008-12-08 |publisher=Yahoo}}&lt;/ref&gt; ක්ෂණික පණිවිඩ සේවාවක් වන අතර එය [[යාහූ! පණිවිඩකරු|Yahoo!]] වසරකට පසුව [[යාහූ! පණිවිඩකරු|Messenger]] .

සමාගම් අත්පත් කර ගැනීමේ දී, Yahoo! බොහෝ විට අදාළ [[සේවා කොන්දේසි]] වෙනස් කළේ ය. උදාහරණයක් ලෙස, ඔවුන් අත්පත් කරගත් සමාගම්වල පෙර ප්‍රතිපත්ති මෙන් නොව, ඔවුන්ගේ සේවාදායකයේ අන්තර්ගතය සඳහා [[බුද්ධිමය දේපළ]] අයිතිවාසිකම් ඉල්ලා සිටියහ. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, බොහෝ අත්පත් කර ගැනීම් මතභේදාත්මක සහ පවතින සේවාවන් භාවිතා කරන්නන් අතර ජනප්‍රිය නොවී ය.{{තහවුරු​ කරන්න|date=October 2013}}

== Dot-com බුබුල (2000–2001) ==
යාහූ! 1999 අවසාන මාසයේදී කොටස් මිල දෙගුණ විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=YHOO: Historical Prices for Yahoo Inc – Yahoo! Finance |url=https://finance.yahoo.com/q/hp?s=YHOO&amp;a=10&amp;b=30&amp;c=1999&amp;d=11&amp;e=31&amp;f=1999&amp;g=d |access-date=2008-11-02 |publisher=[[Yahoo! Finance]]}}&lt;/ref&gt; 2000 ජනවාරි 3 වෙනිදා, [[Dot-com උත්පාතය|ඩොට්-කොම් උත්පාතයේ]] උච්චතම අවස්ථාවේ දී, Yahoo! කොටසකට ඩොලර් 118.75 ක සර්ව කාලීන ඉහළ ම අගයකින් කොටස් වැසී ගියේ ය. දින දහසයකට පසුව, [[යාහූ! ජපානය|Yahoo!]] හි කොටස් [[යාහූ! ජපානය|ජපානය]] ජපන් ඉතිහාසයේ ¥100,000,000 කට වඩා වෙළඳාම් කළ පළමු කොටස් බවට පත් වූ අතර එය යෙන් මිලියන 101.4 (එවකට ඩොලර් 962,140) මිලකට ළඟා විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=William Auckerman |year=2000 |title=Yahoo Japan Stock Breaks 100 Million Yen Barrier |url=http://www.internetnews.com/ent-news/print.php/289851 |access-date=2008-02-22 |publisher=[[Jupitermedia]]}}&lt;/ref&gt;

2000 පෙබරවාරි 7 වන දින, බෙදා හරින ලද සේවා ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ ප්‍රහාරයකට ගොදුරු වූ ( DDoS ) yahoo.com පැය කිහිපයකට නතර කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{Cite book|page=[https://archive.org/details/computersecurity4theunse/page/63 63]|url=https://archive.org/details/computersecurity4theunse/page/63}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/635444.stm|title=Yahoo attack exposes web weakness|date=February 9, 2000|work=BBC News|access-date=May 4, 2010}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation |title=How a basic attack crippled Yahoo {{!}} CNET News.com |url=http://news.com.com/2100-1023-236621.html?legacy=cnet |access-date=2012-07-13 |archive-date=2007-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311080609/http://news.com.com/2100-1023-236621.html?legacy=cnet }}&lt;/ref&gt; ඊළඟ දවසේ, එහි කොටස් ඩොලර් 16 ක් හෝ සියයට 4.5 කින් පමණ ඉහළ ගියේ, අසාර්ථකත්වය අභ්‍යන්තර දෝෂයකට වඩා [[හැකර් (පරිගණක ආරක්ෂාව)|හැකර්වරුන්ට]] දෝෂාරෝපණය කිරීම නිසා, එම වසර මුලදී eBay හි දෝෂයක් මෙන් නොව.

ඩොට්-කොම් උත්පාතය අතරතුර, [[CNBC]] කේබල් ප්‍රවෘත්ති ජාලය Yahoo! සහ [[eBay]] 50/50 [[ඒකාබද්ධ කිරීම|ඒකාබද්ධ]] කිරීමක් ගැන සාකච්ඡා කරමින් සිටියහ.  &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD81F3BF935A25750C0A9669C8B63&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all|title=The Markets: Market Place; Is the Online Auction King Ebay Going Once? Twice? Not Likely|last=Saul Hansell|date=March 16, 2000|work=New York Times|access-date=2009-01-05|last2=Laura M. Holson}}&lt;/ref&gt; ඒකා බද්ධය කිසි දා සිදු නොවූවත්, සමාගම් දෙක වසර හයකට පසුව 2006 දී අලෙවිකරණ/ප්‍රචාරණ සන්ධානයක් පිහිටුවීමට තීරණය කළේ ය &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/id/12970936|title=Yahoo, eBay form Web advertising alliance|access-date=2008-02-24|agency=Associated Press|year=2006}}&lt;/ref&gt;

2000 ජූනි 26 වෙනිදා, Yahoo! සහ [[ගූගල්|Google]] විසින් yahoo.com හි කරන ලද සෙවීම් බල ගැන්වීමට Google එන්ජිම තට්ටු කරන ගිවිසුමකට අත්සන් කරන ලදී. &lt;ref&gt;[https://www.google.com/googlefriends/alert2_2000.html GoogleAlert #2: Yahoo! Selects Google as its Default Search Engine Provider, but in Feb. 2004, Google was replaced by Yahoo's own search: Yahoo! Search]&lt;/ref&gt;

2000 දී, Yahoo BizOps හෝ ව්‍යාපාර මෙහෙයුම් කණ්ඩායමක් ක්‍රියාත්මක කළ පළමු සමාගම් වලින් එකක් බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=BizOps the Connective Tissue in Tech Companies |url=https://www.linkedin.com/pulse/why-bizops-hottest-team-tech-dan-yoo |access-date=2021-03-22 |website=www.linkedin.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== පෝස්ට් ඩොට්-කොම් බුබුල (2002–2005) ==
යාහූ! ඩොට්-කොම් බුබුල පිපිරීමෙන් පසු ඉතිරි ව ඇති සමාගම් කිහිපයෙන් එකකි. කෙසේ වෙතත්, 2001 සැප්තැම්බර් 26 දින, Yahoo! කොටස් $8.11 හි සර්ව කාලීන අවම මට්ටමින් වසා ඇත.

යාහූ! AOL සමඟ තරඟ කිරීම සඳහා අන්තර්ගත-පොහොසත් බ්‍රෝඩ්බෑන්ඩ් සේවා නිර්මාණය කිරීම සඳහා විදුලි සංදේශ සහ අන්තර්ජාල සපයන්නන් සමඟ හවුල්කාරිත්වයක් ඇති කර ගත්තේ ය. උදාහරණයක් ලෙස, 2002 ජූනි 3 වන දින, [[SBC සන්නිවේදන|SBC]] සහ Yahoo! ජාතික සම සන් නාම සහිත ඩයල්අප් සේවාවක් දියත් කළේ ය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Internet Leaders SBC and Yahoo! Launch National Co-Branded Dial Service |url=http://www.att.com/gen/press-room?pid=4800&amp;cdvn=news&amp;newsarticleid=20046 |access-date=2008-02-25 |publisher=att.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.sbc.com/gen/press-room?pid=4800&amp;cdvn=news&amp;newsarticleid=20046 AT&amp;T- News Room]&lt;/ref&gt; 2003 ජූලි මාසයේදී [[BT සමූහ පීඑල්සී|BT]] OpenWorld Yahoo! සමඟ සන්ධානයක් නිවේදනය කළේ ය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Internet alliance BT and Yahoo! |url=http://www.telecom.paper.nl/news/article.aspx?id=30241&amp;nr=806 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080311075247/http://www.telecom.paper.nl/news/article.aspx?id=30241&amp;nr=806 |archive-date=March 11, 2008 |access-date=2008-02-25 |publisher=telecom.paper.nl}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BTYahoo&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=1 July 2003 |title=BT CONTINUES TO DELIVER ON BROADBAND TARGETS |url=http://www.groupbt.com/News/Articles/ShowArticle.cfm?ArticleID=fa2aec1b-0336-4b33-8d7e-85900c10ea33 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310230633/http://www.groupbt.com/News/Articles/ShowArticle.cfm?ArticleID=fa2aec1b-0336-4b33-8d7e-85900c10ea33 |archive-date=March 10, 2007 |access-date=27 May 2013 |publisher=[[BT Group]]}}&lt;/ref&gt; 2005 අගෝස්තු 23 දින, යාහූ! සහ [[වෙරිසොන්|Verizon]] විසින් ඒකාබද්ධ [[DSL]] සේවාවක් දියත් කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;VerizonYahooDSL&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=23 August 2005 |title=Verizon and Yahoo! Launch Integrated DSL Service Combining Broadband Speed with Premium Content |url=http://yhoo.client.shareholder.com/common/mobile/iphone/releasedetail.cfm?ReleaseID=171328&amp;CompanyID=YHOO |access-date=27 May 2013 |publisher=[[Yahoo!]]}}&lt;/ref&gt;

2002 අගභාගයේ දී, Yahoo! වෙනත් සෙවුම් යන්ත්‍ර ලබා ගැනීමෙන් එහි සෙවුම් සේවාවන් ශක්තිමත් කිරීමට පටන් ගත්තේ ය. 2002 දෙසැම්බර් මාසයේදී, යාහූ! අත්පත් කරගත් [[Inktomi (සමාගම)|Inktomi]] . 2005 පෙබරවාරි මාසයේදී, Yahoo! Konfabulator අත්පත් කර ගෙන එය [[යාහූ! විජට්|Yahoo!]] [[යාහූ! විජට්|Widgets]], &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Konfabulator 2.1: Ajax additions |url=http://ajaxian.com/archives/konfabulator-21-ajax-additions |access-date=2008-02-25 |publisher=ajaxian.com}}&lt;/ref&gt; ඩෙස්ක්ටොප් යෙදුමක් වන අතර 2003 ජූලි මාසයේදී එය [[යාහූ! අලෙවිකරණය සොයන්න|Overture Services, Inc.]] සහ එහි අනුබද්ධ [[AltaVista]] සහ [[AlltheWeb]] අත්පත් කර ගත්තේ ය. 2004 පෙබරවාරි 18 වෙනිදා, Yahoo! [[ගූගල්|Google]] බලයෙන් ක්‍රියාත්මක වන ප්‍රතිඵල අතහැර දමා සෙවුම් ප්‍රතිඵල සැපයීම සඳහා තමන්ගේ ම තාක්‍ෂණය භාවිත කිරීමට නැවත පැමිණියේ ය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yahoo dumps Google search technology |url=http://news.cnet.com/2100-1024_3-5160710.html |access-date=2010-08-12 |publisher=cnet.com}}&lt;/ref&gt;

2004 මාර්තු මාසයේදී, Yahoo! යාහු! ගෙවීමෙන් පසු සෙවුම් යන්ත්‍රය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yahoo! Introduces Paid-Inclusion Program |url=http://www.adweek.com/aw/iq_interactive/article_display.jsp?vnu_content_id=1000451392 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927213149/http://www.adweek.com/aw/iq_interactive/article_display.jsp?vnu_content_id=1000451392 |archive-date=September 27, 2007 |access-date=2008-02-22 |publisher=adweek.com}}&lt;/ref&gt; මෙම යෝජනා ක්‍රමය ලාභදායී වූ නමුත්, වෙබ් අඩවි අලෙවි කරුවන් (ගෙවීමට අකමැති වූ) සහ මහජනතාව (අනෙකුත් සෙවුම් ප්‍රතිඵලවලින් වෙන් කර හඳුනා ගත නොහැකි ලෙස ගෙවන ලද ලැයිස්තු ගත කිරීම් ගැන අසතුටට පත් වූ) යන දෙඅංශයෙන්ම ජනප්‍රිය නොවූ බව ඔප්පු විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wired.com/techbiz/media/news/2004/07/64092|title=Paid Inclusion Losing Charm?|date=2004-07-05|access-date=2008-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080327030829/http://www.wired.com/techbiz/media/news/2004/07/64092|archive-date=March 27, 2008|publisher=wired.com}}&lt;/ref&gt; 2006 ඔක්තෝබර් වන විට, ගෙවුම් ඇතුළත් කිරීම ඕනෑම වාණිජ ලැයිස්තු ගත කිරීමක් සහතික කිරීම නවතා දැමූ අතර, ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවිය නිතර බඩ ගාමින් සහ පිටුවට තුඩු දුන් සෙවුම් පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛන කිහිපයක් සහ අමතර ස්මාර්ට් සබැඳි (පාරිභෝගිකයින් විසින් සපයනු ලබන) ලබා දීමෙන් පමණක් ගෙවන ඇතුළත් කිරීම් පාරිභෝගිකයින්ට උපකාර කළේ ය. පෝෂණය) සත්‍ය URL එකට පහළින්.

2004 දී, [[ගූගල්|Google]] හි [[ජීමේල්|Gmail]] නිකුත් කිරීමට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, Yahoo! සියලු ම නොමිලේ Yahoo! හි ගබඩාව වැඩි දියුණු කරන ලදි! 4 MB සිට 1 GB දක්වා තැපැල් ගිණුම්, සහ සියලු ම Yahoo! ප්ලස් ගිණුම් 2 GB වෙත තැපැල් කරන්න. 2004 ජූලි 9 වෙනිදා, Yahoo! Yahoo! වෙත Ajax අතුරුමුහුණතක් එක් කිරීමට [[ඔඩ්පෝස්ට්|Oddpost]] නම් විද්‍යුත් තැපැල් සපයන්නා ලබා ගත්තා. තැපැල් බීටා. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yahoo acquires Oddpost to bolster e-mail |url=http://www.news.com/2100-1038_3-5266019.html |access-date=2008-02-25 |publisher=news.com}}&lt;/ref&gt; Google විසින් [[Google Talk]], [[අන්තර්ජාල ප්‍රොටෝකෝලය හරහා කටහඬ|IP]] සහ Yahoo Messenger සහ Yahoo පණිවිඩ පුවරු සේවාව හරහා 2005 අගෝස්තු 24 දින නිකුත් කරන ලදී. 2005 ඔක්තෝබර් 13 වෙනිදා, යාහූ! සහ Microsoft නිවේදනය කළේ [[යාහූ! පණිවිඩකරු|Yahoo!]] සහ [[MSN Messenger]] අන්තර් ක්රියාකාරී වනු ඇත. 2007 දී, Yahoo! ගබඩා මීටර ඉවතට ගත් අතර එමගින් පරිශීලකයින්ට අසීමිත ගබඩා කිරීමට ඉඩ සලසයි. &lt;ref name=&quot;UnlimitedStorage&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Cashmore |first=Pete |date=15 May 2007 |title=Yahoo Mail Unlimited Storage: Time to Test the Limits! |url=http://mashable.com/2007/05/14/yahoo-mail-unlimited/ |access-date=27 May 2013 |publisher=[[Mashable]]}}&lt;/ref&gt;

යාහූ! එහි සේවා පරාසය, විශේෂයෙන්ම [[වෙබ් 2.0|Web 2.0]] සේවාවන් පුළුල් කිරීම සඳහා සමාගම් අත්පත් කර ගැනීම දිගටම කර ගෙන ගියේ ය. යාහූ! දියත් කිරීම [[යාහූ! සංගීතය|Yahoo!]] 2005 පෙබරවාරි මාසයේ [[යාහූ! සංගීතය|සංගීතය]] . 2005 මාර්තු 20 වෙනිදා, Yahoo! මිල දී ගත් ඡායාරූප බෙදා ගැනීමේ සේවාව Flickr . &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=March 20, 2005 |title=Yahoo actually does acquire Flickr |url=http://blog.flickr.net/en/2005/03/20/yahoo-actually-does-acquire-flickr/ |access-date=2008-02-25 |publisher=flickr.com}}&lt;/ref&gt; එම මාසයේ ම, සමාගම එහි බ්ලොග් කරණය සහ සමාජ ජාල සේවාව [[යාහූ! 360°|Yahoo! 360°]] . 2005 ජුනි මාසයේදී, Yahoo! අත්පත් කරගත් blo.gs, RSS සංග්‍රහ එකතු කිරීම මත පදනම් වූ සේවාවකි. යාහූ! පසුව 2005 ඔක්තෝබර් මාසයේදී [[Upcoming.org]] සමඟ අමුත්තන් සමාජ සිදුවීම් දින දර්ශනය මිල දී ගත්තා. යාහූ! 2005 දෙසැම්බර් මාසයේදී සමාජ පිටු සලකුණු වෙබ් අඩවිය වන [[del.icio.us]] අත්පත් කර ගත් අතර පසුව 2009 ජනවාරි මාසයේදී ප්‍රජා [[වෙබ්ජේ|වෙබ් ජේ]] බෙදා ගැනීමේ ධාවන ලැයිස්තුව.

== යාහූ! (2006-2008) ==
[[යාහූ! ඊළඟ|යාහූ!]] ඊළඟ අනාගත Yahoo සඳහා පුර්ව ලියාපදිංචි තක්සේරු භූමියකි! [[Google Labs]] හා සමාන තාක්ෂණයෙන් දැනට ඔවුන්ගේ බීටා පරීක්ෂණ අදියරේ පවතී. එහි Yahoo සඳහා සංසද අඩංගු වේ! මෙම අනාගත Yahoo! තාක්ෂණයන්.

2006 මුලදී, Yahoo! Yahoo! හි නව අනුවාදයක් බීටා පරීක්ෂා කිරීමට පරිශීලකයින්ට අවස්ථාව ලබා දුන්නේ ය! මුල් පිටුව. කෙසේ වෙතත්, එය දැනට සහය දක්වන්නේ [[ඉන්ටර්නෙට් එක්ස්ප්ලෝරර්|Internet Explorer]] සහ [[මොසිල්ලා ෆයර්ෆොක්ස්|Mozilla Firefox]] පමණි. [[ඔපෙරා (ජාල ගවේශකය)|ඔපෙරා]] වැනි වෙනත් බ්‍රව්සර් භාවිතා කරන්නන් Yahoo! මෙම පියවර සඳහා. යාහූ! අනාගතයේ දී අමතර බ්‍රව්සර් සඳහා සහය දැක්වීමට අදහස් කරන බව පවසයි.

2007 අගෝස්තු 27 වෙනිදා, Yahoo! Yahoo! හි නව අනුවාදයක් නිකුත් කරන ලදී! තැපෑල . එය Yahoo! Messenger ඒකාබද්ධ කිරීම (ජාල සම්මේලනය හේතුවෙන් Windows Live Messenger ඇතුළත් විය) සහ එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව, ඉන්දියාව සහ [[පිලිපීනය|පිලිපීනයේ]] ජංගම දුරකථන වෙත නොමිලේ කෙටි පණිවිඩ (ග්‍රාහකයාට අවශ්‍යයෙන්ම නොමිලේ නොවේ). &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=SiliconRepublic: Yahoo releases new email service |url=http://www.siliconrepublic.com/news/news.nv?storyid=single9082 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117094040/http://www.siliconrepublic.com/news/news.nv?storyid=single9082 |archive-date=November 17, 2007 |access-date=2008-02-25 |publisher=siliconrepublic.com}}&lt;/ref&gt;

2008 ජනවාරි 29 වෙනිදා, Yahoo! කර්මාන්තයේ සෙවුම් ප්‍රමුඛයා වන [[ගූගල්]] සමඟ ඵලදායි ලෙස තරඟ කිරීමට නොහැකි වීමෙන් සමාගම දැඩි ලෙස පීඩාවට පත් වූ බැවින් සමාගම සේවකයින් 1,000 ක් දොට්ට දමන බව නිවේදනය කළේ ය. කප්පාදුව සමාගමේ ශ්‍රම බලකාය වන 14,300 න් සියයට 7 ක් නියෝජනය කරයි. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/01/29/BUJ5UOBFI.DTL|title=Yahoo to lay off 1,000|last=Kopytoff|first=Verne|date=January 30, 2008|access-date=2008-07-24|publisher=San Francisco Chronicle|archive-date=2009-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090628015531/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/01/29/BUJ5UOBFI.DTL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2008 පෙබරවාරි මාසයේදී, Yahoo! [[කේම්බ්‍රිජ්, මැසචුසෙට්ස්|කේම්බ්‍රිජ්, මැසචුසෙට්ස් හි]] පිහිටි Maven Networks, අන්තර්ජාල වීඩියෝ ප්ලේයර් සහ වීඩියෝ ප්‍රචාරණ මෙවලම් සැපයුම්කරුවෙකු වන අතර එය ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 160 කට ලබා ගත්තේ ය.

යාහූ! 2008 නොවැම්බර් 17 වන දින Yang ප්‍රධාන විධායක තනතුරෙන් ඉවත් වන බව නිවේදනය කළේ ය. &lt;ref name=&quot;YangSteppingDown&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Liedtke |first=Michael |date=18 November 2008 |title=Yahoo's Yang decides he's no longer the right CEO |url=http://usatoday30.usatoday.com/money/topstories/2008-11-17-1247748225_x.htm |access-date=27 May 2013 |publisher=[[USA Today]] |quote=Summit in San Francisco. Yahoo said Monday Nov. 17, 2008 that Yang will step down as the Internet company's CEO as soon as a successor is found.}}&lt;/ref&gt;

2008 දෙසැම්බර් 10 වෙනිදා, Yahoo! ගෝලීය ආර්ථික පසුබෑම හරහා සමාගම කළමනාකරණය කිරීමත් සමඟ ලොව පුරා සේවකයින් 1,520 ක් දොට්ට දැමීම ආරම්භ කළේ. &lt;ref&gt;[http://news.cnet.com/8301-1023_3-10120253-93.html Yahoo pink slips issued, recruiters circling above | Digital Media – CNET News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419204249/http://news.cnet.com/8301-1023_3-10120253-93.html |date=2012-04-19 }}.&lt;/ref&gt;

=== Microsoft විසින් අත්පත් කර ගැනීමේ උත්සාහය ===
[[මයික්‍රොසොෆ්ට්|Microsoft]] සහ Yahoo! 2005, 2006 සහ 2007 දී ඒකාබද්ධ සාකච්ඡා ලුහුබැඳ ගිය අතර, ඒ සියල්ල අවසානයේ අසාර්ථක විය. එකල විශ්ලේෂකයින් මෙම සමාගම් දෙකේ ව්‍යාපාරික සංයෝජනයක ප්‍රඥාව ගැන සැක පහළ කළහ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/2006/05/03/yahoo-microsoft-partnership-0503markets04.html|title=Microsoft, Yahoo! In Possible Partnership Talks|last=Mary Crane|date=May 3, 2006|work=Forbes|access-date=2008-02-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.arkansasonline.com/news/2007/may/04/reports-microsoft-and-yahoo-end--again--again-talk/|title=Microsoft and Yahoo end on-again off-again talks to combine forces|date=May 4, 2007|access-date=2008-02-01|agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;

2008 පෙබරවාරි 1 දින, Yahoo! විසින් එහි මිත්‍රශීලී [[භාරගන්ක|පවරා ගැනීමේ]] යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් පසුව, Microsoft Yahoo! ඩොලර් බිලියන 44.6 ක මුදල් සහ කොටස් සඳහා. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7222114.stm|title=Microsoft wants to purchase Yahoo|date=February 1, 2008|access-date=2008-02-25|publisher=bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mstob&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601103&amp;sid=aLsamJL6qUQY&amp;refer=news|title=Microsoft Offers to Buy Yahoo for $44.6 Billion|date=February 1, 2008|access-date=2008-02-01|publisher=Bloomberg}}&lt;/ref&gt; දින කිහිපයකට පසු, Yahoo! මයික්‍රොසොෆ්ට් සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීම සඳහා විකල්ප ලෙස සැලකේ, අන්තර්ජාල දැවැන්තයා වන [[ගූගල්|Google]] සමඟ ඒකාබද්ධ වීම &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dailytech.com/article.aspx?newsid=10586|title=Microsoft May Borrow For Yahoo Deal; Yahoo Opts for Google Alliance|last=Jason|first=Mick|date=February 6, 2008|work=DailyTech|access-date=2008-02-06|archive-date=2010-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20100716014828/http://www.dailytech.com/article.aspx?newsid=10586|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; හෝ News Corp සමඟ විභව ගනුදෙනුවක් ද ඇතුළුව. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.alleyinsider.com/2008/2/yahoo__news_corp__deal_still_in_the_works_|title=Yahoo-News Corp Still Talking, Deal Still Possible|last=Kafka|first=Peter|date=February 12, 2008|work=AlleyInsider|access-date=2008-03-18|archive-date=2009-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090202115035/http://www.alleyinsider.com/2008/2/yahoo__news_corp__deal_still_in_the_works_|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, 2008 පෙබරවාරි 11 වන දින, යාහූ! Yahoo! හි වෙළඳ නාමය, ප්‍රේක්ෂකයින්, ආයෝජන සහ වර්ධන අපේක්ෂාවන් &quot;සැලකිය යුතු ලෙස අවතක්සේරු කිරීම&quot; ලෙස Microsoft හි පිරිනැමීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට තීරණය කළේය. &lt;ref name=&quot;yhooreject&quot;&gt;{{Cite news|url=http://yhoo.client.shareholder.com/releasedetail.cfm?releaseid=293129|title=Yahoo! Board of Directors Says Microsoft's Proposal Substantially Undervalues Yahoo!|date=February 1, 2008|access-date=2008-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214160556/http://yhoo.client.shareholder.com/releasedetail.cfm?ReleaseID=293129|archive-date=February 14, 2008|publisher=Business Wire}}&lt;/ref&gt;

පෙබරවාරි 22 දා, ඩෙට්‍රොයිට් පදනම් කරගත් විශ්‍රාම වැටුප් සමාගම් දෙකක් Yahoo! සහ එහි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය මයික්‍රොසොෆ්ට් අත්පත් කර ගැනීමේ ලංසුවට විරුද්ධ වීමෙන් සහ &quot;වටිනාකම විනාශකාරී&quot; තෙවෙන පාර්ශවීය ගනුදෙනු අනුගමනය කරමින් කොටස් හිමියන්ට තම යුතුකම කඩ කළ බවට චෝදනා කිරීම සම්බන්ධයෙන්. &lt;ref name=&quot;breach&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Chase |first=Randall |date=22 February 2008 |title=Yahoo sued for spurning Microsoft |url=http://usatoday30.usatoday.com/tech/products/2008-02-22-435052336_x.htm |access-date=27 May 2013 |publisher=[[USA Today]]}}&lt;/ref&gt; මාර්තු මස මුලදී, Google ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී [[එරික් ෂ්මිට්|Eric Schmidt]] වාර්තාගතව කියා සිටියේ විභව Microsoft-Yahoo! ඒකාබද්ධ කිරීම එහි විවෘතභාවයට හානි කිරීමෙන් අන්තර්ජාලයට හානි කළ හැකිය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/7300337.stm|title=Microsoft's moves 'threaten net'|date=March 17, 2008|work=BBC News|access-date=2008-03-18}}&lt;/ref&gt; මයික්‍රොසොෆ්ට් හි මුදල් සහ කොටස් පිරිනැමීමේ වටිනාකම මයික්‍රොසොෆ්ට් හි කොටස් මිල සමඟ අඩු වූ අතර අප්‍රේල් 4 &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/rbssTechMediaTelecomNews/idUSN0543364420080405?pageNumber=2&amp;virtualBrandChannel=0|title=Microsoft CEO sets deadline to Yahoo for deal|last=Wakabayashi|first=Daisuke|date=April 5, 2008|access-date=2008-04-10|publisher=Reuters}}&lt;/ref&gt; විට ඩොලර් බිලියන 42.2 දක්වා පහත වැටුණි. අප්‍රේල් 5 වෙනිදා, Microsoft CEO [[ස්ටීව් බෝල්මර්|Steve Ballmer]] Yahoo! හි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය වෙත ලිපියක් යවමින් සඳහන් කළේ සති තුනක් ඇතුළත ඔවුන් ගනුදෙනුව පිළි නොගතහොත්, නව මණ්ඩලයක් තෝරාගෙන ඒකාබද්ධ සාකච්ඡා සමඟ ඉදිරියට යාමේ බලාපොරොත්තුවෙන් මයික්‍රොසොෆ්ට් කොටස් හිමියන්ට කෙලින්ම සම්බන්ධ වන බවයි. ( [[සතුරු අත්පත් කර ගැනීම|සතුරු අත්පත් කර ගැනීමක්]] ). &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Microsoft sets deadline for Yahoo bid |url=http://www.msnbc.msn.com/id/23958838/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406212452/http://www.msnbc.msn.com/id/23958838/ |archive-date=2008-04-06 |access-date=2008-04-10 |publisher=[[MSNBC]]}}&lt;/ref&gt; ප්‍රතිචාර වශයෙන්, Yahoo! අප්‍රේල් 7 වෙනිදා ප්‍රකාශ කළේ ඔවුන් ඒකාබද්ධ කිරීමකට විරුද්ධ නොවන නමුත් ඔවුන්ට වඩා හොඳ දීමනාවක් අවශ්‍ය බවයි. මීට අමතරව, මයික්‍රොසොෆ්ට් හි &quot;ආක්‍රමණශීලී&quot; ප්‍රවේශය ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතාවය නරක අතට හැරෙමින් &quot;මිත්‍රශීලී&quot; ඒකාබද්ධ වීමේ අවස්ථාවන් ඇති කරන බව ඔවුන් ප්‍රකාශ කළේය. &lt;ref name=&quot;friend&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 7, 2008 |title=Microsoft-Yahoo fight reaches the turning point |url=https://www.nbcnews.com/id/23992701 |access-date=2008-04-10 |publisher=[[NBC News]]}}&lt;/ref&gt; එදිනම පසුව, Yahoo! මුල් $44.6 බිලියන පිරිනැමීම පිළිගත නොහැකි බව ප්රකාශ කළේය. &lt;ref name=&quot;friend&quot; /&gt; මෙයින් පසුව, [[ටයිම් වෝනර්|Time Warner]] හි [[AOL]] සහ Yahoo! මුලින් යෝජිත මයික්‍රොසොෆ්ට් ගනුදෙනුව වෙනුවට ඒකාබද්ධ කරන්න. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,23519656-643,00.html|title=Yahoo brings two titans to the table|last=Tabakoff|first=Nick|date=April 11, 2008|access-date=2008-04-10|publisher=theaustralian.news.com.au}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2008 මැයි 3 වෙනිදා මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගම එම දීමනාව ඉවත් කර ගත්තේ ය. Ballmer සහ Yang අතර හමුවක දී, Microsoft සමාගම තම පිරිනැමීම කොටසකට ඩොලර් බිලියන 5කින් ඩොලර් 33 දක්වා ඉහළ නැංවීමට ඉදිරිපත් වූ අතර Yahoo! කොටසකට ඩොලර් 37ක් ඉල්ලා සිටියේ ය. බෝල්මර්ගේ ලුතිනන්වරයකු යෝජනා කළේ, පවරා ගැනීම හැකි තාක් අපහසු කර ගැනීම සඳහා යැං විෂ පෙත්තක් ක්‍රියාත්මක කරන ලෙස ය, “අපි සතුරු වුනොත් ඔවුන් ගෘහ භාණ්ඩ පුළුස්සා දමනු ඇත. ඔවුන් එම ස්ථානය විනාශ කිරීමට යනවා.&quot; &lt;ref name=&quot;msft_withdrawl1&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Microsoft Withdraws Proposal to Acquire Yahoo! |url=https://www.microsoft.com/presspass/press/2008/may08/05-03letter.mspx |access-date=2008-05-03 |publisher=[[Microsoft]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/05/05/technology/05soft.html?_r=4&amp;hp&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin|title=Microsoft's Failed Yahoo Bid Risks Online Growth|last=Lohr|first=Steve|date=May 5, 2008|work=New York Times|access-date=2008-05-06}}&lt;/ref&gt;

විශ්ලේෂකයින් පැවසුවේ මැයි 2 වන දින කොටසකට ඩොලර් 28.67 ක් ලෙස වසා දැමූ Yahoo! කොටස්, කොටසකට ඩොලර් 25 ට වඩා පහත වැටීමට ඉඩ ඇති බවත්, මැයි 5 වන දින කොටසකට ඩොලර් 20 ක් තරම් පහත වැටීමට ඉඩ ඇති බවත්, එය පෙරළියක් ඇති කිරීමට යැංට සැලකිය යුතු පීඩනයක් ඇති කරන බවයි. සමාගමේ. මයික්‍රොසොෆ්ට් පිරිනැමීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් කොටස් හිමියන්ගේ උනන්දුව මත ක්‍රියා නො කිරීම සම්බන්ධයෙන් ආයතනික ආයෝජකයින් Yahoo! හි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයට එරෙහිව නඩු පවරනු ඇතැයි සමහරු යෝජනා කළහ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/05/05/technology/05miller-WEB.html|title=A Yahoo Shareholder on What Might Have Been|last=Helft|first=Miguel|date=May 5, 2008|work=New York Times|access-date=2008-05-31}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/05/04/MN0B10GOK9.DTL|title=Pressure's now on Yahoo CEO|last=Kopytoff|first=Verne|date=May 5, 2008|access-date=2008-05-31|publisher=San Francisco Chronicle|last2=Gage|first2=Deborah|archive-date=2009-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090628015536/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/05/04/MN0B10GOK9.DTL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2008 මැයි 5 වන දින, මයික්‍රොසොෆ්ට් ඉවත් වීමෙන් පසුව, Yahoo! හි කොටස් සඳුදා වෙළඳාමේ දී කොටසකට ඩොලර් 23.02 දක්වා 15% කින් පහත වැටුණු අතර එහි වෙළඳපළ ප්‍රාග්ධන කරණයෙන් ඩොලර් බිලියන 6 ක් පමණ අඩු විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yahoo Falls After Microsoft Yanks Takeover Bid |url=http://www.smartmoney.com/investing/stocks/yahoo-falls-after-microsoft-yanks-takeover-bid-23007/ |access-date=2008-05-06 |publisher=[[SmartMoney]]}}&lt;/ref&gt;

2008 ජූනි 12 දින, යාහූ! ව්‍යාපාරයේ කොටසක් (සෙවුම් ප්‍රචාරණ ව්‍යාපාරය) හෝ සමාගමේ සියලු ම කොටස් මිල දී ගැනීම පිළි බඳව Microsoft සමඟ පැවති සියලු සාකච්ඡා අවසන් කර ඇති බව නිවේදනය කළේ ය. පෙර සති අන්තයේ (ජුනි 8) සාකච්ඡා පැවැත්විණි, එම කාලය තුළ මයික්‍රොසොෆ්ට් යාහූ! කලින් ඉදිරිපත් කළ මිලට මුළු සමාගම ම මිල දී ගැනීමක් ගැන තවදුරටත් උනන්දු නොවන බව - කොටසකට ඩොලර් 33 කි. එසේම, ජූනි 12 වන දින, යාහූ! Google සමඟ සුවිශේෂී නොවන සෙවුම් දැන්වීම් සන්ධානයක් නිවේදනය කළේ ය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB121329534659368693|title=Yahoo Ends Talks With Microsoft, Signs Search-Ad Deal with Google|last=Karnitschnig|first=Matthew|date=June 13, 2008|access-date=2008-06-12|publisher=Wall Street Journal|last2=Vascellaro|first2=Jessica E.}}&lt;/ref&gt; මෙම නිවේදනයෙන් පසු, බොහෝ විධායකයකින් සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ සේවකයින් Yahoo! හි උපාය මාර්ග කෙරෙහි විශ්වාසය නැති වී ඇති බව පෙනී ගිය බැවින් සමාගමෙන් ඉවත් වීමට ඔවුන්ගේ සැලසුම් නිවේදනය කළහ. වෙළඳපළ විශ්ලේෂකයින්ට අනුව, මෙම අපේක්ෂිත පිටවීම් සමාගම පිළිබඳ [[වෝල් වීදිය|වෝල් වීදියේ]] සංජානනයට බලපෑවේ ය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/06/20/technology/20yahoo.html|title=At Yahoo, the Exodus Continues|last=Helft, Miguel|date=June 20, 2008|access-date=2008-06-20|publisher=NY Times}}&lt;/ref&gt;

2008 ජුලි 7 වෙනිදා Microsoft සමාගම Yahoo! සඳහා තවත් ලංසුවක් යෝජනා කිරීම නැවත සලකා බලන බව පැවසීය. 2008 අගෝස්තු 1 වැනිදා පැවැත්වීමට නියමිත ව තිබූ වාර්ෂික රැස්වීමේ දී සමාගමේ අධ්‍යක්ෂවරුන් නව දෙනා නෙරපා හරිනු ලැබුවොත්. නව පුවරුවක් සමඟ වඩා හොඳින් සාකච්ඡා කිරීමට හැකි වනු ඇතැයි මයික්‍රොසොෆ්ට් විශ්වාස කළේ ය. &lt;ref name=&quot;NegotiateWithNewBoard&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Liedtke |first=Michael |date=7 July 2008 |title=Microsoft wants to negotiate with new Yahoo board |url=http://www.deseretnews.com/article/700241272/Microsoft-wants-to-negotiate-with-new-Yahoo-board.html |access-date=27 May 2013 |publisher=[[Deseret News]]}}&lt;/ref&gt;

කෝටිපති ආයෝජකයෙකු වන [[කාල් ඉකාන්]], මයික්‍රොසොෆ්ට් සමඟ සාකච්ඡා කිරීමට වත්මන් මණ්ඩලය අතාර්කික යැයි පවසමින්, යාහූ!ගේ පුවරුව ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට ප්‍රොක්සි සටනක් දියත් කළේ ය. 2008 ජූලි 21 දින, යාහූ! කාල් ඉකාන් සමඟ එකඟ වූ අතර, ඔහු සහ සගයන් දෙදෙනෙකු පුළුල් කළ මණ්ඩලයකට පත් කිරීමට එකඟ විය.

2008 නොවැම්බර් 20 වන දින, Microsoft හි කොටසකට ඩොලර් 33 ක මූලික පිරිනැමීමෙන් මාස 10 කට පමණ පසු, Yahoo! හි කොටස් (YHOO) සති 52-ක අඩු ම අගයට වැටුණු අතර, වෙළඳාම් වූයේ කොටසකට ඩොලර් 8.94 ක් පමණි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=NASDAQ |date=November 20, 2008 |title=YHOO stock quote - Yahoo! Inc. stock price - NASDAQ.com |url=http://quotes.nasdaq.com/asp/SummaryQuote.asp?symbol=YHOO |access-date=2008-11-20 |publisher=NASDAQ}}&lt;/ref&gt;

2008 නොවැම්බර් 30 වෙනිදා Microsoft සමාගම Yahoo! හි සෙවුම් ව්‍යාපාරය ඩොලර් බිලියන 20 කට මිල දී ගැනීමට ඉදිරිපත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/technology/article5258258.ece|title=Microsoft in $20bn Yahoo deal|last=John Waples|date=November 30, 2008|access-date=2008-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20110612004837/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/technology/article5258258.ece|archive-date=June 12, 2011|publisher=Times Online|location=London}}&lt;/ref&gt;

2009 ජුලි 29 දින, වසර 10ක ගනුදෙනුවක දී නිවේදනය කරන ලද්දේ මයික්‍රොසොෆ්ට් එහි සෙවුම් යන්ත්‍රය වන Bing සඳහා අනාගත Microsoft ව්‍යාපෘති සඳහා භාවිතා කිරීමට Yahoo! හි සෙවුම් යන්ත්‍රය වෙත පූර්ණ ප්‍රවේශය ඇති බවයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=29 July 2009 |title=Microsoft, Yahoo! agree on Internet search partnership |url=http://www.edgeboston.com/index.php?ch=technology&amp;sc=personaltech&amp;sc2=news&amp;sc3=&amp;id=94299 |access-date=2010-08-24 |publisher=EDGE Boston}}&lt;/ref&gt; ගනුදෙනුව යටතේ, Microsoft සමාගමට Yahoo! . ගනුදෙනුව ප්‍රකාශයට පත් කළ දිනට පසු දින, Yahoo! හි කොටස් මිල 10% ට වඩා අඩු වී එක් කොටසකට ඩොලර් 15.14 ක් විය, එය වසරකට පෙර Microsoft හි පවරා ගැනීමේ ලංසුවට වඩා 60% අඩු විය.

== කැරොල් බාර්ට්ස් යුගය (2009-2011) ==
2009 ජනවාරි 13 වෙනිදා, Yahoo! ඔටෝඩෙස්ක් හි හිටපු විධායක සභාපති කැරොල් බාර්ට්ස් එහි නව ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි සහ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙකු ලෙස පත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Hof |first=Rob |date=January 13, 2009 |title=Confirmed: Carol Bartz Named Yahoo CEO: Can She Turn It Around? |url=http://www.businessweek.com/the_thread/techbeat/archives/2009/01/carol_bartz_to.html |access-date=2012-10-19 |publisher=BusinessWeek}}&lt;/ref&gt; යාහූ! ප්‍රධාන විධායක කැරොල් බාර්ට්ස් සම-නිර්මාතෘ ජෙරී යැං වෙනුවට පත් කිරීමෙන් පසු එහි දිශාව වෙනස් කිරීමට උත්සාහ කළේ ය. &lt;ref name=&quot;Job cuts help Yahoo profits surge&quot;/&gt;

2009 ජූලි මාසයේදී Microsoft සහ Yahoo! Yahoo! හි වෙබ් අඩවි මයික්‍රොසොෆ්ට් සෙවුම් තාක්ෂණය සහ සෙවුම් ප්‍රචාරණය යන දෙක ම භාවිතා කරන ගනුදෙනුවකට එකඟ විය. &lt;ref name=&quot;CNNSearchPartners&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Goldman |first=David |date=29 July 2009 |title=Microsoft and Yahoo: Search partners |url=https://money.cnn.com/2009/07/29/technology/microsoft_yahoo/ |access-date=27 May 2013 |publisher=[[CNNMoney.com]]}}&lt;/ref&gt; යාහූ! අනෙක් අතට සමාගම් දෙකෙහි ම බැනර් දැන්වීම් සඳහා විකුණුම් කණ්ඩායම බවට පත් වනු ඇත. &lt;ref name=&quot;CNNSearchPartners&quot; /&gt; මයික්‍රොසොෆ්ට් ඇල්ගොරිතම සෙවුම් ප්‍රතිඵල ලබා දෙන අතර, යාහූ! එහි පිටු මත සෙවීම් සඳහා ප්‍රතිඵල ඉදිරිපත් කිරීම සහ පුද්ගලීකරණය කිරීම පාලනය කරනු ඇත. &lt;ref name=&quot;CNNSearchPartners&quot; /&gt;

2009 ජූලි 21 දින, යාහූ! Metro නමින් එහි මුල් පිටුවේ නව අනුවාදයක් දියත් කළේ ය. නව පිටුව පරිශීලකයින්ට වම් පැත්තේ ඇති ප්‍රමුඛ &quot;මගේ ප්‍රියතම&quot; පැනලය හරහා එය අභිරුචිකරණය කිරීමට සහ තෙවෙන පාර්ශවීය වෙබ් සේවා ඒකාබද්ධ කර ඒවා එක් පිටුවක් තුළ දියත් කිරීමට ඉඩ ලබා දුන්නේ ය. &lt;ref&gt;[http://www.pcworld.com/article/168767/yahoo_home_page_gets_a_new_look.html Yahoo Home Page Gets A New Look] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120422083606/http://www.pcworld.com/article/168767/yahoo_home_page_gets_a_new_look.html |date=2012-04-22 }}.&lt;/ref&gt;

Yahoo! ඇය 2009 ජනවාරි මාසයේදී ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස වැඩ භාර ගන්නා විට ය. රටවල් 10 ක පමණ බොහෝ පරිශීලකයින් සමඟ කතා කිරීමෙන් පසු ඇය පැවසුවේ, Yahoo! විධායකයින් නිගමනය කළේ පරිශීලකයින් එය ඔවුන්ගේ &quot;අන්තර්ජාලයේ නිවස&quot; ලෙස සලකන බවයි. &lt;ref&gt;[https://www.pcworld.com/article/174579/bartz_yahoo_wants_to_regain_respect.html Bartz: Yahoo Wants to Regain R-E-S-P-E-C-T]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} PCWorld, October 28, 2009&lt;/ref&gt;

2011 සැප්තැම්බර් මාසයේදී Bartz Yahoo වෙත විද්‍යුත් තැපෑලක් යවා ඇත! ඇය Yahoo හි ඇයගේ තනතුරෙන් ඉවත් කළ බව සේවකයෝ පවසති! සමාගමේ සභාපති රෝයි බොස්ටොක් විසින් දුරකථන ඇමතුමක් මගින්. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=September 6, 2011 |title=Carol Bartz Confirms Her Own Firing – From Her iPad |url=https://techcrunch.com/2011/09/06/carol-bartz-fired/ |access-date=2012-10-19 |publisher=TechCrunch}}&lt;/ref&gt; CFO Tim Morse සමාගමේ අතුරු ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස නම් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=September 6, 2011 |title=Exclusive: Carol Bartz Out at Yahoo; CFO Tim Morse Named Interim CEO – Kara Swisher – News |url=http://allthingsd.com/20110906/exclusive-carol-bartz-out-at-yahoo-cfo-interim-ceo/ |access-date=2012-10-19 |publisher=AllThingsD}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.smh.com.au/business/world-business/yahoo-fires-ceo-after-tumultuous-tenure-20110907-1jwmu.html|title=Yahoo fires CEO after tumultuous tenure|date=September 7, 2011|work=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt;

== ස්කොට් තොම්සන් යුගය (2012) ==
2012 ජනවාරි 4 වන දින PayPal හි හිටපු සභාපති Scott Thompson නව ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස නම් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2012/01/04/scott-thompson-named-new-yahoo-ceo_n_1183133.html|title=Scott Thompson Named New Yahoo CEO|date=January 4, 2012|work=Huffington Post}}&lt;/ref&gt;

=== සේවක දොට්ට දැමීම් ===
2012 මුල් භාගයේදී, නව ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස ස්කොට් තොම්සන් පත් කිරීමෙන් පසුව, විශාල දොට්ට දැමීම් ගැන බොහෝ කටකතා පැතිර ගියේ ය. යාහූ හි ප්‍රධාන නිෂ්පාදන නිලධාරි බ්ලේක් අර්වින් ඉල්ලා අස් වූ බව යාහූ ඇට් ඕල් තින්ග්ස් ඩිජිටල් ආවරණය කරන කාරා ස්විෂර් වාර්තා කළේ ය, &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 5, 2012 |title=Exclusive: Yahoo's Chief Product Officer Blake Irving Resigns – Kara Swisher – News |url=http://allthingsd.com/20120405/exclusive-yahoos-chief-product-officer-blake-irving-resigns/ |access-date=2012-10-19 |publisher=AllThingsD}}&lt;/ref&gt; පරිගණක ප්‍රචාරණයේ උප සභාපති සහ ප්‍රචාරණ නිෂ්පාදන සමූහයේ ප්‍රධාන විද්‍යාඥ ඇන්ඩ්‍රි බ්‍රෝඩර් මෙන්ම ජියන්චැං (ජේසී) මාඕ ද ප්‍රධානී වෙළඳ ප්‍රචාරණ විද්‍යාව සමාගම හැර ගියේ ය. මෙය Yahoo! [[ගූගල්|Google]] වලට ගිය Labs ප්‍රධානියා Prabhakar Raghavan, [[මයික්‍රොසොෆ්ට්|Microsoft]] එකට ගිය Raghu Ramakrishnan . &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=March 27, 2012 |title=Yahoo Brainiac Drain Continues: Goodbye to Broder, Mao – Kara Swisher – News |url=http://allthingsd.com/20120327/yahoo-prominent-brainiac-drain-continues-goodbye-to-broder-mao/ |access-date=2012-10-19 |publisher=AllThingsD}}&lt;/ref&gt;

2012 අප්‍රේල් 4 වන දින, යාහූ විසින් රැකියා 2,000ක් හෙවත් යාහූ විසින් සේවයේ නියුතු කම්කරුවන් 14,100 න් සියයට 14ක් පමණ කප්පාදු කිරීමක් නිවේදනය කරන ලදී. යාහූ! 2012 අවසානයේ දී දොට්ට දැමීම් සම්පූර්ණ කිරීමෙන් පසු වාර්ෂිකව ඩොලර් මිලියන 375 ක් පමණ ඉතිරි කර ගත හැකි බව පැවසීය &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 4, 2012 |title=Yahoo dumping 2,000 workers in latest purge |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/04/yahoo-dumping-2000-workers-latest-purge.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616133522/http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/04/yahoo-dumping-2000-workers-latest-purge.html |archive-date=June 16, 2012}}&lt;/ref&gt;

=== ෆේස්බුක් පේටන්ට් නඩුව ===
මාර්තු 14, Yahoo! පේටන්ට් බලපත්‍ර 10ක් උල්ලංඝනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ෆේස්බුක් සමාගමට එරෙහිව නඩු පවරන ලදී. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=November 8, 2011 |title=Yahoo patents could throw a monkey wrench into Facebook's IPO hopes |url=https://venturebeat.com/2011/11/08/yahoo-facebook-patent-dispute/ |access-date=2012-10-19 |publisher=VentureBeat}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=March 14, 2012 |title=Yahoo sues Facebook over 10 patents – Business News &amp;#124; IOL Business |url=http://www.iol.co.za/business/business-news/yahoo-sues-facebook-over-10-patents-1.1255744 |access-date=2012-10-19 |publisher=IOL.co.za |agency=Reuters}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Levine |first=Dan |title=Yahoo sues Facebook for infringing 10 patents |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/tech-biz/03/14/12/yahoo-sues-facebook-infringing-10-patents |access-date=2012-11-08 |publisher=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; ෆේස්බුක් ප්‍රතිචාර දැක්වූවේ යාහූ ! . &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/facebook/9185292/Facebook-sues-Yahoo.html|title=Facebook sues Yahoo|last=Barnett|first=Emma|date=April 4, 2012|work=The Daily Telegraph|location=London}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 3, 2012 |title=Facebook Smacks Back at Yahoo With Patent Claims in Counter-Lawsuit – Kara Swisher – News |url=http://allthingsd.com/20120403/breaking-facebook-smacks-at-yahoo-with-patent-claims-of-its-own/ |access-date=2012-10-19 |publisher=AllThingsD}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 4, 2012 |title=How Facebook's Winning The War Against Yahoo, Patent By Patent |url=https://techcrunch.com/2012/04/04/yahoo-vs-facebook/ |access-date=2012-10-19 |publisher=TechCrunch}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රතිසංවිධානය ===
2012 අප්‍රේල් මාසයේදී සේවකයින්ට යවන ලද විද්‍යුත් තැපැල් සංදේශයක, ස්කොට් තොම්සන් Yahoo හි ගනුදෙනුකරුවන් ප්‍රථමයෙන් පැමිණිය යුතු බවට ඔහුගේ මතය නැවත නැවතත් ප්‍රකාශ කළේ ය. ඔහු පාරිභෝගිකයන් යන්න නිර්වචනය කළේ පරිශීලකයන් සහ දැන්වීම්කරුවන් ලෙස ය. ඔහු සමාගම සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතිසංවිධානය කළේ ය. ප්‍රතිසංවිධානය 2012 මැයි 1 දින සිට බලාත්මක වූ අතර Yahoo! සඳහා ප්‍රධාන කණ්ඩායම් තුනක මෙහෙයුම් ඇතුළත් විය. - පාරිභෝගික, කලාප සහ තාක්ෂණය.

පාරිභෝගික කණ්ඩායමට කණ්ඩායම් තුනක් ඇත: මාධ්‍ය, සම්බන්ධතා සහ වාණිජ. මෙම සමූහයේ පාරිභෝගිකයන් Yahoo! .

කලාප සමූහය කලාප තුනක් ක්‍රියාත්මක කරයි: • ඇමරිකාව, APAC, සහ EMEA. මෙම සමූහයේ පාරිභෝගිකයින් Yahoo! හි දැන්වීම්කරුවන් වේ. .

තාක්‍ෂණ කණ්ඩායමට මූලික වේදිකාවෙන් සහ මධ්‍යම තාක්‍ෂණය ඇතුළත් වේ. එය අනෙකුත් ප්‍රධාන කණ්ඩායම් දෙකට තාක්‍ෂණය සහ සහාය සපයයි.

ආයතනික කණ්ඩායම (මූල්‍ය, නීතිමය සහ මානව සම්පත්) නොවෙනස්ව පවතින අතර නව කණ්ඩායම් සඳහා අඛණ්ඩව සහාය දක්වයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 10, 2012 |title=It's Official: Yahoo Reorgs Itself Just Like We Said (Memo Time!) – Kara Swisher – News |url=http://allthingsd.com/20120410/its-official-yahoo-reorgs-itself-just-like-we-said-memo-time/ |access-date=2012-10-19 |publisher=AllThingsD}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://bits.blogs.nytimes.com/2012/04/10/yahoo-c-e-o-hints-at-a-strategy/|title=Yahoo C.E.O. Hints at a Strategy|last=Perlroth|first=Nicole|date=April 10, 2012|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 10, 2012 |title=Yahoo CEO Scott Thompson's memo to employees outlining the company's reorganization – San Jose Mercury News |url=http://www.mercurynews.com/business/ci_20363744/yahoo-ceo-scott-thompsons-memo-employees-outlining-companys |access-date=2012-10-19 |website=Mercurynews.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-04-10/yahoo-ceo-outlines-reorganization-plan-to-revive-growth.html|title=Yahoo CEO Outlines Reorganization Plan to Revive Growth|last=Giles|first=Tom|date=April 10, 2012|work=Bloomberg}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2012/04/10/new-yahoo_n_1414864.html|title=Yahoo CEO Sketches Out Major Revamp|last=Smith|first=Catharine|date=April 10, 2012|work=Huffington Post}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 11, 2012 |title=Yahoo Reorg 2012: Search Avoids Death Sentence – Search Engine Watch (#SEW) |url=http://searchenginewatch.com/article/2166921/Yahoo-Reorg-2012-Search-Avoids-Death-Sentence |access-date=2012-10-19 |publisher=Search Engine Watch}}&lt;/ref&gt;

=== තොම්සන් විද්‍යාලයේ උපාධි මතභේදය ===
2012 මැයි 3 වෙනිදා Yahoo හි තොම්සන්ගේ චරිතාපදානය වැරදි බවට ප්‍රවෘත්ති පළ විය. ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියාගේ චරිතාපදානයේ සඳහන් වූයේ ඔහු ස්ටෝන්හිල් විද්‍යාලයෙන් ද්විත්ව ගණකාධිකරණ සහ පරිගණක විද්‍යා උපාධියක් ලබා ඇති අතර, විමර්ශනයේදී හෙළි වූයේ තොම්සන්ගේ උපාධිය පරිගණක විද්‍යාවෙන් නොව ගිණුම්කරණයට පමණක් බවයි. මෙම හෙළිදරව්ව [[යාහූ!|Yahoo!]] හි 5.8% හිමිකරගෙන සිටි Third Point LLC හි නිර්මාතෘ Dan Loeb වෙතින් විය. Yahoo හි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයේ අසුන් ගැනීමට උත්සාහ කරමින් සිටි කොටස්! &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://dealbook.nytimes.com/2012/05/04/hedge-fund-intensifies-attacks-on-yahoo-as-storm-grows-over-padded-resumes/|title=Hedge Fund Intensifies Attack on Yahoo Amid Storm Over Padded Résumés|date=May 4, 2012|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/technology/yahoo-ceo-accused-of-padding-resume-probe-launched/2012/05/04/gIQAHEUI1T_story.html|title=Yahoo says CEO Scott Thompson does not have computer science degree|last=Tsukayama|first=Hayley|date=May 4, 2012|work=The Washington Post}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://allthingsd.com/20120503/yahoos-response-on-computer-science-resumegate-inadvertent-error/|title=Yahoo!s response on computer science resumegate inadvertent error|access-date=2012-12-04|publisher=AllThingsD}}&lt;/ref&gt;

අර්බුදයට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, Yahoo! හි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය, තොම්සන්ගේ අධ්‍යයන අක්තපත්‍ර සහ ඔහු ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස තෝරා ගැනීමට පෙර සිදු වූ පරීක්ෂණ ක්‍රියාවලිය සමාලෝචනය කිරීමට ත්‍රිපුද්ගල කමිටුවක් පිහිටුවීය. සමාලෝචන කමිටුවේ සභාපතිවරයා වන්නේ 2012 පෙබරවාරි මාසයේදී Yahoo! හි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයට සම්බන්ධ වූ Alfred Amoroso ය. මණ්ඩලයේ අනෙකුත් අධ්‍යක්ෂවරුන් වන්නේ 2012 අප්‍රේල් මාසයේදී සම්බන්ධ වූ ජෝන් හේස් සහ තෝමස් මැක්ඉනර්නි ය. කමිටුව ටෙරී බර්ඩ් ස්වාධීන උපදේශක ලෙස තබා ගත්තේ ය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-05-08/yahoo-director-patti-hart-said-to-plan-departure-from-board.html|title=Yahoo's Hart Plans to Exit Board Amid CEO Resume Review|last=Womack|first=Brian|date=May 9, 2012|work=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;

=== තොම්සන් වෙනුවට Ross Levinsohn (අතුරු කාලීන) ===
2012 මැයි 13 වන දින, ස්කොට් තොම්සන් වෙනුවට රොස් ලෙවින්සන් සමාගමේ අන්තර් කාලීන ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස පත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-18053577|title=Yahoo chief executive Scott Thompson steps down|date=May 14, 2012|work=BBC News}}&lt;/ref&gt; 2012 ජුනි මාසයේදී, Yahoo! හිටපු [[ගූගල්]] අධ්‍යක්ෂ මයිකල් ජී. බැරට් එහි ප්‍රධාන ආදායම් නිලධාරියා ලෙස බඳවා ගත්තේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=List of Private Companies Worldwide, Letter – Businessweek |url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/person.asp?personId=406576 |access-date=2012-10-19 |publisher=Investing.businessweek.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/news/movements/Yahoo-hires-former-Google-director-to-head-ad-revenue/articleshow/14243210.cms|title=Yahoo hires former Google director to head ad revenue|work=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120619130613/http://timesofindia.indiatimes.com/tech/news/movements/Yahoo-hires-former-Google-director-to-head-ad-revenue/articleshow/14243210.cms|archive-date=June 19, 2012}}&lt;/ref&gt;

== Marissa Mayer යුගය (2012-2017) ==
[[ගොනුව:Doug_Imbruce,_Co-founder_and_CEO,_with_the_Qwiki_team_and_Yahoo!_CEO_Marissa_Mayer_at_the_Company’s_Sunnyvale_HQ,_July_2013.jpg|thumb| ඩග් ඉම්බෲස්, සම-නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි, Qwiki කණ්ඩායම සහ Yahoo! සමාගමේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි Marissa Mayer 2013 ජූලි මාසයේ Sunnyvale මූලස්ථානයේ දී]]
2012 ජූලි 16 වන දින, හිටපු [[ගූගල්]] විධායක සහ වෝල්මාර්ට් ආයතනික අධ්‍යක්ෂිකා Marissa Mayer Yahoo! ලෙස නම් කරන ලදී. ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි සහ සභාපති, සහ Fortune 500 සමාගමක ළාබාලතම CEO. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2012-07-17 |title=The Marissa Mayer timeline&amp;nbsp;— Postcards |url=http://postcards.blogs.fortune.cnn.com/2012/07/17/marissa-mayer-timeline/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308130712/http://postcards.blogs.fortune.cnn.com/2012/07/17/marissa-mayer-timeline/ |archive-date=March 8, 2013 |access-date=2013-03-18 |publisher=Postcards.blogs.fortune.cnn.com}}&lt;/ref&gt;

2013 මැයි 19 වෙනිදා ''Wall Street Journal'' වාර්තා කළේ Yahoo හි මණ්ඩලය විසින් වසර හයක් පැරණි බ්ලොග් කරණ වෙබ් අඩවිය වන Tumblr මිල දී ගැනීම සඳහා සියලු මුදල් ගනුදෙනුවක් අනුමත කර ඇති බවයි.{{තහවුරු​ කරන්න|date=November 2021}} මෙම නිවේදනය මගින් තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රයේ වෙනස් වන ප්‍රවණතාවක් පෙන්නුම් කරයි, Yahoo, Facebook සහ Google වැනි විශාල සමාගම් සැලකිය යුතු, වේගවත්- සමඟ සම්බන්ධ වීමට මාර්ගයක් ලෙස අඩු ආදායමක් උපයන ආරම්භක අන්තර්ජාල සමාගම් අත්පත් කර ගනී. වර්ධනය වන මාර්ග ගත ප්‍රජාවත්. ''වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නලය'' ප්‍රකාශ කළේ Tumblr මිල දී ගැනීම &quot;සමාජ ජාල සහ සන්නිවේදන කේන්ද්‍රස්ථානයක්&quot; සඳහා සමාගමේ අශ්‍යතාවය තෘප්තිමත් කරනු ඇති බවයි. Yahoo විසින් Tumblr සඳහා ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.1ක් ගෙවනු ඇති අතර සමාගමේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි සහ නිර්මාතෘ ඩේවිඩ් කාර්ප් විශාල කොටස් හිමියෙකු ලෙස පවතිනු ඇත. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887324787004578493130789235150|title=Yahoo Deal Shows Power Shift|last=JOANN S. LUBLIN|date=19 May 2013|work=The Wall Street Journal|access-date=20 May 2013|last2=AMIR EFRATI|last3=SPENCER E. ANTE}}&lt;/ref&gt;

Yahoo සතු ඡායාරූපකරණ සේවාව වන Flickr හි ප්‍රතිසංස්කරණය 2013 මැයි 20 වන දින එක්සත් ජනපදයේ නිව් යෝර්ක් හි Times Square හි දියත් කරන ලද අතර එම අවස්ථාවට නගරයේ නගරාධිපති සහ මාධ්‍යවේදීන් විශාල පිරිසක් සහභාගී විය. Times Square හි දැන්වීම් පුවරු එකොළහක් වෙබ් අඩවියේ නව ටැග්ලයින් &quot;biggr, spectaculr, wherevr&quot; ප්‍රචාරණය කරන ලදී. දියත් කිරීමේ කොටසක් ලෙස සහ යාහූ ප්‍රකාශ කළේ එය Flickr පරිශීලකයින්ට නොමිලේ ටෙරාබයිට් ගබඩාවක් ලබා දෙන බවයි. Tumblr අත්පත් කර ගැනීම පිළිබඳ නිල නිවේදනය ද මැයි 20 සිදුවීමට ඇතුළත් විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Zachary M. Seward |date=21 May 2013 |title=Yahoo's marketing masterstroke: a free terabyte of Flickr storage is better than unlimited |url=http://qz.com/86949/yahoos-marketing-masterstroke-a-free-terabyte-of-flickr-storage-is-better-than-unlimited/ |access-date=25 May 2013 |website=Quartz |publisher=Quartz}}&lt;/ref&gt;

2013 මැයි 26 වැනි දින Hulu වීඩියෝ ප්‍රවාහ වෙබ් අඩවිය කෙරෙහි Yahoo! හි උනන්දුව පිළි බඳව මාධ්‍ය වාර්තා කළේ ය. Mayer ගේ නායකත්වය යටතේ, Yahoo! හි ලංසුව ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 600 ත් 800 ත් අතර අගයක් ගනී, විවිධ තත්වයන්ගෙන් සමන්විත විවිධ විකල්ප සමාගම විසින් ඉදිරිපත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Kara Swisher |date=26 May 2013 |title=Yahoo's Bid for Hulu in $600M to $800M Range&amp;nbsp;— Even as It Preps Other Big Deals in Mobile and Communications |url=http://allthingsd.com/20130526/yahoos-bid-for-hulu-in-600m-to-800m-range-even-as-it-preps-other-big-deals-in-mobile-and-communications/ |access-date=28 May 2013 |website=All Things D |publisher=Dow Jones &amp; Company Inc}}&lt;/ref&gt; 2013 මැයි 28 වන විට, Yahoo! හි වීඩියෝ සඳහා මසකට මිලියන 45 ක් අද්විතීය අමුත්තන් ආකර්ෂණය වන අතර, Hulu හි මිලියන 24 නරඹන්නන් සිටී - ප්‍රේක්ෂකයින් දෙදෙනාගේ එකතුවෙන් Yahoo! Google සහ එහි අනුබද්ධ [[යූටියුබ්|YouTube]] ට පසු දෙවන වඩාත් ජනප්‍රිය ස්ථානයේ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://qz.com/88314/an-800-million-bid-for-hulu-is-safe-boring-and-exactly-the-right-move-for-yahoo/|title=An $800 million bid for Hulu is safe, boring, and exactly the right move for Yahoo|last=Christopher Mims|date=28 May 2013|work=Quartz|access-date=28 May 2013}}&lt;/ref&gt;

2013 ජූලි මාසයේදී Yahoo Inc ඩොලර් මිලියන 50 කට Qwiki අත්පත් කර ගත්තේ ය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yahoo Acquires Qwiki Inc. |url=https://finance.yahoo.com/news/yahoo-acquires-qwiki-inc-154001225.html |access-date=2021-11-01 |website=Yahoo |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

2013 අගෝස්තු 2 වන දින Yahoo Inc විසින් සමාජ වෙබ් බ්‍රවුසරය සම්බන්ධ Rock Melt අත්පත් කර ගැනීම නිවේදනය කළේ ය. අත්පත් කර ගැනීමත් සමඟ, Rock Melt කණ්ඩායම, සැලකිල්ලේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි Eric Vishria සහ CTO Tim Howes යන අය Yahoo කණ්ඩායමේ කොටසක් වනු ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, සියලු ම Rock Melt යෙදුම් සහ පවතින වෙබ් සේවා අගෝස්තු 31 සිට ක්‍රියා විරහිත වේ &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yahoo acquires social web browser RockMelt, apps go off from August 31 |url=http://techone3.in/yahoo-acquires-social-web-browser-rockmelt-9393/ |access-date=3 August 2013 |publisher=TechOne3}}&lt;/ref&gt;

2013 අගෝස්තු 7 වැනිදා මධ්‍යම රාත්‍රියට පමණ EDT, Yahoo! 2013 සැප්තැම්බර් 5 වන දින 4:00 ට නව ලාංඡනයේ අවසාන අනුවාදය හඳුන්වා දෙන බව නිවේදනය කළේ ය.&amp;nbsp;පෙ.ව. [[සමායෝත සාර්වත්‍ර වේලාව|UTC]] . මෙම අවස්ථාව සනිටුහන් කිරීම සඳහා, සමාගම විසින් &quot;වෙනස් කිරීමේ දින 30&quot; ව්‍යාපාරයක් දියත් කරන ලද අතර, හෙළිදරව් කරන දිනය දක්වා සෑම දින 30කටම ලාංඡනයේ වෙනසක් නිකුත් කිරීම ඇතුළත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/tech/2013/08/06/yahoo-is-getting-a-new-logo/2617033/|title=Yahoo is getting a new logo&amp;nbsp;— in a month|last=Jon Swartz|date=7 August 2013|work=USA Today|access-date=24 August 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Kathy Savitt |date=7 August 2013 |title=Kicking off 30 days of change |url=http://yahoo.tumblr.com/post/57582020969/kicking-off-30-days-of-change |access-date=24 August 2013 |website=Yahoo! on Tumblr |publisher=Tumblr}}&lt;/ref&gt;

2013 ජූලි මාසයේදී comScore විසින් එකතු කරන ලද දත්ත මගින් එක්සත් ජනපදයේ වැඩි පිරිසක් Yahoo! Google වෙබ් අඩවි හා සැසඳීමේ දී මාසය තුළ වෙබ් අඩවි - මෙම අවස්ථාව Yahoo! 2011 සිට Google අබිබවා යයි. දත්ත Yahoo! සතු Tumblr වෙබ් අඩවිය හෝ ජංගම දුරකථන භාවිතය සඳහා සංචාර සංඛ්‍යාලේඛන ඇතුළත් කර නැත. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2013/aug/22/yahoo-beats-google-website-visitors?CMP=EMCNEWEML6619I2&amp;et_cid=46382&amp;et_rid=7107573&amp;Linkid=http%3a%2f%2fwww.theguardian.com%2ftechnology%2f2013%2faug%2f22%2fyahoo-beats-google-website-visitors|title=Google overtaken by Yahoo! in US website visitors for first time in two years|last=Juliet Garside|date=23 August 2013|work=The Guardian|access-date=24 August 2013}}&lt;/ref&gt;

2014 පෙබරවාරි 11 වෙනිදා, Yahoo! Wander නම් සමාජ දිනපොත් සමාගමක් අත්පත් කර ගෙන ඇත. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2014/02/11/yahoo-acquires-social-diary-company-wander-for-over-10m/|title=Yahoo Acquires Social Diary Company Wander For A Price Over $10M|work=TechCrunch|access-date=February 11, 2014}}&lt;/ref&gt;

2014 පෙබරවාරි 13 වෙනිදා, Yahoo! තාක්ෂණික බඳවා ගැනීමේ සමාගමක් වන ඩිස්ටිල් අත්පත් කර ගත්තේ ය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2014/02/13/yahoo-distill/|title=Yahoo Acquires Technical Recruiting Startup Distill|work=TechCrunch|access-date=February 13, 2014}}&lt;/ref&gt;

2016 සැප්තැම්බර් 22 වන දින, යාහූ විසින් 2014 &lt;ref name=&quot;Yahoo Says Hackers Stole Data on 500 Million Users in 2014&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=September 22, 2016 |title=Yahoo Says Hackers Stole Data on 500 Million Users in 2014 |url=https://www.nytimes.com/2016/09/23/technology/yahoo-hackers.html |access-date=22 September 2016 |website=New York Times}}&lt;/ref&gt; භාගයේදී අවම වශයෙන් මිලියන 500ක පරිශීලක ගිණුම් හා සම්බන්ධ තොරතුරු හැකර්වරුන් සොරකම් කළ දත්ත කඩකිරීමක් අනාවරණය කළේය . [[බීබීසී|BBC පුවත් සේවයට]] අනුව, මෙය මෙතෙක් වාර්තා වූ විශාලතම තාක්ෂණික කඩකිරීමයි . &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-37447016|title=Yahoo 'state' hackers stole data from 500 million users|date=23 September 2016|access-date=23 September 2016|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; ලබාගත් ද්‍රව්‍යවල නිශ්චිත විස්තර නම්, ඊමේල් ලිපින, දුරකථන අංක, සංකේතාත්මක හෝ සංකේතනය නොකළ ආරක්ෂක ප්‍රශ්න සහ පිළිතුරු, උපන් දින සහ [[ගුප්ත කේතනය|සංකේතාත්මක]] මුරපද ඇතුළත් වේ. &lt;ref name=&quot;BBC_23_Sept_2016&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-37447016|title=Yahoo 'state' hackers stole data from 500 million users|date=September 23, 2016|access-date=September 23, 2016|publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; මෙම උල්ලංඝනය විසින් පිවිසුම් අක්තපත්‍ර අසත්‍ය කිරීමට නිෂ්පාදනය කරන ලද වෙබ් කුකීස් භාවිතා කළ අතර, හැකර්වරුන්ට මුරපදයක් නොමැතිව ඕනෑම ගිණුමකට ප්‍රවේශය ලබා ගැනීමට ඉඩ සලසයි. &lt;ref name=&quot;wash1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-switch/wp/2016/11/10/yahoo-discovered-hack-leading-to-major-data-breach-two-years-before-it-was-disclosed/|title=Yahoo discovered hack leading to major data breach two years before it was disclosed|work=The Washington Post|access-date=10 November 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;bbc2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-37936219|title=Yahoo knew of 'state-backed' hack in 2014|date=November 10, 2016|work=BBC News|access-date=10 November 2016}}&lt;/ref&gt;  2016 දෙසැම්බර් 14 වෙනිදා, 2013 අගෝස්තුවේ පමණ කලින් සිදු වූ වෙනම දත්ත කඩවීමක් වාර්තා විය. මෙම උල්ලංඝනය පරිශීලක ගිණුම් බිලියන 1 කට වඩා බලපෑ අතර නැවතත් අන්තර්ජාල ඉතිහාසයේ සොයා ගත් විශාලතම ලෙස සැලකේ. &lt;ref name=&quot;nytimes dec2016&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Goel |first=Vindu |date=December 14, 2016 |title=Yahoo Says 1 Billion User Accounts Were Hacked |url=https://www.nytimes.com/2016/12/14/technology/yahoo-hack.html |access-date=December 14, 2016 |website=[[New York Times]]}}&lt;/ref&gt;

2017 ජනවාරි 9 වෙනිදා, Yahoo! ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි Marissa Mayer නිවේදනය කරන්නේ එය ඩොලර් බිලියන 4.5 ක Verizon වෙත විකිණීම සිදු වුව හොත් Yahoo හි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයෙන් ඉවත් වන බවයි. එම ගනුදෙනුව Yahoo! වසා දැමූ විට ඇය නිවේදනය කළා ය. Altaba ලෙස නැවත නම් කරනු ඇත . &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Fiegerman |first=Seth |date=9 January 2017 |title=Marissa Mayer to resign from Yahoo board after sale |url=https://money.cnn.com/2017/01/09/technology/yahoo-marissa-mayer-altaba/ |access-date=5 February 2017 |publisher=CNNMoney}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Merced |first=Michael J. De La |date=9 January 2017 |title=After Verizon Deal, Yahoo to Become 'Altaba' and Marissa Mayer to Step Down From Board |url=https://www.nytimes.com/2017/01/09/business/dealbook/yahoo-would-become-altaba-after-selling-its-internet-business.html |access-date=5 February 2017 |website=The New York Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yahoo CEO Marissa Mayer To Resign From Board After Verizon Acquisition |url=http://fortune.com/2017/01/09/yahoo-marissa-mayer-board-verizon-acquisition/ |access-date=5 February 2017 |publisher=Fortune}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Mascarenhas |first=Hyacinth |date=10 January 2017 |title=Yahoo CEO Marissa Mayer to step down after Verizon deal as remaining business to be named Altaba |url=http://www.ibtimes.co.uk/yahoo-ceo-marissa-mayer-step-down-after-verizon-deal-company-change-name-altaba-1600162 |access-date=5 February 2017 |publisher=International Business Times UK}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Marissa Mayer is resigning from Yahoo's board |url=http://www.businessinsider.de/marissa-mayer-is-resigning-from-yahoos-board-2017-1 |access-date=5 February 2017 |publisher=Business Insider |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>cv4t5fvwnkz53yjrsg5uijvva279y0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රම්සි රහ්මන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100880</id>
    <revision>
      <id>803589</id>
      <parentid>593092</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T08:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4509" sha1="ogkjn3js2l53x6vjm2wazfgrf98r3s2" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;රම්සි රහ්මන්&lt;/div&gt;
|- class=&quot;infobox-data&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | උපන්නා
| class=&quot;infobox-data&quot; | &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;( &lt;span class=&quot;bday&quot;&gt;1954-01-11&lt;/span&gt; )&lt;/span&gt; 1954 ජනවාරි 11 &lt;span class=&quot;noprint ForceAgeToShow&quot;&gt;(වයස&amp;nbsp;69)&lt;/span&gt;&lt;div class=&quot;birthplace&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt; [[Colombo|කොළඹ]], [[Sri Lanka|ශ්‍රී ලංකාව]]&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | ජාතිය
| class=&quot;infobox-data category&quot; | [[Sri Lanka|ශ්‍රී ලාංකික]]
|}
[[Category:Articles with hCards]]
'''රම්සි රහ්මන්''' (උපත ජනවාරි 11, 1954) යනු [[ශ්‍රී ලංකික මැලේ භාෂාව|ශ්‍රී ලාංකේය මැලේ]] පවුලක උපන් සුප්‍රසිද්ධ [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකේය]] [[විලාසිතා]] නිර්මාණකරුවෙකු සහ කොණ්ඩා මෝස්තර ශිල්පියෙකි. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dailynews.lk/2004/01/10/fea06.html|title=If I was a rich man!|date=10 January 2004|work=Daily News (Sri Lanka)|access-date=9 September 2010}}&lt;/ref&gt;
== ළමා අවධිය ==
රම්සි හැදී වැඩුණේ ඔහුගේ දෙමාපියන්, ඔහුගේ පියා, ගණකාධිකාරීවරයෙකු සහ ඔහුගේ කැපවූ මව ෆ්ලෝරීන් සමඟ ය. වයස අවුරුදු පහේදී කලාව සඳහා කුසලතාවයක් ඇති අතර එය ඔහුගේ වේශ නිරූපණය සහ කොණ්ඩා මෝස්තර හැකියාවන් ක්‍රමයෙන් වැඩි දියුණු කළේය. ඔහුගේ කුඩා කාලයේ ඔහුගේ පියා ඔහුව කීර්තිමත් භූ දර්ශන ශිල්පියෙකු වූ අයිවර් බැප්ටිස්ට් වෙත පාඩම් සඳහා යැවීය. ඔහු තෙල් පින්තාරු කිරීමට සහ සිතුවම් ඇඳීමට ප්‍රිය කරන අතර පාසලේදී කලා සහ ඉංග්‍රීසි පාඩම් වලදීද ඉතා අවධානයෙන් සිටියේය.{{තහවුරු​ කරන්න|date=October 2021}}

== වෘත්තීය ==
රම්සි යනු ශ්‍රී ලංකා රජයට අනුබද්ධ සහ රටෙහි වෘත්තීය කොණ්ඩා මෝස්තර ශිල්පීන් කිහිප දෙනෙකු සමඟ ඒකාබද්ධව &quot;ශ්‍රී ලංකා කොණ්ඩා මෝස්තරකරුවන්ගේ සහ රූපලාවන්‍ය ශිල්පීන්ගේ සංගමයේ (SLAHAB)&quot; ආරම්භක සාමාජිකයෙකි. ශ්‍රී ලංකාවේ කොණ්ඩා මෝස්තරය ජාත්‍යන්තර තලයකට නැංවීම සඳහා කුසලතා සංවර්ධන වැඩසටහනකින් සමන්විත අධ්‍යයන විෂය මාලාව. &lt;ref name=&quot;The Sunday Times - 14-01-2007&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=SLAHAB holds open forum for fashion extravaganza - The Sunday Times |url=http://www.sundaytimes.lk/070114/TV/008tv.html |access-date=2007-01-14 |publisher=}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [http://www.ramzirahaman.com/Include/Personal_site/MainPage.asp රම්සි රහමන්ගේ - පුද්ගලික වෙබ් අඩවිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120408045905/http://www.ramzirahaman.com/Include/Personal_site/MainPage.asp |date=2012-04-08 }}
* [https://web.archive.org/web/20190812112509/http://www.themodelnetwork.com/ නිල වෙබ් අඩවිය - ආදර්ශ ජාලය, ශ්‍රී ලංකාව]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:1954 උපත්]]</text>
      <sha1>ogkjn3js2l53x6vjm2wazfgrf98r3s2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පුසර්ල වෙන්කට සින්ධු</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102640</id>
    <revision>
      <id>803575</id>
      <parentid>548664</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T05:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5036" sha1="8tojxn348ain7ctcvamtlipme4cfmxe" xml:space="preserve">[[ගොනුව:P.V._Sindhu_after_winning_BBC_Indian_Sportswoman_of_the_Year_Award_2020.jpg|දකුණ|250x250පික්]]
'''පුසර්ල වෙන්කට සින්ධු''' ({{lang-te|పూసర్ల వెంకట సింధు}}; උපත 1995 ජූලි 5), [[ඉන්දියානුවෝ|ඉන්දියානු]] බැඩ්මින්ටන් ක්‍රීඩිකාවකි.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Pusarla V. Sindhu |url=https://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|publisher=බැඩ්මින්ටන් ලෝක සම්මේලනය |date= |access-date=2023-04-28|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Pusarla V. Sindhu|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/player-profile/0BF2D10A-66EB-4B90-BB4B-3F70D4ADAD99|publisher=බැඩ්මින්ටන් ලෝක සම්මේලනය|date=|access-date=2023-05-02|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230510035136/https://bwf.tournamentsoftware.com/player-profile/0BF2D10A-66EB-4B90-BB4B-3F70D4ADAD99|archive-date=2023-05-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ජීවිතය ==
සින්ධු උපත ලැබුවේ 1995 ජූලි 5 වන දින [[ආන්ද්‍රා ප්‍රදේශ්]] හි [[හයිද්‍රාබාද්]] හි ය. ඇගේ පියා සහ මව වොලිබෝල් ක්‍රීඩකයෝ වූහ. ඇගේ පියා 1986 ආසියානු ක්‍රීඩා උළෙලේ ලෝකඩ පදක්කමක් දිනූ කණ්ඩායමේ සාමාජිකයෙකි.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Jaideep|last=Vijaya|url=https://scroll.in/field/892386/jack-of-all-sports-master-of-volleyball-the-story-of-pv-ramana|title=Jack of all sports, master of volleyball: The story of PV Ramana|date=31 August 2018|publisher=Scroll India|accessdate=7 July 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

සින්ධු සිය ක්‍රීඩා දිවියේ දී 2019 ලෝක බැඩ්මින්ටන් ශූරතාවලිය&lt;ref&gt;{{cite news|title=PV Sindhu becomes first Indian to win BWF World Championships |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/pv-sindhu-becomes-first-indian-to-win-bwf-world-championships-119082500570_1.html|website=Business Standard|date=25 August 2019|access-date=30 August 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;, 2016 ඔලිම්පික් රිදී පදක්කම&lt;ref&gt;{{cite news|title=Rio Olympics 2016: Carolina Marin beats India's PV Sindhu in badminton final |url=https://www.bbc.com/sport/olympics/36690971.amp|publisher=[[බීබීසී]]|date=19 August 2016|access-date=18 April 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;, 2021 ඔලිම්පික් ලෝකඩ පදක්කම&lt;ref&gt;{{cite news|title=PV Sindhu reshapes history at Tokyo 2020 |url=https://olympics.com/en/news/pv-sindhu-reshapes-history-at-tokyo-2020|publisher=ඔලිම්පික්|date=13 February 2023|access-date=18 April 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; සහ 2022 දී පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ රන් පදක්කම දිනා ගත්තාය.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Ali|last=Asgar Nalwala|title=Commonwealth Games 2022 badminton: India’s PV Sindhu wins her first CWG gold in women’s singles |url=https://olympics.com/en/news/commonwealth-games-2022-badminton-india-women-singles-pv-sindhu-final-result|publisher=ඔලිම්පික්|date=8 August 2022|access-date=18 April 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;

== සම්මාන ==
2020 දී, සින්ධු ඉන්දියාවේ තුන්වන ඉහළම සිවිල් සම්මානය වන පද්ම භූෂන් සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබුවාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 November 2021 |title=PV Sindhu receives Padma Bhushan; Mary Kom, Rani Rampal get honoured too |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/pv-sindhu-padma-bhushan-mary-kom-rani-rampal-awards-7612991/ |access-date=27 December 2022 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; ඇය මීට පෙර 2015 දී ඉන්දියාවේ සිව්වන ඉහළම සිවිල් සම්මානය වන පද්ම ශ්‍රී සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබුවාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 March 2015 |title='This award will motivate me to achieve more laurels for India' |url=https://www.rediff.com/sports/report/this-award-will-motivate-me-to-achieve-more-laurels-for-india-sindhu-sardar-singh/20150331.htm |access-date=27 December 2022 |website=Rediff.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

{{commons}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:පුසර්ල, වෙන්කට සින්ධු}}

[[ප්‍රවර්ගය:1995 උපත්]]
[[Category:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවෝ]]</text>
      <sha1>8tojxn348ain7ctcvamtlipme4cfmxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:රට අනුව සංචාරක ආකර්ෂණ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>115306</id>
    <revision>
      <id>803603</id>
      <parentid>588656</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Tourist attractions by country]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:රට අනුව සංචාරක ආකර්ෂණ]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>588655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="306" sha1="64oi8mjpw4simmb74m190w95hsvlpkd" xml:space="preserve">{{Commons category|Visitor attractions by country}}
{{Category see also|Landmarks by country}}
{{Container category}}
{{CatAutoTOC}}

[[Category:Tourism by country| Tourist attractions]]
[[Category:Places by country]]
[[Category:Recreation by country]]
[[Category:Tourist attractions by location| Country]]</text>
      <sha1>64oi8mjpw4simmb74m190w95hsvlpkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:ආහාරයට ගත හැකි ශාක</title>
    <ns>14</ns>
    <id>115903</id>
    <revision>
      <id>803606</id>
      <parentid>590460</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Edible plants]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:ආහාරයට ගත හැකි ශාක]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>590459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="r95iag8qg5usvxwsi8zgwo5ocps37e8" xml:space="preserve">{{Commons category|Edible plants}}
The category is for '''[[Edible plants]]'''. i.e. plants with parts that are safely edible by humans.

[[Category:Plants and humans]]
[[Category:Agronomy]]
[[Category:Plant crops]]
[[Category:Vegan cuisine]]
[[Category:Food ingredients]]
{{CatAutoTOC}}</text>
      <sha1>r95iag8qg5usvxwsi8zgwo5ocps37e8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජනක බණ්ඩාර තෙන්නකෝන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123067</id>
    <revision>
      <id>803501</id>
      <parentid>613043</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T01:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6860" sha1="ichezxys0cx0ttoher14q4k6j4515or" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|honorific-prefix=ගරු|name=ජනක බණ්ඩාර තෙන්නකෝන්|native_name=Janaka Bandara Tennakoon&lt;br /&gt; ஜனக பண்டார தென்னக்கோன்|honorific-suffix=[[Member of Parliament|MP]]|image=|caption=|order=ස්වදේශ කටයුතු ඇමති|office=|term_start=2020 අගෝස්තු 12|term_end=2022 අප්‍රේල් 18|president=[[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]]|primeminister=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]]|predecessor=[[ඩලස් අලහප්පෙරුම]]|successor=[[දිනේෂ් ගුණවර්ධන]]&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;ස්වදේශ කටයුතු අමාත්‍යවරයා ලෙස&lt;/ref&gt;|office1=සෞඛ්‍ය නියෝජ්‍ය ඇමැති|predecessor1=|successor1=|term_start1=2000|term_end1=2001|office2=පළාත් පාලන හා පළාත් සභා ඇමැති|predecessor2=|successor2=|term_start2=2004|term_end2=2010|office3=ඉඩම් හා ඉඩම් සංවර්ධන ඇමැති|predecessor3=|successor3=|term_start3=2010|term_end3=2015 ජනවාරි 12|constituency_MP4=මාතලේ මැතිවරණ කොට්ඨාසය|parliament4=ශ්‍රී ලංකා|term_start4=1994 අගෝස්තු 16|term_end4=|birth_date={{birth date and age|1953|04|13}}|birth_place=|death_date=|death_place=|nationality=|spouse=|party=[[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]]|otherparty=|relations=|children=4|residence=|alma_mater=|occupation=|profession=|signature=|website=|footnotes=}}'''ජනක බණ්ඩාර තෙන්නකෝන්''' [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] දේශපාලනඥයෙක්, [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව|ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු]] මන්ත්‍රීවරයෙක් සහ හිටපු [[ශ්‍රී ලංකාවෙහි කැබිනට් මණ්ඩලය|කැබිනට් අමාත්‍යවරයෙකි]] . ඔහු අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[ධර්මරාජ විද්‍යාලය|මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයෙන්]] . මධ්‍යම පළාතේ මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ කණ්ඩායම් නායකයා ලෙස තරග කළ ඔහු 1993 දී වැඩි සමානුපාතික ඡන්දවලින් පළාත් සභාවට තේරී පත් විය. 1994 මහ මැතිවරණයෙන් වැඩි සමානුපාතික ඡන්දවලින් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු ලෙස තේරී පත් විය. 2000 මහ මැතිවරණයේදී බහුතර සමානුපාතික ඡන්ද ලබා ගනිමින් මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයෙන් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු ලෙස තේරී පත් විය &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Parliament of Sri Lanka - Janaka Bandara Thennakoon |url=http://www.parliament.lk/en/component/members/viewMember/104?Itemid=206_}}&lt;/ref&gt; ඔහු මීට පෙර ඉඩම් හා ඉඩම් සංවර්ධන අමාත්‍යවරයා සහ රාජ්‍ය සේවා, පළාත් සභා සහ පළාත් පාලන අමාත්‍යවරයා ලෙස ද කටයුතු කර ඇත. 

ඔහු රජය විසින් පිහිටුවන ලද කමිටු කිහිපයකට සම්බන්ධයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Parliament of Sri Lanka - |url=http://www.parliament.lk/en/component/members/viewMember}}&lt;/ref&gt;

== වෘත්තීය ==
1973 දී උප පොලිස් පරීක්ෂකවරයෙකු ලෙස සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කරන ලදී, &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Hon. Minister |url=http://www.pubad.gov.lk/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2&amp;Itemid=110&amp;lang=en |access-date=2020-07-23 |website=www.pubad.gov.lk}}&lt;/ref&gt;

1993 දී මධ්‍යම පළාත් සභා මන්ත්‍රීවරයෙකු ලෙස තේරී පත් විය, &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Hon. Minister |url=http://www.pubad.gov.lk/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2&amp;Itemid=110&amp;lang=en |access-date=2020-07-23 |website=www.pubad.gov.lk}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.pubad.gov.lk/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2&amp;Itemid=110&amp;lang=en &quot;Hon. Minister&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231214013939/https://www.pubad.gov.lk/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2&amp;Itemid=110&amp;lang=en |date=2023-12-14 }}. ''www.pubad.gov.lk''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2020-07-23&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපනය ==
ධර්මරාජ විද්‍යාලයෙන් ප්‍රාථමික හා ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කළේය.

ව්‍යාපාර කළමනාකරණය, ජන සන්නිවේදනය සහ තොරතුරු තාක්‍ෂණය පිළිබඳ ඩිප්ලෝමාධාරියෙකි. &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== සටහන් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== යොමු කිරීම් ==

* {{උපන්‍යාස වෙබ් |title=JANAKA BANDARA TENNAKOON |url=http://www.parliament.lk/directory_of_members/ViewMember.do?memID=104 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006134420/http://www.parliament.lk/directory_of_members/ViewMember.do?memID=104 |archive-date=2010-10-06 |website=Directory of Members |publisher=[[Parliament of Sri Lanka]]}}
[[ප්‍රවර්ගය:1953 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ 12වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ 11වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ 10වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]</text>
      <sha1>ichezxys0cx0ttoher14q4k6j4515or</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ආහාර පරිරක්ෂණය</title>
    <ns>15</ns>
    <id>162547</id>
    <revision>
      <id>803518</id>
      <parentid>688663</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Food preservation]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ආහාර පරිරක්ෂණය]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>688663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7036" sha1="2zm6jz8lx4qan2a8l8gtj1ju0fn9m0n" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1150873602 || 2023-04-20T15:15:03Z || Ike9898 || &lt;nowiki&gt;add a cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1149019802 || 2023-04-09T18:16:26Z || Ike9898 || &lt;nowiki&gt;moved to a more precise cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 954470614 || 2020-05-02T15:49:17Z || 50.26.172.216 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 894601869 || 2019-04-28T21:10:43Z || Koavf || &lt;nowiki&gt;/* top */deleted portal, removed: {{Portal|Food preservation}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 877725892 || 2019-01-10T14:39:41Z || The Transhumanist || &lt;nowiki&gt;Place/focus on-topic portal link&lt;/nowiki&gt;
|----
| 865002634 || 2018-10-21T01:31:48Z || The Transhumanist || &lt;nowiki&gt;add on-topic portal link&lt;/nowiki&gt;
|----
| 855067545 || 2018-08-15T18:20:38Z || 106.201.9.47 || &lt;nowiki&gt;cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 663219948 || 2015-05-20T06:51:24Z || Flyer22 Frozen || &lt;nowiki&gt;Reverted edits by [[Special:Contribs/121.218.163.41|121.218.163.41]] ([[User talk:121.218.163.41|talk]]) to last version by Jdaloner&lt;/nowiki&gt;
|----
| 663219588 || 2015-05-20T06:47:42Z || 121.218.163.41 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 600054432 || 2014-03-17T19:43:45Z || Jdaloner || &lt;nowiki&gt;Changed how this is sorted in two of its parent categories.&lt;/nowiki&gt;
|----
| 543847615 || 2013-03-13T14:20:39Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 29 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q6504393]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 538116686 || 2013-02-13T22:26:01Z || EmausBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.3) (Robot: Adding [[no:Kategori:Matkonservering]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 520570242 || 2012-10-30T10:29:31Z || Palnatoke || &lt;nowiki&gt;iwfix&lt;/nowiki&gt;
|----
| 500427584 || 2012-07-03T03:05:36Z || TjBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.2) (Robot: Adding [[sr:Категорија:Чување хране]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 493976414 || 2012-05-23T11:49:54Z || EmausBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.2+) (Robot: Adding [[fi:Luokka:Säilöntä]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 477234069 || 2012-02-16T19:24:38Z || ZéroBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[ro:Categorie:Conservarea alimentelor]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 445389617 || 2011-08-17T20:08:33Z || Biscuittin || &lt;nowiki&gt;add cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 395859571 || 2010-11-10T01:58:14Z || WikitanvirBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[bn:বিষয়শ্রেণী:খাদ্য সংরক্ষণ]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 390874913 || 2010-10-15T13:13:43Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[ca:Categoria:Tècniques de conservació]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 388319180 || 2010-10-02T18:21:31Z || SporkBot || &lt;nowiki&gt;Merging catmore/catmain/catmore1/catmore2 per discussion and [[WP:TFD]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 360887327 || 2010-05-08T12:08:11Z || LaaknorBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[nn:Kategori:Konservering]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 341500581 || 2010-02-02T16:40:14Z || Birczanin || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 338405258 || 2010-01-17T18:54:52Z || ArthurBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[sk:Kategória:Konzervovanie]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 335102836 || 2009-12-31T13:39:30Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot Removing: [[sk:Kategória:Konzervovanie potravín]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 334041469 || 2009-12-26T02:58:21Z || ArthurBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[th:หมวดหมู่:การถนอมอาหาร]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 308229764 || 2009-08-16T02:24:47Z || Numbo3-bot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[fa:رده:مراقبت از غذا]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 298723837 || 2009-06-26T09:59:00Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[eo:Kategorio:Konservado]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 288925321 || 2009-05-09T19:44:11Z || SieBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[eu:Kategoria:Elikagaien kontserbazioa]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 280702830 || 2009-03-30T19:00:59Z || Kelovy || &lt;nowiki&gt;+sk:&lt;/nowiki&gt;
|----
| 269730174 || 2009-02-10T08:15:08Z || ArthurBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[cs:Kategorie:Konzervace potravin]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 257909609 || 2008-12-14T14:31:44Z || Glenn || &lt;nowiki&gt;+da&lt;/nowiki&gt;
|----
| 254550758 || 2008-11-28T04:46:43Z || Zigger || &lt;nowiki&gt;Quick-adding category &quot;Food safety&quot; (using [[WP:HOTCAT|HotCat]])&lt;/nowiki&gt;
|----
| 245717420 || 2008-10-16T18:27:41Z || Bultro || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 229732851 || 2008-08-04T07:59:14Z || AlnoktaBOT || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[ar:تصنيف:حفظ أغذية]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 225756948 || 2008-07-15T07:11:33Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;Commons cat fix&lt;/nowiki&gt;
|----
| 224038496 || 2008-07-07T01:15:37Z || DHN-bot~enwiki || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[zh:Category:食物保存法]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 202073317 || 2008-03-30T16:08:05Z || Sannab || &lt;nowiki&gt;iw&lt;/nowiki&gt;
|----
| 194225607 || 2008-02-26T19:08:42Z || Vantey || &lt;nowiki&gt;Adding Commonscat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 187742517 || 2008-01-29T18:49:45Z || JocK || &lt;nowiki&gt;[[WP:UNDO|Undid]] revision 186385606 by [[Special:Contributions/86.141.12.233|86.141.12.233]] ([[User talk:86.141.12.233|talk]])&lt;/nowiki&gt;
|----
| 186385606 || 2008-01-23T18:06:44Z || 86.141.12.233 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 173080244 || 2007-11-22T10:32:58Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[pt:Categoria:Conservação de alimentos]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 156486232 || 2007-09-08T14:27:06Z || 134.102.8.6 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 156485095 || 2007-09-08T14:19:05Z || 134.102.8.6 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 156485044 || 2007-09-08T14:18:38Z || 134.102.8.6 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 136890520 || 2007-06-08T19:22:45Z || Altenmann || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 119660253 || 2007-04-02T05:58:12Z || IvanLanin || &lt;nowiki&gt;id:&lt;/nowiki&gt;
|----
| 117151764 || 2007-03-22T23:06:27Z || Chobot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[de:Kategorie:Lebensmittelkonservierung]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 95059653 || 2006-12-18T09:06:36Z || DHN-bot~enwiki || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[vi:Thể loại:Bảo quản thực phẩm]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 86685697 || 2006-11-09T10:03:54Z || D.h || &lt;nowiki&gt;+ ja&lt;/nowiki&gt;
|----
| 85782837 || 2006-11-05T03:52:24Z || 83.53.83.171 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 83058801 || 2006-10-22T19:54:08Z || Icairns || &lt;nowiki&gt;adj filing&lt;/nowiki&gt;
|----
| 79297645 || 2006-10-03T18:51:24Z || Chobot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[nl:Categorie:Conserveren]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 53188319 || 2006-05-14T19:14:51Z || Gveret Tered || &lt;nowiki&gt;interwiki&lt;/nowiki&gt;
|----
| 51726298 || 2006-05-05T19:41:45Z || PuzzletChung || &lt;nowiki&gt;+ko:&lt;/nowiki&gt;
|----
| 50602880 || 2006-04-28T16:29:37Z || 16@r || &lt;nowiki&gt;+fr&lt;/nowiki&gt;
|----
| 42747217 || 2006-03-08T02:52:59Z || Dr.frog || &lt;nowiki&gt;categories&lt;/nowiki&gt;
|----
| 41135781 || 2006-02-25T07:05:38Z || Scharks || &lt;nowiki&gt;caps&lt;/nowiki&gt;
|----
| 41135742 || 2006-02-25T07:05:04Z || Scharks || &lt;nowiki&gt;catmore&lt;/nowiki&gt;
|----
| 34625383 || 2006-01-10T16:14:17Z || Kurieeto || &lt;nowiki&gt;Cat move b/c food preservation in a sub-division of food science&lt;/nowiki&gt;
|----
| 32895235 || 2005-12-27T18:02:32Z || Bluemoose || &lt;nowiki&gt;[[WP:AWB|AWB Assisted]] re-categorisation per [[WP:CFD|CFD]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 18349031 || 2005-07-07T20:09:51Z || Dr.frog || &lt;nowiki&gt;category&lt;/nowiki&gt;
|----
| 16782101 || 2005-04-30T17:08:57Z || Dr.frog || &lt;nowiki&gt;category&lt;/nowiki&gt;
|----
| 13035882 || 2004-11-30T00:08:35Z || Altenmann || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 7970147 || 2004-09-19T22:32:09Z || Eequor || &lt;nowiki&gt;Subcategorize.&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>2zm6jz8lx4qan2a8l8gtj1ju0fn9m0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:ආහාර පරිරක්ෂණය</title>
    <ns>14</ns>
    <id>162548</id>
    <revision>
      <id>803516</id>
      <parentid>688664</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Food preservation]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:ආහාර පරිරක්ෂණය]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>688664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="298" sha1="8pcnh8k93twmxgb363t25db10lm8zl3" xml:space="preserve">{{Commons cat|Food preservation}}
{{Cat main|Food preservation}}

[[Category:Agricultural revolutions]]
[[Category:Food and drink preparation|Preservation]]
[[Category:Food safety|Preservation]]
[[Category:Food processing]]
[[Category:Food science]]
[[Category:Preservation methods]]
{{CatAutoTOC}}</text>
      <sha1>8pcnh8k93twmxgb363t25db10lm8zl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අස්ගිරි මහා විහාරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168684</id>
    <revision>
      <id>803487</id>
      <parentid>751073</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T20:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14919" sha1="21k1fnequ1o0hdg9w3u68wxkd8g5lui" xml:space="preserve">{{Short description|ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආරාමයකි}}
{{Distinguish|ගම්පහ අස්ගිරිය රජ මහා විහාරය}}
{{Infobox religious building
| building_name           = අස්ගිරි මහා විහාරය
| native_name             = 
| infobox_width           =
| image                   = 
| image_size              = 
| alt                     =
| caption                 =  
| map_type                = 
| map_size                = 
| location                = [[මහනුවර]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates             = {{coord|07|17|56.0|N|80|37|58.3|E|display=inline,title}}
| religious_affiliation   = [[බුද්ධාගම]] 
| rite                    =
| region                  = 
| state                   =
| province                =[[මධ්‍යම පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|මධ්‍යම පළාත]]
| territory               =
| prefecture              =
| sector                  =
| district                =[[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය | මහනුවර]]
| cercle                  =
| municipality            =
| consecration_year       =
| status                  = 
| functional_status       = 
| heritage_designation    = පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයකි (13 මාර්තු 1970)&lt;ref name=Gaz14897&gt;{{cite journal|title=ගැසට්|date=13 මාර්තු 1970|journal=[[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ ගැසට් පත්‍රය]]|volume=14897}}&lt;/ref&gt;
| leadership              =
| website                 =
| architecture            = 
| architect               = 
| architecture_type       = බෞද්ධ විහාරය
| architecture_style      = 
| founded_by              = 
| general_contractor      =
| facade_direction        =
| groundbreaking          =
| year_completed          = 1302&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.divaina.com/2012/05/06/feature12.html| title=වසර හත්සිය දහයක්‌ සපිරෙන අස්‌ගිරි මහා විහාරය|newspaper=දිවයින|publisher=උපාලි නිවුස්පේපර්ස්| date=6 May 2012| access-date=12 January 2018}}&lt;/ref&gt;
| construction_cost       =
| specifications          = 
| capacity                =
| length                  =
| width                   =
| width_nave              =
| height_max              =
| dome_quantity           = 
| dome_height_outer       =
| dome_height_inner       =
| dome_dia_outer          =
| dome_dia_inner          =
| minaret_quantity        =
| minaret_height          =
| spire_quantity          =
| spire_height            =
| materials               =
| nrhp                    =
| added                   =
| refnum                  =
| designated              = 
| designation1            = 
| designation1_offname    = 
| designation1_date       = 
| designation1_type       = 
| designation1_criteria   = 
| designation1_number     = 
| designation1_free1name  = 
| designation1_free1value = 
| designation1_free2name  = 
| designation1_free2value = 
}}

'''අස්ගිරි මහා විහාරය''' ('''අස්ගිරි විහාරය''', '''අස්ගිරි ගෙඩිගේ''' ලෙසද හැඳින්වේ) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මහනුවර පිහිටි බෞද්ධ ආරාමයකි. එය මහනුවර [[ශ්‍රී දළදා මාළිගාව|ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ]] තැන්පත් කර ඇති බුදුන් වහන්සේගේ දන්ත ධාතුවේ භාරකාරත්වය දරන බෞද්ධ ආරාම දෙකෙන් එකක් වන සියම් නිකායේ&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://archives.sundayobserver.lk/2012/05/06/spe04.asp| title=Asgiri Maha Vihara turns 710|newspaper=Sunday Observer|publisher=ලංකා සීමාසහිත එක්සත් ප්‍රවෘත්ති පත්‍ර| date=6 May 2012| access-date=12 January 2018}}&lt;/ref&gt; [[සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශවය|අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ]] මූලස්ථානයයි. අස්ගිරි මහා විහාරයේ මහා නායක හිමිපාණෝ ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ පෙළේ බෞද්ධ භික්ෂුවක් වන සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියෝ වෙති. වත්මන් අස්ගිරි මහා විහාරාධිපති වන්නේ [[වරකාගොඩ ඥාණරතන හිමි]]ය. අස්ගිරි මහා විහාරයේ මූලාරම්භය පොළොන්නරුවේ දිඹුලාගල ආරණ්‍ය සේනාසනයේ වනවාසී නිකායක් දක්වා විහිදෙයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sridaladamaligawa.lk/TwoGreatMonasteries |title=Two great Monasteries |website=ශ්‍රී දළදා මාලිගාව |access-date=2018-01-23}}&lt;/ref&gt; දැනට ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ විහාරස්ථාන 565 ක් මහනුවර අස්ගිරි විහාරය යටතේ ක්‍රියාත්මක වේ.

==ඉතිහාසය==
කුරුණෑගල 4 වන පරාක්‍රමබාහුගේ උපදෙස් පරිදි සේනාධිනායක සිරිවර්ධන විසින් අස්ගිරි මහා විහාරය ආරම්භ කරන ලදී. (1305-1335 ක්‍රි.ව.).&lt;ref name=&quot;amazinglanka&quot;&gt;{{cite web | url=http://amazinglanka.com/wp/asgiri-viharaya/| title=අස්ගිරි මහා විහාරය සහ මහනුවර අදහනමළුව ගෙඩිගේ විහාරය| access-date=12 January 2018}}&lt;/ref&gt; මහනුවර වැවට උතුරින් පිහිටා ඇති මෙම විහාරය සියම් නිකායේ අනෙක් පැවිදි මධ්‍යස්ථානය වන මල්වතු මහා විහාරයට වඩා සැලකිය යුතු තරම් පැරණි යැයි සැලකේ. මුල් ගොඩනැගිලි පිහිටුවා ඇත්තේ වර්තමාන ත්‍රිනිටි විද්‍යාල පරිශ්‍රයේය. මෙම ආරාමයේ වැඩ වාසය කළ භික්ෂූන් වහන්සේලා යවා ඇත්තේ යාපහුව වලස්ගල ආරාමයෙන්ය.

වලස්ගල යන නම [[පාලි]] &quot;අච්චගිරි&quot; ලෙස පරිවර්තනය කර ඇති අතර වර්තමාන [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]] නාමය එයින් ව්‍යුත්පන්න වී ඇත. තවත් ජනප්‍රවාදයකට අනුව අස්ගිරිය නම් කර ඇත්තේ අස්ගිරියේ &quot;ආදාහන මළුව&quot; ආදාහනාගාරයේ ආදාහනය කරන ලද සේනා සම්මත වික්‍රමබාහු රජුගේ මව වන චන්ද්‍රාවතී බිසවගේ නමින්. [[උඩරට රාජධානිය|උඩරට රාජධානි]] ඉතිහාසයේ බොහෝ රජවරුන් අස්ගිරි විහාරයේ දියුණුව සඳහා බොහෝ දායකත්වය ලබා දී ඇත. ආක්‍රමණ සහ කැරලි වැනි කරදරකාරී කාලවලදී අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ භික්ෂූන් වහන්සේ බොහෝ විට පාලක රජතුමා වෙනුවෙන් දළදා වහන්සේ ආරක්ෂා කර ඇත.

අස්ගිරි ආරාමය සමන්විත වන්නේ &quot;පුරාණ විහාරය&quot; නොහොත් 'පැරණි විහාරය', &quot;මැද පන්සල&quot; හෝ 'මැද විහාරය', &quot;අලුත් විහාරය&quot; හෝ 'නව විහාරය' සහ &quot;ගෙඩිගේ විහාරය&quot; යන අංගයන්ගෙන් ය. අද &quot;මැද පන්සල&quot; නමින් හඳුන්වන මැද විහාරය 1767 දී දුම්බර මීගස්තැන්නේ දිසාවේ විසින් කරවන ලද අතර නව විහාරය වසරකට පසුව 1768 දී පිළිමතලාවේ දිසාවේ විසින් කරවන ලදී. පරණ විහාරය හෝ පැරණි විහාරස්ථානයේ මකර තොරණක් (මකර ආරුක්කුවක්) යට ශාන්ත බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් අඩංගු වන අතර එහි අභ්‍යන්තරය ගෙඩිගේ විහාරයට බෙහෙවින් සමාන ය.&lt;ref name=&quot;amazinglanka&quot;/&gt;  බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ දකුණු හා වම් පසින් පිළිවෙලින් &quot;නාථ&quot; සහ &quot;සමන්&quot; දේව ප්‍රතිමා දෙකක් ද ඇත. 1801 දී පිළිමතලාවේ දිසාවේගේ පුත් පිළිමතලාවේ අධිකාරම් විසින් නව &quot;අලුත් විහාරය&quot; හෝ නව විහාරය නවීකරණය කරන ලදී. අස්ගිරි විහාරය අඩි තිස් හයක් දිග පර්වතයෙන් නෙළන ලද සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාවකින් සහ පැවිදි සහෝදරත්වයේ රැස්වීම් සඳහා රැස්වීම් ශාලා ලෙස භාවිතා කරන 'පොහොය-ගෙවල්' දෙකකින් ද සමන්විත වේ.

==ආදහන මළුව==
අස්ගිරි මහා විහාර පරිශ්‍රයේ ඇති අනෙකුත් ඓතිහාසික වශයෙන් වැදගත් ස්ථානයක් වන්නේ &quot;අදහන මළුව&quot; හෙවත් උඩරට රාජධානියේ රාජකීය ආදාහන පිටියයි. විහාරයට උඩ මළුව (ඉහළ මළුව), මැද මළුව (මැද සඳළු), පල්ලෙ මළුව (පහළ මළුව) යන &quot;මළුව&quot; හෝ ටෙරස් තුනක් තිබුණි. රාජකීය පවුලේ සාමාජිකයින්ගේ ආදාහන කටයුතු මැද මළුවේදී සිදු කරන ලද අතර එම පරිශ්‍රයේ ඇති විහාරස්ථානය &quot;අදහනමළුව ගෙඩිගේ විහාරය&quot; ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය. අදහන මළුව යනු මහනුවර රජවරුන්ගේ සහ ඔවුන්ගේ පවුලේ සාමාජිකයන්ගේ සිරුරු පුළුස්සා ඔවුන්ගේ දේහයන් තැන්පත් කළ ස්ථානයයි.

==විහාරාධිපති හිමිවරු==
පහත දැක්වෙන්නේ සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමිවරුන් ද වන අස්ගිරි මහා විහාරයේ මහා නායක හිමිවරුන්ගේ නාම ලේඛනයයි.

#උරුලැවත්තේ ධම්මසිද්ධි මහනායක හිමි (1765-1778)
#ඉදවලුගොඩ ධම්මපාල මහනායක හිමි (1778-1807)
#පොතුහැර රතනපාල මහනායක හිමි (1807-1814)
#මාවතගම සෝභිත මහනායක හිමි (1814-1822)
#යටවත්තේ චන්ද්‍රඡෝති මහනායක හිමි (1822-1822)
#යටන්වල සුනන්ද මහනායක හිමි (1824-1835)
#කොටගම ගුණරතන මහනායක හිමි (1835-1845)
#උඩුමුල්ලේ රතනජෝති මහනායක (1849-1851)
#යටවත්තේ සුවර්ණජෝති මහනායක හිමි (1853-1868)
#වත්තේගම සුමංගල මහනායක හිමි (1869-1885)
#යටවත්තේ චන්දජෝති මහනායක හිමි (1886-1892)
#කපුලියද්දේ පියදස්සී මහනායක හිමි (1893-1914)
#අඹගස්වැවේ  රතනජෝති මහනායක හිමි (1914-1921)
#ගුන්නෑපාන සරණංකර මහනායක හිමි (1921-1929)
#මුල්ලේගම ගුණරතන මහනායක හිමි (1929-1947)
#[[යටවත්තේ ධම්මරතන මහනායක හිමි]] (1947-1966)
#[[උඩුගම රතනපාල හිමි]] (1966-1970)
#ගොඩමුන්නේ ධම්මානන්ද මහනායක හිමි (1970-1975)
#[[පලිපාන චන්ද්‍රානන්ද මහනායක හිමි]] (1975-1999)
#[[උඩුගම බුද්ධරක්ඛිත හිමි]] (1999-2015)
#[[ගලගම අත්ථදස්සී මහනායක හිමි]] (2015-2016) 
#[[වරකාගොඩ ඥාණරතන හිමි]] (2016-වර්තමානය)

== මෙයද බලන්න ==
* [[මල්වතු විහාරය]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==
*[http://sridaladamaligawa.lk/ ශ්‍රී දළදා මාලිගාව] (නිල වෙබ් අඩවිය)
*[http://www.kandycity.org/asgiri-maha-viharaya/ අස්ගිරි මහා විහාරය]
*[https://web.archive.org/web/20240909190536/http://www.gloriousbygone.com/c/asia/south-asia/sri-lanka/asgiriya-adahanamaluwa-gedige-vihara/3-4-131-3470 අස්ගිරි අදහනමළුව ගෙඩිගේ විහාරය]</text>
      <sha1>21k1fnequ1o0hdg9w3u68wxkd8g5lui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මෙලිලා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174721</id>
    <revision>
      <id>803584</id>
      <parentid>797019</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T07:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133017" sha1="arybgfzkrarmk6ygu88u20kum4xdvjz" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                     = මෙලිලා
| other_name               = Mřič
| settlement_type          = ස්පාඤ්ඤයේ ස්වාධීන ප්‍රජාවන්
| image_skyline            = {{Multiple image
  | perrow = 1/2
  | border = infobox
  | total_width = 280 
  | caption_align = center
  | image1 = (Melilla) Aterrizando en Melilla (16668390111).jpg
  | caption1 = ගුවන් දර්ශනය
  | image2 = Puerta de la Marina, Melilla.jpg
  | caption2 = පැරණි නගරය
  | image3 = EDIFICIO DEL ANTIGÜA REDACCIÓN EL TELEGRAMA DEL RIF.jpg
  | caption3 = නූතනවාදී ගොඩනැගිලි
 }}
| image_flag               = [[File:Flag of Melilla.svg|border|125px]]
| flag_alt                 = මෙලිලා ධජය
| image_shield             = [[File:Coat of Arms of Melilla.svg|75px]]
| shield_alt               = මෙලිලා හි ලාංඡනය
| image_map                = Localización de Melilla.svg
| map_caption              = මෙලිලා පිහිටි ස්ථානය ස්පාඤ්ඤ සිතියමේ
| coordinates              = {{Coord|35|18|N|2|57|W|region:ES-ML_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type         = රට
| subdivision_name         = {{Flag|Spain}}
| leader_party             = මහජන පක්ෂය (ස්පාඤ්ඤය)
| leader_title             = මෙලිලා හි නගරාධිපති - සභාපති
| leader_name              = ජුවාන් ජෝස් ඉම්බ්‍රෝඩා
| area_total_km2           = 12.3
| area_rank                = 19 වෙනි
| population_as_of         = 2018
| population_footnotes     = 
| population_total         = 86,384
| population_rank          = 18 වෙනි
| population_density_km2   = auto
| population_density_sq_mi = auto
| population_density       = 
| population_density_rank  = 1 වෙනි
| population_blank1_title  = ස්පාඤ්ඤ භූමියෙන් %
| population_blank1        = 0.16%
| population_demonyms      = මෙලිලන්
&lt;!-- GDP  ---------------&gt;| demographics_type2       = GDP
| demographics2_footnotes  = &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://ine.es/prensa/cre_2022.pdf | title=Contabilidad Regional de España|website=www.ine.es}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1     = එකතුව
| demographics2_info1      = යූරෝ බිලියන 1.756 (2022)
| demographics2_title2     = ඒක පුද්ගල
| demographics2_info2      = යූරෝ 20,698 (2022)
| timezone1                = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset1              = +01:00
| timezone1_DST            = [[Central European Summer Time|CEST]]
| utc_offset1_DST          = +02:00
| postal_code_type         = [[ISO 3166|ISO 3166 code]]
| postal_code              = ES-ML
| blank_name_sec1          = නිල භාෂාව
| blank_info_sec1          = ස්පාඤ්ඤ භාෂාව
| blank1_name_sec1         = ස්වයං පාලන ප්‍රඥප්තිය
| blank1_info_sec1         = 1995 මාර්තු 14
| blank_name_sec2          = මුදල් වර්ගය
| blank_info_sec2          = [[යූරෝ]] ([[Euro sign|€]]) ([[ISO 4217|EUR]])
| blank1_name_sec2         = 
| blank1_info_sec2         = 
| website                  = [https://www.melilla.es/melillaPortal/index.jsp www.melilla.es]
| blank2_name_sec2         = 
| blank2_info_sec2         = 
| module                   = 
| blank2_info_sec1         = මෙලිලා සභාව
| blank2_name_sec1         = පාර්ලිමේන්තුව
| blank3_info_sec1         = නියෝජිතයන් 1 (350 න්)
| blank4_info_sec1         = සෙනෙට් සභිකයින් 2 (264 න්)
| blank3_name_sec1         = නියෝජිත සම්මේලනය (ස්පාඤ්ඤය)
| blank4_name_sec1         = ස්පාඤ්ඤ සෙනෙට් සභාව
}}

'''මෙලිලා''' ({{IPAc-en|m|ɛ|ˈ|l|iː|j|ə}} {{respell|mel|EE|yə}}, {{IPA|es|meˈliʝa|lang|Pronunciation_of_Melilla_in_Spanish.ogg|}}) යනු උතුරු අප්‍රිකානු වෙරළ තීරයේ ස්පාඤ්ඤයේ ස්වාධීන නගරයකි. එය පිහිටා ඇත්තේ කේප් ත්‍රී ෆෝක්ස් හි නැගෙනහිර පැත්තේ, මොරොක්කෝවට මායිම්ව සහ මධ්‍යධරණී මුහුදට මුහුණ ලා ය. එය වර්ගකිලෝමීටර් 12.3 (වර්ග සැතපුම් 4.7) ක වපසරියකින් යුක්ත වේ. 1995 මාර්තු 14 වන දින මෙලිලාගේ ස්වයං පාලන ප්‍රඥප්තිය සම්මත කරන තෙක් එය මලගා පළාතේ කොටසක් විය.

මෙලිලා යනු යුරෝපා සංගමයේ සාමාජික රටවල විශේෂ ප්‍රදේශයකි. ෂෙන්ගන් සම්මුතියට ස්පාඤ්ඤයේ ප්‍රවේශවීමේ ගිවිසුමේ අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් සපයා ඇති EU සහ මෙලිලා හි අනෙකුත් කොටස් වෙත සහ පිටතට යන චලනයන් විශේෂිත නීති වලට යටත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.consilium.europa.eu/media/30055/qc0414838enn.pdf|title=The Schengen Area|year=2015|publisher=[[Council of the European Union]]|isbn=978-92-824-4586-0|doi=10.2860/48294|author1=Council of the European Union}}&lt;/ref&gt;

2019 වන විට, මෙලිලා හි ජනගහනය 86,487 ක් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=2853&amp;L=0 |access-date=2020-06-26 |publisher=[[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|Instituto Nacional de Estadística]]}}&lt;/ref&gt; ජනගහනය ප්‍රධාන වශයෙන් බෙදී ඇත්තේ අයිබීරියානු සහ රිෆියන් නිස්සාරණයේ මිනිසුන් අතරය.{{Sfn|Trinidad|2012|p=962}} සෙෆාර්ඩික් යුදෙව්වන් සහ සින්දි හින්දු කුඩා සංඛ්‍යාවක් ද ඇත. මෙලිලා නිල ස්පාඤ්ඤ සහ ටරිෆිට් අතර ඩිග්ලෝසියාවක් දක්වයි.{{Sfn|Sánchez Suárez|2003|p=190}}

ස්වයං පාලන නගරයක් වන සියුටා සහ අප්‍රිකාවේ ස්පාඤ්ඤයේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ මෙන්ම, මෙලිලා ද මොරොක්කෝවේ ප්‍රචණ්ඩකාරී ප්‍රකාශයකට යටත් වේ.{{Sfn|Trinidad|2012|pp=961–975}}

== නම==
ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් ණයට ගත්, ඉංග්‍රීසි නම මෙලිලා ලෙස උච්චාරණය කරනු ලබන්නේ {{IPAc-en|m|ɛ|ˈ|l|iː|j|ə}}&lt;ref name=&quot;lex&quot;&gt;{{Cite dictionary |title=Melilla |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]] |url=http://www.lexico.com/definition/Melilla |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322182054/https://www.lexico.com/definition/melilla |archive-date=2020-03-22 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; or {{IPAc-en|m|ə|ˈ|l|iː|j|ə}}&lt;ref name=&quot;mw&quot;&gt;{{Cite Merriam-Webster|Melilla|access-date=19 May 2019}}&lt;/ref&gt; ({{respell|meh-}} or {{respell|mə|LEE|yə}}) ලෙසය. නම 9 වැනි සියවසේ සිට සහතික කර ඇත,{{Sfn|Lara Peinado|1998|p=25}} අවිනිශ්චිත ව්‍යුත්පන්නයේ අරාබි මාලියාවෙන් ({{lang|ar|مَلِيلْيَة}}, {{IPA|ar|maˈliːlja|}}) ව්‍යුත්පන්න විය. මෙම නම මී පැණි හා සම්බන්ධ වී ඇත. මක්නිසාද යත් මෙලිලා යනු පුරාණ කාලයේ මී මැසි පාලනය සඳහා කැපී පෙනෙන ස්ථානයක් වූ අතර,{{Sfn|Lara Peinado|1998|p=25}} මොරේටේනියානු පාලනය යටතේ නගරයේ ලෝකඩ කාසිවල ප්‍රමුඛව දිස්වන මී මැස්සකි.{{sfnp|Head &amp; al.|1911|p=889}} විකල්පයක් ලෙස, එය &quot;විසංවාදය&quot;, &quot;උණ&quot;, හෝ මධ්‍යකාලීන අරාබි චරිතයක් යන අර්ථය ඇති වචන වලින් ලබාගෙන ඇත.{{Sfn|Lara Peinado|1998|p=25}}

== ඉතිහාසය ==

=== පෞරාණික හා මධ්‍යකාලීන යුගය ===
මෙලිලා ෆිනීෂියානු ජාතිකයෙකු වූ අතර පසුව රූසාදිර්,{{sfnp|Head &amp; al.|1911|p=889}} යන නාමයේ විචලනයන් යටතේ වූ පුනික් වෙළඳ ආයතනයක් වූ අතර එය අසල පිහිටි කේප් ත්‍රී ෆෝක්ස් හි ෆීනීෂියානු නාමයෙන් උපුටා ගන්නා ලදී.{{Sfn|López Pardo|2015|pp=137}} පුනික් යුද්ධවලදී කාර්තේජ්ගේ පරාජයෙන් පසු, නගරය රෝම සේවාදායක ප්‍රාන්තය වන මොරේටේනියාවේ පාලනයට නතු විය. කැලිගුලා යටතේ එය ඈඳා ගැනීමෙන් පසුව, ක්ලෝඩියස් එය මොරේටනියා ටින්ගිටානා පළාතේ කොටසක් ලෙස සංවිධානය කළේය. ප්ලිනි එය ස්වදේශික කඳුකරයක් සහ වරායක් ලෙස සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;[[Pliny the Elder|Pliny]], ''[[Natural History (Pliny)|Nat. Hist.]]'', Book V, Ch. 18.&lt;/ref&gt; එය ක්‍රි.ව. 46 දී රෝම යටත් විජිතයක් බවට පත් කරන ලද අතර, ඉන් පසුව එය සමහර විට ෆ්ලේවියා ලෙසින් හැඳින්විණි. රුසාදීර් වරෙක බිෂොප්වරයෙකුගේ ආසනය වූ බව කියනු ලැබේ, නමුත් අදහස් කරන ලද ආසනය&lt;ref name=&quot;CE&quot;&gt;[[s:Catholic Encyclopedia (1913)/Rusaddir|Sophrone Pétridès, &quot;Rusaddir&quot; in ''Catholic Encyclopedia'' (New York 1912)]]&lt;/ref&gt; හි කිසිදු බිෂොප්වරයෙකු පිළිබඳ වාර්තාවක් නොමැති අතර එය කතෝලික පල්ලියේ නූතන නාමික ආසන ලැයිස්තුවට ඇතුළත් නොවේ.&lt;ref&gt;''Annuario Pontificio 2013'' (Libreria Editrice Vaticana, 2013, {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), p. 960&lt;/ref&gt;

දේශපාලන ඉතිහාසය මොරොක්කෝ රිෆ් කලාපයේ සහ දකුණු ස්පාඤ්ඤයේ නගරවල ඉතිහාසයට සමාන වේ. මෙලිලා ක්‍රමානුකූලව වැන්ඩල්ස්, බයිසැන්තියානුවන් සහ විසිගොත්වරුන් විසින් පාලනය කරන ලදී. 6 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී එය මෞරෝ-රෝම රාජධානියේ ප්‍රධාන වරාය විය. උතුරු අප්‍රිකාව ඉස්ලාමීය ආක්‍රමණයෙන් පසුව, එය උමයියාඩ්, කෝර්ඩෝබන්, ඉඩ්‍රිසිඩ්, අල්මොරාවිඩ්, අල්මොහාඩ්, මැරිනිඩ් සහ වට්ටසිඩ් යටතට පත් විය.

=== මුල් නූතන යුගය ===
15 වන ශතවර්ෂයේ දී, අත්ලාන්තික් සාගරයේ ඇති ෆෙස් රාජධානියේ බොහෝ මධ්‍යධරණී නගර මෙන් නගරය පරිහානියට පත් විය.{{Sfn|Bravo Nieto|1990|pp=21–22}} 1492දී කතෝලික රාජාණ්ඩුවරුන් විසින් ග්‍රනාඩාවේ නස්රිඩ් රාජධානිය යටත් කර ගැනීමෙන් පසුව, ඔවුන්ගේ ලේකම්, භෞමික ව්‍යාප්තිය මනසේ තබාගෙන උතුරු අප්‍රිකානු වෙරළ තීරයේ කනගාටුදායක තත්ත්වය පිළිබඳව බුද්ධි තොරතුරු රැස් කළේය.{{Sfn|Bravo Nieto|1990|p=25}} ඔහු විමර්ශනය සඳහා නියෝජිතයන් යැවූ අතර, පසුව කතෝලික රාජාණ්ඩුවරුන්ට වාර්තා කළේ, 1494 වන විට, ප්‍රදේශවාසීන් ෆෙස්හි සුල්තාන්වරයාගේ අධිකාරිය නෙරපා හැර ඇති බවත්, පක්ෂපාතීත්වය ප්‍රකාශ කිරීමට ඉදිරිපත් වූ බවත්ය.{{Sfn|Loureiro Soto|2015|p=83}} 1494 ටෝර්ඩෙසිලාස් ගිවිසුම මගින් මෙලිලා සහ කසාසා, එතෙක් පෘතුගීසීන්ට වෙන් කර තිබූ අතර, කාස්ටිල් ගෝලය යටතේ, නේපල්ස් ප්‍රංශ ආක්‍රමණය හේතුවෙන් නගරය අත්පත් කර ගැනීම ප්‍රමාද වී බලා සිටීමට සිදු විය.{{Sfn|Loureiro Soto|2015|pp=83–84}}

[[File:Plano de la Plaza de Melilla como está en principio de febrero de 1699.jpg|thumb|17 වන සියවසේ අග භාගය වන විට මෙලිලා බලකොටුවේ සිතියම.]]

මෙඩිනා සිඩෝනියාවේ ආදිපාදවරයා වන ජුවාන් ඇල්ෆොන්සෝ පෙරෙස් ද ගුස්මාන්, පේද්‍රෝ ඩි එස්ටොපිනාන් විසින් මෙහෙයවනු ලබන මෙලිලා අල්ලා ගැනීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටි අතර, කතෝලික රාජාණ්ඩු, කැස්ටිලයේ I වන ඉසබෙලා සහ II වන අරගොන්හි ෆර්ඩිනන්ඩ්, මුලපිරීම අනුමත කර සහාය ලබා දුන්නේය. කාලතුවක්කු නිලධාරි ෆ්‍රැන්සිස්කෝ රමීරෙස් ඩි මැඩ්රිඩ්.{{Sfn|Bravo Nieto|1990|p=26}} මෙලිලා 1497 සැප්තැම්බර් 17 වන දින, ප්‍රචණ්ඩත්වයකින් තොරව, එය ට්ලෙම්සෙන් රාජධානිය සහ ෆෙස් රාජධානිය අතර මායිමේ වූ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බොහෝ වාර ගණනක් සටන් කර අත්හැර දමා ඇත.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Loureiro Soto|2015|p=85}}; {{Harvnb|Bravo Nieto|1990|p=26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=Ayuntamientos de España|url=http://www.ayuntamiento.es/comunidades_melilla.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20120301210448/http://www.ayuntamiento.es/comunidades_melilla.php|publisher=Ayuntamiento.es|access-date=7 March 2012|archive-date=1 March 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ෆෙස් රාජධානියට මහා පරිමාණ ව්‍යාප්තියක් සිදු නොවූ අතර, හිස්පැනික් රාජාණ්ඩුවේ, ෆෙස් රාජධානියේ භෞමික විෂය පථයේ ඇති ඇල්ජීරියානු වෙරළ තීරයේ මර්ස් එල් කෙබීර් සහ ඔරාන් සහ බඩිස් පර්වතය ඔස් සේ කාදිනල් සිස්නෙරෝස්ගේ ව්‍යවසායයන් හැර ගියේය. අධිරාජ්‍ය ආවේගය අවසානයේ වෙනත් තැනකට, ප්‍රංශයට එරෙහි ඉතාලි යුද්ධවලට සහ විශේෂයෙන්ම 1519 න් පසු{{Sfn|Bravo Nieto|1990|pp=17; 28}} අත්ලාන්තික් සාගරය හරහා අලුතින් සොයාගත් මහාද්වීපය වෙත යොමු විය.

මෙලිලා මුලදී හවුස් ඔෆ් මෙඩිනා සිඩෝනියා සහ ක්‍රවුන් විසින් ඒකාබද්ධව පරිපාලනය කරන ලදී,{{Sfn|Loureiro Soto|2015|p=127}} සහ 1498 ජනාවාසයක් සඳහා පළමුවැන්නාට මිනිසුන් 700කින් යුත් බලකොටුවක් මෙලිලා හි ස්ථානගත කිරීමට අවශ්‍ය වූ අතර දෙවැන්න නගරයට මාරවීඩියන් සහ තිරිඟු ෆැනෙගා ගණනාවක් ලබා දීමට අවශ්‍ය විය.{{Sfn|Loureiro Soto|2015|p=125}} Vවන චාල්ස්ගේ පාලන සමයේදී ඔටුන්න හිමි මෙලිල්ලා කෙරෙහි ඇති උනන්දුව අඩු විය.{{Sfn|Loureiro Soto|2015|p=131}} 16 වන ශතවර්ෂයේ දී, මෙලිලා හි ස්ථානගත කරන ලද සොල්දාදුවන්ට නරක වේතනයක් ලබා දුන් අතර, එය බොහෝ හැරයාමට හේතු විය.{{Sfn|Loureiro Soto|2015|pp=127–128}} මදීනා සිඩෝනියා ආදිපාදවරයා 1556 ජූනි 7 වන දින එම ස්ථානයේ බලකොටුව පිළිබඳ වගකීමෙන් ඉවත් විය.{{sfn|Polo|1986|p=8}}

17 වන ශතවර්ෂයේ අගභාගයේදී, ඇලවුයිට් සුල්තාන් ඉස්මයිල් ඉබන් ෂරීෆ් 1680 ගණන් වලදී පිටත බලකොටු අත්පත් කර ගනිමින්,{{Sfn|Loureiro Soto|2015|p=175}} ප්‍රෙසිඩියෝව යටත් කර ගැනීමට උත්සාහ කළ අතර 1690 ගණන්වල මෙලිලා වටලමින් අසාර්ථක විය.{{Sfn|Loureiro Soto|2015|pp=175–176; 179}}

එක් ස්පාඤ්ඤ නිලධාරියෙක් මෙලිලා හි පැයක්, ස්පාඤ්ඤයට වසර තිහකට වඩා වැඩි සේවයක් කළ බව පිළිබිඹු කළේය.&lt;ref name=&quot;Rezette41&quot;&gt;[[මෙලිලා#Rezette|Rezette]], p. 41&lt;/ref&gt;

=== පසුකාලීන නූතන යුගය ===
1859, 1860, 1861 සහ 1894 දී මොරොක්කෝව සමඟ ඇති කරගත් ගිවිසුම් මගින් මෙලිලා බලකොටුව වටා ඇති ස්පාඤ්ඤ භූමියේ වර්තමාන සීමාවන් නියම කරන ලදී. 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී, ස්පාඤ්ඤ බලපෑම මෙම ප්‍රදේශය තුළ ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ, ඔටුන්න විසින් මෙලිලාට එකම මධ්‍යස්ථානය ලෙස බලය ලබා දුන්නේය. ටෙටුවාන් සහ ඇල්ජීරියානු දේශසීමා අතර රිෆ් වෙරළ තීරයේ වෙළඳාම. එළු හම්, බිත්තර සහ මී මැස්සන් ප්‍රධාන අපනයනය කිරීමත්, කපු භාණ්ඩ, තේ, සීනි සහ ඉටිපන්දම් ප්‍රධාන ආනයනයත් සමඟ වෙළඳාමේ වටිනාකම වැඩි විය.

1860 දී මෙලිලාගේ සිවිල් ජනගහනය තවමත් ඇස්තමේන්තුගත වැසියන් 375 ක් පමණි.{{Sfn|Saro Gandarillas|1985|p=23}} 1866 ෆෙස් හි අත්සන් කරන ලද හිස්පානෝ-මොරොක්කෝ විධිවිධානයකදී, මොරොක්කෝ නිලධාරීන් විසින් මෙහෙයවීම සඳහා මෙලිලා දේශසීමාව අසල රේගු කාර්යාලයක් වාරික කිරීමට ඉඩ දීමට දෙපාර්ශවය එකඟ විය.{{Sfn|Remacha Tejada|1994|p=218}} 1859-60 යුද්ධයෙන් පසුව මොරොක්කෝව සමඟ ඇති වූ සාම ගිවිසුම මගින් මෙලිලා සඳහා නව පරිමිතියක් අත්පත් කර ගැනීම, එහි ප්‍රදේශය කිලෝමීටර 12 ක ස්වයං පාලන නගරය දැනට පවතින ප්‍රදේශයට ගෙන ඒමට හේතු විය.{{Sfn|Saro Gandarillas|1993|pp=99–100}} 1863 දී මෙලිල්ලා නිදහස් වරායක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසුව, ජනගහනය වැඩි වීමට පටන් ගත් අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් සෙෆාර්ඩි යුදෙව්වන් නගරය තුළ සහ ඉන් පිටත වෙළඳාම පෝෂණය කළ ටෙටුවාන් වෙතින් පලා ගියහ.{{Sfn|Saro Gandarillas|1993|p=100}} ටෙටුවාන් සිට පළමු යුදෙව්වන් බොහෝ විට 1864 දී පැමිණ ඇත,{{Sfn|Díaz Rodríguez|2011|p=67}} සහ පළමු රබ්බි 1867 දී පැමිණ කැලේ ද සැන් මිගෙල් හි පිහිටි පළමු සිනගෝගය ක්‍රියාත්මක කිරීමට පටන් ගත්හ.{{Sfn|Díaz Rodríguez|2011|p=68}} බොහෝ යුදෙව්වන් රොගි බු හමාරා විසින් උසිගන්වන ලද මොරොක්කෝවේ හිංසා පීඩාවලින් පලා යමින් පැමිණියහ.{{Sfn|Fernández García|2015|p=108}} 1868 ස්පාඤ්ඤ අර්ධද්වීපයේ සිට මෙලිලා වෙත සංක්‍රමණය කිරීමේ නිෂේධ බලය ඉවත් කිරීමෙන් පසුව, ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් සමඟ ජනගහනය තවත් වැඩි විය.{{Sfn|López Guzmán|González Fernández|Herrera Torres|Lorenzo Quiles|2007|p=11}} ක්‍රමානුකූලව ස්පාඤ්ඤ පුරවැසිභාවය ලබා ගත් යුදෙව් ජනගහනය 1893 දී 572 දක්වා වැඩි විය.{{Sfn|Díaz Rodríguez|2011|pp=67–68}} මෙතැන් පටන් මෙලිලාහි නිර්මාණය වූ ආර්ථික අවස්ථා බර්බර් ජනගහනයක් වාරිකයට අනුග්‍රහය දැක්වීය.{{Sfn|López Guzmán|González Fernández|Herrera Torres|Lorenzo Quiles|2007|p=11}}&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; captions=&quot;Views of Melilla taken from an elevated position in 1893&quot;&gt;
File:1893-10-30, La Ilustración Española y Americana, Vista general de la plaza de Melilla y de su campo, Venancio Álvarez Cabrera (cropped).jpg
File:1893-10-30, La Ilustración Española y Americana, Vista general de la plaza de Melilla y de su campo, Venancio Álvarez Cabrera (cropped 2).jpg
&lt;/gallery&gt;

ප්‍රථම පළාත් පාලන ආයතනය වූයේ 1879 දී නිර්මාණය කරන ලද ජුන්ටා ඩි ආර්බිට්‍රියෝස් ය,{{Sfn|Saro Gandarillas|1985|p=24}} එහි හමුදාව ප්‍රමුඛත්වය භුක්ති විඳිති.{{Sfn|Morala Martínez|1985|pp=107–108}}[[File:1909-09-15, Actualidades, En el barrio judío de Melilla, Tipo de mujer judía en el interior de su domicilio, Alba (cropped).jpg|thumb|යුදෙව් කාර්තුවේ යුදෙව් කාන්තාව (1909)]]
1893 දී, රිෆියන් ගෝත්‍රිකයන් නගරය යටත් කර ගැනීමට උත්සාහ කිරීම සඳහා පළමු මෙලිලන් ව්‍යාපාරය දියත් කළහ. ස්පාඤ්ඤ රජය ඔවුන්ට එරෙහිව එය ආරක්ෂා කිරීමට සොල්දාදුවන් 25,000 ක් යැවීය. සටනේදී මිය ගිය මෙලිලා හි ආණ්ඩුකාර ස්පාඤ්ඤ ජෙනරාල් ජුවාන් ගාර්සියා වයි මාගලෝගෙන් පසුව මෙම ගැටුම මාගලෝ යුද්ධය ලෙසද හැඳින්වේ. 1894 දී මොරොක්කෝව සමඟ ඇති වූ නව ගිවිසුම ගැටුමෙන් පසුව නගරයේ ආර්ථික සමෘද්ධිය නව තලයකට ගෙන ඒම නිසා අභ්‍යන්තරය සමඟ වෙළඳාම වැඩි විය.{{Sfn|Saro Gandarillas|1993|p=102}} මෙලිලා හි මුළු ජනගහනය 1896 දී 10,004 ක් විය.{{Sfn|Perpén Rueda|1987|p=289}}

[[File:Casa Melul.jpg|thumb|ප්ලාසා ඩි එස්පානාහි ආර්ට් නූවෝ ගොඩනැගිලි (1917 පමණ)]]
නව සියවස ආරම්භයේදී ප්‍රංශය (ප්‍රංශ ඇල්ජීරියාවේ පදනම් වූ) විසින් මොරොක්කෝවේ අලුතින් අත්පත් කරගත් බලප්‍රදේශයෙන් ලාභ ලැබීමට උත්සාහ දැරුවේ, ඇල්ජීරියානු නගර වන ගසාවුට් සහ ඔරන් සමඟ වෙළඳ සබඳතා වර්ධනය කිරීම මගින් මෙලිලා ගේ වෙළඳ දක්ෂතාවයට එරෙහිව ය.{{Sfn|Saro Gandarillas|1993|p=107}} මෙලිලා මෙයින් දුක් විඳීමට පටන් ගත් අතර, මුලේ අබ්දෙල් අසීස් ට එරෙහිව අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශවල ඇති වූ කැරලි නිසා ඇති වූ අස්ථාවරත්වය ද එකතු විය,{{Sfn|Saro Gandarillas|1993|pp=106–108}} නමුත් 1905 න් පසු සුල්තාන් මවාපෑම්කරු එල් රොගුයි (බෝ හ්මාරා) ස්පාඤ්ඤයට හිතකර ප්‍රදේශයේ නිෂ්ප්‍රභා කිරීමේ ප්‍රතිපත්තියක් ගෙන ගියේය.{{Sfn|Saro Gandarillas|1993|pp=113–114}} 1907 දී ඕජ්ඩා හි ප්‍රංශ ආක්‍රමණය එම නගරය සමඟ මෙලිලන් වෙළඳාම සම්මුතියකට පත් කළේය,{{Sfn|Saro Gandarillas|1993|pp=110–115}} සහ රිෆ් හි පැවති අස්ථාවරත්වය තවමත් මෙලිලා හට තර්ජනයක් විය.{{Sfn|Saro Gandarillas|1993|p=120}} 1909 සහ 1945 අතර, මොඩර්නිස්ටා (Art Nouveau) විලාසිතාව දේශීය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය තුළ ප්‍රචලිත වූ අතර, මෙලිලාගේ වීදි &quot;නුතනවාදී විලාසිතාවේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ සැබෑ කෞතුකාගාරයක්&quot; බවට පත් කරන ලදී, එය බාසිලෝනාට පමණක් දෙවැනි වේ, ප්‍රධාන වශයෙන් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පී එන්රික් නීටෝ ගේ කෘතියෙන් පැන නගී.{{Sfn|Cantón Fernández|Riaño López|1984|pp=16; 19}}

පතල් සමාගම් 1908 වන විට මෙලිලා හි අභ්‍යන්තරයට ඇතුළු වීමට පටන් ගත්තේය.{{Sfn|Saro Gandarillas|1993|p=121}} ස්පාඤ්ඤ සමාගමක් වන Compañía Española de las Minas del Rif, 1908 ජූලි මාසයේදී පිහිටුවන ලදී.{{Sfn|Escudero|2014|p=331}} මේ අනුව බූ හ්මාරා ගේ ආරක්ෂාව යටතේ පතල් සමාගම් දෙකක් මෙලිලා සිට කිලෝමීටර් 20 (සැතපුම් 12.4) දුරින් ඊයම් සහ යකඩ කැණීම ආරම්භ කළහ. ඔවුන් වරාය සහ පතල් අතර දුම්රිය මාර්ගයක් ඉදිකිරීමට පටන් ගත්හ. එම වසරේ ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, බූ හ්මාරා ගේ යටත්වැසියන් ඔහුට එරෙහිව කැරලි ගසා පතල් වැටලූ අතර, එය 1909 ජූනි දක්වා වසා දමා තිබුණි. ජූලි වන විට නැවතත් කම්කරුවන්ට පහර දුන් අතර කිහිප දෙනෙකු මිය ගියහ. ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් සහ ගෝත්‍රිකයන් අතර දරුණු සටන්, මෙලිලා අවට සිදු වූ දෙවන මෙලිලන් මෙහෙයුමේදී සිදු විය.

1910 දී ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් පතල් නැවත ආරම්භ කර මාර් චිකා හි වරාය කටයුතු ආරම්භ කළ නමුත් 1911 දී නැවතත් සතුරුකම් ඇති විය. 1921 ජූලි 22 වන දින අබ්ඩ් එල් ක්‍රිම්ගේ නායකත්වයෙන් බර්බර්වරු වාර්ෂික සටනේදී ස්පාඤ්ඤයට දරුණු පරාජයක් ලබා දුන්හ. . ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් මෙලිල්ලා වෙත පසුබැස ගිය අතර, බොහෝ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ රිෆ් ජනරජයේ පාලනයට යටත් විය.

මෙලිලා හි අයුන්ටමියන්ටෝ නිර්මාණය කිරීම සඳහා වූ රාජකීය නියෝගයක් 1918 දෙසැම්බර් 13 දින අත්සන් කරන ලද නමුත් එම රෙගුලාසිය බලාත්මක නොවූ අතර, එම නිසා පවතින රජයේ ආයතනය වන ජුන්ටා ඩි ආර්බිට්‍රියොස් බලාත්මක විය.{{Sfn|Morala Martínez|1985|pp=107–108}}[[File:Centro de Melilla, Parque Hernández, Plaza de España, Barrio Héroes de España y Mantelete.jpg|thumb|1926 දී නගර මධ්‍යස්ථානය]]
තරමක් සිවිල් සංයුතියකින් යුත් &quot;ජුන්ටා නාගරිකයක්&quot; 1927 දී නිර්මාණය කරන ලදී. 1930 අප්‍රේල් 10 දින, ජුන්ටාවට සමාන සාමාජිකත්වයක් සහිත අයන්ටමියන්ටෝ නිර්මාණය කරන ලදී,{{Sfn|Morala Martínez|1985|p=120}} 1931 අප්‍රේල් 14 වන දින ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත් වූ ප්‍රථම නාගරික සංස්ථාවේ ආගමනයත් සමඟ දෙවන ජනරජය ප්‍රකාශ කිරීම ස්පාඤ්ඤයේ සෙසු ප්‍රදේශවලට සමාන නාගරික පාලන තන්ත්‍රයට සමාන වේ.{{Sfn|Fernández Díaz|2009|pp=25; 27}}

ස්පාඤ්ඤ සිවිල් යුද්ධය ආරම්භ කළ 1936 ජූලි හමුදා කුමන්ත්‍රණය සඳහා වේදිකා පිටියක් ලෙස නගරය භාවිතා කරන ලදී.

1986 දී Ley de Extranjería පසුකර යාමේ සන්දර්භය තුළ සහ බර්බර් ප්‍රජාවෙන් සමාජ බලමුලු ගැන්වීමෙන් පසුව, පුරවැසිභාවය ලබා ගැනීම සඳහා කොන්දේසි නම්‍යශීලී වූ අතර එතෙක් මෙලිලා හි උපත ලැබූ නමුත් ස්පාඤ්ඤ පුරවැසිභාවය නොමැතිව සැලකිය යුතු වැසියන් සංඛ්‍යාවක් ස්වභාවිකකරණය කිරීමට ඉඩ ලබා දෙන ලදී.{{Sfn|Fernández García|2015|p=110}}

=== ස්වයං පාලනය සහ 20 වන, 21 වන සියවසේ අගභාගය ===
[[File:Estatua de Franco en Melilla.jpg|thumb|මෙලිලා හි ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ෆ්‍රැන්කෝගේ ප්‍රතිමාව 2021 දී ඉවත් කරන ලදී.]]

1995 දී, මෙලිලා -එතෙක් මලගා හි තවත් මහ නගර සභාවක්— ඔවුන්ගේ ස්වයං පාලන ප්‍රඥප්තිය සම්මත වීමත් සමඟ,{{Sfn|Bascón Jiménez|Cazallo Antúnez|Lechuga Cardozo|Meñaca Guerrero|2016|p=47}} ස්වයං පාලන නගරයක් බවට පත් විය.

2007 නොවැම්බර් 6 වන දින ජුවාන් කාලෝස් රජු සහ සොෆියා රැජින මෙලිලා වෙත පැමිණි අතර, ජනගහනයේ සෙනෙහස කිහිපයක් ප්‍රදර්ශනය කළහ. මෙම සංචාරය මොරොක්කෝ රජයෙන් විරෝධතා ද ඇති කළේය.&lt;ref&gt;{{citation|title=Mohamed VI &quot;condena&quot; y &quot;denuncia&quot; la visita &quot;lamentable&quot; de los Reyes de España a Ceuta y Melilla|date=6 November 2007|url=http://www.elpais.com/articulo/espana/Reyes/viajan/hoy/Melilla/calurosa/acogida/Ceuta/criticas/Marruecos/elpepuesp/20071106elpepunac_1/Tes|newspaper=El País|publisher=Elpais.com|access-date=7 March 2012}}&lt;/ref&gt; වසර 80කට පසු ස්පාඤ්ඤ රජෙකු මෙලිලා වෙත පැමිණි පළමු අවස්ථාව එය විය.

මෙලිලා, සියුටා සමග එක්ව, 2010 සිට ඊද් අල්-අදා මුස්ලිම් නිවාඩුව—පූජාවේ මංගල්‍යය— නිල රජයේ නිවාඩු දිනයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. රෙකොන්කිස්ටා වලින් පසු ස්පාඤ්ඤයේ ක්‍රිස්තියානි නොවන ආගමික උත්සවයක් නිල වශයෙන් සමරනු ලැබූ පළමු අවස්ථාව එයයි.&lt;ref&gt;{{citation|title=Muslim Holiday in Ceuta and Melilla|url=http://spainforvisitors.com/module-News-display-sid-310.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929161344/http://spainforvisitors.com/module-News-display-sid-310.htm|publisher=Spainforvisitors.com|access-date=7 March 2012|archive-date=29 September 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=Public Holidays and Bank Holidays for Spain|url=http://www.qppstudio.net/bankholidays2010/spain.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930174912/http://www.qppstudio.net/bankholidays2010/spain.htm|publisher=Qppstudio.net|access-date=7 March 2012|archive-date=30 September 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2018 දී, මොරොක්කෝව මෙලිලා අසල රේගු කාර්යාලය වසා දැමීමට තීරණය කළ අතර, 19 වැනි සියවසේ මැද භාගයේ සිට ස්පාඤ්ඤය සමඟ කිසිදු උපදේශනයකින් තොරව පළමු වතාවට එය වසා දැමීමට තීරණය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cembrero |first=Ignacio |date=2 December 2019 |title=Marruecos pone fin al contrabando con Ceuta y asfixia la ciudad |url=https://www.elconfidencial.com/espana/2019-12-02/marruecos-ceuta-contrabando-asfixia-ciudad_2359167/ |website=[[El Confidencial]]}}&lt;/ref&gt; රේගු කාර්යාලය 2023 ජනවාරි මාසයේදී නැවත විවෘත කිරීමට බලාපොරොත්තු විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 September 2022 |title=Morocco complies with Spain and announces border customs in Ceuta and Melilla in January |url=https://atalayar.com/en/content/morocco-complies-spain-and-announces-border-customs-ceuta-and-melilla-january |access-date=2023-01-22 |website=Atalayar |language=en}}&lt;/ref&gt;

2007 දී සම්මත කරන ලද ස්පාඤ්ඤයේ ඓතිහාසික මතක නීතියට අනුව හිටපු ආඥාදායක ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ෆ්‍රැන්කෝ අනුස්මරණය කිරීම සඳහා ස්පාඤ්ඤයේ අවසන් පොදු ප්‍රතිමාව පිහිටි ස්ථානය මෙලිල්ලා වූ අතර, ෆ්‍රැන්කෝ පාලන තන්ත්‍රය සැමරූ ඕනෑම කෞතුක වස්තු ඉවත් කිරීම සඳහා ප්‍රතිපාදන ඇතුළත් විය. එසේ වුවද, ප්‍රතිමාව 2021 දී එහි අවසන් ඉවත් කරන තෙක් කුවෙස්ටා ඩි ලා ෆ්ලොරෙන්ටිනා වීදියේ පැවතුනි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=23 February 2021 |title=La última estatua de Franco que quedaba en España es retirada de las calles de Melilla |url=https://elpais.com/espana/2021-02-23/la-ultima-estatua-de-franco-es-retirada-de-las-calles-de-melilla.html |access-date=8 March 2024 |website=El País |language=Spanish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/spain-politics-franco-statue/last-statue-of-dictator-franco-removed-in-historic-day-for-spain-idUSL8N2KT6RJ|title=Last statue of dictator Franco removed in 'historic day' for Spain|date=23 February 2021|access-date=8 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

== භූගෝලය ==
[[File:Melilla2022OSM.png|thumb|left|මෙලිලා හි විස්තරාත්මක සිතියම.]]

=== ස්ථානය ===
[[File:(Cabo Tres Forcas) ISS-36 Strait of Gibraltar (cropped).jpg|thumb|2013 ISS-36 ගවේෂණ අතරතුර ගන්නා ලද කේප් ත්‍රී ෆෝක්ස් (මෙලිලා කේන්ද්‍ර කරගත්) චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයක විස්තර.]]
මෙලිලා යනු වයඹදිග අප්‍රිකාවේ, ඇල්බොරාන් මුහුදේ වෙරළ තීරයේ, මධ්‍යධරණී මුහුදේ ආන්තික මුහුදක් වන අතර, එහි බටහිර කොටසයි. නගරය පුළුල් අර්ධ වෘත්තාකාරයකින් වෙරළ සහ මෙලිලා වරාය වටා, කේප් ට්‍රෙස් ෆෝකාස් අර්ධද්වීපයේ නැගෙනහිර පැත්තේ, ගුරුගු කන්ද පාමුල සහ රියෝ ඩි ඔරෝ අතරමැදි ජල ප්‍රවාහයේ මුඛය වටා සකස් කර ඇත. නාගරික න්‍යෂ්ටිය මුලින් බලකොටුවක් වූ මෙලිලා ලා වීජා, උස මීටර 30 (අඩි 98) පමණ වන අර්ධද්වීපයේ පස් කන්දක් මත ගොඩනගා ඇත.

මොරොක්කෝ ජනාවාස බෙනී අන්සාර් පිහිටා ඇත්තේ මෙලිලාට දකුණින් ය. ආසන්නතම මොරොක්කෝ නගරය නඩෝර් වන අතර මෙලිලා සහ නඩෝර් වරායන් එකම බොක්ක තුළ ඇත; ඒ අසල බූ අරෙග් කලපුව ඇත.&lt;ref name=&quot;wps&quot;&gt;{{Cite web |title=Port of Nador |url=http://www.worldportsource.com/ports/MAR_Port_of_Nador_1504.php |access-date=2023-01-14 |website=World Port Source}}&lt;/ref&gt;

=== දේශගුණය ===
මෙලිලා මායිමේ උණුසුම් අර්ධ ශුෂ්ක දේශගුණයක් සහිත උණුසුම් මධ්‍යධරණී දේශගුණයක් ඇති අතර, එය මුහුදට සමීප වීම නිසා බලපෑමට ලක්ව ඇති අතර, එය අප්‍රිකාවේ ගැඹුරට අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශවලට වඩා සිසිල් ගිම්හාන සහ වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලබා දෙයි. දේශගුණය, සාමාන්යයෙන්, අර්ධද්වීප ස්පාඤ්ඤයේ දකුණු වෙරළ තීරයට සහ මොරොක්කෝවේ උතුරු වෙරළ තීරයට සමාන වන අතර, සෘතු අතර සාපේක්ෂව කුඩා උෂ්ණත්ව වෙනස්කම් ඇත. 1991-2020 කාලය තුළ අවම උෂ්ණත්වය කිසිවිටෙකත් 0 °C (32 °F) ට වඩා අඩු වී නොතිබූ අතර, උපරිම උෂ්ණත්වය 35 °C (95 °F) ට වඩා වැඩි වන්නේ වසරකට දින 2.2ක් පමණි.&lt;ref name=&quot;NCEI&quot; /&gt;

{{Weather box
|location = Melilla, altitude: 52 m (1991–2020)
|metric first = yes
|single line = yes
|Jan record high C = 27.0
|Feb record high C = 34.2
|Mar record high C = 29.6
|Apr record high C = 30.6
|May record high C = 33.0
|Jun record high C = 37.0
|Jul record high C = 41.8
|Aug record high C = 40.0
|Sep record high C = 36.0
|Oct record high C = 35.0
|Nov record high C = 34.0
|Dec record high C = 30.6
|year record high C = 41.8
|Jan avg record high C = 21.5
|Feb avg record high C = 22.0
|Mar avg record high C = 23.8
|Apr avg record high C = 25.2
|May avg record high C = 28.9
|Jun avg record high C = 31.4
|Jul avg record high C = 35.6
|Aug avg record high C = 35.0
|Sep avg record high C = 31.7
|Oct avg record high C = 29.0
|Nov avg record high C = 26.3
|Dec avg record high C = 22.4
|year avg record high C = 36.5
|Jan high C = 16.9
|Feb high C = 17.1
|Mar high C = 18.5
|Apr high C = 20.2
|May high C = 22.9
|Jun high C = 26.0
|Jul high C = 29.0
|Aug high C = 29.6
|Sep high C = 27.0
|Oct high C = 23.8
|Nov high C = 20.2
|Dec high C = 17.8
|year high C = 22.4
|Jan mean C = 13.6
|Feb mean C = 13.9
|Mar mean C = 15.3
|Apr mean C = 16.9
|May mean C = 19.6
|Jun mean C = 22.7
|Jul mean C = 25.6
|Aug mean C = 26.3
|Sep mean C = 23.8
|Oct mean C = 20.6
|Nov mean C = 17.0
|Dec mean C = 14.6
|year mean C = 19.2
|Jan low C = 10.3
|Feb low C = 10.8
|Mar low C = 12.1
|Apr low C = 13.6
|May low C = 16.3
|Jun low C = 19.4
|Jul low C = 22.2
|Aug low C = 23.1
|Sep low C = 20.7
|Oct low C = 17.4
|Nov low C = 13.8
|Dec low C = 11.4
|year low C = 15.9
|Jan avg record low C = 6.2
|Feb avg record low C = 6.9
|Mar avg record low C = 7.8
|Apr avg record low C = 9.9
|May avg record low C = 12.0
|Jun avg record low C = 15.8
|Jul avg record low C = 19.0
|Aug avg record low C = 20.1
|Sep avg record low C = 17.2
|Oct avg record low C = 13.3
|Nov avg record low C = 9.3
|Dec avg record low C = 7.4
|year avg record low C = 5.6
|Jan record low C = 0.4
|Feb record low C = 2.8
|Mar record low C = 3.4
|Apr record low C = 6.0
|May record low C = 9.4
|Jun record low C = 12.4
|Jul record low C = 16.0
|Aug record low C = 14.6
|Sep record low C = 13.6
|Oct record low C = 9.4
|Nov record low C = 5.0
|Dec record low C = 4.0
|year record low C = 0.4
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm = 55.3
|Feb precipitation mm = 48.2
|Mar precipitation mm = 43.6
|Apr precipitation mm = 37.7
|May precipitation mm = 15.2
|Jun precipitation mm = 7.2
|Jul precipitation mm = 0.5
|Aug precipitation mm = 3.8
|Sep precipitation mm = 18.9
|Oct precipitation mm = 42.6
|Nov precipitation mm = 53.3
|Dec precipitation mm = 48.2
|year precipitation mm = 
|unit precipitation days = 1.0 mm
|Jan precipitation days = 6.1
|Feb precipitation days = 5.0
|Mar precipitation days = 4.9
|Apr precipitation days = 4.5
|May precipitation days = 2.3
|Jun precipitation days = 0.6
|Jul precipitation days = 0.2
|Aug precipitation days = 0.8
|Sep precipitation days = 2.6
|Oct precipitation days = 4.7
|Nov precipitation days = 5.7
|Dec precipitation days = 5.6
|year precipitation days = 
| Jan humidity    =73.1
| Feb humidity    =72.9
| Mar humidity    =72.8
| Apr humidity    =70.8
| May humidity    =68.5
| Jun humidity    =68
| Jul humidity    =67
| Aug humidity    =69.8
| Sep humidity    =73.6
| Oct humidity    =75.7
| Nov humidity    =74.5
| Dec humidity    =74.4
| year humidity   =
|Jan sun = 188.9
|Feb sun = 184.8
|Mar sun = 203.3
|Apr sun = 226.2
|May sun = 269.9
|Jun sun = 295.7
|Jul sun = 304.2
|Aug sun = 278.6
|Sep sun = 220.1
|Oct sun = 203.4
|Nov sun = 183
|Dec sun = 176
|year sun = 
|source 1 = [[NCEI]],&lt;ref name=NCEI&gt;{{Cite web |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Spain/CSV/MELILLA_60338.csv |title=World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Melilla-60338 |website=ncei.noaa.gov |publisher=[[NOAA|National Oceanic and Atmosoheric Administration]] |access-date=24 February 2024|no-pp=y |type=Excel |format=CSV }}&lt;/ref&gt; Météo Climat&lt;ref&gt;{{cite web
 |url = http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/listenormale-1991-2020-2-p62.php
 |title = Météo climat stats Moyennes 1991/2020 Espagne (page 2)
 |publisher = Météo Climat
 |language = fr
 |access-date = 8 June 2022}}&lt;/ref&gt;
|source 2 = Infoclimat &lt;ref&gt;{{cite web
 |url = https://www.infoclimat.fr/climatologie/annee/1991/melilla/valeurs/60338.html
 |title = Climatologie de l'année à Melilla
 |publisher = Infoclimat
 |language = fr
 |access-date = 8 October 2023}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Weather box
|location = Melilla 47&amp;nbsp;m (1981–2010)
|collapsed = yes
|metric first = yes
|single line = yes
|Jan record high C = 27.0
|Feb record high C = 34.2
|Mar record high C = 29.6
|Apr record high C = 30.6
|May record high C = 33.0
|Jun record high C = 37.0
|Jul record high C = 41.8
|Aug record high C = 40.0
|Sep record high C = 36.0
|Oct record high C = 35.0
|Nov record high C = 34.0
|Dec record high C = 30.6
|year record high C = 41.8
|Jan high C = 16.7
|Feb high C = 17.0
|Mar high C = 18.5
|Apr high C = 20.1
|May high C = 22.5
|Jun high C = 25.8
|Jul high C = 28.9
|Aug high C = 29.4
|Sep high C = 27.1
|Oct high C = 23.7
|Nov high C = 20.3
|Dec high C = 17.8
|year high C = 22.3
|Jan mean C = 13.3
|Feb mean C = 13.8
|Mar mean C = 15.2
|Apr mean C = 16.6
|May mean C = 19.1
|Jun mean C = 22.4
|Jul mean C = 25.3
|Aug mean C = 25.9
|Sep mean C = 23.8
|Oct mean C = 20.4
|Nov mean C = 17.0
|Dec mean C = 14.6
|year mean C = 18.9
|Jan low C = 9.9
|Feb low C = 10.6
|Mar low C = 11.9
|Apr low C = 13.2
|May low C = 15.7
|Jun low C = 19.0
|Jul low C = 21.7
|Aug low C = 22.4
|Sep low C = 20.5
|Oct low C = 17.2
|Nov low C = 13.7
|Dec low C = 11.2
|year low C = 15.6
|Jan record low C = 0.4
|Feb record low C = 2.8
|Mar record low C = 3.4
|Apr record low C = 6.0
|May record low C = 9.4
|Jun record low C = 12.4
|Jul record low C = 16.0
|Aug record low C = 14.6
|Sep record low C = 13.6
|Oct record low C = 9.4
|Nov record low C = 5.0
|Dec record low C = 4.0
|year record low C = 0.4
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm= 58
|Feb precipitation mm= 57
|Mar precipitation mm= 44
|Apr precipitation mm= 36
|May precipitation mm= 20
|Jun precipitation mm= 7
|Jul precipitation mm= 1
|Aug precipitation mm= 4
|Sep precipitation mm= 16
|Oct precipitation mm= 40
|Nov precipitation mm= 57
|Dec precipitation mm= 50
|year precipitation mm= 391
|unit precipitation days = 1.0 mm
|Jan precipitation days = 6
|Feb precipitation days = 6
|Mar precipitation days = 5
|Apr precipitation days = 5
|May precipitation days = 3
|Jun precipitation days = 1
|Jul precipitation days = 0
|Aug precipitation days = 1
|Sep precipitation days = 2
|Oct precipitation days = 4
|Nov precipitation days = 6
|Dec precipitation days = 6
|year precipitation days = 44
|Jan humidity = 72
|Feb humidity = 74
|Mar humidity = 73
|Apr humidity = 69
|May humidity = 67
|Jun humidity = 67
|Jul humidity = 66
|Aug humidity = 69
|Sep humidity = 72
|Oct humidity = 75
|Nov humidity = 74
|Dec humidity = 73
|year humidity = 71
|Jan sun = 184
|Feb sun = 170
|Mar sun = 192
|Apr sun = 220
|May sun = 258
|Jun sun = 279
|Jul sun = 289
|Aug sun = 268
|Sep sun = 210
|Oct sun = 194
|Nov sun = 176
|Dec sun = 168
|year sun = 2607
|source 1 = Agencia Estatal de Meteorología&lt;ref name=&quot;Agencia Estatal de Meteorología&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=6000A&amp;k=mel
|title=Valores climatológicos normales (1981–2010). Melilla
|publisher=Agencia Estatal de Meteorología
|access-date=1 May 2017}}&lt;/ref&gt;
|date=October 2014
}}

== රජය සහ පරිපාලනය ==

=== ස්වයං පාලන ආයතන ===
[[File:Ayuntamiento de Melilla.jpg|thumb|මෙලිලා රැස්වීමේ ශාලාව]]
ස්වයං පාලන ප්‍රඥප්තියේ නියම කර ඇති රජයේ ආයතන වන්නේ මෙලිලා හි සභාව (Assembly of Melilla), මෙලිලා හි සභාපති සහ ආණ්ඩු සභාවයි. සභාව යනු ජාතික මට්ටමේ පළාත් පාලන මැතිවරණ කාලසටහනට අනුව සංවෘත පක්ෂ ලැයිස්තුවල සෑම වසර 4 කට වරක් සර්වජන ඡන්ද බලය හරහා තේරී පත්වන සාමාජිකයින් 25 දෙනෙකුගෙන් යුත් ආයතනයකි. එහි සාමාජිකයන් &quot;ප්‍රාදේශීය නියෝජිතයන්&quot; ලෙස හඳුන්වනු ලබන නමුත් ඔවුන් කොන්සෙජල් (නගර සභා මන්ත්‍රීවරුන්) තත්ත්වය භුක්ති විඳිති.{{Sfn|Márquez Cruz|2003|pp=10–11}} ප්‍රාදේශීය ව්‍යවස්ථාදායකයන් මෙන් නොව (සහ මහනගර සභාවලට සමාන), ප්‍රාථමික නීති සම්පාදනය සඳහා මුලපිරීමේ අයිතිය සභාවට නොලැබේ.{{Sfn|Márquez Cruz|2003|p=11}}

මෙලිලා හි සභාපති (බොහෝ විට නගරාධිපති-ජනාධිපති ලෙස ආමන්ත්‍රණය කරනු ලබන අතර, නගරාධිපති, සභා සභාපති, රජයේ කවුන්සිලයේ සභාපති සහ නගරයේ නියෝජිතයාගේ භූමිකාවන් ද ඉටු කරයි){{Sfn|Márquez Cruz|2003|p=12}} සභාව විසින් ආයෝජනය කරනු ලැබේ. පළාත් පාලන මැතිවරණයෙන් පසුව, මැතිවරණ ලැයිස්තුවේ නායකයින් අතරින් සුදුසුකම් ලත් බහුතරයක් හරහා ජනාධිපතිවරයා ආයෝජනය කරනු ලැබේ, නැතහොත්, පළමුවැන්න සාක්ෂාත් කර ගැනීමට අපොහොසත් වුවහොත්, මැතිවරණයේ දී වැඩිම ඡන්දය ලබා ගත් ලැයිස්තුවේ නායකයා කාර්යාලයට ආයෝජනය කරනු ලැබේ.{{Sfn|Márquez Cruz|2003|pp=14}} විශ්වාසභංගයකදී ජනාධිපතිවරයා නෙරපා හැරිය හැක්කේ විකල්ප සභා මන්ත්‍රීවරයකු සඳහා සුදුසුකම් ලත් බහුතර ඡන්දයෙන් පමණි.{{Sfn|Márquez Cruz|2003|pp=14}}

ආණ්ඩු කවුන්සිලය පාර්ලිමේන්තු ක්‍රම සඳහා සම්ප්‍රදායික සාමූහික විධායක ආයතනයයි. සම්මත අයුන්ටැමියන්ටෝස් හි නාගරික ආණ්ඩු මණ්ඩල මෙන් නොව, රජයේ කවුන්සිලයේ සාමාජිකයින් (උප සභාපතිවරුන් ඇතුළුව) සභාවෙහි සාමාජිකයින් වීම අවශ්‍ය නොවේ.{{Sfn|Márquez Cruz|2003|pp=12–13}}

මෙලිලා යනු ස්පාඤ්ඤයේ තැපැල් ඡන්ද ප්‍රතිශතය ඉහළම ප්‍රතිශතයක් සහිත නගරයයි;&lt;ref name=&quot;bautista&quot;&gt;{{Cite web |last=Bautista |first=José |date=6 May 2019 |title=Se compran votos por 50 euros |url=https://www.elconfidencial.com/espana/2019-05-06/melilla-vice-votos-corrupcion_1976146/ |website=[[El Confidencial]]}}&lt;/ref&gt; ඡන්ද මිලට ගැනීම (තැපැල් ඡන්ද පත්‍රිකා හරහා) මෙලිලා හි දුප්පත් අසල්වැසි ප්‍රදේශවල සාමාන්‍ය පුරුද්දක් ලෙස පුළුල් ලෙස වාර්තා වේ.&lt;ref name=&quot;bautista&quot; /&gt; මෙම කාරණය සම්බන්ධයෙන් අධිකරණ නඩු PP, CPM සහ PSOE සම්බන්ධ විය.&lt;ref name=&quot;bautista&quot; /&gt;

2019 ජූනි 15 වැනි දින, 2019 මැයි මස මෙලිලා සභා මැතිවරණයෙන් පසුව, ප්‍රාදේශීයවාදී සහ වාම නැඹුරුවක් ඇති මුස්ලිම් සහ අමාසිග් ඒත්තු ගැන්වීමේ සන්ධානය සඳහා මෙලිලා (CPM, ආසන 8), ස්පාඤ්ඤ සමාජවාදී කම්කරු පක්ෂය (PSOE, ආසන 4) සහ පුරවැසියන්- පුරවැසි පක්ෂය (Cs, 1 ආසනය) Cs හි අපේක්ෂකයාට (Eduardo de Castro) පක්ෂව ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේය,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://resultados.elpais.com/elecciones/2019/municipales/19/52/01.html|title=Resultados Electorales en Melilla: Elecciones Municipales 2019 en EL PAÍS|newspaper=[[El País]]|access-date=15 June 2019|publisher=Resultados.elpais.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04d1c3fc6c833b568b46a6.html|title=El único diputado de Ciudadanos consigue la presidencia de Melilla tras 19 años de Gobierno del PP|last1=Alba|first1=Nicolás|date=15 June 2019|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|access-date=15 June 2019}}&lt;/ref&gt; ස්වාධීන නගරයේ සභාපති ලෙස, ජුවාන් ජෝස් ඉම්බ්‍රෝඩා, මහජන පක්ෂයෙන් (PP, ආසන 10), 2000 සිට නිලයේ සිටි.

මෙලිලා විසින් පොලිසියා ලෝකල් ඩි මෙලිලා (Ciudad Autonoma de Melilla - Policia Local) නමින් ප්‍රාදේශීය පොලිස් බලකායක් ද පවත්වාගෙන යයි.

=== පරිපාලන උප අංශ ===
මෙලිලා දිස්ත්‍රික්ක අටකට (ඩිස්ට්‍රිටෝස්) බෙදා ඇත, ඒවා තවදුරටත් අසල්වැසි ප්‍රදේශවලට (බාරියෝ) බෙදා ඇත:{{Div col|colwidth=30em}}
*1 වෙනි
**බැරියෝ ද මෙඩිනා සිඩෝනියා.
**බැරියෝ ඩෙල් ජෙනරල් ලැරියා.
**බැරියෝ ද අටාක් සෙකෝ.
*2 වෙනි
** බැරියෝ හිරෝයිස් ඩි එස්පානියා.
** බැරියෝ ඩෙල් ජෙනරාල් ගෝමස් ජෝර්දානා.
** බැරියෝ ප්‍රින්සිප් ඩි ඇස්ටූරියාස්.
*3 වෙනි
**බැරියෝ ඩෙල් කාර්මන්.
*4 වෙනි
**බැරියෝ පොලිගොනෝ රෙසිඩන්ෂල් ලා පාස්.
**බැරියෝ හෙබ්‍රියෝ-ටිරෝ නැෂනල්.
*5 වෙනි
**බැරියෝ ඩි ක්‍රිස්ටෝබල් කොලෝන්.
**බැරියෝ ඩි කැබ්‍රිසාස්.
**බැරියෝ ඩි බටේරියා ජෝටා.
** බැරියෝ ඩි හර්නාන් කෝර්ටෙස් වයි ලාස් පල්මරස්.
**බැරියෝ ඩි රෙයිනා රීජන්ට්.
*6 වෙනි
**බැරියෝ ඩි කන්සෙප්ෂන් අරීනල්.
**බැරියෝ අයිසැක් පෙරල් (ටෙසෝරිලෝ).
*7 වෙනි
**බැරියෝ ඩෙල් ජෙනරල් රියල්.
**පොලිගොනෝ ඉන්ඩස්ට්‍රියල් සෙප්ස්.
**පොලිගොනෝ ඉන්ඩස්ට්‍රියල් ලාස් මාගරිටාස්.
**පාර්ක් එම්ප්‍රෙසරියල් ලා ෆ්‍රොන්ටෙරා.
*8 වෙනි
**බැරියෝ ඩි ලා ලිබර්ටඩ්.
**බැරියෝ ඩෙල් හිපොඩ්‍රොමෝ.
**බැරියෝ ඩි ඇල්ෆොන්සෝ XIII.
**බැරියෝ ඉන්ඩස්ට්‍රියල්.
**බැරියෝ වර්ජන් ද ලා වික්ටෝරියා.
**බැරියෝ ඩි ලා කොන්ස්ටිටියුෂන්.
**බැරියෝ ඩි ලොස් පිනාරස්.
**බැරියෝ ඩි ලා කැනඩා ඩි හිඩුම්.{{div col end}}

== ආර්ථිකය ==
ස්වාධීන ප්‍රජාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) 2018 දී යුරෝ බිලියන 1.6 ක් වූ අතර එය ස්පාඤ්ඤ ආර්ථික නිමැවුමෙන් 0.1% ක් විය. මිලදී ගැනීමේ බලය සඳහා සකස් කරන ලද ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය එම වසරේම යුරෝ 19,900 හෝ EU27 සාමාන්‍යයෙන් 66% කි. මෙලිලා ස්පාඤ්ඤයේ ඒක පුද්ගල GDP අඩුම NUTS2 කලාපය විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Regional GDP per capita ranged from 30% to 263% of the EU average in 2018 |url=https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/10474907/1-05032020-AP-EN.pdf/81807e19-e4c8-2e53-c98a-933f5bf30f58 |website=Eurostat}}&lt;/ref&gt;

මෙලිලා යුරෝපීය සංගමයේ රේගු සංගමයට (EUCU) සහභාගී නොවේ.{{Sfn|Morón Pérez|2006|p=64}} වැට් (IVA) බද්දක් නැත, නමුත් IPSI ලෙස හඳුන්වන දේශීය අඩු අනුපාත බද්දකි.{{Sfn|Morón Pérez|2006|p=67}} නිදහස් වරායේ තත්ත්වය ආරක්ෂා කරමින්, ආනයන තීරුබදු වලින් තොර වන අතර ඒවාට අදාළ එකම බද්ද IPSI වේ.{{Sfn|Morón Pérez|2006|pp=67–68}} රේගු සංගමය වෙත අපනයනය (පෙනිසියුලර් ස්පාඤ්ඤය ඇතුළුව) කෙසේ වෙතත් අනුරූප රේගු ගාස්තුවලට යටත් වන අතර වාර්තාකරු වැට් බද්ද සමඟ බදු අය කෙරේ.{{Sfn|Morón Pérez|2006|pp=67–68}} විදුලිය සහ ප්‍රවාහනය සම්බන්ධයෙන් විශේෂ නිෂ්පාදන බදු මෙන්ම දුම්කොළ සහ තෙල් සහ ඉන්ධන නිෂ්පාදන සඳහා අනුපූරක ගාස්තුද ඇත.{{Sfn|Morón Pérez|2006|p=68}}{{wide image|Melilla noche, vista general.jpg|770px|මෙලිලා (මැද) සහ මොරොක්කෝ හි බෙනී අන්සාර් (දකුණ) රාත්‍රී දසුන}}

ප්‍රධාන කර්මාන්තය ධීවර කර්මාන්තයයි. දේශසීමා වානිජ්‍යය (නීතිමය හෝ හොර රහසේ) සහ ස්පාඤ්ඤ සහ යුරෝපීය ප්‍රදාන සහ වැටුප් අනෙකුත් ආදායම් මූලාශ්‍ර වේ.

මෙලිලා නිතිපතා ගුවන් සහ මුහුදු ගමනාගමනය මගින් අයිබීරියානු අර්ධද්වීපයට සම්බන්ධ වන අතර ආර්ථික වශයෙන් මොරොක්කෝවට සම්බන්ධ වේ: එහි පලතුරු සහ එළවළු බොහොමයක් දේශ සීමාව හරහා ආනයනය කරනු ලැබේ. නගරයේ අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශවල සිටින මොරොක්කෝ වැසියන් එයට ආකර්ෂණය වේ: මොරොක්කෝ ජාතිකයන් 36,000ක් වැඩ කිරීමට, සාප්පු යෑමට හෝ භාණ්ඩ වෙළඳාම් කිරීමට දිනපතා දේශ සීමාව තරණය කරති.&lt;ref name=&quot;vk1&quot;&gt;English translation of Volkskrant article: [http://www.presseurop.eu/en/content/article/309191-melilla-north-africa-s-european-dream Melilla North-Africa's European dream] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307004142/http://www.presseurop.eu/en/content/article/309191-melilla-north-africa-s-european-dream|date=7 March 2012}}, 5 August 2010, visited 3 June 2012&lt;/ref&gt; මෙලිලා වරාය අල්මේරියා සහ මලගා වෙත දෛනික සම්බන්ධතා කිහිපයක් සපයයි. මෙලිලා ගුවන් තොටුපළ අල්මේරියා, මලගා සහ මැඩ්රිඩ් වෙත දෛනික ගුවන් ගමන් සපයයි. ස්පාඤ්ඤ ක්‍රියාකරුවන් වන එයාර් යුරෝපා සහ අයිබීරියා මෙලිලා ගුවන් තොටුපලේ ක්‍රියාත්මක වේ.

යුරෝපය සහ මොරොක්කෝව අතර ගමන් කරන බොහෝ අය මගීන් සහ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය සඳහා මෙලිලා වෙත තොටුපළ සබැඳි භාවිතා කරයි. මේ නිසා, වරාය සහ ඒ ආශ්‍රිත සමාගම් නගරය සඳහා වැදගත් ආර්ථික ධාවකයක් සාදයි.&lt;ref name=&quot;vk1&quot; /&gt;

=== සංචාරක ව්‍යාපාරය ===

ස්වයං පාලන මෙලිලා නගරයේ වර්ධනය ඉහළ නැංවීම සඳහා සහ සංචාරක ව්‍යාපාරය ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ පියවරක් ලෙස, සංචාරක මණ්ඩලය විසින් මෙලිලා වෙත සංචාරක පැකේජ සඳහා ප්‍රසාද දීමනා සඳහා නියාමන නියෝගයක් සකස් කර ඇත.

සංචාරක පැකේජය සමන්විත වන්නේ ගුවන් යානයකින් හෝ බෝට්ටුවකින් ආපසු ප්‍රවේශපත්‍ර සඳහා වට්ටම් යෙදීමෙන් ඒවාට මෙලිලා හි රැඳී සිටින කාලය තුළ සංචාරක නවාතැන් වර්ගයක හෝ නගරයේ පදිංචිකරුවෙකුගේ නිවසේ නවාතැන් ඇතුළත් වන අතර ඒවා අතර දින දහය නොඉක්මවිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tourist Bonds to visit Melilla |url=https://bonosmelilla.es/}}&lt;/ref&gt;

== ජල සැපයුම ==
[[File:Planta desaladora de Melilla.jpg|thumb|මෙලිලාගේ ලවණ ඉවත් කිරීමේ බලාගාරයේ දර්ශනය]]
මෙලිලා හි ජල සැපයුම මූලික වශයෙන් පැමිණියේ කැණීම් ළිං ජාලයකිනි. (21 වන සියවස ආරම්භය වන විට එය අධික ලෙස සූරාකෑමෙන් පීඩා විඳි අතර ජලයේ ගුණාත්මක භාවය පිරිහීමට සහ මුහුදු ජලය ආක්‍රමණය වීම ද අත්විඳ ඇත),&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 February 2008 |title=El trabajo de la desalinizadora mejora la calidad del agua y la sitúa en los parámetros exigidos por Sanidad y Consumo |url=https://www.diariosur.es/20080220/local/melilla/trabajo-desalinizadora-mejora-calidad-200802200802.html?ref=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 July 2014 |title=Melilla ahorrará un 6% de agua a partir de la segunda fase de planificación hidrológica |url=https://www.europapress.es/impulsamos/consumo-sostenible/noticia-melilla-ahorrara-agua-partir-segunda-fase-planificacion-hidrologica-20140514092711.html |website=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]}}&lt;/ref&gt; ජල සම්පාදන ගැටලුව විසඳීම සඳහා, අගුවාඩු කඳුකරයේ ලවණ ඉවත් කිරීම කම්හල මගින් දිනකට ඝන මීටර 22,000 (ඝන යාර 29,000) නිෂ්පාදනය කිරීමට ප්‍රක්ෂේපිතව  2003 නොවැම්බර් මාසයේ දී ඉදිකිරීම සඳහා වැඩ ආරම්භ විය.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ronda|first=Javier|date=January 2004|title=Adiós al problema del agua en Melilla|url=https://www.mapa.gob.es/ministerio/pags/Biblioteca/Revistas/pdf_AM%2FAM_2004_29_15_19.pdf|journal=Ambienta}}&lt;/ref&gt; බලාගාරය 2007 මාර්තු මාසයේදී ක්‍රියාත්මක විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Espinosa anuncia una inversión de 10 millones para ampliar la desalinizadora de Melilla |url=https://www.europapress.es/nacional/noticia-espinosa-anuncia-inversion-10-millones-ampliar-desalinizadora-melilla-20090929170054.html |website=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]}}&lt;/ref&gt; එහි දෛනික ක්‍රියාකාරිත්වය මධ්‍යම රජයෙන් අර්ධ වශයෙන් අරමුදල් සපයයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 September 2013 |title=El Gobierno financia con 3,9 millones el funcionamiento de la desalinizadora |url=https://www.diariosur.es/v/20130924/melilla/gobierno-financia-millones-funcionamiento-20130924.html |website=[[Diario Sur]]}}&lt;/ref&gt; ස්පාඤ්ඤ සාමාන්‍යයට සාපේක්ෂව (සහ කැනරි සහ බැලෙරික් දූපත් වලට සමානව), නගරයේ ජනගහනය සාපේක්ෂව විශාල මුදලක් බෝතල් කළ ජලය සඳහා වැය කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Villarreal |first1=Antonio |last2=Ojeda |first2=Darío |date=9 April 2021 |title=Las dos Españas del agua: al oeste se tira más del grifo y en el resto aprecian la embotellada |url=https://www.elconfidencial.com/tecnologia/ciencia/2021-04-09/dos-espanas-agua-embotellada-consumo_3025615/ |website=[[El Confidencial]]}}&lt;/ref&gt;

යුරෝපීය ප්‍රාදේශීය සංවර්ධන අරමුදල සහ Confederación Hidrográfica del Guadalquivir විසින් අරමුදල් සපයනු ලබන අතර, 2020 සැප්තැම්බර් වන විට ආරම්භ කරන ලද නිෂ්පාදන හැකියාවන් දිනකට ඝන මීටර 30,000 (ඝන යාර 39,000) දක්වා ව්‍යාප්ත කිරීම සඳහා ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 September 2020 |title=Arrancan los trabajos para la ampliación de la desaladora de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/arrancan-trabajosampliacion-desaladora-melilla/ |website=El Faro de Melilla}}&lt;/ref&gt;

== ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය ==
සැන්චෝ ද එස්කැලැන්ට් ගේ සහාය ඇතිව මිගෙල් ද පෙරියා විසින් 16 වන සියවසේ මැද භාගයේදී ඉදිකරන ලද සන්තියාගෝ දේවස්ථානයේ ගෝලාකාරය අප්‍රිකානු මහාද්වීපයේ ගොතික් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ දුර්ලභ අවස්ථාවකි.{{Sfn|Bravo Nieto|2002|p=37}}

20 වන ශතවර්ෂයේ මුල් භාගයේ මෙලිලා හි නාගරික සංවර්ධනයට සමගාමීව, නූතනවාදයේ නව වාස්තුවිද්‍යාත්මක ශෛලිය (බාර්සිලෝනා වෙතින් ප්‍රකිරණය වූ සහ ධනේශ්වර පන්තියට සම්බන්ධ) නගරයට ආනයනය කරන ලද අතර, එය මූලික වශයෙන් සශ්‍රීක කෘතීන් හරහා නූතනවාදී වාස්තුවිද්‍යාත්මක චරිතයක් ලබා දුන්නේය. කැටලන් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පී එන්රික් නීටෝ.{{Sfn|Cantón Fernández|Riaño López|1984|pp=15–19}}

ඒ අනුව, බාර්සිලෝනාට පසුව ස්පාඤ්ඤයේ මොඩර්නිස්ටා කෘතිවල දෙවන වැදගත්ම සාන්ද්‍රණය මෙලිලා සතුව ඇත, එය ප්‍රධාන වශයෙන් නගරයේ එන්සාන්චේහි සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත.{{Sfn|Cantón Fernández|Riaño López|1984|pp=15–19}} ප්‍රධාන සිනගෝගය, මධ්‍යම පල්ලිය සහ විවිධ කතෝලික පල්ලි සැලසුම් කිරීම නීටෝ භාරව සිටියේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Melilla Modernista |url=http://www.melillaturismo.com/modernismo.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501221012/http://www.melillaturismo.com/modernismo.html |archive-date=1 May 2013 |access-date=25 March 2013 |work=Melilla Turismo |quote=Nieto was in charge of designing the main Synagogue, the Central Mosque and various Catholic churches}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Capilla de Santiago3.jpg|සන්තියාගෝ දේවස්ථානය
File:EDIFICIO DEL ANTIGÜA REDACCIÓN EL TELEGRAMA DEL RIF.jpg|මොඩර්නිස්ටා ගොඩනැගිල්ල, එල් ටෙලිග්‍රාමා ඩෙල් රිෆ් පුවත්පතේ හිටපු මූලස්ථානය.
File:Sinagoga Orr Zoruah, Ruta de los Templos (6) (5446069722).jpg|දේශීය ධර්මශාලාව
File:Mezquita central melilla.jpg|මෙලිලා හි මධ්‍යම පල්ලිය
&lt;/gallery&gt;

== ජනවිකාසය ==
[[File:Melilla population pyramid.svg|thumb|2022 දී මෙලිලා ජනගහන පිරමීඩය]]

=== ආගම ===
[[File:Semana Santa en Melilla 2008 (2).jpg|thumb|මෙලිලා හි ශුද්ධ වූ සතියේ පෙරහැර]]
ක්‍රිස්තියානුවන්, මුස්ලිම්වරුන්, යුදෙව්වන්, හින්දූන් සහ බෞද්ධයන් නියෝජනය කළ හැකි කුඩා නගරයක් වන මෙලිලා බහු සංස්කෘතිකවාදයේ උදාහරණයක් ලෙස ප්‍රශංසා කර ඇත.&lt;ref name=modernism&gt;{{cite news|title=Melilla: Where Catalan &quot;Modernisme&quot; Meets North Africa|url=http://www.huffingtonpost.com/jennifer-walker/melilla-where-catalan-mod_b_3944043.html|work=[[Huffington Post]]|access-date=19 September 2013}}&lt;/ref&gt;

==== යුදෙව් ආගම ====
ප්‍රතිශතයට අනුව, මෙලිලා ස්පාඤ්ඤයේ වඩාත්ම යුදෙව් නගරය විය හැකි අතර තවමත් යුදෙව්වන් 1,000ක් පමණ නගරයේ ජීවත් වන අතර එය 1930 වර්ෂයේ පමණ 7,000 සිට පහත වැටී ඇති අතර එය ප්‍රධාන වශයෙන් ස්පාඤ්ඤ ප්‍රධාන භූමියට, ඊශ්‍රායලයට හෝ වෙනත් තැනකට යාමට ආර්ථික හේතු නිසා විය. මෙලිලා ස්පාඤ්ඤයේ යුදෙව්වන්ගේ ඉතිහාසයේ වැදගත් කොටසක් ඉටු කරයි, ස්පාඤ්ඤයෙන් යුදෙව්වන් නෙරපා හැරීමෙන් නිදහස් කර ඇත. නෙරපා හරින ලද ස්පාඤ්ඤ යුදෙව්වන් සෙෆාර්ඩික් යුදෙව්වන් වූ අතර පසුව මෙලිලා ඇතුළු අසල්වැසි මොරොක්කෝවේ නව නිවසක් සොයා ගන්නා ලදී. විශේෂයෙන්ම 19 වන සියවසේ දෙවන භාගයේදී, නෙරපා හරින ලද බොහෝ සෙෆාර්ඩික් යුදෙව්වන් උතුරු මොරොක්කෝවේ සිට මෙලිලා වෙත සංක්‍රමණය විය. පළමු අය මොරොක්කෝ නගරවලින් ආර්ථික හා ආරක්ෂක හේතූන් මත පැමිණි වෙළඳුන් ය. පසුව, ග්‍රාමීය රිෆියන් ප්‍රදේශවලින් දරිද්‍රතාවයට පත් යුදෙව්වන් ආරක්ෂක හේතූන් මත ද සම්බන්ධ විය. මේ අනුව, මෙලිලාගේ විශේෂ භූගෝලීය සහ දේශපාලනික තත්ත්වය නිසා නගරය අද ස්පාඤ්ඤයේ සෙෆාර්ඩ්වරුන්ගේ සම්ප්‍රදායික නිවහන වන සෙෆාර්ඩික් යුදෙව් ආගමේ පැරණිතම සහ වැදගත්ම මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;ElMundo2018Jews&quot;&gt;{{Cite web |author=Luis Alemany |date=30 May 2018 |title=La última esperanza del barrio judío de Melilla |url=https://www.elmundo.es/papel/cultura/2018/05/30/5b0c31bdca4741d71b8b45a4.html |access-date=13 January 2024 |language=es}}&lt;/ref&gt;

==== ක්‍රිස්තියානි ====
සමාජ විද්‍යා පර්යේෂණ සඳහා ස්පාඤ්ඤ මධ්‍යස්ථානයට අනුව, මෙලිලාහි විශාලතම ආගම රෝමානු කතෝලික ධර්මයයි.&lt;ref name=&quot;CIS2019Melilla&quot;&gt;{{Cite web |author=''Centro de Investigaciones Sociológicas'' (Centre for Sociological Research) |date=October 2019 |title=Macrobarómetro de octubre 2019, Banco de datos – Document 'Población con derecho a voto en elecciones generales y residente en España, Ciudad Autónoma de Melilla |url=http://www.cis.es/cis/export/sites/default/-Archivos/Marginales/3260_3279/3263/Marginales/es3263mar_Melilla.pdf |access-date=4 February 2020 |page=20 |language=es}}&lt;/ref&gt; 2019 දී, තමන් රෝමානු කතෝලිකයින් ලෙස හඳුනා ගන්නා මෙලිලන්වරුන්ගේ අනුපාතය 65.0% ක් විය (31.7% තමන් පුහුණුවීම් නොකරන ලෙසත්, 33.3% ක් ප්‍රායෝගික ලෙසත් අර්ථ දක්වයි). 30%ක් වෙනත් ඇදහිලිවල අනුගාමිකයින් ලෙසද, 2.7%ක් නොඇදහිලිවන්තයන් ලෙසද, 2.3% අදේවවාදීන් ලෙසද හඳුනා ගැනේ.&lt;ref name=&quot;CIS2019Melilla&quot; /&gt;

මෙලිලා හි රෝමානු කතෝලික පල්ලි මලගා රදගුරු පදවියට අයත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rodríguez |first=José Vicente |date=31 May 2014 |title=El 37% de las declaraciones de la Renta en Málaga marcan la X para la Iglesia |url=https://www.laopiniondemalaga.es/malaga/2014/05/31/37-declaraciones-renta-malaga-marcan-28626751.html |website=La Opinión de Málaga}}&lt;/ref&gt;

==== ඉස්ලාම් ====
මෙලිලා හි ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ මුස්ලිම්වරුන්{{Ambiguous|date=August 2024}} විය හැක.{{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=117}}

==== හින්දු ආගම ====
මෙලිල්ලා හි කුඩා, ස්වයං පාලන සහ වාණිජමය වශයෙන් වැදගත් හින්දු ප්‍රජාවක් සිටින අතර, එහි සාමාජිකයන් ස්පාඤ්ඤ ප්‍රධාන භූමිය වෙත සංක්‍රමණය වීමත්, අද සාමාජිකයින් 100ක් පමණ සිටින නිසාත් පසුගිය දශක කිහිපය තුළ පහත වැටී ඇත.&lt;ref name=modernism&gt;&lt;/ref&gt;

=== භාෂාව ===
මෙලිලා ඩිග්ලෝසියාවකින් සමන්විත වන අතර, ස්පාඤ්ඤ පළමු සහ නිල භාෂාව සහ ටැරිෆිට් දෙවන භාෂාව, සීමිත ලිඛිත කේතීකරණය, සහ භාවිතය පවුල් සහ ගෘහස්ථ සබඳතා සහ වාචික කථනයට සීමා වේ.{{Sfn|Sánchez Suárez|2003|p=190}}

ජනගහනය යුරෝපීය ජනවාර්ගික සම්භවයක් ඇති ඒකභාෂා ස්පාඤ්ඤ කථිකයන් ලෙස බෙදිය හැකිය (පාසලේදී විධිමත් ලෙස ඉගැන්වූ භාෂාව හැර වෙනත් කිසිදු භාෂාවක නිපුණතාවයකින් තොරව); තමසයිට් භාෂාව කතා කරන දෙමාපියන්ගෙන් පැවත එන අය, සාමාන්‍යයෙන් ස්පාඤ්ඤ සහ තමසයිට් යන ද්විභාෂා; සහ මොරොක්කෝ සංක්‍රමණිකයන් සහ දේශසීමා කම්කරුවන්, සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රමුඛ ටමාසයිට් භාෂාවක් (සමහරු අරාබි භාෂාවෙන් ද දක්ෂ) සහ ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් L2 නිපුණතාවයක් ඇත.{{Sfn|Montero Alonso|Sayahi|2021|p=56}} මෙලිලා භාෂාවෙන් කතා කරන ස්පාඤ්ඤ භාෂාව කැඩිස් වෙතින් ඇන්ඩලුසියානු ප්‍රභේදයට සමාන වන අතර,{{Sfn|Tilmatine|2011|p=23}} මෙලිලා හි කතා කරන බර්බර් ප්‍රභේදය අසල්වැසි නඩෝර් ප්‍රදේශයේ ටැරිෆිට් වේ.{{Sfn|Tilmatine|2011|p=26}} බර්බර් වෙනුවට, මෙලිලා හි බර්බර් කථිකයන් ඔවුන්ගේ භාෂාව සඳහා ට්මසියට් හෝ ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් චර්ජා යන ග්ලෝටෝනිම් භාවිතා කරයි.{{Sfn|Tilmatine|2011|p=23}}

මෙලිලා හි බර්බර් සඳහා පිළිගැනීමේ උපාධියක් නීතිගත කිරීමට පළමු උත්සාහය වූයේ 1994 දී, ස්වයං පාලන ප්‍රඥප්තිය විස්තාරණය කිරීමේ සන්දර්භය තුළ, භාෂාමය සහ සංස්කෘතික බහුත්වවාදය (බර්බර් භාෂාව පැහැදිලිව සඳහන් නොකර) ප්‍රවර්ධනය කිරීම ගැන සඳහන් කිරීමෙනි. මුලපිරීම කොතැනකවත් ගියේ නැත, PP සහ PSOE විසින් ඡන්දය ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.{{Sfn|Tilmatine|2011|p=19}} තමසයිට් හඳුනා නොගැනීම සඳහා සඳහන් කර ඇති හේතු ප්‍රභේදය ප්‍රමිතිගත නොවන බවට තර්කයට සම්බන්ධ වේ.{{Sfn|Montero Alonso|Sayahi|2021|p=58}}

== දේශසීමා ආරක්ෂාව ==

=== ආරක්ෂක සහ සිවිල් ආරක්ෂක ===
ප්‍රදේශයේ ආරක්‍ෂාව ස්පාඤ්ඤ සන්නද්ධ හමුදාවන්ගේ මෙලිලාහි ජෙනරාල් අණදෙන නිලධාරියාගේ වගකීම වේ.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web |title=Comandancia General de Melilla |url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/unidades/Melilla/comgemel/Organizacion/index.html |website=Ministerio de Defensa}}&lt;/ref&gt; ස්පාඤ්ඤ හමුදාවේ විධානයේ සටන් සංරචක වලට ඇතුළත් වන්නේ:

* 52 වන නිත්‍ය පාබල රෙජිමේන්තුව;
* ස්පාඤ්ඤ සේනාංකයේ 1 වන ටර්සියෝ ග්‍රාන් කැපිටන් රෙජිමේන්තුව;
* 10 වැනි 'අල්කන්තාරා' අශ්වාරෝහක රෙජිමේන්තුව&lt;ref&gt;{{cite web |title=REGIMIENTO DE CABALLERIA &quot;ALCÁNTARA&quot;10 |url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/unidades/Melilla/rcac10/ |website=Ministerio de Defensa}}&lt;/ref&gt; ලෙපර්ඩ් 2 ප්‍රධාන යුද ටැංකි සහ පිසාරෝ පාබල සටන් වාහන වලින් සමන්විතය;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ejercicio de tiro del vehículo VCIC Pizarro - Ejército de tierra |url=https://ejercito.defensa.gob.es/unidades/Melilla/rcac10/Noticias/2021/03_ejercicio_de_tiro.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Contenido - Ejército de tierra |url=https://ejercito.defensa.gob.es/unidades/Melilla/rcac10/Organizacion/index.html}}&lt;/ref&gt;
* කැම්පනා කාලතුවක්කු කණ්ඩායම I/32 සමඟ 32 වන මිශ්‍ර කාලතුවක්කු රෙජිමේන්තුව 155/52mm ඇදගෙන යන හොවිට්සර් වලින් සමන්විත වන අතර 35/90 SKYDOR/35/90 GDF-007 ගුවන් යානා නාශක තුවක්කු වලින් සමන්විතය;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Regimiento Mixto de Artillería 32 |url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/unidades/Melilla/ramix32/Historial/index.html |website=Ministerio de Defensa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=El GAAA II/32 realiza ejercicios de colaboración aérea y tiro AAA en el CMT de Rostrogordo. - Spanish army |url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/unidades/Melilla/ramix32/Noticias/2022/10_El_GAAA_II32_realiza_ejercicios_de_colaboracion_aerea_y_tiro_AAA_en_el_CMT_de_Rostrogordo.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=8 December 2020 |title=Learning from how our Allies' armies are organized |url=https://uklandpower.com/2020/12/08/learning-from-how-our-allies-armies-are-organized/}}&lt;/ref&gt; සහ,
* 8 වන ඉංජිනේරු රෙජිමේන්තුව

මෙම විධානයට එහි මූලස්ථාන බලඇණිය මෙන්ම සැපයුම් අංග ද ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

මෙලිලාගේ ආරක්ෂාවට අමතරව, මොරොක්කෝ වෙරළට ඔබ්බෙන් ස්පාඤ්ඤය විසින් හිමිකම් කියන දූපත් සහ පාෂාණ සැකැස්ම ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ද ආරක්ෂක හමුදාව වගකිව යුතුය. මොරොක්කෝ ආක්‍රමණවලට එරෙහිව ආරක්‍ෂා කිරීම සඳහා මෙම පාෂාණ සැකැස්ම සඳහා ආරක්ෂක සේනා ඒකක යොදවා ඇති අතර එය විශේෂයෙන් 2002 පෙරෙජිල් දූපත් අර්බුදයේදී සිදු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; වෙරළබඩ ආරක්‍ෂාව වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා ස්පාඤ්ඤ නාවික හමුදාව 2023 මැද භාගයේ සිට මෙලිලා හි කැපවූ මුර යාත්‍රාවක් (ඉස්ලා පින්ටෝ) පදනම් කර ගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 June 2023 |title=Entregado a la Armada española el patrullero &quot;Isla Pinto&quot; (P-84) |url=https://www.defensa.com/defensa-naval/entregado-armada-espanola-patrullero-isla-pinto-p-84 |website=infodefensa.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 June 2023 |title=La Armada recibe el patrullero 'Isla Pinto' para vigilar las aguas de Melilla |url=https://www.lavanguardia.com/nacional/20230621/9058347/armada-recibe-patrullero-isla-pinto-vigilar-aguas-melilla.html |website=Lavanguardia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 February 2023 |title=La Armada incrementará su presencia en Melilla con un patrullero de vigilancia costera |url=https://www.infodefensa.com/texto-diario/mostrar/4192258/armada-incrementara-presencia-melilla-patrullero-vigilancia-costera |website=infodefensa.com}}&lt;/ref&gt; මෙලිලා ස්පාඤ්ඤ ප්‍රධාන භූමියේ රොටා හි ප්‍රධාන ස්පාඤ්ඤ නාවික කඳවුරේ සිට කිලෝමීටර් 350 (සැතපුම් 220) පමණ දුරින් පිහිටා ඇති අතර ස්පාඤ්ඤ ගුවන් හමුදාවේ මොරොන් ගුවන් කඳවුර 300 කිලෝමීටර් (190 සැතපුම්) ආසන්නයේ පිහිටා ඇත.{{citation needed|date=March 2023}}

සිවිල් ආරක්ෂක බළකාය දේශසීමා ආරක්‍ෂාව සඳහා වගකිව යුතු අතර, නිරන්තර සහ ඇතැම් විට සැලකිය යුතු, සංක්‍රමණික ආක්‍රමණවලට එරෙහිව භූමියේ ආරක්‍ෂිත ගොඩබිම් මායිම දෙකම ආරක්‍ෂා කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 March 2022 |title=Melilla: Thousands of migrants attempt to scale fence into Spanish enclave |url=https://www.infomigrants.net/en/post/38932/melilla-thousands-of-migrants-attempt-to-scale-fence-into-spanish-enclave}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Guerraoui |first=Saad |date=2021-06-12 |title=Spanish report warns of Morocco's 'hybrid strategies' to annex Ceuta, Melilla &amp;#124; Saad Guerraoui |url=https://middle-east-online.com/en/spanish-report-warns-morocco%25E2%2580%2599s-%25E2%2580%2598hybrid-strategies%25E2%2580%2599-annex-ceuta-melilla |access-date=2023-01-14 |website=MEO |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== දේශසීමා සබඳතා ===
මෙලිලා අසල්වැසි මොරොක්කෝ ජනාවාස සමඟ සීමිත ඒකාබද්ධතාවයකින් යුත් දේශසීමා නාගරික නගර වර්ගයක් සාදයි, මොරොක්කෝවේ දකුණු දෙසට විහිදෙන නාගරික ව්‍යාප්තියේ රේඛීය අනුප්‍රාප්තියක කෙළවරක බෙනි එන්සාර් සිට නඩෝර් සහ සෙලෝවාන් දක්වා R19 මාර්ගය දිගේ පිහිටා ඇත.{{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=115}} නාගරික පද්ධතියෙහි ඉහළ මට්ටමේ ධූරාවලියක්, විශේෂීකරණයක් සහ ශ්‍රම බෙදීමක් ඇති අතර, සේවා, මූල්‍ය සහ වෙළඳාමේ ප්‍රධාන සැපයුම්කරු ලෙස මෙලිලා; Nador කීර්තිමත් කාර්මික නගරයක් වන අතර අනෙකුත් මොරොක්කෝ ජනාවාස කෘෂි-නගර විශේෂාංග ඉදිරිපත් කරමින් සහ ශ්‍රම බලකාය සපයන්නන් ලෙස ක්‍රියා කරමින් යටත් භූමිකාවක නිරත විය.{{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=115}}

නිදසුනක් ලෙස සෞඛ්‍ය සේවා සැපයීමේදී පිළිබිඹු වන අසමමිතිය, මොරොක්කෝ පුරවැසියන් විසින් මෙලිලන් සෞඛ්‍ය සේවාවන් මහා පරිමාණයෙන් භාවිතා කිරීම වැනි තත්වයන් ඇති කර ඇති අතර, මෙලිලා 2018 හි එහි ජනගහනය සඳහා ප්‍රමිතියට වඩා හතර ගුණයකට වඩා හදිසි අවස්ථා ගණනාවකට සහභාගී විය.{{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=116}} මෙලිලාගේ ශ්‍රම බලකායේ අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා (ප්‍රධාන වශයෙන් ගෘහ සේවය, ඉදිකිරීම් සහ දේශසීමා බේල් කම්කරුවන් වැනි ක්ෂේත්‍රවල, බොහෝ විට අවිධිමත් කොන්ත්‍රාත්තු යටතේ), නාඩෝර් පළාතේ මොරොක්කෝ වැසියන්ට ස්වයංක්‍රීය නගරයට ඇතුළු වීමට වීසා අවශ්‍යතාවලින් නිදහස් කිරීම් ලබා දෙන ලදී.{{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=109}} මෙම වර්ධනය අනෙක් මොරොක්කෝ පළාත්වල සිට Nador වෙත අභ්‍යන්තර සංක්‍රමණයේ ප්‍රබල ප්‍රවාහයක් ඇති කළේ, ඉහත සඳහන් කළ නිදහස් කිරීම් ලබා ගැනීම සඳහාය.{{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=109}}

මොරොක්කෝව සහ ස්පාඤ්ඤය අතර පවතින 'ආතති' අන්තර්-ජාතික සබඳතා මත රඳා පවතින බැවින්, මෙලිලා සහ එහි වටපිටාව අතර 'ද්‍රව' දේශසීමා සම්බන්ධතා ගැටුමෙන් නිදහස් නොවේ.{{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=118}}

=== මායිම සුරක්ෂිත කිරීම ===
[[File:Verjamelilla.jpg|thumb|මෙලිලා මායිම් වැට නගරයට නීති විරෝධී සංක්‍රමණ මැඩලීම අරමුණු කරයි.]]1990 ගණන්වල මුල් භාගයේදී ඇල්ජීරියානු සහ උප-සහාරා අක්‍රමවත් සංක්‍රමණිකයන් සීයුටා සහ මෙලිලා වෙත ගලා ඒමෙන් පසුව,{{Sfn|Ferrer Gallardo|2008|p=140}} 1995 න් පසු දේශසීමාවේ පාරගම්යතාව අඩු කිරීම සඳහා නගර දෙකෙහිම මායිම් ශක්තිමත් කිරීමේ ක්‍රියාවලියක් ඇති විය.&lt;ref name=&quot;ser&quot;&gt;{{Cite web |last=Castellano |first=Nicolás |date=14 June 2016 |title=Preguntas y respuestas sobre 20 kilómetros de cuchilas en Ceuta y Melilla |url=https://cadenaser.com/ser/2018/06/14/sociedad/1529011916_374813.html |website=[[Cadena Ser]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ferrer Gallardo|first=Xavier|year=2008|title=Acrobacias fronterizas en Ceuta y Melilla. Explorando la gestión de los perímetros terrestres de la Unión Europea en el continente africano|url=https://ddd.uab.cat/pub/dag/02121573n51/02121573n51p129.pdf|journal=Documents d'anàlisi geogràfica|location=Bellaterra|publisher=[[Autonomous University of Barcelona|Servei de Publicacions de la Universitat Autònoma de Barcelona]]|issue=51|page=134|&lt;!--|pages=129–149--&gt;issn=2014-4512}}&lt;/ref&gt; 1999 වන විට යම් ප්‍රමාණයකට ළඟා වූවත්,{{Sfn|Ferrer Gallardo|2008|p=140}} 2005 දී බලකොටුවල උපරිම මට්ටමට ළඟා විය.&lt;ref name=&quot;ser&quot; /&gt;

මොරොක්කෝව සමඟ මෙලිලා හි මායිම මායිම් වැටකින් ආරක්ෂා කර ඇත, මීටර 6 (අඩි 20) උස ද්විත්ව වැටක් මුර කුළුණු ඇත; එහෙත් සංක්‍රමණිකයන් (දස දෙනෙකුගෙන් හෝ සමහර විට සිය ගණනින්) වැටට කඩා වැදී වරින් වර එය තරණය කිරීමට සමත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-27601215|title=BBC News – Hundreds breach Spain enclave border|work=BBC News|access-date=28 May 2014}}&lt;/ref&gt; 2005 වසරේ සිට, අවම වශයෙන් සංක්‍රමණිකයන් 14 දෙනෙකු වැට තරණය කිරීමට උත්සාහ කර මිය ගොස් ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 February 2014 |title=Al menos 27 inmigrantes han fallecido desde 2005 tras los asaltos a la valla |url=https://www.abc.es/espana/20140206/abci-menos-inmigrantes-fallecido-desde-201402061712.html |website=[[ABC (Spain)|ABC]]}}&lt;/ref&gt; මෙලිලා සංක්‍රමණික පිළිගැනීමේ මධ්‍යස්ථානය 480 ක ධාරිතාවකින් ඉදිකරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26382589|title=African migrants storm into Spanish enclave of Melilla|date=28 February 2014|access-date=3 March 2014|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; 2020 දී වැටේ මුදුනේ කටු කම්බි ඉවත් කිරීමේ කටයුතු (මේ අතර උල්ලංඝණය වීමට වැඩි ඉඩක් ඇති ප්‍රදේශවල එහි උස මීටර 10 (අඩි 33) ට වඩා වැඩි කිරීම) ට්‍රැග්සා වෙත පැවරී ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mata |first=Alejandro |date=16 August 2020 |title=La nueva valla de Ceuta y Melilla será un metro más alta que el muro de Trump |url=https://www.elconfidencial.com/espana/2020-08-16/nuevas-vallas-ceuta-melilla-mas-altas-muro-trump-mexico_2713268/ |website=[[El Confidencial]]}}&lt;/ref&gt;

2022 ජුනි මාසයේදී, සංක්‍රමණිකයන් 2,000ක් පමණ දේශසීමාවට කඩා වැදීමෙන් අවම වශයෙන් උප සහරා සංක්‍රමණිකයන් 23ක් සහ මොරොක්කෝ ආරක්ෂක නිලධාරීන් දෙදෙනෙක් මිය ගියහ. ඇතැම් රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන විසින් මරණ සංඛ්‍යාව 37ක් තරම් ඉහළ අගයක් ගන්නා බවට ගණන් බලා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-06-26 |title=Calls for investigation over deaths in Moroccan-Spanish border crossing |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/26/calls-investigation-deaths-moroccan-spanish-border-melilla-enclave-crossing |access-date=2022-07-27 |website=the Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt; ස්පාඤ්ඤ සහ මොරොක්කෝ නීතිය බලාත්මක කිරීමේ නිලධාරීන් 200 ක් පමණ සහ අවම වශයෙන් සංක්‍රමණිකයන් 76 දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇත. සංක්‍රමණිකයන් සිය ගණනක් වැට කඩන්නට සමත් වූ අතර 133ක් දේශසීමාවෙන් එගොඩ විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-06-26 |title=Death toll rises to 23 in Melilla border-crossing stampede |url=https://www.politico.eu/article/death-toll-23-melilla-border-crossing-stampede/ |access-date=2022-07-27 |website=POLITICO |language=en-US}}&lt;/ref&gt; චංචල සංක්‍රමණිකයන් දුසිම් ගනනක් එකට ගොඩ ගසා ඇති බව පුළුල් ලෙස බෙදා හරින ලද දර්ශනවල දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/dozens-migrants-piled-ground-melilla-disaster-rights-group-says-2022-06-25/|title=Dozens of migrants piled together at Melilla border fence|last1=Eljechtimi|first1=Ahmed|date=2022-06-25|work=Reuters|access-date=2022-07-27|last2=Keeley|first2=Graham|language=en}}&lt;/ref&gt; එය මෙලිලාගේ ඉතිහාසයේ එවැනි නරකම සිදුවීම විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-61956104|title=Melilla migrant deaths spark anger in Spain|date=2022-06-27|work=BBC News|access-date=2022-07-27|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, අප්‍රිකානු සංගමය සහ මානව හිමිකම් කණ්ඩායම් ගණනාවක් මොරොක්කෝ සහ ස්පාඤ්ඤ දේශසීමා ආරක්ෂකයින් විසින් භාවිතා කරන ලද අධික බලයක් ලෙස සලකනු ලැබූ දේ හෙළා දුටු නමුත්, මාරාන්තික ආයුධ භාවිතා නොකළ අතර, පසුව මෙම මරණ &quot;යාන්ත්‍රික හුස්ම හිරවීම&quot; හේතුවෙන් සිදු විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Moroccan probe finds 23 Melilla border dead likely 'suffocated' |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/13/moroccan-probe-says-melilla-migrants-likely-suffocated-to-death |access-date=2022-07-27 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

EU සංක්‍රමණ පාලනය බාහිරින් ලබා ගැනීම සඳහා මොරොක්කෝවට ස්පාඤ්ඤය සහ යුරෝපා සංගමය යන දෙකම විසින් යුරෝ මිලියන දස දහස් ගණනක් ගෙවා ඇත.&lt;ref name=&quot;publico&quot;&gt;{{Cite web |last=Muñoz Medina |first=Lucía |date=29 August 2020 |title=Menos concertinas y más altura: colectivos de Melilla y Ceuta denuncian que las nuevas vallas continúan vulnerando los derechos humanos |url=https://www.publico.es/sociedad/melilla-ceuta-concertinas-altura-colectivos-melilla-ceuta-denuncian-nuevas-vallas-continuan-vulnerando-derechos-humanos.html |website=[[Público (Spain)|Público]]}}&lt;/ref&gt; දේශසීමාවේ ස්පාඤ්ඤ පැත්තේ ද්විත්ව වැටට අමතරව, මීටර 3 (අඩි 9.8) පමණ උස වැටක් සම්පූර්ණයෙන්ම මොරොක්කෝ පැත්තේ වැටී ඇති රේසර් කම්බිවලින් සාදා ඇති අතර ඒ අතර දිය අගලක්ද ඇත.&lt;ref name=&quot;publico&quot; /&gt;

== ප්‍රවාහනය ==
මෙලිලා ගුවන් තොටුපළ එයාර් නොස්ට්‍රම් මගින් සේවා සපයන අතර ස්පාඤ්ඤ නගර වන මලගා, මැඩ්රිඩ්, බාර්සිලෝනා, ලාස් පල්මාස් ඩි ග්‍රාන් කැනරියා, පල්මා ඩි මල්ලෝර්කා, ග්‍රනාඩා බඩාජෝස්, සෙවිලා සහ අල්මේරියා වෙත පියාසර කරයි. 2013 අප්‍රේල් මාසයේදී, ප්‍රාදේශීය ව්‍යවසායයක් නගරයේ සිට මලගා වෙත පියාසර කරමින් මෙලිලා ගුවන් සේවය පිහිටුවිය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=28 April 2013 |title=Una nueva compañía aérea comunica Melilla con Málaga tras la marcha de Helitt – Transporte aéreo – Noticias, última hora, vídeos y fotos de Transporte aéreo en lainformacion.com |url=http://noticias.lainformacion.com/economia-negocios-y-finanzas/transporte-aereo/una-nueva-compania-aerea-comunica-melilla-con-malaga-tras-la-marcha-de-helitt_al7DnrF8EzxoNwqW64osF6/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216050159/http://noticias.lainformacion.com/economia-negocios-y-finanzas/transporte-aereo/una-nueva-compania-aerea-comunica-melilla-con-malaga-tras-la-marcha-de-helitt_al7DnrF8EzxoNwqW64osF6/ |archive-date=16 December 2013 |access-date=28 May 2014 |publisher=Noticias.lainformacion.com}}&lt;/ref&gt; නගරය මලගා, ඇල්මේරියා සහ මොට්‍රිල් වෙත තොටුපළ මගින් සම්බන්ධ කර ඇත.

මාර්ග තුනක් මෙලිලා සහ මොරොක්කෝව සම්බන්ධ කරන නමුත් දේශසීමා මුරපොලවල් හරහා නිෂ්කාශනය අවශ්‍ය වේ.

== ක්‍රීඩා ==
මෙලිලා යනු සර්ෆින් ගමනාන්තයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Melilla – Weather Stations |url=http://magicseaweed.com/Melilla-Wind-Station/SUAA/ |access-date=28 May 2014 |publisher=Magicseaweed.com}}&lt;/ref&gt; නගරයේ පාපන්දු සමාජය, යූඩී මෙලිලා, ස්පාඤ්ඤ පාපන්දු ක්‍රීඩාවේ තුන්වන ස්ථරය වන Segunda División B හි ක්‍රීඩා කරයි. මෙම සමාජය 1943 දී ආරම්භ කරන ලද අතර 1945 සිට 12,000 ආසන එස්ටැඩියෝ නාගරික අල්වාරෙස් ක්ලාරෝ හි ක්‍රීඩා කර ඇත. 2012 දී අනෙක් සමාජය විසුරුවා හරින තෙක් යූඩී මෙලිල්ලා ඒඩී සීයුටා ට එරෙහිව සියුටා-මෙලිලා ඩර්බි ක්‍රීඩා කළේය. මොරොක්කෝවට ඇතුළු වීම වැළැක්වීම සඳහා සමාජ ශාලා ස්පාඤ්ඤ ප්‍රධාන භූමිය හරහා එකිනෙකා වෙත ගමන් කළහ.&lt;ref name=&quot;chameleon&quot;&gt;{{cite book|last=Hawkey|first=Ian|title=Feet of the chameleon : the story of African football|url=https://archive.org/details/feetofchameleons0000hawk|year=2009|publisher=Portico|location=London|isbn=978-1-906032-71-5}}&lt;/ref&gt; නගරයේ දෙවන ඉහළම ශ්‍රේණිගත සමාජය වන්නේ සිව්වන මට්ටමේ Tercera División හි කැසිනෝ ඩෙල් රියල් සීඑෆ් ය. පාපන්දු පාලක ආයතනය වන්නේ මෙලිලා පාපන්දු සම්මේලනයයි.

== මොරොක්කෝව සමඟ ආරවුල ==
මෙලිලා, සීයුටා සහ ප්ලාසාස් ඩි සෝබරනියා හි ස්වෛරීභාවය මොරොක්කෝවට පවරන ලෙස මොරොක්කෝ ආන්ඩුව ස්පාඤ්ඤයෙන් නැවත නැවතත් ඉල්ලා ඇත, එය ස්පාඤ්ඤය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමත් සමග මොරොක්කෝ-ස්පාඤ්ඤ සබඳතාවල ආතතියේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයක් ලෙස සේවය කරයි. මොරොක්කෝවේදී, සීයුටා &quot;අක්කාසිත සෙබ්ටා&quot; ලෙස නිතර හඳුන්වනු ලබන අතර, මොරොක්කෝ ආන්ඩුව, එම ප්‍රදේශයේ අනෙකුත් ස්පාඤ්ඤ ප්‍රදේශ සමග, යටත් විජිත බවට තර්ක කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-57305882|title=Ceuta and Melilla: Spain's enclaves in North Africa|date=4 June 2021|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Europe or Africa? A contemporary study of the Spanish North African exclaves of Ceuta and Melilla|url=https://archive.org/details/europeorafricaco0000gold|publisher=Liverpool University Press|isbn=0-85323-985-1|year=2000|pages=XII–XIII|first=Peter|last=Gold}}&lt;/ref&gt; මෙලිලා මත ස්වෛරීත්වය අත්පත් කර ගැනීමට මොරොක්කෝව විසින් භාවිතා කරන ලද එක් ප්‍රධාන තර්කයක් වන්නේ නගරයේ භූගෝලීය පිහිටීමයි, මෙලිලා යනු මොරොක්කෝ භූමියෙන් සහ මධ්‍යධරණී මුහුදෙන් වට වූ එකක් වන අතර ස්පාඤ්ඤයේ සෙසු ප්‍රදේශ සමඟ භෞමික අඛණ්ඩතාවයක් නොමැත.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Castan Pinos|first=J.|date=2014|chapter=The Spanish-Moroccan relationship: combining bonne entente with territorial disputes|editor=K. Stoklosa|title=Living on the border. European Border Regions in Comparison|page=103|place=Abingdon|publisher=Routledge}}&lt;/ref&gt; මෙම තර්කය මුලින් වර්ධනය කරන ලද්දේ මොරොක්කෝ ඉස්තික්ලාල් පක්ෂයේ නිර්මාතෘවරයෙකු වන ඇලල්-එල් ෆාසි විසිනි, ඔහු මොරොක්කෝව ස්පාඤ්ඤ පාලනය යටතේ මෙලිලා සහ අනෙකුත් උතුරු අප්‍රිකානු ප්‍රදේශ ආක්‍රමණය කර අත්පත් කර ගැනීමට විවෘතව පෙනී සිටියේය.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Castan Pinos|first=J.|date=2014|title=La Fortaleza Europea: Schengen, Ceuta y Melilla|place=Ceuta|publisher=Instituto de Estudios Ceutíes|page=61|isbn=978-84-92627-67-7}}&lt;/ref&gt; ස්පාඤ්ඤය, ලෝකයේ සෙසු රටවල් බහුතරයකට අනුකූලව, මෙලිලාට එරෙහිව මොරොක්කෝවේ හිමිකම කිසි විටෙක හඳුනාගෙන නැත. ස්පාඤ්ඤ රජයේ නිල ස්ථාවරය වන්නේ මෙලිලා යනු ස්පාඤ්ඤයේ අනිවාර්ය අංගයක් වන අතර 1956 දී මොරොක්කෝව ස්පාඤ්ඤයෙන් සහ ප්‍රංශයෙන් නිදහස ලැබීමට සියවස් ගණනාවකට පෙර 16 වන සියවසේ සිට පැවති බවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2003/jun/12/worlddispatch.gibraltar|title=A rocky relationship|last=Tremlett|first=Giles|date=12 June 2003|work=The Guardian|access-date=17 June 2009|location=London}}&lt;/ref&gt; මෙලිලාගේ ජනගහනයෙන් බහුතරයක් ස්පාඤ්ඤ ස්වෛරීභාවයට අඛණ්ඩව සහය දක්වන අතර භූමිය මත මොරොක්කෝ පාලනයට විරුද්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=François Papet-Périn|title=La mer d'Alboran ou Le contentieux territorial hispano-marocain sur les deux bornes européennes de Ceuta et Melilla|id=2 volumes|degree=doctorat d'histoire contemporaine soutenue|date=2012|institution=Paris 1-Sorbonne}}&lt;/ref&gt;

1986 දී ස්පාඤ්ඤය නේටෝවට සම්බන්ධ විය. කෙසේ වෙතත්, උතුරු අත්ලාන්තික් ගිවිසුමේ 6 වැනි වගන්තිය යුරෝපයට සහ උතුරු ඇමරිකාවට සහ පිළිකා නිවර්තන කලාපයට උතුරින් පිහිටි දූපත් වලට එවැනි ආවරණය සීමා කර ඇති බැවින් මෙලිලා නේටෝ ආරක්ෂාව යටතේ නොමැත. කෙසේ වෙතත්, ප්‍රංශ ඇල්ජීරියාව ප්‍රංශයට ඇතුළුවීම පිළිබඳ ගිවිසුමට පැහැදිලිවම ඇතුළත් විය. ගිවිසුමේ අනෙකුත් වගන්තිවලට උතුරු අප්‍රිකාවේ ස්පාඤ්ඤ ප්‍රදේශ ආවරණය කළ හැකි බව නීති විශාරදයින් ප්‍රකාශ කර ඇති නමුත් මෙම අර්ථ නිරූපණය ප්‍රායෝගිකව පරීක්ෂා කර නොමැත.&lt;ref name=&quot;Newtral&quot;&gt;{{cite web |author=Thess Móstoles |date=2 October 2021 |title=¿Están Ceuta y Melilla bajo el paraguas de la OTAN? |url=https://www.newtral.es/ceuta-melilla-otan-expertos/20211002/ |access-date=25 February 2022 |website=Newtral |language=es}}&lt;/ref&gt; 2022 මැඩ්රිඩ් සමුළුව අතරතුර, මෙලිලාගේ ආරක්ෂාව පිළිබඳ ප්‍රශ්නය ස්පාඤ්ඤය විසින් මතු කරන ලද අතර, නේටෝ මහලේකම් ජෙන්ස් ස්ටෝල්ටන්බර්ග් මෙසේ ප්‍රකාශ කළේය: &quot;නේටෝව ආරක්ෂා කරන ප්‍රදේශ සහ සීටා සහ මෙලිලා, නේටෝව සියලු මිත්‍ර පාක්ෂිකයින් ඕනෑම තර්ජනයකින් ආරක්ෂා කිරීමට සිටී. දවස අවසානයේදී, 5 වැනි වගන්තිය ඉල්ලා සිටීම සැමවිටම දේශපාලන තීරණයක් වනු ඇත, නමුත් සියලු මිත්‍ර පාක්ෂිකයින් ආරක්ෂා කිරීමට සහ ආරක්ෂා කිරීමට නේටෝව සිටින බව සහතිකයි&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Jens Stoltenberg |author1-link=Jens Stoltenberg |date=30 June 2022 |title=Press conference by NATO Secretary General Jens Stoltenberg following the meeting of the North Atlantic Council at the level of Heads of State and Government (2022 NATO Summit) |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/opinions_197301.htm |access-date=2023-01-14 |website=NATO |language=en |type=transcript}}&lt;/ref&gt; 2020 දෙසැම්බර් 21 වන දින, මෙලිලා &quot;සහාරා ලෙස මොරොක්කෝව&quot; බවට මොරොක්කෝ අගමැති සාදෙඩින් ඔත්මානි විසින් කරන ලද ප්‍රකාශයෙන් පසුව, ස්පාඤ්ඤ රජය මොරොක්කෝ තානාපති කරිමා බෙන්යායිච් කැඳවා, ස්පාඤ්ඤය ස්වෛරීභාවයට සහ භූමි ප්‍රදේශයට ගරු කරනු ඇතැයි ස්පාඤ්ඤය අපේක්ෂා කරන බව ප්‍රකාශ කළේය. අප්‍රිකාවේ එහි භූමි ප්‍රදේශය සහ ඔත්මානිගේ වචන සඳහා පැහැදිලි කිරීමක් ඉල්ලා සිටියේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 December 2020 |title=España convoca a la embajadora de Marruecos por unas declaraciones de su primer ministro sobre Ceuta y Melilla |url=https://www.eldiario.es/politica/espana-convoca-embajadora-marruecos-declaraciones-ceuta-melilla_1_6523031.html |access-date=22 December 2020 |work=elDiario.es |language=es}}{{pb}}{{cite web |date=22 December 2020 |title=Moroccan Ambassador to Spain summoned over calls for territorial sovereignty talks |url=https://www.africanews.com/2020/12/22/moroccan-ambassador-to-spain-summoned-over-calls-for-territorial-sovereignty-talks/ |access-date=22 December 2020 |website=AfricaNews |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ද්විත්ව නගර - සහෝදර නගර ==
මෙලිලා නිවුන් නගර:

{{Div col|colwidth=22em}}
* {{flagicon|Venezuela}}[[කරකාස්]] (වෙනිසියුලාව).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Melilla y Venezuela, más cerca que nunca |url=https://www.diariosur.es/prensa/20070210/melilla/melilla-venezuela-cerca-nunca_20070210.html |website=Diario Sur |date=10 February 2007 |access-date=18 October 2020}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Philippines}}[[කවිට් සිටි]] (පිලිපීනය).{{citation needed|date=January 2020}}
* {{flagicon|Spain}}[[සියුටා]] (ස්පාඤ්ඤය).&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ceuta, Melilla profile |work=BBC News |date=14 December 2018 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-14114627 |access-date=18 October 2020}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Spain}}[[ටොලිඩෝ]] (ස්පාඤ්ඤය).{{citation needed|date=January 2020}}
* {{flagicon|Spain}}[[මලගා]] (ස්පාඤ්ඤය).{{citation needed|date=January 2020}}
* {{flagicon|Uruguay}}[[මොන්ටෙවීඩියෝ]] (උරුගුවේ).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Melilla se hermana con Montevideo para unir lazos y promocionar valores |url=http://www.infomelilla.com/noticias/index.php?accion=1&amp;id=7899 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081226134115/http://www.infomelilla.com/noticias/index.php?accion=1&amp;id=7899 |url-status=dead |archive-date=2008-12-26 |website=InfoMelilla |access-date=24 May 2021}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Spain}}[[මොට්‍රිල්]] (ස්පාඤ්ඤය); 2008 ජනවාරි සිට.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.diariosur.es/20080118/melilla/presidente-melilla-alcalde-motril-20080118.html|website=[[Diario Sur]]|title=El presidente de Melilla y el alcalde de Motril hermanan a las dos ciudades y firman un convenio|first=Begoña|last=Rubio Cano|date=18 January 2008}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Spain}}[[අල්මේරියා]] (ස්පාඤ්ඤය)&lt;!--; since 2010--&gt;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.diariodealmeria.es/almeria/Almeria-hermana-Emiratos-Arabes-negocio_0_416058715.html|first=María Victoria|last=Revilla|date=19 October 2010|website=[[Diario de Almería]]|title=Almería se hermana con los Emiratos Árabes y abre nuevas vías de negocio}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Italy}}[[මැන්ටුවා]] (ඉතාලිය); 2013 සැප්තැම්බර් සිට.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/mantua-hermana-e-invitada-de-honor/|website=El Faro de Melilla|title=Mantua, hermana e invitada de honor|date=17 September 2013}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Spain}}[[වේලෙස්-මලගා]] (ස්පාඤ්ඤය); 2014 ජනවාරි සිට.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.diariosur.es/v/20130110/axarquia/velez-melilla-ciudades-hermanadas-20130110.html|website=[[Diario Sur]]|date=10 January 2013|title=Vélez y Melilla, dos ciudades hermanadas}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Spain}}[[ඇන්ටෙක්වෙරා]] (ස්පාඤ්ඤය); 2016 වන විට, ක්‍රියාවලිය තුළ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/melilla-y-antequera-comienzan-los-tramites-de-hermanamiento-el-proximo-septiembre/|website=El Faro de Melilla|date=1 July 2016|title=Melilla y Antequera comienzan los trámites de hermanamiento el próximo septiembre}}&lt;/ref&gt;
{{div col end}}
== මූලාශ්‍ර ==

=== උපුටා දැක්වීම් ===
{{Reflist|30em}}

=== ග්‍රන්ථ නාමාවලිය ===
* {{Cite journal|url=http://revistas.unisimon.edu.co/index.php/desarrollogerencial/article/view/2553/2488|pages=37–57|journal=Desarrollo Gerencial|title=Necesidad de implantar un servicio público de transporte entre las ciudades de Ceuta-Tetuán y Melilla-Nador|first1=Milagrosa|last1=Bascón Jiménez|first2=Ana|last2=Cazallo Antúnez|first3=Jorge|last3=Lechuga Cardozo|first4=Indira|last4=Meñaca Guerrero|volume=8|issue=2|year=2016|doi=10.17081/dege.8.2.2553|location=Barranquilla|publisher=[[Simón Bolívar University (Colombia)|Universidad Simón Bolívar]]|doi-access=free}}
* {{Cite journal|url=http://revistas.uned.es/index.php/ALDABA/article/view/20168|publisher=[[UNED]]|location=Melilla|journal=Aldaba|title=La ocupación de Melilla en 1497 y las relaciones entre los Reyes Católicos y el Duque de Medina Sidonia|issue=15|year=1990|first=Antonio|last=Bravo Nieto|doi=10.5944/aldaba.15.1990.20168|pages=15–37|doi-broken-date=6 May 2024|issn=0213-7925|doi-access=free|access-date=18 October 2024|archive-date=26 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626114243/http://revistas.uned.es/index.php/ALDABA/article/view/20168|url-status=dead}}
* {{Cite journal|title=Tradición y modernidad en el Renacimiento español: la Puerta y Capilla de Santiago de Melilla|first=Antonio|last=Bravo Nieto|journal=Akros: Revista de Patrimonio|issn=1579-0959|issue=1|year=2002|pages=36–41|url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/1185556.pdf}}
* {{Cite journal|title=El ámbito modernista de Melilla|first1=Laura|last1=Cantón Fernández|first2=Ana|last2=Riaño López|pages=11–25|journal=Aldaba|year=1984|issue=3|doi=10.5944/aldaba.3.1984.19523|doi-broken-date=23 August 2024 |url=http://e-spacio.uned.es/fez/eserv/bibliuned:Aldaba-1984-3-2020/Documento.pdf|issn=0213-7925}}
* {{Cite journal|year=2011|issue=10|url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/4743242.pdf|title=El sillón de estudio del Rabino Abraham Hacohen|first=Ángeles|last=Díaz Rodríguez|journal=Akros|issn=1579-0959|pages=67–70}}
* {{Cite journal|last=Escudero|first=Antonio|title=Las minas de Guelaya y la Guerra del Rif|journal=Pasado y Memoria. Revista de Historia Contemporánea|issue=13|year=2014|pages=329–336|location=Alicante|publisher=[[University of Alicante|Universidad de Alicante]]|url=https://www.redalyc.org/pdf/5215/521551967015.pdf|issn=1579-3311}}
* {{Cite journal|title=La instauración del primer Ayuntamiento de Melilla|first=María Elena|last=Fernández Díaz|journal=Akros: Revista de Patrimonio|issue=8|year=2009|url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/2971615.pdf|pages=25–30|issn=1579-0959}}
* {{Cite journal|last=Fernández García|first=Alicia|publisher=[[University of Alicante|Universidad de Alicante]]|journal=ELUA. Estudios de Lingüística|year=2015|volume=29|pages=105–126|doi=10.14198/ELUA2015.29.05|url=https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/52911/1/ELUA_29_05.pdf|title=Repensar las fronteras lingüísticas del territorio español: Melilla, entre mosaico sociológico y paradigma lingüístico|issue=29|location=San Vicente del Raspeig|doi-access=free}}
* {{citation |last=Head |first=Barclay |editor=Ed Snible |author2=G.F. Hill |author3=George MacDonald |author4=W. Wroth |display-authors=1 |display-editors=0 |url=http://snible.org/coins/hn/index.html |title=Historia Numorum |contribution=Mauretania |contribution-url=http://snible.org/coins/hn/numidia.html |pages=887–890 |date=1911 |edition=2nd |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |ref={{harvid|Head &amp; al.|1911}} }}.
* {{Cite journal|title=Melilla: entre Oriente y Occidente|last=Lara Peinado|first=Fernando|journal= Aldaba|issn=0213-7925|issue=30|year=1998|publisher=[[UNED]]|url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/1973932.pdf|location=Melilla|pages=13–34}}
* {{Cite journal|last1=López Guzmán|first1=Tomás J.|last2=González Fernández|first2=Virgilio|last3=Herrera Torres|first3=Lucía|last4=Lorenzo Quiles|first4=Oswaldo|title=Melilla: ciudad fronteriza internacional e intercontinental. Análisis histórico, económico y educativo|journal=Frontera Norte|volume=19|issue=37|year=2007|pages=7–33|publisher=El Colegio de la Frontera Norte, A.C.|location=Tijuana|url=https://www.redalyc.org/pdf/136/13603701.pdf}}
* {{Cite journal|url=https://revistas.ucm.es/index.php/GERI/article/view/49055/45753/|publisher=[[Complutense University of Madrid|Ediciones Complutense]]|location=Madrid|title=La fundación de Rusaddir y la época púnica|first=Fernando|last=López Pardo|journal=Gerión|year=2015|volume=33|pages=135–156|issn=0213-0181|doi=10.5209/rev_GERI.2015.49055|doi-access=free}}
* {{Cite book|last=Loureiro Soto|year=2015|publisher=[[UNED]]|first=Jorge Luis|title=Los conflictos por Ceuta y Melilla: 600 años de controversias|url=http://e-spacio.uned.es/fez/eserv/tesisuned:IUGM-Jlloureiro/LOUREIRO_SOUTO_JorgeLuis_Tesis.pdf}}
* {{Cite journal|url=https://www.recercat.cat/bitstream/handle/2072/1238/ICPS227.pdf?sequence=1|title=La formación de gobierno y la práctica coalicional en las ciudades autónomas de Ceuta y Melilla (1979–2007)|first=Guillermo|last=Márquez Cruz|journal=Working Papers|issue=227|publisher=[[Autonomous University of Barcelona|Institut de Ciències Polítiques i Socials]]|location=Barcelona|issn=1133-8962|year=2003|access-date=26 June 2020|archive-date=29 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629165952/https://www.recercat.cat/bitstream/handle/2072/1238/ICPS227.pdf?sequence=1|url-status=dead}}
* {{Cite journal|url=https://erevistas.publicaciones.uah.es/ojs/index.php/lenguaymigracion/article/view/1363/790|volume=13|issue=1|year=2021|title=Bilingüismo y actitud lingüística en Melilla (España)|first1=Miguel Ángel|last1=Montero Alonso|first2=Lotfi|last2=Sayahi|doi=10.37536/LYM.13.1.2021.1363|location=Alcalá de Henares|publisher=[[University of Alcalá|Editorial Universidad de Alcalá]]|journal=Lengua y migración|issn=1889-5425|pages=55–75|s2cid=237911620 |doi-access=free}}
* {{Cite journal|title=Reformas de la administración local durante la Dictadura: de la Junta de Arbitrios a la Junta Municipal (1923–1927)|first=Paulina|last=Morala Martínez|url=http://e-spacio.uned.es/fez/eserv/bibliuned:Aldaba-1985-5-2090/Documento.pdf|journal=Aldaba|issue=40|year=1985|pages=107–120}}
* {{Cite journal|title=El régimen fiscal de las ciudades autónomas de Ceuta y Melilla: presente y futuro|first=María del Carmen|last=Morón Pérez|journal=Crónica Tributaria|issn=0210-2919|issue=121|year=2006|pages=59–96|url=https://www.economistas.es/Contenido/REAF/gestor/CT121-Moron.pdf|access-date=2024-10-18|archive-date=2020-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629115944/https://www.economistas.es/Contenido/REAF/gestor/CT121-Moron.pdf|url-status=dead}}
* {{Cite book|last=Perpén Rueda|first=Adoración|title=La masonería en la España del siglo XIX|editor-first=José Antonio|editor-last=Ferrer Benimeli|year=1987|volume=I|chapter=La masonería en Melilla en el s. XIX: las logias 'Amor' y 'Africa'|chapter-url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/1150803.pdf|isbn=84-505-5233-8|pages=289–296}}
* {{Cite journal|first=Monique|last=Polo|journal=Criticón|year=1986|url=https://cvc.cervantes.es/literatura/criticon/PDF/036/036_007.pdf|page=8|title=La vida cotidiana en Melilla en el siglo XVI|via=[[Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes]]|issue=36|issn=0247-381X|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207185144/https://cvc.cervantes.es/literatura/criticon/PDF/036/036_007.pdf|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-10-18|url-status=dead}}
* {{Cite journal|title=El complejo urbano transfronterizo Melilla-Nador|url=https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/99969/1/Investigaciones_Geograficas_72_05.pdf|journal=Investigaciones Geográficas|issue=72|pages=101–124|year=2019|first1=Gabino|last1=Ponce Herrero|first2=Pablo|last2=Martí Ciriquián|doi=10.14198/INGEO2019.72.05|issn=1989-9890|location=Alicante|publisher=[[San Vicente del Raspeig]]|hdl=10045/99969|s2cid=213966829|hdl-access=free}}
* {{Cite journal|url=https://dadun.unav.edu/bitstream/10171/19948/1/ADI_X_1994_07.pdf|location=Pamplona|publisher=[[University of Navarre|Universidad de Navarra]]|title=Las fronteras de Ceuta y Melilla|first=José Ramón|last=Remacha Tejada|journal=Anuario Español de Derecho Internacional|issn=0212-0747|issue=10|year=1994|pages=195–238}}
* {{Cite journal|title=Reflexiones acerca de la enseñanza del español como lengua de segunda adquisición a personas adultas hablantes de tamazight|first=Mª Ángeles|last=Sánchez Suárez|pages=189–235|year=2003|url=http://revistas.uned.es/index.php/ALDABA/article/view/20438|doi=10.5944/aldaba.29.2003.20438|journal=Aldaba|issue=29|doi-broken-date=23 August 2024|doi-access=free}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Cite journal|url=https://www2.uned.es/ca-melilla/Webmel1/Aldabas/REVISTA%2005.pdf|title=La expansión urbana de Melilla: aproximación a su estudio|first=Francisco|last=Saro Gandarillas|volume=3|issue=5|year=1985|pages=23–34|journal=Aldaba|doi=10.5944/aldaba.5.1985.19602|doi-broken-date=23 August 2024|access-date=18 October 2024|archive-date=1 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231101083932/https://www2.uned.es/ca-melilla/Webmel1/Aldabas/REVISTA%2005.pdf|url-status=dead}}
* {{Cite journal|last=Saro Gandarillas|year=1993|title=Los orígenes de la Campaña del Rif de 1909|first=Francisco|journal=Aldaba|location=Melilla|publisher=[[Universidad Nacional de Educación a Distancia|UNED]]|doi=10.5944/aldaba.22.1993.20298|issn=0213-7925|issue=22|pages=97–130|doi-broken-date=6 May 2024|url=http://revistas.uned.es/index.php/ALDABA/article/view/20298/16808|doi-access=free|access-date=18 October 2024|archive-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028160119/https://revistas.uned.es/index.php/ALDABA/article/view/20298/16808|url-status=dead}}
* {{Cite journal|title=El contacto español-bereber: la lengua de los informativos en Melilla|first=Mohand|last=Tilmatine|year=2011|journal=Revista Internacional de Lingüística Iberoamericana|volume=9|issue=2|jstor=41678469|pages=15–45}}
* {{Cite journal|first=Jamie|last=Trinidad|journal=[[International and Comparative Law Quarterly]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=61|issue=4|year=2012|issn=0020-5893|title=An Evaluation of Morocco's Claims to Spain's Remaining Territories in Africa|pages=961–975|doi=10.1017/S0020589312000371|jstor=23279813|s2cid=232180584}}
{{අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව}}</text>
      <sha1>arybgfzkrarmk6ygu88u20kum4xdvjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ආණ්ඩුකාර (ශ්‍රී ලංකාව)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175045</id>
    <revision>
      <id>803488</id>
      <parentid>787837</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T20:16:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12719" sha1="5wpervlr2y5lql1t1f5b49226e8kg8k" xml:space="preserve">{{ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලනය පැතිතීරුව}}
[[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] '''පළාතක ආණ්ඩුකාරවරයෙක්''', [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් සභා|පළාත් සභාවේ]] ප්‍රධානියා සහ පළාතේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපති|ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාගේ]] නියෝජිතයා වේ. 1987 වර්ෂයේ දී පිහිටුවන ලද, [[ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව|ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ]] [[ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ දහතුන්වන සංශෝධනය|13 වැනි සංශෝධනය]] යටතේ සහ ''1987 අංක 47 දරන පළාත් සභා පනතින්'' එහි බලතල ලබාගෙන, ආණ්ඩුකාරවරයකු පළාත් සභාවට පවරා ඇති විෂයයන් සම්බන්ධයෙන් [[විධායකය (ආණ්ඩුව)|විධායක]] බලය ක්‍රියාත්මක කරයි.&lt;ref name=&quot;XVIIA&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Constitution of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka: Chapter XVIIA |url=http://www.priu.gov.lk/Cons/1978Constitution/Chapter_17A_Amd.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502160931/http://www.priu.gov.lk/Cons/1978Constitution/Chapter_17A_Amd.html |archive-date=2 May 2016 |publisher=Policy Research &amp; Information Unit, [[Presidential Secretariat (Sri Lanka)|Presidential Secretariat]] |location=Colombo, Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.governor.up.gov.lk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=69&amp;Itemid=81&amp;lang=en The Governor]&lt;/ref&gt;

== පත්වීම ==
ආණ්ඩුකාරවරයා වසර පහක කාලයක් සඳහා ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරනු ලබන අතර ජනාධිපතිවරයාගේ කැමැත්ත පරිදි එම තනතුර දරයි.&lt;ref name=&quot;XVIIA&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Constitution of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka: Chapter XVIIA |url=http://www.priu.gov.lk/Cons/1978Constitution/Chapter_17A_Amd.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502160931/http://www.priu.gov.lk/Cons/1978Constitution/Chapter_17A_Amd.html |archive-date=2 May 2016 |publisher=Policy Research &amp; Information Unit, [[Presidential Secretariat (Sri Lanka)|Presidential Secretariat]] |location=Colombo, Sri Lanka}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20160502160931/http://www.priu.gov.lk/Cons/1978Constitution/Chapter_17A_Amd.html &quot;The Constitution of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka: Chapter XVIIA&quot;]. Colombo, Sri Lanka: Policy Research &amp; Information Unit, [[ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලය|Presidential Secretariat]]. Archived from [http://www.priu.gov.lk/Cons/1978Constitution/Chapter_17A_Amd.html the original] on 2 May 2016.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== බලතල ==

=== පළාත් සභා බලතල ===

* ආණ්ඩුකාරවරයාට පළාත් සභාව ඇමතීමට, කැඳවීමට, වාරාවසාන කිරීමට සහ විසුරුවා හැරීමට හැකිය.
* පළාත් සභාවේ බහුතර බලය හිමි දේශපාලන පක්ෂයේ නායකයා සහ අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ අනෙකුත් අමාත්‍යවරුන් හතර දෙනා [[මහ ඇමති (ශ්‍රී ලංකාව)|ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයා]] ලෙස ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් පත් කළ හැකිය.
* ආණ්ඩුකාරවරයාට පළාත් සභාව නොමැති අවස්ථාවක එහි කාර්යයන් බල රහිත කළ හැක.

=== පරිපාලන බලතල ===

* පළාත් සභා අරමුදලේ පරිපාලනය සහ පළාතේ හදිසි අරමුදල.
* පළාත් රාජ්‍ය සේවයේ පරිපාලනය.
* පළාත් මුදල් පරිපාලනය.
* විගණකාධිපති වාර්තා ලබා ගැනීම
* පළාත් රාජ්‍ය සේවා කොමිෂන් සභාව පත් කිරීම

== වරප්‍රසාද ==
පළාත් ආණ්ඩුකාරවරයෙකු [[කැබිනට් ඇමති|කැබිනට් අමාත්‍යවරයෙකුට]] සමාන ලෙස සලකනු ලබන අතර ඔහුගේ / ඇයගේ පළාත තුළ ආණ්ඩුකාරවරයා කැබිනට් අමාත්‍යවරුන් සහ විපක්ෂ නායකවරයා ට පසුව [[ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රමුඛතා පිළිවෙල|ප්‍රමුඛතා අනුපිළිවෙල ට]] පත් කෙරේ.

=== වැටුප් ===
''1988 අංක 37 දරන පළාත් සභා (වැටුප් සහ දීමනා ගෙවීමේ) පනතට'' අනුව ආණ්ඩුකාරවරයාට [[ශ්‍රී ලංකාවෙහි කැබිනට් මණ්ඩලය|අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ අමාත්‍යවරයෙකු ට]] සමාන මාසික වැටුප් සහ දීමනා හිමි වේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Provincial Councils (Payment of salaries and allowances) |url=https://www.lawnet.gov.lk/1946/12/31/provincial-councils-payment-of-salaries-and-allowances-2/ |access-date=2024-10-20 |archive-date=2025-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605054410/https://www.lawnet.gov.lk/1946/12/31/provincial-councils-payment-of-salaries-and-allowances-2/ }}&lt;/ref&gt;

=== පදිංචිය සහ කාර්යාලය ===
ආණ්ඩුකාරවරයා ට [[නිල නිවස|නිල නිවසක්]] මෙන්ම පළාත් සභාවෙන් වෙන් කරන ලද කාර්යාලයක් සහ පුද්ගලික කාර්ය මණ්ඩලයක් හිමි වේ.

=== සංචාරය ===
කැබිනට් අමාත්‍යවරයෙකු ට මෙන්ම, ආණ්ඩුකාරවරයෙකු ට ද වාහන තුනක් හිමි වන අතර, එයට නිල වාහනයක් සහ පළාත් සභාව විසින් සපයනු ලබන සහ නඩත්තු කරන ආරක්ෂක වාහනයක් ඇතුළත් වේ.

=== ආරක්ෂාව ===
සාම්ප්‍රදායිකව ආණ්ඩුකාරවරුන් ට ආරක්ෂාව සපයනු ලබන්නේ [[ශ්‍රී ලංකා පොලිස් සේවය|ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය]] විසිනි. හදිසි අවස්ථා වල දී ප්‍රතිකාර මට්ටම් මත පදනම්ව ඇතැම් ආණ්ඩුකාරවරුන්ට ආරක්ෂාව තහවරැ කිරීම සඳහා හමුදා ඒකක වෙන් කර ඇත.

== වත්මන් ආණ්ඩුකාරවරුන් ==
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;
{{Legend inline|{{party color|Independent}}|[[ස්වාධීන දේශපාලනඥයා|ස්වාධීන]]}}
&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+වත්මන් ආණ්ඩුකාරවරුන්ගේ ලැයිස්තුව
!පළාත
!වත්මන් ආණ්ඩුකාරවරයා
! colspan=&quot;2&quot; |පක්ෂය
!ආරම්භය
!අවසානය
!මූලාශ්‍ර
|-
|[[මධ්‍යම පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|මධ්‍යම]]
|[[සරත් අබේකෝන්]]
| style=&quot;background:{{party color|Independent}}; color:white;&quot; |
|ස්වාධීන
|2024 සැප්තැම්බර් 25
|2029
| rowspan=&quot;9&quot; |&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=New Governors appointed by the President |url=https://adaderana.lk/news.php?nid=102262 |access-date=2024-09-25 |website=adaderana.lk |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=New Governors appointed |url=https://www.dailynews.lk/2024/09/25/admin-catagories/breaking-news/637240/new-governors-appointed/ |access-date=2024-09-25 |website=www.dailynews.lk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2024-09-25 |title=President appoints new Provincial Governors (Full list) |url=https://www.newswire.lk/2024/09/25/prent-appoints-new-provisional-governors/ |access-date=2024-09-25 |website=Newswire |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=New Governors appointed by President Dissanayake |url=https://www.themorning.lk/articles/XblfkJ8jbdIsfLewYOwh |access-date=2024-09-25 |website=www.themorning.lk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last= |first= |title=New Governors to Take Oath Today (25) |url=https://www.newsfirst.lk/2024/09/25/new-governors-to-take-oath-today-25 |access-date=2024-09-25 |website=english.newsfirst.lk |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර]]
|[[ජයන්ත ලාල් රත්නසේකර]]
| style=&quot;background:{{party color|Independent}}; color:white;&quot; |
|ස්වාධීන
|2024 සැප්තැම්බර් 25
|2029
|-
|[[උතුරු මැද පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|උතුරු මැද]]
|[[වසන්ත කුමාර විමලසිරි]]
| style=&quot;background:{{party color|Independent}}; color:white;&quot; |
|ස්වාධීන
|2024 සැප්තැම්බර් 25
|2029
|-
|[[වයඹ පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|වයඹ]]
|[[තිස්ස කුමාරසිරි]]
| style=&quot;background:{{party color|Independent}}; color:white;&quot; |
|ස්වාධීන
|2024 සැප්තැම්බර් 25
|2029
|-
|[[උතුරු පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|උතුරු]]
|[[නාගලිංගම් වේදනායගම්]]
| style=&quot;background:{{party color|Independent}}; color:white;&quot; |
|ස්වාධීන
|2024 සැප්තැම්බර් 25
|2029
|-
|[[සබරගමුව පළාත|සබරගමුව]]
|[[චම්පා ජානකී රාජරත්න]]
| style=&quot;background:{{party color|Independent}}; color:white;&quot; |
|ස්වාධීන
|2024 සැප්තැම්බර් 25
|2029
|-
|[[ඌව පළාත|ඌව]]
|[[කපිල ජයසේකර]]
| style=&quot;background:{{party color|Independent}}; color:white;&quot; |
|ස්වාධීන
|2024 සැප්තැම්බර් 25
|2029
|-
|[[බස්නාහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|බස්නාහිර]]
|[[හනීෆ් යූසුෆ්]]
| style=&quot;background:{{party color|Independent}}; color:white;&quot; |
|ස්වාධීන
|2024 සැප්තැම්බර් 25
|2029
|-
|[[දකුණු පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|දකුණු]] 
|[[බන්දුල හරිස්චන්ද්‍ර]]
| style=&quot;background:{{party color|Independent}}; color:white;&quot; |
|ස්වාධීන
|2024 සැප්තැම්බර් 25
|2029
|}

== මේකත් බලන්න ==

* [[මහ ඇමති (ශ්‍රී ලංකාව)]]

== මූලාශ්‍ර ==

* {{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lankan Provinces from 1988 |url=http://www.worldstatesmen.org/Sri_Lanka_prov.html |access-date=23 August 2008 |publisher=WorldStatesmen.org}}
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://web.archive.org/web/20241109090328/http://www.pc.gov.lk/ පළාත් සභා ද්වාරය]
{{වත්මන් ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුකාරවරු}}{{ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුකාරවරුන්ගේ ලැයිස්තු}}</text>
      <sha1>5wpervlr2y5lql1t1f5b49226e8kg8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විශාලතම හා බරම සතුන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176562</id>
    <revision>
      <id>803620</id>
      <parentid>803276</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175568" sha1="oot8fue8snl4364nshkt13knh9i0f1p" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{translate}}
{{Multiple image
  |perrow=2/2/2
  |total_width=275
  |image1=African Bush Elephant.jpg
  |image2=Anim1754 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg
  |image3=Colossal squid at Te Papa.jpg
|footer=ඉහළ වමේ සිට දක්ෂිණාවර්තව: අප්‍රිකානු පඳුරු අලියෙක්, දැනට පවතින විශාලතම භූමිෂ්ඨ සත්වයා; නිල් තල්මසා, මෙතෙක් සිටි විශාලතම සත්වයා; සහ දැවැන්ත දැල්ලන්, විශාලතම අපෘෂ්ඨවංශිකයා
}}
දැනට ජීවතුන් අතර සිටින විශාලතම සත්වයා [[නිල් තල්මහ]] ය. වාර්තාගත උපරිම බර {{convert|27.6|m|ft}}යක නිදර්ශකයක් සඳහා ටොන් 190 (එක්සත් ජනපද ටොන් 209) වන අතර, {{convert|33|m|ft}} දක්වා දිග ඒවා වාර්තා කර ඇති නමුත් බර කර නොමැත.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;&gt;Wood, Gerald ''The Guinness Book of Animal Facts and Feats'' (1983) {{ISBN|978-0-85112-235-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Davies|first1=Ella|title=The longest animal alive may be one you never thought of|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160420-the-longest-animal-alive-may-not-be-the-blue-whale|website=BBC Earth|access-date=14 February 2018|language=en|date=20 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-mammal|title=Largest mammal|website=Guinness World Records}}&lt;/ref&gt; It is estimated that this individual could have a mass of 250 [[tonne]]s or more.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Motani |first1=Ryosuke |last2=Pyenson |first2=Nicholas D. |title=Downsizing a heavyweight: factors and methods that revise weight estimates of the giant fossil whale Perucetus colossus |journal=PeerJ |date=29 February 2024 |volume=12 |pages=e16978 |doi=10.7717/peerj.16978 |doi-access=free |pmid=38436015 |pmc=10909350 |language=en |issn=2167-8359}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qGK6a6_tQEI| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211111/qGK6a6_tQEI| archive-date=11 November 2021 | url-status=live|title=How Large Are Blue Whales Really? Size Comparison| date=22 February 2019|access-date=18 October 2019|via=www.youtube.com}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.deviantart.com/palaeozoologist/journal/How-big-are-blue-whales-And-what-does-big-mean-430992285 |title = How big are blue whales? And what does 'big' mean? By palaeozoologist on DeviantArt| date=February 2014 }}&lt;/ref&gt; The longest non-[[colonial animal]] is the [[lion's mane jellyfish]] ({{cvt|120|ft|m|order=flip|disp=comma}}).&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = McClain | first1 = Craig R. | last2 = Balk | first2 = Meghan A. | last3 = Benfield | first3 = Mark C. | last4 = Branch | first4 = Trevor A. | last5 = Chen | first5 = Catherine | last6 = Cosgrove | first6 = James | last7 = Dove | first7 = Alistair DM | last8 = Gaskins | first8 = Leo C. | last9 = Helm | first9 = Rebecca R. | date = 13 January 2015 | title = Sizing ocean giants: patterns of intraspecific size variation in marine megafauna | journal = PeerJ | language = en | volume = 3 | pages = E715 |doi = 10.7717/peerj.715 | issn = 2167-8359 | pmc = 4304853 | pmid= 25649000 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;

In 2023, paleontologists estimated that the extinct whale ''[[Perucetus]]'', discovered in Peru, may have outweighed the blue whale, with a mass of {{cvt|85|to(-)|340|t|ST LT}}.&lt;ref name=&quot;BianucciEtAl&quot;&gt;{{cite journal |last1=Bianucci |first1=Giovanni |last2=Lambert |first2=Olivier |last3=Urbina |first3=Mario |last4=Merella |first4=Marco |last5=Collareta |first5=Alberto |last6=Bennion |first6=Rebecca |last7=Salas-Gismondi |first7=Roberto |last8=Benites-Palomino |first8=Aldo |last9=Post |first9=Klaas |last10=de Muizon |first10=Christian |last11=Bosio |first11=Giulia |last12=Di Celma |first12=Claudio |last13=Malinverno |first13=Elisa |last14=Paolo Pierantoni |first14=Pietro |last15=Maria Villa |first15=Igor |last16=Amson |first16=Eli |title=A heavyweight early whale pushes the boundaries of vertebrate morphology |journal=Nature |date=2 August 2023 |volume=620 |issue=7975 |pages=824–829 |doi=10.1038/s41586-023-06381-1 |pmid=37532931 |bibcode=2023Natur.620..824B |s2cid=260433513 | url= https://www.nature.com/articles/s41586-023-06381-1 | access-date=2 August 2023}}&lt;/ref&gt; However, more recent studies suggest this whale was much smaller than previous estimates putting its weight at 60 to 113 tonnes.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Pester |first1=Patrick |date=8 March 2024 |title=Colossus the enormous 'oddball' whale is not the biggest animal to ever live, scientists say |url=https://www.livescience.com/animals/extinct-species/colossus-the-enormous-oddball-whale-is-not-the-biggest-animal-to-ever-live-scientists-say |work=Lve Science |access-date=11 March 2024}}&lt;/ref&gt; While controversial, estimates for the weight of the [[sauropod]] ''[[Bruhathkayosaurus]]'' suggest it was around 110–170 tons, with the highest estimate being 240 tons, if scaled with ''[[Patagotitan]]'', although actual fossil remains no longer exist, and that estimation is based on described dimensions in 1987.&lt;ref name=&quot;Bruhathkayosaurus2023&quot;/&gt; In April 2024, ''[[Ichthyotitan severnensis]]'' was established as a valid [[shastasaurid]] taxon and is considered both the largest marine reptile ever discovered and the largest macropredator ever discovered. The Lilstock specimen was estimated to be around {{convert|26|m|ft}} whilst the Aust specimen was an even more impressive {{convert|30|to|35|m|ft}} in length. Whilst no weight estimates was made as of yet, Ichthyotitan would have easily rivalled or surpassed the blue whale.&lt;ref name=&quot;SciNews2018&quot;&gt;{{Cite news |author=News Staff |date=11 April 2018 |title=Giant Triassic Ichthyosaur is One of Biggest Animals Ever {{!}} Paleontology {{!}} Sci-News.com |url=https://www.sci.news/paleontology/giant-triassic-ichthyosaur-05901.html |access-date=20 April 2024 |language=en-US |website=SciNews |archive-date=20 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240420161626/https://www.sci.news/paleontology/giant-triassic-ichthyosaur-05901.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NewsScientist&gt;{{Cite news |last=Marshall |first=Michael |date=29 December 2022 |title=Largest ever animal may have been Triassic ichthyosaur super-predator |url=https://www.newscientist.com/article/mg25634180-900-largest-ever-animal-may-have-been-triassic-ichthyosaur-super-predator/ |access-date=22 April 2024 |language=en-US |website=NewsScientist |archive-date=18 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418073048/https://www.newscientist.com/article/mg25634180-900-largest-ever-animal-may-have-been-triassic-ichthyosaur-super-predator/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The upper estimates of weight for these prehistoric animals would have easily rivaled or exceeded the largest rorquals and sauropods.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/animals/why-the-blue-whale-might-not-be-the-largest-animal-in-history.html|title=Why the Blue Whale Might Not Be the Largest Animal in History|website=World Atlas|date=January 2024 }}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

The [[African bush elephant]] (''Loxodonta africana'') is the largest living land animal. A native of various open habitats in sub-Saharan Africa, males weigh about {{convert|6.0|tonne|lb}} on average.&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1002/9780470344484.ch16 |chapter=Neonatal Care and Hand Rearing |title=Biology, Medicine, and Surgery of Elephants |year=2006 |last1=Emanuelson |first1=Karen |pages=223–241 |isbn=978-0-470-34448-4 }}&lt;/ref&gt; The largest elephant ever recorded was shot in [[Angola]] in 1974. It was a male measuring {{convert|10.67|m|ft}} from trunk to tail and {{convert|4.17|m|ft}} lying on its side in a projected line from the highest point of the shoulder, to the base of the forefoot, indicating a standing shoulder height of {{convert|3.96|m|ft}}. This male had a computed weight of 10.4 to 12.25 tonnes.&lt;ref name=&quot;Wood&quot;/&gt;

== ජීවත්වන බරම සතුන් ==
ජීවත්වන බරම සතුන් සියල්ල තල්මසුන්ය. විශාල තල්මසෙකුගේ මුළු සිරුරම කිසිදු තරාදියකට සවි කළ නොහැකි බැවින්, බොහෝමයක් කොටස් මගින් බර කර ඇත.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ස්ථානය
! සත්වයා
! සාමාන්‍ය ස්කන්ධය&lt;br /&gt;[ටොන්]
! උපරිම ස්කන්ධය&lt;br /&gt;[ටොන්]
! සාමාන්‍ය මුළු දිග&lt;br /&gt;[මී (අඩි)]
|-
| 1 || [[නිල් තල්මහ|නිල් තල්මසා]]&lt;ref name=&quot;NYT-20240229&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |authorlink=Carl Zimmer |title=Researchers Dispute Claim That Ancient Whale Was Heaviest Animal Ever - A new study argues that Perucetus, an ancient whale species, was certainly big, but not as big as today's blue whales. |url=https://www.nytimes.com/2024/02/29/science/giant-whale-perucetus.html |date=29 February 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20240229131654/https://www.nytimes.com/2024/02/29/science/giant-whale-perucetus.html |archivedate=29 February 2024 |accessdate=2 March 2024 }}&lt;/ref&gt; || 110&lt;ref name=&quot;IWC&quot;&gt;Mark Tandy. [http://iwcoffice.org/lives Lives of Whales] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170616172845/http://iwcoffice.org/lives |date=16 June 2017 }}. Iwcoffice.org&lt;/ref&gt;|| 190&lt;ref name=&quot;Wood&quot; /&gt;|| 24 (79)&lt;ref&gt;[http://www.marinemammalcenter.org/education/marine-mammal-information/cetaceans/blue-whale.html Blue Whale]. The Marine Mammal Center&lt;/ref&gt;
|-
| 2 || [[North Pacific right whale]] || 60&lt;ref&gt;[http://seagrant.uaf.edu/marine-ed/mm/fieldguide/right-whale.html North Pacific Right Whale &amp;#124; Marine education &amp;#124; Alaska Sea Grant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171230060307/http://seagrant.uaf.edu/marine-ed/mm/fieldguide/right-whale.html |date=2017-12-30 }}. Seagrant.uaf.edu (15 February 2008)&lt;/ref&gt; || 120&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; || 15.5 (51)&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;
|-
| 3 || [[Southern right whale]] || 58&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt; || 110&lt;ref name= Stewart&gt;Stewart, et al, ''National Audubon Society Guide to Marine Mammals of the World''. Knofp (2002), {{ISBN|978-0-375-41141-0}}&lt;/ref&gt; || 15.25 (50)&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;
|-
| 4 || [[Fin whale]] || 57&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt; || 120&lt;ref name= Stewart/&gt; || 19.5 (64)&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;
|-
| 5 || [[Bowhead whale]] || 54.5&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://marinebio.org/species.asp?id=278 Bowhead Whales, Balaena mysticetus]. Marinebio.org (30 September 2011)&lt;/ref&gt; || 120&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; || 15 (49)&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;
|-
| 6 || [[North Atlantic right whale]] || 54&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.maine.gov/ifw/wildlife/species/endangered_species/northern_right_whale/index.htm Maine Department of Inland Fisheries and Wildlife – Maine Endangered Species Program/Northern Right Whale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908022814/http://www.maine.gov/ifw/wildlife/species/endangered_species/northern_right_whale/index.htm |date=8 September 2011 }}. Maine.gov&lt;/ref&gt; || 110&lt;ref name=&quot;Stewart&quot;/&gt;&lt;ref name= Euba&gt;[http://www.animalinfo.org/species/cetacean/eubaglac.htm#Weight North Atlantic Right Whale]. Animal Info (2 November 2005)&lt;/ref&gt; || 15 (49)&lt;ref name= IWC/&gt;&lt;ref name= Euba/&gt;
|-
| 7 || [[Sperm whale]] || 31.25&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;&lt;ref name= Whitehead&gt;Whitehead, H. (2002). ''Sperm whale Physeter macrocephalus''. In Perrin, W., Würsig B. and Thewissen, J.. Encyclopedia of Marine Mammals. Academic Press. pp. 1165–1172. {{ISBN|0-12-551340-2}}&lt;/ref&gt; || 57&lt;ref&gt;[https://uk.whales.org/whales-dolphins/species-guide/sperm-whale/ WDC - Sperm Whale]&lt;/ref&gt; || 13.25 (43.5)&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;&lt;ref name= Whitehead/&gt;
|-
| 8 || [[Humpback whale]] || 29&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.animalinfo.org/species/cetacean/meganova.htm Humpback Whale]. Animal Info (1 February 2005)&lt;/ref&gt; || 48&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QdlJ3SbwUIgC&amp;pg=PA225|title=The mammals of Texas|author1=David J. Schmidly |author2=William B. Davis |publisher=University of Texas Press|year=2004|isbn=9780292702417}}&lt;/ref&gt; || 13.5 (44)&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;
|-
| 9 || [[Sei whale]] || 22.5&lt;ref name = &quot;IWC&quot;/&gt; || 45&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://uk.whales.org/species-guide/sei-whale |title=Sei Whale Species Guide |publisher=Whale and Dolphin Conservation (WDC)|access-date=2 March 2016}}&lt;/ref&gt; || 14.8 (49)&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;
|-
| 10 || [[Gray whale]] || 19.5&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt; || 45&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Bernd G. Würsig|author2=J. G. M. Thewissen|title=Encyclopedia of Marine Mammals|url=https://books.google.com/books?id=TwFUimDtz7sC&amp;pg=PA70|year=2002|publisher=Gulf Professional Publishing|isbn=978-0-12-551340-1|page=70}}&lt;/ref&gt; || 13.5 (44)&lt;ref name=&quot;IWC&quot;/&gt;
|}
[[File:Marine megafauna Infographic.jpg|thumb|[[Infographic]] showing the size of marine [[megafauna]].]]

[[File:Blue Whale 001 body bw.jpg|thumb|The [[blue whale]] is the heaviest living animal.]]

==බරම භූමිෂ්ඨ සතුන්==
බරම ගොඩබිම සතුන් සියල්ලම ක්ෂීරපායින් වේ. අප්‍රිකානු අලියා දැන් විශේෂ දෙකක් ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත, අප්‍රිකානු පඳුරු අලි සහ අප්‍රිකානු වනාන්තර අලි, ඔවුන් දැන් සාමාන්‍යයෙන් වෙනම විශේෂ දෙකක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20101224161928/http://news.nationalgeographic.com/news/2010/12/101222-african-elephants-two-species-new-science/ African Elephant Really Two Wildly Different Species]. News.nationalgeographic.com (22 December 2010)&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ස්ථානය
! සත්වයා
! සාමාන්‍ය ස්කන්ධය&lt;br /&gt;[ටොන්]
! උපරිම ස්කන්ධය&lt;br /&gt;[ටොන්]
! සාමාන්‍ය මුළු දිග&lt;br /&gt;[මී (අඩි)]
|-
| 1 || [[අප්‍රිකානු පඳුරු අලියා]]
 || 6&lt;ref&gt;[http://animaldiversity.org/site/accounts/information/Loxodonta_africana.html ADW: Loxodonta africana: Information]. Animaldiversity.ummz.umich.edu&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Georges Frei. [http://www.upali.ch/weight_en.html Weight and Size of elephants in zoo and circus]. Upali.ch&lt;/ref&gt; || 10.4&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Larramendi | first1 = A. | year = 2016 | title = Shoulder height, body mass and shape of proboscideans | journal = Acta Palaeontologica Polonica | volume = 61 | doi = 10.4202/app.00136.2014 | s2cid = 2092950 | url = https://www.app.pan.pl/archive/published/app61/app001362014.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20160824042509/http://www.app.pan.pl/archive/published/app61/app001362014.pdf | archive-date = 24 August 2016 | url-status = live | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;|| 7 (23)&lt;ref&gt;[http://www.theanimalfiles.com/mammals/elephants/african_elephant.html African Elephant]. The Animal Files&lt;/ref&gt;
|-
| 2 || [[ආසියානු අලියා]] || 4.5&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;&lt;ref name=Elephas&gt;[[Jeheskel Shoshani|Shoshani, J]]. and Eisenberg, J. F. [http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-182-01-0001.pdf Elephas maximus]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430131057/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-182-01-0001.pdf |date=30 April 2013 }} Mammalian Species (1982) 182:1–8&lt;/ref&gt; || 8.15&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; || 6.8 (22.3)&lt;ref name= Elephas/&gt;
|-
| 3 || [[අප්‍රිකානු වනාන්තර අලියා]] || 2.7&lt;ref name=&quot;arkive.org&quot;&gt;[http://www.arkive.org/forest-elephant/loxodonta-cyclotis/ Forest elephant videos, photos and facts – Loxodonta cyclotis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141024160446/http://www.arkive.org/forest-elephant/loxodonta-cyclotis/ |date=24 October 2014 }}. ARKive&lt;/ref&gt; || 6.0&lt;ref name=&quot;arkive.org&quot;/&gt; || 6.2 (20.3)&lt;ref&gt;[http://wildpro.twycrosszoo.org/S/0MProboscidae/Elephantidae/Loxodonta/Loxodonta_cyclotis/01LoxCycAMWtHt.htm Forest Elephant Loxodonta cyclotis – Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)]. Wildpro.twycrosszoo.org {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130511023426/http://wildpro.twycrosszoo.org/S/0MProboscidae/Elephantidae/Loxodonta/Loxodonta_cyclotis/01LoxCycAMWtHt.htm |date=11 May 2013 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 4 || [[සුදු රයිනෝසිරස්]] || 2&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldwildlife.org/species/white-rhino|title=White Rhino - Species - WWF|website=World Wildlife Fund|access-date=14 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.arkive.org/white-rhinoceros/ceratotherium-simum/#text=Facts White rhinoceros videos, photos and facts – Ceratotherium simum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150509053256/http://www.arkive.org/white-rhinoceros/ceratotherium-simum/#text=Facts |date=9 May 2015 }}. ARKive (6 August 2004)&lt;/ref&gt; || 4.5&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.viuzza.net/travel/viuzza-wildlife-rhinoceros.htm|title=African Rhinoceros|website=viuzza.net|access-date=14 June 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714162027/http://www.viuzza.net/travel/viuzza-wildlife-rhinoceros.htm|archive-date=14 July 2015}}&lt;/ref&gt; || 4.4 (14.4)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100203072615/http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/white-rhinoceros White Rhinoceroses, White Rhinoceros Pictures, White Rhinoceros Facts]. Animals.nationalgeographic.com&lt;/ref&gt;
|-
| 5 || [[ඉන්දියානු රයිනෝසිරස්]] || 1.9&lt;ref&gt;[http://www.arkive.org/indian-rhinoceros/rhinoceros-unicornis/ Indian rhinoceros videos, photos and facts – Rhinoceros unicornis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004205550/http://www.arkive.org/indian-rhinoceros/rhinoceros-unicornis/ |date=4 October 2011 }}. ARKive&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Laurie, W. A.; Lang, E. M. and Groves, C. P. [http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-211-01-0001.pdf Rhinocerus unicorns] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629025307/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-211-01-0001.pdf |date=29 June 2017 }}. Mammalian Species (1983) 211:1–6&lt;/ref&gt; || 4.0&lt;ref name=&quot;BoitaniLuigi&quot;&gt;Boitani, Luigi, ''Simon &amp; Schuster's Guide to Mammals''. Simon &amp; Schuster/Touchstone Books (1984), {{ISBN|978-0-671-42805-1}}&lt;/ref&gt; || 4.2 (13.8)&lt;ref&gt;[http://www.ultimateungulate.com/Perissodactyla/Rhinoceros_unicornis.html Indian rhinoceros] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926233017/http://www.ultimateungulate.com/Perissodactyla/Rhinoceros_unicornis.html |date=26 September 2011 }}. Ultimateungulate.com&lt;/ref&gt;
|-
| 6 || [[හිපපොටේමස්]] || 1.8&lt;ref&gt;Eltringham, S.K. (1999). ''The Hippos''. Poyser Natural History Series. London: Academic Press. {{ISBN|0-85661-131-X}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.learnanimals.com/hippopotamus/ Hippopotamus]. Learnanimals.com&lt;/ref&gt; || 4.5&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hippopotamus amphibius (hippopotamus)|url=http://animaldiversity.org/accounts/Hippopotamus_amphibius/|website=Animal Diversity Web}}&lt;/ref&gt; || 5.05 (16.5)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100114002745/http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/hippopotamus/ Hippopotamuses, Hippopotamus Pictures, Hippopotamus Facts]. Animals.nationalgeographic.com&lt;/ref&gt;
|-
| 7 || [[ජාවා රයිනෝසිරස්]] || 1.75&lt;ref&gt;[http://www.animalinfo.org/species/artiperi/rhinsond.htm Javan Rhinoceros]. Animal Info (26 November 2005)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://onehornedrhino.org/info/javan_rhino.htm Javan Rhino]. Onehornedrhino.org {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111013140033/http://onehornedrhino.org/info/javan_rhino.htm |date=13 October 2011 }}&lt;/ref&gt; || 2.3&lt;ref&gt;[http://www.arkive.org/javan-rhinoceros/rhinoceros-sondaicus/#text=Facts Javan rhinoceros videos, photos and facts – Rhinoceros sondaicus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927210453/http://www.arkive.org/javan-rhinoceros/rhinoceros-sondaicus/#text=Facts |date=27 September 2011 }}. ARKive&lt;/ref&gt; || 3.8 (12.5)&lt;ref&gt;[http://www.edgeofexistence.org/mammals/species_info.php?id=11 EDGE :: Mammal Species Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108202706/http://www.edgeofexistence.org/mammals/species_info.php?id=11 |date=8 November 2017 }} Edgeofexistence.org (12 November 2010)&lt;/ref&gt;
|-
| 8 || [[කළු රයිනෝසිරස්]] || 1.1&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100207180019/http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/black-rhinoceros/ Black Rhinoceroses, Black Rhinoceros Pictures, Black Rhinoceros Facts]. Animals.nationalgeographic.com&lt;/ref&gt; || 2.9&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hillman-Smith |first1=A. K. Kes |last2=Groves |first2=Colin P. |title=Diceros bicornis |journal=Mammalian Species |date=1994 |issue=455 |pages=1–8 |doi=10.2307/3504292 |jstor=3504292 |s2cid=253955264 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; || 4 (13.1)&lt;ref name=&quot;ref141&quot;&gt;[http://animaldiversity.org/site/accounts/information/Diceros_bicornis.html ADW: Diceros bicornis: Information]. (9 April 2009)&lt;/ref&gt;
|-
| 9 || [[ජිරාෆ්]] || 1.0&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; || 2&lt;ref&gt;Owen-Smith, R. Norman, ''Megaherbivores: The Influence of Very Large Body Size on Ecology''. Cambridge University Press (1992), {{ISBN|978-0-521-42637-4}}&lt;/ref&gt; || 5.15 (16.9)&lt;ref name=&quot;theanimalfiles&quot;&gt;[http://www.theanimalfiles.com/mammals/hoofed_mammals/giraffe.html Giraffe]. The Animal Files&lt;/ref&gt;
|-
| 10 || [[Gaur]] || 0.95&lt;ref name= China&gt;Smith, A. T., Xie, Y. (eds.) (2008) [https://books.google.com/books?id=ka-9f68nPT4C&amp;pg=PA472 ''A Guide to the Mammals of China'']. Princeton University Press, Princeton Oxfordshire. p. 472 {{ISBN|0691099847}}&lt;/ref&gt; || 1.5&lt;ref name=China/&gt; || 3.8 (12.5)&lt;ref name= Seaworld&gt;[https://seaworld.org/en/animal-info/animal-infobooks/walrus/physical-characteristics Walrus: Physical Characteristics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181120080459/https://seaworld.org/en/animal-info/animal-infobooks/walrus/physical-characteristics |date=20 November 2018 }}. Seaworld.org&lt;/ref&gt;
|}

==Vertebrates==

===Mammals (Mammalia)===
{{main|List of largest mammals}}
[[File:Rhino sizes English.png|thumb|right|Size of ''[[Paraceratherium]]'' (dark grey) compared to a human and other rhinos (though one study suggests ''[[Palaeoloxodon namadicus]]'' may have been a larger land mammal)]]
The [[blue whale]] is the largest [[mammal]] of all time, with the longest known specimen being {{convert|33|m|ft|1|abbr=on}} long and the heaviest weighted specimen being 190 tonnes.&lt;ref name=&quot;NYT-20240229&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-mammal | title=Largest mammal }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://animaldiversity.org/accounts/Balaenoptera_musculus/ | title=Balaenoptera musculus (Blue whale) | website=[[Animal Diversity Web]] }}&lt;/ref&gt; The extinct whale species ''[[Perucetus|Perucetus colossus]]'' was shorter than the blue whale, at 17.0–20.1 meters (55.8–65.9&amp;nbsp;ft) but it is estimated to have rivaled or surpassed it in weight, at 85–340 tonnes. At the highest estimates, this would make ''Perucetus'' the heaviest known animal in history.&lt;ref name=&quot;BianucciEtAl&quot; /&gt;

The largest land mammal extant today is the [[African bush elephant]]. The largest extinct land mammal known was long considered to be ''[[Paraceratherium]] orgosensis'', a rhinoceros relative thought to have stood up to {{convert|4.8|m|ft|1|abbr=on}} tall, measured over {{convert|7.4|m|ft|1|abbr=on}} long and may have weighed about 17 tonnes.&lt;ref name=probos_mass/&gt;&lt;ref name=&quot;Fortelius&quot;&gt;{{Cite journal | doi = 10.1111/j.1096-3642.1993.tb02560.x| title = The largest land mammal ever imagined| journal = Zoological Journal of the Linnean Society| volume = 108| pages = 85–101| year = 1993| last = Fortelius | first = M.; Kappelman, J. }}&lt;/ref&gt; In 2015, a study suggested that the extinct elephant ''[[Palaeoloxodon namadicus]]'' may have been the largest land mammal ever, based on a fragmentary femur estimated to belong to an individual with maximum weight of 22 tonnes. This author also suggested that the extinct mastodon ''[[&quot;Mammut&quot; borsoni]]'' may have rivalled ''P. namadicus'' in size.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://mentalfloss.com/article/66361/ancient-elephant-may-have-been-biggest-land-mammal-ever|title=An Ancient Elephant May Have Been Biggest Land Mammal Ever|date=17 July 2015|access-date=21 April 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=probos_mass&gt;{{Cite journal | last1 = Larramendi | first1 = A. | year = 2016 | title = Shoulder height, body mass and shape of proboscideans | journal = Acta Palaeontologica Polonica | volume = 61 | doi = 10.4202/app.00136.2014 | s2cid = 2092950 | url = https://www.app.pan.pl/archive/published/app61/app001362014.pdf | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;

===Stem-mammals (Synapsida)===
[[File:Lisowicia Size Comparison.svg|thumb|''[[Lisowicia|Lisowicia bojani]]'', likely the biggest non-mammal synapsid ever, compared to a human]]
The [[Late Triassic]] ''[[Lisowicia|Lisowicia bojani]]'', from what is now southern [[Poland]], probably was the largest of all non-mammalian [[synapsid]]s (most of which became extinct 250 million years ago), at {{convert|4.5|m|ft|abbr=on}} in length, {{convert|2.6|m|ft|abbr=on}} in height and {{cvt|9|t|lb}} in weight.&lt;ref name=&quot;NYT-20190104&quot; /&gt; However, one study suggested a more conservative weight of 4.87 tonnes to 7.02 tonnes for the adult taxon, with an average body mass of 5.88 tonnes.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Romano|first1=Marco|last2=Manucci|first2=Fabio|date=14 June 2019|title=Resizing Lisowicia bojani: volumetric body mass estimate and 3D reconstruction of the giant Late Triassic dicynodont|journal=Historical Biology|volume=33|issue=4|pages=474–479|doi=10.1080/08912963.2019.1631819|s2cid=196679837|issn=0891-2963}}&lt;/ref&gt; The largest carnivorous synapsid was ''[[Anteosaurus]]'' at {{convert|5|–|6|m|ft|abbr=on}} and {{convert|500|–|600|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name=Anteosaurus&gt;[http://palaeos.com/vertebrates/therapsida/anteosauridae.html#Anteosaurus Anteosaurus]. Palaeos.com&lt;/ref&gt;
;Caseasaurs (Caseasauria)
:The herbivorous ''[[Alierasaurus]]'' was the largest [[Caseidae|caseid]] and the largest [[amniote]] to have lived at the time, with an estimated length around {{cvt|6-7|m|0}}.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Romano |first1=Marco |last2=Citton |first2=Paolo |last3=Maganuco |first3=Simone |last4=Sacchi |first4=Eva |last5=Caratelli |first5=Martina |last6=Ronchi |first6=Ausonio |last7=Nicosia |first7=Umberto |date=2019 |editor-last=Somerville |editor-first=I. D. |title=New basal synapsid discovery at the P outcrop of Torre del Porticciolo ( A lghero, I taly) |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/gj.3250 |journal=Geological Journal |language=en |volume=54 |issue=3 |pages=1554–1566 |doi=10.1002/gj.3250 |s2cid=133755506 |issn=0072-1050}}&lt;/ref&gt; Another huge caseasaur is ''[[Cotylorhynchus|Cotylorhynchus hancocki]]'', with an estimated length and weight of at least {{cvt|6|m|0}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://permian.stratigraphy.org/files/20180825094514307.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181203104036/http://permian.stratigraphy.org/files/20180825094514307.pdf|url-status=live|archive-date=3 December 2018|title=Permian Stratigraphy – International Commission on Stratigraphy International Union of Geological Sciences|access-date=15 September 2022}}&lt;/ref&gt; and more than {{cvt|500|kg}}.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=The Oldest Caseid Synapsid from the Late Pennsylvanian of Kansas, and the Evolution of Herbivory in Terrestrial Vertebrates|first1=Robert R.|last1=Reisz|first2=Jörg|last2=Fröbisch|date=16 April 2014|journal=PLOS ONE|volume=9|issue=4|pages = e94518|doi=10.1371/journal.pone.0094518|pmid=24739998|pmc=3989228|bibcode = 2014PLoSO...994518R|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
;Sphenacodontids (Sphenacodontidae)
:The biggest carnivorous synapsid of [[Early Permian]] was ''[[Dimetrodon]]'', which could reach {{cvt|4.6|m|0}} and {{cvt|250|kg}}.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Berman |first=D.S. |author2=Reisz, R.R. |author3=Martens, T. |author4= Henrici, A.C.  |year=2001 |title=A new species of ''Dimetrodon'' (Synapsida: Sphenacodontidae) from the Lower Permian of Germany records first occurrence of genus outside of North America |journal=Canadian Journal of Earth Sciences |volume=38|issue=5 |pages=803–812 |doi=10.1139/cjes-38-5-803 |url=http://www.stuartsumida.com/BIOL680-09/BermanEtAl2001.pdf|bibcode=2001CaJES..38..803B }}&lt;/ref&gt; The largest members of the genus ''Dimetrodon'' were also the world's first fully terrestrial [[apex predator]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Hidden dental diversity in the oldest terrestrial apex predator Dimetrodon|first1=Kirstin S.|last1=Brink|first2=Robert R.|last2=Reisz|date=16 October 2014|journal=Nature Communications|volume=5|pages=3269|doi=10.1038/ncomms4269|pmid=24509889|bibcode = 2014NatCo...5.3269B|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
;Tappenosaurids (Tappenosauridae)
:The [[Middle Permian]] ''[[Tappenosaurus]]'' was estimated at {{cvt|5.5|m}} in length which is comparable in size with the largest [[dinocephalia]]ns.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Olson |first=E.C. |year=1955 |title=Parallelism in the evolution of the Permian reptilian faunas of the Old and New Worlds |journal=Fieldiana |volume=37 |issue=13 |pages=395 |url=https://archive.org/stream/parallelisminevo3713olso#page/n5/mode/2up |access-date=15 September 2022}}&lt;/ref&gt;
;Therapsids (Therapsida)
:The plant-eating [[dicynodont]] ''[[Lisowicia|Lisowicia bojani]]'' is the largest-known of all non-mammalian [[Synapsida|synapsids]], at {{cvt|4.5|m}} and {{cvt|9000|kg}}.&lt;ref name=&quot;NYT-20190104&quot;&gt;{{cite news |last=St. Fleur |first=Nicholas |title=An Elephant-Size Relative of Mammals That Grazed Alongside Dinosaurs |url=https://www.nytimes.com/2019/01/04/science/dicynodonts-fossils-poland.html |date=4 January 2019 |work=[[The New York Times]] |access-date=7 January 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SM-20190104&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sulej |first1=Tomasz |last2=Niedzwiedzki |first2=Grzegorz |title=An elephant-sized Late Triassic synapsid with erect limbs |date=4 January 2019 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=363 |issue=6422 |pages=78–80 |doi=10.1126/science.aal4853|pmid=30467179 |bibcode=2019Sci...363...78S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SD-20181123&quot;&gt;{{cite web |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title=Gigantic mammal 'cousin' discovered |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2018/11/181123134400.htm |date=23 November 2018 |work=[[Science Daily]] |access-date=7 January 2019 }}&lt;/ref&gt; The largest carnivorous therapsid was the aforementioned ''[[Anteosaurus]]'' from what is now South Africa during [[Guadalupian|Middle Permian]] epoch. It reached {{convert|5|–|6|m|ft|abbr=on}} long, and about {{convert|500|–|600|kg|lb|abbr=on}} in weight.&lt;ref name=Anteosaurus/&gt;

===Reptiles (Reptilia)===
{{main|List of largest reptiles}}
[[File:SaltwaterCrocodile('Maximo').jpg|thumb|The [[saltwater crocodile]] is the largest living reptile.]]
The largest living [[reptile]], a representative of the order [[Crocodilia]], is the [[saltwater crocodile]] (''Crocodylus porosus'') of Southern Asia and Australia, with adult males being typically {{convert|3.9|–|5.5|m|ft|abbr=on}} long. The largest confirmed saltwater crocodile on record was {{convert|6.32|m|ft|1|abbr=on}} long, and weighed about {{convert|1,360|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name=&quot;Wood&quot;/&gt; Unconfirmed reports of much larger crocodiles exist, but examinations of incomplete remains have never suggested a length greater than {{convert|7|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/cbd-faq-q2.htm Crocodilian Biology Database – FAQ – Which is the largest species of crocodile?] Flmnh.ufl.edu&lt;/ref&gt; Also, a living specimen estimated at {{convert|7|m|ft|abbr=on}} and {{convert|2,000|kg|lb|abbr=on}} has been accepted by the Guinness Book of World Records.&lt;ref name= Salty&gt;[http://news.boloji.com/200701/00800.htm Boloji.com – A Study in Diversity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101230162011/http://news.boloji.com/200701/00800.htm |date=30 December 2010 }}. News.boloji.com&lt;/ref&gt; However, due to the difficulty of trapping and measuring a very large living crocodile, the accuracy of these dimensions has yet to be verified. A specimen named [[Lolong]] caught alive in the Philippines in 2011 (died February 2013) was found to have measured {{convert|6.17|m|ft|abbr=on}} in length.&lt;ref name=pawb&gt;{{cite web|title=&quot;Lolong&quot; holds world record as largest croc in the world |url=http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=480:lolong-holds-world-record-as-largest-croc-in-the-world&amp;catid=22:news&amp;Itemid=131 |work=Protected Areas and Wildlife Bureau |access-date=23 June 2012 |date=17 November 2011 |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419075200/http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=480%3Alolong-holds-world-record-as-largest-croc-in-the-world&amp;catid=22%3Anews&amp;Itemid=131 |archive-date=19 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=crocodilian&gt;{{cite web|last=Britton|first=Adam|title=Accurate length measurement for Lolong|url=http://crocodilian.blogspot.com.au/2011/11/accurate-length-measurement-for-lolong.html|work=Croc Blog|access-date=23 June 2012|date=12 November 2011|archive-date=26 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126054039/http://crocodilian.blogspot.com.au/2011/11/accurate-length-measurement-for-lolong.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=gma&gt;{{cite news|title=NatGeo team confirms Lolong the croc is world's longest|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/237992/news/nation/natgeo-team-confirms-lolong-the-croc-is-world-s-longest|access-date=23 June 2012|publisher=GMA News Online|date=9 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Philippine town claims world's largest crocodile title|url=https://www.telegraph.co.uk/earth/wildlife/8879042/Philippine-town-claims-worlds-largest-crocodile-title.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111110145205/http://www.telegraph.co.uk/earth/wildlife/8879042/Philippine-town-claims-worlds-largest-crocodile-title.html|url-status=dead|archive-date=10 November 2011|access-date=23 June 2012|newspaper=The Telegraph|date=9 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title='Lolong' claims world's largest croc title |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/11/09/11/lolong-claims-worlds-largest-croc-title |access-date=23 June 2012 |publisher=ABS-CBNnews.com |date=9 November 2011 |agency=Agence France-Presse |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104023240/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/11/09/11/lolong-claims-worlds-largest-croc-title |archive-date= 4 January 2015 }}&lt;/ref&gt;

The [[Komodo dragon]] (''Varanus komodoensis''), also known as the &quot;Komodo monitor&quot;, is a large species of [[lizard]] found in the [[Indonesia]]n islands of [[Komodo (island)|Komodo]], [[Rinca]], [[Flores]], [[Gili Motang]], [[Lesser Sunda Islands|Nusa kode]] and [[Lesser Sunda Islands|Padar]]. A member of the [[monitor lizard]] family ([[Varanidae]]), it is the largest living species of lizard, growing to a maximum length of more than {{convert|3|m|ft|abbr=off}} in rare cases and weighing up to approximately {{convert|166|kg|lb|abbr=off}}.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite journal|author=Ciofi, Claudio|date=March 1999 |journal=Scientific American|volume=280|issue=3|pages=84–91 |title=The Komodo Dragon|url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1999-03_280_3/page/84|doi=10.1038/scientificamerican0399-84|bibcode=1999SciAm.280c..84C}}&lt;/ref&gt;

Nevertheless, current extant reptiles are still dwarfed by their prehistoric ancestors. The largest non-dinosaurian terrestrial reptile to have ever lived were crocodilomorphs such as ''[[Deinosuchus]], [[Sarcosuchus]]'' and ''[[Purussaurus]]'', each have weight varying between 5-10 metric tons.&lt;ref name=&quot;schwimmer-size&quot;&gt;{{cite book |title=King of the Crocodylians: The Paleobiology of Deinosuchus |last=Schwimmer |first=David R. |publisher=[[Indiana University Press]] |pages=42–63 |chapter=The Size of ''Deinosuchus'' |year=2002 |url=https://books.google.com/books?id=0OsPJnC4CCwC |isbn=978-0-253-34087-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Farlowetal2005&gt;{{cite journal|title=Femoral dimensions and body size of Alligator mississippiensis: estimating the size of extinct mesoeucrocodylians|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|year=2005|volume=25|issue=2|author=Farlow|doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0354:FDABSO]2.0.CO;2|display-authors=etal|pages=354–369|s2cid=49386389 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Paiva |first1=Ana Laura S. |last2=Godoy |first2=Pedro L. |last3=Souza |first3=Ray B. B. |last4=Klein |first4=Wilfried |last5=Hsiou |first5=Annie S. |date=13 August 2022 |title=Body size estimation of Caimaninae specimens from the miocene of South America |journal=Journal of South American Earth Sciences |volume=118 |language=en |pages=103970 |doi=10.1016/j.jsames.2022.103970 |bibcode=2022JSAES.11803970P |s2cid=251560425 |issn=0895-9811|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; The largest snake to have ever lived was ''[[Titanoboa]]'' which could grow up to {{convert|12.8|–|14.3 |m|ft|abbr=on}} and weigh up to {{convert|730|-|1,135|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref&gt;{{cite journal|first1=A. |last1=Feldman |first2=N. |last2=Sabath |first3=R.A. |last3=Pyron |first4=I. |last4=Mayrose |first5=S. |last5=Meiri |year=2016|title=Body sizes and diversification rates of lizards, snakes, amphisbaenians and the tuatara|journal=Global Ecology and Biogeography|volume=25|issue=2|pages=187–197|doi=10.1111/geb.12398|bibcode=2016GloEB..25..187F |s2cid=25049185}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Head13&gt;{{citation |last1=Head |first1=Jason |last2=Bloch |first2=Jonathan |last3=Moreno Bernal |first3=Jorge |last4=Rincón Burbano |first4=Aldo Fernando |last5=Bourque |first5=Jason |year=2013 |title=Cranial osteology, body size, systematics, and ecology of the giant Paleocene snake Titanoboa cerrejonensis |url=https://www.researchgate.net/publication/280610583 |publisher=[[Journal of Vertebrate Paleontology|Society of Vertebrate Paleontology]] |pages=140–141 |accessdate=22 May 2017}}&lt;/ref&gt; Prehistoric marine reptiles from the [[Mesozoic]] were even larger. ''[[Archelon]]'' was the largest [[testudines]], being around {{cvt|4.6|m|ft}} long from head to tail and {{cvt|2.2|-|3.2|MT|ST}} in weight.&lt;ref name=derstler&gt;{{cite journal|last1=Derstler|first1=K.|first2=A. D.|last2=Leitch|first3=P. L.|last3=Larson|first4=C.|last4=Finsley|first5=L.|last5=Hill|year=1993|title=The World's Largest Turtles - The Vienna ''Archelon'' (4.6 m) and the Dallas ''Protostega'' (4.2 m), Upper Cretaceous of South Dakota and Texas|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=13|number=3|page=33A}}&lt;/ref&gt; ''[[Mosasaurus hoffmanni]]'' was the largest [[squamate]] lizard to have ever lived, with a length of {{convert|11|m|ft|sp=us}} and a body mass of {{convert|10|MT|ST}}&lt;ref name=Fantietal&gt;{{cite journal|author1=Fedrico Fanti|author2=Andrea Cau|author3=Alessandra Negri|title=A giant mosasaur (Reptilia, Squamata) with an unusually twisted dentition from the Argille Scagliose Complex (late Campanian) of Northern Italy|year=2014|journal=Cretaceous Research|volume=49|issue=2014|pages=91–104|doi=10.1016/j.cretres.2014.01.003|bibcode=2014CrRes..49...91F |url=https://www.disva.univpm.it/sites/www.disva.univpm.it/files/disva/news_dipartimento/cretaceus%20research.pdf}}&lt;/ref&gt; However, the largest reptiles, period, were the [[shastasaurids]], specifically ''[[Ichthyotitan]]'', which approached lengths rivalling to exceeding those of a [[blue whale]], at around {{convert|26|–|35 |m|ft|abbr=on}} in length.&lt;ref name=&quot;SciNews2018&quot;/&gt;&lt;ref name=NewsScientist/&gt;

====Largest living reptiles====
The following is a list of the largest living reptile species ranked by average weight, which is dominated by the crocodilians. Unlike mammals, birds, or fish, the mass of large reptiles is frequently poorly documented and many are subject to conjecture and estimation.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Rank
! Animal
! Average mass&lt;br /&gt;[kg (lb)]
! Maximum mass&lt;br /&gt;[kg (lb)]
! Average total length&lt;br /&gt;[m (ft)]
|-
| 1 || [[Saltwater crocodile]] || 450 (1,000)&lt;ref name=&quot;Saltwater Crocodile&quot;&gt;{{cite web|url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile/?source=A-to-Z|archive-url=https://web.archive.org/web/20110521042225/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile/?source=A-to-Z|url-status=dead|archive-date=21 May 2011|title=Saltwater Crocodile|work=National Geographic|date=11 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=AuGovernment&gt;{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/cgi-bin/sprat/public/publicspecies.pl?taxon_id=1774 |title=Crocodylus porosus- Salt-water Crocodile, Estuarine Crocodile |publisher=Australian Government- Department of the Environment |access-date=3 June 2015}}&lt;/ref&gt; || 2,000 (4,409 lbs)&lt;ref name=EnvironmentAU&gt;{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/system/files/pages/dc11235d-8b3b-43f7-b991-8429f477a1d4/files/40-fauna-2a-crocodylia-morphology.pdf|title=Morphology &amp; Physiology of Crocodylia|author=Grigg, G.|author2=Gans, C.|name-list-style=amp|publisher=Australian Government- Department of the Environment |access-date=17 May 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ourplnt.com/worlds-5-largest-crocodiles-ever-recorded/|title=World's Top 5 Largest Crocodiles Ever Recorded|work=Our Planet|date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt; || 4.5 (14.8)&lt;ref name=&quot;Saltwater Crocodile&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Webb, G. J. 1991&quot;&gt;{{cite journal|author=Webb, G. J.|author2=Hollis, G. J.|author3=Manolis, S. C.|name-list-style=amp |year=1991|title=Feeding, growth, and food conversion rates of wild juvenile saltwater crocodiles (''Crocodylus porosus'')|journal=Journal of Herpetology|pages= 462–473|jstor=1564770|volume=25|issue=4|doi=10.2307/1564770}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2 || [[Nile crocodile]] || 410 (900)&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/nature/life/Nile_crocodile|title=BBC Nature - Nile crocodile videos, news and facts}}&lt;/ref&gt; || 1,090 (2,400)&lt;ref name=&quot;Wood&quot;/&gt; || 4.2 (13.8)&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;
|-
| 3 || [[Orinoco crocodile]] || 380 (840){{Citation needed|date=January 2021}} || 1,100 (2,400){{citation needed|date=May 2013}} || 4.1 (13.5)&lt;ref name=Orinoco&gt;[http://www.arkive.org/orinoco-crocodile/crocodylus-intermedius/ Orinoco crocodile videos, photos and facts – Crocodylus intermedius] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190205063756/http://www.arkive.org/orinoco-crocodile/crocodylus-intermedius/ |date=5 February 2019 }}. ARKive&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.waza.org/en/zoo/choose-a-species/reptiles/crocodiles/crocodylus-intermedius|title=Orinoco Crocodile|author=WAZA|access-date=2 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110142610/http://www.waza.org/en/zoo/choose-a-species/reptiles/crocodiles/crocodylus-intermedius|archive-date=10 November 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 4 || [[Leatherback sea turtle]] || 364 (800)&lt;ref&gt;[http://www.euroturtle.org/outline/Leatherback%20Sea%20Turtle.pdf Leatherback Sea Turtle]. euroturtle.org {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120403001455/http://www.euroturtle.org/outline/Leatherback%20Sea%20Turtle.pdf |date=3 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vanaqua.org/education/aquafacts/leatherbacks.html|title=Client Validation|website=www.vanaqua.org|access-date=14 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907073934/http://www.vanaqua.org/education/aquafacts/leatherbacks.html|archive-date=7 September 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; || 932 (2,050)&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; || 2.0 (6.6)&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
|-
| 5 || [[American crocodile]] || 336 (740)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/Crocodylus_acutus/|title=ADW: ''Crocodylus acutus'': Information|author=Jake Fishman|work=Animal Diversity Web}}&lt;/ref&gt; || 1,000 (2,200)&lt;ref&gt;[http://www.seaworld.org/animal-info/animal-bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/reptilia/crocodylia/american-crocodile.htm Animal Bytes – American Crocodile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102023906/http://seaworld.org/animal-info/animal-bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/reptilia/crocodylia/american-crocodile.htm |date=2 November 2013 }}. Seaworld.org&lt;/ref&gt; || 4.0 (13.1)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/american-crocodile/?source=A-to-Z|archive-url=https://web.archive.org/web/20110521012154/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/american-crocodile/?source=A-to-Z|url-status=dead|archive-date=21 May 2011|title=American Crocodile|work=National Geographic|date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mazzotti |first=Frank J. |date=1999 |title=American Crocodiles (Crocodylus acutus) in Florida |url=http://www.myfwc.com/media/664081/AmericanCrocodilesinFL.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507033325/http://www.myfwc.com/media/664081/AmericanCrocodilesinFL.pdf |archive-date=7 May 2016 |website=[[Institute of Food and Agricultural Sciences|UF/IFAS Extension]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 6 || [[Black caiman]] || 300 (661){{Citation needed|date=January 2021}} || 1,000 (2,200){{Citation needed|date=January 2021}}|| 3.9 (12.8)&lt;ref&gt;[http://crocodilian.com/cnhc/csp_mnig.htm Crocodilian Species – Black Caiman (''Melanosucus niger'')]. Crocodilian.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.arkive.org/black-caiman/melanosuchus-niger/|title=Black caiman videos, photos and facts - Melanosuchus niger - ARKive|access-date=2 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130204182551/http://www.arkive.org/black-caiman/melanosuchus-niger/|archive-date=4 February 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.seaworld.org/animal-info/animal-bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/reptilia/crocodylia/caimans.htm|title=Caimans|author=SeaWorld Parks|author2=Entertainment|name-list-style=amp|access-date=3 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731082306/http://www.seaworld.org/animal-info/animal-bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/reptilia/crocodylia/caimans.htm|archive-date=31 July 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Thorbjarnarson |first=J.B. |date=2010 |title=Black Caiman ''Melanosuchus niger'' |url=http://www.iucncsg.org/365_docs/attachments/protarea/06_M-24b37cab.pdf |journal=Crocodiles. Status Survey and Conservation Action Plan |edition=3rd |publisher=ed. by S.C. Manolis and C. Stevenson |pages=29–39}}&lt;/ref&gt;
|-
| 7 || [[Gharial]] || 250 (550)&lt;ref name=&quot;Ghar&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/gharial/ |title=Gharial |access-date=26 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111018085525/http://wwfindia.org/about_wwf/priority_species/gharial/ |archive-date=18 October 2011 }}&lt;/ref&gt; || 1,000 (2,200)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070625033007/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/gavial.html Gavials (Gharials), Gavial (Gharial) Pictures, Gavial (Gharial) Facts]. Animals.nationalgeographic.com&lt;/ref&gt; || 4.5 (14.8)&lt;ref name= Ghar/&gt;
|-
| 8 || [[American alligator]] || 240 (530)&lt;ref name=&quot;sciencedaily.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.sciencedaily.com/articles/a/american_alligator.htm|title=American Alligator|work=ScienceDaily|access-date=28 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318173004/http://www.sciencedaily.com/articles/a/american_alligator.htm|archive-date=18 March 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nationalzoo.si.edu&quot;&gt;{{cite web|url=http://nationalzoo.si.edu/animals/reptilesamphibians/facts/factsheets/americanalligator.cfm|title=American Alligator|date=25 April 2016}}&lt;/ref&gt; || 1,000 (2,200)&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; || 3.4 (11.2)&lt;ref name=&quot;nationalzoo.si.edu&quot;/&gt;
|-
| 9 || [[Mugger crocodile]] || 225 (495)&lt;ref name=&quot;sciencedaily.com&quot;/&gt; || 700 (1,500)&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Lang | first1 = J. W. | last2 = Andrews | first2 = H. | last3 = Whitaker | first3 = R. | year = 1989 | title = Sex determination and sex ratios in Crocodylus palustris | journal = American Zoologist | volume = 29 | issue = 3| pages = 935–952 | doi=10.1093/icb/29.3.935| doi-access = free }}&lt;/ref&gt; || 3.3 (10.8)&lt;ref name=&quot;nationalzoo.si.edu&quot;/&gt;
|-
| 10 || [[False gharial]] || 210 (460)&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Mathew |first1=Abraham |last2=Ganesan |first2=M. |last3=Majid |first3=Rozwan A. |last4=Beastall |first4=Claire |title=Breeding of False Gharial (''Tomistoma schlegelii'') at Zoo Negara, Malaysia |url=https://www.zoonegara.my/RPFalseGharial.pdf |access-date=21 June 2024 |website=[[National Zoo of Malaysia|Zoo Negara, Malaysia]]}}&lt;/ref&gt;|| 590 (1,300)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ahmad |first1=A. A. |last2=Dorrestein |first2=G. M. |last3=Oh |first3=S. J. W. Y. |last4=Hsu |first4=C. D. |title=Multi-organ Metastasis of Fibrolamellar Hepatocellular Carcinoma in a Malayan Gharial (Tomistoma schlegelii) |journal=Journal of Comparative Pathology |date=1 August 2017 |volume=157 |issue=2 |pages=80–84 |doi=10.1016/j.jcpa.2017.06.007 |pmid=28942308 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0021997517301408 |language=en |issn=0021-9975}}&lt;/ref&gt; || 4.0 (13.1)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tomistoma.org/pa/|title=Tomistoma Task Force|website=tomistoma.org|access-date=2 September 2022|archive-date=14 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014003920/http://tomistoma.org/pa/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 11 || [[Aldabra giant tortoise]] || 205 (450)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/Dipsochelys_dussumieri/|title=ADW: ''Dipsochelys dussumieri'': Information|author=Chris Ng|work=Animal Diversity Web}}&lt;/ref&gt; || 360 (790)&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; || 1.4 (4.6)&lt;ref name=&quot;pmid5160860&quot;&gt;{{Cite journal 
| last1 = Hughes | first1 = G. M. 
| last2 = Gaymer | first2 = R. 
| last3 = Moore | first3 = M. 
| last4 = Woakes | first4 = A. J. 
| title = Respiratory exchange and body size in the Aldabra giant tortoise 
| journal = The Journal of Experimental Biology 
| volume = 55 
| issue = 3 
| pages = 651–665 
| year = 1971 
| doi = 10.1242/jeb.55.3.651 
| pmid = 5160860
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 12 || [[Loggerhead sea turtle]] || 200 (441){{citation needed|date=November 2018}} || 545 (1,202){{citation needed|date=November 2018}}|| 0.95 (3.2)&lt;ref name=&quot;pmid5160860&quot;/&gt;
|-
| 13 || [[Green sea turtle]] || 190 (418.9)&lt;ref name=autogenerated4&gt;{{Cite web|url=https://conserveturtles.org/information-sea-turtles-green-sea-turtle/|title=Information About Sea Turtles: Green Sea Turtle – Sea Turtle Conservancy|access-date=18 October 2019}}&lt;/ref&gt;|| 395 (870.8)&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;|| 1.12 (3.67)&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;
|-
| 14 || [[Slender-snouted crocodile]] || 180 (400)&lt;ref name=&quot;marylandzoo.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.marylandzoo.org/animals-conservation/reptiles/african-slender-snouted-crocodile/|title=African Slender-Snouted Crocodile - The Maryland Zoo in Baltimore|work=The Maryland Zoo in Baltimore}}&lt;/ref&gt; || 325 (720)&lt;ref name=&quot;marylandzoo.org&quot;/&gt; || 3.3 (10.8)&lt;ref name=&quot;marylandzoo.org&quot;/&gt;
|-
| 15 || [[Galápagos tortoise|Galapagos tortoise]] || 175 (390)&lt;ref&gt;[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Geochelone_nigra.html ADW: Geochelone nigra: Information]. Animaldiversity.ummz.umich.edu&lt;/ref&gt; || 417 (919)&lt;ref name=&quot;Ebersbach&quot;&gt;White Matt (18 August 2015). &quot;[http://www.guinnessworldrecords.com/news/60at60/2015/8/2002-largest-tortoise-392870 2002: Largest Tortoise]&quot;. Official Guinness World Records. Retrieved 27 November 2015.&lt;/ref&gt;|| 1.5 (4.9)&lt;ref&gt;[http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-galapagos_tortoise.html San Diego Zoo's Animal Bytes: Galápagos Tortoise] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603034110/http://animals.sandiegozoo.org/ |date=2020-06-03 }}. Sandiegozoo.org&lt;/ref&gt;
|}

===Dinosaurs (Dinosauria)===
{{Main|Dinosaur size}}
{{see also|Largest prehistoric animals}}
[[File:Bruhathkayosaurus matleyi updated.png|right|thumb|320px|''[[Bruhathkayosaurus matleyi]]'', potentially the largest animal to have walked the earth.]]
[[File:Longest dinosaur by clade.svg|alt=|thumb|320x320px|A human and the longest known dinosaurs of the five major clades. Each grid section represents 1 square meter.
{{legend|#B3464A|Sauropoda (''Supersaurus vivianae'')}}
{{legend|#CC48CC|Ornithopoda (''Shantungosaurus giganteus'')}}
{{legend|#58BD67|Theropoda (''Spinosaurus aegyptiacus'')}}
{{legend|#F59331|Thyreophora (''Stegosaurus ungulatus'')}}
{{legend|#73A9D5|Marginocephalia (''Triceratops prorsus'')}}]]

Dinosaurs are now extinct, except for birds, which are theropods.{{citation needed|date=October 2024}}

;Sauropods ([[Sauropoda]])
:The largest dinosaurs, and the largest animals to ever live on land, were the plant-eating, long-necked [[Sauropoda]]. The tallest and heaviest sauropod known from a complete skeleton is a specimen of an immature ''[[Giraffatitan]]'' discovered in [[Tanzania]] between 1907 and 1912, now mounted in the [[Museum für Naturkunde]] of Berlin. It is {{convert|12-13.27|m|ft|abbr=on}} tall and weighed 23.3–39.5 tonnes.&lt;ref name=Mazzettaetal2004&gt;{{cite journal|last=Mazzetta|first=G.V.|title=Giants and bizarres: Body size of some southern South American Cretaceous dinosaurs.|journal=Historical Biology|year=2004|pages=1–13|display-authors=etal|doi=10.1080/08912960410001715132|volume=16|issue=2–4|bibcode=2004HBio...16...71M |citeseerx=10.1.1.694.1650|s2cid=56028251 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Janensch|first=W.|title=The skeleton reconstruction of ''Brachiosaurus brancai''.|year=1950|pages=97–103}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=paul1988&gt;{{cite journal | last1 = Paul | first1 = G.S. | year = 1988 | title = The brachiosaur giants of the Morrison and Tendaguru with a description of a new subgenus, ''Giraffatitan'', and a comparison of the world's largest dinosaurs | journal = Hunteria | volume = 2 | issue = 3| pages = 1–14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bensonetal2014&quot;&gt;{{Cite journal | doi = 10.1371/journal.pbio.1001853| title = Rates of dinosaur body mass evolution indicate 170 million years of sustained ecological innovation on the avian stem lineage| journal = PLOS Biology| volume = 12| issue = 5| pages = e1001853| year = 2014| last1 = Benson | first1 = R. B. J. | last2 = Campione | first2 = N. S. E. | last3 = Carrano | first3 = M. T. | last4 = Mannion | first4 = P. D. | last5 = Sullivan | first5 = C. | last6 = Upchurch | first6 = P. | last7 = Evans | first7 = D. C. | pmid=24802911 | pmc=4011683| doi-access = free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=taylor2009&gt;{{cite journal | last1 = Taylor | first1 = M.P. | year = 2009 | title = A re-evaluation of ''Brachiosaurus altithorax'' Riggs 1903 (Dinosauria, Sauropod) and its generic separation from ''Giraffatitan brancai'' (Janensch 1914) | url = http://www.miketaylor.org.uk/dino/pubs/taylor2009/Taylor2009-brachiosaurus-and-giraffatitan.pdf | journal = Journal of Vertebrate Paleontology | volume = 29 | issue = 3| pages = 787–806 | doi=10.1671/039.029.0309| bibcode = 2009JVPal..29..787T | s2cid = 15220647 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.museumfuernaturkunde.berlin/en/museum/ausstellungen/world-dinosaurs|title=The World of Dinosaurs|work=Museum für Naturkunde|access-date=18 November 2018|language=en|archive-date=16 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116215935/https://www.museumfuernaturkunde.berlin/en/museum/ausstellungen/world-dinosaurs|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; The longest is a {{convert|25|m|ft|abbr=on}} long specimen of ''[[Diplodocus]]'' discovered in [[Wyoming]], and mounted in [[Pittsburgh, Pennsylvania|Pittsburgh]]'s [[Carnegie Natural History Museum]] in 1907. A ''[[Patagotitan]]'' specimen found in Argentina in 2014 is estimated to have been {{convert|37-40|m|ft|abbr=on}} long and {{convert|20|m|ft|abbr=on}} tall, with a weight of 69–77 tonnes.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-27441156|title=BBC News - 'Biggest dinosaur ever' discovered|newspaper=BBC News|access-date=30 September 2014|date=17 May 2014|last1=Morgan|first1=James}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-40889321|title=Giant dinosaur slims down... a bit|date=10 August 2017|work=BBC News|access-date=18 November 2018|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
:There were larger sauropods, but they are known only from a few bones. The current record-holders include ''[[Argentinosaurus]]'', which may have weighed 100 tonnes; ''[[Supersaurus]]'' which might have reached {{convert|34|m|ft|abbr=on}} in length and ''[[Sauroposeidon]]'' which might have been {{convert|18|m|ft|abbr=on}} tall. Some abnormal specimens such as specimen BYU 9024 of the ''[[Barosaurus]]/[[Supersaurus]]'' genus could reach an astounding 45-50 meters long,&lt;ref name=DinosaurBehaviour&gt;{{Cite book|last1=Benton|first1=Michael|date=31 October 2023 |title=Dinosaur Behavior: An Illustrated Guide|publisher=Princeton University Press|language=en |isbn=9780691244297|pages=94–95}}&lt;/ref&gt; with mass varying from the 'modest' 60-66 tons to the more immense 92-120 tons.&lt;ref name=&quot;seebacher2001&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henderson2013&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;thesauropodomorphlair&quot;/&gt; Two other such sauropods include ''[[Bruhathkayosaurus]]'' and ''[[Maraapunisaurus]]''. Both are known only from fragments that no longer exist. ''Bruhathkayosaurus'' might have been between {{convert|40|–|45|m|ft|abbr=on}} in length and 175–220 tonnes in weight according to some estimates, with recent estimates being place between 110-170 tons.&lt;ref name=DinosaurBehaviour/&gt;&lt;ref name=&quot;mortimer2001a&quot;&gt;Mortimer, M. (2001), [http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html &quot;Re: Bruhathkayosaurus&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170522105714/http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html |date=22 May 2017 }}, discussion group, The Dinosaur Mailing List, 19 June 2001. Accessed 23 May 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bruhathkayosaurus2023&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Paul |first1=Gregory S. |last2=Larramendi |first2=Asier |date=11 April 2023 |title=Body mass estimate of ''Bruhathkayosaurus'' and other fragmentary sauropod remains suggest the largest land animals were about as big as the greatest whales |journal=Lethaia |language=en |volume=56 |issue=2 |pages=1–11 |doi=10.18261/let.56.2.5 |bibcode=2023Letha..56..2.5P |s2cid=259782734 |issn=0024-1164}}&lt;/ref&gt; ''Maraapunisaurus'' might have been approximately 35–40&amp;nbsp;m long and 80–120 tonnes or more.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Paul|first=Gregory S.|date=2019|title=Determining the largest known land animal: A critical comparison of differing methods for restoring the volume and mass of extinct animals|url=http://www.gspauldino.com/Titanomass.pdf|journal=Annals of the Carnegie Museum|volume=85|issue=4|pages=335–358|doi=10.2992/007.085.0403|s2cid=210840060}}&lt;/ref&gt; Each of these two 'super-sauropods' would have easily rivalled the largest blue whale in size.&lt;ref name=&quot;Bruhathkayosaurus2023&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20240229&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Rank
! Animal
! Average mass&lt;br /&gt;[tonnes]
! Maximum mass&lt;br /&gt;[tonnes]
! Average total length&lt;br /&gt;[m (ft)]
|-
| 1 || ''[[Bruhathkayosaurus matleyi]]''|| 110-170&lt;ref name=&quot;Bruhathkayosaurus2023&quot;/&gt; || 240&lt;ref name=&quot;Bruhathkayosaurus2023&quot;/&gt; || 44.1-45 (144.6-148)&lt;ref&gt;Mortimer, M. (2001), [http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html &quot;Re: Bruhathkayosaurus&quot;], discussion group, The Dinosaur Mailing List, 19 June 2001. Accessed 23 May 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mortimer2004&quot;&gt;Mortimer, M. (2004), [http://dml.cmnh.org/2004Sep/msg00086.html &quot;Re: Largest Dinosaurs&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190913171408/http://dml.cmnh.org/2004Sep/msg00086.html |date=13 September 2019 }}, discussion group, The Dinosaur Mailing List, 7 September 2004. Accessed 23 May 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=DinosaurBehaviour/&gt;
|-
| 2 || ''[[Maraapunisaurus fragillimus]]'' || 80-120&lt;ref name=&quot;Maraapunisaurus&quot;&gt;{{Cite journal|last=Paul|first=Gregory S.|date=2019|title=Determining the largest known land animal: A critical comparison of differing methods for restoring the volume and mass of extinct animals|url=http://www.gspauldino.com/Titanomass.pdf|journal=Annals of the Carnegie Museum|volume=85|issue=4|pages=335–358|doi=10.2992/007.085.0403|s2cid=210840060 }}&lt;/ref&gt; || 150&lt;ref name=&quot;carpenter2006&quot;&gt;Carpenter, K. (2006). &quot;[https://web.archive.org/web/20190307212428/http://pdfs.semanticscholar.org/dd15/6c0abe4328abf1ee83fe43433205eb723f3c.pdf Biggest of the big: a critical re-evaluation of the mega-sauropod ''Amphicoelias fragillimus''].&quot; In Foster, J.R. and Lucas, S.G., eds., 2006, ''Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation.'' New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin '''36''': 131–138.&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt; || 35-40 (115–131)&lt;ref name=&quot;Maraapunisaurus&quot;/&gt;
|-
| 3 || ''[[Barosaurus lentus]]/[[Supersaurus vivianae]]'' BYU 9024 || 60-66&lt;ref name=&quot;seebacher2001&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henderson2013&quot;&gt;{{cite journal |last=Henderson |first=Donald |year=2013 |title=Sauropod Necks: Are They Really for Heat Loss? |journal=PLOS ONE |volume=8 |issue=10 |pages=e77108 |doi=10.1371/journal.pone.0077108|pmid=24204747 |pmc=3812985 |bibcode=2013PLoSO...877108H |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=G.S.Paul2016&gt;Paul, G.S., 2016, ''The Princeton Field Guide to Dinosaurs 2nd edition'', Princeton University Press p. 213&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Barosaurus&quot;&gt;{{Cite web|url=https://svpow.com/2019/06/16/supersaurus-ultrasaurus-and-dystylosaurus-in-2019-part-2b-the-size-of-the-byu-9024-animal/|title=The size of the BYU 9024 animal|date=16 June 2019|website=svpow.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416135446/https://svpow.com/2019/06/16/supersaurus-ultrasaurus-and-dystylosaurus-in-2019-part-2b-the-size-of-the-byu-9024-animal/|archive-date=16 April 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; || 92-120&lt;ref name=&quot;thesauropodomorphlair&quot;&gt;{{Cite web|url=https://thesauropodomorphlair.wordpress.com/2020/01/28/volumetric-analysis-of-barosaurus-size/|title=Volumetric analysis of Barosaurus' size|date=28 January 2020|website=thesauropodomorphlair}}&lt;/ref&gt; || 45-50 (148–160)&lt;ref name=&quot;Barosaurus&quot;/&gt;&lt;ref name=DinosaurBehaviour/&gt;
|-
| 4 || ''[[Argentinosaurus huinculensis]]'' || 75-80&lt;ref name=&quot;Bensonetal2014&quot;/&gt; || 100&lt;ref name=&quot;Bensonetal2014&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;noto2016&quot; /&gt; || 35–39.7 (115–130)&lt;ref name=&quot;Bensonetal2014&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Paul1997&quot;&gt;{{cite conference |last=Paul |first=G.S. |editor1=Wolberg, D.L. |editor2=Stump, E. |editor3=Rosenberg, G.D. |year=1997 |book-title=DinoFest International Proceedings |conference=Dinofest International |title=Dinosaur models: the good, the bad, and using them to estimate the mass of dinosaurs |pages=129–154 |publisher=The Academy of Natural Sciences |url=http://gspauldino.com/Models.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084114/http://gspauldino.com/Models.pdf |archive-date=4 March 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| 5 || ''[[Mamenchisaurus]]'' || 50-80&lt;ref name=&quot;Mamenchisaurus&quot;/&gt; || 80&lt;ref name=&quot;Mamenchisaurus&quot;/&gt; || 26–35 (85–115)&lt;ref name=&quot;Mamenchisaurus&quot;&gt;{{Cite journal|last=Paul|first=Gregory S.|date=2019|title=Determining the largest known land animal: A critical comparison of differing methods for restoring the volume and mass of extinct animals|url=http://www.gspauldino.com/Titanomass.pdf|journal=Annals of the Carnegie Museum|volume=85|issue=4|pages=335–358|via=|doi=10.2992/007.085.0403|s2cid=210840060 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 6 || ''[[Notocolossus gonzalezparejasi]]'' ||  44.9–75.9&lt;ref name=&quot;noto2016&quot; /&gt; || 75.9&lt;ref name=&quot;noto2016&quot; /&gt; || 28 (92)&lt;ref name=&quot;noto2016&quot;&gt;{{cite journal | last1 = González Riga | first1 = Bernardo J. | last2 = Lamanna | first2 = Matthew C. | last3 = Ortiz David | first3 = Leonardo D. | last4 = Calvo | first4 = Jorge O. | last5 = Coria | first5 = Juan P. | year = 2016 | title = A gigantic new dinosaur from Argentina and the evolution of the sauropod hind foot | journal = Scientific Reports | volume = 6 | issue = | page = 19165 | doi = 10.1038/srep19165 | bibcode = 2016NatSR...619165G | pmid=26777391 | pmc=4725985}}&lt;/ref&gt;
|-
| 7 || ''[[Patagotitan mayorum]]'' || 55-69&lt;ref name=&quot;desc&quot;/&gt; || 77&lt;ref name=&quot;desc&quot;/&gt; || 33–37 (108–121)&lt;ref name=&quot;desc&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Carballido | first1 = José L. | last2 = Pol | first2 = Diego | last3 = Otero | first3 = Alejandro | last4 = Cerda | first4 = Ignacio A. | last5 = Salgado | first5 = Leonardo | last6 = Garrido | first6 = Alberto C. | last7 = Ramezani | first7 = Jahandar | last8 = Cúneo | first8 = Néstor R. | last9 = Krause | first9 = Javier M. | year = 1860 | title = A new giant titanosaur sheds light on body mass evolution among sauropod dinosaurs | url = | journal = Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences | volume = 284 | issue = 1860| page = 20171219 | doi = 10.1098/rspb.2017.1219 | pmid = 28794222 | pmc = 5563814 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 8 || ''[[Puertasaurus reuili]]'' || 50-60&lt;ref name=G.S.Paul2010&gt;Paul, G.S. (2016) ''The Princeton Field Guide to Dinosaurs''. 2nd ed. [[Princeton University Press]] p. 206&lt;/ref&gt; || 60 || 27-30 (89–98)&lt;ref name=&quot;Holtz2012&quot;&gt;Holtz, Tom (2012) [https://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf Genus List for Holtz (2007) ''Dinosaurs'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/appendix.html|title=Supplementary Information to Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages|last=Holtz|first=Thomas R.|date=2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hartman 2013&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.skeletaldrawing.com/home/2013/06/the-biggest-of-big.html |title=The biggest of the big|last=Hartman|first=Scott|date=2013|website=Skeletal Drawing|access-date=4 November 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| 9 || ''[[Sauroposeidon proteles]]'' || 40-60&lt;ref name=&quot;Wedeletal2000b&quot;/&gt; || 60&lt;ref name=&quot;Wedeletal2000b&quot;/&gt; || 27–34 (89–112)&lt;ref name=&quot;Wedeletal2000b&quot;&gt;{{cite journal|last=Wedel|first=Mathew J.|author2=Cifelli, R.L.|author3=Sanders, R..K.|year=2000|title=Osteology, paleobiology, and relationships of the sauropod dinosaur ''Sauroposeidon''|journal=Acta Palaeontologica Polonica|volume=45|pages=343–388|url=http://sauroposeidon.net/Wedel-et-al_2000b_sauroposeidon.pdf|access-date=27 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705145747/http://sauroposeidon.net/Wedel-et-al_2000b_sauroposeidon.pdf|archive-date=5 July 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;G.S.Paul2010&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Wedel&amp;Cifelli2005&quot;&gt;{{cite journal|last=Wedel |first=Mathew J. |author2=Cifelli, Richard L. |date=Summer 2005 |title=''Sauroposeidon'': Oklahoma's Native Giant |journal=Oklahoma Geology Notes |volume=65 |issue=2 |pages=40–57 |url=http://sauroposeidon.net/Wedel-Cifelli_2005_native-giant.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080920233732/http://sauroposeidon.net/Wedel-Cifelli_2005_native-giant.pdf |archivedate=20 September 2008 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 10 || ''[[Dreadnoughtus schrani]]'' || 22.1–59.3&lt;ref name=&quot;downsize&quot;/&gt; || 59.3&lt;ref name=&quot;downsize&quot;/&gt; || 26 (85)&lt;ref name=&quot;noto2016&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;downsize&quot;&gt;{{cite journal|last1=Bates|first1=Karl T.|last2=Falkingham|first2=Peter L.|last3=Macaulay|first3=Sophie|last4=Brassey|first4=Charlotte|last5=Maidment|first5=Susannah C.R.|year=2015|title=Downsizing a giant: re-evaluating Dreadnoughtus body mass|journal=Biol Lett|volume=11|issue=6|pages=20150215|doi=10.1098/rsbl.2015.0215|pmid=26063751|pmc=4528471}}&lt;/ref&gt;
|}

;Theropods ([[Theropoda]])
:The largest [[theropod]] known from a nearly complete skeleton is the most complete ''[[Tyrannosaurus]]'' ''rex'' specimen, nicknamed &quot;[[Sue (dinosaur)|Sue]]&quot;, which was discovered in [[South Dakota]] in 1990 and now mounted in the [[Field Museum]] of Chicago at a total length of {{convert|12.3|m|ft|abbr=on}}. Body mass estimates have reached over 9,500&amp;nbsp;kg,&lt;ref name=&quot;Hutchinsonetal2011&quot;&gt;{{cite journal |title=A computational analysis of limb and body dimensions in ''Tyrannosaurus rex'' with implications for locomotion, ontogeny, and growth |journal=PLOS ONE |year=2011 |last1=Hutchinson |first1=John R. |last2=Bates |first2=Karl T. |last3=Molnar |first3=Julia |last4=Allen |first4=Vivian |last5=Makovicky |first5=Peter J. |volume=6 |issue=10 |pages=1–20 |doi=10.1371/journal.pone.0026037 |bibcode=2011PLoSO...626037H |pmid=22022500 |pmc=3192160|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; though other figures, such as Hartman's 2013 estimate of 8,400&amp;nbsp;kg,&lt;ref name=&quot;Hartman2013&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.skeletaldrawing.com/home/mass-estimates-north-vs-south-redux772013 |title=Mass estimates: North vs South redux |last=Hartman |first=Scott |date=7 July 2013 |access-date=17 August 2015 }}&lt;/ref&gt; have been lower.
:Another giant theropod is ''[[Spinosaurus]] aegyptiacus'' from the mid-Cretaceous of North Africa. Size estimates have been fluctuating far more over the years, with length estimates ranging from 12.6 to 18 m and mass estimates from 7 to 20.9 t.&lt;ref name=&quot;dalsassoetal2005&quot;&gt;{{cite journal |title=New information on the skull of the enigmatic theropod ''Spinosaurus'', with remarks on its size and affinities |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |year=2005 |last1=Dal Sasso |first1=Christiano |last2=Maganuco |first2=Simone |last3=Buffetaut |first3=Eric |last4=Mendez |first4=Marco A. |volume=25 |issue=4 |pages=888–896 |url=http://www.reocities.com/Athens/bridge/4602/spinoskull.pdf |access-date=17 August 2015 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0888:niotso]2.0.co;2 |s2cid=85702490 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429015542/http://reocities.com/Athens/bridge/4602/spinoskull.pdf |archive-date=29 April 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TH07&gt;{{cite journal |last=Therrien |first=F. |author2=Henderson, D.M. |year=2007 |title=My theropod is bigger than yours...or not: estimating body size from skull length in theropods |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=27 |issue=1 |pages=108–115 |doi=10.1671/0272-4634(2007)27[108:MTIBTY]2.0.CO;2 |s2cid=86025320 |issn=0272-4634}}&lt;/ref&gt; Recent findings favor a length exceeding 15 m &lt;ref name=&quot;ibrahimetal2014&quot;&gt;{{cite journal|last1=Ibrahim|first1=Nizar|author-link=Nizar Ibrahim|last2=Sereno|first2=Paul C.|last3=Dal Sasso|first3=Christiano|last4=Maganuco|first4=Simone|display-authors=etal|year=2014|title=Semiaquatic adaptations in a giant predatory dinosaur|url=https://researchportal.port.ac.uk/portal/en/publications/semiaquatic-adaptations-in-a-giant-predatory-dinosaur(8f11a1ce-3265-4b3b-8c81-6f576856a87f).html|journal=Science|volume=345|issue=6204|pages=1613–1616|bibcode=2014Sci...345.1613I|doi=10.1126/science.1258750|pmid=25213375|s2cid=34421257|doi-access=free}}&lt;!--|access-date=2015-08-17 --&gt;&lt;/ref&gt; and a body mass of 7.5 tons.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://paulsereno.uchicago.edu/discoveries/spinosaurus_aegyptiacus/|title=Discoveries - Paul Sereno - Paleontologist - The University of Chicago|website=paulsereno.uchicago.edu|access-date=14 June 2017}}&lt;/ref&gt;
:Other contenders known from partial skeletons include ''[[Giganotosaurus]] carolinii'' (est. 12.2–13.2 m and 6-13.8 tonnes) and ''[[Carcharodontosaurus]] saharicus'' (est. 12-13.3 m and 6.2-15.1 tonnes).&lt;ref name=&quot;TH07&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Coria1995&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Coria | first1 = R. A. | last2 = Salgado | first2 = L. | year = 1995 | title = A new giant carnivorous dinosaur from the Cretaceous of Patagonia. | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1995-09-21_377_6546/page/225 | journal = Nature | volume = 377 | issue = 6546| pages = 225–226 | doi=10.1038/377224a0| bibcode = 1995Natur.377..224C | s2cid = 30701725 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;coria2006&quot;&gt;Coria, R. A. and Currie, P. J. (2006). &quot;A new carcharodontosaurid (Dinosauria, Theropoda) from the Upper Cretaceous of Argentina&quot;. ''Geodiversitas'', '''28''' (1): 71–118. [http://www.mnhn.fr/museum/front/medias/publication/7653_g06n1a4.pdf pdf link]  {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131002120231/http://www.mnhn.fr/museum/front/medias/publication/7653_g06n1a4.pdf |date=2 October 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Holtz2008&quot;&gt;Holtz, Thomas R. Jr. (2012) ''Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages,'' [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf Winter 2011 Appendix].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;serenoetal1996&quot;&gt;{{Cite journal | last1 = Sereno | first1 = P. C. | last2 = Dutheil | first2 = D. B. | last3 = Iarochene | first3 = M. | last4 = Larsson | first4 = H. C. E. | last5 = Lyon | first5 = G. H. | last6 = Magwene | first6 = P. M. | last7 = Sidor | first7 = C. A. | last8 = Varricchio | first8 = D. J. | last9 = Wilson | first9 = J. A. | doi = 10.1126/science.272.5264.986 | title = Predatory dinosaurs from the Sahara and Late Cretaceous faunal differentiation | journal = Science | volume = 272 | issue = 5264 | pages = 986–991 | year = 1996 | pmid =  8662584| bibcode = 1996Sci...272..986S | s2cid = 39658297 | url = http://doc.rero.ch/record/13893/files/PAL_E831.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;seebacher2001&quot;&gt;{{cite journal | doi = 10.1671/0272-4634(2001)021[0051:ANMTCA]2.0.CO;2 | last1 = Seebacher | first1 = F. | year = 2001 | title = A new method to calculate allometric length-mass relationships of dinosaurs | journal = Journal of Vertebrate Paleontology | volume = 21 | issue = 1| pages = 51–60 | issn = 0272-4634 | citeseerx = 10.1.1.462.255 | s2cid = 53446536 }}&lt;/ref&gt; ''Saurophaganax maximus'' is another contender for largest theropod since the bones of the largest specimens (tibia, centrum and atlas) are reportedly as large or even larger than the same bones in ''Giganotosaurus'', though these remains are yet to be properly described.&lt;ref name=&quot;Thecodontia&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thecodontia.com/blog/the-largest-theropod-dinosaur-known-to-science/|title= The largest theropod known to science... ...and how certain can we be?|date=12 April 2023|access-date=5 May 2024|website=thecodontia|author=Dan Folkes}}&lt;/ref&gt;
:The largest [[extant taxon|extant]] theropod is the [[common ostrich]] (see birds, below).
;Armored dinosaurs ([[Thyreophora]])
:The largest [[thyreophora]]ns were ''[[Ankylosaurus]]'' and ''[[Stegosaurus]]'', from the Late Cretaceous and Late Jurassic periods (respectively) of what is now North America, both measuring up to {{convert|9|m|ft|abbr=on}} in length and estimated to weigh up to 6 tonnes.&lt;ref&gt;[http://www.chemistrydaily.com/chemistry/Stegosaurus Chemistry - Stegosaurus]. Chemistrydaily.com {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160126054040/http://www.chemistrydaily.com/chemistry/Stegosaurus |date=26 January 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sciencekids.co.nz/sciencefacts/dinosaurs/ankylosaurus.html Ankylosaurus Facts]. sciencekids.co.nz&lt;/ref&gt;
;Ornithopods ([[Ornithopoda]])
:The largest ornithopods were the [[hadrosaur]]ids ''[[Shantungosaurus]]'', a late Cretaceous dinosaur found in the Shandong Peninsula of China, and ''[[Magnapaulia]]'' from the late Cretaceous of North America. Both species are known from fragmentary remains but are estimated to have reached over {{convert|15|m|ft|abbr=on}} in length&lt;ref name=XZetal07&gt;{{Cite journal | last1 = Zhao | first1 = M. Z. | last2 = Zhang | first2 = H. Z. | doi = 10.1007/s10114-005-0808-x | title = The weighted transience and recurrence of Markov processes | journal = Acta Mathematica Sinica, English Series | volume = 23 | pages = 111–126 | year = 2006 | s2cid = 119700784 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=WJM81&gt;{{cite journal|last=Morris |first=William J. |year=1981 |title=A new species of hadrosaurian dinosaur from the Upper Cretaceous of Baja California: ''Lambeosaurus laticaudus'' |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-paleontology_1981-03_55_2/page/453 |jstor=1304231|journal=Journal of Paleontology |volume=55 |issue=2 |pages=453–462}}&lt;/ref&gt; and were likely the heaviest non-sauropod dinosaurs, estimated at over 23&amp;nbsp;tonnes.&lt;ref name=WJM81/&gt;
;Ceratopsians ([[Ceratopsia]])
:The largest [[ceratopsia]]ns were ''[[Triceratops]]'' and its ancestor ''[[Eotriceratops]]'' from the late Cretaceous of North America. Both estimated to have reached about {{convert|9|m|ft|abbr=on}} in length&lt;ref name=&quot;Dodhorned&quot;&gt;{{cite book|title=The Horned Dinosaurs|year=1996|author=Dodson, P.|publisher=Princeton University Press, Princeton, New Jersey|isbn=978-0-691-02882-8|url=https://archive.org/details/horneddinosaursn00dods_0}}&lt;/ref&gt; and weighed 12&amp;nbsp;tonnes.&lt;ref name=&quot;Alexander&quot;&gt;{{Cite journal | last1 = Alexander | first1 = R. M. | doi = 10.1111/j.1096-3642.1985.tb00871.x | title = Mechanics of posture and gait of some large dinosaurs | journal = Zoological Journal of the Linnean Society | volume = 83 | pages = 1–25| year = 1985 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wuetal2007&quot;&gt;{{Cite journal | last1 = Wu | first1 = X. C. | last2 = Brinkman | first2 = D. B. | last3 = Eberth | first3 = D. A. | last4 = Braman | first4 = D. R. | title = A new ceratopsid dinosaur (Ornithischia) from the uppermost Horseshoe Canyon Formation (upper Maastrichtian), Alberta, Canada | url = https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-earth-sciences_2007-09_44_9/page/1243 | doi = 10.1139/E07-011 | journal = Canadian Journal of Earth Sciences | volume = 44 | issue = 9 | pages = 1243–1265 | year = 2007 | bibcode = 2007CaJES..44.1243W }}&lt;/ref&gt;

====Birds (Aves)====
{{main|List of largest birds}}
[[File:Strauss m Tanzania.jpg|thumb|The [[common ostrich]] is the largest living bird.]]
The largest living [[bird]], a member of the [[Struthioniformes]], is the [[common ostrich]] (''Struthio camelus''), from the plains of [[Africa]]. A large male ostrich can reach a height of {{convert|2.8|m|ft|abbr=on}} and weigh over {{convert|156|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name=&quot;birding&quot;&gt;[http://www.birding.com/birdrecords1.asp birding.com] records {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070302004911/http://www.birding.com/birdrecords1.asp |date=2 March 2007 }}&lt;/ref&gt; A mass of {{convert|200|kg|lb|abbr=on}} has been cited for the common ostrich but no wild ostriches of this weight have been verified.&lt;ref name=autogenerated3&gt;[http://www.avianmedicine.net/ampa/48.pdf Avian Medicine: Principles and Application]. avianmedicine.net {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090419061330/http://www.avianmedicine.net/ampa/48.pdf |date=19 April 2009 }}&lt;/ref&gt; Eggs laid by the ostrich can weigh {{convert|1.4|kg|lb|abbr=on}} and are the largest eggs in the world today.{{Citation needed|date=January 2021}}

The largest bird in the fossil record may be the extinct [[elephant bird]]s (Aepyornithidae) of Madagascar, which were related to the [[Kiwi (bird)|kiwis]]. ''[[Aepyornis]]'' exceeded {{convert|3|m|ft|abbr=on}} in height and {{convert|500|kg|lb|abbr=on}}, while ''[[Vorombe]]'' could reach a similar height and a mass of {{convert|732|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name=&quot;Hansford2018b&quot;&gt;{{cite journal|last1= Hansford|first1=J. P.|last2= Turvey|first2=S. T.|title= Unexpected diversity within the extinct elephant birds (Aves: Aepyornithidae) and a new identity for the world's largest bird|journal= [[Royal Society Open Science]]|volume= 5|issue= 9|date= 26 September 2018|page= 181295|doi=10.1098/rsos.181295|pmc= 6170582|pmid= 30839722|bibcode=2018RSOS....581295H}}&lt;/ref&gt; The last of the elephant birds became extinct about 300 years ago. Of almost exactly the same upper proportions as the largest elephant birds was ''[[Dromornis stirtoni]]'' of [[Australia]], part of a 26,000-year-old group called [[mihirung]]s of the family [[Dromornithidae]].&lt;ref&gt;Murray, Peter F.; Vickers-Rich, Patricia (2004). ''Magnificent Mihirungs: The Colossal Flightless Birds of the Australian Dreamtime''. Indiana University Press. {{ISBN|978-0-253-34282-9}}&lt;/ref&gt; The largest carnivorous bird was ''[[Brontornis]]'', an extinct flightless bird from [[South America]] which reached a weight of {{convert|350|to|400|kg|lb|abbr=on}} and a height of about {{convert|2.8|m|ftin|abbr=on}}.&lt;ref&gt;Alvarenga, H.; Chiappe, L.; Bertelle, S. (3 May 2011), ''Phorusrhacids: the Terror Birds'', in Dyke, G.; Kaiser, G., Living Dinosaurs: The Evolutionary History of Modern Birds, Wiley, pp. 187–208, {{ISBN|978-0-470-65666-2}}&lt;/ref&gt; The tallest carnivorous bird was ''[[Kelenken]]'', which could reach 3 to 3.2 meters in height and 220 to 250 kilograms. The tallest bird ever was the [[giant moa]] (''Dinornis maximus''), part of the moa family of [[New Zealand]] that went [[extinct]] around 1500 AD. This particular species of moa stood up to {{convert|3.7|m|ft|abbr=on}} tall,&lt;ref name=birding/&gt; but weighed about half as much as a large elephant bird or [[mihirung]] due to its comparatively slender frame.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

The heaviest bird ever capable of flight was ''[[Argentavis magnificens]]'', the largest member of the now extinct [[family (biology)|family]] [[Teratornithidae]], found in Miocene-aged fossil beds of Argentina, with a wingspan up to {{convert|5.5|m|ft|abbr=on}}, a length of up to {{convert|1.25|m|ft|abbr=on}}, a height on the ground of up to {{convert|1.75|m|ft|abbr=on}} and a body weight of at least {{convert|71|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Chatterjee | first1 = S. | last2 = Templin | first2 = R. J. | last3 = Campbell | first3 = K. E. | doi = 10.1073/pnas.0702040104 | title = The aerodynamics of Argentavis, the world's largest flying bird from the Miocene of Argentina | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2007-07-24_104_30/page/12398 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 104 | issue = 30 | pages = 12398–12403 | year = 2007 | pmid = 17609382| pmc = 1906724| bibcode = 2007PNAS..10412398C | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ksepka 10624–10629&quot;&gt;{{cite journal|title=Flight performance of the largest volant bird|first=Daniel T.|last=Ksepka|date=22 July 2014|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=111|issue=29|pages=10624–10629|doi=10.1073/pnas.1320297111|pmid=25002475|pmc=4115518|bibcode=2014PNAS..11110624K|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ''[[Pelagornis sandersi]]'' is thought to have had an even larger wingspan of about {{convert|6.1|-|7.4|m|ft|abbr=on}}, but is only about {{convert|22|-|40|kg|lb|abbr=on}}, half the mass of the former.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/pelagornis-sandersi-worlds-biggest-bird-was-twice-big-albatross-24ft-wingspan-1455666|title=Pelagornis Sandersi: World's Biggest Bird Was Twice as Big as Albatross with 24ft Wingspan|first=Hannah|last=Osborne|date=7 July 2014|website=ibtimes.co.uk|access-date=14 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ksepka 10624–10629&quot;/&gt;

=====Heaviest living bird species=====
The following is a list of the heaviest living bird species based on maximum reported or reliable mass, but average weight is also given for comparison. These species are almost all flightless, which allows for these particular birds to have denser bones and heavier bodies. Flightless birds comprise less than 2% of all living bird species.{{Citation needed|date=January 2021}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Rank
! Animal
! Binomial name
! Average mass&lt;br /&gt;[kg (lb)]
! Maximum mass&lt;br /&gt;[kg (lb)]
! Average total length&lt;br /&gt;[cm (ft)]
! [[Bird flight|Flighted]]
|-
| 1 || [[Common ostrich]] ||''Struthio camelus''|| 104 (230)&lt;ref name= Davies&gt;Davies, Stephen, ''Ratites and Tinamous''. Oxford University Press (2002), {{ISBN|978-0-19-854996-3}}&lt;/ref&gt; || 156.8 (346)&lt;ref name= Davies/&gt; || 210 (6.9)&lt;ref name= Handbook1&gt;del Hoyo, et al.,''Handbook of the Birds of the World. Volume 1: Ostrich to Ducks''. Lynx Edicons (1992), {{ISBN|978-84-87334-10-8}}&lt;/ref&gt; || No
|-
| 2 || [[Somali ostrich]] ||''Struthio molybdophanes''|| 90 (200)&lt;ref name= Davies/&gt; || 130 (287){{Citation needed|date=May 2016}} || 200 (6.6)&lt;ref name= Davies/&gt; || No
|-
| 3 || [[Southern cassowary]] ||''Casuarius casuarius''|| 45 (99)&lt;ref name= Davies/&gt; || 85 (190)&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Kofron | first1 = Christopher P. | year = 1999 | title = Attacks to humans and domestic animals by the southern cassowary (Casuarius casuarius johnsonii) in Queensland, Australia | journal = Journal of Zoology | volume = 249 | issue = 4| pages = 375–381 | doi = 10.1111/j.1469-7998.1999.tb01206.x }}&lt;/ref&gt; || 155 (5.1)&lt;ref name= Davies/&gt; || No
|-
| 4 || [[Northern cassowary]] ||''Casuarius unappendiculatus''|| 44 (97)&lt;ref name= Davies/&gt; || 75 (170)&lt;ref name= Davies/&gt; || 149 (4.9)&lt;ref name= Handbook1/&gt; || No
|-
| 5 || [[Emu]] ||''Dromaius novaehollandiae''|| 33 (73)&lt;ref name= Davies/&gt;&lt;ref name = &quot;CRC&quot;&gt;''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.&lt;/ref&gt; || 70 (150){{Citation needed|date=May 2016}} || 153 (5)&lt;ref name= Davies/&gt; || No
|-
| 6 || [[Emperor penguin]] ||''Aptenodytes forsteri''|| 31.5 (69)&lt;ref name= Handbook1/&gt;&lt;ref name= Penguin&gt;Marion, Remi, ''Penguins: A Worldwide Guide''. Sterling Publishing Co. (1999), {{ISBN|0-8069-4232-0}}&lt;/ref&gt; || 46 (100)&lt;ref name= Handbook1/&gt; || 114 (3.7)&lt;ref name= Handbook1/&gt; || No
|-
| 7 || [[Greater rhea]] ||''Rhea americana''|| 23 (51)&lt;ref name = &quot;CRC&quot;/&gt; || 40 (88)&lt;ref name= Handbook1/&gt; || 134 (4.4)&lt;ref name= Davies/&gt; || No
|-
| 8 || [[Domestic turkey|Domestic turkey/wild turkey]] ||''Meleagris gallopavo''|| 13.5 (29.8) &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/how-big-turkeys-were-then-and-now-2015-11|title=The turkeys we eat today weigh twice as much as they did a few decades ago|first=Tanya Lewis, Lydia|last=Ramsey|website=Business Insider}}&lt;/ref&gt; || 39 (86)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://extension.illinois.edu/turkey/turkey_facts.cfm|title=Turkey Facts - Turkey for Holidays - University of Illinois Extension|website=extension.illinois.edu|access-date=2 September 2022|archive-date=8 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180708042633/http://extension.illinois.edu/turkey/turkey_facts.cfm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|| 100 - 124.9 (3.3 – 4.1){{Citation needed|date=May 2016}} || Yes
|-
| 9 || [[Dwarf cassowary]] ||''Casuarius bennetti''|| 19.7 (43)&lt;ref name= Davies/&gt; || 34 (75)&lt;ref name= Davies/&gt; || 105 (3.4){{Citation needed|date=May 2016}} || No
|-
| 10 || [[Lesser rhea]] ||''Rhea pennata''|| 19.6 (43)&lt;ref name= Davies/&gt; || 28.6 (63)&lt;ref name= Davies/&gt; || 96 (3.2)&lt;ref name= Handbook1/&gt; || No
|-
| 11 || [[Mute swan]] ||''Cygnus olor''|| 11.87 (26.2) || 23 (51) || 100-130 (3.3 - 4.3)&lt;ref name=&quot;Hoyo, J 1996&quot;/&gt; || Yes
|-
| 12 || [[Great bustard]] ||''Otis tarda''|| 10.6 (23.4){{Citation needed|date=May 2016}} || 21 (46)&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; || 115 (3.8){{Citation needed|date=May 2016}} || Yes
|-
| 13 || [[King penguin]] ||''Aptenodytes patagonicus''|| 13.6 (30)&lt;ref name= Handbook1/&gt;&lt;ref name = Penguin/&gt; || 20 (44)&lt;ref&gt;[http://www.authorstream.com/Presentation/dawnvea09-169623-Leopard-Seals-group-Penguin-Slideshow-g-Entertainment-ppt-powerpoint/ Leopard Seals Group Penguin Slideshow Ppt Presentation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180218024251/http://www.authorstream.com/Presentation/dawnvea09-169623-Leopard-Seals-group-Penguin-Slideshow-g-Entertainment-ppt-powerpoint/ |date=18 February 2018 }}. Authorstream.com (31 March 2009)&lt;/ref&gt; || 92 (3){{Citation needed|date=May 2016}} || No
|-
| 14 || [[Kori bustard]] ||''Ardeotis kori''|| 11.4 (25.1)&lt;ref name= Handbook1/&gt; || 20 (44.1){{Citation needed|date=May 2016}} || 150 (5)&lt;ref name= Handbook1/&gt; || Yes
|-
| 15 || [[Trumpeter swan]] ||''Cygnus buccinator''|| 11.6 (25.1) || 17.2 (38) || 138 - 165 (4.5 - 5.4) || Yes
|-
| 16 || [[Wandering albatross]] ||''Diomedea exulans''|| 11.9 (24) || 16.1 (38)&lt;ref&gt;Wood, Gerald (1983). The Guinness Book of Animal Facts and Feats. {{ISBN|978-0-85112-235-9}}.&lt;/ref&gt; || 107 - 135 (3.5 - 4.4) || Yes
|-
| 17 || [[Whooper swan]] ||''Cygnus cygnus''|| 11.4 (25) || 15.5 (32) || 140 - 165 (4.5 - 5.4) || Yes
|-
| 18 || [[Dalmatian pelican]] ||''Pelecanus crispus''|| 11.5 (25) || 15 (33.1){{Citation needed|date=May 2016}} || 183 (6){{Citation needed|date=May 2016}} || Yes
|-
| 19 || [[Andean condor]] ||''Vultur gryphus''|| 11.3 (25)&lt;ref name=&quot;Hoyo, J 1996&quot;&gt;del Hoyo, J; Elliot, A; Sargatal, J (1996). Handbook of the Birds of the World 3. Barcelona: Lynx Edicions. {{ISBN|84-87334-20-2}}.&lt;/ref&gt; || 14.9 (33)&lt;ref name=&quot;Hoyo, J 1996&quot;/&gt; || 100 - 130 (3.3 - 4.3)&lt;ref name=&quot;Hoyo, J 1996&quot;/&gt; || Yes
|}

===Amphibians (Amphibia)===
[[File:Andrias japonicus cropped.jpg|thumb|A [[giant salamander]], the largest living [[amphibian]].]]
The largest living [[amphibian]] is the [[South China giant salamander]] (''Andrias sligoi''). Formerly considered [[conspecific]] with the [[Chinese giant salamander]] (''A. davidianus''), the maximum size of this nearly human-sized river-dweller is {{convert|64|kg|lb|abbr=on}} and almost {{convert|1.83|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; Before [[amniote]]s became the dominant [[tetrapod]]s, several giant amphibian proto-tetrapods existed and were certainly the dominant animals in their ecosystems. The largest known was the [[crocodile]]-like ''[[Prionosuchus]]'', which reached a length of {{convert|9|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Cox, C. B. |author2=Hutchinson, P. |year=1991 |title=Fishes and amphibians from the Late Permian Pedrado Fogo Formation of northern Brazil |journal=Palaeontology |volume=34 |pages=561–573 |id={{INIST|19854877}} |url=http://palaeontology.palass-pubs.org/pdf/Vol%2034/Pages%20561-573.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324051815/http://palaeontology.palass-pubs.org/pdf/Vol%2034/Pages%20561-573.pdf |archive-date=24 March 2012 }}&lt;/ref&gt;

;Frogs ([[Frog|Anura]])
[[File:Cane-toad.jpg|thumb|The massive and destructive [[cane toad]] ranks as the largest toad in the world.]]
:The largest member of the largest order of [[amphibian]]s is the African [[goliath frog]] (''Conraua goliath''). The maximum size this species is verified to attain is a weight of {{convert|3.8|kg|lb|abbr=on}} and a snout-to-vent length of {{convert|39|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The largest of the [[toad]]s, the [[cane toad]] (''Rhinella marina''), is also the second largest member of the frog order. This infamous, often invasive species can grow to maximum mass of {{convert|2.65|kg|lb|abbr=on}} and measure a maximum of {{convert|33|cm|in|abbr=on}} from snout-to-vent.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; Rivaling the previous two species, the [[African bullfrog]] (''Pyxicephalus adspersus'') can range up to a weight of {{convert|2|kg|lb|abbr=on}} and {{convert|25.5|cm|in|abbr=on}} from snout to vent.&lt;ref&gt;[http://www.honoluluzoo.org/african_bullfrog.htm African Bullfrog]. Honoluluzoo.org {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110903062023/http://www.honoluluzoo.org/african_bullfrog.htm |date=3 September 2011 }}&lt;/ref&gt; Another large frog is the largest frog in [[North America]], the [[American bullfrog]], which can reach weights of up to {{convert|0.8|kg|lb|abbr=on}} and snout-to-vent-length (SVL) of {{convert|20|cm|in|abbr=on}}. However, the toad ''[[Beelzebufo ampinga]]'', found in fossil from the [[Cretaceous]] era in what is now Madagascar, was estimated to grow to {{convert|41|cm|in|abbr=on}} long and weigh up to {{convert|4.5|kg|lb|abbr=on}}, making it the largest frog ever known.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080220010642/http://news.nationalgeographic.com/news/2008/02/080218-giant-frog.html Giant &quot;Frog From Hell&quot; Fossil Found in Madagascar]. News.nationalgeographic.com (28 October 2010)&lt;/ref&gt; But in more recent studies, animals of this species have been estimated to have grown to at least {{convert|23.2|cm|in|1|abbr=on}} (snout-vent length), which is around the size a modern [[African bullfrog]] can reach.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Evans |first1=Susan E. |last2=Groenke |first2=Joseph R. |last3=Jones |first3=Marc E. H. |last4=Turner |first4=Alan H. |last5=Krause |first5=David W. |title=New Material of Beelzebufo, a Hyperossified Frog (Amphibia: Anura) from the Late Cretaceous of Madagascar |journal=PLOS ONE |date=28 January 2014 |volume=9 |issue=1 |pages=e87236 |doi=10.1371/journal.pone.0087236 |pmid=24489877 |pmc=3905036 |bibcode=2014PLoSO...987236E |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;  The largest [[Hylidae|tree frog]] is the Australasian [[white-lipped tree frog]] (''Litoria infrafrenata''), the females of which can reach a length of {{convert|14|cm|in|abbr=on}} from snout to vent and can weigh up to {{convert|115|g|oz|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.theanimalfiles.com/amphibians/frogs/white_lipped_tree_frog.html White Lipped Tree Frog]. The Animal Files&lt;/ref&gt; The family Leptodactylidae, one of the most diverse anuran families, also has some very large members. The largest is the [[Surinam horned frog]] (''Ceratophrys cornuta''), which can reach {{convert|20|cm|in|abbr=on}} in length from snout to vent and weigh up to {{convert|0.48|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://bullafina.com/video/videos/dCN4QaGtDoE/1/1/-leptodactylidae/Surinam-horned-frog-(Ceratophrys-cornuta) Surinam horned frog (Ceratophrys cornuta) – Videos Peru – Peru Videos]. Bullafina.com (11 June 2008) {{dead link|date=May 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt; While not quite as large as ''Ceratophrys cornuta'', ''[[Leptodactylus pentadactylus]]'' is often heavier; it can reach {{convert|18.5|cm|in|abbr=on}} long and weigh {{convert|0.60|kg|lb|abbr=off}}. The largest [[Dendrobatidae|dendrobatid]] is the Colombian [[golden poison frog]] (''Phyllobates terribilis''), which can attain a length of {{convert|6|cm|in|abbr=on}} and nearly {{convert|28.3|g|oz|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100207174351/http://animals.nationalgeographic.com/animals/amphibians/golden-poison-dart-frog/ Golden Poison Dart Frogs, Golden Poison Dart Frog Pictures, Golden Poison Dart Frog Facts]. Animals.nationalgeographic.com&lt;/ref&gt; Most frogs are classified under the suborder [[Neobatrachia]], although nearly 200 species are part of the suborder [[Mesobatrachia]], or ancient frogs. The largest of these are the little-known ''[[Brachytarsophrys]]'' or Karin Hills frogs, of South Asia, which can grow to a maximum snout-to-vent length of {{convert|17|cm|in|abbr=on}} and a maximum weight of {{convert|0.54|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref&gt;Zweifel, Richard G. (1998). Cogger, H. G. and Zweifel, R. G.. ed. ''Encyclopedia of Reptiles and Amphibians''. San Diego: Academic Press. {{ISBN|0-12-178560-2}}.&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Rank
!Binomial name
!Maximum mass
!Maximum snout-vent length
!Family
|-
|1
|[[Goliath frog|Conraua goliath]]
|3.3kg (7.3lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Goliath Frog {{!}} San Diego Zoo Animals &amp; Plants |url=https://animals.sandiegozoo.org/animals/goliath-frog |access-date=2024-09-23 |website=animals.sandiegozoo.org}}&lt;/ref&gt;
|35cm (14 in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[Conraua|Conrauidae]]
|-
|2
|[[Calyptocephalella|Calyptocephalella gayi]]
|3kg (6.6lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-12-19 |title=Helmeted Water Toad (Calyptocephalella gayi) - |url=https://gonefroggin.com/2016/12/19/helmeted-water-toad-calyptocephalella-gayi/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|32cm (12.5in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[Calyptocephalellidae|Calyptocephalella]]
|-
|3
|[[Telmatobius macrostomus]]
|2kg (5lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Junín Giant Frog (Telmatobius macrostomus) |url=https://www.inaturalist.org/taxa/135145-Telmatobius-macrostomus |access-date=2024-09-23 |website=iNaturalist |language=en}}&lt;/ref&gt;
|30cm (12in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[Telmatobius|Telmatobiidae]]
|-
|4
|[[Blyth's river frog|Limnonectes blythii]]
|1.8kg (3.8lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Blyth's River Frog (Limnonectes blythii) |url=https://uk.inaturalist.org/taxa/25938-Limnonectes-blythii |access-date=2024-09-23 |website=iNaturalist United Kingdom |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|25cm (10in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[Dicroglossidae]]
|-
|5
|[[Cane toad|Rhinella marina]]
|1.5kg (3.3lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pacific |first=Aquarium of the |title=Cane Toad |url=https://www.aquariumofpacific.org/onlinelearningcenter/species/cane_toad/#:~:text=sides,%20and%20legs.-,Females%20are%20about%2010-18%20cm%20(4-7%20in,the%20size%20of%20their%20mouths. |access-date=2024-09-23 |website=www.aquariumofpacific.org |language=en}}&lt;/ref&gt;
|23cm (9.4in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[True toad|Bufonidae]]
|-
|6
|[[African bullfrog|Pyxicephalus adspursus]]
|1.4kg (3lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=African bullfrog |url=https://kids.britannica.com/kids/article/African-bullfrog/601948 |access-date=2024-09-23 |website=Britannica Kids |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|22cm (9in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[Pyxicephalidae]]
|-
|7
|[[Leptodactylus fallax|Leptodactylus falax]]
|1kg (2.2b)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mountain Chicken |url=https://stlzoo.org/animals/amphibians/frogs-toads/mountain-chicken#:~:text=Mountain%20chickens%20are%20frogs!,they%20secrete%20for%20their%20eggs. |access-date=2024-09-23 |website=Saint Louis Zoo |language=en}}&lt;/ref&gt;
|22cm (9in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[Leptodactylidae]]
|-
|8
|[[American bullfrog|Lithobates catesbeianus]]
|0.8kg (1.7lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2010-10-10 |title=American Bullfrog {{!}} National Geographic |url=https://www.nationalgeographic.com/animals/amphibians/facts/american-bullfrog |access-date=2024-09-23 |website=Animals |language=en}}&lt;/ref&gt;
|20cm (8in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[True frog|Ranidae]]
|-
|9
|[[Surinam horned frog|Ceratophrys cornuta]]
|0.5kg (1.1lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.theanimalfacts.com/amphibians/surinam-horned-frog/ |access-date=2024-09-23 |website=www.theanimalfacts.com}}&lt;/ref&gt;
|20cm (8in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[Ceratophryidae]]
|-
|10
|[[Smoky jungle frog|Lepdodactylus pentadactylus]]
|0.4kg (0.8lb)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Smoky Jungle Frog |url=https://binderparkzoo.org/animal/smoky-jungle-frog/ |access-date=2024-09-23 |website=Binder Park Zoo |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|17cm (7in)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|[[Leptodactylidae|Leptodacylidae]]
|}
:
;Caecilians ([[Gymnophiona]])
:The largest of the worm-like [[caecilians]] is the Colombian Thompson's caecilian (''[[Caecilia thompsoni]]''), which reaches a length of {{convert|1.5|m|ft|abbr=on}}, a width of about {{convert|4.6|cm|in|abbr=on}} and can weigh up to about {{convert|1|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Salamanders ([[Urodela]])
:Besides the previously mentioned Chinese and South China giant salamanders, the closely related [[Japanese giant salamander]] (''Andrias japonicus'') is also sometimes cited as the largest living amphibian, but salamanders of a greater size than {{convert|1.53|m|ft|abbr=on}} and {{convert|36|kg|lb|abbr=on}} have never been verified for this species. Another giant of the amphibian world is the North American [[hellbender]] (''Cryptobranchus alleganiensis''), which can measure up to {{convert|0.76|m|ft|abbr=on}}. The recently described [[Siren reticulata|reticulated siren]] of the southeastern United States rivals the hellbender in size, although it is more lean in build.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/extinction-countdown/swampy-thing-the-giant-new-salamander-species-discovered-in-florida-and-alabama/|title=Swampy Thing: The Giant New Salamander Species Discovered in Florida and Alabama|last=Platt|first=John R.|website=Scientific American Blog Network|language=en|access-date=19 December 2018}}&lt;/ref&gt; The largest of the newts is the [[Iberian ribbed newt]] (''Pleurodeles waltl''), which can grow up to {{convert|30|cm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20080720131540/http://www.buzzle.com/articles/the-largest-newt-as-a-pet.html The Largest Newt As a Pet]}}. Buzzle.com&lt;/ref&gt;

===Fish===
{{main|List of largest fish}}

==Invertebrate chordates==

===Tunicates (Tunicata)===
{{further|Tunicata}}
The largest tunicate is ''[[Synoicum pulmonaria]]'', found at depths of {{convert|20|and|40|m|ft|0}}, and are up to 14 centimetres (6&amp;nbsp;in) in diameter. It is also present in the northwestern Atlantic Ocean, around the coasts of Greenland and Newfoundland, but is less common here than in the east, and occurs only at depths between {{convert|10|and|13|m|ft|0}}.&lt;ref name=DORIS&gt;{{cite web |url=http://doris.ffessm.fr/fiche2.asp?fiche_numero=2797 |title=''Synoicum pulmonaria'' (Ellis &amp; Solander, 1786) |author1=André, Frédéric |author2=Tourenne, Murielle |author3=Foveau, Aurélie |date=8 August 2011 |publisher=DORIS |language=fr |access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;

;Entergonas ([[Enterogona]])
:The largest entergona is ''[[Synoicum pulmonaria]]'' it is usually found at depths between about {{convert|20|and|40|m|ft|0}} and can grow to over a metre (yard) in length. It is also present in the northwestern Atlantic Ocean, around the coasts of Greenland and Newfoundland, but is less common here than in the east, and occurs only at depths between {{convert|10|and|13|m|ft|0}}.&lt;ref name=DORIS /&gt;
;Pleurogonas ([[Pleurogona]])
:The largest pleurogona is ''[[Pyura pachydermatina]]'' .&lt;ref name=Lambert&gt;{{cite journal |author1=Lambert, Gretchen |author2=Lambert, Charles C. |year=1996 |title=Spicule Formation in the New Zealand Ascidian ''Pyura pachydermatina'' (Chordata, Ascidiacea) |journal=Connective Tissue Research |volume=34 |issue=4 |pages=263–269 |doi=10.3109/03008209609005270|pmid=9084635 }}&lt;/ref&gt; In colour it is off-white or a garish shade of reddish-purple. The stalk is two thirds to three quarters the length of the whole animal which helps distinguish it from certain [[Invasive species|invasive]] tunicates not native to New Zealand such as ''[[Styela clava]]'' and ''[[Pyura stolonifera]]''.&lt;ref name=MPI&gt;{{cite web |url=http://www.biosecurity.govt.nz/pests/pyura |title=''Pyura'' |work=Biosecurity in New Zealand |publisher=Ministry for Primary Industries, New Zealand Government |access-date=19 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130209200618/http://www.biosecurity.govt.nz/pests/pyura |archive-date=9 February 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; It is one of the largest species of tunicates and can grow to over a metre (yard) in length.&lt;ref name=Ruppert&gt;{{cite book |title=Invertebrate Zoology |url=https://archive.org/details/isbn_9780030259821 |edition=7th |last1=Ruppert |first1=Edward E. |last2=Fox |first2=Richard, S. |last3=Barnes |first3=Robert D. |year=2004 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-81-315-0104-7 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780030259821/page/941 941] }}&lt;/ref&gt;
;Aspiraculates ([[Aspiraculata]])
:The largest aspiraculate is ''[[Oligotrema]]'' large and surrounded by six large lobes; the cloacal syphon is small. They live exclusively in deep water and range in size from less than one inch (2 cm) to 2.4 inches (6 cm).

====Thaliacea====
[[File:Pyrosoma_atlanticum.JPG|thumb|right|The ''[[Pyrosoma atlanticum]]'' is the largest thaliacean.]]
The largest [[thaliacea]]n, ''[[Pyrosoma atlanticum]]'', is cylindrical and can grow up to 60&amp;nbsp;cm (2&amp;nbsp;ft) long and 4–6&amp;nbsp;cm wide. The constituent [[zooid]]s form a rigid tube, which may be pale pink, yellowish, or bluish. One end of the tube is narrower and is closed, while the other is open and has a strong diaphragm. The outer surface or test is gelatinised and dimpled with backward-pointing, blunt processes. The individual zooids are up to {{cvt|8.5|mm|in}} long and have a broad, rounded branchial sac with [[gill]] slits. Along the side of the branchial sac runs the [[endostyle]], which produces [[mucus]] filters. Water is moved through the gill slits into the centre of the cylinder by [[Cilium|cilia]] pulsating rhythmically. [[Plankton]] and other food particles are caught in mucus filters in the processes as the colony is propelled through the water. ''P. atlanticum'' is bioluminescent and can generate a brilliant blue-green light when stimulated.&lt;ref name=JelliesZone/&gt;&lt;ref&gt;[http://species-identification.org/species.php?species_group=zmns&amp;id=588 ''Pyrosoma atlanticum''] Marine Species Identification Portal. Retrieved 11 November 2011.&lt;/ref&gt;

;Doliolida ([[Doliolida]])
:The largest doliolida is ''[[Doliolida]]'' &lt;ref&gt;[http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=137212 Doliolida] World Register of Marine Species. Retrieved 17 November 2011.&lt;/ref&gt; The doliolid body is small, typically 1–2&amp;nbsp;cm long, and barrel-shaped; it features two wide [[siphon]]s, one at the front and the other at the back end, and eight or nine circular [[muscle]] strands reminiscent of barrel bands. Like all [[tunicate]]s, they are [[filter feeder]]s. They are free-floating; the same forced flow of water through their bodies with which they gather [[plankton]] is used for propulsion - not unlike a tiny [[ramjet]] engine. Doliolids are capable of quick movement. They have a complicated [[biological life cycle|lifecycle]] consisting of sexual and asexual generations. They are nearly exclusively tropical animals, although a few species are found as far north as northern [[California]].{{Citation needed|date=January 2021}}
;Salps ([[Salpida]])
:The largest salp is ''[[Cyclosalpa bakeri]]'' 15cm (6ins) long. There are openings at the anterior and posterior ends of the cylinder which can be opened or closed as needed. The bodies have seven transverse bands of muscle interspersed by white, translucent patches. A stolon grows from near the endostyle (an elongated glandular structure producing mucus for trapping food particles). The stolon is a ribbon-like organ on which a batch of aggregate forms of the animal are produced by [[budding]]. The aggregate is the second, colonial form of the salp and is also gelatinous, transparent and flabby. It takes the shape of a radial whorl of individuals up to about 20cm (4in) in diameter. It is formed of approximately 12 [[zooid]]s linked side by side in a shape that resembles a crown.&lt;ref name=JelliesZone&gt;[http://jellieszone.com/pelagic-tunicates/cyclosalpa-bakeri/ ''Cyclosalpa bakeri'' - Ritter, 1905] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160321094842/http://jellieszone.com/pelagic-tunicates/cyclosalpa-bakeri/ |date=21 March 2016 }} JelliesZone, by David Wrobel. Retrieved 10 April 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Salps&gt;[http://jellieszone.com/pelagic-tunicates/ Pelagic Tunicates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160623020144/http://jellieszone.com/pelagic-tunicates/ |date=23 June 2016 }} JelliesZone, by David Wrobel. Retrieved 10 April 2016.&lt;/ref&gt; are largest thetyses: ''[[Thetys vagina]]'' Individuals can reach up to {{convert|30|cm|in|abbr=on}} long.{{Citation needed|date=January 2021}}
;Larvaceans ([[Larvacea]])
:The largest larvacean is ''[[Larvacea|Appendicularia]]'' {{convert|1|cm|abbr=on}} in body length (excluding the tail).{{Citation needed|date=January 2021}}

===Cephalochordates (Leptocardii)===
{{further|Leptocardii}}
The largest lancelet is the [[Branchiostoma lanceolatum|European lancelet]] (''Branchiostoma lanceolatum'') &quot;primitive fish&quot;. It can grow up to 6&amp;nbsp;cm (2.5&amp;nbsp;in) long.&lt;ref&gt;[http://species-identification.org/species.php?species_group=zmns&amp;id=589 ''Branchiostoma lanceolatum''] Marine Species Information Portal. Retrieved 14 November 2011.&lt;/ref&gt;

==Invertebrate non-chordates==

===Echinoderms (Echinodermata)===
[[Image:Reef1118 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|thumb|At up to {{convert|3|m|ft|abbr=on}} long, the sea cucumber ''[[Synapta maculata]]'' is the longest known echinoderm.]]
The largest species of [[echinoderm]] in terms of bulk is probably the [[starfish]] species ''[[Thromidia gigas]]'', of the class [[Asteroidea]], which reaches a weight of over {{convert|6|kg|lb|abbr=on}},&lt;ref name=&quot;Mah Largest&quot;&gt;{{cite web |url=http://echinoblog.blogspot.fr/2008/07/what-are-worlds-largest-starfish.html |title=What Are the World's LARGEST Starfish? |last1=Mah |first1=Christopher |date= 27 July 2008|website=The Echinoblog }}&lt;/ref&gt; but it might be beaten by some giant sea cucumbers such as ''[[Thelenota anax]]''. However, at a maximum span of {{convert|63|cm|in|abbr=on}}, ''Thromidia gigas'' is quite a bit shorter than some other echinoderms.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The longest echinoderm known is the conspicuous sea cucumber ''[[Synapta maculata]]'', with a slender body that can extend up to {{convert|3|m|ft|abbr=on}}. In comparison, the biggest sea star is the brisingid sea star ''[[Midgardia xandaros]]'', reaching a span of {{convert|1.4|m|ft|abbr=on}}, despite being quite slender.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; ''[[Evasterias echinosoma]]'' is another giant echinoderm and can measure up to {{convert|1|m|ft|abbr=on}} across and weigh {{convert|5.1|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

;Crinoids ([[Crinoidea]])
:The largest species of [[crinoid]] is the unstalked feather-star ''[[Heliometra glacialis]]'', reaching a total width of {{convert|78|cm|in|abbr=on}} and an individual arm length of {{convert|35|cm|in|abbr=on}}. A width of {{convert|91.4|cm|in|abbr=on}} was claimed for one unstalked feather-star but is not confirmed.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The genus ''[[Metacrinus]]'' has a stalk span of {{convert|61|cm|in|abbr=on}} but, due to its bulk and multiple arms, it is heavier than ''[[Heliometra]]''.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; In the past, [[crinoids]] grew much larger, and stalk lengths up to {{convert|40|m|ft|abbr=on}} have been found in the fossil record.&lt;ref&gt;Ponsonby, David and Dussart, George ''The Anatomy of the Sea'', Raincoast Books (2005) {{ISBN|0-8118-4633-4}} p. 129&lt;/ref&gt;
;Sea urchins and allies ([[Echinoidea]])
:The largest [[sea urchin]] is the species ''[[Sperosoma giganteum]]'' from the deep northwest Pacific Ocean, which can reach a [[Test (biology)|shell]] width of about {{convert|30|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name=echino&gt;{{cite book|title=Echinoderms - Starfish, Urchins, and Other Echinoderms|author=Gilpin, D.|year=2006|page=[https://archive.org/details/starfishurchinso0000gilp/page/41 41]|publisher=Capstone |isbn=978-0-7565-1611-6|url=https://archive.org/details/starfishurchinso0000gilp/page/41}}&lt;/ref&gt; Another deep sea species ''[[Hygrosoma hoplacantha]]'' is only slightly smaller.&lt;ref name=echino/&gt; The largest species found along the North America coast is the Pacific [[red sea urchin]] (''Mesocentrotus franciscanus'') where the shell can reach {{convert|19|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Strongylocentrotus franciscanus|url=http://animaldiversity.org/accounts/Strongylocentrotus_franciscanus/|publisher=Animal Diversity Web|access-date=2 December 2016}}&lt;/ref&gt; If the spines enter into count, the biggest species may be a [[Diadematidae]] like ''[[Diadema setosum]]'', with a test up to {{convert|10|cm|in|abbr=on}} only, but its spines can reach up to {{convert|30|cm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Long-spined black sea urchin|url=http://www.wildsingapore.com/wildfacts/echinodermata/echinoidea/urchin/diadema.htm|publisher=Wild Singapore|access-date=2 December 2016}}&lt;/ref&gt;
;Sea cucumbers ([[Holothuroidea]])
:The bulkiest species of [[sea cucumber]] are ''[[Stichopus|Stichopus variegatus]]'' and ''[[Thelenota anax]]'', weighing several pounds, being about {{convert|21|cm|in|abbr=on}} in diameter, and reaching a length of {{convert|1|m|ft|abbr=on}} when fully extended. ''[[Synapta maculata]]'' can reach an extended length of {{convert|3|m|ft|abbr=on}}, but is extremely slender (3-5cm) and weigh much less than Stichopodids.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Brittle stars ([[Ophiuroidea]])
:The largest known specimen of [[brittle star]] is the basket star ''[[Gorgonocephalidae|Astrotoma]] agassizii''. This species can grow to have a span of {{convert|1|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; Sometimes, ''Gorgonocephalus stimpsoni'' is considered the largest but the maximum this species is can measure {{convert|70|cm|in|abbr=on}} and a disk diameter of about {{convert|14.3|cm|in|abbr=on}}. Outside from [[Euryalida|euryalids]], the biggest ophiurid brittle star may be ''[[Ophiopsammus maculata]]'' (6–7 inches).&lt;ref name=&quot;Mah brittle&quot;&gt;{{cite web |url=http://echinoblog.blogspot.fr/2009/04/the-worlds-biggest-brittle-stars.html |title=The World's BIGGEST Brittle Stars! |last1=Mah |first1=Christopher |date= 27 April 2009|website=The Echinoblog }}&lt;/ref&gt;
;Sea stars ([[Asteroidea]])
:The heaviest sea star is ''[[Thromidia gigas]]'' from the [[Indo-Pacific]], which can surpass {{convert|6|kg|lb|abbr=on}} in weight, but only has a diameter of about {{convert|65|cm|ft|abbr=on}}.&lt;ref name=&quot;Mah Largest&quot;/&gt;&lt;ref name=echino/&gt; Despite its relatively small disk and weight, the long slender arms of ''[[Midgardia xandaros]]'' from the [[Gulf of California]] makes it the sea star with the largest diameter at about {{convert|4.5|ft|m|abbr=on|order=flip}}.&lt;ref name=echino/&gt; ''[[Mithrodia clavigera]]'' may also become wider than {{convert|1|m|in|abbr=on}} in some cases, with stout arms.{{citation needed|date=December 2016}}

===Flatworms (Platyhelminthes)===
{{further|Platyhelminthes}}
;Monogenean flatworms ([[Monogenea]])
:The largest known members of this group of very small parasites are among the genus of [[capsalids]], ''[[Listrocephalos]]'', reaching a length of {{convert|2|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.actaparasitologica.pan.pl/archive/PDF/Kearn.pdf|title=Neoentobdella gen. nov for species of Entobdella Blainville in Lamarck, 1818 (Monogenea, Capsalidae, Entobdellinae) from stingray hosts, with descriptions of two new species|journal=Acta Parasitologica|year= 2005|volume=50|issue=1|pages=32–48}}&lt;/ref&gt;
;Flukes ([[Trematoda]])
:The largest known species of [[Trematoda|fluke]] is ''[[Fasciolopsis buski]]'', which most often attacks [[human]]s and [[livestock]]. One of these flukes can be up to {{convert|7.5|cm|in|abbr=on}} long and {{convert|2|cm|in|abbr=on}} thick.&lt;ref&gt;[http://dpd.cdc.gov/dpdx/html/Fasciolopsiasis.htm DPDx – Fasciolopsiasis]. Dpd.cdc.gov {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110927063213/http://dpd.cdc.gov/dpdx/html/Fasciolopsiasis.htm |date=27 September 2011 }}&lt;/ref&gt;
;Tapeworms ([[Cestoda]])
:The largest known species of [[tapeworm]] is the whale tapeworm, ''[[Polygonoporus giganticus]]'', which can grow to over {{convert|30|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref name=&quot;time-1957&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20080627143218/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,809356-1,00.html The Persistent Parasites]. [[Time Magazine]] (8 April 1957)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hargis&quot;&gt;Hargis, William J. [http://spo.nwr.noaa.gov/tr25opt.pdf Parasitology and pathology of marine organisms of the world ocean] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111015132455/http://spo.nwr.noaa.gov/tr25opt.pdf |date=15 October 2011 }}. [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] (1985)&lt;/ref&gt;

===Segmented worms (Annelida)===
The largest of the [[segmented worm]]s (including earthworms, leeches, and polychaetes) is the [[Microchaetus rappi|African giant earthworm]] (''Microchaetus rappi''). Although it averages about {{convert|1.36|m|ft|abbr=on}} in length, this huge worm can reach a length of as much as {{convert|6.7|m|ft|abbr=on}} and can weigh over {{convert|1.5|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.wormdigest.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=102&amp;Itemid=2 The Mighty Worm]. Worm Digest (2 October 2005) {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090219141951/http://www.wormdigest.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=102&amp;Itemid=2 |date=19 February 2009 }}&lt;/ref&gt; Only the [[giant Gippsland earthworm]], ''Megascolides australis'', and a few giant [[polychaete]]s, including the notorious ''[[Eunice aphroditois]]'', reach nearly comparable sizes, reaching {{convert|4|and|3.6|m|ft|abbr=on}}, respectively.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

===Ribbon worms (Nemertea)===
The largest [[nemertean]] is the [[bootlace worm]], ''Lineus longissimus''. A specimen found washed ashore on a beach in [[St. Andrews]], [[Scotland]] in 1864 was recorded at a length of {{convert|55|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[[Mark Carwardine|Carwardine, M.]] 1995. ''The Guinness Book of Animal Records''. Guinness Publishing. p. 232.&lt;/ref&gt;

===Mollusks (Mollusca)===
[[File:Giant squid melb aquarium03.jpg|thumb|320px|A {{convert|7|m|ft|abbr=on}} giant squid, the second largest of all invertebrates, encased in ice in the [[Melbourne Aquarium]].]]
Both the largest mollusks and the largest of all [[invertebrate]]s (in terms of mass) are the largest squids. The [[colossal squid]] (''Mesonychoteuthis hamiltoni'') is projected to be the largest invertebrate.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070225081846/http://news.nationalgeographic.com/news/2007/02/070222-squid-pictures.html Photo in the News: Colossal Squid Caught off Antarctica]. News.nationalgeographic.com (28 October 2010)&lt;/ref&gt; Current estimates put its maximum size at {{convert|12|to|14|m|ft|abbr=on}} long and {{convert|750|kg|lb|abbr=on}},&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unmuseum.org/colossalsquid.htm|title=The UnMuseum - The Colossal Squid|website=www.unmuseum.org|access-date=14 June 2017}}&lt;/ref&gt; based on analysis of smaller specimens. In 2007, authorities in New Zealand announced the capture of the largest known colossal squid specimen. It was initially thought to be {{convert|10|m|ft|abbr=on}} and {{convert|450|kg|lb|abbr=on}}. It was later measured at {{convert|4.2|m|ft|abbr=on}} long and {{convert|495|kg|lb|abbr=on}} in weight. The mantle was {{convert|2.5|m|ft|abbr=on}} long when measured.&lt;ref name=&quot;NZ_Herald_10430435&quot;&gt;Kathy Marks. [http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&amp;objectid=10430435 NZ's colossal squid to be microwaved] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929125549/http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&amp;objectid=10430435 |date=29 September 2007 }}. [[The New Zealand Herald]] (23 March 2007)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://squid.tepapa.govt.nz/the-squid-files/article/how-big-is-the-colossal-squid|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217062907/http://squid.tepapa.govt.nz/the-squid-files/article/how-big-is-the-colossal-squid|url-status=dead|archive-date=17 December 2008|website=Te papa|title=How big is the colossal squid?}}&lt;/ref&gt;

The [[giant squid]] (''Architeuthis dux'') was previously thought to be the largest squid, and while it is less massive and has a smaller mantle than the colossal squid, it may exceed the colossal squid in overall length including tentacles. One giant squid specimen that washed ashore in 1878 in [[Newfoundland (island)|Newfoundland]] reportedly measured {{convert|16.8|m|ft|abbr=on}} in total length (from the tip of the mantle to the end of the long tentacles), head and body length {{convert|6.1|m|ft|abbr=on}}, {{convert|4.6|m|ft|abbr=on}} in circumference at the thickest part of mantle, and weighed about {{convert|900|kg|lb|abbr=on}}. This specimen is still often cited as the largest invertebrate that has ever been examined.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://marinebio.org/species.asp?id=156 Giant Squids, Architeuthis dux]. Marinebio.org&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100116185537/http://animals.nationalgeographic.com/animals/invertebrates/giant-squid Giant Squid, Giant Squid Pictures, Giant Squid Facts]. Animals.nationalgeographic.com (4 December 2006)&lt;/ref&gt; However, no animals approaching this size have been scientifically documented and, according to giant squid expert [[Steve O'Shea]], such lengths were likely achieved by greatly stretching the two tentacles like elastic bands.&lt;ref name=OShea&gt;O'Shea, S. 2003. [http://www.tonmo.com/science/public/giantsquidfacts.php &quot;Giant Squid and Colossal Squid Fact Sheet&quot;.] The Octopus News Magazine Online.&lt;/ref&gt;

;Aplacophorans (Aplacophora)
:The largest known of these worm-like, shell-less [[mollusk]]s are represented in the genus ''[[Epimenia]]'', which can reach {{convert|30|cm|in|abbr=on}} long. Most aplacophorans are less than {{convert|5|cm|in|abbr=on}} long.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Salvini-Plawen | first1 = L. V. | title = Systematic Revision of the Epimeniidae (Mollusca: Solenogastres) | doi = 10.1093/mollus/63.2.131 | journal = Journal of Molluscan Studies | volume = 63 | issue = 2 | pages = 131–155 | year = 1997 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;
;Chitons (Polyplacophora)
:The largest of the [[chiton]]s is the [[gumboot chiton]], ''Cryptochiton stelleri'', which can reach a length of {{convert|33|cm|in|abbr=on}} and weigh over {{convert|2|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.adfg.alaska.gov/static/species/speciesinfo/_aknhp/Gumboot_Chiton.pdf Gumboot Chiton]. alaska.gov&lt;/ref&gt;
[[File:Giant clam black&amp;white komodo.jpg|thumb|200px|The mouth of a mostly hidden [[giant clam]], the largest bivalve]]
;Bivalves (Bivalvia)
:The largest of the [[bivalve]] [[mollusk]]s is the [[giant clam]], ''Tridacna gigas''. Although even larger sizes have been reported for this passive animal, the top verified size was for a specimen from the [[Great Barrier Reef]]. This creature weighed {{convert|270|kg|lb|abbr=on}}, had an axial length of {{convert|1.14|m|ft|abbr=on}} and depth of {{convert|0.75|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The largest bivalve ever was ''[[Platyceramus platinus]]'', a [[Cretaceous]] giant that reached an axial length of up to 3&amp;nbsp;m (nearly 10&amp;nbsp;ft).&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Kauffman | first1 = E. G. | last2 = Harries | first2 = P. J. | last3 = Meyer | first3 = C. | last4 = Villamil | first4 = T. | last5 = Arango | first5 = C. | last6 = Jaecks | first6 = G. | title = Paleoecology of Giant Inoceramidae (Platyceramus) on a Santonian (Cretaceous) Seafloor in Colorado | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-paleontology_2007-01_81_1/page/64 | journal = Journal of Paleontology | volume = 81 | pages = 64–81 | year = 2007 | doi = 10.1666/0022-3360(2007)81[64:POGIPO]2.0.CO;2 | s2cid = 130048023 }}&lt;/ref&gt;
;Gastropods ([[Gastropoda]])
:The &quot;largest&quot; of this most diverse and successful [[mollusk]] class of [[slug]]s and [[snail]]s can be defined in various ways.
:The living gastropod species that has the largest (longest) shell is ''[[Syrinx aruanus]]'' with a maximum shell length of {{convert|0.91|m|ft|abbr=on}}, a weight of {{convert|18|kg|lb|abbr=on}} and a width of {{convert|96|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;John D. Taylor and Emily A. Glover. [https://web.archive.org/web/20110721184302/http://wamuseum.com.au/dampier/documents/pdf/taylor-glovergiants.pdf Food of giants – field observations on the diet of Syrinx aruanus (Linnaeus, 1758) (Turbinellidae) the largest living gastropod], in F. E. Wells, D. I. Walker and D. S. Jones (eds.) 2003. The Marine Flora and Fauna of Dampier, Western Australia. Western Australian Museum, Perth.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://largestfastestsmartest.co.uk/largest-insects-in-the-world-giant-african-snail/ Largest snails in the world – Giant African snail]. largestfastestsmartest.co.uk&lt;/ref&gt; Another giant species is ''[[Melo amphora]]'', which in a 1974 specimen from Western Australia, measured {{convert|0.71|m|ft|abbr=on}} long, had a maximum girth of {{convert|0.97|m|ft|abbr=on}} and weighed {{convert|16|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
:The largest shell-less gastropod is the giant black [[sea hare]] (''[[Aplysia vaccaria]]'') at {{convert|0.99|m|ft|abbr=on}} in length and almost {{convert|14|kg|lb|abbr=on}} in weight.
:The largest of the land snails is the [[Achatina achatina|giant African snail]] (''Achatina achatina'') at up to {{convert|1|kg|lb|abbr=on}} and {{convert|35|cm|in|abbr=on}} long.
;Cephalopods ([[Cephalopoda]])
:(See [[Cephalopod size]].) While generally much smaller than the giant ''[[Architeuthis]]'' and ''[[Mesonychoteuthis]]'', the largest of the octopuses, the [[Enteroctopus dofleini|giant Pacific octopus]] (''Enteroctopus dofleini''), can grow to be very large. The largest confirmed weight of a giant octopus is {{convert|74|kg|lb|abbr=on}},&lt;ref&gt;{{cite thesis |last1=Cosgrove |first1=James Albert |title=Aspects of the natural history of ''Octopus dofleini'', the giant Pacific octopus |date=1987 |hdl=1828/12155 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; with a {{convert|7|m|ft|abbr=on}} arm span (with the tentacles fully extended) and a head-to-tentacle-tip length of {{convert|3.9|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[Octopus – Species].{{full citation needed|date=November 2021}}&lt;/ref&gt; Specimens have been reported up to {{convert|125|kg|lb|abbr=on}} but are unverified. A weight of 10 - 50kg is a much more common size.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

===Roundworms (Nematoda)===
[[File:Placentonema gigantissima from Dailey 1985.png|thumb|''[[Placentonema gigantissima]]'', the largest roundworm]]
The largest [[roundworm]], ''[[Placentonema gigantissima]]'',&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gubanov |first1=NM |title=Гигантская нематода из плаценты китообразных Placentonema gigantissima nov. gen., nov. sp |trans-title=Giant nematoda from the placenta of Cetacea; Placentonema gigantissima nov. gen., nov. sp |language=ru |journal=Doklady Akademii Nauk SSSR |date=21 April 1951 |volume=77 |issue=6 |pages=1123–1125 |pmid=14822893 |url=http://www.mactode.com/page21/files/Placentonema_gigantissima.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215144805/http://www.mactode.com/page21/files/Placentonema_gigantissima.pdf |archive-date=15 December 2013 }}&lt;/ref&gt; is a [[parasite]] found in the [[placenta]]s of [[sperm whale]]s which can reach up to {{convert|9|m|ft|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;[http://www.nhc.ed.ac.uk/index.php?page=24.25.333.369 Natural History Collections: Nematoda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715210834/http://www.nhc.ed.ac.uk/index.php?page=24.25.333.369 |date=2024-07-15 }}. Nhc.ed.ac.uk&lt;/ref&gt;

===Velvet worms (Onychophora)===
The largest [[Onychophora|velvet worm]] known is Solórzano's velvet worm (''[[Peripatus solorzanoi]]''). An adult female was recorded to have a body length of 22&amp;nbsp;cm (approximately 8.7 in).&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Morera-Brenes|first1=B.|last2=Monge-Nájera|first2=J.|title=A new giant species of placented worm and the mechanism by which onychophorans weave their nets (Onychophora: Peripatidae)|journal=Revista de Biología Tropical|date=2010|volume=58|issue=4|pages=1127–1142|doi=10.15517/rbt.v58i4.5398|pmid=21246983|arxiv=1511.00983|s2cid=6456946}}&lt;/ref&gt;

===Arthropods (Arthropoda)===
[[File:Japanese spider crab.jpg|thumb|200px|[[Japanese spider crab]].]]
The largest arthropod known to have existed is the [[eurypterid]] (sea scorpion) ''[[Jaekelopterus]]'', reaching up to {{convert|2.5|m|ft|abbr=on}} in body length, followed by the millipede relative ''[[Arthropleura]]'' at around {{convert|2.1|m|ft|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Tetlie | first1 = O. E. | last2 = Poschmann | first2 = M. | last3 = Braddy | first3 = S. J. | doi = 10.1098/rsbl.2007.0491 | title = Giant claw reveals the largest ever arthropod | journal = Biology Letters | volume = 4 | issue = 1 | pages = 106–109 | year = 2008 | pmid = 18029297| pmc =2412931 }}&lt;/ref&gt; Among living arthropods, the [[Japanese spider crab]] (''Macrocheira kaempferi'') is the largest in overall size, the record specimen, caught in 1921, had an extended arm span of {{convert|3.8|m|ft|abbr=on}} and weighed about {{convert|19|kg|lb|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The heaviest is the [[American lobster]] (''Homarus americanus''), the largest verified specimen, caught in 1977 off of [[Nova Scotia]] weighed {{convert|20|kg|lb|abbr=on}} and its body length was {{convert|1.1|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The largest land arthropod and the largest land invertebrate is the [[coconut crab]] (''Birgus latro''), up to {{convert|40|cm|ft|abbr=on}} long and weighing up to {{convert|4|kg|lb|abbr=on}} on average. Its legs may span {{convert|1|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

====Arachnids (Arachnida)====
Both spiders and scorpions include contenders for the largest arachnids.
[[File:Heteropoda maxima 1.jpg|thumb|200px|[[Giant huntsman spider]]]]
;Spiders ([[Araneae]])
:The largest species of arachnid by length is probably the [[giant huntsman spider]] (''Heteropoda maxima'') of Laos, which in 2008 replaced the [[Goliath birdeater]] (''Theraphosa blondi'') of northern South America as the largest known spider by leg-span.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wwf.panda.org/what_we_do/where_we_work/greatermekong/discovering_the_greater_mekong/species/new_species/first_contact/|title=First Contact|website=panda.org|access-date=14 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224124106/http://wwf.panda.org/what_we_do/where_we_work/greatermekong/discovering_the_greater_mekong/species/new_species/first_contact/|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; However the most massive arachnids, of comparable dimensions and possibly even greater mass, are the [[Chaco golden knee]] (''Grammostola pulchripes''), and the [[Brazilian salmon pink]] (''Lasiodora parahybana''). The huntsman spider may span up to {{convert|29|cm|in|abbr=on}} across the legs, while in the [[New World]] tarantulas like ''Theraphosa'' can range up to {{convert|26|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; In ''Grammostola'', ''Theraphosa'' and ''Lasiodora'', the weight is projected to be up to at least {{convert|150|g|oz|abbr=on}} and body length is up to {{convert|10|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090305114809/http://library.thinkquest.org/C007974/2_4tar.htm Poisonous Animals: Tarantula (Grammostola, Phrixothrichus)]. Library.thinkquest.org&lt;/ref&gt;
;Scorpions ([[Scorpiones]])
:The largest of the [[scorpion]]s is the species ''[[Heterometrus swammerdami]]'' of the Indian subcontinent, which have a maximum length of {{convert|29.2|cm|in|abbr=on}} and weigh around {{convert|60|g|oz|abbr=on}}. Another extremely large scorpion is the African [[emperor scorpion]] (''Pandinus imperator''), which can weigh {{convert|57|g|oz|abbr=on}} but is not known to exceed a length of {{convert|23|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; However, they were dwarfed by ''[[Pulmonoscorpius kirktonensis]]'', a giant extinct species of scorpion from Scotland, at an estimated length of {{convert|0.7|m|ft|abbr=on}},&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jeram |first=Andrew J. |date=1993 |title=Scorpions from the Viséan of East Kirkton, West Lothian, Scotland, with a revision of the infraorder Mesoscorpionina |url=https://www.cambridge.org/core/journals/earth-and-environmental-science-transactions-of-royal-society-of-edinburgh/article/abs/scorpions-from-the-visean-of-east-kirkton-west-lothian-scotland-with-a-revision-of-the-infraorder-mesoscorpionina/4FE8E1C63AD52A4CC48528B1B7A541C4 |journal=Earth and Environmental Science Transactions of the Royal Society of Edinburgh |language=en |volume=84 |issue=3–4 |pages=283–299 |doi=10.1017/S0263593300006106 |bibcode=1993EESTR..84..283J |s2cid=131416804 |issn=1755-6929}}&lt;/ref&gt; and the aquatic ''[[Brontoscorpio]]'', at up to {{convert|94|cm|ft|abbr=on}} which is only known from a free finger.&lt;ref&gt;{{cite journal|jstor=1302906|title=Brontoscorpio anglicus: A Gigantic Lower Paleozoic Scorpion from Central England|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-paleontology_1972-01_46_1/page/39| author= Erik N. Kjellesvig-Waering|journal=Journal of Paleontology|year= 1972|volume=46|issue=1|pages=39–42}}&lt;/ref&gt;
;Pseudoscorpions ([[Pseudoscorpiones]])
: The largest pseudoscorpion is ''[[Garypus titanius]]'', from Ascension island, which can be {{convert|12|mm|in|abbr=on}} long.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Jan Beccaloni |year=2009 |title=Arachnids |url=https://archive.org/details/arachnids0000becc |publisher=[[Natural History Museum, London|Natural History Museum]] |isbn=978-0-520-26140-2 |chapter=Pseudoscorpiones |page=[https://archive.org/details/arachnids0000becc/page/271 271]}}&lt;/ref&gt;

====Crustaceans (Crustacea)====
The largest crustacean is the [[Tasmanian giant crab]] (''Pseudocarcinus gigas''), with a weight of {{convert|13|kg}} and a [[carapace]] width of up to {{convert|46|cm}}. It is the only species in the genus '''''Pseudocarcinus'''''.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=[[Raffles Bulletin of Zoology]] |year=2008 |volume=17 |pages=1–286 |title=Systema Brachyurorum: Part I. An annotated checklist of extant Brachyuran crabs of the world |author1=P. K. L. Ng |author2=D. Guinot |author3=P. J. F. Davie |url=http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s17/s17rbz.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606061453/http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s17/s17rbz.pdf |archive-date=6 June 2011 }}&lt;/ref&gt; Males reach more than twice the size of females.&lt;ref name=&quot;CurrieWard&quot;&gt;{{cite book |author1=D. R. Currie |author2=T. M. Ward |year=2009 |url=http://www.sardi.sa.gov.au/__data/assets/pdf_file/0019/109522/No_345_SA_Giant_Crab_Fishery_Assessment_Report_2007_08Final_Report_published_alias.pdf |title=South Australian Giant Crab (''Pseudocarcinus gigas'') Fishery |id=Fishery Assessment Report for PIRSA |publisher=[[South Australian Research and Development Institute]] |access-date=9 December 2013}}&lt;/ref&gt; At a length of up to {{convert|40|cm}}, ''[[Lysiosquillina maculata]]'' is the largest mantis shrimp in the world.&lt;ref name=&quot;Roy&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ucmp.berkeley.edu/arthropoda/crustacea/malacostraca/eumalacostraca/royslist/species.php?name=l_maculata |author=Roy Caldwell |publisher=[[University of California Museum of Paleontology]] |title=Species: ''Lysiosquillina maculata'' |work=Roy's List of Stomatopods for the Aquarium |access-date=14 February 2009}}&lt;/ref&gt; [[Tasmanian giant freshwater crayfish]] (''Astacopsis gouldi'') {{convert|5|kg}} in weight and over {{convert|80|cm}} long have been known in the past, but now, even individuals over {{convert|2|kg}} are rare.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/biodiversity/threatened/publications/lobster.html |title=Tasmanian Giant Freshwater Lobster (''Astacopsis gouldi'') |publisher=[[Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts]] |date=9 February 2007 |access-date=16 March 2010}}&lt;/ref&gt; The species is only found in Tasmanian rivers flowing north into the [[Bass Strait]] below {{convert|400|m}} [[above sea level]], and is listed as an [[endangered species]] on the [[IUCN Red List]].&lt;ref&gt;{{Cite iucn | author = T. Walsh | author2 = N. Doran |name-list-style=amp | title = ''Astacopsis gouldi'' | volume = 2010 | page = e.T2190A9337732 | date = 2010 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2010-3.RLTS.T2190A9337732.en }}&lt;/ref&gt;

;Branchiopods ([[Branchiopoda]])
:The largest of these primarily freshwater [[crustacean]]s is probably ''[[Branchinecta gigas]]'', which can reach a length {{convert|10|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/77560/Branchinecta-gigas Branchinecta gigas (crustacean)]. Britannica Online Encyclopaedia&lt;/ref&gt;
;Barnacles and allies ([[Maxillopoda]])
:The largest species is ''[[Pennella balaenopterae]]'', a [[copepod]] and [[ectoparasite]] specialising in parasitising marine mammals. The maximum size attained is 32&amp;nbsp;cm (about 13&amp;nbsp;in).&lt;ref&gt;[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Pennella_balaenopterae.html Pennella balaenopterae]. Animaldiversity.ummz.umich.edu&lt;/ref&gt; The largest of the [[barnacle]]s is the [[giant acorn barnacle]], ''Balanus nubilis'', reaching {{convert|7|cm|in|abbr=on}} in diameter and {{convert|12.7|cm|in|abbr=on}} high.&lt;ref&gt;[http://aquarium.org/exhibits/sandy-shores/animals/giant-acorn-barnacle Giant Acorn Barnacle]. Oregon Coast Aquarium {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111009022416/http://aquarium.org/exhibits/sandy-shores/animals/giant-acorn-barnacle |date=9 October 2011 }}&lt;/ref&gt;
;Ostracods ([[Ostracoda]])
:The largest living representative of these small and little-known but numerous [[crustacean]]s is the species ''Gigantocypris australis'' females of which reaching a maximum length of {{convert|3|cm|in|abbr=on}}.
;Amphipods, isopods, and allies ([[Peracarida]])[[File:giant isopod.jpg|thumb|200px|[[Giant isopod]]]]
:The largest species is the [[giant isopod]] (''Bathynomus pergiganteus''), which can reach a length of 45&amp;nbsp;cm (18&amp;nbsp;[[inch]]es) and a weight of 1.7&amp;nbsp;kg (3.7&amp;nbsp;[[Pound (mass)|lb]]).&lt;ref&gt;Knight, J.D. [http://www.seasky.org/deep-sea/giant-isopod.html Giant Isopod – Deep Sea Creatures on Sea and Sky]. Seasky.org&lt;/ref&gt;
;Remipedes ([[Remipedia]])
:The largest of these cave-dwelling [[crustacean]]s is the species ''Godzillius robustus'', at up to {{convert|4.5|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.crustacea.net/crustace/remipedia/www/robustus.htm Remipedia: Species – robustus, Godzillius]. Crustacea.net (2 October 2002)&lt;/ref&gt;

====Horseshoe crabs (Xiphosura)====
The four modern [[horseshoe crab]]s are of roughly the same sizes, with females measuring up to {{convert|60|cm|ft|abbr=on}} in length and {{convert|5|kg|lb|abbr=on}} in weight.&lt;ref&gt;[http://marinebio.org/species.asp?id=281 Horseshoe Crabs, Limulus polyphemus at]. Marinebio.org&lt;/ref&gt;

====Sea spiders (Pycnogonida)====
The largest of the [[sea spider]]s is the deep-sea species ''[[Colossendeis colossea]]'', attaining a leg span of nearly {{convert|60|cm|ft|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopedia.com/topic/Sea_spiders.aspx Sea spiders Facts, information, pictures]. work=Encyclopedia.com (22 October 2004)&lt;/ref&gt;

====[[Trilobite]]s (Trilobita)====
Some of these extinct marine arthropods exceeded {{convert|60|cm|in|abbr=on}} in length. A nearly complete specimen of ''[[Isotelus]] rex'' from [[Manitoba]] attained a length over {{convert|70|cm|in|abbr=on}}, and an ''[[Ogyginus]] forteyi'' from Portugal was almost as long. Fragments of trilobites suggest even larger record sizes. An isolated pygidium of ''Hungioides bohemicus'' implies that the full animal was {{convert|90|cm|in|abbr=on}} long.&lt;ref&gt;{{Cite journal | journal = Geology | title = Giant trilobites and trilobite clusters from the Ordovician of Portugal | url = https://archive.org/details/sim_geology_2009-05_37_5/page/443 | first5 = M. | volume = 37 | pages = 443–446 | doi = 10.1130/G25513A.1 | year = 2009 | last1 = Gutierrez-Marco | last5 = Valerio | last2 = Sa | first1 = J. C. | first2 = A. A. | last3 = Garcia-Bellido | last4 = Rabano | first3 = D. C. | first4 = I. | issue = 5| bibcode = 2009Geo....37..443G }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dsc.discovery.com/news/2009/05/07/trilobites-fossil.html Giant Trilobites in Portugal Could Be Biggest Portugal – Discovery News]. Dsc.discovery.com (7 May 2009). {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090510084620/http://dsc.discovery.com/news/2009/05/07/trilobites-fossil.html |date=10 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

====Myriapods (Myriapoda)====
;Centipedes ([[Chilopoda]])
[[File:Scolopendra gigantea (1).jpg|thumb|200px|''[[Scolopendra gigantea]]'']]
:The biggest of the [[centipede]]s is ''[[Scolopendra gigantea]]'' of the neotropics, reaching a length of {{convert|33|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.arachnoboards.com/ab/showthread.php?13259-Scolopendra-gigantea Scolopendra gigantea]. Arachnoboards.com (13 August 2003)&lt;/ref&gt;
;Millipedes ([[Diplopoda]])
:Two species of [[millipede]] both reach a very large size: ''[[Archispirostreptus gigas]]'' of East Africa and ''Scaphistostreptus seychellarum'', endemic to the Seychelles islands. Both of these species can slightly exceed a length of {{convert|28|cm|in|abbr=on}} and measure over {{convert|2|cm|in|abbr=on}} in diameter.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The largest ever known was the ''[[Arthropleura]]'', a gigantic prehistoric specimen that reached nearly {{convert|189|cm|in|abbr=on}}.
;Symphylans ([[Symphyla]])
:The largest known [[symphyla]]n is ''[[Hanseniella magna]]'', originating in Tasmanian caves, which can reach lengths from {{convert|25|mm|in|abbr=on}} up to {{convert|30|mm|in|abbr=on}}.&lt;ref name=MyrEncylopedia&gt;{{cite book|last=Minelli|first=Alessandro|title=Encyclopedia of Biodiversity|date=2001|isbn=978-0122268656|pages=291–303|chapter-url=http://enviro.doe.gov.my/lib/digital/1385476273-3-s2.0-B0122268652002042-main.pdf|author2=Sergei I. Golovatch|editor=Simon A. Levin|chapter=Myriapods|publisher=Academic Press |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221184104/http://enviro.doe.gov.my/lib/digital/1385476273-3-s2.0-B0122268652002042-main.pdf|archive-date=21 February 2014}}&lt;/ref&gt;

====Insects (Insecta)====
[[File:Goliathus goliatus dos.jpg|thumb|200px|[[Goliath beetle]]]]
[[Insect]]s, a [[Class (biology)|class]] of [[Arthropod]]a, are easily the most numerous class of organisms, with over one million identified species, and probably many undescribed species. The heaviest insect is almost certainly a species of [[Coleoptera|beetle]], which incidentally is the most species-rich order of organisms. Although heavyweight [[giant weta]]s (''[[Deinacrida heteracantha]]'') are known, the [[elephant beetle]]s of Central and South America, (''[[Megasoma elephas]]'') and (''[[Megasoma actaeon|M. actaeon]]''), the [[Titan beetle]] (''Titanus giganteus'') of the neotropical rainforest or the [[Goliathus|Goliath beetle]]s, (''[[Goliathus goliatus]]'') and (''[[Goliathus regius|G. regius]]''), of Africa's rainforest are thought to reach a higher weight.&lt;ref name=&quot;weta&quot;&gt;{{cite web |url=http://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/chapters/chapter_30.shtml |title=Largest |access-date=10 June 2009 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718140051/http://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/chapters/chapter_30.shtml |archive-date=18 July 2011 }}(2011). source: The University of Florida Book of Insect Records {{cite web |url=http://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/chapters/chapter_30.shtml |title=Largest |access-date=10 June 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820232404/http://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/chapters/chapter_30.shtml |archive-date=20 August 2014 }}&lt;/ref&gt; The most frequently crowned are the Goliath beetles, the top known size of which is at least {{convert|100|g|oz|abbr=on}} and {{convert|11.5|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The elephant beetles and titan beetle can reach greater lengths than the Goliath, at up to {{convert|13.1|and|15.2|cm|in|abbr=on}}, respectively, but this is in part thanks to their rather large horns. The Goliath beetle's wingspan can range up to {{convert|25|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

Some moths and butterflies have much larger areas than the heaviest beetles, but weigh a fraction as much.

The longest insects are the stick insects, see below.

Representatives of the extinct dragonfly-like [[Order (biology)|order]] [[Meganisoptera]], such as the [[Carboniferous]] ''[[Meganeura monyi]]'' of what is now France and the [[Permian]] ''[[Meganeuropsis permiana]]'' of what is now North America, are the largest [[insect]] species known to have existed. These creatures had a wingspan of some {{convert|75|cm|in|abbr=on}} and a mass of over {{convert|1|lb|g}}, making them about the size of a [[crow]].&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

;Cockroaches and termites ([[Blattodea]])
[[File:MP - Macropanesthia rhinoceros 2.jpg|thumb|200px|[[Giant burrowing cockroach]]]]
:The largest [[cockroach]] by body mass is the Australian [[giant burrowing cockroach]] (''Macropanesthia rhinoceros''), also known as the rhinoceros cockroach. This species can attain a length of {{convert|8.3|cm|in|abbr=on}} and a weight of {{convert|36|g|oz|abbr=on}}. It does not have wings.&lt;ref&gt;[http://www.abc.net.au/creaturefeatures/facts/cockroach.htm Creature Features – Giant Burrowing Cockroach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140218184323/http://www.abc.net.au/creaturefeatures/facts/cockroach.htm |date=18 February 2014 }}. Abc.net.au&lt;/ref&gt; The Brazilian giant cockroach (''[[Blaberus giganteus]]'') of the neotropics reaches greater sizes of up to 10 cm in length and 15 cm in wingspan, although it is not as massive and heavy as the burrowing species. The termites, traditionally classified in their own order ([[Isoptera]]), have recently been re-considered to belong in [[Blattodea]]. The largest of the [[termite]]s is the African species ''[[Macrotermes bellicosus]]''. The queen of this species can attain a length of {{convert|14|cm|in|abbr=on}} and breadth of {{convert|5.5|cm|in|abbr=on}} across the abdomen; other adults, on the other hand, are about a third of the size.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Beetles ([[Coleoptera]])
:The [[beetle]]s are the largest order of organisms on earth, with about 400,000 species so far identified. The most massive species are the ''[[Goliathus]]'', ''[[Megasoma]]'' and ''[[Titan beetle|Titanus]]'' beetles already mentioned. Another fairly large species is the [[Hercules beetle]] (''Dynastes hercules'') of the neotropic rainforest with a maximum overall length of at least {{convert|19|cm|in|abbr=on}} including the extremely long pronotal horn. The weight in this species does not exceed {{convert|16.5|g|oz|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The longest overall beetle is a species of [[longhorn beetle]], ''[[Batocera wallacei]]'', from New Guinea, which can attain a length of {{convert|26.6|cm|in|abbr=on}}, about {{convert|19|cm|in|abbr=on}} of which is comprised by the long antennae.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Earwigs ([[Dermaptera]])
:Since 1798, the largest of the [[earwig]]s has been the [[Saint Helena earwig|Saint Helena giant earwig]] (''Labidura herculeana''), endemic to the island of its name, measuring up to {{convert|8|cm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;[http://www.earwigs-online.de/Lherculeana/Lherculeana.html The Giant Earwig of St. Helena Labidura herculeana]. Earwig Research Centre. Earwigs-online.de&lt;/ref&gt; As of 2014, with the declaring of the organism extinct by the [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Trust)|first1=David Pryce (St Helena National|last2=Liza White (Environment and Natural Resources Directorate|first2=St Helena Government)|date=22 August 2014|title=IUCN Red List of Threatened Species: Labidura herculeana|url=https://www.iucnredlist.org/en|journal=IUCN Red List of Threatened Species}}&lt;/ref&gt; this may no longer be the case, although some believe a small number individuals are still extant.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 November 2014|title=Gone for good: world's largest earwig declared extinct|url=https://news.mongabay.com/2014/11/gone-for-good-worlds-largest-earwig-declared-extinct/|access-date=12 October 2021|website=Mongabay Environmental News|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
;True flies ([[Diptera]])
[[File:Merry Beach Insect.jpg|thumb|200px|''[[Gauromydas heros]]'', the largest fly]]
:The largest species of this order, which includes the common [[housefly]], is the neotropical species ''[[Gauromydas heros]]'', which can reach a length of {{convert|6|cm|in|frac=8|abbr=on}} and a wingspan of {{convert|10|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; Species of [[crane fly]], the largest of which is ''[[Holorusia brobdignagius]]'', can attain a length of {{convert|23|cm|in|abbr=on}} but are extremely slender and much lighter in weight than ''[[Gauromydas]]''.
;Mayflies ([[Ephemeroptera]])
:The largest mayflies are members of the genus ''[[Proboscidoplocia]]'' from [[Madagascar]]. These insects can reach a length of {{convert|7|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://biofreshblog.wordpress.com/2011/05/24/madagascan-mayfly-hyper-diversity/ Madagascan mayfly hyper-diversity]. The BioFresh blog (24 May 2011)&lt;/ref&gt;
;True bugs ([[Hemiptera]])
[[File:Giantwaterbug.jpg|thumb|200px|[[Giant water bug]] walking over land]]
:The largest species of this diverse order is usually listed as the [[giant water bug]] in the genus ''[[Lethocerus]]'', with ''[[Lethocerus maximus|L. maximus]]'' from the Neotropics being the absolutely largest.&lt;ref&gt;P. J. Perez-Goodwyn (2006). ''Taxonomic revision of the subfamily Lethocerinae Lauck &amp; Menke (Heteroptera: Belostomatidae)&quot;. Stuttgarter Beiträge zur Naturkunde.'' A (Biologie) 695: 1–71.&lt;/ref&gt; They can surpass {{convert|12|cm|in|abbr=on}} in length,&lt;ref name=Haddad&gt;Haddad Jr; Schwartz; Schwartz; and Carvalho (2010). ''Bites Caused by Giant Water Bugs Belonging to Belostomatidae Family (Hemiptera, Heteroptera) in Humans: A Report of Seven Cases.'' Wilderness &amp; Environmental Medicine 21: 130–133.&lt;/ref&gt; with some suggesting that the maximum size is {{convert|15|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[[BBC News]] (26 May 2011). ''[https://www.bbc.co.uk/nature/13500857 Giant water bug photographed devouring baby turtle.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180826182949/http://www.bbc.co.uk/nature/13500857 |date=2018-08-26 }}'' Retrieved 27 August 2014.&lt;/ref&gt; It is more slender and less heavy than most other insects of this size (principally the huge [[beetle]]s). The largest [[cicada]] is ''[[Megapomponia imperatoria]]'', which has a head-body length of about {{convert|7|cm|in|abbr=on}} and a wingspan of {{convert|18|-|20|cm|in|0|abbr=on}}.&lt;ref&gt;Burton, Maurice; Burton, Robert (2002). ''International Wildlife Encyclopedia.'' 4, Chickaree - crabs (3rd ed.). Tarrytown, NY: Marshall Cavendish Corporation. p. 455. {{ISBN|0-7614-7270-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Flindt, R. (2006). ''Amazing Numbers in Biology'', p. 10. {{ISBN|978-3540301462}}&lt;/ref&gt; The cicadas of the genus ''[[Tacua]]'' can also grow to comparably large sizes. The largest type of [[aphid]] is the giant oak aphid (''[[Stomaphis quercus]]''), which can reach an overall length of {{convert|2|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131229012106/http://www.telegraph.co.uk/earth/wildlife/3302722/Giant-Oak-Aphid-hunt-is-on.html Giant Oak Aphid hunt is on]. The Telegraph (8 August 2007)&lt;/ref&gt; The biggest species of [[leafhopper]] is ''[[Ledromorpha planirostris]]'', which can reach a length of {{convert|2.8|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://bugs.bio.usyd.edu.au/learning/resources/Entomology/internalAnatomy/imagePages/Ledromorpha_planirostris.html Ledromorpha planirostris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514143854/http://bugs.bio.usyd.edu.au/learning/resources/Entomology/internalAnatomy/imagePages/Ledromorpha_planirostris.html |date=14 May 2012 }}. Bugs.bio.usyd.edu.au&lt;/ref&gt;[[File:Stavenn Megachile pluto.jpg|thumb|200px|''[[Megachile pluto]]'', the largest bee.]]
;Ants and allies ([[Hymenoptera]])
:The largest of the [[ant]]s, and the heaviest species of the order, are the females of the African ''[[Dorylus helvolus]]'', reaching a length of {{convert|5.1|cm|in|abbr=on}} and a weight of {{convert|8.5|g|oz|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The ant that averages the largest for the mean size within the whole colony is a ponerine ant, ''[[Dinoponera gigantea]]'', from South America, averaging up to {{convert|3.3|cm|in|abbr=on}} from the mandibles to the end of abdomen.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; Workers of the [[Myrmecia (ant)|bulldog ant]] (''[[Myrmecia brevinoda]]'') of Australia are up to {{convert|3.7|cm|in|abbr=on}} in total length, although much of this is from their extremely large mandibles.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The largest of the [[bee]] species, also in the order [[Hymenoptera]], is ''[[Megachile pluto]]'' of Indonesia, the females of which can be {{convert|3.8|cm|in|abbr=on}} long, with a {{convert|6.3|cm|in|abbr=on}} wingspan. Nearly as large, the [[carpenter bee]]s can range up to {{convert|2.53|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The largest wasp is probably the so-called [[tarantula hawk]] species ''Pepsis pulszkyi'' of South America, at up to {{convert|6.8|cm|in|abbr=on}} long and {{convert|11.6|cm|in|abbr=on}} wingspan, although many other ''[[Pepsis]]'' approach a similar size. The giant scarab-hunting wasp ''[[Megascolia procer]]'' may rival the largest tarantula hawks in weight and wingspan, though its body is not as long.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Moths and allies ([[Lepidoptera]])[[File:MP - Ornithoptera alexandrae 3.jpg|thumb|'''[[Queen Alexandra's birdwing]]'''.]]
:The [[Hercules moth]] (''Coscinocera hercules''), in the family [[Saturniidae]], is endemic to [[New Guinea]] and northern [[Australia]], and its wings have the largest documented surface area (300 square centimeters) of any living insect,&lt;ref&gt;Robert G. Foottit &amp; Peter H. Adler. 2009. Insect Biodiversity: Science and Society. Blackwell Publishing Ltd. {{ISBN|978-1-405-15142-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rainier Flindt. 2006. Amazing Numbers in Biology. Springer-Verlag, Berlin. {{ISBN|3-540-30146-1}}&lt;/ref&gt; and a maximum wingspan which is confirmed to {{convert|28|cm|in|abbr=on}} while unconfirmed specimens have spanned up to {{convert|35.5|cm|in|abbr=on}}. The largest species overall is often claimed to be either the [[Queen Alexandra's birdwing]] (''Ornithoptera alexandrae''), a butterfly from Papua New Guinea, or the Atlas moth (''[[Attacus atlas]]''), a moth from Southeast Asia. Both of these species can reach a length of {{convert|8|cm|in|abbr=on}}, a wingspan of {{convert|28|cm|in|abbr=on}} and a weight of {{convert|12|g|oz|abbr=on}}. One Atlas moth allegedly had a wingspan of {{convert|30|cm|in|abbr=on}} but this measurement was not verified.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The larvae in the previous species can weigh up to {{convert|58|and|54|g|oz|abbr=on}}, respectively. The white witch (''[[Thysania agrippina]]'') of Central and South America, has the largest recorded wingspan of the order, and indeed of any living insect. The verified record-sized ''[[Thysania]]'' spanned {{convert|30.8|cm|in|abbr=on}} across the wings, although specimens have been reported to {{convert|36|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The heaviest mature moths have been cited in the giant carpenter moth (''[[Xyleutes boisduvali]]'') of Australia, which has weighed up to {{convert|20|g|oz|abbr=on}} although the species does not surpass {{convert|25.5|cm|in|abbr=on}} in wingspan.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Mantises ([[Mantodea]])
:The largest species of this order is ''[[Toxodera denticulata]]'' from [[Java]], which has been measured up to {{convert|20|cm|in|abbr=on}} in overall length.&lt;ref&gt;[http://www.bugsincyberspace.com/mantis.php Live Pet Mantis Hobby] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204172355/http://www.bugsincyberspace.com/mantis.php |date=4 December 2020 }}. Bugsincyberspace.com&lt;/ref&gt; However, an undescribed species from the [[Cameroon]] jungle is allegedly much larger than any other mantis and may rival the larger stick insects for the longest living insect.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Craig Glenday|title=Guinness World Records 2009|url=https://books.google.com/books?id=aHYt0RNSDfgC&amp;pg=PA53|year=2009|publisher=Random House Digital, Inc.|isbn=978-0-553-59256-6|page=53}}&lt;/ref&gt; Among widespread mantis species, the largest is the [[Chinese mantis]] (''Tenodera aridifolia''). The females of this species can attain a length of up to {{convert|10.6|cm|in|abbr=on}}.
;Scorpionflies ([[Mecoptera]])
:The largest scorpionfly, the [[common scorpionfly]] (''Panorpa communis''), can reach a body length of about {{convert|30|mm}}.&lt;ref name = safari&gt;{{Cite web|url=http://www.uksafari.com/scorpionfly.htm|title=Scorpion Flies - Panorpa communis - UK Safari|website=www.uksafari.com}}&lt;/ref&gt; 
;Alderflies and allies ([[Megaloptera]])
:This relatively small insect order includes some rather large species, many of which are noticeable for their elongated, imposing mandibles. The [[Corydalidae|dobsonflies]] reach the greatest sizes of the order and can range up to {{convert|12.5|cm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;[http://www.realmonstrosities.com/2011/01/dobsonfly.html Dobsonfly]. Real Monstrosities (26 January 2011)&lt;/ref&gt;
;Net-winged insects ([[Neuroptera]])
[[File:Nymphes myrmeleonides 4.jpg|thumb|200px|[[Nymphes myrmeleonides|Blue eyes lacewing]]]]
:These flying insects reach their largest size in ''[[Palparellus voeltzkowi]]'', which can have a wingspan over {{convert|16|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://researcharchive.calacademy.org/research/entomology/Entomology_Resources/Faunal_Projects/EPHP/htm/Palpares%20voeltzkowi.htm Palparellus voeltzkowi (Kolbe, 1906)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241117032543/https://researcharchive.calacademy.org/research/entomology/Entomology_Resources/Faunal_Projects/EPHP/htm/Palpares%20voeltzkowi.htm |date=2024-11-17 }}. Researcharchive.calacademy.org&lt;/ref&gt; The largest [[lacewing]] is the &quot;blue eyes lacewing&quot; (''[[Nymphes myrmeleonides]]'') of Australia, which can measure up to {{convert|4|cm|in|abbr=on}} in length and span {{convert|11|cm|in|abbr=on}} across the wings.&lt;ref&gt;[http://bio-ditrl.sunsite.ualberta.ca/detail/?P_MNO=5221 Bio-Ditrl], Department of Biological Sciences, University of Alberta {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110706210325/http://bio-ditrl.sunsite.ualberta.ca/detail/?P_MNO=5221 |date=6 July 2011 }}&lt;/ref&gt; Some forms of this ancient order could grow extremely large during the [[Jurassic|Jurassic period]] and may have ranked among the largest insects ever.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Michael S. Engel|year=2005|title=A remarkable kalligrammatid lacewing from the Upper Jurassic of Kazakhstan (Neuroptera: Kalligrammatidae)|journal= Transactions of the Kansas Academy of Science|volume=108 |issue=1|pages= 59–62|jstor=3628206|doi=10.1660/0022-8443(2005)108[0059:arklft]2.0.co;2|s2cid=86240200 }}&lt;/ref&gt; Found in the [[Early Cretaceous]] [[sedimentary]] rocks, ''[[Makarkinia|Makarkinia adamsi]]'' had wings nearly {{convert|140|-|160|mm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Bechly |first1=G. |last2=Makarkin |first2=V. N. |year=2016 |title=A new gigantic lacewing species (Insecta: Neuroptera) from the Lower Cretaceous of Brazil confirms the occurrence of Kalligrammatidae in the Americas |journal=Cretaceous Research |volume=58 |pages=135–140 |doi=10.1016/j.cretres.2015.10.014 |bibcode=2016CrRes..58..135B }}&lt;/ref&gt;
;Dragonflies and damselflies ([[Odonata]])
:The largest species of Odonata is the [[damselfly]] ''[[Megaloprepus caerulatus]]'' of the [[neotropic]]s, attaining a size of as much as {{convert|19|cm|in|abbr=on}} across the wings and a body length of over {{convert|12|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The largest species of [[dragonfly]] is ''[[Tetracanthagyna plagiata]]'' of Southeast Asia, spanning up to {{convert|17.6|cm|in|abbr=on}} and measuring up to {{convert|11.8|cm|in|abbr=on}} long; while bulkier and heavier than ''[[Megaloprepus]]'' (at up to {{convert|7|g|oz|abbr=on}}), it is smaller in its linear dimensions.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Grasshoppers and allies ([[Orthoptera]])
[[File:knights.weta.750pix.jpg|200px|thumb|[[Giant weta]]]]
:The largest of this widespread, varied complex of insects are the [[giant weta]]s of New Zealand, which is now split among 12 species. The largest of these is the Little Barrier Island giant weta (''[[Deinacrida heteracantha]]''), the largest specimen was weighed at {{convert|71.3|g|oz|abbr=on}}, one of the largest insects weights ever known. These heavyweight insects can be over {{convert|9|cm|in|abbr=on}} long.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The largest grasshopper species is often considered to be the Australian giant grasshopper (''[[Valanga irregularis]]''), which ranges up to {{convert|9|cm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;[http://www.brisbaneinsects.com/brisbane_grasshoppers/GiantGrassH.htm Giant Grasshoppers – The largest grasshopper – Valanga irregularis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241126174853/https://www.brisbaneinsects.com/brisbane_grasshoppers/GiantGrassH.htm |date=2024-11-26 }}. Brisbaneinsects.com&lt;/ref&gt; The American eastern lubber grasshopper (''[[Romalea guttata]]'') can allegedly range up to {{convert|10|cm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;[http://www.wildflorida.com/wildlife/insects/Eastern_Lubber_Grasshopper.php Eastern Lubber Grasshopper – Florida eco travel guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241118022951/https://wildflorida.com/wildlife/insects/Eastern_Lubber_Grasshopper.php |date=2024-11-18 }}. Wildflorida.com&lt;/ref&gt; However, the greatest grasshopper sizes known, to {{convert|12|cm|in|abbr=on}}, have been cited in the South American giant grasshopper (''[[Tropidacris violaceus]]''). The longest members of this order (although much lighter than the giant wetas) is the [[Tettigoniidae|katydid]] ''[[Macrolyristes corporalis]]'' of Southeast Asia which can range up to {{convert|21.5|cm|in|abbr=on}} with its long legs extended and can have a wingspan of {{convert|20|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.hmns.org/cockerell-butterfly-center/our-residents/giant-long-legged-katydid/ Giant Long-Legged Katydid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307194338/http://www.hmns.org/cockerell-butterfly-center/our-residents/giant-long-legged-katydid/ |date=7 March 2016 }}. Hmns.org&lt;/ref&gt;
;Stick insects ([[Phasmatodea]])
:The longest known [[stick insect]]s are also the longest known insects, notably species in the tribe [[Pharnaciini]], but they are generally relatively lightweight because of their slender shape. The longest is an unnamed species of ''[[Phryganistria]]'' discovered in China in 2016, where a specimen held at the Insect Museum of West China in [[Chengdu]] has a total length of {{cvt|62.4|cm|in}}.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://news.xinhuanet.com/english/2016-05/05/c_135336786.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508170315/http://news.xinhuanet.com/english/2016-05/05/c_135336786.htm |url-status= dead |archive-date= 8 May 2016 |title=Longest Insect discovered in China}}&lt;/ref&gt; The second-longest species is the Australian ''[[Ctenomorpha gargantua]]'', females of which have been measured at over {{cvt|60|cm|in}} in total length.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Brock |first1=Paul D. |last2=Hasenpusch |first2=Jack W. |date=2009 |title=The Complete Field Guide to Stick and Leaf Insects of Australia |url=https://books.google.com/books?id=x1Qx40oGXJ8C |publisher=CSIRO Publishing |page=106 |isbn=9780643094185}}&lt;/ref&gt; Other very large species, formerly believed to be longest but now considered third longest is ''[[Sadyattes chani]]''; a specimen held in the [[Natural History Museum, London|Natural History Museum]] in London has a total length of {{cvt|56.7|cm|in}}.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.nhm.ac.uk/about-us/news/2008/october/worlds-longest-insect-revealed.html |title= World's longest insect revealed |accessdate=16 October 2008 |publisher=[[Natural History Museum, London|Natural History Museum]] |date=16 October 2008 |url-status=dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20081019104055/http://www.nhm.ac.uk/about-us/news/2008/october/worlds-longest-insect-revealed.html |archivedate=19 October 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Seow-Choen, F. (1995). The longest insect in the world. ''Malayan Nat.'' '''48''': 12.&lt;/ref&gt; These measurements are, however, with the front legs fully extended; it has a body length measuring {{cvt|35.7|cm|in}}.&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Hennemann, F.H. |author2=Conle, O.V. |name-list-style=amp |title=Revision of Oriental Phasmatodea: The tribe Pharnaciini Günther, 1953, including the description of the world's longest insect, and a survey of the family Phasmatidae Gray, 1835 with keys to the subfamilies and tribes (Phasmatodea: &quot;Anareolatae&quot;: Phasmatidae) |journal=Zootaxa |volume=1906 |pages=1–316 |publisher=Magnolia Press |location=Auckland, New Zealand |issn=1175-5326|url= http://www.mapress.com/zootaxa/2008/f/z01906p316f.pdf |accessdate=16 October 2008 |date=October 2008|doi=10.11646/zootaxa.1906.1.1 }}&lt;/ref&gt; Another very large species is ''[[Phobaeticus kirbyi]]'' where the total length (including extended legs) is up to {{cvt|54.6|cm|in}} and the body alone up to {{cvt|32.8|cm|in}}.&lt;ref name=Brock&gt;Brock, P.D. 1999. ''The amazing world of stick and leaf-insects''. Cravitz Printing Co., Essex, England.&lt;/ref&gt; Another of the longest insect in terms of total length is ''[[Phobaeticus serratipes]]'' of Malaysia and Singapore, measuring up to {{convert|55.5|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1 = Seow-Choen|first1 = F.|year = 1995|title = The longest insect in the world|journal = Malayan Nat.|volume = 48|page = 12}}&lt;/ref&gt; Another extremely long stick insect is ''[[Pharnacia maxima]]'', which measured {{convert|51|cm|in|abbr=on}} with its legs extended.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt; The spiny stick insect (''[[Heteropteryx dilatata]]'') of Malaysia does not reach the extreme lengths of its cousins, the body reaching up to {{convert|16|cm|in|abbr=on}} long, but it is much bulkier. The largest ''[[Heteropteryx]]'' weighed about {{convert|65|g|oz|abbr=on}} and was {{convert|3.5|cm|in|abbr=on}} wide across the thickest part of the body.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Lice ([[louse|Phthiraptera]])
:These insects, which live parasitically on other animals, are as a rule quite small. The largest known species is the hog louse, ''[[Haematopinus suis]]'', a [[sucking louse]] that lives on large livestock like [[pig]]s and [[cattle]]. It can range up to {{convert|6|mm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Haematopinus_suis.html ADW: ''Haematopinus suis'': Information]. Animaldiversity.ummz.umich.edu&lt;/ref&gt;
;Stoneflies ([[Plecoptera]])[[File:Pteronarcys californica 2544.jpg|thumb|200px|''[[Pteronarcys californica]]'']]
:The largest species of [[stonefly]] is ''[[Pteronarcys californica]]'' of western North America, a species favored by fishermen as lures. This species can attain a length of {{convert|5|cm|in|abbr=on}} and a wingspan of over {{convert|9.5|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://blog.riverwoodfliesonline.com/?p=403 Pteronarcys californica – aka Giant Stonefly or Giant Salmonfly]. Riverwood Blog – Fly Fishing Gear &amp; Guided Fishing Trips in Oregon (20 April 2009) {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120402122239/http://blog.riverwoodfliesonline.com/?p=403 |date=2 April 2012 }}&lt;/ref&gt;
;Booklice ([[Psocoptera]])
:The largest of this order of very small insects are the barklice of the genus ''[[Psocus]]'', the top size of which is about 1 cm.&lt;ref&gt;[http://www.brc.ac.uk/schemes/barkfly/introduction.htm National Barkfly (Outdoor Psocoptera) Recording Scheme]. Brc.ac.uk&lt;/ref&gt;
;Fleas ([[Siphonaptera]])
:The largest species of [[flea]] is ''[[Hystrichopsylla schefferi]]''. This parasite is known exclusively from the fur of the [[mountain beaver]] (''Aplodontia rufa'') and can reach a length of {{convert|1.2|cm|in|abbr=on}}.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;
;Silverfishes and allies ([[Thysanura]])
:These ancient flightless insects, some of which feed on human household objects, can range up to {{convert|4.3|cm|in|abbr=on}} in length. A 350 million year old form was known to grow quite large, at up to {{convert|6|cm|in|abbr=on}}.{{citation needed|date=August 2022}}

;Thrips ([[Thysanoptera]])
:Members of the genus ''[[Phasmothrips]]'' are the largest kinds of [[thrip]]s. The maximum size these species attain is approximately {{convert|1.3|cm|in|abbr=on}} in length.&lt;ref&gt;[http://www.paulsquiz.com/biology-mainmenu-208/203-trivia-quiz-resources/42-biology/698-list-of-largest-insects List of largest insects]. Paulsquiz.com {{webarchive | url = https://web.archive.org/web/20150714170015/http://www.paulsquiz.com/biology-mainmenu-208/trivia-quiz-resources/biology/list-of-largest-insects |date=14 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
;Caddisflies ([[Trichoptera]])
:The largest of the small, moth-like caddisflies is ''[[Eubasilissa maclachlani]]''. This species can range up to {{convert|7|cm|in|abbr=on}} across the wings.&lt;ref&gt;[http://www.diptera.info/forum/viewthread.php?thread_id=27607 Diptera.info – Discussion Forum: The LARGEST caddisfly of the world].&lt;/ref&gt;
;Angel insects ([[Zoraptera]])
:The largest angel insect species, [[Zorotypus hubbardi|Hubbard's angel insect]] (''Zorotypus hubbardi''), grows up to {{convert|3|mm|in|2|abbr=on}} in length.&lt;ref name=Foottit&gt;{{cite book|author1=Foottit, Robert G.|author2=Adler, Peter H.|title=Insect Biodiversity: Science and Society |url=https://books.google.com/books?id=5FhUDwAAQBAJ&amp;pg=PA199 |year=2018 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-94560-5 |pages=199–207}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://tolweb.org/Zoraptera |title=Zoraptera |author=Engel, Michael S.|year=2005 |publisher=Tree of Life Web Project |access-date=9 March 2019}}&lt;/ref&gt;

===Cnidarians (Cnidaria)===
[[File:Cyanea kils.jpg|thumb|200px|The [[lion's mane jellyfish]], one of the longest extant animals]]
The [[lion's mane jellyfish]] (''Cyanea capillata'') is the largest [[cnidaria]]n species, of the class [[Scyphozoa]]. The largest known specimen of this giant, found washed up on the shore of [[Massachusetts Bay]] in 1870,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100530112100/http://www.waterford-today.ie/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=933&amp;Itemid=10177&amp;ed=68 Rare sighting of a lion’s mane jellyfish in Tramore Bay]. waterford-today.ie&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jellyfishfacts.net/mane-jellyfish.html|title=Lion's Mane Jellyfish|website=jellyfishfacts.net|access-date=14 June 2017|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026032804/http://www.jellyfishfacts.net/mane-jellyfish.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; had a bell diameter of {{convert|2.5|m|ft|abbr=on}}, a weight of {{convert|150|kg|lb|abbr=on}}. The [[tentacle]]s of this specimen were as long as {{convert|37|m|ft|abbr=on}} and were projected to have a tentacular spread of about {{convert|75|m|ft|abbr=on}} making it one of the longest extant animals.&lt;ref name = &quot;Wood&quot;/&gt;

;Corals and sea anemones ([[Anthozoa]])
:The largest individual species are the [[sea-anemone]]s of the genus ''[[Discoma]]'', which can attain a mouth disc diameter of {{convert|60|cm|ft|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.northrup.org/photos/sea-anemone/ Sea Anemones, Sea Anemone Pictures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116211002/http://www.northrup.org/photos/sea-anemone/ |date=16 January 2017 }}. Northrup.org&lt;/ref&gt; Longer, but much less massive overall, are the anemones of the genus ''[[Ceriantharia]]'', at up to {{convert|2|m|ft|abbr=on}} tall.&lt;ref&gt;[http://www.seawater.no/fauna/cnidaria/Ceriantharia.html Tube Anemones – Ceriantharia]. Seawater.no&lt;/ref&gt; Communities of [[coral]] can be truly massive, a single colony of the genus ''[[Porites]]'' can be over {{convert|10|m|ft|abbr=on}}, but the actual individual organisms are quite small.
;Hydrozoans ([[Hydrozoa]])
:The colonial [[siphonophore]] ''[[Praya dubia]]'' can attain lengths of {{convert|40|–|50|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[http://www.lifesci.ucsb.edu/~biolum/organism/pictures/praya.html Praya picture]. Lifesci.ucsb.edu&lt;/ref&gt; The [[Portuguese man o' war]]'s (''Physalia physalis'') tentacles can attain a length of up to {{convert|50|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100118144115/http://animals.nationalgeographic.com/animals/invertebrates/portuguese-man-of-war Portuguese Man-of-Wars, Portuguese Man-of-War Pictures, Portuguese Man-of-War Facts]. Animals.nationalgeographic.com&lt;/ref&gt; On 6 April 2020 the [[Schmidt Ocean Institute]] announced the discovery of a giant ''[[Apolemia]]'' siphonophore in submarine canyons near [[Ningaloo Coast]], measuring 15&amp;nbsp;m (49&amp;nbsp;ft) diameter with a ring approximately 47&amp;nbsp;m (154&amp;nbsp;ft) long, claiming it was possibly the largest siphonophore ever recorded.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://interestingengineering.com/longest-giant-stringy-sea-creature-ever-recorded-looks-like-it-belongs-in-outer-space|title=Longest Giant Stringy Sea Creature Ever Recorded Looks like It Belongs in Outer Space|date=9 April 2020|website=interestingengineering.com|language=en-US|access-date=10 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EA-20200409&quot;&gt;{{cite news |author=[[Schmidt Ocean Institute]] |title=New species discovered during exploration of abyssal deep sea canyons off Ningaloo |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2020-04/soi-nsd040920.php |date=9 April 2020 |work=[[EurekAlert!]] |access-date=12 April 2020 |archive-date=12 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412013927/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2020-04/soi-nsd040920.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===Sponges (Porifera)===
[[File:Xestospongia muta 1.jpg|thumb|Despite its inert appearance, the heavyweight ''[[Xestospongia muta]]'' is indeed an animal]]
The largest known species of [[sea sponge]] is the giant barrel sponge, ''[[Xestospongia muta]]''. These massively built sponges can reach {{convert|8|ft|m|abbr=on|order=flip}} in height and can be about the same thickness at the thickest part of the &quot;body&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.care2.com/c2c/groups/disc.html?gpp=11767&amp;pst=1376156 Biggest, Smallest, Fastest, Deepest: Marine Animal Records – Marine Biology: Life in the Ocean]. Care2.com (4 March 2009)&lt;/ref&gt; Some of these creatures have been estimated to be over 2,400 years of age.&lt;ref&gt;[http://www.eol.org/pages/338183/overview Xestospongia muta]. Encyclopedia of Life&lt;/ref&gt;
;Calcareous sponges ([[Calcarea]])
:The largest known of these small, inconspicuous sponges is probably the species ''[[Pericharax heteroraphis]]'', attaining a height of {{convert|30|cm|ft|abbr=on}}. Most [[calcareous sponge]]s do not exceed {{convert|10|cm|in|abbr=on}} tall.{{Citation needed|date=January 2021}}
;Hexactinellid sponges ([[Hexactinellida]])
:A relatively common species, ''[[Rhabdocalyptus dawsoni]]'', can reach a height of {{convert|1|m|ft|abbr=on}} once they are of a very old age.&lt;ref&gt;{{Cite Q|Q56915355 | last1 = Yahel | first1 = G. | last2 = Eerkes-Medrano | first2 = D. I. | last3 = Leys | first3 = S. P.|authorlink3=Sally Leys}}&lt;/ref&gt; This is the maximum size recorded for a hexactinellid sponge.{{Citation needed|date=January 2021}}

==See also==
* [[Largest prehistoric animals]]
* [[Megafauna]]
* [[Largest organisms]]

==References==
{{reflist}}

[[Category:Largest organisms|Animals]]
[[Category:Lists of largest animals|*]]
[[Category:Heaviest or most massive organisms]]</text>
      <sha1>oot8fue8snl4364nshkt13knh9i0f1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම පාසල් ලැයිස්තුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177627</id>
    <revision>
      <id>803630</id>
      <parentid>779520</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:43:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68038" sha1="bdbzurs5zvqmvgp7h1jkk3n4um59mzl" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{translate}}
{{Use dmy dates}}
{{EngvarB}}
__NOTOC__
පහත දැක්වෙන්නේ තවමත් ක්‍රියාත්මක වන '''[[ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපනය|ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම පාසල්]] ලැයිස්තුවකි'''.
{{Dynamic list}}
&lt;!-- Please do not add schools founded after 1899 – this list is not intended to be an exhaustive list of all Sri Lankan schools. --&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:80%&quot;
|+

|-valign=bottom
! scope=col|වත්මන් නම
! scope=col|ආරම්භක නම
! scope=col|ආරම්භක දිනය
! scope=col|ආරම්භකයින්
! scope=col|[[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
! scope=col|[[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
! scope=col|අධ්‍යාපන&lt;br/&gt;කලාපය
! scope=col|ස්ථානය
! scope=col|වත්මන්&lt;br/&gt;වර්ගය
! scope=col width=25px class=unsortable|{{Tooltip|{{sup|Refs.}}|මූලාශ්‍ර}}
|-
| align=left|[[රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලය |රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලය, ගාල්ල]] ||align=left|ගාල්ල උසස් පාසල || {{dts|1814-7-25|format=dmy}}{{Efn|රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලය එහි ආරම්භය ලෙස ප්‍රකාශ කරන්නේ 1876 මැයි 1 වන දින වන අතර, එවකට 'ගාලු උසස් පාසල' ලෙස හැඳින්විය.}} || align=left|Wesleyan Methodist Mission || [[Southern Province, Sri Lanka|Southern]] || [[Galle District|Galle]] || Galle || [[Galle]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;The Forgotten History of Richmond College – a documentary Survey, Dias-Jayasinha, Ananda&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TI130112&gt;{{cite news|last=Dias-Jayasinha|first=Ananda|title=Richmond College – the oldest school|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=43103|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=13 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Our History|url=http://www.richmondcollege.org/history.html|publisher=[[Richmond College, Galle]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hardy, Robert Spence – The Jubilee Memorials of the Wesleyan Mission, South Ceylon 1814–1864, p. 210&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Missionary Register for M DCCC XVI -1816; p.111&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Rev. Benjamin Clough's Journal, The School of African Studies (SOAS) archives, University of London&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Methodist Central College]] || || {{dts|1814-7-29|format=dmy}}|| align=&quot;left&quot; |Wesleyan Methodist Mission || [[Eastern Province, Sri Lanka|Eastern]] || [[Batticaloa District|Batticaloa]] || Batticaloa || [[Batticaloa]] || [[Education in Sri Lanka#Provincial Schools|Provincial]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=Selected for 21st Century Award|url=http://www.dailynews.lk/2002/04/13/new23.html|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=13 April 2002|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20040921070714/http://www.dailynews.lk/2002/04/13/new23.html|archive-date=21 September 2004|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Methodist Conference in Batticaloa|url=http://www.island.lk/2008/08/29/news13.html|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=29 August 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Casinader|first=Prince|title=Pioneers of education|url=http://sundaytimes.lk/970629/plus4.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=29 June 1997}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=siblings&gt;{{cite web|title=Our siblings|url=http://richmondcollege.org/siblings.html|publisher=[[Richmond College, Galle]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Newstead Girls College]] || Wesley Girl's High School|| {{dts|1816-07-31|format=dmy}} || align=left|Wesleyan Methodist Mission || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Gampaha District|Gampaha]] || Negombo || [[Negombo]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref name=siblings /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Newstead turns 196|url=https://archives.sundayobserver.lk/2012/08/05/new60.asp|newspaper=[[Sunday Observer (Sri Lanka)]]|date=5 August 2012|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924132504/http://www.sundayobserver.lk/2012/08/05/new60.asp|archive-date=24 September 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Union College, Tellippalai]] || align=left|Common Free School || {{dts|1816-12-09|format=dmy}} || align=left|[[American Ceylon Mission]] || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Valikamam || [[Tellippalai]] || [[Education in Sri Lanka#Provincial Schools|Provincial]] ||&lt;ref&gt;{{cite web|title=Historical Context|url=http://slembassyusa.org/sri-lanka-us-relations/historical-context/|publisher=[[Embassy of Sri Lanka in Washington, D.C.]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Being the Memoirs of I.P.Thurairatnam|url=http://www.junioncollege.info/home/index.php/history/english.html|publisher=[[Union College, Tellippalai]]|access-date=2 September 2012|archive-url=https://archive.today/20130218025229/http://www.junioncollege.info/home/index.php/history/english.html|archive-date=18 February 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|Weera Puran Appu Model School - Moratuwa
| align=left|Wesleyan Missionary School - Idama, then Suduwella Methodist College
|10 June 1817
|Methodist Council of England
|[[Western Province, Sri Lanka|Western]]
|[[Colombo]]
|[[Piliyandala]]
|[[Moratuwa]]
|Model school
|
|-
| align=left|[[Jaffna Central College]] || align=left|Jaffna Wesleyan English School || {{dts|1817|format=dmy}}{{Efn|Jaffna Central College claims its foundation to be 1 August 1816 which is when the missionaries purchased the land/property.}} || align=left|[[Wesleyan Methodist Mission, North Ceylon]] || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Jaffna || [[Jaffna]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref name=siblings /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Graves of Peter Percival, R B Foote, discovered at Yercaud|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=79&amp;artid=29748|newspaper=[[TamilNet]]|date=8 July 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SO290603&gt;{{cite news|title=From T. D. S. A. Dissanayake's 'War or Peace...' – University entrance: standardisation suicidal|url=https://archives.sundayobserver.lk/2003/06/29/fea02.html|newspaper=[[Sunday Observer (Sri Lanka)]]|date=29 June 2003|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211234443/http://www.sundayobserver.lk/2003/06/29/fea02.html|archive-date=11 December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Govt to make Sri Lanka trilingual|url=http://www.dailynews.lk/2012/02/07/news25.asp|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=7 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210023740/http://www.dailynews.lk/2012/02/07/news25.asp|archive-date=10 February 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|Christ Church Boys' School || align=left|Baddegama Seminary|| {{dts|1819|format=dmy}} || align=left|[[Church Mission Society]] of the Anglican Church || [[Southern Province, Sri Lanka|Southern]] || [[Galle District|Galle]] || Baddegama || [[Baddegama]] || National ||&lt;ref&gt;Missionary Register for M DCCC XXII Church Missionry Society 1822&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Recollections of Ceylon, after a residence of nearly thirteen years - James Selkirk&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Methodist Girls' College, Trincomalee]] || || {{dts|1819|format=dmy}} || align=left|Wesleyan Methodist Mission || [[Eastern Province, Sri Lanka|Eastern]] || [[Trincomalee District|Trincomalee]] || Trincomalee || [[Trincomalee]] || [[Education in Sri Lanka#Provincial Schools|Provincial]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=Trinco Methodist College holds prize giving|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=8446|newspaper=[[TamilNet]]|date=28 February 2003}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Vincent Girls' High School]] || || {{dts|1820|format=dmy}} || align=left|Wesleyan Methodist Mission || [[Eastern Province, Sri Lanka|Eastern]] || [[Batticaloa District|Batticaloa]] || Batticaloa || [[Batticaloa]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref name=siblings /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Jaffna's GCE exam qualifying rate said among lowest in Sri Lanka|url=http://www.tamilnet.com/art.html?artid=9382&amp;catid=13|newspaper=[[TamilNet]]|date=8 July 2003}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Sri Jayawardenepura Maha Vidyalaya]] || align=left|Cotta Institute || {{dts|1822|format=dmy}} || align=left|[[Church Mission Society]] of the Anglican Church || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || Sri Jayawardenepura || [[Sri Jayawardenapura]] || ||&lt;ref name=CT181211&gt;{{cite news|title=Sri Jayawardenapura MV and St. John's Jaffna revive historic match|url=http://www.ceylontoday.lk/news-detail.php?news_id=1019&amp;news_category_id=3|newspaper=Ceylon Today|date=18 December 2011|access-date=11 November 2024|archive-date=24 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724161547/http://www.ceylontoday.lk/news-detail.php?news_id=1019&amp;news_category_id=3|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Obeysekera|first=Srian|title=St. Thomas' and SJMV in search of victory|url=https://archives.sundayobserver.lk/2006/03/12/spo11.html|newspaper=[[Sunday Observer (Sri Lanka)]]|date=12 March 2006|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531143632/http://www.sundayobserver.lk/2006/03/12/spo11.html|archive-date=31 May 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=History (Part 1 – 1822 to 1867)|url=http://www.sjmv.sch.lk/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=53%3Ahistory-part-1-1822-to-1867&amp;catid=34%3Ahistory&amp;Itemid=53&amp;lang=en|publisher=[[Sri Jayawardenepura Maha Vidyalaya]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531162151/http://www.sjmv.sch.lk/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=53%3Ahistory-part-1-1822-to-1867&amp;catid=34%3Ahistory&amp;Itemid=53&amp;lang=en|archive-date=31 May 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[St. John's College, Jaffna]] || align=left|Nallur English Seminary || {{dts|1823-03|format=dmy}} || align=left|[[Church Mission Society]] of the Anglican Church || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Jaffna || [[Jaffna]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] ||&lt;ref name=SO290603 /&gt;&lt;ref name=CT181211 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Playing for peace|url=http://www.dailynews.lk/2011/12/19/spo21.asp|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=19 December 2011|access-date=2 September 2012|archive-url=https://archive.today/20130218222356/http://www.dailynews.lk/2011/12/19/spo21.asp|archive-date=18 February 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Palakidnar|first=Ananth|title='Battle of the North' with a difference|url=https://archives.sundayobserver.lk/2009/03/15/spo25.asp|newspaper=[[Sunday Observer (Sri Lanka)]]|date=15 March 2009|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531143726/http://www.sundayobserver.lk/2009/03/15/spo25.asp|archive-date=31 May 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Martyn|1923|p=188}}
|-
| align=left|[[Methodist Girls' High School, Point Pedro]] || align=left|Wesleyan Mission Central School || {{dts|1823|format=dmy}} || align=left|[[Wesleyan Methodist Mission, North Ceylon]] || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Vadamarachchi || [[Point Pedro]] || [[Education in Sri Lanka#Provincial Schools|Provincial]] ||&lt;ref&gt;{{cite web|title=Achievements|url=http://www.methodistgirls.org/milestones.html|publisher=[[Methodist Girls' High School, Point Pedro]]|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406052651/http://methodistgirls.org/milestones.html|archive-date=6 April 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Vigneshwara Maha Vidyalaya]] || || {{dts|1823|format=dmy}} || align=left|Wesleyan Methodist Mission || [[Eastern Province, Sri Lanka|Eastern]] || [[Trincomalee District|Trincomalee]] || Trincomalee || [[Trincomalee]] || ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=Trinco Tamil School holds prize giving day|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=120896|newspaper=[[TamilNet]]|date=26 May 2004}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Uduvil Girls' College]] || align=left|Missionary Seminary and Female Central School || {{dts|1824|format=dmy}} || align=left|[[American Ceylon Mission]] || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Valikamam || [[Uduvil]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] ||&lt;ref name=SO290603 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Founder's day service|url=http://www.dailynews.lk/2008/11/19/news50.asp|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=19 November 2008|access-date=2 September 2012|archive-url=https://archive.today/20130219041549/http://www.dailynews.lk/2008/11/19/news50.asp|archive-date=19 February 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Martyn|1923|p=171}}
|-
| align=left|[[Vembadi Girls' High School]] || || {{dts|1834|format=dmy}} || align=left|[[Wesleyan Methodist Mission, North Ceylon]] || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Jaffna || [[Jaffna]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref name=siblings /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Milestones|url=http://www.vembadi.sch.lk/web/?page_id=11|publisher=[[Vembadi Girls' High School]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Royal College, Colombo]] || align=left|Hill Street Academy || {{dts|1835|format=dmy}} || || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || Colombo || [[Colombo]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref name=SO290603 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Fernando|first=Shemal|title=Royal College salutes Royalist war heroes: A royal tribute from alma mater|url=http://www.dailynews.lk/2009/07/01/fea03.asp|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=1 July 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090704061523/http://www.dailynews.lk/2009/07/01/fea03.asp|archive-date=4 July 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=175 years of right ROYAL glory|url=https://archives.sundayobserver.lk/2010/07/18/fea25.asp|newspaper=[[Sunday Observer (Sri Lanka)]]|date=18 July 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|Manipay Memorial English School || || {{dts|1836|format=dmy}} || align=left|[[American Ceylon Mission]] || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Valikamam || [[Manipay]] || [[Education in Sri Lanka#Provincial Schools|Provincial]] ||&lt;ref&gt;{{cite web|title=History|url=http://www.mmes.sch.lk/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=13&amp;Itemid=14|publisher=Manipay Memorial English School|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120924061342/http://www.mmes.sch.lk/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=13&amp;Itemid=14|archive-date=24 September 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Hartley College]] || align=left|Wesleyan Mission Central School || {{dts|1838|format=dmy}}{{Efn|Other sources claim that Hartley College is a successor to the Point Pedro Native School founded in 1818.&lt;ref&gt;The First Report of the General Wesleyan Methodist Missionary Society 1818; p.125&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wesleyan Missionary Magazine 1840 p.972&lt;/ref&gt;}} || align=left|[[Wesleyan Methodist Mission, North Ceylon]] || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Vadamarachchi || [[Point Pedro]] || [[Education in Sri Lanka#Provincial Schools|Provincial]] (APS) ||&lt;ref name=siblings /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hartley College Milestones|url=http://www.hartleycollege.org/hweb/milestones/|publisher=[[Hartley College]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[St. Thomas' College, Matara]] || || {{dts|1844-03-10|format=dmy}} || align=left|Christian Missionary Society of England || [[Southern Province, Sri Lanka|Southern]] || [[Matara District|Matara]] || Matara || [[Matara, Sri Lanka|Matara]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=Matara St. Thomas' College celebrates 160th anniversary|url=http://www.island.lk/2004/03/10/news13.html|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=10 March 2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=S. Thomas' College Matara is 160 |url=http://www.dailynews.lk/2004/03/10/fea09.html |newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]] |date=10 March 2004 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050218175422/http://www.dailynews.lk/2004/03/10/fea09.html |archive-date=18 February 2005 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=St. Thomas' College Matara is 160|url=http://www.stcmatara.sch.lk/htdoc/oba2.htm|publisher=[[St. Thomas' College, Matara]]|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141224082854/http://www.stcmatara.sch.lk/htdoc/oba2.htm|archive-date=24 December 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Holy Family Convent, Jaffna]] || || {{dts|1845|format=dmy}} || || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Jaffna || [[Jaffna]] || [[Education in Sri Lanka#Provincial Schools|Provincial]] ||&lt;ref&gt;{{cite web|title=Holy Family Convent|url=http://www.jaffnahfc.com/index.php|publisher=[[Holy Family Convent, Jaffna]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[St. Matthew's College, Colombo]]|| align=&quot;left&quot; |St. Matthews College, Colombo 09/ Christian College Dematagoda || {{dts|1847|format=dmy}} || align=left|Church Mission Society of the Anglican Church || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || Colombo || [[Colombo]] || [[Education in Sri Lanka#Government schools|Provincial]] ||&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://stmatthewscollege.lk/about-st-matthews-college/#:~:text=The%2017th%20of%20July,saint%2C%20named%20%E2%80%9CMatthews%E2%80%9D| title=About St.Matthew's College - St. Matthew's College | date=8 November 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ceylonlanka.info/2016/05/st-matthews-college-colombo-09.html |title=St Matthew's College Colombo 09 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.schoolandcollegelistings.com/LK/Colombo/179848108864729/St.Matthew%27s.College|title=St.Matthew's.College, Matthew's college, Colombo (2022) }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Buonavista College]]||Buonavista English School||{{dts|1848|format=dmy}} || ||[[Southern Province, Sri Lanka|Southern]]||[[Galle District|Galle]] || Galle ||Galle ||[[National school (Sri Lanka)|National]] || ||
|-
| align=left|Kopay Christian College || || {{dts|1850|format=dmy}} || || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Jaffna || [[Kopay]] || [[Education in Sri Lanka#Provincial Schools|Provincial]] ||&lt;ref&gt;{{cite web|title=History|url=http://www.kcckopay.sch.lk/web/index.php|publisher=Kopay Christian College|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120724103632/http://www.kcckopay.sch.lk/web/index.php|archive-date=24 July 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[St. Patrick's College, Jaffna]] || align=left|Jaffna Catholic English School || {{dts|1850|format=dmy}} || align=left|Roman Catholic Church || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Jaffna || [[Jaffna]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=Jaffna St. Patrick's College celebrates 150 years of service to youth|url=http://www.island.lk/2000/07/14/islnews.html#Jaffna%20St.%20Patrick%E2%80%99s%20College%20celebrates%20150%20years%20of%20service%20to%20youth|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=14 July 2000}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=St Patrick's Jaffna Colombo alumni all set for centenary celebrations|url=http://www.sundaytimes.lk/120729/plus/st-patricks-jaffna-colombo-alumni-all-set-for-centenary-celebrations-7159.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=29 July 2012}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Martyn|1923|p=198}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=History|url=http://spcjaffna.com/?page_id=18|publisher=[[St. Patrick's College, Jaffna]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[S. Thomas' College, Mount Lavinia]] || align=left|College of St. Thomas the Apostle || {{dts|1851-02-03|format=dmy}} || align=left|[[Church of Ceylon]] || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || || [[Mount Lavinia]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] ||&lt;ref name=SO290603 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Magical pull of the Blue Black and Blue|url=http://www.dailynews.lk/2012/03/27/fea02.asp|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=27 March 2012|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120330134831/http://www.dailynews.lk/2012/03/27/fea02.asp|archive-date=30 March 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=A prize for excellence|url=http://sundaytimes.lk/060730/plus/people.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=30 July 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Dissanayaka|first=T. D. S. A.|title=Well done S. Thomas' Esto perpetua|url=http://www.island.lk/2001/02/25/featur03.html|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=25 February 2001}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=So, Royal really lost 1885 match to S. Thomas'|url=https://archives.sundayobserver.lk/2004/02/01/spo08.html|newspaper=[[Sunday Observer (Sri Lanka)]]|date=1 February 2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605113817/http://www.sundayobserver.lk/2004/02/01/spo08.html|archive-date=5 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=About College|url=http://www.stcmount.sch.lk/collprofile/aboutcoll.html|publisher=[[S. Thomas' College, Mount Lavinia]]|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111020219/http://www.stcmount.sch.lk/collprofile/aboutcoll.html|archive-date=11 November 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Udupiddy American Mission College]] || || {{dts|1852|01|4|format=dmy}} || align=left|[[American Ceylon Mission]] || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Vadamarachchi || [[Udupiddy]] || [[Education in Sri Lanka#Provincial Schools|Provincial]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|last=Neelakandan|first=Kandiah|title=150 years of Uduppidy A.M. College|url=http://www.island.lk/2002/10/13/featur12.html|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=13 October 2002|author-link=Kandiah Neelakandan|access-date=2 September 2012|archive-date=4 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140204042859/http://www.island.lk/2002/10/13/featur12.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[St. Anthony's College, Kandy]] || || {{dts|1854|format=dmy}} || align=left|Roman Catholic Church || [[Central Province, Sri Lanka|Central]] || [[Kandy District|Kandy]] || Kandy || [[Kandy]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|last=Herath|first=Nihal|title=St. Anthony's College Kandy completes 150 years|url=http://www.dailynews.lk/2004/03/12/fea06.html|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=12 March 2004|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20050214074709/http://www.dailynews.lk/2004/03/12/fea06.html|archive-date=14 February 2005|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=St. Anthony's: 70 years at Katugastota|url=http://sundaytimes.lk/980215/plus14.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=15 February 1998}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Marikar|first=Hafiz|title=Piyal Wijetunge – Old Antonians Cricket Wing President|url=https://archives.sundayobserver.lk/2011/11/20/spo17.asp|newspaper=[[Sunday Observer (Sri Lanka)]]|date=20 November 2011|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130213195406/http://www.sundayobserver.lk/2011/11/20/spo17.asp|archive-date=13 February 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=A History of 150 years|url=http://www.antonians.org/index.php/-college/8-college/5-a-history-of-150-years.html|publisher=[[St. Anthony's College, Kandy]]|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141109153317/http://www.antonians.org/index.php/-college/8-college/5-a-history-of-150-years.html|archive-date=9 November 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[St. Sebastian's College, Moratuwa]] || || {{dts|1854|format=dmy}} || align=left|Roman Catholic Church || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || || [[Moratuwa]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|last=Ratnayake|first=Sunalie|title=St. Sebastian's – from strength to strength|url=http://www.thesundayleader.lk/archive/20060813/review.htm|newspaper=[[The Sunday Leader]]|date=13 August 2006}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=A new chapel for St. Sebastian's, Moratuwa|url=http://www.nation.lk/2010/02/07/eyefea7.htm|newspaper=[[The Nation (Sri Lanka)]]|date=7 February 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sebastianite Awards of Excellence|url=http://www.dailynews.lk/2007/08/09/news28.asp|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=9 August 2007|access-date=2 September 2012|archive-url=https://archive.today/20130219005607/http://www.dailynews.lk/2007/08/09/news28.asp|archive-date=19 February 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=History|url=http://www.sebsmoratuwa.sch.lk/history.html|publisher=[[St. Sebastian's College, Moratuwa]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|St. Xavier's College, Nuwara Eliya || || {{dts|1859|format=dmy}} || align=left|Roman Catholic Church || [[Central Province, Sri Lanka|Central]] || [[Nuwara Eliya District|Nuwara Eliya]] || || || ||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://archives.sundayobserver.lk/2011/10/16/spo22.asp |title=Sri Lanka Sports News &amp;#124; Sundayobserver.lk |access-date=11 December 2014 |archive-date=13 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141213174224/http://www.sundayobserver.lk/2011/10/16/spo22.asp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=101493 |title=The Island |access-date=11 December 2014 |archive-date=13 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141213142734/http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=101493 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=20498 |title=The Island |access-date=11 December 2014 |archive-date=13 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141213141011/http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=20498 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[St. Mary's College, Trincomalee]] || || {{dts|1864|format=dmy}} || || [[Eastern Province, Sri Lanka|Eastern]] || [[Trincomalee District|Trincomalee]] || Trincomalee || [[Trincomalee]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=St. Mary's College in Trinco holds awards day|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=9652|newspaper=[[TamilNet]]|date=16 August 2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=St. Mary's College, Trincomalee|url=http://www.trincomarian.sch.lk/home.html|archive-url=https://archive.today/20130221004348/http://www.trincomarian.sch.lk/home.html|url-status=dead|archive-date=21 February 2013|publisher=[[St. Mary's College, Trincomalee]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[St. Benedict's College, Colombo]] || || {{dts|1865|format=dmy}} || align=left|Benedictine monks || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || Colombo || [[Colombo]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] ||&lt;ref name=SO290603 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=St. Benedict's College celebrates its 146th anniversary|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=29894|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=10 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Young Bens showcase their talents|url=http://sundaytimes.lk/110911/Education/ed04.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=11 September 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Leonard|first=Elmo|title=St. Benedict's College : Yearning for a playground...|url=https://archives.sundayobserver.lk/2005/11/27/fea27.html|newspaper=[[Sunday Observer (Sri Lanka)]]|date=27 November 2005|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724161129/http://www.sundayobserver.lk/2005/11/27/fea27.html|archive-date=24 July 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Story of St. Benedict's By Bro. Anselm Calixtus|url=http://stbenedictscollege.org/viewpage.php?page_id=12|publisher=[[St. Benedict's College, Colombo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Methodist College, Colombo]] || align=left|Kollupitiya Girls' English School || {{dts|1866-11-07|format=dmy}} || align=left|Wesleyan Methodist Mission|| [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || Colombo || [[Colombo]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] ||&lt;ref name=siblings /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Methodist College prepares to celebrate 150th anniversary in 2016|url=http://www.sundaytimes.lk/120506/Education/ed07.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=6 May 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=College History|url=http://www.methodistcollege.org/history/college-history/|publisher=[[Methodist College, Colombo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |[[St. Mary's College, Kegalle]] || || {{dts|01 03 1867|format=dmy}} || align=&quot;left&quot; |Rev. Fr. Domenico Pingulani || [[සබරගමුව පළාත|සබරගමුව]] || [[Kegalle District|Kegalle]] || Kegalle || [[Kegalle]] || [[Education in Sri Lanka#National schools|National]] ||&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.smc-kegalle.lk/ |access-date=16-07-2024 |website=St. Mary's College |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Uva College, Badulla]]
|
|1867
| align=left|Diocesan mission of Ceylon
|[[Uva Province|Uva]]
|[[Badulla District|Badulla]]
|Badulla
|[[Badulla]]
|[[National school (Sri Lanka)|National]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-28 |title=Old Boys Association - Uva College - Badulla |url=https://uvacollegeoba.org/ |access-date=2023-12-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Uva College, Badulla |url=https://www.wikidata.org/wiki/Q16238526 |access-date=2023-12-18 |website=wikidata.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014-04-08 |title=Uva College School history {{!}} පාසල් ඉතිහාසය |url=https://uvacollege.blogspot.com/p/blog-page.html |access-date=2023-12-18 |website=Uva College Badulla {{!}} ඌව මහා විද්‍යාලය බදුල්ල {{!}} DIGITAL සටහන}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Uva College, Uva, Sri Lanka |url=https://lk.geoview.info/uva_college,2078653451n |access-date=2023-12-18 |website=lk.geoview.info}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Uva College aims to produce an all - round student population |url=https://www.sundaytimes.lk/120108/Education/ed20.html |access-date=2023-12-18 |website=sundaytimes.lk}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[St. Joseph's College, Trincomalee]] || || {{dts|1867-07-27|format=dmy}} || align=left|[[Oblates of Mary Immaculate]] || [[Eastern Province, Sri Lanka|Eastern]] || [[Trincomalee District|Trincomalee]] || Trincomalee || [[Trincomalee]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=Trinco St. Joseph's celebrates 136th annual college day|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=8573|newspaper=[[TamilNet]]|date=19 March 2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=&quot;Learn from the past&quot;- Anuradhapura Bishop|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=12981|newspaper=[[TamilNet]]|date=26 September 2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Birth and Growth of St. Joseph's College|url=http://www.trincojoseph.sch.lk/st%20web/History.htm|publisher=[[St. Joseph's College, Trincomalee]]|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120707232612/http://trincojoseph.sch.lk/st%20web/History.htm|archive-date=7 July 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[All Saints College, Galle]] || || {{dts|1867|format=dmy}} || align=left|Anglicans || [[Southern Province, Sri Lanka|Southern]] || [[Galle District|Galle]] || || [[Galle]] || ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=Minister opens new building|url=http://origin.island.lk/2000/06/18/news.html|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=18 June 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20150609081409/http://origin.island.lk/2000/06/18/news.html|archive-date=9 June 2015|access-date=11 November 2024|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Jaffna College]] || || {{dts|1871|format=dmy}} || align=&quot;left&quot;|[[American Ceylon Mission]] || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Valikamam || [[Vaddukoddai]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] || {{sfn|Martyn|1923|p=225}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jaffna College, product of a liberal view of Christian evangelism|url=http://www.tamilcanadian.com/page.php?cat=52&amp;id=2319|publisher=Tamil Canadian}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[St. Anne's College, Kurunegala]] || || {{dts|1867|format=dmy}} || align=left|Roman Catholic church || [[North Western Province, Sri Lanka|North Western]] || [[Kurunegala District|Kurunegala]] || Kurunegala || [[Kurunegala]] || ||
|-
|-
| align=left|[[Good Shepherd Convent, Colombo]] || || {{dts|1869-05-01|format=dmy}} || align=left|Good Shepherd Order || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || Colombo || [[Colombo]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] ||&lt;ref&gt;{{cite web|title=Good Shepherd Convent, Kotahena|url=http://www.goodshepherdconventkotahena.com/history.html|publisher=Infolink}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|Sri Dhammasara Piyaratana Maha Vidyalaya,Dodanduwa || align=left|Jinalabdhi Vishodaka || {{dts|1869|format=dmy}} || align=left|[[Sri Piyaratana Tissa Mahanayake Thero]] || [[Southern Province, Sri Lanka|Southern]] || [[Galle District|Galle]] || Ambalangoda || [[Dodanduwa]] || Provincial ||&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://archives.dailynews.lk/2010/06/15/fea03.asp|title=First Buddhist school in Sri Lanka |newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|first=Priyanka|last=Kurugala|date=15 June 2010|access-date=15 June 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=left|[[Rippon College]] || align=left|Whitfield Road Girls' School || {{dts|1871|format=dmy}} || align=left|Wesleyan Methodist Mission || [[Southern Province, Sri Lanka|Southern]] || [[Galle District|Galle]] || Galle || [[Galle]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref name=TI130112 /&gt;&lt;ref name=siblings /&gt;
|-
| align=left|St. Mary's College, Negombo || || {{dts|1871|format=dmy}} || align=left|Roman Catholic Church || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Gampaha District|Gampaha]] || Negombo || [[Negombo]] || ||&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/961103/plusm.html|title=St. Mary's: a monument to Catholic education|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)|Sunday Times]]|first= Shermal|last=Fernando|date=3 November 1996|access-date=10 August 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Trinity College, Kandy]] || align=left|Kandy Collegiate School || {{dts|1872-01-17|format=dmy}} || align=left|[[Church Mission Society]] of the Anglican Church || [[Central Province, Sri Lanka|Central]] || [[Kandy District|Kandy]] || Kandy || [[Kandy]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|last=Dassanayake|first=M .B.|title=Trinity College, Kandy – 132 n.o.|url=http://www.dailynews.lk/2004/02/20/fea04.html|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=20 February 2004|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120105014915/http://www.dailynews.lk/2004/02/20/fea04.html|archive-date=5 January 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Trinity College past teachers get together|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=52230|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=18 May 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Trinity Chapel to resound with the sounds of carols, today|url=http://sundaytimes.lk/091206/Magazine/sundaytimesmagazine_03.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=6 December 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Trinity College Choir|url=http://www.thesundayleader.lk/2009/12/05/trinity-college-choir/|newspaper=[[The Sunday Leader]]|date=5 December 2009|access-date=11 November 2024|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054635/http://www.thesundayleader.lk/2009/12/05/trinity-college-choir/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=trinitycollege.lk|url=http://www.trinitycollege.lk/accounts%20hib.html|publisher=[[Trinity College, Kandy]]|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110314191253/http://www.trinitycollege.lk/accounts%20hib.html|archive-date=14 March 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|St. Anthony's College, Kayts || || {{dts|1872|format=dmy}} || || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Islands || [[Kayts]] || [[Education in Sri Lanka#Provincial Schools|Provincial]] ||&lt;ref&gt;{{cite web|title=The History of St.Anthony's College, Kayts|url=http://www.kaytsantonys.sch.lk/index.php/history|publisher=St. Anthony's College, Kayts|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320085611/http://www.kaytsantonys.sch.lk/index.php/history|archive-date=20 March 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[St. Michael's College National School]] || align=left|St. Mary's English School || {{dts|1873|format=dmy}} || align=left|Roman Catholic Church || [[Eastern Province, Sri Lanka|Eastern]] || [[Batticaloa District|Batticaloa]] || Batticaloa || [[Batticaloa]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=IOM upgrades facilities at St. Michael's College, Batticoloa|url=http://www.nation.lk/2007/12/02/events.htm|newspaper=[[The Nation (Sri Lanka)]]|date=2 December 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=IOM upgrades facilities at St. Michael's College, Batticaloa|url=http://www.dailynews.lk/2007/11/03/news35.asp|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=3 November 2007|access-date=2 September 2012|archive-url=https://archive.today/20130218224007/http://www.dailynews.lk/2007/11/03/news35.asp|archive-date=18 February 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[St. Thomas' College, Matale]] || || {{dts|1873|format=dmy}} || || [[Central Province, Sri Lanka|Central]] || [[Matale District|Matale]] || Matale || [[Matale]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite web|title=Thomian Facts|url=http://www.stthomasmatale.sch.lk/Thomians%20Facts.html|publisher=[[St. Thomas' College, Matale]]|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120928012134/http://www.stthomasmatale.sch.lk/Thomians%20Facts.html|archive-date=28 September 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Wesley College, Colombo]] || || {{dts|1874-03-02|format=dmy}} || align=left|Wesleyan Methodist Mission|| [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || Colombo || [[Colombo]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] ||&lt;ref name=siblings /&gt;&lt;ref name=SO290603 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Edmund Disanayake A legend at Wesley|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=18550|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=16 February 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Wesley 'Walk of Grit'|url=http://www.nation.lk/2010/07/25/sports6.htm|newspaper=[[The Nation (Sri Lanka)]]|date=25 July 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Wesley's request|url=http://sundaytimes.lk/981004/sportsm.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=4 October 1998}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Bishop's College, Colombo]] || || {{dts|1875-02|format=dmy}} || align=left|[[Church Mission Society]] of the Anglican Church || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || Colombo || [[Colombo]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] ||&lt;ref name=SO290603 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Founder's Day celebrations of Bishop's College today|url=http://www.dailynews.lk/2006/01/23/fea05.htm|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=23 January 2006|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20060618074354/http://www.dailynews.lk/2006/01/23/fea05.htm|archive-date=18 June 2006|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=History|url=http://www.bishopscollege.lk/History.htm|publisher=[[Bishop's College, Colombo]]|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20111207083202/http://www.bishopscollege.lk/History.htm|archive-date=7 December 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|Drieberg College || align=left|Drieberg English School || {{dts|1875|format=dmy}} || align=left|[[American Ceylon Mission]] || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Thenmarachchi || [[Chavakachcheri]] || [[Education in Sri Lanka#Provincial Schools|Provincial]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|last=Balaratnam|first=A.S.|title=Let Drieberg's 'lamp of life' shine on|url=http://sundaytimes.lk/010107/plus8.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=7 January 2001}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|Methodist Central College, Hakmana || || {{dts|1875|format=dmy}} || align=left|Wesleyan Methodist Mission|| [[Southern Province, Sri Lanka|Southern]] || [[Matara District|Matara]] || Mulatiyana || Hakmana || [[Education in Sri Lanka#Provincial Schools|Provincial]] ||&lt;ref name=siblings /&gt;
|-
| align=left|[[Prince of Wales' College, Moratuwa]] || || {{dts|1876|9|14|format=dmy}} || || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || Piliyandala || [[Moratuwa]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite web|title=History of the School|url=http://www.princeofwalescollege.org/history.html|publisher=[[Prince of Wales' College, Moratuwa]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[St. John's College, Panadura]] || || {{dts|1876|format=dmy}} || || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Kalutara District|Kalutara]] || || [[Panadura]] || ||&lt;ref&gt;{{cite news|last=Amit|first=Naushad|title=St. John's is proud to have their own cricket grounds|url=http://www.sundaytimes.lk/110703/Education/ed020.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=3 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=School Profile|url=http://www.sjnsp.sch.lk/index%201.html|publisher=[[St. John's College, Panadura]]|access-date=2 September 2012|archive-url=https://archive.today/20130219000752/http://www.sjnsp.sch.lk/index%201.html|archive-date=19 February 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Victoria College, Chulipuram]] || align=left|Chulipuram Hindu English School || {{dts|1876|format=dmy}} || || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Valikamam || Chulipuram || [[Education in Sri Lanka#Provincial Schools|Provincial]] ||&lt;ref&gt;{{cite web|title=Victoria College – Its History|url=http://www.victoriacoll.sch.lk/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2|publisher=[[Victoria College, Chulipuram]]|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120809040113/http://www.victoriacoll.sch.lk/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2|archive-date=9 August 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|Don Pedrick Maha Vidyalaya, [[Horana]]
| align=left|Horana Maha Vidyalaya
|1878
|
|[[Western Province, Sri Lanka|Western]]
|[[Kalutara District|Kalutara]]
|[[Horana]]
|[[Horana]]
|
|
|-
| align=left|[[Girls' High School, Kandy]] || || {{dts|1879|5|format=dmy}}{{Efn|Other sources claim that Girls' High School, Kandy was founded in 1871 but re-organized in 1879.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Wesleyan Missionary Notices 1871; pp. 88-89&lt;/ref&gt;}} || align=left|Wesleyan Methodist Mission || [[Central Province, Sri Lanka|Central]] || [[Kandy District|Kandy]] || Kandy || [[Kandy]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref name=siblings /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=British Missionaries – Great Women|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=47128|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=10 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Girls' High School Kandy passes 75 years|url=http://www.dailynews.lk/2004/11/04/fea10.html|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=4 November 2004|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20050312024850/http://www.dailynews.lk/2004/11/04/fea10.html|archive-date=12 March 2005|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=History of Girls' High School, Kandy|url=http://www.kandyghs.sch.lk/history1.html|publisher=[[Girls' High School, Kandy]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=left|[[Hameed Al Husseinie College]]
|align=left|First Muslim Boys' School in Sri Lanka
|15 November 1884
| align=left|Sri Lanka Muslim Society
|[[Western Province, Sri Lanka|Western]]
|[[Colombo District|Colombo]]
|[[Colombo District|Colombo]]
|[[Colombo District|Colombo]]
|[[National school (Sri Lanka)|National]]
|
|-
|align=left|Kiriella Central College
|
|1885
|
|සබරගමුව
|Ratnapura
|Ratnapura
|Kiriella
|National
|
|-
| align=left|[[Southlands College, Galle]] || align=left|Girls' High School || {{dts|1885|format=dmy}}{{Efn|Other sources claim that Southlands College, Galle is a successor to the Wesleyan English Girls' School founded in 1842 and renamed Girls' High School, Galle.&lt;ref&gt;Wesleyan Methodist Missionary register 1842; p.411&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Return to an address of House of Commons, 26 March 1852 p.265&lt;/ref&gt;}} || align=left|Wesleyan Methodist Mission || [[Southern Province, Sri Lanka|Southern]] || [[Galle District|Galle]] || Galle || [[Galle]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref name=siblings /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Taking women's education to a new dimension|url=http://www.dailynews.lk/2010/05/05/fea03.asp|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=5 May 2010|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110101091025/http://www.dailynews.lk/2010/05/05/fea03.asp|archive-date=1 January 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Threat to Galle's World Heritage Site|url=http://www.island.lk/2003/12/07/featur01.html|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=7 December 2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=History|url=http://www.southlandscollege.lk/History/history.html|publisher=[[Southlands College, Galle]]|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130024305/http://www.southlandscollege.lk/History/history.html|archive-date=30 November 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|St. Andrew's National College
|
|1885
|
|North Western
|Puttalam
|Puttalam
|Puttalam
|National
|
|-
| align=left|[[Our Lady of Victories Convent Moratuwa]] || align=left|Our Lady of Victories Convent Moratuwa || {{dts|1886-03-09|format=dmy}} || align=left|Roman [[Catholic Church]] || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || || [[Moratuwa]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]]
|-
| align=left|[[Ananda College]] || align=left|English Buddhist School || {{dts|1886-11-01|format=dmy}} || align=left|[[Buddhist Theosophical Society]] || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || Colombo || [[Colombo]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|last=Wipulasena|first=Aanya|title=Ananda College to mark 125th anniversary with exhibition, cultural and musical shows|url=http://www.sundaytimes.lk/120325/Plus/plus_18.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ananda Abhiman exhibition|url=https://archives.sundayobserver.lk/2012/04/01/new55.asp|newspaper=[[Sunday Observer (Sri Lanka)]]|date=1 April 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Seneviratne|first=Sudharshan|title=Revering Ananda... Matha|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=41561|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=20 December 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Foundation of Ananda College|url=http://ananda.sch.lk/2012/index.php/history/foundation|publisher=[[Ananda College]]|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711095345/http://ananda.sch.lk/2012/index.php/history/foundation|archive-date=11 July 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[උණවටුන මහා විද්‍යාලය]] || align=left|උණවටුන බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසල || {{dts|1887|format=dmy}} || align=left|[[එච්. ඩබ්ලිව්. අමරසූරිය|එච්.ඩබ්ලිව්. අමරසූරිය]] || [[දකුණු පළාත]] || [[ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] || ගාල්ල || [[උණවටුන]] || [[National school (Sri Lanka)|පළාත්]] ||
|-
| align=left|[[Dharmaraja College]] || align=left|Kandy Buddhist High School || {{dts|1887-06-30|format=dmy}} || align=left|[[Buddhist Theosophical Society]] || [[Central Province, Sri Lanka|Central]] || [[Kandy District|Kandy]] || Kandy || [[Kandy]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|last=Melpitiya|first=Ananda|title=Dharmaraja College: 125 years of service to the nation|url=https://archives.sundayobserver.lk/2012/06/24/mon10.asp|newspaper=[[Sunday Observer (Sri Lanka)]]|date=24 June 2012|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630101252/http://www.sundayobserver.lk/2012/06/24/mon10.asp|archive-date=30 June 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Jayetilleke|first=Rohan L.|title=Dharmaraja College archives: A Buddhist heritage for posterity|url=http://sundaytimes.lk/030420/plus/4.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=20 April 2003}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left| [[St. Paul’s Girls School, Milagiriya]] || align=left| Parish School attached to the St. Paul’s Church of Milagiriya || {{dts|1887-01-14|format=dmy}} || align=left| [[Anglican]] [[Church of Ceylon]] || [[Western Province, Sri Lanka|Central]] || [[Colombo District|Colombo]] || Colombo || [[Milagiriya]] || [[National school (Sri Lanka)|National]]
|-
| align=left|[[Jaffna Hindu College]] || align=left|The Native Town High School || {{dts|1887|format=dmy}} || || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Jaffna || [[Jaffna]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] || {{sfn|Martyn|1923|p=239}}
|-
| align=left|[[Piliyandala Central College]] || align=left|Mampe Piyarathanasara Buddhist Mix School|| {{dts|1887|format=dmy}} || align=left|Rev. Mampe Saranapala Thero || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || Piliyandala || [[Piliyandala]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite web|title=History|url=http://www.pilicentral.sch.lk/Home/index.php/home/2-new-cat/1-history|publisher=[[Piliyandala Central College]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Karandana South Grama Niladhari Division|Karandana]] Sri Jinarathana National
College
| align=left|Karandana Boys School
|1888
|
|[[සබරගමුව පළාත|සබරගමුව]]
|[[Ratnapura District|Ratnapura]]
|[[Eheliyagoda]]
|[[Karandana South Grama Niladhari Division|Karandana]]
|[[National school (Sri Lanka)|National]]
|
|-
| align=left|Christ Church Girls' College || align=left|The Girls' Boarding School || {{dts|1888-06-01|format=dmy}} ||align=left|[[Church Mission Society]] of the Anglican Church || [[Southern Province, Sri Lanka|Southern]] || [[Galle District|Galle]] || Baddegama|| [[Baddegama]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite web|title=History|url=http://www.ccgc.sch.lk/history.html|access-date=20 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140621230416/http://ccgc.sch.lk/history.html|archive-date=21 June 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Maliyadeva College]] || align=left|Kurunegala Buddhist Institution || {{dts|1888-09-30|format=dmy}} || align=left|[[Buddhist Theosophical Society]] || [[North Western Province, Sri Lanka|North Western]] || [[Kurunegala District|Kurunegala]] || Kurunegala ||[[Kurunegala]] ||[[National school (Sri Lanka)|National]]||&lt;ref&gt;{{cite news|title=Devans gather at annual dinner|url=http://www.dailynews.lk/2011/08/16/fea31.asp|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=16 August 2011|access-date=2 September 2012|archive-url=https://archive.today/20130218215825/http://www.dailynews.lk/2011/08/16/fea31.asp|archive-date=18 February 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=VR, Officer and a Gentleman|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=30587|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=20 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=History|url=http://www.maliyadeva.edu.lk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=115&amp;Itemid=598|publisher=[[Maliyadeva College]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|Nelukkulam Kalaimagal Maha Vidyalayam || || {{dts|1888|format=dmy}} || || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Vavuniya District|Vavuniya]] || Vavuniya South || Nelukkulam || [[Education in Sri Lanka#Provincial Schools|Provincial]] ||
|-
| align=left|[[Walasmulla National School]] || || {{dts|1889|format=dmy}} || || [[Southern Province, Sri Lanka|Southern Province]] || [[Hambanthota District|Hambanthota]] || walasmulla || walasmulla || [[Education in Sri Lanka#national schools Schools|national]] ||
|-
| align=left|[[Ananda Sastralaya, Kotte]] || align=left|Kotte Bauddha (Buddhist) Mixed School || {{dts|1890|01|1|format=dmy}}{{Efn|Few sources claims its foundation to be 4 November 1890.}} || || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || Sri Jayawardenapura || [[Kotte]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ananda Sastralaya Kotte celebrates 115 years|url=https://archives.sundayobserver.lk/2005/01/02/fea28.html|newspaper=[[Sunday Observer (Sri Lanka)]]|date=2 January 2005|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928031544/http://www.sundayobserver.lk/2005/01/02/fea28.html|archive-date=28 September 2007}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Aluthgama Maha Vidyalaya]]|| align=&quot;left&quot; |Aluthgama Boys English School || {{dts|1890|format=dmy}} ||align=left|Nathaniel Henry Lorenzo Brohier || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Kalutara District|Kalutara]] ||Kalutara || [[Aluthgama]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||
|-
| align=left|Holy Cross College, Kalutara || || {{dts|1890|format=dmy}} || || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Kalutara District|Kalutara]] || Kalutara South || [[Kalutara]] || [[Private school (Sri Lanka)|Private]] ||&lt;ref&gt;{{cite web|title=History|url=http://www.hcckalutara.org/HCC/?page_id=2084|publisher=Holy Cross College, Kalutara}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Rambaikulam Girls' Maha Vidyalayam]] || || {{dts|1890|format=dmy}} || || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Vavuniya District|Vavuniya]] || Vavuniya South || [[Vavuniya]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rambaikulam Girls' Maha Vidyalayam|url=http://www.rgmv.sch.lk/|publisher=[[Rambaikulam Girls' Maha Vidyalayam]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Hillwood College]], Kandy || || {{dts|1890|format=dmy}} || || [[Central Province, Sri Lanka|Central]] || [[Kandy District|Kandy]] || Kandy Central || [[Kandy]] || Private||&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hillwood College Kandy|url=http://www.rgmv.sch.lk/|publisher=[[Hillwood College]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Sri Rahula College, Kandy]]
| align=left|Kandy High School
|1890
| align=left|Buddhist Theosophical Society
|[[Central Province, Sri Lanka|Central]]
|[[Kandy District|Kandy]]
|Kandy
|Katugastota
|[[National school (Sri Lanka)|National]]
|
|-
| align=left|[[Kingswood College, Kandy]] || align=left|The Boys' High School || {{dts|1891-05-04|format=dmy}} || align=left|Wesleyan Methodist Mission || [[Central Province, Sri Lanka|Central]] || [[Kandy District|Kandy]] || Kandy || [[Kandy]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref name=siblings /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=First school to play rugger|url=http://sundaytimes.lk/070506/FunDay/heritage.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=6 May 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Marikar|first=Hafiz|title=Kingswood has produced outstanding cricketers and rugby players|url=https://archives.sundayobserver.lk/2011/05/01/spo11.asp|newspaper=[[Sunday Observer (Sri Lanka)]]|date=1 May 2011|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724161000/http://www.sundayobserver.lk/2011/05/01/spo11.asp|archive-date=24 July 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Warakaulle|first=H. M. Nissanka|title=Remembering L. E. Blaze' of Kingswood|url=http://www.dailynews.lk/2003/09/30/fea06.html|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=30 September 2003|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20050221110605/http://www.dailynews.lk/2003/09/30/fea06.html|archive-date=21 February 2005|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=About|url=http://www.kingswood.lk/about-kingswood-college.php|publisher=[[Kingswood College, Kandy]]|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120805115747/http://www.kingswood.lk/about-kingswood-college.php|archive-date=5 August 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Musaeus College]] || align=left|Musaeus Buddhist Girls' School || {{dts|1891|format=dmy}} || align=left|[[Buddhist Theosophical Society]] || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || Colombo || [[Colombo]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|last=Dandeniya|first=S.|title=Musaeus College Celebrates 120 Years of Excellence!|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=39049|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=14 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Musaeus College celebrates 120 years of excellence!|url=http://sundaytimes.lk/111120/Education/ed23.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=20 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Dharmadasa|first=K. N. O.|title=Historical details of Museaus College|url=http://www.dailynews.lk/2012/07/11/fea34.asp|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=11 July 2012|access-date=2 September 2012|archive-url=https://archive.today/20130219034201/http://www.dailynews.lk/2012/07/11/fea34.asp|archive-date=19 February 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Our School|url=http://www.musaeus.lk/about-school/|publisher=[[Musaeus College]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Dharmadutha College, Badulla|Dharmadutha College]]
|
|{{dts|1891-08-21|format=dmy}}
|[[Buddhist Theosophical Society]]
|[[Uva Province|Uva]]
|[[Badulla District|Badulla]]
|Badulla
|[[Badulla]]
|[[National school (Sri Lanka)|National]]
|https://dharmaduthacollege.lk/history&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dharmadutha college-Badulla {{!}} school |url=https://wikimapia.org/12800037/Dharmadutha-college-Badulla |access-date=2023-12-18 |website=wikimapia.org}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Mahinda College]] || || {{dts|1892-03-01|format=dmy}} || align=left|[[Buddhist Theosophical Society]] || [[Southern Province, Sri Lanka|Southern]] || [[Galle District|Galle]] || Galle || [[Galle]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|last=Epasinha|first=Premasara|title=D. D. Jayasinha – brilliant cricketer cum administrator and the GOM SL Cricket|url=http://www.dailynews.lk/2005/06/06/spo03.htm|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=6 June 2005|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20080401002343/http://www.dailynews.lk/2005/06/06/spo03.htm|archive-date=1 April 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Warnakulasuriya|first=Kasturiarachchi|title=Revival of Buddhist education: A new boost given|url=http://archives.dailymirror.lk/2003/08/01/opinion/2.html|newspaper=[[Daily Mirror (Sri Lanka)]]|date=1 August 2003|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724171908/http://archives.dailymirror.lk/2003/08/01/opinion/2.html|archive-date=24 July 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=de Silva|first=Eric J.|title=The Peradeniya Model and its demise|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=17828|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=7 February 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=History|url=http://www.mahindacollege.lk/Subs/History.htm|publisher=[[Mahinda College]]|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20071219222930/http://www.mahindacollege.lk/Subs/History.htm|archive-date=19 December 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Zahira College, Colombo]] || align=left|Al-Madrasathul Zahira || {{dts|1892-08-22|format=dmy}} || align=left|Colombo Muslim Educational Society || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || Colombo || [[Colombo]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=Zahira goes from strength to strength|url=http://www.sundaytimes.lk/120701/education/zahira-goes-from-strength-to-strength-4712.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=1 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Farook|first=Ruzaik|title=Quality education a must – minister|url=http://www.dailynews.lk/2012/03/14/news40.asp|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=14 March 2012|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120317020737/http://www.dailynews.lk/2012/03/14/news40.asp|archive-date=17 March 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Zahira College gets new Swimming Pool|url=http://sports.dailymirror.lk/2012/07/14/zahira-college-gets-new-swimming-pool/|newspaper=[[Daily Mirror (Sri Lanka)]]|date=14 July 2012|access-date=11 November 2024|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304141835/http://sports.dailymirror.lk/2012/07/14/zahira-college-gets-new-swimming-pool/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Zahira's first 100 years|url=http://www.zahiracollege.lk/about/about-zahira/college-history|publisher=[[Zahira College, Colombo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[St. Aloysius' College, Galle]] || || {{dts|1895|format=dmy}} || align=left|Jesuits || [[Southern Province, Sri Lanka|Southern]] || [[Galle District|Galle]] || Galle || [[Galle]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=Aloysian staff Day – 2002|url=http://www.dailynews.lk/2002/07/01/new50.html|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=1 July 2002|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20050115193132/http://www.dailynews.lk/2002/07/01/new50.html|archive-date=15 January 2005|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=left|K/L Al-Hambra Maha Vidyalaya, Dharga Town
||
|1896
||
|[[Western Province, Sri Lanka|Western]]
|[[Kalutara District|Kalutara]]
|[[Kalutara District|Kalutara]]
|[[Kalutara District|Dharga Town]]
|[[Provincial school (Sri Lanka)|Provincial]]
|
|-
| align=left|[[Chundikuli Girls' College]] || || {{dts|1896-01-14|format=dmy}} || align=left|[[Church Mission Society]] of the Anglican Church || [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] || [[Jaffna District|Jaffna]] || Jaffna || [[Jaffna]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] ||&lt;ref name=SO290603 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=History of Chundikuli Girls' College 1896–2008|url=http://chundikuligirlscollege.com/About_us_files/History%20of%20Chundikuli%20Girls.pdf|publisher=[[Chundikuli Girls' College]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[ශාන්ත ජෝසප් විද්‍යාලය, කොළඹ]] || || {{dts|1896-03-02|format=dmy}} || align=left|French Roman Catholic missionaries || [[Western Province, Sri Lanka|Western]] || [[Colombo District|Colombo]] || Colombo || [[Colombo]] || [[Education in Sri Lanka#Private schools|Private]] ||&lt;ref name=SO290603 /&gt;{{sfn|Martyn|1923|p=62}}&lt;ref&gt;{{cite news|last=Abeyratne|first=Ruwantissa|title=St. Joseph's College: What made it different|url=http://www.dailynews.lk/2010/04/12/fea10.asp|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)]]|date=12 April 2010|access-date=2 September 2012|archive-url=https://archive.today/20130218235113/http://www.dailynews.lk/2010/04/12/fea10.asp|archive-date=18 February 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Rowing facilities for St. Joseph's|url=http://sundaytimes.lk/000305/splus2.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=5 March 2000}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Our History|url=http://www.stjosephscollege.edu.lk/history|publisher=[[St. Joseph's College, Colombo]]|access-date=2 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130227155417/http://www.stjosephscollege.edu.lk/history|archive-date=27 February 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[Sacred Heart Convent, Galle]] || || {{dts|1896|11|30|format=dmy}} || align=left|[[Sisters of Charity of Jesus and Mary]] || [[Southern Province, Sri Lanka|Southern]] || [[Galle District|Galle]] || Galle || [[Galle]] || ||&lt;ref&gt;{{Cite news|title=sSacred Heart Convent Galle has progressed beyond all dreams |url=http://www.sundaytimes.lk/121125/education/sacred-heart-convent-galle-has-progressed-beyond-all-dreams-21311.html|newspaper=[[The Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=25 November 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[St. Servatius' College]] || St. Servatius' School|| {{dts|1897-11-02|format=dmy}} || align=left|Roman Catholic Belgian Jesuit || [[Southern Province, Sri Lanka|Southern]] || [[Matara District|Matara]] || Matara || Kotuwegoda || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mahaarachchi|first=Lenord|title=St. Servatius College Matara is 100 years old|url=http://sundaytimes.lk/970928/sportm.html|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=28 September 1997}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[R. K. M. Sri Koneswara Hindu College]] || || {{dts|1897|format=dmy}} || || [[Eastern Province, Sri Lanka|Eastern]] || [[Trincomalee District|Trincomalee]] || Trincomalee || [[Trincomalee]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=Koneswara Hindu College celebrates national school day|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=8277|newspaper=[[TamilNet]]|date=1 February 2003}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left|[[St. Aloysius College, Ratnapura]] || align=left|Peter &amp; Paul's Mixed School || {{dts|1898|format=dmy}} || align=left|Jesuits || [[සබරගමුව පළාත|සබරගමුව]] || [[Ratnapura District|Ratnapura]] || Ratnapura || [[Ratnapura]] || [[National school (Sri Lanka)|National]] ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=About St' Aloysius National College,Ratnapura,Sri Lanka|url=https://www.slfind.lk/177571718953905|access-date=11 November 2024|archive-date=3 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003161505/https://www.slfind.lk/177571718953905|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}
&lt;!-- Please do not add schools founded after 1899 – this list is not intended to be an exhaustive list of all Sri Lankan schools. --&gt;

== මේවත් බලන්න ==
* [[ලෝකයේ පැරණිතම පාසල් ලැයිස්තුව]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල් ලැයිස්තුව]]

== සටහන් ==
{{Notelist}}

== ‍යොමු කිරීම් ==
{{Reflist}}

== මූලාශ්‍ර ==
{{refbegin}}
* {{cite book|last=Martyn|first=John H.|title=Notes on Jaffna – Chronological, Historical, Biographical|year=1923|publisher=[[American Ceylon Mission]] Press|location=[[Tellippalai]]|isbn=81-206-1670-7|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Notes_on_Jaffna_-_Chronological%2C_Historical%2C_Biographical}}
{{refend}}

{{Education in Sri Lanka}}
{{British Ceylon period topics}}

{{DEFAULTSORT:Oldest schools in Sri Lanka}}
[[Category:Lists of oldest buildings and structures|Sri Lanka]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පාසල් ලැයිස්තුව| Oldest schools]]
[[Category:History of education in Sri Lanka]]
[[Category:Lists of oldest schools|Sri Lanka]]</text>
      <sha1>bdbzurs5zvqmvgp7h1jkk3n4um59mzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දෙවන පරපුර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177813</id>
    <revision>
      <id>803568</id>
      <parentid>789512</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:47:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12986" sha1="qjjw5xkdf6zxi4czph0yq3k12dwysk8" xml:space="preserve">{{italic title}}
{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව දේශපාලන පක්ෂය
| name=දෙවන පරපුර
| logo=ගොනුව:Logo of Devana Parapura Party.png
| flag = 
| logo_size = 
| colorcode ={{party color|Devana Parapura}} 
| leader=උවිදු විජේවීර&lt;ref&gt;{{cite news
|title=විජේවීරගේ ‘දෙවන පරපුර’ ට මැතිවරණ කොමිසමේ අනුමැතිය
|url=https://theleader.lk/news/14473-2022-12-03-12-56-05
|accessdate=15 November 2024
|work=The Leader
|date=13 December 2022 |location=Colombo, Sri Lanka
|archive-date=
|archive-url=
|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news
|last1=
|first1=
|title=කැරැල්ලට 50යි: විජේවීර පුතා අද පළමුවරට කලඑළි බසී
|url=https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/%e0%b6%9a%e0%b7%90%e0%b6%bb%e0%b7%90%e0%b6%bd%e0%b7%8a%e0%b6%bd%e0%b6%a7-50%e0%b6%ba%e0%b7%92-%e0%b7%80%e0%b7%92%e0%b6%a2%e0%b7%9a%e0%b7%80%e0%b7%93%e0%b6%bb-%e0%b6%b4%e0%b7%94%e0%b6%ad%e0%b7%8f/
|accessdate=15 November 2024
|work=Mawrata News
|date=14 November 2024
|location=Colombo, Sri Lanka
|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123114139/https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/%E0%B6%9A%E0%B7%90%E0%B6%BB%E0%B7%90%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B6%A7-50%E0%B6%BA%E0%B7%92-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%A2%E0%B7%9A%E0%B7%80%E0%B7%93%E0%B6%BB-%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%AD%E0%B7%8F/
|archive-date=23 January 2025
|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|chairperson=
|secretary=
|founder=
|slogan=
|founded=2022
|dissolved=
|merger=
|predecessor=
|split=
|merged=
|successor=
|headquarters= 83/20, පලමු පටුමග, සීවලි කැලණිතිස්ස මාවත, කොහොල්විල, කැලණිය&lt;ref&gt;{{cite web 
|title=Details of Recognized Political Parties |url=https://elections.gov.lk/en/political_party/political_party_list_E.html
|website=Sri Lanka Election Commission 
|publisher=
|accessdate=14 November 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1= |first1= |last2= |first2= |title=Contact |url=https://www.wijeweera.com/ |website=www.wijeweera.com |accessdate=15 November 2024 |agency= |date= }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = 9 ඔක්තෝබර් 2024
|title       = පිළිගත් දේශපාලන පක්ෂවල නම්, පක්ෂවලට අනුමත කරන ලද ලකුණු, ඒ එක් එක් පක්ෂ ලේකම්ගේ නම, ලිපිනය සහ දුරකථන අංකය දැක්වන ලැයිසතුව (2024.10.09 දිනට සංශෝධිත)
|url         = https://elections.gov.lk/web/wp-content/uploads/2024/10/Party_List_2024_10_09_S2.pdf
|website     = elections.gov.lk
|location    = කොළඹ
|publisher   = ශ්‍රී ලංකා මැතිවරණ කොමිසම
|access-date = 5 මැයි 2025
}}&lt;/ref&gt;
|newspaper=
|student_wing=
|youth_wing=
|membership_year=
|membership=
|ideology=[[සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය]]&lt;br/&gt;[[ජනතාවාදය]]&lt;br/&gt;[[අධිරාජ්‍ය විරෝධිවාදය]]
|position=මධ්‍ය වාමාංශික
|religion=
|national=
|international=
|european=
|europarl=
|affiliation1_title=
|affiliation1=
|colors = {{color box|Yellow}} කහ
{{color box|brown}} දුඹුරු
|seats1_title=[[ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව|ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව]]
|seats1={{Composition bar|0|225|hex=Maroon}}
|seats2_title=[[Provinces of Sri Lanka|පලාත් සභා සභිකයන්]]
|seats2={{Composition bar|0|340|hex=Maroon}}
|seats3_title=[[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ආයතන|පළාත් පාලන ආයතන]]
|seats3=
{{Composition bar|0|4356|hex=Maroon}}
|symbol=[[ගොනුව:Election Symbol Devana Parapura.png|150px]]
|flag=
|website=https://www.wijeweera.com
|country=ශ්‍රී ලංකාව
|footnotes=
}}

'''දෙවන පරපුර''' ({{බස-en|Devana Parapura}}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා]] දේශපාලන පක්ෂයකි. එම පක්ෂයේ වත්මන් නායකයා වන්නේ, [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ|ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ]] ආරම්භක නායක [[රෝහණ විජේවීර]] පුත් උවිදු විජේවීරයි.&lt;ref&gt;{{cite news
|title= We are ready to contest elections uvindu wijeweera
|url=https://slguardian.org/we-are-ready-to-contest-elections-uvindu-wijeweera
|accessdate=15 November 2024
|work=SL Guardian
|date=14 November 2024
|location=Colombo, Sri Lanka
|archive-date=
|archive-url=
|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news
|first=Asela  |last=Kuruluwansa
|title= People cant administer justice at own will - Uvindu Wijeweera
|url=https://www.dailynews.lk/2024/05/10/local/533048/people-cant-administer-justice-at-own-will-uvindu-wijeweera
|accessdate=15 November 2024
|work=Daily News
|date=10 May 2024
|location=Colombo, Sri Lanka
|archive-date=
|archive-url=
|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bbc&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = 14 ඔක්තෝබර් 2024
|title       = මෙවර මහ මැතිවරණයට තරග කරන ජනප්‍රිය මුහුණු
|url         = https://www.bbc.com/sinhala/articles/c148y4ld8nno
|website     = 
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = December 3, 2022
|title       = විජේවීර පුත් උවිදු නව පක්‍ෂයක් පිහිටුවයි.. ලියාපදිංචිය පිලිගනී…
|url         = https://lankacnews.com/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%A2%E0%B7%9A%E0%B7%80%E0%B7%93%E0%B6%BB-%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%AD%E0%B7%8A-%E0%B6%8B%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%94-%E0%B6%B1%E0%B7%80-%E0%B6%B4%E0%B6%9A%E0%B7%8A/comment-page-1/
|website     = lankacnews.com
|location    = 
|publisher   = lankacnews.com
|access-date = 1 මැයි 2024
}}&lt;/ref&gt;

== මැතිවරණ==
දෙවන පරපුර පක්ෂයක් ලෙස ප්‍රථම වරට 2024 වර්ෂයේ [[ඇල්පිටිය ප්‍රාදේශීය සභා මැතිවරණය, 2024|ඇල්පිටිය ප්‍රාදේශීය සභාව සදහා ]] තරග කළ අතර, ඔවුන් ලබාගත්තේ ජන්ද 388 පමණි.
[[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2024|2024 මහ මැතිවරණය]] සදහා තරග කල අතර සමස්ත දිවයිනෙන්ම ලබාගත්තේ ජන්ද 16,950 වන අතර එය 0.15% ප්‍රතිශතයකි.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = Shamindra Ferdinando
|date        = 6 November 2024
|title       = Wijeweera’s son warns the danger of giving NPP 2/3rd majority
|url         = https://island.lk/wijeweeras-son-warns-the-danger-of-giving-npp-2-3rd-majority/
|website     = www.island.lk
|language    = ඉංග්‍රිසි
|location    = Colombo
|publisher   = The Island
|access-date = 1 April 2025
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web 
|title=Parliamentary Election 2024 All Island Results 
|url=https://results.elections.gov.lk/allisland.php
|website=Sri Lanka Election Commission 
|publisher=
|accessdate=20 November 2024}}&lt;/ref&gt;
එසේම [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2025|2025 පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම]] සඳහා ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ වැලිවිටිය-දිවිතුර ප්‍රාදේශීය සභාවට තරග කර ඡන්ද 180ක් පමණක් ලබාගත්තේය. එය ප්‍රතිශතයක් ලෙස 1.08% කි. කිසිදු සභිකයෙක් තේරී පත් නොවිය.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = 7 මැයි 2025
|title       = Local Authority - Welivitiya-Divitura Pradeshiya Sabha
|url         = https://election.adaderana.lk/local-authorities-election-2025/division_result.php?dist_id=7&amp;div_id=102
|website     = adaderana.lk
|location    = 
|publisher   = අද දෙරණ
|access-date = 9 මැයි 2025
}}&lt;/ref&gt;


{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|+ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණ
|-
! style=&quot;background-color:maroon; color:white;&quot; | වසර
! style=&quot;background-color:maroon; color:white;&quot; | ඡන්ද
! style=&quot;background-color:maroon; color:white;&quot; | %
! style=&quot;background-color:maroon; color:white;&quot; | ආසන ගණන
! style=&quot;background-color:maroon; color:white;&quot; | +/–
! style=&quot;background-color:maroon; color:white;&quot; | ආණ්ඩු බලය
|-
![[2024 Sri Lankan parliamentary election|2024]]
| align=center| 16,950
| align=center| 0.15%
|  {{Composition bar|0|225|hex=#800000}}
| {{steady}} 
| {{no2|පාර්ලිමේන්තුව නියෝජනය නොකරයි}}
|}
=== පළාත් පාලන මැතිවරණ ===
2025 පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = 
|title       = All Island Results - Cumulative
|url         = https://election.adaderana.lk/local-authorities-election-2025/
|website     = adaderana.lk
|location    = 
|publisher   = Ada Derana
|access-date = 9 මැයි 2025
}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|+
|-
! style=&quot;background-color:#800000; color:white;&quot; | වසර
! style=&quot;background-color:#800000; color:white;&quot; | ඡන්ද
! style=&quot;background-color:#800000; color:white;&quot; | %
! style=&quot;background-color:#800000; color:white;&quot; | ආසන ගණන
! style=&quot;background-color:#800000; color:white;&quot; | +/–
! style=&quot;background-color:#800000; color:white;&quot; | සටහන්
|-
![[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2025|2025]]
| align=center| 180
| align=center| 1.08%
|  {{Composition bar|0|15|hex=#800000}}
| නව 
| වැලිවිටිය දිවිතුර ප්‍රාදේශීය සභාවට පමණක් තරග කරන ලදී.
|}

== ප්‍රසිද්ධ සාමාජිකයෝ ==
* [[කමල් අද්දරාරච්චි|කමල් අද්දරආරච්චි]]&lt;ref name=bbc&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = 9 ඔක්තෝබර් 2024
|title       = කමල් අද්දරආරච්චිත් මහ මැතිවරණයට
|url         = https://sinhala.adaderana.lk/news/201997
|website     = adaderana.lk
|location    = 
|publisher   = අද දෙරණ
|access-date = 1 ජනවාරි 2025
}}&lt;/ref&gt;
* ධර්ම ශ්‍රි වික්‍රමසිංහ&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = නිමල් අල්ගෙවත්ත
|date        =1 මැයි 2025
|title       = අනුර ජනපති ඉන්දියාවට රට පවා දෙන්නට යනවා! මැයි රැළි! දෙවන පරපුර පක්ෂය!...
|url         = https://pfpnews.lk/%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B6%BB-%E0%B6%A2%E0%B6%B1%E0%B6%B4%E0%B6%AD%E0%B7%92-%E0%B6%89%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%A7-%E0%B6%BB%E0%B6%A7-%E0%B6%B4/
|website     = pfpnews.lk
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 3 මැයි 2025
}}&lt;/ref&gt;
* විශේෂඥ වෛද්‍ය අශෝක කමලදාස

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}


{{සැකිල්ල:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඡන්ද විමසීම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලනය]]
[[Category:Political organisations based in Sri Lanka]]
[[ප්‍රවර්ගය:රට අනුව දේශපාලන පක්ෂ|Sri Lanka]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආසියාව තුළ පිහිටි දේශපාලන පක්ෂ|Sri Lanka]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව]]
{{stub}}</text>
      <sha1>qjjw5xkdf6zxi4czph0yq3k12dwysk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>එරංග ගුණසේකර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177814</id>
    <revision>
      <id>803492</id>
      <parentid>782981</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T21:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9877" sha1="low0jy38qlkse4za2agqpstzr4qzkku" xml:space="preserve">{{Short description|ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලඥයෙකි (1978-)}}
{{Use dmy dates|date=November 2024}}
{{Infobox officeholder
| honorific-prefix    = [[ගරු]]
| native_name         = {{nobold|{{lang|en|Eranga Gunasekara}}}}
| honorific-suffix    = [[පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී|පා.ම.]]
| image               = 
| caption             = 
| office              = තරුණ කටයුතු නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය
| president           = [[අනුර කුමාර දිසානායක]]
| primeminister       = [[හරිනි අමරසූරිය]]
| 1blankname          = අමාත්‍යවරයා
| 1namedata           = [[සුනිල් කුමාර ගමගේ]]
| term_start          = 21 නොවැම්බර් 2024
| term_end            = 
| predecessor         = [[සාගල රත්නායක]]
| successor           =
| office1             = [[කොළඹ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]] සඳහා [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව|පාර්ලිමේන්තු]] මන්ත්‍රී
| parliament1         = 
| majority1           = 85,180&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sinhala.adaderana.lk/news/203405|title=කොළඹ මනාප ප්‍රතිඵලය|website=අද දෙරණ|date=15 නොවැම්බර් 2024|access-date=16 නොවැම්බර් 2024}}&lt;/ref&gt;
| term_start1         = 21 නොවැම්බර් 2024
| term_end1           = 
| predecessor1        =
| successor1          = 
| office2             = 
| governor2           = 
| 1blankname2         = 
| 1namedata2          = 
| constituency2       = 
| predecessor2        = 
| successor2          = 
| term_start2         = 
| term_end2           = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1978|09|09|df=y}}&lt;ref name=&quot;පාර්ලිමේන්තුව 1&quot;&gt;{{Cite web |title=ගරු එරංග ගුණසේකර මහතා, පා.ම.|url=https://www.parliament.lk/si/members-of-parliament/directory-of-members/viewMember/3463/|access-date=27 නොවැම්බර් 2024|work=මන්ත්‍රීවරුන්‌ගේ නාමාවලිය|publisher=[[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව|ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| birth_place         = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| death_cause         = 
| nationality         = [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]]
| party               = [[ජාතික ජන බලවේගය]]
| otherparty          = [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] 
| occupation          = දේශපාලනඥ
| spouse              = 
| partner             = 
| relations           = 
| children            = 
| residence           = 
| alma_mater          =
| profession          = 
| rank                = 
| branch              = 
| unit                = 
| allegiance          = 
| serviceyears        = 
| signature           = 
| website             = 
| footnotes           = {{Notelist}}
}}

'''එරංග ගුණසේකර''' (''Eranga Gunasekara''),  යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] දේශපාලනඥයෙකු වන අතර වත්මන් තරුණ කටයුතු නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sinhala.adaderana.lk/news/203601|title=නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරු 29ක් දිවුරුම් දෙති|website=අද දෙරණ|date=21 නොවැම්බර් 2024|access-date=27 නොවැම්බර් 2024}}&lt;/ref&gt; ඒ මහතා [[ජාතික ජන බලවේගය]] නියෝජනය කරමින් [[කොළඹ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයෙන්]] [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව|ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවට]] තේරී පත්වූ මන්ත්‍රීවරයෙකි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sinhala.newsfirst.lk/2024/11/15/2024-%E0%B6%B4%E0%B7%8F%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B6%B8%E0%B7%9A%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B7%94-%E0%B6%B8%E0%B7%9001|title=2024 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේ කොළඹ දිස්ත්‍රික් මනාප ප්‍රතිඵල මෙන්න.. වැඩිම මනාප හරිනි අමරසූරියට|website=නිව්ස්ෆස්ට්|date=15 නොවැම්බර් 2024|access-date=16 නොවැම්බර් 2024}}&lt;/ref&gt;

== ආරම්භක ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය ==
එරංග ගුණසේකර 1978 සැප්තැම්බර් 7 දින උපත ලබා ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Hon. Eranga Gunasekara, M.P. |url=https://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/mp-profile/3463 |publisher=Parliament of Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;

ඔහු 1996 දී සාමාන්‍ය පෙළ (G.C.E. O/L) විභාගය සමත් වී ඇති අතර 1999 දී විදුලි කාර්මික ක්ෂේත්‍රයට අදාල Engineering Craft Practice පාඨමාලාව සඳහා ජාතික සහතිකයක් ලබාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== දේශපාලන ජීවිතය ==
එරංග ගුණසේකර 2024 දී පැවති මහ මැතිවරණයෙන් පසු [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]] නියෝජනය කරමින් [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව|ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ]] දසවන පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් විය.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2024 නොවැම්බර් 21 දින නව රජය යටතේ ඔහු තරුණ කටයුතු නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයා ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newsfirst.lk/2024/11/21/new-deputy-ministers-appointed|title=New Deputy Ministers Appointed|date=2024-11-21|work=Newsfirst}}&lt;/ref&gt;

2025 ජූනි 3 දින දසවන පාර්ලිමේන්තුවේ “යෞවන කටයුතු සඳහා පාර්ලිමේන්තු සභා කණ්ඩායම” (Parliamentary Caucus for Youth) පිහිටුවීමේදී එහි සභාපතිවරයා ලෙසද ඔහු තේරී පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2025-06-05 |title=Deputy Minister of Youth Affairs Eranga Gunasekara elected as the Chair of the Parliamentary Caucus for Youth |url=https://www.parliament.lk/en/home/parliament-news/view/4577 |publisher=Parliament of Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;

2025 ඔක්තෝබර් මාසයේදී සිදු වූ අමාත්‍ය මණ්ඩල සංශෝධනය යටතේ ඔහු නාගරික සංවර්ධන නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයා ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://lankasara.com/news/sri-lankas-cabinet-shake-up-to-accelerate-development-agenda/|title=Sri Lanka’s Cabinet Shake-Up to Accelerate Development Agenda|date=2025-10-10|work=Lanka Sara}} {{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ප්‍රසිද්ධ ප්‍රකාශ සහ ක්‍රියාකාරකම් ==
එරංග ගුණසේකර විසින් ආර්ථික සහ සංවර්ධන කටයුතු සම්බන්ධයෙන් මාධ්‍ය හමුවලදී ප්‍රකාශ රැසක් සිදු කර ඇත. කොළඹ ඩොක්යාර්ඩ් ආයතනය ඉන්දියානු සමාගමකට බදු දීම සම්බන්ධයෙන් ජනතාවට අසාධාරණයක් සිදු නොවන බවත් එම ගනුදෙනුව පාරදර්ශී ලෙස සිදු කරන බවත් ඔහු සඳහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://themorningtelegraph.com/29478/|title=Colombo Dockyard Deal with India Won’t Harm Public – Dept. Minister Eranga|date=2025-06-29|work=Morning Telegraph}}&lt;/ref&gt;

==මූලාශ්‍ර==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

{{ශ්‍රී ලංකාවෙහි 17 වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු}}

{{DEFAULTSORT:ගුණසේකර, එරංග}}
[[ප්‍රවර්ගය:1978 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලංකික දේශපාලනඥයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජාතික ජන බලවේගයෙහි දේශපාලනඥයන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ 17වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු]]</text>
      <sha1>low0jy38qlkse4za2agqpstzr4qzkku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පරිශීලක:IDB.S/defcon</title>
    <ns>2</ns>
    <id>177842</id>
    <revision>
      <id>803476</id>
      <parentid>802925</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T15:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>upd</comment>
      <origin>803476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1091" sha1="6u80u1r48g4c5lsqa37ofuwh5ccjgda" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Vandalism information|prefix=User:IDB.S/}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;noinclude&gt;
{{Mbox
| name = name of the template
| demospace = other
| type  = delete
| image = [[File:Cmbox_deletion.png|40px]]
| imageright = none
| style=CSS values
| textstyle=CSS values
| text  = මෙම පිටුව මකා දැමීමෙන් වළකින්න. &lt;br/&gt; &lt;small&gt;මෙම පිටුව තුළින් විකියාව තුළ සිදුවන විනාශකාරී සිදුවීම් ප්‍රමාණය පෙන්වයි.&lt;/small&gt;
| small = none
| smallimage = none
| smallimageright = none
| smalltext  = මෙම පිටුව තුළින් විකියාව තුළ සිදුවන විනාශකාරී සිදුවීම් ප්‍රමාණය පෙන්වයි.
| plainlinks = yes
}}
&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{{1}}}
              | level = 5
              | sign = 15:00, 2026 නොවැම්බර් 04 (UTC)
              | info = ප.ව. 08.30 (SLST) [[User:IDB.S|IDB.S]]ට අනුව
            }}</text>
      <sha1>6u80u1r48g4c5lsqa37ofuwh5ccjgda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2025 වසරෙහි මරණ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178849</id>
    <revision>
      <id>803482</id>
      <parentid>802296</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T19:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165730" sha1="ge728kkcrorrde87iungp1fqp4tg24f" xml:space="preserve">{{යාවත්කාලීන කරන්න}}
2025 දී පහත සඳහන් කැපී පෙනෙන මරණ සිදු විය. නම් මරණ දිනය යටතේ, අකාරාදී පිළිවෙලට වාර්තා කර ඇත. සාමාන්‍ය ඇතුළත් කිරීමක් පහත අනුපිළිවෙලින් තොරතුරු වාර්තා කරයි:

නම, වයස, උපතේදී පුරවැසිභාවය ලැබූ රට, පසුව ජාතිකත්වය (අදාළ නම්), සටහන් කරන ලද විෂය, මරණයට හේතුව (දන්නා නම්) සහ යොමුවක්.

== ජනවාරි ==

=== 17 ===

=== 16 ===

* පෝල් ඩැනන්, 46, ඉංග්‍රීසි නළුවා (හොලියෝක්ස්).&lt;ref&gt;[https://news.sky.com/story/hollyoaks-star-paul-danan-dies-aged-46-13289367 Hollyoaks star Paul Danan dies aged 46]&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)
* හ්සී ෂි-චියන්, 72, තායිවාන ගුවන් සේවා විධායක, සභාපති (2016 සිට) සහ චයිනා එයාර්ලයින්ස් හි සභාපති (2019 සිට), හෘදයාබාධය.&lt;ref&gt;[https://money.udn.com/money/story/5612/8494259 華航董事長 由總經理高星潢代理] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250116061636/https://money.udn.com/money/story/5612/8494259 |date=2025-01-16 }} {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;

=== 15 ===

* ඇනා මාරියා ඇකර්මන්, 92, ඉතාලි නිළිය (ලෙ ඉන්චියෙස්ටේ ඩෙල් කොමිසාරියෝ මයිග්‍රෙට්, ද ස්කින්, '''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''ඕ රේ).&lt;ref&gt;[https://napoli.repubblica.it/cronaca/2025/01/15/news/anna_maria_ackermann_morta_attrice_eduardo-423941427/ Teatro, morta Anna Maria Ackermann: debuttò con Eduardo] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ස්ටෙෆනි ඒෆ්නර්, 48, ජර්මානු දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (2021 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.gruene-bundestag.de/presse/pm-januar-25/wir-trauern-um-stephanie-aeffner/ Wir trauern um Stephanie Aeffner] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* ක්‍රිස්ටෝපර් බෙන්ජමින්, 9''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''0, ඉංග්‍රීසි නළුවා (ඩොක්ටර් හූ, ජජ් ජෝන් ඩීඩ්, ද ප්ලේග් ඩෝග්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.doctorwhonews.net/2025/01/christopher_benjamin_1934_2025.html Christopher Benjamin 1934–2025]&lt;/ref&gt;''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''
* ඇලෙක්ස් බ්‍රාෂ්, 69, ස්කොට්ලන්ත පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ෆෝෆාර් මලල ක්‍රීඩා, රයිත් රෝවර්ස්, බ්‍රෙ''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''චින් සිටි).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Alex Brash |url=https://www.forfarathletic.co.uk/item/6260-alex-brash |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120171601/https://www.forfarathletic.co.uk/item/6260-alex-brash }}&lt;/ref&gt;
* ටොමී බ්‍රවුන්, 97, ඇමරිකානු බේස්බෝල් ක්‍රීඩිකාව (බෲක්ලින් ඩොජර්ස්, ෆිලඩෙල්ෆියා ෆිලීස්, චිකා''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''ගෝ කබ්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.si.com/mlb/tommy-brown-last-living-member-1947-brooklyn-dodgers-dies Tommy Brown, Last Living Member of 1947 Brooklyn Dodgers, Dies at 97]&lt;/ref&gt;
* ඇලෙජන්ඩ්‍රා ඩැරින්, 62, ආර්ජන්ටිනා නිළිය.&lt;ref&gt;[https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/murio-alejandra-darin-a-los-58-anos-nid15012025/ Murió la actriz Alejandra Darín a los 62 años] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* එම්. අසිසුල් හක්, 84, බංග්ලාදේශ පොලිස් නිලධා''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''රිනිය, පොලිස් පරීක්ෂක ජෙනරාල් (1996–1997).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former adviser Azizul Haque passes away |url=https://www.bssnews.net/others/238651 |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122030030/https://www.bssnews.net/others/238651 }}&lt;/ref&gt;
* ජැක් හොෆ්මන්, 19, ඇමරිකානු පාපන්දු ක්‍රීඩිකාව සහ පිළිකා පර්යේෂණ උපදේශක, ග්ලියෝමා.&lt;ref&gt;[https://nebraskapublicmedia.org/en/news/news-articles/jack-hoffman-loses-battle-with-brain-cancer/ Jack Hoffman dies after battling brain cancer for years]&lt;/ref&gt;
* ඩයෑන් ලැන්ග්ටන්, 77, ඉංග්‍රීසි නිළිය (හොලියෝක්ස්, ඔන්ලි ෆූල්ස් ඇන්ඩ් හෝර්ස්, ඊස්ට්එන්ඩර්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.lbc.co.uk/news/only-fools-and-horses-star-soap-legend-diane-langton-dies-77/ Only Fools and Horses star and soap legend Diane Langton dies aged 77]&lt;/ref&gt;
* ලී කුයි-හ්සියන්, 87, තායිවාන කවියා.&lt;ref&gt;[https://www.cna.com.tw/news/acul/202501150408.aspx 詩人李魁賢過世 享壽87歲] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* පැට්‍රීෂියා ලයිෆවුන්, 47, ප්‍රංශ කාටූන් ශිල්පිනිය.&lt;ref&gt;[https://www.livreshebdo.fr/article/patricia-lyfoung-lautrice-de-la-rose-ecarlate-est-decedee Patricia Lyfoung, l’autrice de « La Rose écarlate », est décédée] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ඊබ්‍රහිම් නබාවි, වයස අවුරුදු 66, ඉරාන උපහාසාත්මක ලේඛකයෙක්, ලේඛකයෙක් සහ දිනපොත් රචකයෙක්, සියදිවි නසා ගැනීම.&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/en/202501157443 Dissident Iranian satirist Ebrahim Nabavi commits suicide in Maryland]&lt;/ref&gt;
* ලින්ඩා නෝලන්, වයස අවුරුදු 65, අයර්ලන්ත ගායිකාවක්, නිළියක් සහ රූපවාහිනී පෞරුෂයක් (ද නෝලන්ස්), ද්විත්ව නියුමෝනියාව.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/articles/c1ezlgzj4vvo Singer Linda Nolan dies aged 65]&lt;/ref&gt;
* රිචඩ් රසල්, වයස අවුරුදු 79, ජැමෙයිකානු ටෙනිස් ක්‍රීඩකයෙක්, නියුමෝනියාව.&lt;ref&gt;[https://jamaica-gleaner.com/article/sports/20250115/jamaican-tennis-legend-richard-russell-has-died Jamaican tennis legend Richard Russell has died]&lt;/ref&gt;
* සයිඩ් මුහම්මද් අස්ගාර් ෂා, වයස අවුරුදු 75, පකිස්ථාන දේශපාලනඥයෙක්, එම්එන්ඒ (2013–2018).&lt;ref&gt;[https://www.24newshd.tv/15-Jan-2025/fomer-mna-syed-asghar-shah-passes-away Fomer MNA Syed Asghar Shah passes away]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* මංජුල් සිංහ, ඉන්දියානු රූපවාහිනී අධ්‍යක්ෂක (යේ ජෝ හායි සින්ඩගි, යේ හායි මුම්බායි මේරි ජාන්), හෘදයාබාධය.&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/tv-show-yeh-jo-hai-zindagis-veteran-filmmaker-manjul-sinha-passes-away-due-to-a-massive-heart-attack-producer-ashoke-pandit-extends-condolences/articleshow/117267578.cms TV show Yeh Jo Hai Zindagi's veteran filmmaker Manjul Sinha passes away due to a massive heart attack; Producer Ashoke Pandit extends condolences]&lt;/ref&gt;
* රොස්නි ස්මාර්ත්, වයස අවුරුදු 84, හයිටි දේශපාලනඥයෙක්, අගමැති (1996–1997).&lt;ref&gt;[https://www.alterpresse.org/spip.php?article31331 Haïti : Décès de l’ancien premier ministre Rosny Smarth] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* පී. ආර්. සුන්දරම්, වයස අවුරුදු 73, ඉන්දියානු දේශපාලනඥයෙක්, තමිල්නාඩු මන්ත්‍රී (1996–2006) සහ මන්ත්‍රී (2014–2019).&lt;ref&gt;[https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/former-rasipuram-mla-pr-sundaram-passes-away-at-73-819449 Former Rasipuram MLA PR Sundaram passes away at 73]&lt;/ref&gt;
* ජෙනොට් ස්වාර්ක්, වයස 85, ප්‍රංශ චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂ (ජාව්ස් 2, සුපර්ගර්ල්, සමවර් ඉන් ටයිම්).&lt;ref&gt;[https://thedailyjaws.com/news/jaws-2-director-jeannot-szwarc-passes-away-aged-85 Jaws 2 director Jeannot Szwarc passes away aged 85]&lt;/ref&gt;
* සරිගම විජි, වයස 76, ඉන්දියානු නළුවා (බෙලුවලද මැඩිලල්ලි, මානා මෙචිඩා සෝසේ, යමලෝකදල්ලි වීරප්පන්).&lt;ref&gt;[https://www.oneindia.com/entertainment/kannada-actor-sarigama-vijay-passes-away-4042811.html Kannada Actor Sarigama Viji Passes Away At 76l]&lt;/ref&gt;
* ගස් විලියම්ස්, වයස 71, ඇමරිකානු පැසිපන්දු ක්‍රීඩක (ගෝල්ඩන් ස්ටේට් වොරියර්ස්, සියැටල් සුපර්සොනික්ස්, වොෂින්ටන් බුලට්ස්), NBA ශූරයා (1979), ආඝාතයකින් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.seattletimes.com/sports/sonics/gus-williams-who-lead-sonics-to-nba-championship-dies-at-71/ Gus Williams, who led Sonics to NBA championship, dies at 71]&lt;/ref&gt;

=== 14 ===

* නෙලෝ අල්ටෝමරේ, වයස 61, කැනේඩියානු දේශපාලනඥයෙක්, මැනිටෝබා ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ සාමාජිකයෙක් (2019 සිට), හොඩ්ග්කින් ලිම්ෆෝමාව.&lt;ref&gt;[https://www.winnipegfreepress.com/breakingnews/2025/01/15/education-minister-altomare-dies-at-61 Education minister Altomare dies at 61]&lt;/ref&gt;
* නසාර් බිරියා, වයස 65, ඉරාන ෂියා පූජකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.asriran.com/fa/news/1029959/سقای-بی-ریا-درگذشت «سقای بی ریا» درگذشت] {{in lang|fa}}&lt;/ref&gt;
* ජෝන් බ්ලේක්මෝර්, වයස 88, ඉංග්‍රීසි ඡායාරූප ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://britishphotohistory.ning.com/profiles/blogs/john-blakemore-1936-2025 In passing: John Blakemore (1936-2025)]&lt;/ref&gt;
* ආතර් බ්ලෙසිට්, වයස 84, ඇමරිකානු ක්‍රිස්තියානි දේශකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://premierchristian.news/en/news/article/arthur-blessitt-the-world-s-farthest-walking-pilgrim-dies-at-84 World's farthest walking pilgrim Arthur Blessitt dies at 84]&lt;/ref&gt;
* ෆියුරියෝ කලම්බු, 94, ඉතාලි මාධ්‍යවේදියා (L'Unità) සහ දේශපාලනඥයා, නියෝජ්‍ය (1996–2001, 2008–2013) සහ සෙනෙට් සභික (2006–2008).&lt;ref&gt;[https://www.ilsole24ore.com/art/morto-fuorio-colombo-giornalista-e-parlamentare-AG02RIIC Morto Furio Colombo, giornalista e parlamentare] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ක්ජෙල් ග්ජර්සෙත්, 78, නෝර්වීජියානු නවකතාකරු සහ මාධ්‍යවේදියා.&lt;ref&gt;[https://www.aftenbladet.no/kultur/i/93nlk9/kjell-gjerseth-er-doed Kjell Gjerseth er død] {{in lang|nn}}&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)
* ඉෂාක් හලේවා, 84, තුර්කි රබ්බි, හකාම් බාෂි (2002 සිට).&lt;ref&gt;[https://bianet.org/haber/isak-haleva-chief-rabbi-of-turkey-dies-303602 Isak Haleva, Chief Rabbi of Turkey, dies]&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)
* ලැඩිස්ලාව් හුච්කෝ, 76, ස්ලෝවැක් රුතේනියානු ග්‍රීක කතෝලික ධූරාවලිය, චෙක් ජනරජයේ අපෝස්තලික එක්සාර්ච් (2003 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.cirkev.cz/zemrel-apostolsky-exarcha-reckokatolicke-cirkve-biskup-ladislav-hucko_48610 Zemřel apoštolský exarcha řeckokatolické církve biskup Ladislav Hučko] {{in lang|cs}}&lt;/ref&gt;
* මිචාල් ජැනිස්වෙව්ස්කි, 70, පෝලන්ත දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (1991–1993, 1997–2001).&lt;ref&gt;[https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/205959,Zmarl-Michal-Janiszewski-dzialacz-NSZZ-Solidarnosc-i-KPN.html Zmarł Michał Janiszewski – działacz NSZZ „Solidarność&quot; i KPN] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* සුරත් සිං ඛල්සා, 91, ඉන්දියානු-ඇමරිකානු දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයා.&lt;ref&gt;[https://www.ptcnews.tv/punjab-2/sikh-activist-advocate-of-bandi-singhs-surat-singh-khalsa-passes-away-at-91-4404401 Sikh activist, advocate of Bandi Singhs Surat Singh Khalsa passes away at 91]&lt;/ref&gt;
* හයින්ස් ක්ලූට්මියර්, වයස 82, ජර්මානු ක්‍රීඩා ඡායාරූප ශිල්පියා (ක්‍රීඩා නිදර්ශනය).&lt;ref&gt;[https://www.si.com/media/remembering-sports-illustrated-photographer-heinz-kluetmeier-iconic-career SI Photographer Heinz Kluetmeier’s Eye for the Iconic Made Him One of a Kind]&lt;/ref&gt;
* බෙනඩිටෝ ද ලීරා, වයස 82, බ්‍රසීලියානු දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (1995–1999, 2003–2019) සහ බාරා ද සාඕ මිගෙල් නගරාධිපති (2021 සිට), පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://g1.globo.com/al/alagoas/noticia/2025/01/14/morre-benedito-de-lira-em-maceio.ghtml Benedito de Lira, prefeito da Barra de São Miguel e pai de Arthur Lira, morre aos 82 anos em Maceió] {{in lang|pt}}&lt;/ref&gt;
* තෝමස් මැක්හග්, වයස 88, ඇමරිකානු නීතිවේදියෙක්, බටහිර වර්ජිනියාවේ අභියාචනාධිකරණයේ විනිසුරු (1981–1997, 2009–2013).&lt;ref&gt;[https://apnews.com/article/west-virginia-supreme-court-justice-thomas-mchugh-28ff1242594e155212e6655912b96bcc Former West Virginia Supreme Court Justice Thomas McHugh dies at 88]&lt;/ref&gt;
* මයිකල් මෙඩින්ගර්, වයස 83, ලක්සම්බර්ග් ඡායාරූප ශිල්පියෙක් සහ ඔලිම්පික් මධ්‍යම දුර ධාවකයෙක් (1964).&lt;ref&gt;[https://infos.rtl.lu/actu/luxembourg/a/2266943.html Le photographe luxembourgeois Michel Medinger est mort à 83 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ටෙඩි ඔසෙයි, වයස 87, ඝානා ජෑස් සැක්සෆෝනිස්ට් (ඔසිබිසා).&lt;ref&gt;[https://3news.com/showbiz/ghanaian-music-legend-teddy-osei-of-osibisa-passes-away-at-88/ Ghanaian music legend Teddy Osei of Osibisa passes away at 88]&lt;/ref&gt;
* හාන්ස් රීචෙල්ට්, වයස 99, ජර්මානු දේශපාලනඥයෙක්, වොක්ස්කැමර් සාමාජිකයෙක් (1950–1990).&lt;ref&gt;[https://www.tagesspiegel.de/berlin/im-alter-von-99-jahren-fruherer-ddr-minister-hans-reichelt-in-berlin-gestorben-13018387.html Im Alter von 99 Jahren: Früherer DDR-Minister Hans Reichelt in Berlin gestorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* තෝමස් පී. සැමන්, වයස 92, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, වර්මොන්ට් ආණ්ඩුකාර (1973–1977).&lt;ref&gt;[https://www.burlingtonfreepress.com/story/news/politics/2025/01/15/thomas-salmon-vermont-governor-uvm-president-death-obituary/77715944007/ 'He could walk with kings': Former Vermont Democratic Gov. Thomas Salmon dies at 92]&lt;/ref&gt;
* ටෝනි ස්ලැටරි, වයස 65, බ්‍රිතාන්‍ය නළුවා (ද ක්‍රයිං ගේම්, පීටර්ස් ෆ්‍රෙන්ඩ්ස්), විකට නළුවෙක් සහ රූපවාහිනී පෞරුෂයක් (කාගේ රේඛාවද එය කෙසේ වෙතත්?), හෘදයාබාධය.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Comedian Tony Slattery dies aged 65 after heart attack |url=https://www.aol.co.uk/comedian-tony-slattery-dies-aged-140227095.html |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250813110919/https://www.aol.co.uk/comedian-tony-slattery-dies-aged-140227095.html }}&lt;/ref&gt;
* ජූඩි තොන්ගෝරි, කෙන්යානු නීතිඥවරියක් සහ කාන්තා අයිතිවාසිකම් ක්‍රියාකාරිනියක්.&lt;ref&gt;[https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/01/renowned-family-lawyer-judy-thongori-passes-away-in-india/ Renowned Family Lawyer Judy Thongori Passes Away While Undergoing Treatment in India]&lt;/ref&gt;
* සයිමන් ටවුන්සෙන්ඩ්, වයස 79, ඕස්ට්‍රේලියානු රූපවාහිනී ඉදිරිපත් කරන්නියක් (සයිමන් ටවුන්සෙන්ඩ්ගේ වොන්ඩර් වර්ල්ඩ්, ටීවීටීවී), පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.abc.net.au/news/2025-01-15/simon-townsend-has-died-journalist-tv-presenter/104818750 Wonder World presenter and creator Simon Townsend dies aged 79]&lt;/ref&gt;

=== 13 ===

* එලිසියෝ ඇල්කොන්, 74, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, නිව් මෙක්සිකෝ නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (2009–2024), අක්මා පිළිකාව.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former New Mexico State Rep. Eliseo Alcon passes away |url=https://www.krqe.com/news/new-mexico/former-new-mexico-state-rep-eliseo-alcon-passes-away/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114090216/https://www.krqe.com/news/new-mexico/former-new-mexico-state-rep-eliseo-alcon-passes-away/ }}&lt;/ref&gt;
* නීල් බර්නාඩ්, 75, දකුණු අප්‍රිකානු බුද්ධි අංශ ප්‍රධානියා, ජාතික බුද්ධි සේවයේ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් (1979–1992), පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.news24.com/news24/southafrica/news/former-spy-boss-and-first-negotiator-for-a-democratic-sa-dr-niel-barnard-dies-at-75-20250113 Former spy boss and first negotiator for a democratic SA, Dr Niël Barnard, dies at 75]&lt;/ref&gt;
* ටෝනි බුක්, 90, ඉංග්‍රීසි පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් (බාත් සිටි, මැන්චෙස්ටර් නගරය) සහ කළමනාකරු (මැන්චෙස්ටර් නගරය).&lt;ref&gt;[https://www.mancity.com/news/club/tony-book-obituary-63872451 Tony Book: 1934–2025]&lt;/ref&gt;
* මාරියාමා කමාරා, 66, ගිනියානු දේශපාලනඥයෙක් සහ ව්‍යාපාරික කාන්තාවක්.&lt;ref&gt;[https://mosaiqueguinee.com/2025/01/urgent-lancienne-ministre-de-lagriculture-mariama-camara-soguipah-est-decedee-ce-lundi-au-maroc/ Urgent: l’ancienne Ministre de l’Agriculture Mariama Camara (SOGUIPAH) est décédée ce lundi au Maroc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250201033354/https://mosaiqueguinee.com/2025/01/urgent-lancienne-ministre-de-lagriculture-mariama-camara-soguipah-est-decedee-ce-lundi-au-maroc/ |date=2025-02-01 }} {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* වෝල්ටර් ඩොයිෂ්, 101, ඔස්ට්‍රියානු සංගීත විද්‍යාඥවරිය.&lt;ref&gt;[https://noe.orf.at/stories/3288844 Volksmusikforscher Walter Deutsch ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* නතාලි ඩුප්‍රී, 85, ඇමරිකානු ඉවුම් පිහුම් පොත් ලේඛිකාවක් සහ රූපවාහිනී පෞරුෂයක්.&lt;ref&gt;[https://roughdraftatlanta.com/2025/01/14/nathalie-dupree-southern-cookbook-author-chef-dies/ Legendary Southern cookbook author and chef Nathalie Dupree dies at 85]{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* බෙඩියා එනර් (tr), 70, තුර්කි නිළිය (යාප්‍රක් ඩොකුමු, කාරා පරා ආස්ක්, බානා සෙව්මේයි ඇන්ලට්).&lt;ref&gt;[https://www.anews.com.tr/celebrities/2025/01/14/turkish-actress-bedia-ener-dies-at-70 Turkish actress Bedia Ener dies at 70]&lt;/ref&gt; 
* පී. ෆ්ලූයිඩ්, වයස අවුරුදු 64, ඇමරිකානු රොක් සංගීතඥ (ස්පයිස් 24-7).&lt;ref&gt;[https://www.yahoo.com/news/bronx-man-found-beaten-death-000100974.html Bronx man found beaten to death in ambulette was groundbreaking rocker]&lt;/ref&gt;

* ටෝනි ග්‍රේෂම්, වයස අවුරුදු 84, ඕස්ට්‍රේලියානු ගොල්ෆ් ක්‍රීඩකයා, ආධුනික ශූරයා (1977).&lt;ref&gt;[https://www.golfnsw.org.au/news/2025/01/13/76636/vale-tony-gresham-oam/ Vale: Tony Gresham, OAM]&lt;/ref&gt;
* කීත් ග්‍රිෆිත්, වයස අවුරුදු 77, බාබඩියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ජාතික කණ්ඩායම) සහ කළමනාකරු (ජාතික කණ්ඩායම, එක්සත් ජනපද වර්ජින් දූපත් ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://barbadostoday.bb/2025/01/14/football-legend-grel-passes-on/ Football legend Grel passes on]&lt;/ref&gt;
* ෂම්සුදීන් හන්බබයෙව්, වයස අවුරුදු 85, අසර්බයිජානියානු දේශපාලනඥයා, නක්චිවන් ස්වයං පාලන ජනරජයේ අගමැති (1993–2000).&lt;ref&gt;[https://oxu.az/cemiyyet/semseddin-xanbabayev-defn-olundu Şəmsəddin Xanbabayev dəfn olundu] {{in lang|az}}&lt;/ref&gt;
* එල්ගාර් හොවාර්ත්, වයස අවුරුදු 89, ඉංග්‍රීසි කොන්දොස්තර, රචක සහ හොරණෑ වාදකයා.&lt;ref&gt;[https://www.4barsrest.com/news/61679/death-of-elgar-howarth Death of Elgar Howarth]&lt;/ref&gt;
* චාල්ස් ඊ. ජෙෆර්සන්, වයස අවුරුදු 79, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයා, ඉලිනොයිස් නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජික (2001–2014).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former Illinois State Representative Chuck Jefferson dies at 79 |url=https://www.mystateline.com/news/local-news/former-illinois-state-representative-chuck-jefferson-dies-at-79/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117034511/https://www.mystateline.com/news/local-news/former-illinois-state-representative-chuck-jefferson-dies-at-79/ }}&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  චාල්ස් ක්ලයිබර්, වයස අවුරුදු 82, ස්විට්සර්ලන්ත රජයේ නිලධාරියෙක්, අධ්‍යාපන රාජ්‍ය ලේකම් (1997–2007).&lt;ref&gt;[https://www.letemps.ch/suisse/deces-de-charles-kleiber-architecte-du-paysage-academique-suisse Décès de Charles Kleiber, architecte du paysage académique suisse] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රැන්කෝ පිපර්නෝ, වයස අවුරුදු 82, ඉතාලි භෞතික විද්‍යාඥ සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරික, පොටෙරේ ඔපෙරායෝ හි සම-නිර්මාතෘ.&lt;ref&gt;[https://www.ilpost.it/2025/01/14/morto-franco-piperno/ È morto a 82 anni Franco Piperno, tra i fondatori del gruppo di sinistra extraparlamentare Potere operaio] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* පලවලස රාජසේකරම්, වයස අවුරුදු 80, ඉන්දියානු දේශපාලනඥයා, ආන්ද්‍ර ප්‍රදේශ් මන්ත්‍රී (1976–1982, 1994–1999).&lt;ref&gt;[https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/veteran-politician-palavalasa-rajasekharam-passes-away-937059 Veteran politician Palavalasa Rajasekharam passes away]&lt;/ref&gt;

* රොල්ෆ් ෂ්වීගර්, වයස අවුරුදු 80, ස්විස් දේශපාලනඥයා, රාජ්‍ය කවුන්සිලයේ සාමාජික (1999–2011).&lt;ref&gt;[https://www.watson.ch/schweiz/gesellschaft-politik/445714126-ex-fdp-praesident-rolf-schweiger-ist-tot Ex-FDP-Präsident Rolf Schweiger ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* ඇන්ඩ්‍රේ සොලී, වයස අවුරුදු 77, බෙල්ජියම් කතුවරයා සහ චිත්‍ර ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/01/13/andre-sollie-overleden-schrijver-dichter-illustrator/ Bekroonde jeugdschrijver en illustrator André Sollie (77) overleden] {{in lang|nl-BE}}&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* මයිකයිලෝ ස්ටෙල්මාක්, වයස අවුරුදු 58, යුක්‍රේන පාපන්දු ක්‍රීඩක (ඩයිනමෝ කියෙව්, ෂක්තාර් ඩොනෙට්ස්ක්) සහ කළමනාකරු (කාර්කිව්).&lt;ref&gt;[https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1736779081-pomer-eksgravec-kiyivskogo-dinamo-i-shahtarya-yomu-ne-bulo-60-ti.html Помер ексгравець київського Динамо і Шахтаря. Йому не було 60-ти] {{in lang|uk}}&lt;/ref&gt;
* හිල්පාස් සුලින්, වයස අවුරුදු 90, ෆින්ලන්ත අයිස් හොකී ක්‍රීඩක සහ පුහුණුකරු (HPK).&lt;ref&gt;[https://hpk.fi/suru-uutinen-hpk-hall-of-fame-jasen-hilpas-sulin-on-poissa/ Suru-uutinen: HPK Hall of Fame jäsen Hilpas Sulin on poissa] {{in lang|fi}}&lt;/ref&gt;
* ක්ජෙල් ස්වින්ඩ්ලන්ඩ්, වයස අවුරුදු 91, නෝර්වීජියානු දේශපාලනඥයා, වෙස්ට්-ඇග්ඩර් ප්‍රාන්ත නගරාධිපති (1995–1999).&lt;ref&gt;[https://www.nrk.no/sorlandet/kjell-svindland-er-dod-1.17204237 Kjell Svindland er død] {{in lang|no}}&lt;/ref&gt;
* ඔලිවියෙරෝ ටොස්කානි, වයස අවුරුදු 82, ඉතාලි ඡායාරූප ශිල්පියා, ඇමයිලොයිඩෝසිස් සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/c99yr0g4j17o Oliviero Toscani, Benetton's shock photographer, dies aged 82]&lt;/ref&gt;
* විසෙන්ට් වේගා, වයස අවුරුදු 69, වෙනිසියුලානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ඩිපෝර්ටිවෝ ඉතාලි කැරකස්, පෘතුගීසි ඇකරිගුවා, ජාතික කණ්ඩායම), දියවැඩියාවෙන් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.balonazos.com/fallecio-vicente-vega-gloria-del-futbol-profesional-venezolano-y-de-la-vinotinto/ Falleció Vicente Vega, gloria del futbol profesional venezolano y de la Vinotinto] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* බක් වයිට්, වයස අවුරුදු 94, ඇමරිකානු සංගීතඥයා (සුදු ජාතිකයින්).&lt;ref&gt;[https://savingcountrymusic.com/country-music-patriarch-buck-white-has-died-at-94/ Country Music Patriarch Buck White Has Died At 94]&lt;/ref&gt;

=== 12 ===

* පීටර් බ්‍රවුන්, වයස අවුරුදු 83, ස්කොට්ලන්ත රග්බි සංගම් ක්‍රීඩකයා (ග්ලාස්ගෝ, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.theoffsideline.com/pc-brown/?srsltid=AfmBOophfd_boZAF-udY2mSc66IHZoJrrtcXg9CRbai30NII3SXGh7Co Scotland loses another giant with the death of Peter ‘PC’ Brown]&lt;/ref&gt;
* ලෙස්ලි චාර්ල්සන්, වයස අවුරුදු 79, ඇමරිකානු නිළිය (සාමාන්‍ය රෝහල, ආදරය යනු බොහෝ සෙයින් අලංකාර වූ දෙයක්, ඩොල්ෆින් දිනය).&lt;ref&gt;[https://variety.com/2025/tv/news/leslie-charleson-general-hospital-dies-79-1236272564/ Leslie Charleson, ‘General Hospital’ Icon Known as Monica Quartermaine, Dies at 79]&lt;/ref&gt;
* හස්ජිම් ජලාල්, වයස අවුරුදු 90, ඉන්දුනීසියානු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයා.&lt;ref&gt;[https://en.antaranews.com/news/341158/hasjim-djalal-an-architect-of-unclos-passes-away-at-90 Hasjim Djalal, an architect of UNCLOS, passes away at 90]&lt;/ref&gt;
* ජැකී ෆැරී, වයස අවුරුදු 58, ඇමරිකානු සංගීත කළමනාකරු සහ රූපවාහිනී සත්කාරක (සුපෙරොක්), පෙනහළු රෝගය.&lt;ref&gt;[https://www.billboard.com/music/music-news/jackie-farry-dead-frances-bean-cobain-nanny-label-veteran-dies-obituary-1235874683/ Jackie Farry, Frances Bean Cobain’s Nanny, 1990s Music Industry Veteran, Dies at 58]&lt;/ref&gt;
* ආර්නෝල්ඩ් ෆ්‍රොලොව්, වයස අවුරුදු 74, ඕස්ට්‍රේලියානු ගුවන් විදුලි පෞරුෂය, අග්න්‍යාශය සහ අක්මා පිළිකා.&lt;ref&gt;[https://www.abc.net.au/news/2025-01-13/arnold-frolows-triple-j-music-director-dead-double-jay/104811632 Arnold Frolows, long time triple j music director, dies at 74]&lt;/ref&gt;
* මොනිරේ ගෝර්ජි, 95–96, ඉරාන ගුරුවරියක් සහ මුජ්තාහිඩ්, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ අවසාන සමාලෝචනය සඳහා වූ සභාවේ සාමාජික (1979).&lt;ref&gt;[https://www.sharghdaily.com/بخش-سیاست-6/959566-درگذشت-تنها-زن-نماینده-مجلس-خبرگان-در-ایران درگذشت تنها زن نماینده مجلس خبرگان در ایران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250115062036/https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-6/959566-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%B2%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 |date=2025-01-15 }} {{in lang|fa}}&lt;/ref&gt;
* මාර්ක් ඉසු, වයස අවුරුදු 70, ඇමරිකානු ජෑස් ද්විත්ව බාස් වාදකයෙක් සහ නිර්මාපකයෙක්, මහා අන්ත්‍ර පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.sfchronicle.com/entertainment/article/mark-izu-obit-20034770.php Mark Izu, bassist and composer at the center of the Asian American arts movement, dies at 70]&lt;/ref&gt;
* මන්දා ජගනාත්, වයස අවුරුදු 73, ඉන්දියානු දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (1998–2014).&lt;ref&gt;[https://www.gulte.com/political-news/334798/ex-mp-jagannadham-passes-away Ex-MP Jagannadham Passes Away]&lt;/ref&gt;
* ක්ලෝඩ් ජර්මන් ජූනියර්, වයස අවුරුදු 90, ඇමරිකානු නළුවා (ද ඉයර්ලින්, ඉන්ට්‍රූඩර් ඉන් ද ඩස්ට්, රියෝ ග්‍රෑන්ඩ්).&lt;ref&gt;[https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/claude-jarman-dead-yearling-juvenile-oscar-1236107296/ Claude Jarman Jr., Young Star of ‘The Yearling,’ Dies at 90]&lt;/ref&gt;
* රොබට් මැක්‍රේ, වයස අවුරුදු 79, ඇමරිකානු නළුවා (චියර්ස්, තැන්ක්ස්, රැප්සිටී ස්ට්‍රීට් කිඩ්ස්: බිලීව් ඉන් සැන්ටා).&lt;ref&gt;[https://neptunesociety.com/obituaries/sherman-oaks-ca/robert-ward-12196502 Robert Machray Ward]&lt;/ref&gt;
* ජෙෆ්රි ඒ. මේයර්, වයස අවුරුදු 61, ඇමරිකානු නීතිවේදියෙක්, කනෙක්ටිකට් දිස්ත්‍රික්කය සඳහා එක්සත් ජනපද දිස්ත්‍රික් උසාවියේ විනිසුරු (2014 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.law360.com/legalindustry/articles/2283592/u-s-district-judge-jeffrey-a-meyer-dies-at-61 U.S. District Judge Jeffrey A. Meyer Dies At 61]&lt;/ref&gt;
* ඩැරල් පියර්ස්, වයස අවුරුදු 64, ඕස්ට්‍රේලියානු පැසිපන්දු ක්‍රීඩකයා (ඇඩිලේඩ් 36ers).&lt;ref&gt;[https://www.adelaide36ers.com/news/vale-darryl-pearce Vale: Darryl Pearce]&lt;/ref&gt;
* ජෑන් රැන්ඩල්ස්, වයස 79, ඕස්ට්‍රේලියානු දිගු දුර ධාවකයා, පැරාලිම්පික් ශූරයා (1984).&lt;ref&gt;[https://australiansportreflections.com/2021/12/08/australian-first-female-paralympic-marathon-gold-medallist-jan-randles-journey/ Australian First Female Paralympic Marathon Gold Medallist: Jan Randles Journey]&lt;/ref&gt;
* කීත් රේනර්, වයස 95, ඕස්ට්‍රේලියානු ඇන්ග්ලිකන් පූජකවරයා, ඕස්ට්‍රේලියාවේ ප්‍රයිමේට් (1991–1999).&lt;ref&gt;[https://tma.melbourneanglican.org.au/2025/01/significant-anglican-and-instrument-of-god-bishop-keith-rayner-dies/ Significant Anglican and ‘instrument of God’: Bishop Keith Rayner dies]&lt;/ref&gt;
* ඉසාස් රොඩ්‍රිගස්, වයස 82, වෙනිසියුලානු නීතිඥ සහ දේශපාලනඥයා, උප ජනාධිපති (2000) සහ නීතිපති (2000–2007).&lt;ref&gt;[https://www.ntn24.com/noticias-actualidad/murio-el-exfiscal-isaias-rodriguez-el-acusador-del-regimen-chavista-y-cerebro-de-toda-la-narrativa-del-caso-anderson-532935 Murió el exfiscal Isaías Rodríguez, el acusador del régimen chavista y cerebro de toda la narrativa del caso Anderson] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ස්ටුවර්ට් ස්පෙන්සර්, වයස 97, ඇමරිකානු දේශපාලන උපායමාර්ගික.&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/obituaries/story/2025-01-13/stuart-spencer-republican-strategist-who-helped-launch-ronald-reagan-obituary Stuart Spencer, GOP strategist who helped Reagan become California governor, 40th president, dies]&lt;/ref&gt;
* ලින් ටේලර්-කෝබට්, වයස 78, ඇමරිකානු නර්තන ශිල්පිනිය (ෆුට්ලූස්, ස්විං!, ටයිටැනික්).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Famed 'Footloose' choreographer Lynne Taylor-Corbett has died |url=https://denvergazette.com/arts-entertainment/footloose-choreographer-lynne-taylor-corbett-obituary/article_0aab2ff4-d2a3-11ef-8afc-df132b4cf3c4.html |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122110644/https://denvergazette.com/arts-entertainment/footloose-choreographer-lynne-taylor-corbett-obituary/article_0aab2ff4-d2a3-11ef-8afc-df132b4cf3c4.html }}&lt;/ref&gt;
* ඉවානා වොන්ඩ්‍රොවිකෝවා (cs), වයස 80, චෙක් නිළිය.&lt;ref&gt;[https://www.novinky.cz/clanek/kultura-divadlo-zemrela-herecka-ivana-vondrovicova-40504732 Zemřela herečka Ivana Vondrovicová] {{in lang|cs}}&lt;/ref&gt;
* කිම් යාරොෂෙව්ස්කායා, වයස 101, රුසියානු-උපත ලද කැනේඩියානු නිළිය (ෆැන්ෆ්‍රෙලුච්, පාස්-පාර්ට්අවුට්, හෝම් ෆයර්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.lequotidien.com/arts/2025/01/12/la-comedienne-kim-yaroshevskaya-seteint-a-101-ans-2PBMB3SQ2VGJ7BUH2RKPME3TOY/ La comédienne Kim Yaroshevskaya s’éteint à 101 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;

=== 11 ===

* රාʼනෝ අබ්දුල්ලායෙවා, වයස 89, උස්බෙක් ඉතිහාසඥයා.&lt;ref&gt;[https://vesti.uz/v-moskve-umerla-rano-abdullaeva/ В Москве умерла Рано Абдуллаева] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* බෙරිල් ඇන්තනි ජූනියර්, වයස 86, ඇමරිකානු නීතිඥ සහ දේශපාලනඥයා, එක්සත් ජනපද නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජික (1979–1993).&lt;ref&gt;[https://www.nwaonline.com/news/2025/jan/14/beryl-anthony-longtime-us-congressman-from/ Beryl Anthony, longtime U.S. congressman from Arkansas, dead at 86]&lt;/ref&gt;
* ලින්ඩා බර්න්ස් බෝල්ටන්, වයස 76, ඇමරිකානු හෙදියක් සහ සෞඛ්‍ය සේවා පරිපාලක (සීඩාර්ස්-සිනායි වෛද්‍ය මධ්‍යස්ථානය).&lt;ref&gt;[https://www.cedars-sinai.org/newsroom/a-tribute-linda-burnes-bolton-drph-rn-faan-1948--2025/ A Tribute: Linda Burnes Bolton, DrPH, RN, FAAN, 1948 – 2025]&lt;/ref&gt;
* මාටි ඩිමෙරිට්, වයස 71, ඇමරිකානු බේස්බෝල් ක්‍රීඩක සහ පුහුණුකරු (සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ජයන්ට්ස්, චිකාගෝ කබ්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.newsweek.com/sports/mlb/former-bounty-hunter-turned-mlb-pitching-coach-nicknamed-mad-dog-passes-away-2013659 Former Bounty Hunter Turned MLB Pitching Coach Nicknamed 'Mad Dog' Passes Away]&lt;/ref&gt;
* කිටී ෆ්ලින්, වයස 98, අයර්ලන්ත ඉතිහාසඥ සහ කතුවරිය.&lt;ref&gt;[https://rip.ie/death-notice/kitty-flynn-westmeath-kilbeggan-581482 Kitty Flynn]&lt;/ref&gt;
* ගුර්ප්‍රීත් ගෝගි, වයස 57, ඉන්දියානු දේශපාලනඥයා, පන්ජාබ් මන්ත්‍රී (2022 සිට), වෙඩි තබා ඇත.&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/india/aap-punjab-mla-gurpreet-bassi-gogi-dies-of-gunshot-wounds/articleshow/117132567.cms AAP Punjab MLA Gurpreet Bassi Gogi dies of gunshot wounds]&lt;/ref&gt;
* ඉන්ද්‍රදාස හෙට්ටිආරච්චි, වයස 97, ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයා.&lt;ref&gt;[https://www.dailymirror.lk/obituaries/DESHABANDU-INDRADASA-HETTIARACHCHI/378-300007# Deshabandu Indradasa Hettiarachchi]&lt;/ref&gt;
* රයින් ජෑන් හෝක්ස්ට්‍රා, වයස 83, ලන්දේසි නීතිවේදියෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.trouw.nl/politiek/rein-jan-hoekstra-1941-2025-was-jarenlang-de-meest-invloedrijke-man-van-nederland~bf521ee2/ Rein Jan Hoekstra (1941-2025) was jarenlang de ‘meest invloedrijke’ man van Nederland] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* බොබී කෙනඩි, 87, ස්කොට්ලන්ත පාපන්දු ක්‍රීඩක (මැන්චෙස්ටර් නගරය, කිල්මර්නොක්) සහ කළමනාකරු (ග්‍රිම්ස්බි නගරය).&lt;ref&gt;[https://www.mancity.com/news/club/former-city-defender-bobby-kennedy-passes-away-63872199 Bobby Kennedy: 1937-2025]&lt;/ref&gt;
* මාරියෝ ක්ලෙමන්ස්, 88, චෙක් කොන්දොස්තර (චිත්‍රපට සංධ්වනි වාද්‍ය වෘන්දය) සහ මෙහෙයවීමේ අධ්‍යාපනඥයා.&lt;ref&gt;[https://www.memoryofnations.eu/en/klemens-mario-1936 Master of Fine Arts Mario Klemens * 1936  †︎ 2025]&lt;/ref&gt;
* සෝරා පැලෝවා, 77, ස්ලෝවැක් වීදුරු කලාකරුවා.&lt;ref&gt;[https://dennikn.sk/minuta/4403688/ Umelkyňa, sochárka a pedagogička Zora Palová zomrela vo veku 77 rokov] {{in lang|sk}}&lt;/ref&gt;
* කියු ඩහොං, 94, චීන වෙරළබඩ සහ අක්වෙරළ ඉංජිනේරු, චීන විද්‍යා ඇකඩමියේ සාමාජිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.stdaily.com/web/gdxw/2025-01/11/content_285082.html 痛别！邱大洪院士逝世] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* ටයිනි රූයිස්, 67, ලන්දේසි පාපන්දු ක්‍රීඩකයා සහ කළමනාකරු (ෆෝචූනා සිටාර්ඩ්, එම්වීවී මාස්ට්‍රිච්ට්, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍ය ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://fortunasittard.nl/nieuws/fortunees-tini-ruijs-67-overleden Tiny Ruijs overleden] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* බාබරා රයිල්ස්කා, 88, පෝලන්ත නිළිය.&lt;ref&gt;[https://kultura.onet.pl/film/nie-zyje-ikona-polskiego-kina-barbara-rylska-odeszla-w-wieku-89-lat/eh4sz6x Nie żyje ikona polskiego kina. Barbara Rylska odeszła w wieku 89 lat] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* ෆෙරෙයිඩූන් ෂාබස්යාන්, 82, ඉරාන නිර්මාපකයෙකු සහ කොන්දොස්තර, ශ්වසන රෝගය.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Renowned Iranian musician Fereydoun Shahbazian passes away at 82 |url=https://ifpnews.com/renowned-iranian-musician-fereydoun-shahbazian-82/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250111123441/https://ifpnews.com/renowned-iranian-musician-fereydoun-shahbazian-82/ }}&lt;/ref&gt;

=== 10 ===

* කොලින් කාටර්, 76, බ්‍රිතාන්‍ය සංගීතඥ (ෆ්ලෑෂ්).&lt;ref&gt;[https://dmme.net/colin-carter-passed-away/ Colin Carter Passed Away]&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රෑන්ක් සිකුටෝ, 74–75, ඉතාලි-ඕස්ට්‍රේලියානු ව්‍යාපාරික විධායක, ජාතික ඕස්ට්‍රේලියානු බැංකුවේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී (1999–2004).&lt;ref&gt;[https://www.nationaltribune.com.au/statement-on-passing-of-former-nab-ceo-frank-cicutto/ Statement On Passing Of Former NAB CEO Frank Cicutto]&lt;/ref&gt;
* යෙව්ජීනියා ඩොබ්‍රොවොල්ස්කායා, වයස අවුරුදු 60, රුසියානු නිළිය (ක්වීන් මාර්ගොට්, නිළිය, ද අයිරනි ඔෆ් ෆේට් 2), පිළිකා සහ හෘදයාබාධ වලින් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/society/10/01/2025/678147e59a79472b64f7a234 Умерла Евгения Добровольская] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* මිලාන් ෆෙරනෙක්, වයස අවුරුදු 60, චෙක් දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (2017 සිට), වකුගඩු පිළිකා.&lt;ref&gt;[https://ct24.ceskatelevize.cz/clanek/domaci/zemrel-poslanec-milan-feranec-356984 Zemřel poslanec Milan Feranec] {{in lang|cs}}&lt;/ref&gt;
* රයිමොන්ඩෝ ගලුප්පෝ, වයස අවුරුදු 78, ඉතාලි දේශපාලනඥයා, සෙනෙට් සභික (1992–1994).&lt;ref&gt;[https://www.fise.it/federazione/news-la-federazione/archivio-news-la-federazione/20554-addio-a-raimondo-galuppo.html Addio a Raimondo Galuppo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250126131953/https://www.fise.it/federazione/news-la-federazione/archivio-news-la-federazione/20554-addio-a-raimondo-galuppo.html |date=2025-01-26 }} {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* හොරසියෝ ගොන්සාලෙස් ඩි ලාස් කැසාස්, වයස අවුරුදු 82, මෙක්සිකානු දේශපාලනඥයා, නියෝජ්‍ය (1988–1991).&lt;ref&gt;[https://eldiariodedelicias.mx/local/2025/jan/10/fallece-el-exalcalde-de-delicias-horacio-gonzalez-de-las-casas-667203.html Fallece el exalcalde de Delicias, Horacio González de las Casas] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* වයිනන්ඩ් හැවෙන්ගා, වයස අවුරුදු 59, දකුණු අප්‍රිකානු ඩාර්ට්ස් ක්‍රීඩකයා.&lt;ref&gt;[https://www.pdc.tv/news/2025/01/10/south-africas-first-world-championship-representative-havenga-passes-away South Africa's first World Championship representative Havenga passes away]&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* තෙල්මා හොප්කින්ස්, වයස අවුරුදු 88, උතුරු අයර්ලන්ත උස පැනීමේ ක්‍රීඩිකාව, ඔලිම්පික් රිදී පදක්කම්ලාභී (1956).&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/athletics/articles/c4gxvj91vnxo Olympic high jump silver medallist Hopkins dies]&lt;/ref&gt;
* ජෝස් ජිමිනෙස්, වයස අවුරුදු 76, පුවර්ටෝ රිකෝ දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයෙක්, යන්ග් ලෝඩ්ස් හි නිර්මාතෘ.&lt;ref&gt;[https://chicago.suntimes.com/obituaries/2025/01/11/jose-cha-cha-jimenez-human-rights-activist-and-former-chair-of-young-lords-organization-dead-at-76 José 'Cha Cha' Jiménez, human rights activist and former chair of Young Lords organization, dead at 76]&lt;/ref&gt;
* ටෙඩ් කිල්මුරේ, වයස අවුරුදු 90, ඕස්ට්‍රේලියානු පාපන්දු ක්‍රීඩක (නැගෙනහිර පර්ත්).&lt;ref&gt;[https://eastperthfc.com.au/news/25926/vale-ted-kilmurray Vale Ted Kilmurray]&lt;/ref&gt;

* ඇන්ඩ්‍රෙජ් ක්‍රස්නිකි, වයස අවුරුදු 75, පෝලන්ත ක්‍රීඩා ක්‍රියාකාරිකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2025-01-11/nie-zyje-andrzej-krasnicki-byly-prezes-pkol-mial-75-lat/ Nie żyje Andrzej Kraśnicki. Były prezes PKOl miał 75 lat] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* ස්ටෙෆාන් ක්‍රසොවිට්ස්කි, වයස අවුරුදු 89, රුසියානු කවියෙක්, පරිවර්තකයෙක් සහ පූජකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.svoboda.org/a/umer-poet-svyaschennik-religioznyy-deyatelj-stanislav-krasovitskiy/33271216.html Умер поэт, священник, религиозный деятель Станислав Красовицкий] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* රොජර් ලෙබ්‍රාන්චු, වයස අවුරුදු 102, ප්‍රංශ ඔලිම්පික් ඔරු පැදීමේ ක්‍රීඩකයෙක් (1948).&lt;ref&gt;[https://www.lequipe.fr/Aviron/Actualites/Doyen-des-porteurs-de-la-flamme-olympique-lors-des-jo-2024-roger-lebranchu-est-mort/1531261 Doyen des porteurs de la flamme olympique lors des JO 2024, Roger Lebranchu est mort] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* සර් චාල්ස් ලෙපානි, වයස අවුරුදු 77, පැපුවා නිව්ගිනියානු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයා.&lt;ref&gt;[https://www.postcourier.com.pg/former-diplomat-sir-charles-lepani-passes-away/ Former diplomat Sir Charles Lepani passes away]&lt;/ref&gt;
* ජෝන්ස් පී. මැඩෙයිරා, වයස අවුරුදු 80, ට්‍රිනිඩෑඩියානු මාධ්‍යවේදියා (ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ ගාඩියන්).&lt;ref&gt;[https://www.guardian.co.tt/news/jones-p-madeira-pioneering-journalist-and-broadcasting-legend-dies-at-80-6.2.2205037.ab86e2c880 Jones P Madeira, pioneering journalist and broadcasting legend, dies at 80]&lt;/ref&gt;
* ෆීලික්ස් මැන්ටිලා, වයස අවුරුදු 90, පුවර්ටෝ රිකෝ බේස්බෝල් ක්‍රීඩකයෙක් (මිල්වෞකි බ්‍රේව්ස්, බොස්ටන් රෙඩ් සොක්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.mlbtraderumors.com/2025/01/felix-mantilla-passes-away.html Felix Mantilla Passes Away]&lt;/ref&gt;
* බිල් මැකාර්ට්නි, වයස අවුරුදු 84, ඇමරිකානු ප්‍රසිද්ධ පාපන්දු පුහුණුකරු (කොලරාඩෝ බෆලෝස්), ඩිමෙන්ශියාවෙන් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Bill McCartney, former championship-winning head coach at Colorado, dies at age 84 |url=https://ca.sports.yahoo.com/news/bill-mccartney-former-championship-winning-head-coach-at-colorado-dies-at-age-84-052254130.html |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114140334/https://ca.sports.yahoo.com/news/bill-mccartney-former-championship-winning-head-coach-at-colorado-dies-at-age-84-052254130.html }}&lt;/ref&gt;
* සෑම් මුවර්, වයස 89, ඇමරිකානු ප්‍රසිද්ධ ගායක-ගීත රචක (සෑම් සහ ඩේව්), ශල්‍යකර්මයෙන් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.rollingstone.com/music/music-news/sam-moore-sam-and-dave-soul-man-dead-obituary-1235140865/ Sam Moore, Soul Man Who Scored Hits With Sam and Dave, Dead at 89]&lt;/ref&gt;
* පැකිටා ඕර්ස් (එස්), වයස 96, ස්පාඤ්ඤ ඖෂධවේදිනියක් සහ රූපලාවන්‍ය ව්‍යාපාරික කාන්තාවක්.&lt;ref&gt;[https://www.abc.es/estilo/belleza/muere-paquita-ors-farmaceutica-pionera-cosmetica-botanica-20250110164058-nt.html Muere Paquita Ors, la farmacéutica pionera de la cosmética botánica y la divulgación en medios] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ලොන්ගින් පැස්ටූසියාක්, වයස 89, පෝලන්ත දේශපාලනඥයෙක් සහ ඉතිහාසඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114884,31608771,nie-zyje-longin-pastusiak-byly-marszalek-senatu-mial-89-lat.html Nie żyje Longin Pastusiak. Były marszałek Senatu miał 89 lat] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* ඇනටෝලි පාටා, වයස 66, රුසියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් (ඩයිනමෝ ස්ටැව්රොපොල්, කුබන් ක්‍රස්නෝඩර්) සහ කළමනාකරු (ඩයිනමෝ ස්ටැව්රොපොල්).&lt;ref&gt;[https://pfckuban.ru/news/nashi-poteri-/ Наши потери….] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250111105733/https://pfckuban.ru/news/nashi-poteri-/ |date=2025-01-11 }} {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* ජීන්-ලූක් පෙටිට්‍රෙනෝඩ්, වයස 74, ප්‍රංශ ආහාර විචාරක සහ රූපවාහිනී ඉදිරිපත් කරන්නා.&lt;ref&gt;[https://www.francetvinfo.fr/culture/cuisine-et-gastronomie/le-journaliste-gastronomique-jean-luc-petitrenaud-ancien-animateur-d-emissions-culinaires-est-mort-a-l-age-de-74-ans_7005968.html Le journaliste gastronomique Jean-Luc Petitrenaud, ancien animateur d'émissions culinaires, est mort à l'âge de 74 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ෂියු කා-චුන්, වයස 55, හොංකොං ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාකාරිකයෙක්, එම්එල්සී (2016–2020), ආමාශ පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.rfa.org/cantonese/news/htm/hongkong-shiu-ka-chun-death-01092025133836.html 港前立法會議員邵家臻因胃癌病逝　終年55歲] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* නෙල්සන් සිල්වා පැචෙකෝ, වයස 80, උරුගුවේ උපන් කොලොම්බියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් (ස්පෝර්ටිවෝ ඉතාලියානෝ, ටයිග්‍රේ, කොලොම්බියා ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.infobae.com/colombia/deportes/2025/01/10/fallecio-nelson-silva-pacheco-idolo-del-junior-y-figura-clave-del-subcampeonato-de-colombia-en-la-copa-america-1975/ Falleció Nelson Silva Pacheco, ídolo del Junior y figura clave del subcampeonato de Colombia en la Copa América] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* එයිනාර් ඔලව් ස්කොගොල්ට්, 77, නෝර්වීජියානු දේශපාලනඥයා, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (1989-2001).&lt;ref&gt;[https://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representant/?perid=EOS&amp;tab=Biography Skogholt, Einar Olav (1947-2025)] {{in lang|no}}&lt;/ref&gt;

=== 9 ===

* ඇන්ඩ්‍රෙජ් මේරියන් බාර්ට්සාක්, වයස අවුරුදු 79, පෝලන්ත කලාකරුවෙක් සහ අධ්‍යාපනඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://dzienniklodzki.pl/zmarl-profesor-andrzej-marian-bartczak-lodzki-artysta-i-pedagog/ar/c13-19030818 Zmarł profesor Andrzej Marian Bartczak, łódzki artysta i pedagog] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* බ්ලැක් බාර්ට්, වයස අවුරුදු 76, ඇමරිකානු වෘත්තීය මල්ලවපොර (NWA), මහා අන්ත්‍ර පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://slamwrestling.net/index.php/2025/01/09/black-bart-dies-at-76/ Black Bart dies at 76]&lt;/ref&gt;
* බිල් බයර්ජ්, වයස අවුරුදු 86, ඇමරිකානු නළුවා (''[[:en:Ernest_Saves_Christmas|Ernest Saves Christmas]]'', ''[[:en:Ernest_Goes_to_Jail|Ernest Goes to Jail]]'', ''[[:en:Ernest_Scared_Stupid|Ernest Scared Stupid]]'') සහ විකට නළුවා.&lt;ref&gt;[https://deadline.com/2025/01/bill-byrge-dies-bobby-ernest-movies-age-92-1236253707/ Bill Byrge Dies; Actor From ‘Ernest’ Movies Was 92]&lt;/ref&gt;
* මාරියස් සියුගරින්, වයස අවුරුදු 75, රුමේනියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ස්ටීවා බුකුරෙස්ටි, එෆ්සී බ්‍රසොව්, ප්‍රොග්‍රෙසුල් බුකුරෙස්ටි).&lt;ref&gt;[https://www.7est.ro/2025/01/a-murit-fostul-fotbalist-marius-ciugarin-sportul-romanesc-este-in-doliu/ A murit fostul fotbalist Marius Ciugarin. Sportul românesc este în doliu] {{in lang|ro}}&lt;/ref&gt;
* බිල් ක්ලෙමන්ට්ස්, වයස අවුරුදු 91, ඕස්ට්‍රේලියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (රිච්මන්ඩ්).&lt;ref&gt;[https://www.richmondfc.com.au/news/1707214/vale-bill-clements Vale Bill Clements]&lt;/ref&gt;
* ෆිලිස් ඩල්ටන්, වයස අවුරුදු 99, ඉංග්‍රීසි ඇඳුම් නිර්මාණකරු (ලෝරන්ස් ඔෆ් අරාබියා, ඩොක්ටර් ෂිවාගෝ, ද ප්‍රින්සස් බ්‍රයිඩ්), ඔස්කාර් සම්මානලාභියා (1966, 1990).&lt;ref&gt;[https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/phyllis-dalton-dead-lawrence-of-arabia-doctor-zhivago-costume-designer-1236107231/ Phyllis Dalton, ‘Lawrence of Arabia’ and ‘Doctor Zhivago’ Costume Designer, Dies at 99]&lt;/ref&gt;
* මාග්‍රට් බබා ඩිරි, වයස අවුරුදු 70, උගන්ඩා දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (1996 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.independent.co.ug/former-koboko-woman-mp-margaret-baba-diri-dead/ Former Koboko Woman MP Margaret Baba Diri dead]&lt;/ref&gt;
* ලෝරි හොලෝවේ, වයස 86, ඉංග්‍රීසි පියානෝ වාදක, සංගීත අධ්‍යක්ෂක (ස්ට්‍රික්ට්ලි කම් ඩාන්සින්, පාකින්සන්) සහ රචක.&lt;ref&gt;[https://jerseyeveningpost.com/morenews/entertainment/2025/01/10/former-strictly-and-parkinson-musical-director-laurence-holloway-dies-aged-86/ Former Strictly and Parkinson musical director Laurence Holloway dies aged 86]&lt;/ref&gt;
* නෙකුලයි ඉයෝර්ගා, වයස 91, රුමේනියානු චිත්‍ර ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://www.protv.ro/articol/107746-pictorul-neculai-iorga-a-murit-mesajul-transmis-de-uap Pictorul Neculai Iorga a murit! Mesajul transmis de UAP] {{in lang|ro}}&lt;/ref&gt;
* පී. ජයචන්ද්‍රන්, වයස 80, ඉන්දියානු පසුබිම් ගායකයා.&lt;ref&gt;[https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/01/09/veteran-singer-p-jayachandran-passes-away.html Legendary singer P Jayachandran passes away at 80]&lt;/ref&gt;
* මික් කෙනඩි, වයස 89, අයර්ලන්ත හෙලිකොප්ටර් (ෆෝස්, ටිපරරි, ඩබ්ලින්).&lt;ref&gt;[https://www.independent.ie/sport/gaelic-games/hurling/dublin-all-ireland-final-hurler-mick-kennedy-who-hit-the-first-ever-televised-score-in-gaa-passes-away/a1415471510.html Dublin All-Ireland final hurler Mick Kennedy, who hit the first-ever televised score in GAA, passes away]&lt;/ref&gt;
* සුසන් කෝන්, වයස 63, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයා, උටා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකාව (1997–2000), පියයුරු පිළිකා.&lt;ref&gt;[https://www.russonmortuary.com/obituaries/susan-koehn Susan Koehn]&lt;/ref&gt;
* වාසිලේ ලෙවා, වයස 65, රුමේනියානු ජන ගායිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.libertatea.ro/stiri/vasile-leva-a-murit-5150460 Vasile Leva, artistul care a compus legendara piesă folk „Străinul”, a murit. „Muzica și poezia nu-mi ies din cap câte zile oi avea”] {{in lang|ro}}&lt;/ref&gt;
* මුක්තාර් මැගවුයින්, වයස 84, කසකස් ලේඛක සහ ප්‍රචාරක.&lt;ref&gt;[https://kazpravda.kz/n/izvestnyy-kazahstanskiy-pisatel-muhtar-magauin-umer-v-ssha/ Известный казахстанский писатель Мухтар Магауин умер в США] {{in lang|kk}}&lt;/ref&gt;
* මාර්ක් මිචෙට්ස් (ෆ්‍රා), වයස 73, බෙල්ජියම් විකට පොත් කලාකරුවා (කොගරාට්සු).&lt;ref&gt;[https://fumettologica.it/2025/01/marc-michetz-morto-disegnatore-kogaratsu/ È morto Marc Michetz, disegnatore di “Kogaratsu”] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* අයන් මයිල්ස්, වයස 72, ඕස්ට්‍රේලියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (රිච්මන්ඩ්).&lt;ref&gt;[https://www.richmondfc.com.au/news/1707273/vale-ian-miles Vale Ian Miles]&lt;/ref&gt;
* මැනුවල් එල්කින් පැටරෝයෝ, 78, කොලොම්බියානු ව්‍යාධි විද්‍යාඥ සහ ප්‍රතිශක්ති විද්‍යාඥ.&lt;ref&gt;[https://www.elespectador.com/ciencia/murio-el-cientifico-colombiano-manuel-elkin-patarroyo/ Murió el científico colombiano Manuel Elkin Patarroyo] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ලයිලා රුස්ටොම් (ආර්), 87, ඊජිප්තු රූපවාහිනී ඉදිරිපත් කරන්නියකි.&lt;ref&gt;[https://gate.ahram.org.eg/News/5071315.aspx وفاة الإعلامية ليلى رستم عن عمر يناهز 88 عامًا] {{in lang|ar}}&lt;/ref&gt;
* ජෝර්ජ් ලුයිස් සැන්චෙස්, 64, කියුබානු චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂක (එල් බෙනී, බුස්කැන්ඩෝ සහ කැසල්).&lt;ref&gt;[https://www.granma.cu/cultura/2025-01-09/fallecio-el-cineasta-cubano-jorge-luis-sanchez-director-de-el-benny-09-01-2025-09-01-12 Falleció el cineasta cubano Jorge Luis Sánchez, director de El Benny] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ඔටෝ ෂෙන්ක්, 94, ඔස්ට්‍රියානු නළුවා (Dunja, Always Trouble with the Reverend), චිත්‍රපටය (Die Fledermaus) සහ නාට්‍ය අධ්‍යක්ෂක.&lt;ref&gt;[https://orf.at/stories/3001001/ Otto Schenk ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* ෂුලමිත් ෂහාර්, 96, ලැට්වියානු-උපත ඊශ්‍රායල ඉතිහාසඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.haaretz-evel.co.il/פרופ-אמריטה-שולמית-שחר-זל-תנחומים-מאו/ פרופ' (אמריטה) שולמית שחר ז&quot;ל – תנחומים מאוניברסיטת תל אביב] {{in lang|he}}&lt;/ref&gt;
* ඩොක් ෂෙබෙලේසා, 51, දකුණු අප්‍රිකානු ක්වේටෝ සංගීතඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://sundayworld.co.za/celebrity-news/kwaito-legend-doc-shebeleza-has-died/ Kwaito legend Doc Shebeleza has died]&lt;/ref&gt;
* මුහම්මද් සෙගිරිනියා, 36, උගන්ඩාවේ දේශපාලනඥයා, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (2022 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-ssegirinya-dies-at-37-4883142 MP Ssegirinya dies at 37]&lt;/ref&gt;
* ජෝන් විලියම් තොම්සන්, 96, කැනේඩියානු දේශපාලනඥයා, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (1979-1984).&lt;ref&gt;[https://exparl.ca/news/mr-john-william-thomsom/ Mr. John William Thomsom]&lt;/ref&gt;
* මාරියස් ට්‍රින්කිවික්ස්, 62, පෝලන්ත අනුක්‍රමික ඝාතකයා සහ ලිංගික අපරාධකරුවෙකි.&lt;ref&gt;[https://wiadomosci.onet.pl/kraj/mariusz-trynkiewicz-nie-zyje-szatan-z-piotrkowa-zmarl-w-wieku-62-lat/q9n92n7 Mariusz Trynkiewicz nie żyje. &quot;Szatan z Piotrkowa&quot; zmarł w wieku 62 lat] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;

=== 8 ===

* ගේබ්‍රියෙල් ඩි බ්‍රොග්ලි, 93, ප්‍රංශ ඉතිහාසඥයා, ප්‍රංශ ආයතනයේ චාන්සලර් (2006-2017) සහ ඇකඩමි ෆ්‍රැන්චයිස් හි සාමාජිකය.&lt;ref&gt;[https://www.academie-francaise.fr/actualites/deces-de-m-gabriel-de-broglie-f11 Décès de M. Gabriel de Broglie (F11)] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ජෝර්ජ් කැසරෙස්, 77, ආර්ජන්ටිනාවේ උපන් කොලොම්බියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (සැන් මාර්ටින් ඩි ටුකුමන්, ඇමරිකා ඩි කැලි, කොලොම්බියා ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.infobae.com/colombia/deportes/2025/01/08/fallecio-jorge-ramon-la-fiera-caceres-historico-goleador-del-america-de-cali/ Falleció Jorge Ramón ‘la Fiera’ Cáceres, histórico goleador del América de Cali] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රැන්කොයිස් චෝයි, 99, ප්‍රංශ වාස්තු විද්‍යා සහ නාගරික ඉතිහාසඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.igloo.ro/francoise-choay-1925-2025/ Françoise Choay (1925–2025)] {{in lang|ro}}&lt;/ref&gt;
* ජුවාන් කාලෝස් කොන්චා ගුටියෙරෙස්, 91, චිලී ශල්‍ය වෛද්‍ය සහ දේශපාලනඥයා, මහජන සෞඛ්‍ය අමාත්‍ය (1971-1972).&lt;ref&gt;[https://www.latercera.com/nacional/noticia/fallece-el-exministro-de-salud-juan-carlos-concha/NPEXNFYBHVGNFNT33M3ZHO7R2I/ Fallece el exministro de Salud Juan Carlos Concha] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ෆැබියෝ කුඩිසිනි, 89, ඉතාලි පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (උඩිනීස්, රෝමා, මිලාන්).&lt;ref&gt;[https://www.uefa.com/news-media/news/0295-1cc56ed57f30-a62b282fa7f5-1000--italian-football-mourns-legendary-goalkeeper-fabio-cudicini/ Italian football mourns legendary goalkeeper Fabio Cudicini]&lt;/ref&gt;
* විලියම් පී. ඩික්සන්, වයස අවුරුදු 81, ඇමරිකානු නීතිඥ සහ දේශපාලන උපායමාර්ගික, ලෝක බැංකුවේ එක්සත් ජනපද විකල්ප අධ්‍යක්ෂ (1977–1979), 1980 ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජාතික සම්මේලනයේ කළමනාකරු, පුරස්ථි ග්‍රන්ථි පිළිකා.&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/madison/name/william-dixon-obituary?id=57247841 William Patrick Dixon]&lt;/ref&gt;
* රුඩොල්ෆ් ඩ්‍රෙස්ලර්, වයස අවුරුදු 84, ජර්මානු දේශපාලනඥයෙකු සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු, මන්ත්‍රී (1980–2000).&lt;ref&gt;[https://www.wz.de/nrw/wuppertal/der-ehemalige-spd-bundespolitiker-rudolf-dressler-ist-tot_aid-122877011 Der ehemalige SPD-Bundespolitiker Rudolf Dreßler ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* ඇලන් එම්රිච්, වයස අවුරුදු 65, ඇමරිකානු ලේඛක සහ ක්‍රීඩා නිර්මාණකරු.&lt;ref&gt;[https://www.pcgamer.com/games/strategy/alan-emrich-the-game-designer-and-writer-who-coined-the-term-4x-has-died/ Alan Emrich, the game designer and writer who coined the term '4X,' has died]&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* ක්ජෙල්-ඔලොෆ් ෆෙල්ඩ්, වයස අවුරුදු 93, ස්වීඩන් දේශපාලනඥයෙකු, මුදල් අමාත්‍ය (1983–1990), අයවැය (1982) සහ වාණිජ හා කර්මාන්ත (1970–1975).&lt;ref&gt;[https://www.dn.se/sverige/forre-finansministern-kjell-olof-feldt-s-ar-dod/ Förre finansministern Kjell-Olof Feldt (S) är död] {{in lang|sv}}&lt;/ref&gt;
* ක්නඩ් හයින්සන්, වයස අවුරුදු 92, ඩෙන්මාර්ක දේශපාලනඥයෙකු, මුදල් අමාත්‍ය (දෙවරක්), පොදු වැඩ (1981) සහ අධ්‍යාපන අමාත්‍ය (1971–1973).&lt;ref&gt;[https://www.dr.dk/nyheder/seneste/tidligere-minister-knud-heinesen-er-doed Tidligere minister Knud Heinesen er død] {{in lang|da}}&lt;/ref&gt;
* සෙලිම් ඉලෙරි, වයස අවුරුදු 75, තුර්කි ලේඛක, තිර රචක සහ චිත්‍රපට විචාරක.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yazar-selim-ileri-hayatini-kaybetti/3445067 Yazar Selim İleri hayatını kaybetti] {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt;
* ලකී ජයවර්ධන, වයස අවුරුදු 70, ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (1994–2004, 2015–2020).&lt;ref&gt;[https://www.newswire.lk/2025/01/08/former-state-minister-lucky-jayawardena-passes-away/ Former State Minister Lucky Jayawardena passes away]&lt;/ref&gt;
* ජෙරන්ට් එච්. ජෙන්කින්ස්, වයස අවුරුදු 78, වේල්ස් ඉතිහාසඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/cymrufyw/erthyglau/c159ex1ky7jo.amp Yr hanesydd Geraint H Jenkins wedi marw] {{in lang|cy}}&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේදී මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* ගයනාඩා කකාටි, වයස අවුරුදු 92, ඉන්දියානු නිළිය.&lt;ref&gt;[https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-veteran-actress-gyanda-kakati-passes-away-at-92 Assam: Veteran Actress Gyanda Kakati Passes Away at 92]&lt;/ref&gt;
* චාල්ස් කේ, වයස අවුරුදු 94, බ්‍රිතාන්‍ය නළුවා (ඇමඩියස්, හෙන්රි V, ද ඉම්පෝර්ටන්ස් ඔෆ් බීවිං අර්නස්ට්).&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/stage/2025/jan/14/charles-kay-obituary Charles Kay obituary]&lt;/ref&gt;
* කෙජෙල් ක්ජාර්, වයස අවුරුදු 82, නෝර්වීජියානු නළුවා (ෆ්ලෙක්ස්නස් ෆැටලයිටර්).&lt;ref&gt;[https://akasien.vareminnesider.no/memorial_page/memorial_page_ads.php?order_id=4410980&amp;set_site_id=112&amp;cat=ads&amp;sign=56455daf23901372e34c82f1ec02baa7 Kjell Kjær] {{in lang|no}}&lt;/ref&gt;
* ලින් ලෙපෝර්, වයස අවුරුදු 63, ඕස්ට්‍රේලියානු ටැන්ඩම් බයිසිකල් ක්‍රීඩිකාව, පැරාලිම්පික් ශූරයා (2000), පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.westannouncements.com.au/browse/obituaries/view/lepore-lyn Lepore Lyn]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ලින් චෙං-ෆොන්ග්, වයස අවුරුදු 75, තායිවාන දේශපාලනඥයෙක්, ව්‍යවස්ථාදායක යුවාන් සාමාජිකයෙක් (2005–2008) සහ ගුයිෂාන් නගරයේ නගරාධිපති (1998–2005), ඇමයිට්‍රොෆික් පාර්ශ්වික ස්ක්ලෙරෝසිස් වලින් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.cna.com.tw/news/aipl/202501090003.aspx 國民黨前桃園立委林正峰辭世 享壽76歲] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* ඇලස්ටෙයාර් මැකින්වන්, වයස අවුරුදු 53, බ්‍රිතාන්‍ය දෘශ්‍ය කලාකරුවෙක්.&lt;ref&gt;[https://thequietus.com/news/alastair-mackinven-has-died-aged-53/ Alastair Mackinven Has Died, Aged 53]&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේදී මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* ප්‍රිටිෂ් නැන්ඩි, වයස අවුරුදු 73, ඉන්දියානු කවියෙක්, චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයෙක් (බොලිවුඩ් කැලිං, ද මිස්ටික් මැසියර්), සහ දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (1998–2004), හෘදයාබාධයක්.&lt;ref&gt;[https://odishabytes.com/poet-filmmaker-writer-pritish-nandy-dies-at-73-heartbroken-friend-anupam-kher-pays-rich-tribute/ Poet, Filmmaker, Writer Pritish Nandy Dies At 73; ‘Heartbroken’ Friend Anupam Kher Pays Rich Tribute]&lt;/ref&gt;
* ඩෙස් ඕ'ග්‍රේඩි, වයස අවුරුදු 72, අයර්ලන්ත ගේලික් පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් (ශාන්ත ෆින්බාර්ස්, කෝක්).&lt;ref&gt;[https://rip.ie/death-notice/des-ogrady-cork-ovens-581090 The death has occurred of Des O'Grady]&lt;/ref&gt;
* චාල්ස් පර්සන්, වයස අවුරුදු 82, ඇමරිකානු සිවිල් අයිතිවාසිකම් ක්‍රියාකාරිකයෙක් (ෆ්‍රීඩම් රයිඩ්ස්).&lt;ref&gt;[https://thebamabuzz.com/charles-person-civil-rights-icon-original-freedom-rider-passes-away-at-82/ Charles Person, civil rights icon + original Freedom Rider, passes away at 82]&lt;/ref&gt;
* ජේස් ලින්හාරෙස් පොන්ටේ, වයස අවුරුදු 94, බ්‍රසීලියානු දේශපාලනඥයෙක්, නියෝජ්‍ය (1991–2015).&lt;ref&gt;[https://www.opovo.com.br/noticias/politica/2025/01/08/morre-ex-deputado-do-ceara-padre-ze-linhares.html Morre ex-deputado do Ceará Padre Zé Linhares] {{in lang|pt}}&lt;/ref&gt;
* නුරුල් කොමාර්, වයස අවුරුදු 64, ඉන්දුනීසියානු දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (2004–2014), මහා අන්ත්‍ර පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.kompas.com/hype/read/2025/01/08/225156466/pelawak-qomar-meninggal-anak-sebut-penyebaran-sel-kanker-menjalar-ke-ginjal Pelawak Qomar Meninggal, Anak Sebut Penyebaran Sel Kanker Menjalar ke Ginjal, Lambung dan Jantung] {{in lang|id}}&lt;/ref&gt;
* රිනෝ ටොමාසි, වයස අවුරුදු 90, ඉතාලි මාධ්‍යවේදියෙක්, රූපවාහිනී සත්කාරකයෙක් සහ ක්‍රීඩා විචාරකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://sport.sky.it/tennis/2025/01/08/rino-tommasi-morto Rino Tommasi, morto a 90 anni il giornalista sportivo] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ඩේවිඩ් වයිසි, වයස අවුරුදු 89, බ්‍රිතාන්‍ය පුස්තකාලයාධිපති, බොඩ්ලිගේ පුස්තකාලයාධිපති (1986–1996).&lt;ref&gt;[https://www.exeter.ox.ac.uk/exeter-mourns-the-death-of-emeritus-fellow-and-alumnus-david-vaisey-cbe/ Exeter mourns the death of Emeritus Fellow and alumnus David Vaisey CBE]&lt;/ref&gt;
* වු ලුෂෙන්ග්, වයස අවුරුදු 94, චීන ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://finance.sina.com.cn/tech/discovery/2025-01-10/doc-ineenhzz6237665.shtml 同济大学教授吴庐生逝世，享年95岁] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* නීල් සර්චර්, වයස අවුරුදු 89, ඇමරිකානු මාධ්‍යවේදියා (WJW-TV) සහ රූපවාහිනී සත්කාරක.&lt;ref&gt;{{Citation |title=FOX 8's Neil Zurcher passes away at 89 |url=https://fox8.com/news/fox-8s-neil-zurcher-passes-away-at-89/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114210249/https://fox8.com/news/fox-8s-neil-zurcher-passes-away-at-89/ }}&lt;/ref&gt;

=== 7 ===

* ඇල්ෆ්‍රඩ් බැම්ස්බර්ගර්, වයස 86, ජර්මානු ශාස්ත්‍රඥයා.&lt;ref&gt;[http://www.ku.de/die-ku/kontakt/presse/presseinformationen-detail/sprachwissenschaftler-prof-dr-alfred-bammesberger-verstorben Sprachwissenschaftler Prof. Dr. Alfred Bammesberger verstorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* කැරොලින් බ්‍රවුන්, වයස 97, ඇමරිකානු නර්තන ශිල්පිනිය, නර්තන ශිල්පිනිය සහ ලේඛිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buehne-und-konzert/carolyn-brown-ist-verstorben-taenzerin-wollte-sie-eigentlich-nie-werden-110221314.html Ihr Sinn für Rhythmus und Romantik] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* චෙන් යූ-චෙන්, වයස 78, තායිවාන දේශපාලනඥයා, ව්‍යවස්ථාදායක යුවාන් සාමාජිකා (1981–1987, 1990–1993, 2002–2005), හෘදයාබාධය.&lt;ref&gt;[https://tw.news.yahoo.com/前民進黨立委鄭余鎮心臟病發逝世-享壽79歲-120411519.html 前民進黨立委鄭余鎮心臟病發逝世 享壽79歲] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* බාබරා ක්ලෙග්, වයස 98, බ්‍රිතාන්‍ය නිළිය (හදිසි අවස්ථා වාට්ටුව 10) සහ තිර රචිකාවිය (ඩොක්ටර් හූ, කිරීටක වීදිය).&lt;ref&gt;[https://www.doctorwhonews.net/2025/01/barbara_clegg_1926_2025.html Barbara Clegg 1926–2025]&lt;/ref&gt;
* අයිලා එර්ඩුරන්, වයස 90, තුර්කි වයලීන වාදිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/kultur/devlet-sanatcisi-ayla-erduran-istanbulda-hayatini-kaybetti/3443741 Devlet Sanatçısı Ayla Erduran, İstanbul'da hayatını kaybetti] {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt;
* මර්වින් ගුවාර්ට්, වයස 32, පිලිපීන මධ්‍යම දුර ධාවකයිය, පිහියෙන් ඇන ඇත.&lt;ref&gt;[https://newsinfo.inquirer.net/2022175/sea-games-gold-medalist-mervin-guarte-stabbed-dies-in-mindoro SEA Games gold medalist Mervin Guarte stabbed, dies in Mindoro]&lt;/ref&gt;
* විනී කුමාලෝ, වයස 51, දකුණු අප්‍රිකානු ගායිකාවක් සහ නිළියක්.&lt;ref&gt;[https://www.newzimbabwe.com/legendary-south-african-singer-winnie-khumalo-dies-at-51-after-short-illness/ Legendary South African singer Winnie Khumalo dies at 51 after short illness]&lt;/ref&gt;
* ලිම් කිම්යා, වයස 73, ප්‍රංශ-කාම්බෝජ දේශපාලනඥයෙක්, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (2013–2018), වෙඩි තබා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2934876/former-cambodian-mp-shot-dead-in-bangkok Former Cambodian MP shot dead in Bangkok]&lt;/ref&gt;
* ජීන්-මාරි ලෙ පෙන්, 96, ප්‍රංශ දේශපාලනඥයා, නියෝජ්‍ය (1956–1962, 1986–1988) සහ MEP (1984–2019), ජාතික පෙරමුණේ නිර්මාතෘ.
* අබ්දෙල්කදර් ඕල්ඩ් මක්ලූෆි, 80, ඇල්ජීරියානු බොක්සිං ක්‍රීඩකයා.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Minister of Sports Sadi Pays Tribute to Former International Boxer Abdelkader Ould Makhloufi |url=https://www.dzair-tube.dz/en/minister-of-sports-sadi-pays-tribute-to-former-international-boxer-abdelkader-ould-makhloufi/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117024445/https://www.dzair-tube.dz/en/minister-of-sports-sadi-pays-tribute-to-former-international-boxer-abdelkader-ould-makhloufi/ }}&lt;/ref&gt;
* මිරෝස්ලාවා මාර්චෙලුක් (pl), 85, පෝලන්ත නිළිය (වසරේ වීරයා, මැග්නට්).&lt;ref&gt;[https://dzienniklodzki.pl/zmarla-miroslawa-marcheluk-znakomita-aktorka-przez-wiele-lat-zwiazana-z-lodzia/ar/c13-19026458 Zmarła Mirosława Marcheluk, znakomita aktorka przez wiele lat związana z Łodzią] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* වෝල්ටර් මාර්ටෝස්, 67, පේරු හමුදා නිලධාරිනියක් සහ දේශපාලනඥයෙක්, අගමැති (2020) සහ ආරක්ෂක අමාත්‍ය (2019–2020).&lt;ref&gt;[https://larepublica.pe/politica/2025/01/07/fallecio-walter-martos-ex-primer-ministro-del-gobierno-de-martin-vizcarra-a-los-67-anos-hnews-458318 Falleció Walter Martos, exministro del gobierno de Martín Vizcarra, a los 67 años] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* නීල් මැකලෙබ්, 89, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, ඔක්ලහෝමා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (1975–1983), ඉන්දියානු කටයුතු සඳහා අභ්‍යන්තර කටයුතු පිළිබඳ සහකාර ලේකම් (2001–2003).&lt;ref&gt;[https://www.kosu.org/local-news/2025-01-10/prominent-chickasaw-politician-neal-mccaleb-dies-at-90 Prominent Chickasaw politician Neal McCaleb dies at 90]&lt;/ref&gt;
* බිල් මැක්මාස්ටර්, 94, ඕස්ට්‍රේලියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් සහ පුහුණුකරුවෙක් (ගීලොන්ග්).&lt;ref&gt;[https://www.geelongcats.com.au/news/1706502/vale-cyril-bill-mcmaster Vale Cyril &quot;Bill&quot; McMaster]&lt;/ref&gt;
* ජග්දීෂ් මිට්ටල්, 99, ඉන්දියානු කලා එකතු කරන්නා.&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/art-connoisseur-jagdish-mittal-passes-away/articleshow/117034472.cms Art connoisseur Jagdish Mittal, passes away]&lt;/ref&gt;
* බෙටී සී. මොන්ක්මන්, 82, ඇමරිකානු භාරකරු සහ කතුවරිය, ධවල මන්දිර භාරකරු (1997–2002), ලියුකේමියාව.&lt;ref&gt;[https://www.whitehousehistory.org/betty-monkman-in-memoriam-1942-2025 Betty Monkman - In Memoriam 1942–2025]&lt;/ref&gt;
* ජිබාන් මුඛෝපාධ්‍යායි, ​​76, ඉන්දියානු දේශපාලනඥයා, බටහිර බෙංගාල මන්ත්‍රී (2011–2021).&lt;ref&gt;[https://www.millenniumpost.in/bengal/former-tmc-mla-jiban-mukhopadhyay-passes-away-593863 Former TMC MLA Jiban Mukhopadhyay passes away Former TMC MLA Jiban Mukhopadhyay passes away]&lt;/ref&gt;
* පෙටියා පෙන්ඩරේවා, 53, බල්ගේරියානු ඔලිම්පික් කෙටි දුර ධාවන ශූරයා (1996, 2000).&lt;ref&gt;[https://sportal.bg/news-2025010711145326533 Почина легендарната българска спринтьорка Петя Пендарева] {{in lang|bg}}&lt;/ref&gt;
* ආතර් පොමරෝයි (ද), 71, නවසීලන්ත සම්භාව්‍ය විශාරද, චෙස් ක්‍රීඩක සහ පරිපාලක.&lt;ref&gt;[https://newzealandchess.co.nz/2025/01/arthur-pomeroy-passes-away-7-january-2025-rip/ Arthur Pomeroy passes away 7 January 2025]{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ඩියොග්‍රේසියස් වික්ටර් සැවෙලානෝ, 65, පිලිපීන දේශපාලනඥයා, ඉලොකොස් සුර් හි තුන් වතාවක් ආණ්ඩුකාර, නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජික (2016–2022) සහ නියෝජ්‍ය කථික (2019–2022), උදරීය ඇනුරිසම්.&lt;ref&gt;[https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/932127/da-usec-dv-savellano-s-cause-of-death-is-abdominal-aneurysm/story/ DA USec. DV Savellano's cause of death is abdominal aneurysm]&lt;/ref&gt;
* ලියෝ සෙගෙඩින්, 97, ඇමරිකානු චිත්‍ර ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://archive.today/20250109213249/https://www.chicagotribune.com/2025/01/09/leo-segedin-artist-whose-magic-realism-often-depicted-his-west-side-youth-dies-at-97/ Leo Segedin, artist whose magic realism often depicted his West Side youth, dies at 97]&lt;/ref&gt;
* වොල්කර් ස්ක්නාර්, වයස අවුරුදු 80, ජර්මානු දේශපාලනඥයෙක්, තුරින්ජියා හි ලෑන්ඩ්ටැග් සාමාජිකයෙක් (1990–2009).&lt;ref&gt;[https://www.mdr.de/nachrichten/thueringen/volker-sklenar-tod-minister-104.html Ehemaliger Landwirtschafts- und Umweltminister Volker Sklenar gestorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* ජෝසප් ට්‍රාන් සුආන් ටියු, වයස අවුරුදු 80, වියට්නාම රෝමානු කතෝලික පූජකයෙක්, ලෝන්ග් සුයෙන් බිෂොප් (2003–2019).&lt;ref&gt;[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/btrxt.html Bishop Joseph Trần Xuân Tiếu †]&lt;/ref&gt;
* ඕයිවින්ද් වැග්නස්, වයස අවුරුදු 52, නෝර්වීජියානු ලේඛක සහ සඟරා සංස්කාරක, පෙනහළු ෆයිබ්‍රෝසිස්.&lt;ref&gt;[https://www.uib.no/infomedia/175098/professor-øyvind-vågnes-1972-2025 Professor Øyvind Vågnes (1972-2025)] {{in lang|nn}}&lt;/ref&gt;
* ඩෙරික් වෝඩ්, වයස අවුරුදු 62, ඇමරිකානු මාධ්‍යවේදියා (WRC-TV).&lt;ref&gt;[https://www.nbcwashington.com/news/local/derrick-ward-beloved-news4-reporter-and-dc-native-dead-at-62/3808156/ Derrick Ward, beloved News4 reporter and DC native, dead at 62]&lt;/ref&gt;
* පීටර් යාරෝ, වයස අවුරුදු 86, ඇමරිකානු ගායකයා (පීටර්, පෝල් සහ මේරි) සහ ගීත රචකයා (&quot;පෆ්, ද මැජික් ඩ්‍රැගන්&quot;), මුත්‍රාශ පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/music/2025/jan/07/peter-yarrow-of-folk-trio-peter-paul-and-mary-dies-aged-86 Peter Yarrow of folk trio Peter, Paul and Mary dies aged 86]&lt;/ref&gt;

=== 6 ===

* ආලෝක් චැටර්ජි, 64, ඉන්දියානු නාට්‍ය නළුවා සහ අධ්‍යක්ෂ, බහු අවයව සැත්කම අසාර්ථකයි.&lt;ref&gt;[https://www.indiatoday.in/movies/story/alok-chatterjee-irrfan-nsd-batchmate-and-theatre-actor-dies-at-64-2660844-2025-01-07 Alok Chatterjee, Irrfan's NSD batchmate and theatre actor, dies at 64]&lt;/ref&gt;
* ගුසෙප් චියරවල්ලෝටි, 90, ඉතාලි නීතිවේදියෙක් සහ දේශපාලනඥයෙක්, කැලබ්‍රියා හි සභාපති (2000-2005).&lt;ref&gt;[https://www.adnkronos.com/cronaca/calabria-morto-ex-presidente-della-regione-chiaravalloti_2djhmR6ZVXQ730wG8Ym36A Calabria, morto l'ex presidente della Regione Chiaravalloti] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ඇන්ටෝනියෝ කූටෝ ඩොස් සැන්ටොස්, 75, පෘතුගීසි දේශපාලනඥයා, අධ්‍යාපන ඇමති (1992-1993).&lt;ref&gt;[https://expresso.pt/sociedade/2025-01-06-couto-dos-santos-encontrado-morto-num-campo-de-golfe-3c1a8849 Couto dos Santos encontrado morto num campo de golfe] {{in lang|pt}}&lt;/ref&gt;
* බුල්චා ඩෙමෙක්සා, 94, ඉතියෝපියානු දේශපාලනඥයා, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (2005-2010).&lt;ref&gt;[https://www.ebc.et/newsdetails.aspx?newsid=9160 የምጣኔ ሀብት ባለሙያው እና የሰላማዊ ፖለቲካ አቀንቃኙ አቶ ቡልቻ ደመቅሳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250115182245/https://ebc.et/newsdetails.aspx?newsid=9160 |date=2025-01-15 }} {{in lang|amh}}&lt;/ref&gt;
* ශ්‍රීමත් තෝමස් ඩන්, 91, බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා නිලධාරියා, හියර්ෆෝර්ඩ් සහ වෝර්සෙස්ටර්හි සාමි ලුතිනන් (1977-1998), හියර්ෆෝර්ඩ්ෂයර් (1998-2008) සහ වෝර්සෙස්ටර්ෂයර් (1998-2001).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Announcement regarding the death of the former Chairman of the Association of the Lord-Lieutenants and former Lord-Lieutenant of Herefordshire, Sir Thomas Dunne, KG, KCVO |url=https://www.herefordshire.gov.uk/news/article/1901/announcement-regarding-the-death-of-the-former-chairman-of-the-association-of-the-lord-lieutenant-and-former-lord-lieutenant-of-herefordshire-sir-thomas-dunne-kg-kcvo- |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109181932/https://www.herefordshire.gov.uk/news/article/1901/announcement-regarding-the-death-of-the-former-chairman-of-the-association-of-the-lord-lieutenant-and-former-lord-lieutenant-of-herefordshire-sir-thomas-dunne-kg-kcvo- }}&lt;/ref&gt;
* රේමන්ඩ් ඩුරන්ඩ්, වයස අවුරුදු 79, ප්‍රංශ දේශපාලනඥයෙක්, නියෝජ්‍ය (2008–2012), චැපොන්නේ නගරාධිපති (1989 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.leprogres.fr/politique/2025/01/06/maire-de-chaponnay-depuis-1989-raymond-durand-est-decede-ce-lundi-matin Maire de Chaponnay depuis 1989, Raymond Durand est décédé] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* හෙනී එමන්, වයස අවුරුදු 76, අරුබාන් දේශපාලනඥයෙක්, අගමැති (1986–1989, 1994–2001).&lt;ref&gt;[https://www.nd.nl/varia/varia/1252822/eerste-premier-van-aruba-henny-eman-76-overleden Eerste premier van Aruba Henny Eman (76) overleden] {{in lang|nl}} {{paywall}}&lt;/ref&gt;
* ජෝර්ජ් ෆ්ලෝරස්, වයස 70, මෙක්සිකානු ඔලිම්පික් පැසිපන්දු ක්‍රීඩකයා (1976).&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/name/jorge-flores-obituary?id=57226269 Jorge L. Flores]&lt;/ref&gt;
* ඩ්වයිට් ෆොස්ටර්, වයස 67, කැනේඩියානු අයිස් හොකී ක්‍රීඩකයා (ඩිට්‍රොයිට් රෙඩ් වින්ග්ස්, බොස්ටන් බෲයින්ස්, කොලරාඩෝ රොකීස්).&lt;ref&gt;[https://chl.ca/ohl/article/ohl-mourns-the-loss-of-dwight-foster/ OHL mourns the loss of Dwight Foster]&lt;/ref&gt;
* හෝප් ෆෝයි, වයස 103, ඇමරිකානු ජන ගායකයා.&lt;ref&gt;[https://www.randomlengthsnews.com/archives/2025/01/09/hope-foye/68303 Hope Foye, Trailblazing ‘People’s Artist’ and Civil Rights Pioneer, Passes Away at 103 (Sept. 2, 1921 – Jan. 6, 2025)]&lt;/ref&gt;
* ජෝන් ග්‍රැනාරා, වයස 81, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, මැසචුසෙට්ස් නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (1977–1979).&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/john-granara-obituary?id=57236949 John R. Granara]&lt;/ref&gt;
* ස්ටෙලා ග්‍රේකා, වයස 102, ග්‍රීක ගායිකාවක් සහ නිළියක්.&lt;ref&gt;[https://avecnews.gr/2025/01/06/apochairetismos-sti-stella-gkreka-1922-2025-tou-david-nachmia/ Αποχαιρετισμός στη Στέλλα Γκρέκα 1922-2025 -Του Δαυιδ Ναχμία] {{in lang|el}}&lt;/ref&gt;
* ඇරිස්ටයිඩ් ගුනෙල්ලා, වයස 93, ඉතාලි දේශපාලනඥයෙක්, නියෝජ්‍ය (1968–1992) සහ ප්‍රාදේශීය කටයුතු අමාත්‍ය (1987–1988).&lt;ref&gt;[https://www.rainews.it/tgr/sicilia/articoli/2025/01/morto-lex-ministro-e-leader-del-pri-aristide-gunnella--3190e16e-38fe-4cde-92d0-9c560fd76dbc.html Morto l'ex ministro e leader del Pri Aristide Gunnella] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ජෝන් එස්. හන්කින්, වයස 79, කැනේඩියානු බැංකුකරුවෙක්, සභාපති (1999–2003) සහ ජනාධිපති (2003–2004) ) CIBC හි.&lt;ref&gt;[https://www.theglobeandmail.com/business/article-former-cibc-ceo-john-hunkin-dies-at-79/ Former CIBC CEO John Hunkin dies at 79]&lt;/ref&gt;
* පන්යා ක්‍රිචරෝන්, වයස අවුරුදු 75, තායි රෝමානු කතෝලික නාහිමි, රට්චබුරි හි බිෂොප් (2005–2023).&lt;ref&gt;[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkrit.html Bishop John Bosco Panya Kritcharoen †]&lt;/ref&gt;
* ඩුසාන් මාරවිච්, වයස අවුරුදු 85, සර්බියානු පාපන්දු ක්‍රීඩක (රෙඩ් ස්ටාර් බෙල්ග්‍රේඩ්, රේසිං පැරිස්, යුගෝස්ලාවියානු ජාතික කණ්ඩායම), ඔලිම්පික් ශූරයා (1960).&lt;ref&gt;[https://kossev.info/it/kosovo-online-najnovije-vestu-preminula-legenda-crvene-zvezde-dusan-maravic/ È morta la leggenda della Stella Rossa Dušan Maravić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250305063352/https://kossev.info/it/kosovo-online-najnovije-vestu-preminula-legenda-crvene-zvezde-dusan-maravic/ |date=2025-03-05 }} {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* බ්‍රයන් මැටූස්, වයස 37, ඇමරිකානු බේස්බෝල් ක්‍රීඩක (බැල්ටිමෝර් ඔරියෝල්ස්, චිකාගෝ කබ්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.mlb.com/news/former-orioles-pitcher-brian-matusz-dies-at-37 Brian Matusz, lefty who had Big Papi's number, dies at 37]&lt;/ref&gt;
* ඔල්ගා මෙෂෝ වොෂින්ටන්, වයස 42, දකුණු අප්‍රිකානු නීතිඥ.&lt;ref&gt;[https://www.snl24.com/dailysun/news/kenneth-meshoes-daughter-olga-passes-in-the-usa-after-sudden-lupus-diagnosis-20250107 Kenneth Meshoe mourns daughter's passing!]&lt;/ref&gt;
* මිලෝරාඩ් මිලින්කොවිච්, වයස 59, සර්බියානු චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂ (ෆ්‍රොසන් ස්ටිෆ්), තිර රචක සහ රොක් සංගීතඥ (මොර්බිඩි අයි ම්නොචි).&lt;ref&gt;[https://www.blic.rs/sudbine/milorad-milinkovic-imao-velike-planove-sa-ekipom-potere-iznenadna-smrt-sve-prekinula/zk6ec3k Milorad Milinković imao velike planove sa ekipom &quot;Potere&quot;, iznenadna smrt sve prekinula: Sve je trebalo da počne posle praznika] {{in lang|sr}}&lt;/ref&gt;
* ගන්වෝර් නෙල්සන්, වයස 93, ස්වීඩන් චිත්‍රපට නිෂ්පාදක (''[[:en:Schmeerguntz|Schmeerguntz]]'', ''[[:en:My_Name_Is_Oona|My Name Is Oona]]'').&lt;ref&gt;[https://www.dn.se/kultur/experimentfilmaren-gunvor-nelson-ar-dod/ Experimentfilmaren Gunvor Nelson är död] {{in lang|sv}}&lt;/ref&gt;
* ජේම්ස් නුනලි, වයස 79 , ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, මිසිසිපි නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (1972–1988).&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/djournal/name/james-nunnally-obituary?id=57199698 James David Nunnally]&lt;/ref&gt;
* මාගස් ඕප්කාප්, වයස අවුරුදු 65, එස්තෝනියානු නළුවා.&lt;ref&gt;[https://saartehaal.postimees.ee/8168640/kaastunne-lahedastele-igaviku-teele-on-lainud-saaremaalt-parit-naitleja-margus-oopkaup Kaastunne lähedastele ⟩ Igaviku teele on läinud Saaremaalt pärit näitleja Margus Oopkaup] {{in lang|et}}&lt;/ref&gt;
* මෙරියන් රොබට්ස්, වයස අවුරුදු 90, වේල්ස් රග්බි සංගම් ක්‍රීඩකයා (කාඩිෆ්, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cn540wr2eq6o Wales and Cardiff centre Roberts dies aged 90]&lt;/ref&gt;
* චාල්ස් එම්. රොසෙල්, වයස අවුරුදු 63, ඇමරිකානු නවාජෝ ඡායාරූප ශිල්පියා, මාධ්‍යවේදියා සහ අධ්‍යයන පරිපාලක, ඩිනේ විද්‍යාලයේ සභාපති (2017 සිට).&lt;ref&gt;[https://navajotimes.com/reznews/dine-college-president-charles-roessel-dies-at-63/ Diné College President Charles Roessel dies at 63]&lt;/ref&gt;
* පීටර් රොජර්ස්, වයස අවුරුදු 85, වේල්ස් දේශපාලනඥයා, ඒඑම් (1999–2003).&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/cymrufyw/erthyglau/cdxz192nel0o Y cyn-wleidydd, Peter Rogers, wedi marw yn 85 oed] {{in lang|cy}}&lt;/ref&gt;
* රේමන්ඩ් සෝ පෝ රේ, වයස අවුරුදු 76, බුරුම රෝමානු කතෝලික නාහිමි, යැන්ගොන්හි සහායක රදගුරු (1987–1993) සහ මව්ලමයින්හි රදගුරු (1993–2023).&lt;ref&gt;[https://www.rvasia.org/asian-news/myanmar-former-bishop-mawlamyine-diocese-dies-76 Myanmar: Former bishop of Mawlamyine diocese dies at 76]&lt;/ref&gt;
* හෙක්ටර් ට්‍රැවිසෝ, වයස අවුරුදු 81, කියුබානු-පුවර්ටෝ රිකන් නළුවා, විකට නළුවා සහ රූපවාහිනී ඉදිරිපත් කරන්නා. (SuperXclusivo), හෘදයාබාධ.&lt;ref&gt;[https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/01/06/muere-el-actor-y-animador-hector-travieso/ Muere el actor y animador Héctor Travieso] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ජිම් වෙදරින්ටන්, වයස අවුරුදු 87, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, ජෝර්ජියාවේ කොලොම්බස් නගරාධිපති (2007–2011).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former Columbus Mayor and Police Chief Jim Wetherington dies in Columbus home |url=https://www.wrbl.com/news/local-news/former-columbus-mayor-and-police-chief-jim-wetherington-dies-in-columbus-home/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114100749/https://www.wrbl.com/news/local-news/former-columbus-mayor-and-police-chief-jim-wetherington-dies-in-columbus-home/ }}&lt;/ref&gt;
* ඩේල් විල්සන්, වයස අවුරුදු 74, කැනේඩියානු හඬ නළුවා (ඩ්‍රැගන් බෝල් ඉසෙඩ්, ජී.අයි. ජෝ: සැබෑ ඇමරිකානු වීරයා, මාටින් අභිරහස), පුරස්ථි ග්‍රන්ථි පිළිකා සහ පාකින්සන් රෝගයෙන් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-01-08/voice-actor-dale-wilson-dies/.219832 Voice Actor Dale Wilson Dies]&lt;/ref&gt;
* රොබට් පෝල් වුල්ෆ්, 91, ඇමරිකානු දේශපාලන දාර්ශනිකයා (අරාජිකත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා, පිරිසිදු ඉවසීම පිළිබඳ විවේචනයක්).&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/legacyremembers/robert-wolff-obituary?id=57223118 Robert Wolff]&lt;/ref&gt;
* යූන් ජු-යොං, වයස 96, දකුණු කොරියානු දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (1973–1979).&lt;ref&gt;[https://www.chosun.com/culture-life/culture_general/2025/01/07/4AM5E6L3QNBVPDIG3DN2E3XYM4/ 교수·언론·정치 거쳐도… 사진가의 삶 가장 행복했다] {{in lang|ko}}&lt;/ref&gt;
* ලුඩ්වික් සාලෙව්ස්කි, වයස 70, පෝලන්ත දේශපාලනඥයෙක්, සෙනෙට් සභිකයෙක් (2005–2007).&lt;ref&gt;[https://mylomza.pl/artykul/zmarl-pulkownik-ludwik-n1661827 Zmarł pułkownik Ludwik Zalewski] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* එඩ්ගර් මැඩිසන් වෙල්ච්, වයස 36, ඇමරිකානු අපරාධකරුවෙක්, වෙඩි තබා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2025/01/10/pizzagate-gunman-edgar-welch-killed-kannapolis-nc/77592172007/ Man at the center of Washington DC 'Pizzagate' killed during North Carolina traffic stop]&lt;/ref&gt;

=== 5 ===

* ගර්ඩ් ඇච්ටර්බර්ග්, 84, ජර්මානු පාපන්දු ක්‍රීඩක (ස්පැන්ඩෝවර් BC) සහ කළමනාකරු (ටෙනිස් බොරූෂියා බර්ලින්, BFC සුඩ්‍රින්).&lt;ref&gt;[https://www.moz.de/nachrichten/regionalsport/gerd-achterberg-ist-tot-spandauer-ikone-verstorbennbsp-berlin-und-chemie-leipzig-trauern-77768182.html Gerd Achterberg ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* බෙනොයිට් ඇලමේන්, 82 හැවිරිදි, ප්‍රංශ හඬ නළුවා&lt;ref&gt;[https://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=1000122211.html Mort de Benoît Allemane, voix française mythique de Morgan Freeman et du Père Noël] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ජෝ බාර්නෙට්, 95, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, මොන්ටානා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (1991–2001).&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/bozemandailychronicle/name/joseph-barnett-obituary?id=57242378 Joseph William Barnett]&lt;/ref&gt;
* ජෝසප් බෙන්ඩොන්ගා, 70, මධ්‍යම අප්‍රිකානු නීතිඥයෙක් සහ දේශපාලනඥයෙක්, බන්ගුයි නගරාධිපති (1997–2000).&lt;ref&gt;[https://www.radiondekeluka.org/79051-centrafrique-lopposant-joseph-bendounga-tire-sa-reverence Centrafrique : l’opposant Joseph Bendounga tire sa révérence] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* පිලිප්පා බ්ලෙයාර්, 79, නවසීලන්ත කලාකරුවෙක්.&lt;ref&gt;[https://notices.nzherald.co.nz/nz/obituaries/nzherald-nz/name/philippa-blair-obituary?id=57194953 Philippa Mary Blair]&lt;/ref&gt;
* ඔර්ලන්ඩෝ කබ්‍රල්ස් මාටිනෙස්, 85, කොලොම්බියානු රසායනික ඉංජිනේරුවෙක් සහ දේශපාලනඥයෙක්, පතල් හා බලශක්ති අමාත්‍ය (1997–1998) සහ ආර්ථික සංවර්ධන අමාත්‍ය (1996–1997).&lt;ref&gt;[https://www.larepublica.co/obituarios/orlando-jose-cabrales-martinez-exministro-de-minas-y-energia-4031170 Orlando José Cabrales Martínez] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* බීජ් චානි, 68, ඇමරිකානු සංගීතඥයෙක් (උප නගර).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Minnesota punk rock hero Beej Chaney of the Suburbs, 68, dies while swimming in the Pacific Ocean |url=https://www.startribune.com/beej-chaney-suburbs-death-guitarist/601203171 |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123175854/https://www.startribune.com/beej-chaney-suburbs-death-guitarist/601203171 }}&lt;/ref&gt;
* ඈන්-මාරි කොම්පරිනි, වයස 77, ප්‍රංශ දේශපාලනඥයා, නියෝජ්‍ය (2002–2007) සහ රෝන්-ඇල්ප්ස් (1999–2004) හි සභාපති.&lt;ref&gt;[https://www.leprogres.fr/politique/2025/01/05/anne-marie-comparini-ancienne-presidente-de-la-region-rhone-alpes-est-decedee Anne-Marie Comparini, ancienne présidente de la Région Rhône-Alpes, est décédée] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ජෝන් ඩග්ලස්, වයස 90, ස්කොට්ලන්ත රග්බි සංගම් ක්‍රීඩක (ම්ලේච්ඡ, බ්‍රිතාන්‍ය සහ අයර්ලන්ත සිංහයන්, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.theoffsideline.com/john-douglas/ Former Scotland cap and Grand National winning owner John Douglas dies, aged 90]&lt;/ref&gt;
* නා ඩි'සූසා, වයස 87, ඉන්දියානු නවකතාකරු.&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/well-known-writer-na-dsouza-passes-away/article69065691.ece Well-known writer Na. D’Souza passes away]&lt;/ref&gt;
* මයිකල් ෆැල්සන්, වයස 79, මෝල්ටා ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා සහ දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (1976–1996).&lt;ref&gt;[https://www.maltatoday.com.mt/news/national/133007/maltatoday_columnist_and_expn_minister_michael_falzon_dies_at_79 MaltaToday columnist and ex-PN minister Michael Falzon dies at 79]&lt;/ref&gt;
* රොබට් හබ්නර්, වයස 76, ජර්මානු චෙස් ග්‍රෑන්ඩ්මාස්ටර්, ආමාශ පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://en.chessbase.com/post/robert-huebner-has-passed-away Robert Hübner has passed away]&lt;/ref&gt;
* එස්. ඒ. කලෙක්, බංග්ලාදේශ දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (1979–1990, 1996, 2001–2006).&lt;ref&gt;[https://www.dhakatribune.com/bangladesh/people/370021/ex-mp-sa-khaleque-passes-away Ex-MP SA Khaleque passes away]&lt;/ref&gt;
* ලී හෝසුන්, වයස 89, ජපන්-දකුණු කොරියානු නවකතාකරු.&lt;ref&gt;[https://www.hokkaido-np.co.jp/article/1110363/ 李恢成さん死去　89歳　芥川賞作家、北海道新聞文学賞選考委員] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250115175720/https://www.hokkaido-np.co.jp/article/1110363/ |date=2025-01-15 }} {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* ෆෙඩ්රික් ලින්ඩ්ග්‍රන්, 53, ස්වීඩන් හෙවි මෙටල් සංගීත ශිල්පී (Unleshed, Terra Firma).&lt;ref&gt;[https://metalinsider.net/sad-news/former-unleashed-guitarist-fredrik-lindgren-passes-away Former Unleashed guitarist Fredrik Lindgren passes away]&lt;/ref&gt;
* අල් මැක්නීල්, 89, කැනේඩියානු අයිස් හොකී ක්‍රීඩකයා (Toronto Maple Leafs, Chicago Blackhawks) සහ පුහුණුකරු (Calgary Flames).&lt;ref&gt;[https://calgary.ctvnews.ca/al-macneil-long-time-flames-coach-executive-dies-at-89-1.7166216 Al MacNeil, long-time Flames coach, executive, dies at 89]&lt;/ref&gt;
* ඔල්ගා මාර්ලින්, 90, ඇමරිකාවේ උපන් කෙන්යානු අධ්‍යාපනඥයෙක් සහ ලේඛකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://opusdei.org/en-ke/article/a-life-a-dream-and-magnificent-realities/ A life, a dream and magnificent realities]&lt;/ref&gt;
* ප්‍රබීර් මිත්‍රා, 83, බංග්ලාදේශ නළුවා (Titash Ekti Nadir Naam, Boro Bhalo Lok Chhilo, Buk Fatey To Mukh Foteyna).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Prabir Mitra passes away |url=https://www.daily-sun.com/post/785405 |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117143622/https://www.daily-sun.com/post/785405 }}&lt;/ref&gt;
* සිමෙවෝ ඔරිෂා ඔකේ, 48, බෙනිනීස් ගායකයා.&lt;ref&gt;[https://lanouvelletribune.info/2025/01/deces-de-semevo-oricha-au-benin-les-confidences-de-son-chef-orchestre-exclusivite/ Décès de Sèmèvo Oricha au Bénin : Les confidences de son chef orchestre (Exclusivité)] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* බර්න්ඩ් නොතොෆර්, 83, ජර්මානු වාග් විද්‍යාඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://mittelhessen-gedenkt.de/traueranzeige/bernd-nothofer Bernd Nothofer] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* මාරියා පරමෝ, 61, කොලොම්බියානු පාෂාණ විද්‍යාඥයා, භූ විද්‍යාඥ සහ කෞතුකාගාර අධ්‍යක්ෂ.&lt;ref&gt;[https://www.elespectador.com/ciencia/fallecio-maria-euridice-paramo-paleontologa-y-directora-del-museo-geologico-nacional/ Falleció María Páramo, paleontóloga y exdirectora del Museo Geológico Nacional] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* පාක් ස්යුං-හ්යුන්, 35, දකුණු කොරියානු කායවර්ධන ක්‍රීඩකයෙකි.&lt;ref&gt;[https://torontosun.com/sports/other-sports/south-korean-bodybuilder-youtuber-dead South Korean bodybuilder, Youtube Star died at the age of 35]&lt;/ref&gt;
* රැකෙල් රබිනොවිච්, 95, ආර්ජන්ටිනා-ඇමරිකානු කලාකරු, පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://hyperallergic.com/982551/raquel-rabinovich-artist-of-submerged-worlds-dies-at-95/ Raquel Rabinovich, Artist of Submerged Worlds, Dies at 95]&lt;/ref&gt;
* අනිසුර් රහ්මාන්, 91, බංග්ලාදේශ ආර්ථික විද්‍යාඥ.&lt;ref&gt;[https://en.prothomalo.com/bangladesh/wcqgsv1n4l Economist Anisur Rahman no more]&lt;/ref&gt;
* මයික් රින්ඩර්, 69, ඕස්ට්‍රේලියානු-ඇමරිකානු විද්‍යාඥ විධායක (1982–2007) සහ ලේඛක (බිලියන වසර), esophageal පිළිකා.&lt;ref&gt;[https://www.thedailybeast.com/scientology-executive-turned-whistleblower-mike-rinder-dead-after-cancer-battle/ Scientology Whistleblower Dead After Cancer Battle]&lt;/ref&gt;
* ජිම් ෂෝර්ට්, 58, ඕස්ට්‍රේලියාවේ උපන් ඇමරිකානු විකට නළුවෙක්, බඩේ රෝගය.&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/sites/marcberman1/2025/01/06/jim-short-dies-the-comedian-and-podcast-host-was-58/ Jim Short Dies: The Comedian And Podcast Host Was 58]&lt;/ref&gt;
* කොස්ටාස් සිමිටිස්, 88, ග්‍රීක දේශපාලනඥයෙක්, අගමැති (1996–2004), සහ මන්ත්‍රී (1985–2009).&lt;ref&gt;[https://www.barrons.com/news/former-greek-pm-costas-simitis-dies-aged-88-ea144ae0 Former Greek PM Costas Simitis Dies Aged 88]&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රැන්ටිසෙක් ෂ්මහෙල්, 90, චෙක් ඉතිහාසඥයා.&lt;ref&gt;[https://ct24.ceskatelevize.cz/clanek/veda/zemrel-historik-smahel-znalec-lucemburku-husitstvi-ci-reformace-356820 Zemřel historik Šmahel, znalec Lucemburků, husitství či reformace] {{in lang|cs}}&lt;/ref&gt;
* ඇන්ඩ්‍රියාස් ස්ටෙන්ග්ලයින්, 95, ජර්මානු දේශපාලනඥයෙක්, බැවේරියාවේ ලෑන්ඩ්ටැග් සාමාජික (1958–1962, 1963–1966).&lt;ref&gt;[https://www.fraenkischertag.de/lokales/bamberg/politik/tod-von-altbuergermeister-andreas-stenglein-in-gaustadt-art-415436 Wie Andreas „Andres&quot; Stenglein Gaustadt geprägt hat] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* මසාහිරෝ ටබාටා, 85, ජපන් දේශපාලනඥයෙක්, නියුමෝනියාව.&lt;ref&gt;[https://www.jiji.com/jc/article?k=2025011501157&amp;g=pol 田端正広さん死去　元公明党衆院議員] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250116190139/https://www.jiji.com/jc/article?k=2025011501157&amp;g=pol |date=2025-01-16 }} {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* ජෙෆ්රි ටැටර්සාල්, වයස අවුරුදු 77, බ්‍රිතාන්‍ය නීතිවේදියෙකු සහ ඇන්ග්ලිකන් පූජකයෙකි.&lt;ref&gt;[https://www.churchtimes.co.uk/articles/2025/10-january/news/uk/geoffrey-tattersall-synodsman-and-chancellor-dies-aged-77 Geoffrey Tattersall, synodsman and chancellor, dies, aged 77]&lt;/ref&gt;
* ඇල්බර්ටෝ වරිලාස්, වයස අවුරුදු 90, පේරු නීතිඥ, දේශපාලනඥයා සහ ලේඛක, අධ්‍යාපන අමාත්‍ය (1992–1993).&lt;ref&gt;[https://puntoedu.pucp.edu.pe/noticia/alberto-varillas-montenegro-una-vida-entregada-al-desarrollo-cultural-y-educativo-del-pais/ Alberto Varillas Montenegro: una vida entregada al desarrollo cultural y educativo del país] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ජුවාන් මැනුවෙල් විලා, වයස අවුරුදු 86, ස්පාඤ්ඤ පාපන්දු ක්‍රීඩක (ප්ලස් අල්ට්‍රා, රියල් සරගෝසා, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://as.com/futbol/segunda/fallece-juan-manuel-villa-el-malabarista-de-los-cinco-magnificos-n/ Fallece Juan Manuel Villa, el malabarista de los Cinco Magníficos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105124729/https://as.com/futbol/segunda/fallece-juan-manuel-villa-el-malabarista-de-los-cinco-magnificos-n/ |date=2025-01-05 }} {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* විවියන්, වයස අවුරුදු 32, බ්‍රිතාන්‍ය ඩ්‍රැග් ක්වීන් (රුපෝල්ස් ඩ්‍රැග් රේස් එක්සත් රාජධානිය, රූපෝල්ස් ඩ්‍රැග් රේස් සියලුම තරු, අයිස් මත නැටුම්).&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/articles/c4gw1v51yezo ''RuPaul's Drag Race UK'' star The Vivienne dies aged 32]&lt;/ref&gt;
* වැන්ග් ෂෙන්ගුඕ, වයස අවුරුදු 89, චීන ක්ෂේත්‍ර වෛද්‍ය ඉංජිනේරු.&lt;ref&gt;[https://www.sohu.com/a/845538335_260616 工程院首批院士、野战外科学专家王正国逝世，享年90岁 ] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රෙඩී සික්ස්, වයස අවුරුදු 89, ප්‍රංශ පාපන්දු ක්‍රීඩක (පියරොට්ස් වෝබන් ස්ට්‍රාස්බර්ග්, ආර්සී ස්ට්‍රාස්බර්ග්, 1968 ඔලිම්පික්).&lt;ref&gt;[https://www.fff.fr/article/13932-disparition-de-freddy-zix.html Disparition de Freddy Zix] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250114224616/https://www.fff.fr/article/13932-disparition-de-freddy-zix.html |date=2025-01-14 }} {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;

=== 4 ===

* මතියාස් අකුනා, වයස අවුරුදු 32, උරුගුවේ පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ලැමියා), සියදිවි නසා ගැනීම.&lt;ref&gt;[https://www.footboom1.com/en/news/football/2259116-tragedy-in-ecuador-mathias-acuna-found-dead-in-hotel-in-ecuador Tragedy in Ecuador: Mathias Acuña Found Dead in Hotel in Ecuador]&lt;/ref&gt;
* ක්ලෝඩ් ඇලෙග්‍රේ, වයස අවුරුදු 87, ප්‍රංශ භූ රසායන විද්‍යාඥයා සහ දේශපාලනඥයා, ජාතික අධ්‍යාපන අමාත්‍ය (1997–2000).&lt;ref&gt;[https://www.lepoint.fr/politique/claude-allegre-est-mort-04-01-2025-2579206_20.php Claude Allègre est mort] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* එඩ් ඇස්කෙව්, වයස අවුරුදු 84, ඇමරිකානු චිත්‍ර ශිල්පියා සහ ගායක-ගීත රචකයා.&lt;ref&gt;[https://exclaim.ca/music/article/ed-askew-has-died Ed Askew Has Died]&lt;/ref&gt;
* බකී බ්ලැක්වෙල්, වයස අවුරුදු 77, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයා, බටහිර වර්ජිනියා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජික (1976–1982, 2016), සාර්කෝමා.&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/name/frank-blackwell-obituary?id=57190194 Frank &quot;Bucky&quot; Blackwell]&lt;/ref&gt;
* වයි. මයිකල් බෝඩමන්, වයස අවුරුදු 80, ජර්මනියේ උපන් කැනේඩියානු සමාජ විද්‍යාඥයා.&lt;ref&gt;[https://www.boersenblatt.net/home/y-michal-bodemann-ist-gestorben-357393 Y. Michal Bodemann ist gestorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;  
* පීටර් බ්‍රැන්ඩස්, වයස අවුරුදු 80, ඩෙන්මාර්ක චිත්‍ර ශිල්පියා සහ මූර්ති ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://www.dr.dk/nyheder/seneste/kirkekunster-peter-brandes-er-doed Kirkekunster Peter Brandes er død] {{in lang|da}}&lt;/ref&gt;
* එල්වර් සෙරෝන්, කොලොම්බියානු දේශපාලනඥයා, මොකෝවා නගරාධිපති (2004–2007, 2012–2015), වෙඩි තබා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.elespectador.com/judicial/asesinan-en-su-casa-a-elver-ceron-exalcalde-de-mocoa-putumayo/ Asesinan en su casa a Elver Cerón, exalcalde de Mocoa (Putumayo)] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* රාජගෝපාල චිදම්බරම්, වයස අවුරුදු 88, ඉන්දියානු න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාඥ, රජයේ ප්‍රධාන විද්‍යාත්මක උපදේශක (2002–2018).&lt;ref&gt;[https://www.deccanherald.com/india/nuclear-scientist-dr-rajagopala-chidambaram-passes-away-3341318 Nuclear scientist Dr. Rajagopala Chidambaram passes away]&lt;/ref&gt;
* කොල්ම් කොනොලි, වයස අවුරුදු 82, අයර්ලන්ත මාධ්‍යවේදියා (RTÉ පුවත්, බීබීසී පුවත්).&lt;ref&gt;[https://www.rte.ie/news/2025/0105/1489190-colm-conolly/ Death announced of former RTÉ correspondent Colm Connolly]&lt;/ref&gt;
* බ්‍රයන් ඩන්ස්බි, වයස අවුරුදු 84, බ්‍රිතාන්‍ය පර්ලයිට් කර්මාන්ත විධායක.&lt;ref&gt;[https://www.harrogatechamber.co.uk/business-hub/dunsby-family-announcement-dunsby-brian-leslie Dunsby Family Announcement]&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රැන්ජෝ ඩිඩික්, වයස අවුරුදු 85, බොස්නියානු පාපන්දු ක්‍රීඩක (වෙලෙස් මොස්ටාර්) සහ කළමනාකරු (ෂිරෝකි බ්‍රිජෙග්, ස්රින්ජ්ස්කි මොස්ටාර්).&lt;ref&gt;[https://nova.rs/sport/fudbal/preminuo-franjo-dzidic/ Tuga: Preminuo prvi trener Luke Modrića, on mu je dao najvažniju šansu] {{in lang|sr}}&lt;/ref&gt;
* එමිලියෝ එචෙවාරියා, වයස අවුරුදු 80, මෙක්සිකානු නළුවා (අමෝරස් පෙරෝස්, ඩයි අනදර් ඩේ, ද ඇලමෝ).&lt;ref&gt;[https://www.excelsior.com.mx/funcion/muere-emilio-echevarria-actor-interpreto-el-chivo-amores-perros/1692626 Muere Emilio Echevarría, querido actor que interpretó a &quot;El Chivo&quot; en &quot;Amores Perros&quot;] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* බෙන් එස්පි, වයස අවුරුදු 81, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයා, ඔහියෝ සෙනෙට් සභික (1992–2002).&lt;ref&gt;[https://myfox28columbus.com/newsletter-daily/ben-espy-former-ohio-senate-minority-leader-columbus-city-council-member-dies-at-81-kathy-duffy-shannon-harding-andrew-ginther-joyce-beatty Ben Espy, former Ohio Senate minority leader, Columbus City Council member dies at 81]&lt;/ref&gt;
* බිලී ෆාලින්, 92, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, ජෝර්ජියා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (1967–1971).&lt;ref&gt;[https://www.bakerfhga.com/obituaries/william-fallin William Fallin]&lt;/ref&gt;
* රිචඩ් ෆෝර්මන්, 87, ඇමරිකානු නාට්‍ය රචකයෙක් (අල රටෙහි රෝඩා), නියුමෝනියාව.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2025/01/04/theater/richard-foreman-dead.html Richard Foreman, Iconoclastic Playwright and Impresario, Dies at 87]&lt;/ref&gt;
* ඇනා ග්ලිජික්, 90, සර්බියානු වෛරස් විද්‍යාඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://n1info.hr/regija/umrla-ana-gligic-virologinja-koja-je-zaustavila-velike-boginje/ Odlazak Ane Gligić: Znanstvenica koja je zaustavila smrtonosnu epidemiju] {{in lang|hr}}&lt;/ref&gt;
* එලිසබෙත් හාර්, 78, නෝර්වීජියානු කලාකාරිනි.&lt;ref&gt;[https://www.fvn.no/mening/debattinnlegg/i/o3lerj/en-annen-side-ved-elisabeth-astrup-haarr En annen side ved Elisabeth Astrup Haarr] {{in lang|no}}&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* මොහ්සන් හබාචා, 82, ටියුනීසියානු පාපන්දු ක්‍රීඩිකාව (සහෙල්, අජැසියෝ, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.tunisienumerique.com/ancien-joueur-de-less-mohsen-habacha-est-decede-a-lage-de-82-ans/ Ancien joueur de l’ESS, Mohsen Habacha est décédé à l’âge de 82 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ඔලෙක්සැන්ඩර් හුමෙන්යුක්, 48, යුක්රේන පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් (CSKA කියෙව්, චෝර්නොමොරෙට්ස් ඔඩේසා) සහ කළමනාකරු (බුකොවිනා චර්නිව්ට්සි).&lt;ref&gt;[https://sport.ua/uk/news/728123-raptovo-pomer-eksvorotar-dnipra-ta-vidomiy-trener-golkiperiv-v-ukraini Раптово помер ексворотар Дніпра та відомий тренер голкіперів в Україні] {{in lang|uk}}&lt;/ref&gt;
* සාකා ඉසා, 69, නයිජීරියානු දේශපාලනඥයෙක්.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former Kwara State SSG, Saka Isau, Dies at 69, Janazah to hold on Sunday |url=https://thenationalpilot.ng/2025/01/04/former-kwara-state-ssg-saka-isau-dies-at-69-janazah-to-hold-on-sunday/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116121755/https://thenationalpilot.ng/2025/01/04/former-kwara-state-ssg-saka-isau-dies-at-69-janazah-to-hold-on-sunday/ }}&lt;/ref&gt;
* බැරී ක්‍රේමර්, වයස අවුරුදු 82, ඇමරිකානු පැසිපන්දු ක්‍රීඩක (සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ වොරියර්ස්, නිව් යෝර්ක් නික්ස්) සහ නීතිවේදියෙකු, නිව් යෝර්ක් ප්‍රාන්ත ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ විනිසුරු (2009–2012).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Schenectady basketball legend, long-time judge Barry Kramer dead at 82 |url=https://www.dailygazette.com/news/barry-kramer-schenectady-basketball-judge-obituary/article_8d45baaa-cb06-11ef-ab6a-bb42c6edffe5.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250105132516/https://www.dailygazette.com/news/barry-kramer-schenectady-basketball-judge-obituary/article_8d45baaa-cb06-11ef-ab6a-bb42c6edffe5.html |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-05}}&lt;/ref&gt;
* ඩිලන් තෝමස් මෝර්, ඇමරිකානු සංගීතඥ (කෙම්ලැබ්).&lt;ref&gt;[https://regenmag.com/blog/blog-for-dylan/ For Dylan]&lt;/ref&gt;
* අරිගෝ පැඩෝවන්, වයස අවුරුදු 97, ඉතාලි මාර්ග ධාවන පාපැදිකරු.&lt;ref&gt;[https://www.mattinopadova.it/cronaca/morto-arrigo-padovan-ciclista-giro-italia-tour-de-france-fk8vpjyp Addio a Arrigo Padovan, gloria di Giro e Tour] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ජූලියන් පෝලින්, වයස අවුරුදු 78, කැනේඩියානු නළුවෙකු සහ චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂක (මිනුයිට්, ලෙ සොයර්, බේබයින්).&lt;ref&gt;[https://ici.radio-canada.ca/nouvelle/2130667/deces-julien-poulin-elvis-gratton-cinema-tele-falardeau Julien Poulin, interprète d’Elvis Gratton, est décédé] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* කැරන් ප්‍රයර්, වයස අවුරුදු 92, ඇමරිකානු හැසිරීම් මනෝවිද්‍යාඥවරියක් සහ කතුවරියක්.&lt;ref&gt;[https://improbable.com/2025/01/05/sad-news-karen-pryor-has-died/ Sad news: Karen Pryor has died]&lt;/ref&gt;
* ජෙනී රැන්ඩර්සන්, බැරොනස් රැන්ඩර්සන්, වයස අවුරුදු 76, වේල්ස් දේශපාලනඥයියක් සහ සම වයසේ මිතුරියක්, වේල්සයේ වැඩබලන නියෝජ්‍ය පළමු අමාත්‍යවරිය (2001–2002) සහ ලෝඩ්ස් හවුස් හි සාමාජිකාවක් (2011 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.libdemvoice.org/lib-dem-peer-jenny-randerson-dies-at-76-76789.html Lib Dem Peer Jenny Randerson dies at 76]&lt;/ref&gt;
* රිරෝ, වයස අවුරුදු 17, ජපන් මුහුදු ඔටර්.&lt;ref&gt;[https://www.asahi.com/articles/AST1413P4T14TIPE006M.html 国内唯一のオスのラッコ「リロ」死ぬ　「これまでよく頑張って感謝」] {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* රොබට් සෙඩ්ලර්, වයස අවුරුදු 89, ඇමරිකානු නීති විශාරදයෙක්.&lt;ref&gt;[https://law.wayne.edu/news/remembering-professor-robert-a-sedler-65222 Remembering Professor Robert A. Sedler]&lt;/ref&gt;
* අංජන සුල්තානා, 69, බංග්ලාදේශ නිළිය (පරිනීතා, අශික්ඛිතෝ), පෙනහළු ආසාදනය.&lt;ref&gt;[https://www.bd24live.com/actress-anjana-rahman-passes-away/ Actress Anjana Rahman Passes Away]&lt;/ref&gt;
* ඩෙනිස් ටෲ, 34, ජර්මානු දේශපාලනඥයා, පහළ සැක්සොනියේ ලෑන්ඩ්ටැග්හි සාමාජික (2022 සිට), පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.ndr.de/nachrichten/niedersachsen/hannover_weser-leinegebiet/SPD-Landtagsabgeordneter-Dennis-True-mit-36-Jahren-gestorben,true110.html SPD-Landtagsabgeordneter Dennis True mit 36 Jahren gestorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* කනෝකෝ ට්සුටානි-මබුචි, 86, ජපන් ඔලිම්පික් කිමිදුම්කරු (1956, 1960, 1964), නියුමෝනියාව.&lt;ref&gt;[https://www.kobe-np.co.jp/news/sports/202501/0018529082.shtml 水泳飛び込みで五輪3度出場、馬淵かの子さん死去　寺内健さん、玉井陸斗ら指導] {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* යිල්මාස් උරුල්, 82, තුර්කි පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ඉස්තාන්බුල්ස්පෝර්, මර්සින් ඉඩ්මන්යර්ඩු, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.iha.com.tr/istanbul-haberleri/eski-milli-kaleci-yilmaz-urul-hayatini-kaybetti-171050219 Eski milli kaleci Yılmaz Urul, hayatını kaybetti] {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt;

=== 3 ===

* [[:en:Jeff_Baena|Jeff Baena]], 47, American film director and screenwriter (''[[:en:The_Little_Hours|The Little Hours]]'', ''[[:en:Horse_Girl|Horse Girl]]'', ''[[:en:Spin_Me_Round|Spin Me Round]]''), suicide by hanging.&lt;ref&gt;[https://people.com/jeff-baena-writer-director-aubrey-plaza-husband-dead-at-47-8769239 Jeff Baena, Writer-Director Married to Aubrey Plaza, Dies by Suicide at 47]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Hans_Dieter_Beck|Hans Dieter Beck]], 92, German publisher ([[:en:C._H._Beck|Verlag C. H. Beck]]).&lt;ref&gt;[https://www.faz.net/aktuell/beck-verlag-chef-hans-dieter-beck-gestorben-110211614.html Verleger Hans Dieter Beck gestorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Emmanuel_Bonde|Emmanuel Bonde]], 77, Cameroonian politician.&lt;ref&gt;[https://actucameroun.com/2025/01/04/necrologie-emmanuel-bonde-membre-du-conseil-constitutionnel-est-mort/ Nécrologie : Emmanuel Bonde, membre du conseil constitutionnel est mort] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Morris_Bradshaw|Morris Bradshaw]], 72, American football player ([[:en:Oakland_Raiders|Oakland Raiders]], [[:en:New_England_Patriots|New England Patriots]]), [[:en:Super_Bowl|Super Bowl]] champion ([[:en:Super_Bowl_XI|1977]], [[:en:Super_Bowl_XV|1981]]).&lt;ref&gt;[https://www.raiders.com/news/raiders-mourn-the-passing-of-morris-bradshaw Raiders mourn the loss of Morris Bradshaw]&lt;/ref&gt; (death announced on this date)
* [[:en:Howard_Buten|Howard Buten]], 74, American author and clown.&lt;ref&gt;[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2025/01/05/quand-j-avais-cinq-ans-je-m-ai-tue-deces-d-howard-buten-alias-le-clown-buffo_6481848_3382.html Howard Buten, alias le clown Buffo, auteur de « Quand j’avais cinq ans, je m’ai tué », est mort] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Mukesh_Chandrakar|Mukesh Chandrakar]], 32, Indian journalist.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2025/jan/06/indian-journalist-mukesh-chandrakar-body-found-in-septic-tank-ntwnfb Indian press groups call for investigation after journalist’s body found in septic tank]&lt;/ref&gt; (body discovered on this date)
* [[:en:Choi_Sang-yeop_(politician)|Choi Sang-yeop]], 87, South Korean lawyer and politician, [[:en:Ministry_of_Government_Legislation|minister of legislation]] (1990–1992) and [[:en:Ministry_of_Justice_(South_Korea)|justice]] (1997).&lt;ref&gt;[https://www.yna.co.kr/view/AKR20250103065400505 최상엽 전 법무부 장관 별세] {{in lang|ko}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:La_Chunga|La Chunga]], 87, French-born Spanish [[:en:Flamenco|flamenco]] dancer and painter.&lt;ref&gt;[https://www.elmundo.es/cultura/2025/01/03/67782e3721efa0bb708b457f.html Muere La Chunga, la genial bailaora descalza, a los 87 años] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Kate_Coolahan|Kate Coolahan]], 95, Australian-born New Zealand commercial artist, fashion illustrator and printmaker.&lt;ref&gt;[https://notices.nzherald.co.nz/nz/obituaries/nzherald-nz/name/cathrine-coolahan-obituary?id=57231047 Dr Cathrine Anne ONZM Coolahan]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Zlatko_Dupovac|Zlatko Dupovac]], 72, Bosnian footballer ([[:en:FK_Sarajevo|Sarajevo]], [[:en:FK_Borac_Banja_Luka|Borac Banja Luka]], [[:en:FC_St._Gallen|St. Gallen]]).&lt;ref&gt;[https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Preminuo-Zlatko-Dupovac/879159 Preminuo Zlatko Dupovac] {{in lang|sr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Sergio_Elgueta|Sergio Elgueta]], 91, Chilean politician, [[:en:Chamber_of_Deputies_of_Chile|deputy]] (1990–2002), mayor of [[:en:Puerto_Montt|Puerto Montt]] (1971–1973).&lt;ref&gt;[https://www.diariodepuertomontt.cl/noticia/actualidad/2025/01/a-los-91-anos-fallece-sergio-elgueta-exdiputado-y-exalcalde-de-puerto-montt A los 91 años fallece Sergio Elgueta, exdiputado y exalcalde de Puerto Montt] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ernesto_Gianella|Ernesto Gianella]], 83, Argentine-French footballer ([[:en:AS_Béziers_Hérault_(football)|AS Béziers]], [[:en:Nîmes_Olympique|Nîmes]]).&lt;ref&gt;[https://www.objectifgard.com/sports-gard/nimes-olympique/nimes-olympique-lancien-attaquant-ernesto-gianella-est-mort-140066.php Nîmes Olympique L'ancien attaquant, Ernesto Gianella est mort] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Sajad_Haider|Sajad Haider]], 92, Pakistani fighter pilot.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Air Commodore Sajjad Haider laid to rest |url=https://24newshd.tv/04-Jan-2025/air-commodore-sajjad-haider-laid-to-rest |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117035538/https://24newshd.tv/04-Jan-2025/air-commodore-sajjad-haider-laid-to-rest }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Hiroshi_Hara_(architect)|Hiroshi Hara]], 88, Japanese architect ([[:en:Kyōto_Station|Kyōto Station]], [[:en:Umeda_Sky_Building|Umeda Sky Building]], [[:en:Sapporo_Dome|Sapporo Dome]]).&lt;ref&gt;[https://www.asahi.com/sp/articles/AST143D7ST14UCVL002M.html 建築家の原広司さん死去　梅田スカイビル、京都駅ビルなど手がける] {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Richard_B._Hays|Richard B. Hays]], 76, American theologian.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Richard B. Hays, 1948–2025 |url=https://akma.disseminary.org/2025/01/richard-b-hays-1948-2025/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250105140755/https://akma.disseminary.org/2025/01/richard-b-hays-1948-2025/ }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:William_Leo_Higi|William Leo Higi]], 91, American Roman Catholic prelate, bishop of [[:en:Roman_Catholic_Diocese_of_Lafayette_in_Indiana|Lafayette]] (1984–2010).&lt;ref&gt;{{Citation |title=William L. Higi |url=https://dol-in.org/current-news-events#tabContent_6551598 |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116134338/https://dol-in.org/current-news-events#tabContent_6551598 }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Robert_Loewy|Robert Loewy]], 98, American aerospace engineer.&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/nytimes/name/robert-loewy-obituary?id=57246999 Robert Loewy]&lt;/ref&gt;
* {{ill|Stipica Kalogjera|hr}}, 90, Croatian composer.&lt;ref&gt;[https://www.vecernji.hr/showbiz/preminuo-stipica-kalogjera-jedan-od-najznacajnih-hrvatskih-skladatelja-i-aranzera-1828917 Preminuo Stipica Kalogjera, jedan od najznačajnijih hrvatskih skladatelja i aranžera] {{in lang|hr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Donal_Kelly|Donal Kelly]], 86, Irish journalist and broadcaster ([[:en:RTÉ_News|RTÉ News]]).&lt;ref&gt;[https://www.donegallive.ie/news/local-news/1694426/former-rte-political-editor-and-buncrana-man-donal-kelly-passes-away.html Former RTÉ political editor and Buncrana man Donal Kelly passes away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Willem_van_Kooten|Willem van Kooten]], 83, Dutch disc jockey and businessman.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/show/radiomaker-willem-van-kooten-alias-joost-den-draaijer-op-83-jarige-leeftijd-overleden~a736146c/ Radiomaker Willem van Kooten, alias Joost den Draaijer, op 83-jarige leeftijd overleden] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Árni_Grétar_Jóhannesson|Árni Grétar Jóhannesson]], 41, Icelandic electronic musician, injuries sustained in a traffic collision.&lt;ref&gt;[https://www.visir.is/g/20252671028d/arni-gretar-futuregrapher-latinn Árni Grétar Futuregrapher látinn] {{in lang|is}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Harvey_Laidman|Harvey Laidman]], 82, American television director (''[[:en:Matlock_(1986_TV_series)|Matlock]]'', ''[[:en:7th_Heaven_(TV_series)|7th Heaven]]'', ''[[:en:The_Waltons|The Waltons]]''), cancer.&lt;ref&gt;[https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/harvey-laidman-dead-waltons-matlock-7th-heaven-1236106621/ Harvey Laidman, Director on ‘The Waltons’ and ‘Matlock,’ Dies at 82]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Benny_Lautrup|Benny Lautrup]], 85, Danish theoretical physicist.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Benny Lautrup In Memoriam |url=https://nbia.nbi.ku.dk/news/2024/benny-lautrup-in-memoriam/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114132746/https://nbia.nbi.ku.dk/news/2024/benny-lautrup-in-memoriam/ }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Niko_Lekishvili|Niko Lekishvili]], 77, Georgian politician, [[:en:State_Minister_(Georgia)|state minister]] (1995–1998), [[:en:Mayor_of_Tbilisi|mayor of Tbilisi]] (1993–1995).&lt;ref&gt;[https://www.interpressnews.ge/ka/article/826826-niko-lekishvili-gardaicvala/ ნიკო ლეკიშვილი გარდაიცვალა] {{in lang|ka}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Richard_Louis|Richard Louis]], 60, Barbadian Olympic sprinter ([[:en:Athletics_at_the_1984_Summer_Olympics_–_Men's_4_×_400_metres_relay|1984]], [[:en:Athletics_at_the_1988_Summer_Olympics_–_Men's_400_metres|1988]]).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Richard Louis, member of Barbados’ historic 4x400m relay team at the 1984 Olympics, passes away |url=https://www.sportsmax.tv/athletics/richard-louis-member-of-barbados-historic-4x400m-relay-team-at-the-1984-olympics-passes-away |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250110013813/https://www.sportsmax.tv/athletics/richard-louis-member-of-barbados-historic-4x400m-relay-team-at-the-1984-olympics-passes-away }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Constantine_Manos|Constantine Manos]], 90, Greek-born American photographer.&lt;ref&gt;[https://www.kathimerini.gr/culture/563401951/konstantinos-manos-pethane-o-simantikos-fotografos-tis-diasporas/ Κωνσταντίνος Μάνος: Πέθανε ο σημαντικός φωτογράφος της διασποράς] {{in lang|el}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Dashbaldangiin_Purevsuren|Dashbaldangiin Purevsuren]], 95, Mongolian opera singer.&lt;ref&gt;[https://www.zogii.mn/post/7600712 Эмгэнэл: Дашбалдангийн Пүрэвсүрэн] {{in lang|mn}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Andrew_Pyper|Andrew Pyper]], 56, Canadian writer, complications from cancer.&lt;ref&gt;[https://www.thestar.com/news/gta/andrew-pyper-toronto-writer-of-literary-thrillers-dead-at-56/article_fe3b18fa-ca33-11ef-aaa2-d7555a69d849.html Andrew Pyper, Toronto writer of literary thrillers, dead at 56]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Majda_Ra'ad|Majda Ra'ad]], 82, Swedish-born Jordanian [[:en:Hashemites|Hashemite]] princess.&lt;ref&gt;[http://en.royanews.tv/news/56513 Statement by the Royal Hashemite Court]&lt;/ref&gt;
* [[:en:James_Arthur_Ray|James Arthur Ray]], 67, American self-help businessman, author and convicted felon.&lt;ref&gt;[https://eu.azcentral.com/story/news/local/arizona/2025/01/05/james-arthur-ray-self-help-guru-linked-to-sedona-sweat-lodge-tragedy-dies/77473835007/ James Arthur Ray, controversial self-help guru linked to Sedona tragedy, dies]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Yuji_Sawa|Yuji Sawa]], 76, Japanese politician, [[:en:House_of_Councillors|MP]] (2004–2010), pneumonia.&lt;ref&gt;[https://www.asahi.com/sp/articles/DA3S16121587.html 沢雄二さん死去] {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Peter_Schaap|Peter Schaap]], 78, Dutch singer and writer.&lt;ref&gt;[https://www.rtvnoord.nl/cultuur/1253166/groningse-zanger-peter-schaap-adem-mijn-adem-overleden Groningse zanger Peter Schaap ('Adem mijn adem') overleden] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Manfred_Schütz|Manfred Schütz]], 74, German record company founder ([[:en:SPV_GmbH|SPV GmbH]]).&lt;ref&gt;[https://blabbermouth.net/news/spv-founder-manfred-schutz-dead-at-74 SPV Founder Manfred Schütz Dead at 74]&lt;/ref&gt;
* {{Ill|Hazel Skuce|ru|Скьюс, Хейзел}}, 112, Canadian supercentenarian, [[:en:List_of_Canadian_supercentenarians|oldest living person in Canada]] (since 2024).&lt;ref&gt;[https://memorial.memorieschapel.com/hazel-skuce/5534718/index.php Hazel Skuce Obituary - Brandon, MB | Memories Chapel]{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Rod_Sykes|Rod Sykes]], 95, Canadian politician, [[:en:List_of_mayors_of_Calgary|mayor of Calgary]] (1969–1977).&lt;ref&gt;[https://calgaryherald.remembering.ca/obituary/james-sykes-1092521562 James Rodney Winter Sykes]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Tariana_Turia|Dame Tariana Turia]], 80, New Zealand politician, [[:en:New_Zealand_Parliament|MP]] (1996–2014) and [[:en:Minister_for_the_Community_and_Voluntary_Sector|minister for the community and voluntary sector]] (2003–2004, 2008–2011), founder of [[:en:Te_Pāti_Māori|Te Pāti Māori]], stroke.&lt;ref&gt;[https://www.nzherald.co.nz/nz/politics/te-pati-maori-co-founder-dame-tariana-turia-dies/XXDWZXIRAJE5ZEBGONKUQBHLKY/ Te Pāti Māori co-founder Dame Tariana Turia dies]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Brian_Usher|Brian Usher]], 80, English footballer ([[:en:Sunderland_A.F.C.|Sunderland]], [[:en:Sheffield_Wednesday_F.C.|Sheffield Wednesday]], [[:en:Doncaster_Rovers_F.C.|Doncaster Rovers]]).&lt;ref&gt;[https://www.safc.com/news/2025/january/06/obituary--brian-usher-/ Obituary: Brian Usher]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Gilbert_Van_Binst|Gilbert Van Binst]], 73, Belgian footballer ([[:en:R.S.C._Anderlecht|Anderlecht]], [[:en:Club_Brugge_KV|Club Brugge]], [[:en:Belgium_national_football_team|national team]]).&lt;ref&gt;[https://www.hln.be/rode-duivels/ex-rode-duivel-gille-van-binst-op-73-jarige-leeftijd-overleden-na-slepende-ziekte~aa2792f4/ Ex-Rode Duivel Gille Van Binst op 73-jarige leeftijd overleden na slepende ziekte] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Bob_Veale|Bob Veale]], 89, American baseball player ([[:en:Pittsburgh_Pirates|Pittsburgh Pirates]], [[:en:Boston_Red_Sox|Boston Red Sox]]).&lt;ref&gt;[https://www.mlb.com/news/pirates-pitcher-bob-veale-dies-at-89 Bob Veale, 1971 World Series champ with Pirates, dies at 89]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Thomas_R._Williams|Thomas R. Williams]], 85, Canadian academic and university administrator, principal of [[:en:Queen's_University_at_Kingston|Queen's University]] (2008–2009).&lt;ref&gt;[https://www.queensu.ca/gazette/stories/queen-s-remembers-principal-emeritus-thomas-r-williams Queen's remembers Principal Emeritus Thomas R. Williams]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Brenton_Wood|Brenton Wood]], 83, American singer (&quot;[[:en:The_Oogum_Boogum_Song|The Oogum Boogum Song]]&quot;, &quot;[[:en:Gimme_Little_Sign|Gimme Little Sign]]&quot;).&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2025-01-03/brenton-wood-dead-oogum-boogum-song Brenton Wood, 'Oogum Boogum Song' crooner who captivated Latino listeners, dies at 83]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Amit_Yoran|Amit Yoran]], 54, American cybersecurity executive, CEO of [[:en:Tenable,_Inc.|Tenable, Inc.]] (2017–2024), cancer.&lt;ref&gt;[https://techcrunch.com/2025/01/04/tenable-ceo-amit-yoran-dies/ Tenable CEO Amit Yoran dies]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Bratislav_Živković_(soldier)|Bratislav Živković]], 49, Serbian mercenary, [[:en:Russo-Ukrainian_War|killed in action]].&lt;ref&gt;{{Citation |title=The Serbian Chetnik who was erecting barricades in the north of Kosovo is killed in Ukraine |url=https://insajderi.org/en/Serbian-Chetnik-who-was-erecting-barricades-in-the-north-of-Kosovo-is-killed-in-Ukraine/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116141253/https://insajderi.org/en/Serbian-Chetnik-who-was-erecting-barricades-in-the-north-of-Kosovo-is-killed-in-Ukraine/ }}&lt;/ref&gt; (death announced on this date)

=== 2 ===

* [[:en:Jytte_Abildstrøm|Jytte Abildstrøm]], 90, Danish actress (''[[:en:Helle_for_Helene|Helle for Helene]]'', ''[[:en:Don_Olsen_kommer_til_byen|Don Olsen kommer til byen]]'', ''[[:en:The_Adventures_of_Picasso|The Adventures of Picasso]]'').&lt;ref&gt;[https://www.billedbladet.dk/kendte/daimi-reagerer-paa-jytte-abildstroems-doed-besoegte-hende-torsdag-eftermiddag Daimi reagerer på Jytte Abildstrøms død: Besøgte hende torsdag eftermiddag] {{in lang|da}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Mary_Abrams|Mary Abrams]], 66, American politician, member of the [[:en:Connecticut_State_Senate|Connecticut State Senate]] (2019–2023), glioblastoma.&lt;ref&gt;[https://www.ctinsider.com/politics/article/mary-daugherty-abrams-former-one-term-20011753.php Mary Daugherty Abrams, former state senator from Meriden, dies from brain cancer]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Aldo_Agroppi|Aldo Agroppi]], 80, Italian football player ([[:en:Torino_FC|Torino]], [[:en:Italy_national_football_team|national team]]) and manager ([[:en:ACF_Fiorentina|Fiorentina]]), pneumonia.&lt;ref&gt;[https://www.iltirreno.it/toscana/2025/01/02/news/aldo-agroppi-morto-1.100640218 È morto Aldo Agroppi, l'ex calciatore e allenatore aveva 80 anni] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Kabira_Uddina_Ahmed|Kabira Uddina Ahmed]], Bangladeshi politician, [[:en:Member_of_Parliament_(Bangladesh)|MP]] (1996).&lt;ref&gt;[https://www.amarsangbad.com/country/news/301475 কিশোরগঞ্জে বীর মুক্তিযোদ্ধা কবীর উদ্দিন আহমেদের ইন্তেকাল] {{in lang|bn}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Francesc_Antich|Francesc Antich]], 66, Venezuelan-born Spanish politician, [[:en:President_of_the_Government_of_the_Balearic_Islands|president of the government of the Balearic Islands]] (1999–2003, 2007–2011) and [[:en:Senate_of_Spain|senator]] (2011–2019), cancer.&lt;ref&gt;[https://lavozdeibiza.com/en/current-news/2025/01/03/francesc-antich-former-president-of-the-balearic-islands-and-a-referent-of-insular-socialism-dies/ Francesc Antich, former president of the Balearic Islands and a referent of insular socialism, dies]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Atmakusumah_Astraatmadja|Atmakusumah Astraatmadja]], 86, Indonesian journalist.&lt;ref&gt;[https://www.tempo.co/politik/mantan-ketua-dewan-pers-atmakusumah-astraatmadja-tutup-usia-1188942 Mantan Ketua Dewan Pers Atmakusumah Astraatmadja Tutup Usia] {{in lang|id}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Brian_Berry|Brian Berry]], 90, British-American human geographer and planner.&lt;ref&gt;[https://www.wisefuneralhome.com/obituary/brian-berry Brian Joe Lobley Berry]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Wilhelm_Brückner_(luthier)|Wilhelm Brückner]], 92, German luthier.&lt;ref&gt;[https://www.mdr.de/nachrichten/thueringen/mitte-thueringen/erfurt/geigenbauer-wilhelm-brueckner-tot-100.html Ältester Geigenbaumeister Deutschlands Wilhelm Brückner aus Erfurt ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Gerard_Caris|Gerard Caris]], 99, Dutch sculptor and artist.&lt;ref&gt;[https://hortusleiden.nl/in-memoriam-gerard-caris In memoriam: Gerard Caris] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Lex_Clark|Lex Clark]], 81, New Zealand Olympic rower ([[:en:Rowing_at_the_1964_Summer_Olympics_–_Men's_eight|1964]]).&lt;ref&gt;[https://www.gillions.co.nz/death-notices Death notices – Clark, Alexander Grant (Lex)]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Bernie_Constantin|Bernie Constantin]], 77, Swiss songwriter and radio show host.&lt;ref&gt;[https://www.rts.ch/info/culture/2025/article/bernie-constantin-rockeur-valaisan-est-decede-a-77-ans-28743128.html Le rockeur valaisan Bernie Constantin est décédé à l'âge de 77 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Italo_de_Lorenzo|Italo de Lorenzo]], 85, Italian bobsledder.&lt;ref&gt;[https://denuk.nl/met-de-dood-van-italo-de-lorenzo-verliest-utrecht-een-moedige-gastvrije-en-wijze-ondernemer/ Met de dood van Italo de Lorenzo verliest Utrecht een moedige, gastvrije en wijze ondernemer] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Tidiane_Diakité|Tidiane Diakité]], 80, Malian-born French historian and writer.&lt;ref&gt;[https://www.ouest-france.fr/bretagne/rennes-35000/lhistorien-malien-et-breton-dadoption-tidiane-diakite-est-decede-a-81-ans-65af6b58-caca-11ef-ae13-2f9181d4848b L'historien malien et breton d'adoption, Tidiane Diakité, est décédé à 81 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Pedro_Luis_García_Pérez|Pedro Luis García Pérez]], 86, Spanish mathematician, physicist and academic, president of the [[:en:Royal_Spanish_Mathematical_Society|Royal Spanish Mathematical Society]] (1982–1988).&lt;ref&gt;[https://www.lagacetadesalamanca.es/salamanca/fallece-catedratico-emerito-geometria-exdecano-facultad-ciencias-20250102223421-nt.html Fallece el catedrático emérito de Geometría y exdecano de la Facultad de Ciencias Pedro Luis García Pérez] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Pieter_Hofstra|Pieter Hofstra]], 78, Dutch politician, member of the [[:en:House_of_Representatives_(Netherlands)|House of Representatives]] (1994–2006) and [[:en:Senate_(Netherlands)|Senate]] (2007–2011).&lt;ref&gt;[https://www.eerstekamer.nl/nieuws/20250107/oud_senator_hofstra_vvd_overleden Oud-senator Hofstra (VVD) overleden] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:James_R._Hogg|James R. Hogg]], 90, American admiral.&lt;ref&gt;[https://www.newportri.com/obituaries/ppvp1048818 Admiral James R. Hogg, USN Ret.]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Derek_Humphry|Derek Humphry]], 94, British-American assisted suicide activist (''[[:en:Jean's_Way|Jean's Way]]'', ''[[:en:Final_Exit|Final Exit]]''), co-founder of [[:en:Final_Exit_Network|Final Exit Network]], heart failure.&lt;ref&gt;{{Citation |title=The WFRtDS joins other voices of the right to die movement to pay their respects to Derek Humphry |url=https://wfrtds.org/the-wfrtds-joins-other-voices-of-the-right-to-die-movement-to-pay-their-respects-to-derek-humphry/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206112428/https://wfrtds.org/the-wfrtds-joins-other-voices-of-the-right-to-die-movement-to-pay-their-respects-to-derek-humphry/ }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ágnes_Keleti|Ágnes Keleti]], 103, Hungarian-Israeli artistic gymnast, Olympic champion ([[:en:Gymnastics_at_the_1952_Summer_Olympics_–_Women's_floor|1952]], [[:en:Gymnastics_at_the_1956_Summer_Olympics|1956]]), pneumonia.&lt;ref&gt;[https://hirado.hu/belfold/cikk/2025/01/02/elhunyt-keleti-agnes-otszoros-olimpiai-bajnok-tornasz-a-nemzet-sportoloja Elhunyt Keleti Ágnes ötszörös olimpiai bajnok tornász, a Nemzet Sportolója] {{in lang|hu}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Larry_Kish|Larry Kish]], 83, American ice hockey coach ([[:en:Hartford_Whalers|Hartford Whalers]]).&lt;ref&gt;[https://friars.com/news/2025/1/4/mens-ice-hockey-former-mens-hockey-all-american-larry-kish-64-passes-away.aspx Former Men's Hockey All-American Larry Kish '64 Passes Away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Karol_Krasnodębski|Karol Krasnodębski]], 95, Polish politician, [[:en:Sejm|MP]] (1989–1991).&lt;ref&gt;[https://www.radiokrakow.pl/aktualnosci/tarnow/zmarl-karol-krasnodebski-dzialacz-tarnowskiej-solidarnosci-w-okresie-prl-mial-95-lat/ Zmarł Karol Krasnodębski. Działacz tarnowskiej Solidarności w okresie PRL miał 95 lat] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Seymour_P._Lachman|Seymour P. Lachman]], 91, American political historian and politician, member of the [[:en:New_York_State_Senate|New York State Senate]] (1996–2004).&lt;ref&gt;[https://wagner.edu/newsroom/former-wagner-teacher-author-lachman-dies-91/ Former Wagner teacher, author Lachman dies at 91]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Werner_Leimgruber|Werner Leimgruber]], 90, Swiss footballer ([[:en:FC_Zürich|Zürich]], [[:en:Switzerland_national_football_team|national team]]).&lt;ref&gt;[https://www.rtn.ch/rtn/Sports/Football/Carnet-noir-Werner-Leimgruber-est-decede-a-90-ans.html Carnet noir: Werner Leimgruber est décédé à 90 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ralph_Mann|Ralph Mann]], 75, American [[:en:National_Track_and_Field_Hall_of_Fame|Hall of Fame]] sprinter and hurdler, Olympic silver medalist ([[:en:Athletics_at_the_1972_Summer_Olympics_–_Men's_400_metres_hurdles|1972]]).&lt;ref&gt;[https://www.usatf.org/news/2025/usatf-mourns-passing-of-hall-of-famer-ralph-mann USATF Mourns Passing Of Hall Of Famer Ralph Mann]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Roger_Mantovani|Roger Mantovani]], 59, Italian radio presenter and voice actor.&lt;ref&gt;[https://www.ilmessaggero.it/persone/roger_mantovani_morto_malattia_chi_era_ultime_notizie-8572016.html Roger Mantovani morto a 59 anni a Palma de Maiorca, mistero sulle cause: chi era il conduttore, voce cult di radio e tv] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Joyce_McRoberts|Joyce McRoberts]], 83, American politician, member of the [[:en:Idaho_Senate|Idaho Senate]] (1992–1995).&lt;ref&gt;[https://www.brundagefuneralhome.com/obituaries/belva-mcroberts Belva Joyce McRoberts]&lt;/ref&gt;
* [[:en:S._Jayachandran_Nair|S. Jayachandran Nair]], 85, Indian journalist, founder of ''[[:en:Samakalika_Malayalam_Vaarika|Samakalika Malayalam Vaarika]]''.&lt;ref&gt;[https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/01/02/samakalika-malayalam-founder-s-jayachandran-nair-passed-away.html Samakalika Malayalam founder-editor S Jayachandran Nair passes away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Russ_North|Russ North]], 59, English heavy metal singer ([[:en:Cloven_Hoof_(band)|Cloven Hoof]]).&lt;ref&gt;[https://metalinvader.net/en/cloven-hoofs-emblematic-singer-russ-north-has-passed-away/ Cloven Hoof’s emblematic singer Russ North has passed away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Cristóbal_Ortega|Cristóbal Ortega]], 68, Mexican footballer ([[:en:Club_América|América]], [[:en:Mexico_national_football_team|national team]]), cancer.&lt;ref&gt;[https://www.footboom1.com/en/news/football/2249688-cristobal-ortega-passes-away-one-of-america-s-greatest-icons Cristóbal Ortega Passes Away, One of America's Greatest Icons]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Pádraig_Ó_Snodaigh|Pádraig Ó Snodaigh]], 89, Irish activist and writer.&lt;ref&gt;[https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0102/1488873-padraig-o-snodaigh-tar-eis-bhais/ An scríbhneoir agus an foilsitheoir Gaeilge Pádraig Ó Snodaigh tar éis bháis] {{in lang|ga}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Derek_Parker|Derek Parker]], 92, British writer and broadcaster.&lt;ref&gt;[https://www.2mbsfinemusicsydney.com/valederekparker/ Vale Derek Parker, 1932–2025]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Noreen_Riols|Noreen Riols]], 98, British novelist and [[:en:Special_Operations_Executive|SOE]] agent during World War II.&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2025/01/05/noreen-riols-soe-second-world-war-france-obituary/ Noreen Riols, SOE operative who trained prospective agents for secret service behind enemy lines] {{paywall}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Arun_Roy|Arun Roy]], 56, Bangladeshi film director.&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/entertainment/movies/bengali-film-director-arun-roy-dies-at-age-56/article69053589.ece Bengali film director Arun Roy dies at age 56]]&lt;/ref&gt;
* [[:en:J._R._P._Suriyapperuma|J. R. P. Suriyapperuma]], 96, Sri Lankan politician, [[:en:Member_of_Parliament_(Sri_Lanka)|MP]] (2010–2015).&lt;ref&gt;[https://www.newswire.lk/2025/01/02/j-r-p-suriyapperuma-passed-away/ J. R. P. Suriyapperuma passed away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ferdi_Tayfur|Ferdi Tayfur]], 79, Turkish singer and actor.&lt;ref&gt;[https://www.turkiyetoday.com/culture/legendary-turkish-singer-and-actor-ferdi-tayfur-passes-away-at-79-100423/ Legendary Turkish singer and actor Ferdi Tayfur passes away at 79]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ján_Zachara|Ján Zachara]], 96, Slovak boxer, Olympic champion ([[:en:Boxing_at_the_1952_Summer_Olympics_–_Featherweight|1952]]).&lt;ref&gt;[https://tvnoviny.sk/sport/clanok/944070-zomrel-najstarsi-slovensky-olympijsky-vitaz-jan-zachara-96 Zomrel najstarší slovenský olympijský víťaz Ján Zachara (†96)] {{in lang|sk}}&lt;/ref&gt;

=== 1 ===

* [[:en:Viktor_Alksnis|Viktor Alksnis]], 74, Russian politician, mayor of [[:en:Tuchkovo|Tuchkovo]] (2013–2015), [[:en:State_Duma|MP]] (2000–2007), and [[:en:Congress_of_People's_Deputies_of_the_Soviet_Union|deputy of the Soviet Union]] (1989–1991).&lt;ref&gt;[https://vz.ru/news/2025/1/1/1306688.html Умер Виктор Алкснис] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Geoffrey_Bell|Geoffrey Bell]], 85, English economist and banker.&lt;ref&gt;[https://announcements.telegraph.co.uk/marketplace/advert/bell-notices_60616 Bell]&lt;/ref&gt;
* [[:en:William_Carter_(photographer)|William Carter]], 90, American photographer.&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/sfgate/name/william-carter-obituary?id=57234019 William Carter]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Leo_Dan|Leo Dan]], 82, Argentine singer, composer and actor (''[[:en:Story_of_a_Poor_Young_Man_(1968_film)|Story of a Poor Young Man]]'', ''[[:en:Cómo_te_extraño|Cómo te extraño]]'').&lt;ref&gt;[https://caracol.com.co/2025/01/01/fallecio-leo-dan-cantante-y-compositor-argentino-a-sus-82-anos/ Luto en la música: Falleció Leo Dan, cantante y compositor argentino, a sus 82 años] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Jean-Michel_Defaye|Jean-Michel Defaye]], 92, French composer and pianist.&lt;ref&gt;[https://www.lefigaro.fr/musique/le-compositeur-francais-jean-michel-defaye-arrangeur-de-leo-ferre-est-mort-a-l-age-de-92-ans-20250102 Le compositeur français Jean-Michel Defaye, arrangeur de Léo Ferré, est mort à l’âge de 92 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Roswitha_Erlenwein|Roswitha Erlenwein]], 94, German politician, member of the [[:en:Bürgerschaft_of_Bremen|Bürgerschaft of Bremen]] (1983–1995).&lt;ref&gt;[https://trauer.weser-kurier.de/traueranzeigen-suche/roswitha-erlenwein Roswitha Erlenwein] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Joan_Guinovart|Joan Guinovart]], 77, Spanish biochemist.&lt;ref&gt;[https://www.lavanguardia.com/mediterranean/20250101/10250580/scientist-joan-guinovart-founder-irb-barcelona-passes-away-spain-health-biochemistry-institute-barcelona.html Spanish scientist Joan Guinovart, founder of IRB Barcelona, dies]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Pradeep_Hemsingh_Jadhav|Pradeep Hemsingh Jadhav]], 70, Indian politician, [[:en:Maharashtra_Legislative_Assembly|MLA]] (2004–2019).&lt;ref&gt;[https://www.loksatta.com/maharashtra/former-kinwat-mahur-mla-and-ncp-leader-pradeep-naik-died-of-cardiac-arrest-in-hyderabad-sud-02-4802496/ माजी आमदार प्रदीप नाईक यांचे निधन, दहेली तांडा येथे गुरुवारी अंत्यसंस्कार] {{in lang|mr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Kaak_(cartoonist)|Kaak]], 84, Indian cartoonist (''[[:en:Jansatta|Jansatta]]'', ''[[:en:Navbharat_Times|Navbharat Times]]'', ''[[:en:Dainik_Jagran|Dainik Jagran]]''), heart attack.&lt;ref&gt;[https://indianexpress.com/article/cities/delhi/cartoonist-harish-chandra-shukla-dies-of-heart-attack-9754900/ Renowned cartoonist Harish Chandra Shukla dies of heart attack]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Vladimir_Kosykh|Vladimir Kosykh]], 74, Russian politician, [[:en:State_Duma|MP]] (1993–1995).&lt;ref&gt;[https://v102.ru/news/138318.html Депутат первого созыва Госдумы РФ Владимир Косых скончался в Волгограде] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Elke_Leonhard|Elke Leonhard]], 75, German politician, [[:en:Bundestag|MP]] (1990–2005).&lt;ref&gt;[https://www.volksfreund.de/region/rheinland-pfalz/ehemalige-spd-parlamentarierin-elke-leonhard-ist-tot_aid-122953033 Ehemalige Parlamentarierin Elke Leonhard ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:David_Lodge_(author)|David Lodge]], 89, British author (''[[:en:Changing_Places|Changing Places]]'', ''[[:en:Small_World:_An_Academic_Romance|Small World: An Academic Romance]]'', ''[[:en:The_Picturegoers|The Picturegoers]]'').&lt;ref&gt;[https://www.penguin.co.uk/articles/2025/01/david-lodge-obituary David Lodge, 1935–2025]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Michael_Loewe|Michael Loewe]], 102, British historian, [[:en:Sinology|Sinologist]] and writer.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Dr Michael Loewe (1922-2025) |url=https://www.ames.cam.ac.uk/news/dr-michael-loewe-1922-2025 |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116140831/https://www.ames.cam.ac.uk/news/dr-michael-loewe-1922-2025 }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:K._S._Manilal|K. S. Manilal]], 86, Indian botany scholar and taxonomist.&lt;ref&gt;[https://www.telegraphindia.com/india/renowned-botanist-and-padmashree-awardee-k-s-manilal-passes-away-at-86-in-kerala/cid/2074690 Renowned Botanist and Padmashree awardee K S Manilal passes away at 86 in Kerala]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Rosita_Missoni|Rosita Missoni]], 93, Italian knitwear designer, co-founder of [[:en:Missoni|Missoni]].&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/fashion/2025/jan/02/rosita-missoni-italian-fashion-designer-dies-aged-93 Italian fashion designer and ‘colour genius’ Rosita Missoni dies aged 93]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Henry_P._Monaghan|Henry P. Monaghan]], 90, American legal scholar.&lt;ref&gt;[https://www.law.columbia.edu/faculty/henry-p-monaghan Henry Paul Monaghan]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Joseph_Monninger|Joseph Monninger]], 71, American novelist (''[[:en:The_Letters_(novel)|The Letters]]''), lung cancer.&lt;ref&gt;[https://www.kirkusreviews.com/news-and-features/articles/author-joseph-monninger-dies-at-71/ Author Joseph Monninger Dies at 71]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Chad_Morgan|Chad Morgan]], 91, Australian country singer and guitarist (''[[:en:The_Sheik_of_Scrubby_Creek|The Sheik of Scrubby Creek]]'').&lt;ref&gt;[https://countrytown.com/news/aussie-music-legend-chad-morgan-passes-away/kzMph4aJiIs/02-01-25 Country Music Legend Chad Morgan Passes Away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:JuJu_Mucciaccio|JuJu Mucciaccio]], 86, American recreation director.&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/anthony-mucciaccio-obituary?id=57177010 Anthony Payl &quot;JuJu&quot; Mucciaccio]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Viktor_Nastashevskyi|Viktor Nastashevskyi]], 67, Ukrainian footballer ([[:en:FC_Dynamo_Kyiv|Dynamo Kyiv]], [[:en:FC_CSKA_Kyiv|CSKA Kyiv]], [[:en:FC_Kryvbas_Kryvyi_Rih_(1959–2013)|Kryvbas Kryvyi Rih]]).&lt;ref&gt;[https://www.footboom1.com/ukrainian/high/1735741430-ne-stalo-viktora-nastashevskoho.html Не стало Виктора Насташевского...] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Noh_Haeng-seok|Noh Haeng-seok]], 36, South Korean footballer ([[:en:Gwangju_FC|Gwangju]], [[:en:Daegu_FC|Daegu]], [[:en:Busan_IPark|Busan IPark]]).&lt;ref&gt;[https://www.jnilbo.com/75817567489 노행석(전 광주FC 선수)씨 본인상] {{in lang|ko}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Gilbert_Normand|Gilbert Normand]], 81, Canadian politician, [[:en:Member_of_Parliament_(Canada)|MP]] (1997–2004).&lt;ref&gt;[https://cimtchau.ca/nouvelles/lancien-depute-federal-gilbert-normand-seteint/ L’ancien député fédéral, Gilbert Normand, s’éteint] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Sally_Oppenheim-Barnes|Sally Oppenheim-Barnes, Baroness Oppenheim-Barnes]], 96, British politician, [[:en:Department_of_Trade_and_Industry_(United_Kingdom)|minister of state for consumer affairs]] (1979–1982), [[:en:House_of_Commons_of_the_United_Kingdom|MP]] (1970–1987), and member of the [[:en:House_of_Lords|House of Lords]] (1989–2019).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former Gloucester MP dies |url=https://gloucesternewscentre.co.uk/former-gloucester-mp-dies/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102123714/https://gloucesternewscentre.co.uk/former-gloucester-mp-dies/ }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:John_B._O'Reilly_Jr.|John B. O'Reilly Jr.]], 76, American politician, mayor of [[:en:Dearborn,_Michigan|Dearborn, Michigan]] (2007–2022).&lt;ref&gt;[https://www.fox2detroit.com/news/former-longtime-dearborn-mayor-john-jack-oreilly-jr-has-died-says-family Former longtime Dearborn Mayor John 'Jack' O'Reilly Jr. has died, says family]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Nora_Orlandi|Nora Orlandi]], 91, Italian musician and film composer (''[[:en:The_Strange_Vice_of_Mrs._Wardh|The Strange Vice of Mrs. Wardh]]'', ''[[:en:Johnny_Yuma_(film)|Johnny Yuma]]'', ''[[:en:Clint_the_Stranger|Clint the Stranger]]'').&lt;ref&gt;[https://www.spettakolo.it/2025/01/01/addio-a-nora-orlandi-aveva-91-anni/ Addio a Nora Orlandi, aveva 91 anni] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Wayne_Osmond|Wayne Osmond]], 73, American singer ([[:en:The_Osmonds|The Osmonds]]) and songwriter (&quot;[[:en:Crazy_Horses|Crazy Horses]]&quot;, &quot;[[:en:Let_Me_In_(The_Osmonds_song)|Let Me In]]&quot;), stroke.&lt;ref&gt;[https://kslnewsradio.com/2168326/wayne-osmond-dies-at-73-years-old/ Wayne Osmond dies at 73]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Vittorio_Pomilio|Vittorio Pomilio]], 91, Italian basketball player ([[:en:Stella_Azzurra_Roma|Stella Azzurra Roma]], [[:en:Italy_men's_national_basketball_team|national team]]).&lt;ref&gt;[https://www.rainews.it/tgr/abruzzo/articoli/2025/01/addio-a-vittorio-pomilio-francavilla-al-mare-chieti-abruzzo-basket-91f4a972-34e3-4854-b708-ea04ae0c6e4c.html Addio a Vittorio Pomilio] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Igor_Poznič|Igor Poznič]], 57, Slovenian footballer ([[:en:NK_Maribor|NK Maribor]], [[:en:NK_Mura|Mura]], [[:en:Slovenia_national_football_team|national team]]).&lt;ref&gt;[https://siol.net/sportal/nogomet/igor-poznic-1967-2025-651878 Slovenski nogomet žaluje, umrl legendarni napadalec Maribora Igor Poznič] {{in lang|sl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ripken_(dog)|Ripken]], 8, American retrieval dog ([[:en:Durham_Bulls|Durham Bulls]]).&lt;ref&gt;[https://www.wral.com/news/local/ripken-bat-dog-death/ Ripken, beloved dog to NC State and Durham Bulls fans, dies on New Year's Day]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Louis_Schittly|Louis Schittly]], 86, French physician and humanitarian ([[:en:Médecins_Sans_Frontières|Médecins Sans Frontières]]).&lt;ref&gt;[https://www.lalsace.fr/culture-loisirs/2025/01/02/louis-schittly-medecin-paysan-sundgauvien-prix-nobel-de-la-paix-1999 Louis Schittly, « médecin-paysan » sundgauvien, cofondateur de médecin sans frontières, est décédé] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Maria_Grazia_Sestero|Maria Grazia Sestero]], 82, Italian politician, [[:en:Chamber_of_Deputies_(Italy)|deputy]] (1992–1994).&lt;ref&gt;[https://www.lastampa.it/torino/2025/01/01/news/morta_maria_grazia_sestero-14914789/ Addio a Maria Grazia Sestero, l'ex deputata e assessora comunista innamorata della politica e della scuola] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Zdzisław_Skupień|Zdzisław Skupień]], 86, Polish mathematician.&lt;ref&gt;[https://www.afterall.com/obituaries/d-18930839/zdzisaw-skupie/january-2025 Zdzisław Skupień] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Tom_Wyatt|Tom Wyatt]], 78, Australian horticulturalist.&lt;ref&gt;[https://www.tuckersfunerals.com.au/event/wyatt-thomas-allen/ Wyatt, Thomas Allen]{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>ge728kkcrorrde87iungp1fqp4tg24f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කන්ඩුල (හස්තියා)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180015</id>
    <revision>
      <id>803627</id>
      <parentid>803034</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>803627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18442" sha1="grxwuz4jo9mk8jcphkir6fwjszfkqhd" xml:space="preserve">'''කණ්ඩුල''' යනු [[සිංහල බස|සිංහල]] වංශකථාවක් වන [[මහාවංශය|මහාවංශයේ]] සඳහන් ප්‍රසිද්ධ යුධ ඇතෙකි.

වංශකථාවට අනුව, ශ්‍රී ලංකාවේ [[දුටුගැමුණු රජ|දුටුගැමුණු]] (ක්‍රි.පූ. 101 &amp;#x2013; 77) උපත ලැබූ විට, වටිනා භාණ්ඩ රාශියක් ස්වයංසිද්ධව දර්ශනය වූ බව කියනු ලබන අතර, ඒවා අලුත උපන් බිළිඳාට තෑගි වශයෙන් විවිධ පුද්ගලයින් විසින් සොයාගෙන ගෙන එන ලදී. ඒ අතර ''කණ්ඩුල'' නම් ධීවරයෙකු විසින් සොයා ගන්නා ලද දක්ෂ අලියෙකු ද විය. මෙම ඇතා එහි සොයා ගත් තැනැත්තාගේ නමින් නම් කරන ලද අතර, [[ශ්‍රී ලංකාව]] එක්සත් කිරීමට හේතු වූ යුද්ධ වලදී දුටුගැමුණුගේ සහචරයා බවට පත් වූ අතර, ඔහුගේ අශ්වයා ලෙස සේවය කළේය. ඉන්දියානු රජු [[එල්ලාලන්]] සහ [[දුටුගැමුණු රජ|දුටුගැමුණු]] අතර උච්චතම ද්වන්ධ සටන [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] අසල සිදු වූ බව කියනු ලැබේ, එහිදී රජවරුන් දෙදෙනා ඇතුන් පිට නැඟී ගියහ; [[දුටුගැමුණු රජ|දුටුගැමුණු]] කණ්ඩුල මත නැගී සහ එළාර මහා පම්බාට මත නැගී. [[Elephant-mounted duel|ඇතෙකු පිට නැගී ගිය මෙම ද්වන්ධ සටනේදී]] ඊලාර රජු මිය ගිය බව කියනු ලැබේ.

2001 දී වොෂින්ටන් ඩීසී හි ජාතික සත්වෝද්‍යානයේ උපත ලැබූ [[ආසියානු අලි|ආසියානු අලියෙකුට]] කණ්ඩුල නමින් නම් කරන ලදී. ඔහු කෘත්‍රිම සිංචනය මගින් පිළිසිඳ ගත් පළමු ආසියානු අලියා වන අතර ජර්මානු පශු වෛද්‍යවරුන් කණ්ඩායමක් විසින් සංවර්ධනය කරන ලද ක්‍රමයක් භාවිතා කරමින් 5 වන AI උපත ද වේ.

[[Sri Lanka Light Infantry Regiment|ශ්‍රී ලංකා පාබල රෙජිමේන්තුවේ]] සුරතලා ද [[දුටුගැමුණු රජ|දුටුගැමුණු]] රජුගේ රාජකීය ඇතා සිහිවීම සඳහා කණ්ඩුල ලෙස නම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Kandula – the little elephant of the Army |url=http://sundaytimes.lk/090621/Plus/sundaytimesplus_13.html |access-date=2009-08-21 |website=sundaytimes.lk}}&lt;/ref&gt;

වත්මන් '''කණ්ඩුල හස්තියා''' තායිලන්දයේ රජතුමා විසින් ශ්‍රී ලංකා රජය හරහා පරිත්‍යාග කළ, දැනට කැලණි රජ මහා විහාරය වෙත භාරදී ඇති උත්සව හස්තියෙකි. වයස අවුරුදු නවයේදී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි කණ්ඩුල, වර්තමානයේ වයස අවුරුදු 28 ක් වන අතර, ශ්‍රී දළදා පෙරහැර, කතරගම පෙරහැර සහ කැලණි දුරුතු පෙරහැර වැනි මහත් ආගමික උත්සවවලට ප්‍රධාන හස්තියා ලෙස සහභාගී වේ. කැලණි විහාරස්ථානයේ සංඝරත්නයේ සහ ප්‍රජාවේ ආදරය දිනාගත් කණ්ඩුල, විහාරස්ථානයේ ත්‍රිවිධ චෛත්‍යයන් වෙත ගැඹුරු භක්තියකින් වන්දනා කිරීමේන් විශේෂත්වය පෙන්වයි. ශ්‍රී කල්‍යාණී උභය රාජ මහා විහාරාධිපති, අති පූජ්‍ය කොල්ලුපිටියේ මහින්ද සංඝරක්ඛිත නාහිමියන්ගේ අනුශාසකත්වය යටතේ, ඔහුගේ වත්මන් භාරකාරත්වය කැලණිය විශ්ව විද්‍යාලයේ පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයන අංශයේ කථිකාචාර්ය පූජ්‍ය දෙනියායේ පඤ්ඤාලෝක බුද්ධරක්ඛිත හිමිපාණන් වහන්සේ විසින් ඉටු කරයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=කණ්ඩුල හස්ති රාජයා |url=https://kelaniyatemple.lk/sinhala/kandula/ |access-date=2025-04-06 |website=kelaniyatemple.lk/ |language=}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

{{Elephants in Sri Lanka}}

{{ප්‍රවර්ගකරණය අවැසි පිටු|date=ඔක්තෝබර් 2026}}

{{afrotheria-stub}}


ඓතිහාසික ඇත් රජු  කණ්ඩුල  (ඇත් රජු)

කණ්ඩුල යනු ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාසය තුළ ප්‍රසිද්ධියට පත් ඇත් රජෙකි. 'මහාවංශයට' අනුව, අනුරාධපුර රාජධානිය පාලනය කළ දුටුගැමුණු රජුගේ රාජකීය යුද ඇත් රජා වූයේ මොහුය. දුටුගැමුණු රජුගේ යුද මෙහෙයුම්වලදී, විශේෂයෙන්ම විජිතපුර සටනේදී සහ එළාර රජුට එරෙහිව පැවති තීරණාත්මක අවසන් සටනේදී කණ්ඩුල ඇතා  ඉටු කළ වැදගත් කාර්යභාරය පිළිබඳව මහාවංශයේ විස්තර කෙරේ.

උත්පත්තිය සහ නම් තැබීම
මහාවංශයේ 22 වන පරිච්ඡේදයට අනුව, කන්දුල නම් ඇත් පැටවා උපත ලබා ඇත්තේ දුටුගැමුණු කුමරු උපත ලැබූ දිනයේම ය.
කාවන්තිස්ස රජුගේ බිසව වූ විහාරමහා දේවිය පුතෙකු බිහි කළ දිනයේදීය , 'සදන්ත' (සුබ ලකුණු සහිත/දළ හයක් ඇති) කුලයට අයත් ඇතින්නක්, ජලාශයක් අසල වනාන්තරයක තම පැටවා දමා ගියාය. 'කණ්ඩුල' නම් ධීවරයෙකු මෙම ඇත් පැටවා සොයාගෙන ඒ බව රජුට දැනුම් දුන්නේය.
ඉන්පසු රජු විසින් ඇත් ගොව්වන් යවා එම පැටවා ගෙන්වා ගත් අතර, රාජ මාලිගාවේදී ඔහුව ඇති දැඩි කරන ලදී. තමන්ව සොයාගත් ධීවරයාගේ නම අනුව මෙම ඇත් පැටවාට &quot;කණ්ඩුල&quot; යන නම තැබූ බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ. 

ශාරීරික ශක්තිය සහ සුවිශේෂී ලක්ෂණ
මහාවංශයේ 23 වන පරිච්ඡේදය මගින් කන්දුල ඇත් රජුගේ ශාරීරික ශක්තිය, පෙනුම, ධෛර්යය, වේගය සහ දැවැන්ත ශරීර ප්‍රමාණය පිළිබඳව විශේෂයෙන් අවධාරණය කරයි.
දුටුගැමුණු රජුගේ දස මහා යෝධයන් හා සමගාමීව කන්දුල ගැන ද සඳහන් වේ. ඔහුගේ ශක්තිය සහ යුද දක්ෂතාව හේතුවෙන්, රජුගේ යුද මෙහෙයුම්වලදී මෙම ඇත් රජු ඉතා වැදගත් ස්ථානයක් හිමිකරගෙන සිටි බව ඉතිහාස වාර්තාවලින් පැහැදිලි වේ.

දුටුගැමුණු කුමරු සමඟ ඇති සම්බන්ධය:-
කණ්ඩුල ඇතා , දුටුගැමුණු කුමරුගේ රාජකීය ඇත් රජා බවට පත්විය. කාවන්තිස්ස රජුගේ අභාවයෙන් පසු ඇති වූ පවුල්  ආරවුල් සහ දේශපාලන ගැටුම්වලදී සිදුවූ වැදගත් සිදුවීම් කිහිපයකදීම කණ්ඩුල දායක වී ඇත. 'මහාවංශය' ග්‍රන්ථයේ 24 වන පරිච්ඡේදයට අනුව, කාවන්තිස්ස රජුගේ අභාවයෙන් පසු, තිස්ස කුමරු විහාරමහාදේවි රැජින සහ කණ්ඩුල නම් ඇතා ද කැටුව දීඝවාපිය බලා පිටත්ව ගියේය. ඉන් අනතුරුව දුටුගැමුණු කුමරු සහ තිස්ස කුමරු අතර ගැටුමක් ඇති විය.

මෙම සටනේදී තිස්ස කුමරු කණ්ඩුල ඇතා පිට නැගී සටන් කළේය. දුටුගැමුණු කුමරු තම අශ්වයා පිට නැගී, සටන් කරන අතරතුර කණ්ඩුල ඇතා වටා උපායශීලීව ගමන් කළ බව 'මහාවංශය' සඳහන් කරයි. සටන අතරතුර, කණ්ඩුල ඇතා තිස්ස කුමරුගෙන් වෙන් වී දුටුගැමුණු කුමරු වෙත ගියේය. ඉන්පසු ඔහු දුටුගැමුණු රජුගේ සේවයේ රැඳී සිටියේය.

විජිතපුර සටනේදී කණ්ඩුල ඇතාගේ කාර්යභාරය
කණ්ඩුල ඇතාගේ යුද ඉතිහාසයේ වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ සිදුවීම්වලින් එකක් වන්නේ විජිතපුර බලකොටුව අල්ලා ගැනීමේ සටනයි.
'මහාවංශය' ග්‍රන්ථයේ 25 වන පරිච්ඡේදයට අනුව, විජිතපුර බලකොටුවට පහර දීමේදී කණ්ඩුල ඇතාට තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් පැවරී තිබුණි. බලකොටුවේ දකුණු දොරටුව අසලදී, ඔහු තම දළ යොදාගෙන යකඩ දොරටුව කඩා දැමීමට උත්සාහ කළේය.
බලකොටුව ආරක්ෂා කළ සොල්දාදුවන් ඔහු වෙත විවිධ ආයුධ, රත් වූ යකඩ සහ උණු කළ තාර වත් කළ බව 'මහාවංශය' විස්තර කරයි. උණු කළ තාර පිට මත වැටීමෙන් දැඩි වේදනාවට පත් වූ කණ්ඩුල, අසල තිබූ ජල තලයකට ගොස් එහි ගිලී සිටියේය.
මෙම අවස්ථාවේදී ගෝඨයිම්බර නම් රණශූරයා ඔහුට නැවත සටනට එක්වන ලෙස දිරිමත් කළ බව එම වංශකථාවේ සඳහන් වේ. ඉන්පසු, ඇතින්නන් සහ ඇතුන් පිළිබඳ විශේෂඥ වෛද්‍යවරයා කණ්ඩුලගේ පිටේ තිබූ තාර ඉවත් කර ඖෂධ ප්‍රතිකාර කළේය. දුටුගැමුණු රජු ඇතා වෙත පැමිණ, එහි හිස පිරිමැද සනසාලූ බව 'මහාවංශය' පවසයි. ඉන්පසු ඇතාට ආහාර ලබා දී, ආරක්ෂිත යුද ආම්පන්න සහ සන්නාහ පැළඳවීමෙන් පසු නැවත සටන් බිමට යවන ලදී. කණ්ඩුල ඇතා තම දළ යොදාගෙන යකඩ දොරටුව කඩා දැමූ බවත්, එමගින් බලකොටුව තුළට ඇතුළු වීමට මාර්ගයක් විවෘත වූ බවත් එම වංශකථාවේ වැඩිදුරටත් සඳහන් වේ. මෙම සිදුවීම, කන්ඩුල නම් ඇතාගේ ධෛර්යය සහ යුද මෙහෙයුම් අතරතුර ඔහු වෙත පැවරී තිබූ වගකීම් මනාව විදහා දක්වන, ඉතිහාසයේ ප්‍රකට සිදුවීමකි.

එළාර රජුට එරෙහි අවසන් සටන

අනුරාධපුර පාලකයා වූ එළාර රජු සහ දුටුගැමුණු රජු අතර පැවති අවසන් සටනේදී කන්ඩුල ඇතා ඉතා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.
'මහාවංශයේ' 25 වන පරිච්ඡේදයට අනුව, දුටුගැමුණු රජු එළාර රජුට මුහුණ දීම සඳහා කන්ඩුල ඇතා පිට නැගී සටන් බිමට පිවිසියේය. එළාර රජු ද 'මහාපබ්බත' නම් ඇතෙකු පිට නැගී සටනට එක් විය.

මෙම රජවරුන් දෙදෙනා අතර ද්වන්ධ සටන අනුරාධපුරයේ දකුණු දොරටුව අසලදී සිදුවූ බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ. එළාර රජු දුටුගැමුණු රජු දෙසට සිය හෙල්ල විසි කළ නමුත්, දුටුගැමුණු රජු එය මග හැරීමට සමත් විය. ඉන් අනතුරුව, කන්ඩුල ඇතා එළාර රජුගේ ඇතාට තම දළවලින් පහර දුන්නේය. ඉන්පසු දුටුගැමුණු රජු එල්ල කළ ප්‍රහාරයකින් එළාර රජු මිය ගිය බව මහාවංශයේ දැක්වේ.
මෙම සටනින් අනතුරුව, ශ්‍රී ලංකාව දුටුගැමුණු රජුගේ ඒකීය පාලනය යටතේ එක්සත් වූ බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ.
භෞතික හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය තුළ කණ්ඩුල
කන්ඩුල ඇතා පිළිබඳ කතාන්දරය, ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ යුද ඉතිහාසය සහ එදා සමාජය තුළ ඇතින්නන් ඉටු කළ කාර්යභාරය පිළිබඳ වැදගත් නිදසුනක් ලෙස සැලකිය හැකිය.

Katupotha සහ Kodituwakku විසින් 2018 වසරේ පළ කරන ලද අධ්‍යයනයක ද කණ්ඩුල ඇතා දුටුගැමුණු රජුගේ යුද ඇතා ලෙස සඳහන් කර ඇත. එම අධ්‍යයනය අනුව පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ අලි ඇතුන් යුද කටයුතු, ආගමික උත්සව සහ සමාජීය කටයුතු සඳහා යොදාගෙන තිබේ.
කණ්ඩුල ඇතාගේ නම අද දක්වාම ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික මතකයේ පවතී.


මූලාශ්‍ර
මහාවංශය, 22 වන පරිච්ඡේදය – දුටුගැමුණු කුමරුගේ උපත.
මහාවංශය, 23 වන පරිච්ඡේදය – යුද වීරයන්ගේ එකතුව.
මහාවංශය, 24 වන පරිච්ඡේදය – සහෝදරයන් දෙදෙනා අතර යුද්ධය.
මහාවංශය, 25 වන පරිච්ඡේදය – දුටුගැමුණු රජුගේ ජයග්‍රහණය.
Malalasekera, G. P., Dictionary of Pali Proper Names, “Kaṇḍula”.
Katupotha, J. සහ Kodituwakku, K. (2018), “Cultural and Social Nexus between the Elephants and Sri Lankan Society Since Ancient Times”, University of Sri Jayewardenepura.
..

[[ප්‍රවර්ගය:War elephants]]</text>
      <sha1>grxwuz4jo9mk8jcphkir6fwjszfkqhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දිලිත් ජයවීර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180708</id>
    <revision>
      <id>803567</id>
      <parentid>800456</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26374" sha1="0k37wapx8d5sxpsyh62f0p3igk45rat" xml:space="preserve">{{short description|ශ්‍රී ලාංකික ව්‍යවසායකයෙකු සහ නීතිඥයෙකු}}
{{Infobox MP
| honorific-prefix    = [[The Honourable|ගරු]]
| name                = දිලිත් ජයවීර
| image               = Dilith Jayaweera.JPG
| imagesize           = 
| caption             = දිලිත් ජයවීර
| alt                 = 
| honorific-suffix    = [[Member of parliament|MP]]
| constituency_MP     = [[ජාතික ලැයිස්තු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීන්, ශ්‍රී ලංකාව|ජාතික ලැයිස්තුව]]
| parliament          = Sri Lanka
| majority            = 
| term_start          = 21 නොවැම්බර් 2024
| term_end            = 
| predecessor         = 
| successor           = 
| office3             = [[මව්බිම ජනතා පක්ෂය|මව්බිම ජනතා පක්ෂයේ නායකයා ලෙස]]
| term_start3         = සැප්තැම්බර් 2023
| term_end3           = 
| birth_name          = දිලිත් සුසන්ත ජයවීර
| birth_date          = {{birth date and age|df=yes|1967|9|18}}
| birth_place         = [[ගාල්ල]], ශ්‍රී ලංකාව
| education           = * [[ශාන්ත ඇලෝසියස් විද්‍යාලය (ගාල්ල)|සාන්ත ඇලෝසියස් විද්‍යාලය, ගාල්ල]]
* [[කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය]]
* [[ශ්‍රී ලංකා නීති විද්‍යාලය]]
| nationality         = ශ්‍රී ලාංකික
| occupation          = *දේශපාලනඥයා
* ව්‍යවසායකයා
* නීතිඥ
| spouse              = නෙළුම්
| party               =  [[සර්වජන බලය]]
| otherparty          =  [[මව්බිම ජනතා පක්ෂය]]
| known_for           = * පාර්ලිමේන්තු මංත්‍රී
* සභාපති – ජෝර්ජ් ස්ටුවර්ට් සමූහය, දෙරණ මැක්‍රෝ එන්ටර්ටේන්මන්ට් (රූපවාහිනිය), දෙරණ මැක්‍රෝ එන්ටර්ටේන්මන්ට් (රේඩියෝ), ලිබර්ටි ප්‍රකාශකයින්
* හිටපු අධ්‍යක්ෂ – සිට්‍රස් ලෙෂර් පීඑල්සී, කොළඹ ඉඩම් සහ සංවර්ධන පීඑල්සී
* ඒකාබද්ධ කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂ – ට්‍රයඩ් (පුද්ගලික) සමාගම
| website             = {{url|georgesteuart.lk}}
}}
'''දිලිත් සුසන්ත ජයවීර''' (උපත 1967 සැප්තැම්බර් 18) යනු ශ්‍රී ලාංකික ව්‍යාපාරිකයෙක්, ව්‍යවසායකයෙක්, [[මාධ්‍ය හිමිකරුවෙක්|මාධ්‍ය අධිපති]], [[නීතිඥ]] සහ දේශපාලනඥයෙකි.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newswire.lk/2023/09/11/top-businessman-dilith-jayaweera-officially-enters-politics/|title=Top Businessman Dilith Jayaweera officially enters politics|date=11 September 2023}}&lt;/ref&gt; ඔහු ජෝර්ජ් ස්ටුවර්ට් සමූහ ව්‍යාපාරයේ වත්මන් සභාපතිවරයා වන අතර [[ටීවී දෙරණ]] හි නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා වේ. ඔහු 2023 සැප්තැම්බර් මාසයේදී දේශපාලනයට පිවිසි අතර [[මව්බිම ජනතා පක්ෂය]] හි නිර්මාතෘ සහ නායකයා වේ.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

2011 දී, ඔහු LMD විසින් වසරේ හොඳම ව්‍යාපාරික පුද්ගලයින් 10 දෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|title=LMD Top Ten Businesspeople_Dilith Jayaweera |url=http://lmd.lk/wp-content/uploads/2011/11/cov4.jpg |archive-url=https://archive.today/20120712015447/http://lmd.lk/wp-content/uploads/2011/11/cov4.jpg |url-status=dead |archive-date=12 July 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=LMD Top 10 Businesspeople 2011 |url=http://lmd.lk/2011/11/01/businesspeople-year-boty-2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111109065229/http://lmd.lk/2011/11/01/businesspeople-year-boty-2011/ |archivedate=9 November 2011  }}&lt;/ref&gt; 2020 දී, LMD සඟරාව විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ව්‍යාපාරිකයින්ගේ A-ලැයිස්තුවේ නම් කරන ලද ආයතනික නායකයින් 100 දෙනා අතරට ජයවීර ද ඇතුළත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lmd.lk/wp-content/uploads/2019/12/45-Dilith-Jayaweera.jpg|title=LMD 100 Club}}&lt;/ref&gt;

==අධ්‍යාපනය==
ජයවීර සිය ප්‍රාථමික සහ ද්විතීයික අධ්‍යාපනය ගාල්ල [[ශාන්ත ඇලෝසියස් විද්‍යාලය, ගාල්ල|ශාන්ත ඇලෝසියස් විද්‍යාලයෙන්]] ලබා ගත් අතර පසුව [[කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය|කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයේ]] නීති පීඨයට සම්බන්ධ වූ අතර පසුව [[ශ්‍රී ලංකා නීති විද්‍යාලය]]ට සම්බන්ධ වූ අතර එහිදී ඔහු නීතිඥවරයෙකු ලෙස සුදුසුකම් ලැබීය. ඔහු වේල්ස් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් MBA උපාධියක් ද ලබා ඇත.

==ව්‍යවසායකත්ව වෘත්තිය==
වෘත්තියෙන් නීතිඥයෙකු වූ ජයවීර, 1993 දී [[කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයේ]] නීති පීඨයේදී මුණගැසුණු වරුණි අමුණුගම සමඟ හවුල්කාරිත්වයෙන් ට්‍රයඩ් ඇඩ්වර්ටයිසින් (පුද්ගලික) සමාගම (Triad Advertising (Pvt.) Limited) ආරම්භ කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=History of Triad Advertising|url=http://www.triad.lk/history.php|access-date=22 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216143907/http://www.triad.lk/history.php|archive-date=16 December 2009|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Bottomline 18 March 2009|url=http://www.thebottomline.lk/2009/03/18/Mantra7.htm|access-date=22 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120613012602/http://www.thebottomline.lk/2009/03/18/Mantra7.htm|archive-date=13 June 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

IV වන ඊලාම් යුද්ධයේදී [[එල්ටීටීඊ]] ට එරෙහිව ශ්‍රී ලංකා යුධ හමුදාව, නාවික හමුදාව සහ ගුවන් හමුදාවන්ගේ පැතිකඩ ඉහළ නැංවීම සඳහා [[ශ්‍රී ලංකා සන්නද්ධ හමුදා|ශ්‍රී ලංකා සන්නද්ධ හමුදා]] වෙනුවෙන් නිර්මාණය කරන ලද ව්‍යාපාරයක් වන '''අපි වෙනුවෙන් අපි''' නිවාස ව්‍යාපෘතියට ද ජයවීර අරමුදල් සැපයීය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apiwenuwenapi.com/|title=www.apiwenuwenapi.com - Apiwenuwenapi Housing Project is a programme of Ministry of Defence in Sri Lanka.|website=www.apiwenuwenapi.com}}&lt;/ref&gt;

පශ්චාත් යුධ ශ්‍රී ලංකා ආර්ථිකය තුළ, ජයවීර ආක්‍රමණශීලී ආයෝජකයෙකු ලෙස ප්‍රමුඛත්වයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Financial Times 7th June 2011 Dial Dilith for a Deal|url=http://www.ft.lk/2011/06/07/dial-%E2%80%98dilith%E2%80%99-for-a-deal/|access-date=22 November 2011|archive-url=https://archive.today/20120803030220/http://www.ft.lk/2011/06/07/dial-%E2%80%98dilith%E2%80%99-for-a-deal/|archive-date=3 August 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Echelon Magazine January 2013 Dilith shrugs off mafia controversy |url=http://www.echelon.lk/home/dilith-jayaweera-shrugs-off-mafia-controversy/ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140225105152/http://www.echelon.lk/home/dilith-jayaweera-shrugs-off-mafia-controversy/ |archivedate=25 February 2014  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://businesstoday.lk/cover_page.php?issue=257|title=Business Today December 2012 Cover Story}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ceylontoday.lk/22-45903-news-detail-difficult-to-be-financially-successful-without-making-enemies.html/|title=Ceylon Today 27 October 2013 Difficult to be financially successful without making enemies}}&lt;/ref&gt; – ඔහුගේ ආයෝජන අංශය වන Divasa Equity, Citrus Leisure PLC සහ [[Colombo Land and Development Company|Colombo Land &amp; Development Company PLC]] වැනි පොදු ලැයිස්තුගත සමාගම්වල බහුතර කොටස් හිමියෙකි.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Financial Times 18 Oct 2011|url=http://www.ft.lk/2011/10/18/shareholders-give-thumbs-up-for-citrus-leisure/|access-date=22 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111120140301/http://www.ft.lk/2011/10/18/shareholders-give-thumbs-up-for-citrus-leisure/|archive-date=20 November 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Daily FT 21 May 2011|url=http://www.ft.lk/2011/05/21/dilith-buys-controlling-20-stake-in-liberty-plaza-owning-firm-for-rs-835-m/|access-date=22 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110830184324/http://www.ft.lk/2011/05/21/dilith-buys-controlling-20-stake-in-liberty-plaza-owning-firm-for-rs-835-m/|archive-date=30 August 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2011 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, ජයවීර මහතා ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම වෙළඳ ආයතනය වන වසර 176 ක් පැරණි [[ජෝර්ජ් ස්ටුවර්ට් සමූහය]] භාර ගත්තේය. ජයවීර මහතා සිට්‍රස් ලෙෂර් පීඑල්සී, කලම්බු ලෑන්ඩ් පීඑල්සී සහ ට්‍රයඩ් (පුද්ගලික) සමාගම ඇතුළු සමාගම් කිහිපයක අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල තනතුරු දරා ඇති අතර ජෝර්ජ් ස්ටුවර්ට් සමාගම් සමූහයේ සභාපතිවරයා ද වේ.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Financial Times 12 Sept 2011|url=http://www.ft.lk/2011/09/12/dilith-nimal-strike-it-big/|access-date=22 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222142858/http://www.ft.lk/2011/09/12/dilith-nimal-strike-it-big/|archive-date=22 February 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
ජයවීරගේ මාධ්‍ය ආයෝජන අතරට රූපවාහිනී නාලිකා දෙකක් ([[ටීවී දෙරණ|දෙරණ මැක්‍රෝ එන්ටර්ටේන්මන්ට් (රූපවාහිනිය)]]), ජාතික ගුවන් විදුලි නාලිකාවක් ([[එෆ්එම් දෙරණ|දෙරණ මැක්‍රෝ එන්ටර්ටේන්මන්ට් (රේඩියෝ)]]) සහ ජාතික පුවත්පත් තුනක් ([[ශ්‍රී ලංකාවේ පුවත්පත් ලැයිස්තුව|ලිබර්ටි ප්‍රකාශකයින්]]) ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aruna.lk/|title=අරුණ|website=Aruna}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themorning.lk/|title=Latest in the News Sphere &amp;#124; The Morning|website=Latest in the News Sphere &amp;#124; The Morning}}&lt;/ref&gt; ජයවීර [[ජෝර්ජ් ස්ටුවර්ට් සමූහ ව්‍යාපාරය]] සමාගම් හරහා සංචාරක සහ විවේකය, ඖෂධ, දේපළ සහ නිෂ්පාදන වැනි කර්මාන්තවලට ද පිවිස ඇත.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://georgesteuart.lk/|title=George Steuart Group of Companies|website=georgesteuart.lk}}&lt;/ref&gt;

==දේශපාලන ජීවිතය==
බහුවිධ සහයෝගය සහ උපායමාර්ගික මාධ්‍ය බලපෑම හරහා දිලිත් ජයවීර [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]] ගේ [[2019 ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය|2019 ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරය]] තුළ සැලකිය යුතු කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Derana Chairman Dilith reveals the Kelaniya cobra that made Gota president!|date=9 January 2023|url=https://mawratanews.lk/news/derane-dilith-reveals-the-kelaniya-cobra-that-made-gota-president-cobra-white-or-black-story-is-excellent-voice-cut-heres-the-story-video/|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201220744/https://mawratanews.lk/news/derane-dilith-reveals-the-kelaniya-cobra-that-made-gota-president-cobra-white-or-black-story-is-excellent-voice-cut-heres-the-story-video/|access-date=27 April 2025|archive-date=1 December 2024}}&lt;/ref&gt; දිවයින පුරා රාජපක්ෂ මැතිවරණ ව්‍යාපාරයේ දෘශ්‍යතාව සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි දියුණු කරන මාධ්‍ය උපාය මාර්ගයක් ජයවීර විසින් සංවිධානය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Citation|title=අද දෙරණ රාත්‍රී 10.00 පුවත් විකාශය 2019.11.17|url=https://www.youtube.com/watch?v=i8SfogofKI8|date=2019-11-17}}&lt;/ref&gt;

දිලිත් ජයවීර 2023 දී ශ්‍රී ලංකා දේශපාලනයට නිල වශයෙන් පිවිසියේ ඔහු [[මව්බිම ජනතා පක්ෂය]] (MJP) පිහිටුවා එහි නායකයා ලෙස පත් කිරීමත් සමඟ ය. පක්ෂයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ නායකයා ලෙස උපදේශක තනතුරකට පත් කරන ලද [[හේමකුමාර නානායක්කාර]] ගෙන් පසුව ඔහු එම තනතුරට පත් විය.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sundaytimes.lk/online/news-online/Dilith-Jayaweera-enters-politics/2-1143168|title=Dilith Jayaweera enters politics|website=Times Online}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Information of Recognized Political Parties |url=https://elections.gov.lk/web/wp-content/uploads/pdf/pol_party_list/Officers/64_67.pdf |website=elections.gov.lk |publisher=Election Commission Legal, Investigation and Planning Division |language=ta, si}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asianmirror.lk/news/item/35451-dilith-jayaweera-assumes-leadership-of-mawbima-janatha-party,-eyes-national-elections|title=Dilith Jayaweera Assumes Leadership of Mawbima Janatha Party, Eyes National Elections|website=asianmirror.lk}}&lt;/ref&gt;නිවේදනයට පෙර, ජයවීර ඔහුගේ සමාගම් අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල තනතුරු කිහිපයකින් ඉල්ලා අස්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ft.lk/front-page/Dilith-the-politician-quits-from-several-listed-company-boards/44-752985|title=Dilith the politician quits from several listed company boards &amp;#124; Daily FT|website=www.ft.lk}}&lt;/ref&gt;

===2024 ජනාධිපතිවරණය===
2024 අගෝස්තු 4 වන දින, [[ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2024|2024 ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරණයේදී]] [[කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ]] ජනාධිපති අපේක්ෂකයා ලෙස ජයවීර ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. සර්වජන බලය යනු ජයවීර විසින් නායකත්වය දුන් දේශපාලන සන්ධානයක් වූ අතර, එය [[ජාතික නිදහස් පෙරමුණ]], පිවිතුරු හෙළ උරුමය, [[මව්බිම ජනතා පක්ෂය]], [[ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වාමාංශික පෙරමුණ|ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වාමාංශික පෙරමුණ]], [[ශ්‍රී ලංකාවේ කොමියුනිස්ට් පක්ෂය]] සහ ස්වාධීන මන්ත්‍රීවරුන්ගේ සංසදයෙන් සමන්විත විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dilith Jayaweera named Presidential Candidate of 'Sarvajana Balaya' |url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=100990 |access-date=2024-08-31 |website=www.adaderana.lk |language=en}}&lt;/ref&gt; ජයවීර &quot;තරුව&quot; සංකේතය යටතේ තරඟ කිරීම සඳහා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයෙන් නාමයෝජනා ඉදිරිපත් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dilith Jayaweera places deposits to contest Presidential Election |url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=101192 |access-date=2024-09-09 |website=www.adaderana.lk |language=en}}&lt;/ref&gt;

පළමු වටයේදී ඡන්ද 122,396ක් ලබා ගනිමින් ජයවීර හයවන ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref name=&quot;EC-22.09.2024-1&quot;&gt;{{cite web|url=https://elections.gov.lk/web/wp-content/uploads/2024/09/PRE_2024_Results/All_Island_Result.pdf |title=Presidential Election 2024 – All island result – Without preferences |publisher=Election Commission of Sri Lanka |date=22 September 2024 |accessdate=6 October 2024 |archive-date=6 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241006134849/https://elections.gov.lk/web/wp-content/uploads/2024/09/PRE_2024_Results/All_Island_Result.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ජයවීර [[ගම්පහ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයෙන්]] [[2024 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|2024 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය]] සඳහා තරඟ කළ නමුත් ආසනයක් ලබා ගැනීමට අපොහොසත් විය. කෙසේ වෙතත්, ඔහු පාර්ලිමේන්තුවට ඇතුළු වූයේ ඔහුගේ පක්ෂය මැතිවරණයේදී ලබාගත් එකම [[ජාතික ලැයිස්තු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීන්, ශ්‍රී ලංකාව|ජාතික ලැයිස්තුව]] ආසනය හරහාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sarvajana Balaya nominates Dilith Jayaweera as national list MP |url=https://www.dailymirror.lk/print/breaking-news/Sarvajana-Balaya-nominates-Dilith-Jayaweera-as-national-list-MP/108-296130 |access-date=2024-11-17 |website=www.dailymirror.lk |language=English}}&lt;/ref&gt;

==මතභේද==
2011 දී කොළඹ දිසා විනිසුරුවරයා, TNL TV සභාපති සහ හිටපු ජනාධිපති [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] ගේ සහෝදරයා සහ ඔහුගේ අධ්‍යක්ෂවරයෙකුට එරෙහිව, ඉසිර රේඩියෝ නම් දේශීය ගුවන් විදුලි නාලිකාවකින් දිලිත් ජයවීරට අපහාස කිරීම වළක්වාලමින් වාරණ නියෝගයක් නිකුත් කළේය. ගුවන් විදුලි වැඩසටහනකදී කරන ලද අපහාසාත්මක අදහස් දැක්වීම සම්බන්ධයෙන් දිලිත් ජයවීර විසින් ශාන් වික්‍රමසිංහ සහ ඔහුගේ සම සත්කාරකයාට එරෙහිව ගොනු කරන ලද නඩුවක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මෙම නියෝගය ලබා දෙන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Financial Times 17 Nov 2011|url=http://www.ft.lk/2011/11/17/dilith-gets-enjoining-order-against-tnl-isira-radio/|access-date=22 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120721051639/http://www.ft.lk/2011/11/17/dilith-gets-enjoining-order-against-tnl-isira-radio/|archive-date=21 July 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; මෙම විෂය පිළිබඳ පුවතක් පළ කිරීම සම්බන්ධයෙන් අපහාස කිරීම සඳහා ජයවීර බීබීසී සිංහල සේවයට ඉල්ලීම් ලිපියක් ද යවා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Financial Times|url=http://www.ft.lk/2011/11/15/dilith-sues-bbc-bbc-sinhala-service-for-sterling-pounds-10-m/|accessdate=15 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111117210016/http://www.ft.lk/2011/11/15/dilith-sues-bbc-bbc-sinhala-service-for-sterling-pounds-10-m/|archive-date=17 November 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2015 දී, මූල්‍ය අපරාධ විමර්ශන අංශය (FCID) විසින් පොම්ප-සහ-ඩම්ප් යෝජනා ක්‍රම හරහා කොටස් වෙළඳපොළ හැසිරවීම සම්බන්ධයෙන් ඔහු කළ විමර්ශනය කැපී පෙනෙන සිදුවීමක් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-03-11 |title=Exposé: Tiran-Dilith And Sirisena: How The President Interfered To Prevent The Arrest Of Murder Suspect Wasantha Karannagoda |url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/expose-tiran-dilith-and-sirisena-how-the-president-interfered-to-prevent-the-arrest-of-murder-suspect-wasantha-karannagoda/ |access-date=2024-11-24 |website=Colombo Telegraph |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dilith Jayaweera Shrugs off Mafia Controversy - Echelon |url=https://echelon.lk/dilith-jayaweera-shrugs-off-mafia-controversy/ |access-date=2024-11-24 |website=echelon.lk |language=en}}&lt;/ref&gt; නමුත් තවමත් කිසිවක් ඔප්පු වී නොමැත.

2020-21 දී, විශේෂයෙන් [[COVID-19 වසංගතය|COVID-19]] වසංගතය අතරතුර, මෙම පරීක්ෂණ කට්ටලවලින් ලැබූ ලාභ සම්බන්ධයෙන් සැලකිය යුතු මතභේද සහ විවේචන ඇති විය. බෞද්ධ පූජක පක්ෂයේ සමහර සාමාජිකයින් ඇතුළු [[Citrus Leisure|Critics]] කියා සිටියේ සමාගම පරීක්ෂණ කට්ටල ඉහළ මිලකට පෞද්ගලික රෝහල්වලට විකිණීමෙන් අධික ලාභ උපයා ඇති බවයි. නමුත් එය තවමත් ඔප්පු වී නොමැත.

==පෞද්ගලික ජීවිතය==
දිලිත් ජයවීර විවාහ වී සිටින්නේ කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයේ ඔහුගේ සමකාලීනයෙකු වූ නෙළුම් සමඟ ය. දිලිත්, ඔහුගේ සහෝදරයන් තිදෙනා වන ලලිත්, ගයාන් සහ උපුල් සමඟ, ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළ තීරයේ [[ගාල්ලේ]] හැදී වැඩුණි. ඔහුගේ පියා ඉඩම් පිළිබඳ අතිරේක රෙජිස්ට්‍රාර්වරයෙකු වූ අතර ඔහුගේ මව පාසල් විදුහල්පතිනියක් වූවාය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lmd.lk/dilith-jayaweera/|title = Dilith Jayaweera| date=September 2019 }}&lt;/ref&gt;
 

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

{{Members of the 17th Parliament of Sri Lanka}}

{{DEFAULTSORT:Jayaweera, Dilith}}
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[Category:1967 births]]
[[Category:21st-century businesspeople]]
[[Category:Alumni of St. Aloysius' College, Galle]]
[[Category:Alumni of the University of Colombo]]
[[Category:Candidates in the 2024 Sri Lankan presidential election]]
[[Category:Mass media company founders]]
[[Category:Mass media owners]]
[[Category:Members of the 17th Parliament of Sri Lanka]]
[[Category:People from Galle]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:Sri Lankan businesspeople]]
[[Category:Sri Lankan lawyers]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ 17වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකික ව්‍යවසායකයන්]]</text>
      <sha1>0k37wapx8d5sxpsyh62f0p3igk45rat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ධර්මයුද්ධය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180806</id>
    <revision>
      <id>803569</id>
      <parentid>799755</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25976" sha1="761rz3hpvkz0ho813xk1x8jduknd3vt" xml:space="preserve">'''''Dharmayuddhaya''''' ( [[සිංහල බස|Sinhalese]] : ධර්මයුද්ධය; {{Translation|War for Justice}} ) යනු 2017 දී [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] [[සිංහල බස|සිංහල]] භාෂා [[Crime thriller film|අපරාධ ත්‍රාසජනක චිත්‍රපටයක් වන]] අතර එය [[Cheyyar Ravi|චෙයියාර් රවී]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද අතර [[MTV Channel|එම්ටීවී නාලිකාව]] සහ සීමාසහිත කැපිටල් මහරාජා සංවිධානය විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද අතර එම් එන්ටර්ටේන්මන්ට් විසින් බෙදා හරින ලදී. එය [[Jeethu Joseph|ජීතු ජෝසප්]] විසින් නිර්මිත [[Mohanlal|මොහන්ලාල්]] රඟපෑ ඉන්දියානු [[මලයාලම් භාෂාව|මලයාලම්]] භාෂා චිත්‍රපටයක් වන ''[[Drishyam|දෘශ්‍යම්]]'' (2013) හි [[Shot-for-shot|දසුනෙන් දසුන]] ප්‍රතිනිර්මාණයකි. මෙම චිත්‍රපටයේ [[ජැක්සන් ඇන්තනී|ජැක්සන් ඇන්තනි]] සහ [[දිල්හානි ඒකනායක]] ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරන අතර [[Kusum Renu|කුසුම් රේණු]], [[කුමාර තිරිමාදුර]], [[තිසුරි යුවනිකා]] සහ [[Roshan Pilapitiya|රොෂාන් පිලපිටිය]] සහාය චරිත නිරූපණය කරති. සංගීතය නිර්මාණය කරන ලද්දේ සචිත් පීරිස් විසිනි.&lt;ref&gt;https://www.themoviedb.org/movie/506576&lt;/ref&gt;

මෙය [[සිංහල සිනමාව|සිංහල සිනමාවේ]] 1282 වන ශ්‍රී ලාංකික චිත්‍රපටයයි. නිල එළිදැක්වීම 2017 ජනවාරි 30 වන දින නිකුත් කරන ලදී. චිත්‍රපටයේ මංගල දර්ශනය 2017 ජූලි 13 වන දින රීගල් සිනමා ශාලාවේදී පැවැත්විණි. අධ්‍යක්ෂක [[Cheyyar Ravi|චෙයියාර් රවී]] 2017 මාර්තු මාසයේදී චිත්‍රපටය නිකුත් වීමට පෙර මිය ගියේය.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Cheyyar Ravi - Movies, Biography, News, Age &amp; Photos {{!}} BookMyShow |url=https://lk.bookmyshow.com/person/cheyyar-ravi/882 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250517121328/https://lk.bookmyshow.com/person/cheyyar-ravi/882 |access-date=2025-12-28 |archive-date=2025-05-17}}&lt;/ref&gt;

== කතාව ==
4 වැනි ශ්‍රේණියෙන් පාසල් ගමන නතර කළ, දෙමව්පියන් අහිමි හරිශ්චන්ද්‍ර දැන් මනුදම්පුර ප්‍රදේශයේ දේපළ වෙළඳාම් මධ්‍යස්ථානයක් පවත්වාගෙන යන ව්‍යාපාරිකයෙකි. ඔහු රාණි සමඟ විවාහ වී සිටින අතර ඔවුන්ට අචිනි සහ සචිනි නමින් දියණියන් දෙදෙනෙක් සිටී. තම පවුල හැරුණු විට ඔහුගේ එකම විනෝදාංශය චිත්‍රපට නැරඹීම වන අතර, ඔහු තම කාලයෙන් වැඩි කොටසක් ගත කරන්නේ ඔහුගේ කුඩා කාර්යාලයේ ඇති රූපවාහිනිය ඉදිරිපිටය.

පරිසර කඳවුරප අතරතුර, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී විශාඛා සමරනායකගේ දඩබ්බර පුත්‍රයා වන ෂේන්, නාන කාමරයේ සඟවා තිබූ ජංගම දුරකථනයකින් අචිනීව වීඩියෝ ගත කරයි. රාත්‍රියේ තමා එන විට ගබඩා කාමරයේ දොර විවෘත කරන ලෙසත්, එසේ නොකළහොත් ඇයව අවමානයට පත් කිරීම සඳහා එම වීඩියෝව සමාජ මාධ්‍යවලට මුදා හරින බවත් පවසමින් ෂේන් අචිනීට තර්ජනය කරයි.

රාණි මේ බව දැනගෙන ෂේන් හමු වී කරුණු විමසූ විට, අචිනී වෙනුවට රාණිට තමා සමඟ යහන්ගත වන ලෙස ෂේන් බල කරයි. මෙයින් කෝපයට පත් අචිනී යකඩ බටයකින් ෂේන්ගේ හිසට පහර දෙන අතර ජංගම දුරකථනයද කඩා දමයි. පහර කෑමෙන් ෂේන් එම ස්ථානයේදීම මිය යයි.

සිදුවූ දෙයින් අතිශය බියට පත් රාණි සහ අචිනී ඔහුගේ සිරුර කොම්පෝස්ට් වළක දමා සඟවන අතර, සචිනී මෙය බලා සිටී. රාණි මෙම සිද්ධිය හරිශ්චන්ද්‍රට පවසන අතර, ඔහු නීතියෙන් තම පවුල බේරා ගැනීම සඳහා සැලැස්මක් සකස් කරයි. ඔහු කැඩී ගිය ජංගම දුරකථනය ඉවත් කර ගන්නා අතර ෂේන්ගේ මෝටර් රථය පදවාගෙන යයි. හරිශ්චන්ද්‍රගේ ප්‍රතිවාදියෙකු වන කොස්තාපල් විමල් මෙය දකී. ඉන්පසු හරිශ්චන්ද්‍ර, ෂේන්ගේ මෝටර් රථය ගඟකට තල්ලු කර ගිල්වා දමයි.

මෙම මිනීමැරුම සැබවින්ම සිදුවූයේ අගෝස්තු 2 වැනිදාය. නමුත් සියල්ල හසු නොවී විසඳා ගැනීම සඳහා, හරිශ්චන්ද්‍ර අගෝස්තු 4 සහ 5 දිනවල තම පවුලේ අය සමඟ පිටතට ගොස් චිත්‍රපටයක් නැරඹීමටත්, අවන්හලකින් ආහාර ගැනීමටත් කටයුතු කරයි. එමෙන්ම ඔහු සැබවින්ම අගෝස්තු 2 වැනිදා මාතලේ පැවති භාවනා වැඩසටහනකට තමන් සහභාගී වූ බව පෙන්වීමට සාක්ෂි නිර්මාණය කරයි. ෂේන් අතුරුදහන් වී ඇති බව දැනගත් විශාඛා ඒ පිළිබඳව විමර්ශනයක් ආරම්භ කරයි.

හරිශ්චන්ද්‍ර විසින් පදවාගෙන ගිය ෂේන්ගේ මෝටර් රථය ගඟක තිබී හමුවූ බව විමල් හෙළි කිරීමත් සමඟ, විශාඛා හරිශ්චන්ද්‍ර සහ ඔහුගේ පවුලේ අයව ප්‍රශ්න කිරීම සඳහා කැඳවයි. මෙය සිදුවනු ඇතැයි කල්තියා අනුමාන කළ හරිශ්චන්ද්‍ර, මිනීමැරුම සිදුවූ වේලාවේ තමන් සිටි ස්ථානය සම්බන්ධයෙන් ගොතන ලද කතාව වෙනස් කරන ආකාරය පිළිබඳව තම පවුලේ අයට ඒ වන විටත් උගන්වා තිබුණි.

තනි තනිව ප්‍රශ්න කළද ඔවුන් සියලු දෙනාම එකම පිළිතුරු ලබා දීම විශාඛාව මවිතයට පත් කරයි. තමන් එම දිනවල විනෝද චාරිකාවක් ගිය බව තහවුරු කිරීමට හරිශ්චන්ද්‍ර අවන්හලේ බිල්පත, චිත්‍රපට ටිකට්පත් සහ බස් ටිකට්පත් ද සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කරයි. ඔවුන් ගිය බව කියන ආයතනවල හිමිකරුවන්ගෙන්ද විශාඛා ප්‍රශ්න කරන අතර, ඔවුන්ගේ ප්‍රකාශ මගින්ද හරිශ්චන්ද්‍ර නිර්දෝෂී බව තහවුරු වේ.

කෙසේ වෙතත්, මාතලේ භාවනා වැඩසටහන මෙහෙයවූ ස්වාමීන් වහන්සේව සම්බන්ධ කර ගැනීමෙන් පසු, එම වැඩසටහන ඇතුළත් DVD තැටි නිකුත් වී ඇති බව විශාඛා දැනගනී. හරිශ්චන්ද්‍ර සාක්ෂි ව්‍යාජ ලෙස නිර්මාණය කර ඇති බව ඇයට වැටහෙන්නේ එවිටය. හරිශ්චන්ද්‍ර මිනීමැරුමෙන් පසුව තම පවුලේ අය සමඟ එම ස්ථානවලටම ගොස්, ආයතන හිමිකරුවන් සමඟ නැවත කතාබහ කරමින්, තමන් අගෝස්තු 2 සහ 3 දිනවල මාතලේ පැමිණි බව ඔවුන්ගේ මනසට සියුම් ලෙස කාවැද්දීමට කටයුතු කර ඇති බව විශාඛා තේරුම් ගනී.

මේ කරුණු මත පදනම්ව විශාඛා හරිශ්චන්ද්‍ර සහ ඔහුගේ පවුලේ අයව අත්අඩංගුවට ගන්නා අතර, විමල් ඔවුන්ට අමානුෂික ලෙස පහර දී සත්‍යය එළි කර ගැනීමට උත්සාහ කරයි. විමල්ගේ දරුණු පහර දීම් හමුවේ අවසානයේදී කුඩා සචිනී මළ සිරුර වළ දමා ඇති ස්ථානය හෙළි කරයි.

කෙසේ වෙතත්, ෂේන් තම දුරකථනයෙන් අචිනීව වීඩියෝ ගත කර ඇති බව ෂේන්ගේ මිතුරෙකු වන දමිත් මාර්ගයෙන් විශාඛා සහ ඇයගේ සැමියා ඉක්මනින්ම දැන ගනිති. තමන් හදා වඩා ඇත්තේ තරුණ ගැහැණු ළමයෙකු දූෂණය කිරීමට තැත් කළ විකෘති ආශාවන් ඇති පුතෙකු බව ඔවුන්ට වැටහෙන්නේ එවිටය.

සචිනී පෙන්වා දුන් පරිදි කොම්පෝස්ට් වළ හාරා බැලීමේදී ඔවුන්ට හමුවන්නේ මියගිය වස්සෙකුගේ මළ සිරුරක් පමණි. පොලිසිය යම් මොහොතක මෙම ස්ථානය සොයාගන්නා බව කල්තියා අනුමාන කළ හරිශ්චන්ද්‍ර, ෂේන්ගේ සිරුර වෙනත් ස්ථානයකට මාරු කර තිබුණි. හරිශ්චන්ද්‍ර සහ පවුලේ අය මෙම මිනීමැරුම කළ බව ඔප්පු කිරීමට සාක්ෂි නොමැති වූ අතර, විමල් තමාට පහර දුන් බව සචිනී ලවා හරිශ්චන්ද්‍ර මාධ්‍ය ඉදිරියේ ප්‍රකාශ කරවයි. මේ හේතුවෙන් කෝපයට පත් ප්‍රදේශවාසීන් විමල්ව පන්නා පහර දෙන අතර, පහර දීම සහ අඩන්තේට්ටම් කිරීමේ චෝදනා මත විමල්ව වැඩ තහනමකට ලක් කරයි.

අවසානයේ හරිශ්චන්ද්‍ර සහ පවුලේ අයට එරෙහි සියලු චෝදනා ඉවත් කෙරෙන අතර, ෂේන්ගේ ක්‍රියාකලාපය පිළිබඳව ඇති වූ වරදකාරී හැඟීම නිසා විශාඛා තම තනතුරෙන් ඉල්ලා අස්වෙයි.

පසුව, විශාඛා සහ ඇයගේ සැමියා හරිශ්චන්ද්‍ර සහ ඔහුගේ පවුලේ අයගෙන් සමාව අයැද සිටින්නේ ඔවුන්ගේ ක්‍රියාකලාපය සහ සැරපරුෂ හැසිරීම් වෙනුවෙනි. ෂේන් නරක් වීමට මූලික වශයෙන් වගකිව යුත්තේ තමන් බව පිළිගන්නා ඔවුන්, ෂේන්ට සැබවින්ම සිදුවූයේ කුමක්දැයි දැන ගැනීමට ආයාචනා කරයි. කම්පාවට පත් හරිශ්චන්ද්‍ර අවසානයේ සත්‍යය හෙළි කරමින් පවසන්නේ, ෂේන් අචිනීට කිරීමට උත්සාහ කළ දේ නිසා තම පවුලේ අය අතින් අත්වැරදීමකින් ෂේන් මියගිය බවයි.

ඉන්පසු හරිශ්චන්ද්‍ර අලුතින් ඉදි කරන ලද ප්‍රාදේශීය පොලිස් ස්ථානයේ ලේඛනයක අත්සන් තබන අතර, එහි සිටින නව පොලිස් ස්ථානාධිපතිවරයා පවසන්නේ හරිශ්චන්ද්‍රට තවදුරටත් තමන්ව හෝ පොලිසිය රැවටිය නොහැකි බවයි. ඊට පිළිතුරු දෙන හරිශ්චන්ද්‍ර පවසන්නේ පොලිසිය ඇත්තේ තමන් වැනි පුරවැසියන් ආරක්ෂා කිරීමට පමණක් බවත්, තවදුරටත් ඔවුන්ව රැවටීමට තමන්ට අදහසක් නොමැති බවත්ය.

ඔහු පිටව යන විට දර්ශනය වන අතීත මතකාවර්ජනයකින් පෙන්වන්නේ, ඔහු අතේ සවලක් ද ඇතිව වැඩ නිම නොකළ පොලිස් ස්ථානයෙන් පිටව එන ආකාරයයි. මෙම දෙබස සහ එම දර්ශනය මගින් සියුම් ලෙස හඟවන්නේ, කිසිවෙකු පොලිසිය තුළ මළ සිරුරක් සොයනු ඇතැයි නොසිතන නිසා, ඔහු ෂේන්ගේ සිරුර එම පොලිස් ස්ථානයේ අත්තිවාරම යට සඟවා ඇති බවයි.
===රංගනය===
* [[ජැක්සන් ඇන්තනි]]
* [[දිල්හානි ඒකනායක]]
* [[තිසුරි යුවනිකා]]
* විනුමි වන්ශදී
* [[කුසුම් රේණු]]
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]]
* [[කුමාර තිරිමාදුර]]
* [[රොෂාන් පිලපිටිය]]
* [[අවන්ති අපොන්සු]]
* වසන්ත කුමාරසිරි

== නිෂ්පාදනය ==
''ධර්මයුද්ධය, මලයාලම් චිත්‍රපටයක් වන'' ''Drishyam'' හි ප්‍රතිනිර්මාණයකි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Winners of the Sixth Derana Sunsilk Film Awards 2018 |url=http://www.adaderana.lk/entertainment/47712/winners-of-the-sixth-derana-sunsilk-film-awards-2018 |access-date=13 May 2019 |publisher=adaderana.lk}}&lt;/ref&gt;
 

== ගීත ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!අංකය
!නම
!පද රචනය
!ගායනය
|-
|1.
|නීල ආකාසේ
|[[Sunil Ariyaratne|සුුුුුනිල් ආරියරත්න]]
|මීනා ප්‍රසාදිනී, රූනි
|}
== ආදායම් වාර්තා ==
තිරගත වී දින 31ක් ඇතුළත රුපියල් කෝටි 5.35ක ($167,205) ආදායමක් උපයා ගැනීමට මෙම චිත්‍රපටය සමත් විය. CEL සිනමා සමාගම හෙළි කළ පරිදි, පළමු මාසය අවසාන වන විට ප්‍රේක්ෂකයින් 235,000කට වැඩි පිරිසක් චිත්‍රපටය නරඹා තිබුණි. දින 45ක් අවසානයේ එය රුපියල් කෝටි 9.55ක ($298,469) ආදායමක් උපයමින් ශ්‍රී ලාංකේය සිනමාවේ වාර්තාගත බොක්ස් ඔෆිස් ආදායමක් වාර්තා කළේය.

CEL සිනමාශාලා දත්තවලට අනුව, දින 65ක් තිරගත වීමෙන් පසු ප්‍රේක්ෂකයින් 700,000කට වැඩි පිරිසක් චිත්‍රපටය නරඹා තිබුණි. දින 100ක් තිරගත වූ පසු චිත්‍රපටය උපයා තිබූ මුළු ආදායම රුපියල් කෝටි 22.4කි ($700,076). ඒ අනුව 'ධර්මයුද්ධය' ශ්‍රී ලංකාවේ දෙවන වැඩිම ආදායම් ලැබූ චිත්‍රපටය බවට පත් විය.

== ප්‍රශංසා ==
දේශීය සිනමා ශාලා දහයකට අධික සංඛ්‍යාවක මෙන්ම අදාළ සිනමා මණ්ඩලයේ ඉහළම ආදායම් වාර්තා තැබූ ‘ධර්මයුද්ධය’ චිත්‍රපටය ලැබූ ඇගයීම් සහ සම්මාන අතරට පහත ඒවා ඇතුළත් වේ: &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Winners of the Sixth Derana Sunsilk Film Awards 2018 |url=http://www.adaderana.lk/entertainment/47712/winners-of-the-sixth-derana-sunsilk-film-awards-2018 |access-date=13 May 2019 |publisher=adaderana.lk}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dailynews.lk/2018/08/04/local/158784/cargills-sarasaviya-film-awards|title=Cargills Sarasaviya Film Awards|date=4 August 2018|work=[[Daily News (Sri Lanka)]]|access-date=13 May 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sarasaviya.lk/features/2018/11/01/455/hiru-golden-film-awards-2018|title=HIRU GOLDEN FILM AWARDS 2018|date=1 November 2018|work=Sarasaviya|access-date=13 May 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dailynews.lk/2018/08/29/tc/160949/signis-salute|title=SIGNIS salute|date=29 August 2018|work=[[Daily News (Sri Lanka)]]|access-date=13 May 2019}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!සම්මානය
! ප්‍රවර්ගය
! ලබන්නා(ලබන්නා)
! ප්රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 34 වන සරසවිය සම්මාන උළෙල
| 2017 වසරේ බ්ලොක්බස්ටර් චිත්‍රපටය
| ධර්මයුද්ධය|| {{දිනීය}}
|-
| 2017 හොඳම නිළිය
| [[දිල්හානි ඒකනායක]]|| {{Nom}}
|-
| 2017 හොඳම නළුවා
| [[ජැක්සන් ඇන්තනී|ජැක්සන් ඇන්තනි]]|| {{Nom}}
|-
| 2017 වසරේ හොඳම නැගී එන නිළිය
| [[තිසුරි යුවනිකා]]|| {{දිනීය}}
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | 2018 [[ස්ලිම්-කැන්ටාර් ජනතා සම්මාන|SLIM-නීල්සන් ජනතා සම්මාන උළෙල]]
| වසරේ ජනතාවගේ තේරීම් චිත්‍රපටය
| ධර්මයුද්ධය|| {{දිනීය}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | දෙරණ චිත්‍රපට සම්මාන 2018
| වසරේ බ්ලොක්බස්ටර් චිත්‍රපටය
| ධර්මයුද්ධය|| {{දිනීය}}
|-
| හොඳම නළුවා
| [[ජැක්සන් ඇන්තනී|ජැක්සන් ඇන්තනි]]|| {{දිනීය}}
|-
| හොඳම නිළිය
| [[දිල්හානි ඒකනායක]]|| {{දිනීය}}
|-
| සහාය චරිතයක හොඳම නළුවා
| [[කුමාර තිරිමාදුර]]|| {{දිනීය}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | හිරු ස්වර්ණ චිත්‍රපට සම්මානය 2018
| සහාය චරිතයක හොඳම නළුවා
| [[කුමාර තිරිමාදුර]]|| {{දිනීය}}
|-
| ජනප්‍රියම ළමා නළුවා
| විනුමි වසන්දි|| {{දිනීය}}
|-
| විශේෂ පිළිගැනීමේ සහතිකය
| කුසුම් රේණු|| {{දිනීය}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | SIGNIS සම්මාන (ශ්‍රී ලංකාව) 2018
| හොඳම නළුවා
| [[ජැක්සන් ඇන්තනී|ජැක්සන් ඇන්තනි]]|| {{දිනීය}}
|-
| සහාය චරිතයක හොඳම නළුවා
| [[කුමාර තිරිමාදුර]]|| {{දිනීය}}
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | 2017 වසර සඳහා ජනාධිපති චිත්‍රපට සම්මාන 2019
| විශේෂ ජූරි සම්මානය
| විනුමි වන්සාඩි|| {{දිනීය}}
|-
| වැඩිම අනුග්‍රාහක ප්‍රතිචාර ලැබූ චිත්‍රපටය
| ධර්මයුද්ධය|| {{දිනීය}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | සහාය චරිතයක හොඳම නිළිය
| [[තිසුරි යුවනිකා]]|| {{Nom}}
|-
| කුසුම් රේණු|| {{Nom}}
|-
| සහාය චරිතයක හොඳම නළුවා
| [[කුමාර තිරිමාදුර]]|| {{Nom}}
|-
| ප්‍රධාන චරිතයක හොඳම නිළිය
| [[දිල්හානි ඒකනායක]]|| {{Nom}}
|-
| ප්‍රධාන චරිතයක හොඳම නළුවා
| [[ජැක්සන් ඇන්තනී|ජැක්සන් ඇන්තනි]]|| {{Nom}}
|}

== මීළඟ දිගහැරුම ==
'ධර්මයුද්ධය 2' චිත්‍රපටය 2025 මැයි 28 වන දින MTV නාලිකාව විසින් නිල වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. මෙය අරුණ ජයවර්ධන විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරනු ලබයි. මෙහි හරිශ්චන්ද්‍රගේ චරිතය සඳහා [[බිමල් ජයකොඩි]] පෙනී සිටින අතර [[දිල්හානි ඒකනායක]], [[කුමාර තිරිමාදුර]], [[කුසුම් රේණු]], [[තිසුරි යුවනිකා]] සහ [[ඩග්ලස් රණසිංහ]] යන ශිල්පීන් ඔවුන්ගේ පෙර චරිතයන්ටම පණ පොවනු ලබයි. [[අෂාන් ඩයස්]], [[දිනක්ෂි ප්‍රියසාද්]], නලින් ලුසේනා සහ කලණ ගුණසේකර අනෙකුත් සහාය චරිත සඳහා රංගනයෙන් දායක වේ.

== ආශ්රිත ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
== බාහිර සබැඳි ==

* {{IMDb title|tt7051292}}
* [http://www.sarasaviya.lk/2017/07/20/?fn=sa1707203 ධර්මයුද්ධය තිරයට පැමිණි දා]
* [http://www.sarasaviya.lk/2017/09/21/?fn=sa1709213 ළමයින් මා අමතන්නේ නෝටි ආන්ටි නමින්]
* [http://www.adaderana.lk/entertainment/47712/winners-of-the-sixth-derana-sunsilk-film-awards-2018 Winners of the Sixth Derana Sunsilk Film Awards 2018]
{{Drishyam}}
[[ප්‍රවර්ගය:2010 දශකය තුළ සිංහල-භාෂා චිත්‍රපට]]
[[ප්‍රවර්ගය:2017 වසර තුළ චිත්‍රපට]]</text>
      <sha1>761rz3hpvkz0ho813xk1x8jduknd3vt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ටීනා කැරොල්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181082</id>
    <revision>
      <id>803503</id>
      <parentid>797472</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T02:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173017" sha1="eclzw2nm0ntjn894hk866dctob8b6iv" xml:space="preserve">
{{Short description|Ukrainian singer (born 1985)}}
{{Infobox person
| name               = Tina Karol
| image              = Fumio Kishida and Tina Karol at the Japanese Kantei in 2022 (3) (cropped).jpg
| caption            = Karol visiting Japan in 2022
| native_name        = Тіна Кароль
| native_name_lang   = uk
| birth_name         = Tetiana Hryhorivna Liberman
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1985|1|25}}
| birth_place        = [[Orotukan]], [[Russian SFSR]], [[Soviet Union]] (now Orotukan, [[Magadan Oblast]], Russia)
| alma_mater         = [[R. Glier Kyiv Institute of Music]]&lt;br /&gt;[[National Aviation University]]
| occupation         = {{hlist|Singer}}
| years_active       = 2003–present
| title              = {{plainlist |
* [[People's Artist of Ukraine]] {{small|(2017)}}
}}
| spouse             = {{marriage|{{ill|Yevhen Ohir|uk|Огір Євген Валерійович}}&lt;br /&gt;|2008|2013|end=died}}
| children           = Beniamin Ohir{{efn|{{langx|uk|Веніамін Огір|links=no}}; born 18 November 2008}}
| website            = {{URL|https://tinakarol.com/en}}
| module             = {{Infobox musical artist|embed=yes
| background = solo_singer
| origin             = [[Kyiv]], [[Ukraine]]
| genre              = {{flatlist|
* [[Pop music|Pop]]
* [[Soul music|soul]]
* [[dance-pop]]
&lt;!-- see the &quot;Musical Style&quot; section for references--&gt;
}}
| instrument         = 
| label              = {{flatlist|
* [[:uk:Lavina music|Lavina]] &lt;small&gt;(2006–2007)&lt;/small&gt;
* Astra Records &lt;small&gt;(2007–2013)&lt;/small&gt;
* Bentley Records &lt;small&gt;(2019–2021)&lt;/small&gt;
* House of Culture &lt;small&gt;(2021–present)&lt;/small&gt; &lt;!--efn|Since 2013, Karol has not collaborated with record labels--&gt;
}}
}}
| awards              = {{ubl|[[Order of Princess Olga]], 3rd class|[[People's Artist of Ukraine]]|[[Merited Artist of Ukraine]]|{{ill|Medal &quot;For Work and Success&quot;|uk|Медаль «За працю і звитягу»|ru|Медаль «За труд и доблесть»|pl|Medal „Za pracę i zwycięstwo”}}}}
| signature          = Tina Karol signatures.jpg
| signature_size     = 200px
}}

'''ටෙටියානා හ්‍රිහොරිව්නා ලිබර්මන්'''{{efn|{{langx|uk|Тетяна Григорівна Ліберман}}}} (උපත 1985 ජනවාරි 25), ඇගේ වේදිකා නාමය වන '''ටීනා කැරොල්''' විසින් වඩාත් ප්‍රසිද්ධය,{{efn|{{langx|uk|Тіна Кароль}}&lt;br/&gt;{{langx|ru|Тина Кароль}}}} යුක්‍රේන ගායිකාවක් සහ ටීනා කැරොල් පුණ්‍යාධාර පදනමේ නිර්මාතෘවරියකි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://opendatabot.ua/c/40452905|title=THE TINA KAROL CHARITABLE FOUNDATION|date=|work=opendatabot.ua|accessdate=2023-05-04|language=uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tsn.ua/glamur/tina-karol-prigolomshila-yak-yiyi-blagodiyniy-fond-pid-chas-viyni-dopomagaye-ukrayini-2226409.html|title=Tina Karol shocked how her charitable foundation helps Ukraine during the war|date=2022-12-19|work=tsn.ua|accessdate=2023-05-03|language=uk}}&lt;/ref&gt;

2006 දී, ඇය යුරෝවිෂන් ගීත තරඟයේ යුක්රේනය නියෝජනය කිරීමට තෝරා ගන්නා ලද අතර, &quot;ෂෝ මී යුවර් ලව්&quot; ඇතුළත් කිරීමත් සමඟ අවසන් තරඟයේදී හත්වන ස්ථානයට පත්විය. 2017 දී, කැරොල්ට &quot;යුක්රේනයේ මහජන කලාකරුවා&quot; යන ගෞරවය පිරිනමන ලදී.

ටීනා කැරොල් ග්‍රෑන්ඩ් ප්‍රීක්ස් 25 කට වඩා සහ විවිධ ජාත්‍යන්තර සංගීත තරඟ සහ උත්සවවලදී පළමු ත්‍යාග දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://gloss.ua/concerts/6043|title=Tina Karol|date=|work=gloss.ua|accessdate=2023-05-03|language=ru}}&lt;/ref&gt; ඇගේ හඬ පරාසය අෂ්ටක 4 කට වඩා වැඩිය (කුඩා අෂ්ටකයේ F සිට පස්වන අෂ්ටකයේ Fis දක්වා).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=wrvAa8QQzWs|title=Tina Karol about vocal, men and the reverse side of popularity|date=2021-05-06|work=youtube.com|accessdate=2023-05-04|language=ru}}&lt;/ref&gt;

කැරොල් ද වොයිස් ඔෆ් යුක්රේනයේ (2013, 2015–2021) උපදේශකවරිය වන අතර ද වොයිස් හි තරු පුහුණුකාරිනියකි. කිඩ්ස් (2012, 2015, 2016). ඇය 1+1 (රූපවාහිනී නාලිකාව) (2005–2007, 2017–2019) නාලිකාවේ “Hochu buty Zirkoyu” (“I Want to be a Star”) සහ “Tantsi z Zirkamy” යන රූපවාහිනී වැඩසටහන් මෙහෙයවූවාය. 2020 දී, ඇය යුරෝවිෂන් ගීත තරඟය සඳහා යුක්රේනයේ ජාතික තේරීම වන Vidbir හි විනිශ්චයකාරියක් වූවාය.

2013 දී, ගූගල් සහ Yandex ශ්‍රේණිගත කිරීම්වලට අනුව, ටීනා කැරොල් “යුක්රේනයේ වඩාත්ම ජනප්‍රිය කාන්තාව” බවට පත්විය. ඇය YUNA සංගීත සම්මානයේ (2014, 2015, 2018) තුන් වතාවක් &quot;වසරේ ගායිකාව&quot; යන ශූරතා හිමිකාරිය වන අතර M1 සංගීත සම්මාන උළෙලේ (2015, 2017, 2018) තුන් වතාවක් &quot;වසරේ ගායිකාව&quot; යන ශූරතා හිමිකාරියයි. &quot;යුක්රේනයේ වඩාත්ම ලස්සන කාන්තාව&quot; (&quot;VIVA!&quot; සඟරාවේ &quot;වඩාත්ම ලස්සන මිනිසුන්&quot; සම්මානය; 2008, 2009, 2017) යන ශූරතා හිමිකාරිය ටීනා කැරොල් ද තුන් වතාවක් වේ. 2021 දී &quot;ෆෝකස්&quot; සඟරාවට අනුව ටීනා කැරොල් යුක්රේන ජාතික ශ්‍රේණිගත කිරීම &quot;යුක්රේනයේ වඩාත්ම බලගතු කාන්තාවන් 100 දෙනා&quot; ලෙස ඇතුළත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://apostrophe.ua/ua/pages/zhurnal-fokus-nazval-sotnyu-samyh-vliyatelnyh-zhenschin-ukrainy|title=Focus magazine named the hundred most influential women of Ukraine|date=2021-06-25|work=apostrophe.ua|accessdate=2023-05-03|language=uk}}&lt;/ref&gt;

2014 ජුනි 1 වන දින, ළමා දිනයේදී, ටීනා කැරොල් ටීනා කැරොල් පුණ්‍යාධාර පදනම ආරම්භ කළාය. එය ගායිකාවගේ පුණ්‍ය මුලපිරීමක් වන අතර, එය යුක්රේනයේ සියලුම නගරවල නගර සහ ප්‍රාදේශීය රෝහල්වල ළමා ඔන්කොලොජි දෙපාර්තමේන්තු වලට උපකාර කිරීම අරමුණු කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tsn.ua/ukrayina/fond-tini-karol-zakupiv-liki-dlya-onkolikaren-ukrayini-2029756.html|title=The Tina Karol Foundation bought medicines for oncology hospitals in Ukraine|date=2022-04-05|work=tsn.ua|accessdate=2023-05-03|language=uk}}&lt;/ref&gt; මහජන චරිතයක් සහ දානපතියෙකු ලෙස ටීනා කැරොල් විවිධ සමාජ වැඩසටහන් සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ ජනගහන අරමුදල සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරයි. ඇය ග්‍රහලෝකයේ උණුසුම් ස්ථානවල සාම සාධක මෙහෙයුම් දෙකක් - ඉරාකය සහ කොසෝවෝ (2005) හි සිදු කළාය. ටීනා කැරොල් ඇගේ සමාජ වැඩසටහනේ කොටසක් ලෙස මහා පාසල් සංචාරය සමඟ යුක්රේනය පුරා පාහේ සංචාරය කළාය. ඇය 2007 අප්‍රේල් මාසයේදී ඉස්තාන්බුල්හි පැවති UNFPA සංසදයේදී ඉදිරිපත් කළ “Znaty ta chuty!” (“Know and Hear!”) සමාජ ව්‍යාපෘතිය සංවර්ධනය කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://file.liga.net/persons/tina-karol|title=Karol Tina|date=|work=liga.net|accessdate=2023-05-03|language=uk}}&lt;/ref&gt;

2017 සරත් සෘතුවේ දී, රටේ ප්‍රධාන ප්‍රසංග ස්ථානය වන &quot;යුක්රේනයේ&quot; මාලිගයේ අඛණ්ඩව ප්‍රසංග හතක් පැවැත්වූ පළමු යුක්‍රේන කලාකරුවා බවට කැරොල් පත්විය. හත්වන සංදර්ශනය පුණ්‍ය කටයුත්තක් විය. ටීනා කැරොල් පදනමේ උපකාර ලබන දරුවන් සහ වෛද්‍යවරුන්ට එයට ආරාධනා කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://kp.ua/culture/587920-tyna-karol-ydet-na-rekord-vmesto-5-ty-dast-7-kontsertov-vo-dvortse-ukrayna|title=Tina Karol goes to the record: instead of 5, she will give 7 concerts at the Palace &quot;Ukraine&quot;|date=2017-09-28|work=kp.ua|accessdate=2023-05-09|language=uk}}&lt;/ref&gt;

2018 ගිම්හානයේදී, ටීනා කැරොල් යුක්‍රේන පොප් සංගීත ඉතිහාසයේ නිරපේක්ෂ වාර්තාවක් පිහිටුවීය - ඇය ඇගේ ජාතික සංචාරය වන “ඉන්ටනේෂන්ස්” අතරතුර ප්‍රසංග 77 ක් ලබා දුන්නාය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rbc.ua/ukr/lite/zvyozdy/den-rozhdeniya-tiny-karol-samye-rkie-naryady-1548386931.html|title=Tina Karol's birthday: the brightest outfits and loud achievements of the birthday girl for the year|date=2019-01-25|work=rbc.ua|accessdate=2023-05-03|language=uk}}&lt;/ref&gt; ඇගේ වෘත්තීය ජීවිතය පුරාම, ටීනා ස්ටුඩියෝ ඇල්බම නවයක්, කුඩා ඇල්බම තුනක්, සජීවී ඇල්බම හයක්, ශබ්ද පට හතළිහක්, කේවල ගීත හතළිහක්, එක් ශ්‍රව්‍ය ග්‍රන්ථයක් සහ ජනප්‍රිය එකතු කිරීම් තුනක් පටිගත කර ඇත. 2023 මැයි මාසයේ යුක්‍රේන ගායිකා ටීනා කැරොල්ගේ වීඩියෝකරණයට සංගීත වීඩියෝ හතළිස් අටක්, වාර්තා චිත්‍රපට නවයක්, මනෝභාවය පිළිබඳ වීඩියෝ හතරක් සහ එක් ගීත වීඩියෝවක් ඇතුළත් වේ.

== චරිතාපදානය ==
ටීනා කැරොල් 1985 ජනවාරි 25 වන දින රුසියානු ඈත පෙරදිග මගදන් ප්‍රදේශයේ ඔරොටුකන් හි යුක්රේනියානු මවකට සහ යුක්රේනියානු යුදෙව් පියෙකුට දාව උපත ලැබුවාය.&lt;ref name=&quot;NovynarDOB&quot;&gt;{{in lang|uk}} [http://novynar.com.ua/files/people/karol/310703 Тіна Кароль. Біографія] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250223053437/http://novynar.com.ua/files/people/karol/310703 |date=2025-02-23 }}, [[Novynar]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TKparents&quot;&gt;[http://www.jta.org/2006/03/23/archive/across-the-former-soviet-union-ukrainian-singer-with-jewish-roots-and-new-name-takes-country-by-stor Across the Former Soviet Union Ukrainian Singer with Jewish Roots and New Name Takes Country by Stor], [[Jewish Telegraphic Agency]] (23 March 2006)&lt;/ref&gt; කැරොල් වයස අවුරුදු හයේදී යුක්රේනයේ ඉවානෝ-ෆ්‍රැන්කිව්ස්ක් වෙත සංක්‍රමණය විය. ඇගේ පියා වන හ්‍රිහෝරි ලිබර්මන් යුක්රේනයේ වෂ්කිව්ට්සි හි අයෙකි. ඇගේ යුදෙව් වාසගම නිසා පාසලේදී ඇයට බොහෝ විට වෙනස්කම් කිරීමක් දැනුණු බව කැරොල් 2006 දී පාපොච්චාරණය කළාය.&lt;ref name=&quot;TKparents&quot; /&gt; ඇය යුක්රේන සහ රුසියානු යන භාෂා දෙකම චතුර ලෙස කථා කරයි. යෞවනයෙකු ලෙස කැරොල් (ඇගේ සැබෑ නම ටෙටියානා ලිබර්මන් යටතේ) යුදෙව් ඒජන්සියේ කියෙව් ශාඛාවේ නර්තන කණ්ඩායම සමඟ වසර හතරක් රඟ දැක්වූ අතර, ඇගේ ප්‍රසංගයට හෙබ්‍රෙව් සහ යීඩිෂ් භාෂාවෙන් ගීත ඇතුළත් විය.&lt;ref name=&quot;TKparents&quot; /&gt; 2000 දී, ඇය මෙම කණ්ඩායම සමඟ එක්සත් ජනපදයට ගිය අතර, එහිදී කණ්ඩායමේ පෙනුම යුක්රේනයේ ඊශ්‍රායල වැඩසටහන් සඳහා මුදල් රැස් කළේය.&lt;ref name=&quot;TKparents&quot; /&gt;

ඇගේ සිව්වන වසරේදී, ඇයට යුක්රේනයේ පාර්ලිමේන්තුව විසින් ශිෂ්‍යත්වයක් පිරිනමන ලදී. කැරොල් බොහෝ තරුණ, කලාපීය, ජාත්‍යන්තර සහ යුදෙව් ගායන තරඟ මෙන්ම සංගීත සහ නාට්‍ය සංදර්ශන සඳහා සහභාගී වී ඇත. කැරොල් යුක්රේන සන්නද්ධ හමුදාවන්ගේ ගීත හා නර්තන කණ්ඩායමේ ඒකල වාදකයෙකු මෙන්ම රූපවාහිනී පෞරුෂයක් බවට පත්විය. 2005 දී, නිව් වේව් නිෂ්පාදකයින් ඇයට යෝජනා කළ පසු ඇය අඩු යුදෙව් වේදිකා නාමයක් ලබා ගත්තාය.&lt;ref name=&quot;TKparents&quot; /&gt; 2006 දී, ඇය මේ පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් &quot;එය නිෂ්පාදකයින් සමඟ මගේ ගිවිසුමේ කොටසක් විය, නමුත්, අවංකව කිවහොත්, මම මගේ නම වෙනස් කිරීම ගැන සතුටු වෙමි. එය මගේ ජීවිතයට බාධාවක් වූ බව මට හැඟුණි.&quot;&lt;ref name=&quot;TKparents&quot; /&gt;[[File:Tina karol.jpg|thumb|180px|2006 යුරෝවිෂන් ගීත තරඟයේදී කැරොල් රඟ දැක්වීය]]
2006 දී, කැරොල් &quot;අයි ඇම් යුවර් ක්වීන්&quot; ගීතය සමඟ 2006 යුරෝවිෂන් ගීත තරඟය සඳහා වාත්තු කිරීමේදී ජයග්‍රහණය කළ අතර එම නිසා &quot;ෂෝ මී යුවර් ලව්&quot; යන ගීතයේ සංශෝධිත අනුවාදයක් සමඟ 7 වන ස්ථානයට පත් කරමින් යුක්රේනය නියෝජනය කරමින් ලකුණු 145 ක් ලබා ගත්තාය.&lt;ref name=&quot;NovynarDOB&quot; /&gt; 2006 දී, ටීනා කැරොල් ඇගේ මංගල ඇල්බමය වන ෂෝ මී යුවර් ලව් සහ රුසියානු සහ යුක්රේන භාෂාවෙන් පළමු ඇල්බමයේ ගීත කිහිපයක් සමඟ නොචෙන්කා නමින් තවත් ඇල්බමයක් නිකුත් කළාය. එසේම 2006 දී, ඇය කියෙව්හි ජාතික ගුවන් සේවා විශ්ව විද්‍යාලයේ ලිපි හුවමාරුව මගින් අධ්‍යාපනය ලැබීමට පටන් ගත්තාය.&lt;ref name=&quot;NovynarDOB&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Welcome to Ukraine&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20064/30 |website=www.wiemag.kiev.ua |language= |accessdate=May 10, 2022}}&lt;/ref&gt; 2006 දී, ඇය යුක්රේනයේ HIV/AIDS වලට එරෙහිව එක්සත් ජාතීන්ගේ එක්සත් ජාතීන්ගේ ළමා සංගමය, එක්සත් ඒඩ්ස් ව්‍යාපාරයට ද සහභාගී වූවාය.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110824101917/http://photo.undp.org.ua/?p=album&amp;album=32 Ukraine Joins Global Campaign to Galvanize Action for Children], [[United Nations|UN in Ukraine]] (1 June 2006)&lt;/ref&gt;

2007 දී, ඇය ඇගේ නව ඇල්බමය වන පොලියස් ප්‍රිත්‍යාසෙනියා නිකුත් කළ අතර, ටීනා අත්විඳ ඇති ආකාරයට ප්‍රදර්ශන ව්‍යාපාරය නිරූපණය කරමින්, දළඹුවෙකු පිළිබඳ කතාවක් වන &quot;පෝටින්කා&quot; නම් සුරංගනා කතාවක් ලිවීය. පිලිප් කිර්කෝරොව්, ඇල පුගචේවා සහ වර්කා සර්ඩුච්කා යන සියල්ලන්ටම කතාවේ &quot;කොටස්&quot; ඇත.

2009 ජනවාරි 16 වන දින, යුක්රේනයේ ජනාධිපති වික්ටර් යුෂ්චෙන්කෝ කැරොල්ට යුක්රේනයේ ගෞරවනීය කලාකරුවා යන පදවිය ප්‍රදානය කළාය.&lt;ref&gt;{{in lang|uk}} [https://web.archive.org/web/20090211022506/http://ua.proua.com/news/2009/01/23/131223.html Ющенко зробив Тіну Кароль та Козловського заслуженими артистами], proUA. com (23 January 2009)&lt;/ref&gt; 2009 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, යුක්රේන සඟරාවක් වන ෆෝකස් සඳහා විශේෂඥයින් විසින් සම්පාදනය කරන ලද යුක්රේනයේ වඩාත්ම සාර්ථක කාන්තාවන් 100 දෙනා අතර ඇය 92 වන ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref name=&quot;NovynarDOB&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{in lang|ru}} [http://focus.ua/charts/73740 Рейтинг Фокуса: 100 самых влиятельных женщин и 100 деталей о них], Focus&lt;/ref&gt;

2009 පෙබරවාරි මාසයේදී, ඇය යුක්රේනයේ වඩාත්ම ලස්සන ගායිකාව වන 2008 සම්මානය ලබා ගත්තාය. 2009 පෙබරවාරි මාසයේදී, දිලිසෙන සංස්කරණයේ පාඨකයින්ට අනුව, දෙවන වරටත්, ඇය යුක්රේනයේ වඩාත්ම ලස්සන කාන්තාව යන මාතෘකාව ලබා ගත්තාය. &quot;නේ බෝයිස්යා, මල්චික්&quot; යන නව ගීතයේ මංගල දර්ශනය ද එහි පැවැත්විණි. 2009 මාර්තු මාසයේදී, ගීත දෙකක් - පොලියස් ප්‍රිටියාසෙනියා ඇල්බමයේ &quot;යූ නෙබා පොප්‍රොසිම්&quot; සහ &quot;ලියුබෝල්&quot; යන නව සංයුතිය - රූපවාහිනී කතා මාලා දෙකක් සඳහා ශබ්ද පට බවට පත්විය.

2011 වසන්තයේ දී, සර්ජි ලාසරෙව් සහ අලිබි යුගලය සමඟ එක්ව, ඇය සංගීත රූපවාහිනී වැඩසටහනක් වන මයිඩන්ස් හි සත්කාරකත්වය ලබා ගත්තාය.

2012 සරත් සෘතුවේ දී, ඇය යුක්රේන රියැලිටි කුසලතා වැඩසටහනක් වන The Voice Kids හි&lt;ref&gt;{{Cite web |script-title=uk:Голос країни |url=https://1plus1.ua/golos-krainy |access-date=2017-04-26 |website=Офіційний сайт каналу 1+1 - 1plus1.ua |language=uk}}&lt;/ref&gt; තරඟකාරි පුහුණුකරුවෙකු ලෙස සේවය කළ අතර, 2013 වසන්තයේ දී, ඇය The Voice of Ukraine හි 3 වන වාරයට පුහුණුකරුවෙකු ලෙස ගියාය.

2013 නොවැම්බර් 24 වන දින, ටීනා කැරොල්ගේ රටපුරා සංචාරය යුක්රේනයේ දී ආරම්භ වූයේ 2014 පෙබරවාරි අග දී අවසන් වූ Sila lyubvi i Golosa ඒකල චාරිකාව සමඟිනි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ru.tsn.ua/glamur/tina-karol-vnov-dast-solnyy-koncert-v-kieve-po-prosbam-zriteley-392408.html|date=20 October 2014|work=ТСН.ua|access-date=2017-04-26|language=ru|script-title=ru:Тина Кароль вновь даст сольный концерт в Киеве по просьбам зрителей}}&lt;/ref&gt;

2014 පෙබරවාරි 6 වන දින, පස්වන ඇල්බමය Pomnyu නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |script-title=ru:Тина Кароль выпустила альбом-дневник |url=http://www.segodnya.ua/culture/showbiz/tina-karol-vypustila-albom-dnevnik-494114.html |access-date=2017-04-26 |website=www.segodnya.ua |language=ru}}&lt;/ref&gt; පෙබරවාරි 14 වන දින, එම නමින්ම ඉදිරිපත් කරන ලද The Power of Love and the Voice චිත්‍රපටයේ මංගල දර්ශනය පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://kp.ua/photo/culture/404453-tyna-karol-v-samom-romantychnom-ukraynskom-shou|access-date=2017-04-26|language=ru-RU|script-title=ru:Тина Кароль в самом романтичном украинском шоу}}&lt;/ref&gt; 

2014 මාර්තු 26 වන දින, ඇය වසරේ හොඳම ගායිකාව සඳහා නාමයෝජනා ලබා ගනිමින් Yuna සංගීත සම්මානය දිනා ගත්තාය. 2014 ජුනි 1 වන දින, පිළිකා රෝගීන්ට උපකාර කිරීම සඳහා &quot;The Pole of Attraction&quot; පුණ්‍යාධාර පදනමක් විවෘත කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://vesti-ukr.com/kultura/54881-tina-karol-otkryla-fond-v-pamjat-muzha|date=2014-06-03|access-date=2017-04-22|language=ru|script-title=ru:Тина Кароль открыла благотворительный фонд}}&lt;/ref&gt; 2014 දී, &quot;#MNOD&quot; ගීතය නිකුත් කරන ලද අතර, එම වසරේම, මෙම ගීතය සඳහා සංගීත වීඩියෝවක් නිකුත් කරන ලදී. 2015 දී, &quot;Ya vse yesche lyublyu&quot; ගීතය සඳහා වීඩියෝවක් තිරවල දර්ශනය විය, එම වසරේම ඇය &quot;Ya vse yesche lyublyu&quot; රංගනය සමඟ ඇගේ කණ්ඩායම සමඟ යුක්රේනයේ නගරවල සංචාරයක නිරත වූවාය.

2015 ශීත ඍතුවේ දී, කැරොල් The Voice Kids හි දෙවන වාරයේ පුහුණුකරුවෙකු ලෙස නැවත පැමිණියාය, එම වාරයේ ජයග්‍රාහකයා ඇගේ කණ්ඩායමේ සිටියාය. ප්‍රසංගයේදී, ඇය තම කණ්ඩායමේ ළමයින්ගෙන් ආභාෂය ලබා ලියූ &quot;Ukraina – tse ty&quot; නිකුත් කළාය. වැඩසටහනේ තරඟකරුවන් සමඟ පසුව වීඩියෝවක් නිකුත් කරන ලදී. 2015 වසන්තයේ දී, ඇය The Voice of Ukraine හි පස්වන වාරයේ පුහුණුකරුවෙකු ලෙස නැවත පැමිණියාය. 2015 මාර්තු 25 වන දින, හොඳම රංගන ශිල්පිනිය සඳහා නාමයෝජනා සඳහා යූනා සංගීත සම්මානය දිනා ගත්තාය. 2015 අප්‍රේල් 28 වන දින, ඇගේ සැමියා වන යෙවෙන් ඔහිර්ගේ මරණ සංවත්සරයේදී, &quot;ස්පාසිබෝ&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://podrobnosti.ua/2031476-tina-karol-vylila-stradanija-po-muzhu-v-spasibo.html|title=Тина Кароль вылила страдания по мужу в &quot;Спасибо&quot;|last=Касьяненко|first=София|date=2015-04-28|work=podrobnosti|access-date=2017-04-21}}&lt;/ref&gt; ගීතය නිකුත් කරන ලදී.

2015 නොවැම්බර් 26 වන දින, හොඳම ගායිකාව සඳහා වන කාණ්ඩයේ M1 සංගීත සම්මාන දිනා ගත්තාය. 2015 ශීත ඍතුවේ දී, ඇය The Voice of Ukraine හි 6 වන වාරයේ දී තරු පුහුණුකරුවෙකු බවට පත් වූවාය. 2016 සරත් සෘතුවේ දී ඇය The Voice Kids හි 3 වන වාරයේ දී තරු පුහුණුකරුවෙකු බවට පත් වූවාය.

2017 ජනවාරි 22 වන දින, යුක්රේනයේ ජනාධිපති පෙට්‍රෝ පොරොෂෙන්කෝ ටීනා කැරොල්ට යුක්රේනයේ මහජන කලාකරුවා යන පදවිය ප්‍රදානය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-22 |script-title=ru:Порошенко присвоил Тине Кароль звание Народной артистки |url=http://ukranews.com/news/474005-poroshenko-prysvoyl-tyne-karol-zvanye-narodnoy-artystky |access-date=2017-04-20 |website=ukranews.com |language=ru}}&lt;/ref&gt;

2017 ශීත ඍතුවේ දී ඇය The Voice of Ukraine හි 7 වන වාරයේ දී තරු පුහුණුකරු බවට පත් වූවාය.

=== 2018 ===
ටීනා කැරොල් යුක්රේන ජාත්‍යන්තර ගුවන් සේවයේ (UIA) මුහුණුවර බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |title=Tina Karol became the face of MAU – world.24-my.info |url=http://world.24-my.info/tina-karol-became-the-face-of-mau/ |access-date=2019-06-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

2018 මාර්තු 8 වන දින The Intonations of Tina Karol සංගීතමය චිත්‍රපටයක් නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Intonation Tina Karol – Trailer: The plot of the film about Tina Karol |url=https://tech2.org/ukraine/intonation-tina-karol-trailer-the-plot-of-the-film-about-tina-karol/ |access-date=2019-06-05 |website=tech2.org}}&lt;/ref&gt;

අප්‍රේල් 26 වන දින, ටීනා කැරොල් The Voice of Ukraine හි විකාශනය වන විශේෂ රංගනයක් ඉදිරිපත් කළාය. යුක්රේන පොප් ඩිවා එහි ප්ලැටිනම් තහඩුව වන Intonatsii වෙතින් ගීත ඉදිරිපත් කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Voice of the World 8 – Tina Karol hovering in the air near her twin |url=https://vaaju.com/ukraineeng/the-voice-of-the-world-8-tina-karol-hovering-in-the-air-near-her-twin/ |accessdate=May 10, 2022}}&lt;/ref&gt;

ජූලි 5 වන දින ඇය බෙලාරුස් හි මින්ස්ක් හි නව ප්‍රසංග වැඩසටහනක් ඉදිරිපත් කළාය.

ජූලි 27 වන දින Viber සමාගම Tina Karol හි පුද්ගලික ස්ටිකර් නිකුත් කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sostav.ua/publication/viber-vypustil-imennye-stikery-tiny-karol-79178.html|title=Viber has released Tina Karol personalized stickers|date=2018-07-27|work=sostav.ua|accessdate=2023-04-22|language=ru|archive-date=2023-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230422092020/https://sostav.ua/publication/viber-vypustil-imennye-stikery-tiny-karol-79178.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

අගෝස්තු 26 වන දින 1+1 රූපවාහිනී නාලිකාව Tina Karol ගේ සංගීත ප්‍රසංගය Intonatsii හි රූපවාහිනී අනුවාදයේ මංගල දර්ශනය නිකුත් කළාය.

අගෝස්තු 27 වන දින, Intonatsii (සජීවී) ඇල්බමයේ මංගල දර්ශනය.[[File:Tina Karol in 2017.jpg|thumb|2017 යුක්රේනයේ එක්සත් දිනය නිමිත්තෙන් රාජ්‍ය සම්මාන ප්‍රදානෝත්සවයේදී ටීනා කැරොල්.]]
2018 සරත් සෘතුවේ දී, ටීනා කැරොල් නැවතත් Elle Ukraine වෙතින් Shchyrі-2018 ව්‍යාපෘතියට සහභාගී විය.

නොවැම්බර් 13 වන දින, ටීනා කැරොල්ගේ මහා යුරෝපීය සංචාරය ආරම්භ විය (ඊශ්‍රායලය, ඉතාලිය, චෙක් ජනරජය, මෝල්ඩෝවා).

2018 ශීත ඍතුවේ දී ඇය The Voice of Ukraine හි 9 වන වාරයේ තරු පුහුණුකරු බවට පත්විය.

දෙසැම්බර් 7 වන දින, නව ගීතයක් වන &quot;Sila vysoty&quot; (&quot;The Power of Heights&quot;) හි මංගල දර්ශනය පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=SustBV058FQ|title=Tina Karol - The Power of Heights|date=2020-05-30|work=youtube.com|accessdate=2023-04-22|language=en}}&lt;/ref&gt;

දෙසැම්බර් 14 වන දින, The Crashes 2018 හොඳම කෙටි චිත්‍රපටය සඳහා නම් කරන ලද හොඳම කෙටි තරඟ ජාත්‍යන්තර චිත්‍රපට උළෙලේදී ජයග්‍රහණය කළේය.

=== 2019 ===
අප්‍රේල් 4 වන දින, ටීනා කැරොල් සහ බූම්බොක්ස් &quot;Bezodnya&quot; (&quot;The Abyss&quot;) නිකුත් කළ අතර එය ඔවුන්ගේ පළමු ඒකාබද්ධ කෘතිය බවට පත්විය. හදිසි නිර්මාණාත්මක ටැන්ඩම් එකක් පිළිබඳ අදහස සංගීත කණ්ඩායමේ නායක ඇන්ඩ්‍රි ක්ලිව්නියුක් ට අයත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://elle.ua/ludi/novosty/neveroyatno-chuvstvenno-tina-karol-i-bumboks-prezentovali-klip-na-sovmestnuyu-pesnyu-bezodnya/|title=INCREDIBLY SENSUALLY: TINA KAROL AND &quot;BOOMBOX&quot; PRESENTED A VIDEO FOR THE JOINT SONG &quot;BEZODNYA&quot;|date=2019-04-04|work=elle.ua|accessdate=2023-04-22|language=ru}}&lt;/ref&gt;

අගෝස්තු 22 වන දින, ටීනා කැරොල් අලුත්ම තනි සහ වීඩියෝ ක්ලිප් එකක් සමඟ නැවත පැමිණ ඇත. ගීතය &quot;Vabyty&quot; (Attract) ලෙස නම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-08-26 |title=Tina Karol releases new song 'Vabyty' |url=http://www.esccovers.com/tina-karol-releases-new-song-vabyty/ |access-date=2022-10-31 |website=ESC Covers |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

අගෝස්තු 24 වන දින, ටීනා කැරොල් යුක්රේනයේ නිදහස් දිනයේදී &quot;ගෞරවනීය පෙරහැර&quot; සඳහා සහභාගී විය. ගායිකාව යුක්රේන ජාතික චයිකොව්ස්කි සංගීත ඇකඩමියේ වහලය මත යුක්රේනයේ ජාතික ගීයේ කොටසක් ගායනා කළාය.

එම මාසයේම ඇය &quot;ඩාන්සින් විත් ද ස්ටාර්ස්&quot; ටැන්සි ඉසෙඩ් සර්කාමි හි සත්කාරකත්වය දැරුවාය. ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, මෝල්ඩෝවන් ගායක ඩෑන් බාලන් සමඟ එක්ව, ඇය &quot;ඩොමෝයි&quot; (නිවස) ගීතය ඩාන්සින් විත් ද ස්ටාර්ස් හිදී ඉදිරිපත් කළාය.

නොවැම්බර් මාසයේදී, ටීනා කැරොල් යුක්රේන ආභරණ සන්නාමයක් වන උක්සොලෝටෝ හි මුහුණ සහ තානාපතිනිය බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-11-09 |title=Luxurious Tina Karol became the face of famous brand |url=https://galpost.com/luxurious-tina-karol-became-the-face-of-famous-brand/24507/ |access-date=2022-10-31 |website=The Gal Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; එම මාසයේම ඇය &quot;ඉඩි නා ෂිස්න්&quot; (&quot;ජීවිතයට යන්න&quot;) ගීතය සඳහා නව වීඩියෝවක් ඉදිරිපත් කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vogue.ua |date=22 November 2019 |title=Премьера: новый клип Тины Кароль &quot;Иди на жизнь&quot; |url=https://vogue.ua/article/culture/muzyka/premera-novyy-klip-tiny-karol-idi-na-zhizn.html |access-date=2022-10-31 |website=Vogue UA}}&lt;/ref&gt;

නොවැම්බර් 30 වන දින ටීනා කැරොල් සහ ඩෑන් බාලන් M1 සංගීත සම්මාන උළෙලේදී &quot;ඩොමෝයි&quot; ගීතය ගායනා කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 December 2019 |title=Тина Кароль и Dan Balan на M1 Music Awards обнимались и легли рядом на сцене. Видео |url=https://gordonua.com/bulvar/news/tina-karol-i-dan-balan-na-m1-music-awards-obnimalis-i-legli-ryadom-na-scene-video-1470089.html |access-date=2022-10-31 |website=gordonua.com}}&lt;/ref&gt;

දෙසැම්බර් 12 වන දින, ටීනා කැරොල් සහ ද හාර්ඩ්කිස් සංගීත කණ්ඩායමේ ඒකල වාදක ජූලියා සනිනා &quot;විල්නා&quot; (නොමිලේ) යුගල ගීතයක් සහ ඒ සඳහා සංගීත වීඩියෝවක් (ක්ලිප්) ඉදිරිපත් කළහ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://viva.ua/ru/news/11967-gimn-silnoy-zhenshtiny-tina-karol-i-yuliya-sanina-vypustili-duet|title=The hymn of a strong woman: Tina Karol and Yulia Sanina released a duet|date=2019-12-12|work=viva.ua|accessdate=2023-05-09|language=ru}}&lt;/ref&gt; මෙම ගීතය &quot;විඩ්නා&quot; චිත්‍රපටයේ ශබ්ද පටය බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Я не боюсь, тепер я – Вільна&quot;. Тина Кароль и Юлия Санина (THE HARDKISS) записали совместный трек и выпустили клип к фильму &quot;Віддана&quot; |url=https://film.ua/ru/news/2244 |access-date=2022-10-31 |website=FILM.UA Group |language=uk}}&lt;/ref&gt;

2019 දෙසැම්බර් මාසයේදී, ටීනා කැරොල් ෆෝකස් විසින් වඩාත්ම බලගතු යුක්රේනියානුවන් 100 දෙනාගේ ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලද අතර, 85 වන ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2019-12-23 |title=100 самых влиятельных украинцев |url=https://focus.ua/rating/430859-100_samykh_vliiatelnykh_ukraintsev-reiting-2019 |publisher=[[Focus (Ukrainian magazine)]]}}&lt;/ref&gt;

=== 2020–2021 ===
[[File:Tina Karol, Oleh Vynnyk, Potap and others. At a concert in honor of the Independence Day of Ukraine in 2020.jpg|thumb|ටීනා කැරොල්, ඔලේ වයිනික්, පොටැප් සහ තවත් අය. 2020 යුක්රේනයේ නිදහස් දිනයට ගෞරවයක් වශයෙන් පැවති ප්‍රසංගයකදී.]]
2020 ශීත ඍතුවේ දී, ඇය ද වොයිස් ඔෆ් යුක්රේනයේ පුහුණුකරුවෙකු ලෙස නැවත පැමිණියාය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://viva.ua/ru/news/14035-stali-izvestny-imena-trenerov-shou-golos-kraini-11|title=The names of the coaches of the show &quot;Golos Krainy-11&quot; become known|date=2020-12-14|work=viva.ua|accessdate=2023-05-09|language=ru}}&lt;/ref&gt;

පෙබරවාරි 8 වන දින, ටීනා කැරොල් යුරෝවිෂන් ගීත තරඟය සඳහා යුක්රේනයේ ජාතික තේරීම වන විඩ්බීර් හි විනිශ්චයකාරියක් බවට පත්විය.&lt;blockquote&gt;&quot;යුරෝවිෂන් ගීත තරඟයේ ජාතික තේරීමේ ජූරි සභාවේ සාමාජිකයෙකු වීමට ලැබීම ගැන මම සතුටු වෙනවා, ඓතිහාසික සිදුවීමක විශාල කණ්ඩායමක කොටසක් වීමට ලැබීම ගැන. නිසැකවම අපි ගායන ජාතියක්, අපට ලෝක මට්ටමේ සංගීතයක් නිර්මාණය කළ හැකිය. නිර්මාණශීලී පුද්ගලයින් සඳහා ක්‍රීඩා ප්‍රමිතීන් සැකසීමට සහ රන් පදක්කමක් සඳහා ආශාවෙන් ඔවුන්ගේ පෞරුෂය මකා දැමීමට මම නිසැකවම විරුද්ධයි. දිගු නිර්මාණාත්මක ගමනක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, සංගීතය සැමවිටම ජය ගනී. අද අපි එක්ව ඉතිහාසය ලියන්නෙමු.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jumawan |first=Tim |date=2019-12-30 |title=🇺🇦 Tina Karol confirmed as Vidbir 2020 judge |url=https://escxtra.com/2019/12/30/tina-karol-confirmed-as-vidbir-2020-judge/ |access-date=2022-10-31 |website=ESCXTRA.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;අප්‍රේල් 26 වන දින ද වොයිස් ඔෆ් යුක්රේනයේ ටීනා කැරොල් සහ ඩෑන් බාලන් &quot;පොම්නිෂ්&quot; ගීතය ඉදිරිපත් කළහ ( මතක තබා ගන්න) . රෝමන් සසන්චින්ගේ පුහුණුකරුවෙකු ලෙස, ඇය ද වොයිස් ඔෆ් යුක්රේනයේ 10 වන වාරය දිනා ගත්තාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 April 2020 |title=Победитель шоу &quot;Голос. Діти 2&quot; Сасанчин выиграл на проекте &quot;Голос країни&quot; |url=https://gordonua.com/bulvar/news/pobeditel-shou-golos-dti-2-sasanchin-pobedil-na-proekte-golos-krani-1497194.html |access-date=2022-10-31 |website=gordonua.com}}&lt;/ref&gt; 

ජූලි 7 වන දින, යුක්රේනයේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා දිනය නිමිත්තෙන්, යුක්රේනයේ ජනාධිපති වොලොඩිමියර් සෙලෙන්ස්කි ටීනා කැරොල්ට ඕඩර් ඔෆ් ප්‍රින්සස් ඔෆ් ඔල්ගා III උපාධිය ප්‍රදානය කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.president.gov.ua/news/prezident-ukrayini-z-nagodi-dnya-konstituciyi-vidznachiv-der-61925|title=On the occasion of Constitution Day, the President of Ukraine honored state and public figures, outstanding personalities of science, culture and sports|date=2020-06-27|work=president.gov.ua|accessdate=2023-05-09|language=uk}}&lt;/ref&gt;

අගෝස්තු 24 වන දින, ටීනා, මොනාටික්, ඉරීනා බිලික්, ඔලේ විනික්, පොටැප් සහ තවත් අය සමඟ සොෆියා චතුරශ්‍රයේ යුක්රේනයේ නිදහස් දිනය වෙනුවෙන් කැප වූ සංදර්ශනයට සහභාගී වූවාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 July 2022 |title=Фантастическая Тина Кароль надела металлическое платье, весом 6 килограммов |url=https://lifestyle.segodnya.ua/lifestyle/style/fantasticheskaya-tina-karol-nadela-metallicheskoe-plate-vesom-6-kilogrammov-1472392.html |access-date=2022-10-31 |website=lifestyle.segodnya.ua |language=ru}}&lt;/ref&gt; එම මාසයේම, යූරි ගොර්බුනොව් සමඟ එක්ව, ඇය නැවතත් ටැන්සි ඉසෙඩ් සර්කාමි (තරු සමඟ නැටුම්) වැඩසටහනේ සත්කාරකත්වය ලබා ගත්තාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Судді Танці з зірками 2019 - новий сезон на 1+1 |url=https://1plus1.ua/tanci-z-zirkami/suddi |access-date=2022-10-31 |website=Офіційний сайт каналу 1+1 - 1plus1.ua |language=uk}}&lt;/ref&gt;

සැප්තැම්බර් මාසයේදී, කැරොල් &quot;නයිටි ස්වොයික්&quot; (ඔබේම දේ සොයා ගන්න) ඇල්බමය සහ එම නමින්ම ත්‍රිත්ව-ක්ලිප් එක නිකුත් කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vogue.ua |date=18 September 2020 |title=Тина Кароль выпустила альбом и клип-трилогию &quot;Найти своих&quot; |url=https://vogue.ua/article/culture/muzyka/tina-karol-vypustila-albom-i-klip-trilogiyu-nayti-svoih.html |access-date=2022-10-31 |website=Vogue UA}}&lt;/ref&gt; එම මාසයේම, කියෙව්හි ගලිවර් සාප්පු මධ්‍යස්ථානය අසල &quot;තරු චතුරශ්‍රය&quot; හිදී ටීනා කැරොල්ට ඇගේ තරු තහඩුව පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Тина Кароль - Площадь звезд {{!}} ТРЦ Гулливер |url=https://gullivercenter.com/ru/trc-stars/tina-karol |access-date=2022-10-31 |website=gullivercenter.com}}&lt;/ref&gt;

නොවැම්බර් මාසයේදී, වෝග් යුක්රේනය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද සහ සාර්ථක යුක්රේන ව්‍යාපාරික කාන්තාවන් සඳහා කැප වූ &quot;වෝග් හි යුක්රේනියානු කාන්තාවන්&quot; පොතේ සුවිශේෂී සංස්කරණයේ කවරයේ ටීනා කැරොල් පෙනී සිටියාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vogue.ua |date=9 November 2020 |title=Тина Кароль украсила обложку книги Ukrainian Women in VOGUE |url=https://vogue.ua/article/fashion/persona/tina-karol-ukrasila-oblozhku-knigi-ukrainian-women-in-vogue.html |access-date=2022-10-31 |website=Vogue UA}}&lt;/ref&gt;

දෙසැම්බර් මාසයේදී ඇය ඇගේ පළමු සපත්තු එකතුව නිකුත් කළාය. එය යුක්රේනියානු සන්නාමයක් වන &quot;කචොරොව්ස්කා&quot; සමඟ සහයෝගීතාවයකි, එයට අයිතම තුනක් ඇතුළත් විය - විවෘත ඇඟිලි සපත්තු, ක්ලෝග් සහ ක්ෂුද්‍ර බෑග්.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tina x Kachorovska |url=https://kachorovska.com/ru/tinakarolxkachorovska |access-date=2022-10-31 |website=Kachorovska |language=ru}}&lt;/ref&gt;

2021 පෙබරවාරි 12 වන දින, ඇය &quot;ස්කැන්ඩල්&quot; ගීතය සඳහා සංගීත වීඩියෝවක් නිකුත් කළේ සම්පූර්ණයෙන්ම නව ප්‍රසංගයක් හඳුන්වා දෙමිනි. පසුව, ශීත ඍතුවේ දී, ඇය 1+1 හි &quot;The Voice of Ukraine&quot; (Season 11)&quot; ගායන රූපවාහිනී වැඩසටහනක තරු පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළාය. 2021 මාර්තු මාසයේදී, Potap සමඟ එක්ව ඇය Lipsync Battle වැඩසටහනේ සත්කාරකත්වය ලබා ගත්තාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=tv.ua |date=2021-02-15 |title=Липсинк баттл: стали известны имена ведущих грандиозного шоу звездных пародий |url=https://tv.ua/news/2992608-lipsink-batl-stali-izvestny-imena-veduschikh-grandioznogo-shou-zvezdnykh-parodij |access-date=2022-10-31 |website=tv.ua |language=uk}}&lt;/ref&gt;

[[File:Volodymyr Zelensky and Tina Karol 2020.jpg|thumb|[[:File:Volodymyr Zelensky and Tina Karol 2020.jpg|වොලොඩිමියර් සෙලෙන්ස්කි සහ ටීනා කැරොල්]] ]]අප්‍රේල් 25 වන දින, &quot;The Voice of Ukraine (Season 11)&quot; අවසන් තරඟයේදී, ටීනා කැරොල් ප්‍රකාශ කළේ වැඩසටහනේ 12 වන වාරයේ උපදේශකයෙකු වීමට තමා සැලසුම් කර නොමැති බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-02 |title=Тина Кароль уходит из &quot;Голосу країни&quot;: с кем звездная тренерша побеждала в шоу |url=https://tsn.ua/ru/glamur/tina-karol-uhodit-iz-golosu-krayini-s-kem-zvezdnaya-trenersha-pobezhdala-v-shou-1775521.html |access-date=2022-10-31 |website=ТСН.ua |language=ru}}&lt;/ref&gt;

අප්‍රේල් 2 වන දින, ඇය ඇගේ අටවන ඇල්බමය &quot;Krasivo&quot; නිකුත් කළ අතර, එයට නව ගීත 7 ක් ඇතුළත් විය. එම මාසයේම ඇය ඇගේ YouTube නාලිකාවේ සහ 1+1 හි සජීවී සැසිය &quot;Krasivo&quot; ඉදිරිපත් කළාය.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Альбом &quot;Красиво&quot; (Тина Кароль)|date=2021-04-02|url=https://music.apple.com/ua/album/%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%B2%D0%BE/1558842663?l=ru|language=ru|access-date=2022-10-31|archive-date=2021-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210611232006/https://music.apple.com/ua/album/%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%B2%D0%BE/1558842663?l=ru}}&lt;/ref&gt;

මැයි 12 වන දින, ජාතික සංගීත සම්මාන &quot;YUNA&quot; හිදී ඇයට &quot;සංගීතයේ විශේෂ ජයග්‍රහණ&quot; සම්මානයක් පිරිනමන ලද අතර නාමයෝජනා දෙකකින්ද දිනා ගන්නා ලදී: &quot;හොඳම චිත්‍රපට ශබ්ද පටය&quot; (ජූලියා සනිනා සමඟ) සහ &quot;හොඳම යුගල/සහයෝගීතාවය&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Оголошено імена переможців YUNA 2021 |url=https://yuna.ua/post/yuna2021-winners/ |access-date=2022-10-31 |website=yuna.ua |language=en}}&lt;/ref&gt;

ජුනි 16 වන දින, ටීනා කැරොල් &quot;ක්‍රැසිවෝ&quot; ඇල්බමය සඳහා ඇගේ ප්‍රවර්ධන සංචාරයේ කොටසක් ලෙස අල්මාටි (කසකස්තානය) වෙත පැමිණියාය. එහිදී ගායිකාව සම්මුඛ සාකච්ඡා කිහිපයක් ලබා දුන් අතර විවිධ ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන නැරඹීමට ගියාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Тина Кароль. Интервью {{!}} Kazakhstan Today |url=https://www.kt.kz/rus/interview/tina_karol_intervyu_1377917487.html |access-date=2022-10-31 |website=www.kt.kz |language=ru}}&lt;/ref&gt;

ජුනි 29 වන දින, ෆෝකස් සඟරාවට අනුව, ටීනා කැරොල් &quot;යුක්රේනයේ වඩාත්ම බලගතු කාන්තාවන් 100 දෙනා&quot; ලැයිස්තුවට ඇතුළත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-29 |title=100 самых влиятельных женщин Украины по версии журнала &quot;Фокус&quot; 2021 |url=https://focus.ua/ratings/486307-100-samyh-vliyatelnyh-zhenshchin-ukrainy-po-versii-zhurnala-fokus-2021 |access-date=2022-10-31 |website=ФОКУС |language=ru}}&lt;/ref&gt;

ජූලි 1 වන දින, ටීනාගේ නව ඇල්බමය වන &quot;ක්‍රැසිවෝ&quot; හි ප්‍රධාන ගීතය වන &quot;ක්‍රැසිවෝ&quot; ගීතයේ සංගීත වීඩියෝ මංගල දර්ශනය පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Тина Кароль/Tina Karol - Красиво (Премьера клипа 2021)|url=https://www.youtube.com/watch?v=6ljY-2dveL8|language=en|access-date=2022-10-31}}&lt;/ref&gt;

2021 ජූලි 5 සහ 6 යන දිනවල, ටීනා කැරොල් 2021 ඇට්ලස් සති අන්තයේ සංගීත උළෙලේ ප්‍රධාන චරිතය විය. ඇය ඇගේ නව ඇල්බමය වන &quot;ක්‍රැසිවෝ&quot; සඳහා සහය දැක්වීම සඳහා සයිබර් සංදර්ශනයක් ඉදිරිපත් කළාය. ප්‍රේක්ෂකයින් සංඛ්‍යාව 250,000 ඉක්මවා ගියේය.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Тина Кароль/ Tina Karol.Atlas Weekend 2021 (LIVE.2)|url=https://www.youtube.com/watch?v=j1-xQBMPjyM|language=en|access-date=2022-10-31}}&lt;/ref&gt;

ජූලි 30 වන දින, සජීවී ඇල්බමය &quot;ටීනා කැරොල් - සයිබර් ෂෝ ඇට්ලස් සති අන්තය 2021&quot; &quot;Live&quot; නිකුත් කරන ලදී. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සහ යුක්රේනයේ සංගීතඥයන් ඇල්බමයේ සංගීතය සහ සැකසුම් සඳහා කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Премьеры недели: alyona alyona спела с металлистами из Винницы, а Тина Кароль выпустила лайв-альбом |url=https://kp.ua/culture/701607-premery-nedely-alyona-alyona-spela-s-metallystamy-yz-vynnytsy-a-tyna-karol-vypustyla-laiv-albom |access-date=2022-10-31 |website=КП в Украине {{!}} КП в Україні {{!}} KP in Ukraine |language=ru}}&lt;/ref&gt;

අගෝස්තු 13 වන දින, ටීනා කැරොල් යුක්රේනියානු කණ්ඩායම වන KAZKA සමඟ &quot;Zirochka&quot; යුගල ගීතය නිකුත් කළේය. මෙය ඇගේ යුක්රේන භාෂා යුගල ඇල්බමයේ පළමු ගීතය වූ &quot;Moloda Krov&quot; හි නිකුත් කරන ලද අතර, එය නිකුත් කිරීම යුක්රේනයේ නිදහස් දිනයේ 30 වන සංවත්සරය වෙනුවෙන් කැප කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vogue.ua |date=13 August 2021 |title=Тина Кароль спела дуэт с группой KAZKA |url=https://vogue.ua/article/culture/muzyka/tina-karol-spela-duet-s-gruppoy-kazka.html |access-date=2022-10-31 |website=Vogue UA}}&lt;/ref&gt;

අගෝස්තු 20 වන දින, ටීනා යුගල ගීත 7 ක් ඇතුළත් &quot;Moloda Krov&quot; ඇල්බමය නිකුත් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vogue.ua |date=20 August 2021 |title=Тина Кароль – о новом альбоме &quot;Молода кров&quot;, посвященном Дню Независимости Украины |url=https://vogue.ua/article/culture/muzyka/eksklyuziv-tina-karol-o-svoem-novom-albome-duetov-moloda-krov.html |access-date=2022-10-31 |website=Vogue UA}}&lt;/ref&gt;

අගෝස්තු 22 වන දින, ටීනා කැරොල් නටාලියා මොගිලෙව්ස්කායා, ජමාලා, සර්ජි බබ්කින්, ඔල්ගා පොලියකෝවා සහ තවත් අය සමඟ එක්ව යුක්රේනයේ නිදහස් දිනය වෙනුවෙන් පිහිටුවන ලද &quot;ජාතික පුරාවෘත්තය යුක්රේනය&quot; ජනාධිපති ත්‍යාගය පිරිනැමීමේ උත්සවයේදී රඟ දැක්වීය. උත්සවය මැරින්ස්කි මාලිගයේදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-22 |title=Зеленский вручил семь премий &quot;Национальная легенда Украины&quot; |url=https://vesti.ua/strana/zelenskij-v-mariinskom-dvortse-nagradil-sem-natsionalnyh-legend |access-date=2022-10-31 |website=ВЕСТИ |language=ru}}&lt;/ref&gt;

2021 අගෝස්තු 24 වන දින, ටීනා කැරොල් ඇන්ඩ්‍රියා බොසෙලි සමඟ එක්ව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා චතුරශ්‍රයේ &quot;Conte partirò&quot; ගීතය ගායනා කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-25 |title=В лимонном платье с бантиками: очаровательная Тина Кароль спела с итальянским оперным певцом |url=https://tsn.ua/ru/lady/news/show-biznes/v-limonnom-plate-s-bantikami-ocharovatelnaya-tina-karol-spela-s-italyanskim-opernym-pevcom-1853206.html |access-date=2022-10-31 |website=ТСН.ua |language=ru}}&lt;/ref&gt; එදිනම සවස, NSC ඔලිම්පික් ක්‍රීඩාංගනයේදී &quot;Independence is in our DNA&quot; යන මහා පරිමාණ සංගීත සංදර්ශනයක් පැවැත්විණි, එහිදී ටීනා ඇගේ ජනප්‍රිය ගීත එකතුවක් ඉදිරිපත් කළාය. NOC හි 30 වන සංවත්සරය වෙනුවෙන් කැප වූ උත්සවයේදී ටීනා කැරොල් &quot;Ukraina ce ty&quot; ගීතය ද ගායනා කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-12 |title=100 новых стадионов и заявка на Олимпиаду. Что пообещал Зеленский на 30-летие НОК |url=https://focus.ua/sport/492564-100-novyh-stadionov-i-zayavka-na-olimpiadu-chto-poobeshal-zelenskij-na-30-letie-nok |access-date=2022-10-31 |website=ФОКУС |language=ru}}&lt;/ref&gt;

ඔක්තෝබර් 28 වන දින, ටීනා කැරොල් ඇගේ YouTube නාලිකාවේ &quot;Dvoinoy Rai&quot; ගීතය සඳහා සංගීත වීඩියෝවක් නිකුත් කළාය. ඔක්තෝබර් 29 වන දින නිකුත් කරන ලද ගායිකාවගේ නව ඇල්බමයට මෙම ගීතය ඇතුළත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vogue.ua |date=28 October 2021 |title=Премьера: Тина Кароль представила клип &quot;Двойной рай&quot; |url=https://vogue.ua/article/culture/muzyka/premera-tina-karol-predstavila-klip-dvoynoy-ray.html |access-date=2022-10-31 |website=Vogue UA}}&lt;/ref&gt; 2021 නොවැම්බර් 9 වන දින, ටීනා කැරොල් ඇගේ නව කුඩා ඇල්බමය &quot;Dvoinoy Rai&quot; ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා කසකස්තානයට ගියාය. එහිදී ඇය මධ්‍යම රූපවාහිනී නාලිකා සහ ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන සඳහා සම්මුඛ සාකච්ඡා ගණනාවක් ලබා දුන්නාය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://viva.ua/ru/news/15452-tina-karol-v-kazahstane-progovorilas-ob-imeni-docheri|title=Tina Karol in Kazakhstan talked about the name of the daughter|date=2021-11-10|work=viva.ua|accessdate=2023-05-09|language=ru}}&lt;/ref&gt;

නොවැම්බර් 16 වන දින, ටීනා කැරොල් ජෝර්ජියාවේ &quot;ඩාන්සින් විත් ද ස්ටාර්ස්&quot; වැඩසටහනේ ඇගේ යුක්රේන භාෂා ජනප්‍රිය &quot;නාමලු ටෝබි&quot; ඉදිරිපත් කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Тина Кароль вернулась на &quot;Танцы со звездами&quot; |url=https://fakty.ua/ru/389587-tina-karol-vernulas-na-tancy-so-zvezdami |access-date=2022-10-31 |website=fakty.ua |language=ru}}&lt;/ref&gt;

2021 නොවැම්බර් 23 වන දින, කමිලා ෂුසුපෝවා සමඟ එක්ව, ඇය කසකස්තානයේ &quot;ඩබල් ඩෝයිස්&quot; නමින් පළමු තිර ජීවිත ගායන තරඟයේ සත්කාරකත්වය ලබා ගත්තාය.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Double Dauys 9 ВЫПУСК / 1 ПОЛУФИНАЛ|url=https://www.youtube.com/watch?v=ytBwM0ukuc8|language=en|access-date=2022-10-31}}&lt;/ref&gt;

2021 දෙසැම්බර් 31 වන දින, ටීනා කැරොල් &quot;යුක්රේන&quot; නාලිකාවේ &quot;අලුත් අවුරුදු වෙස් මුහුණ&quot; රූපවාහිනී වැඩසටහනක හිම රැජිනගේ වෙස් මුහුණ යට සැඟවී සිටියාය. ඇය &quot;චරෝඩෙයි&quot; චිත්‍රපටයේ &quot;ස්නේෂින්කා&quot; ගීතය ගායනා කළාය.

=== 2022 ===
ජනවාරි 14 වන දින, ජෝර්ජියාවේ &quot;ඩාන්සින් විත් ද ස්ටාර්ස්&quot; වැඩසටහනේ අවසන් තරඟයේදී, ඇය ජෝර්ජියානු රංගන ශිල්පිනී අන්රි ජෝකාඩ්සේ සමඟ යුගලයක් ගායනා කළාය. ටීනාගේ ජනප්‍රිය &quot;ක්‍රැසිවෝ&quot; හි නව අනුවාදයක් සමඟ මෙම යුවළ පුදුමයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 July 2022 |title=Тина Кароль на Танцах со звездами в Грузии не смогла спеть на русском (видео) |url=https://stars.segodnya.ua/stars/ukrainian/tina-karol-na-tancah-so-zvezdami-v-gruzii-ne-smogla-spet-na-russkom-video-1596470.html |access-date=2022-10-31 |website=stars.segodnya.ua |language=ru}}&lt;/ref&gt;

2022 ජනවාරි 17 වන දින, කැරොල් විසින් &quot;ක්‍රැසිවෝ. බෙගු නා ස්වෙට්&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-01-17 |title=Тина Кароль выпустила фильм-концерт &quot;Красиво. Бегу на свет&quot; |url=https://elle.ua/ru/stil-zhizni/novosty/tina-karol-vipustila-film-koncert-krasivo-begu-na-svet/ |access-date=2022-10-31 |website=Elle — модный женский журнал}}&lt;/ref&gt; ප්‍රසංග චිත්‍රපටය නිකුත් කරන ලදී. පෙබරවාරි මාසයේදී, ඇය මිහයිලෝ කෝමා සහ ජූලියා සනිනා සමඟ ටැලන්ට් ගේම්ස් විනෝදාස්වාද වැඩසටහනේ සත්කාරකත්වය ලබා ගත්තාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Тина Кароль и Юлия Санина стали участницами шоу &quot;Игры талантов&quot; |url=https://kp.ua/culture/a641656-tina-karol-i-julija-sanina-stali-uchastnitsami-shou-ihry-talanto |access-date=2022-10-31 |website=КП в Украине {{!}} КП в Україні {{!}} KP in Ukraine |language=ru}}&lt;/ref&gt; පෙබරවාරි මාසයේදී, ඇය යුරෝවිෂන් සඳහා ජාතික විඩ්බීර් හි විනිශ්චයකාරියක් බවට පත් වූවාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=suspilne |title=Стало відоме ім'я першого члена журі Нацвідбору на Євробачення-2022 |url=https://corp.suspilne.media/newsdetails/4725 |access-date=2022-10-31 |website=corp.suspilne.media |language=en}}&lt;/ref&gt; පෙබරවාරි 16 වන දින, මිහයිලෝ පොප්ලව්ස්කි සමඟ එක්ව, ඇය &quot;වසරේ යුක්රේන ගීතය&quot; ජාතික සංගීත සම්මානයේ සත්කාරකත්වය ලබා ගත්තාය. ටීනා &quot;යුක්රේන ගීතයේ පුරාවෘත්තය&quot; නම් කිරීමේ සම්මානයක් ලබා ගත්තාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Состоялась музыкальная премия Украинская песня года 2021 |url=https://korrespondent.net/ukraine/4448518-sostoialas-muzykalnaia-premyia-ukraynskaia-pesnia-hoda-2021 |access-date=2022-10-31 |website=korrespondent.net |language=ru}}&lt;/ref&gt;

රුසියානු හමුදා යුක්රේනය ආක්‍රමණය කිරීමෙන් පසු, පෙබරවාරි 24 වන දින, කියෙව්හි තදාසන්න ප්‍රදේශවල ඇගේ නිවසට ගිගුරුම් දුන් පළමු පිපිරීම් වලින් පසුව, රට හැර ගොස් පෝලන්තයට යාමට ටීනා තීරණය කළාය. සමාන අදහස් ඇති පුද්ගලයින් සමඟ එක්ව, ඇය වෝර්සෝ හි මූලස්ථානය කරගත් තොරතුරු ප්‍රතිරෝධය සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර මධ්‍යස්ථානය නිර්මාණය කළාය. එය යුක්රේනයේ සිදුවන සිදුවීම් ආවරණය කිරීම සඳහා,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Это новый фашизм&quot;. Тина Кароль назвала себя &quot;бездомной&quot; и сообщила, почему уехала из Украины после начала войны с РФ |url=https://life.nv.ua/znamenitosti/tina-karol-zayavila-chto-stala-bezdomnoy-a-rossiya-ustroila-genocid-v-ukraine-video-50224094.html |access-date=2022-10-31 |website=life.nv.ua |language=ru}}&lt;/ref&gt; රුසියාව, බෙලරුස්, ආර්මේනියාව සහ කසකස්තානය යන රටවලින් රුසියානු භාෂාව කතා කරන ප්‍රේක්ෂකයින් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින්.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Звезды во время войны: Кароль на митингах в Польше, Джамала поет «1944» в Европе, а Вакарчук ездит по разбомбленным городам |url=https://kp.ua/culture/a645848-zvezdnyj-desant-vo-vremja-vojny-tina-karol-vyshla-na-mitinh-v-polshe-dzhamala-spela-v-hermanii-a-vakarchuk-v-tsentre-lvov |access-date=2022-10-31 |website=КП в Украине {{!}} КП в Україні {{!}} KP in Ukraine |language=ru}}&lt;/ref&gt;[[File:Fumio Kishida and Tina Karol at the Japanese Kantei in 2022 (5).jpg|thumb|ෆුමියෝ කිෂිඩා සහ ටීනා කැරොල් ජපන් කන්තේයිහිදී]]
මාර්තු 30 වන දින, යුක්රේනයට සහාය දැක්වීම සඳහා පුණ්‍ය ප්‍රසංගයක් වෝර්සෝ හි පැවැත්විණි, එහිදී ටීනා කැරොල් යුක්රේනයේ ගීය ගායනා කළේය. ටිකට්පත් සඳහා එකතු කරන ලද සියලුම මුදල් යුක්රේන දරුවන්ගේ අවශ්‍යතා සඳහා යුනිසෙෆ් වෙත පරිත්‍යාග කරන ලදී. පෝලන්තයේ යුක්රේන තානාපති කාර්යාලයේ සහාය ඇතිව වෝර්සෝ හි රෝමා රඟහලේදී මෙම උත්සවය පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vogue.ua |date=30 March 2022 |title=Тіна Кароль та львівський оркестр, у складі якого тільки жінки: благодійний концерт у Варшаві |url=https://vogue.ua/ua/article/culture/muzyka/dlya-ukrajini-u-varshavi-zigraye-lvivskiy-orkestr-u-skladi-yakogo-tilki-zhinki.html |access-date=2022-10-31 |website=Vogue UA}}&lt;/ref&gt; අප්‍රේල් 12 වන දින, යුක්රේනයට සහාය දැක්වීම සඳහා පෝලන්තයේ ලෙජියා ක්‍රීඩාංගනයේදී &quot;සාමය සඳහා තරගය&quot; යන පුණ්‍ය තරඟය පැවැත්විණි. ඩයිනමෝ (කියෙව්) සහ ලෙජියා (වෝර්සෝ) ක්‍රීඩාංගනයේදී හමුවිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 July 2022 |title=The Hardkiss, Go_A и Тина Кароль выступят в Варшаве: где, когда и почем билеты |url=https://sport.segodnya.ua/sport/chempionat_ukrainy/the-hardkiss-go-a-i-tina-karol-vystupyat-v-varshave-gde-kogda-i-pochem-bilety-1614431.html |access-date=2022-10-31 |website=sport.segodnya.ua |language=ru}}&lt;/ref&gt; විවේක කාලයේදී, යුක්රේන ගායක ගායිකාවන් වන ටීනා කැරොල්, නාඩියා ඩොරෝෆීවා, කැටරිනා පැව්ලෙන්කෝ (Go_A) සහ ජූලියා සනිනා (ද හාර්ඩ්කිස්) පාපන්දු පිටියේදී ගායනා කළහ. කැරොල් &quot;යුක්රේනා - ට්සේ ටයි&quot; ගීතය ගායනා කළ අතර, ගායකයින් එක්ව &quot;විල්නා&quot; සහ &quot;චර්වෝනා කලීනා&quot; යන ගීත රචනා ඉදිරිපත් කළහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 April 2022 |title=Санина, Кароль, Дорофеева и солистка Go_A спели на матче Легия – Динамо: мощное видео |url=https://showbiz.24tv.ua/ru/sanina-karol-dorofeeva-solistka-go-speli-matche-legija-dinamo_n1948451 |access-date=2022-10-31 |website=24 Канал |language=ru}}&lt;/ref&gt; අප්‍රේල් 22 වන දින, ටීනා කැරොල් &quot;මෙය යුක්රේනය: නිදහස ආරක්ෂා කිරීම&quot; ප්‍රදර්ශනය විවෘත කිරීමේදී රඟ දැක්වීය, එය ගායකයා යුක්රේනයේ ජාතික ගීය ගායනා කළ වැනීස් බයිනාලේ නිල වැඩසටහනේ කොටසකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-22 |title=Тина Кароль спела гимн Украины а капелла в Венеции – видео |url=https://tsn.ua/ru/ato/tina-karol-spela-gimn-ukrainy-v-venecii-video-2043580.html |access-date=2022-10-31 |website=ТСН.ua |language=ru}}&lt;/ref&gt;

මැයි 8 වන දින, බර්ලිනයේදී, ටීනා කැරොල් සහ ජර්මනියේ යුක්රේන තානාපති ඇන්ඩ්‍රි මෙල්නික්, අනුස්මරණ සහ සංහිඳියාවේ දිනය මෙන්ම, යුරෝපය ජාතික සමාජවාදයෙන් මුදා ගැනීමේ 77 වන සංවත්සරය වෙනුවෙන් ටියර්ගාර්ටන් හි ස්මාරකයේ පැවති අනුස්මරණ පුෂ්පෝපහාර උත්සවයකට සහභාගී වූහ. ගායිකාව යුක්රේන ප්‍රජාව සමඟ එක්ව යුක්රේන ජාතික ගීය ගායනා කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-05-08 |title=&quot;Мы не думали, что в 21 веке появится новый нацизм – это рашизм&quot;: Тина Кароль об ужасной войне |url=https://tsn.ua/ru/ato/my-ne-dumali-chto-v-21-veke-poyavitsya-novyy-nacizm-eto-rashizm-tina-karol-ob-uzhasnoy-voyne-2056912.html |access-date=2022-10-31 |website=ТСН.ua |language=ru}}&lt;/ref&gt;

මැයි 10 වන දින, මහජන තානාපතිවරයෙකුගේ මෙහෙවරක් මත, ජපන් ව්‍යාපාරිකයෙකු සහ දානපතියෙකු වන හිරෝෂි මිකිටානිගේ ආරාධනයෙන්, ටීනා කැරොල් ටෝකියෝ (ජපානය) වෙත පැමිණියාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Тина Кароль прибыла в Японию и встретилась с миллиардером, который пожертвовал Украине 8,7 млн. долларов |url=https://kp.ua/culture/a649349-tina-karol-pribyla-v-japoniju-i-vstretilas-s-milliarderom-kotoryj-pozhertvoval-ukraine-8-7-mln-dollaro |access-date=2022-10-31 |website=КП в Украине {{!}} КП в Україні {{!}} KP in Ukraine |language=ru}}&lt;/ref&gt; 2022 රකුටෙන් බාලිකා සම්මාන උළෙලේ කොටසක් ලෙස මැයි 14 වන දින පැවති යුක්රේනයට සහාය දැක්වීමේ ප්‍රසංගයක විශේෂ ආරාධිතයෙකු ලෙස කැරොල් රඟ දැක්වීය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 May 2022 |title=&quot;Мы обязательно победим&quot;. Тина Кароль выступила в Японии в поддержку Украины в желто-голубом платье от украинского дизайнера. Видео |url=https://gordonua.com/bulvar/news/my-obyazatelno-pobedim-tina-karol-vystupila-v-yaponii-v-podderzhku-ukrainy-v-zhelto-golubom-plate-ot-ukrainskogo-dizaynera-video-1608942.html |access-date=2022-10-31 |website=gordonua.com}}&lt;/ref&gt; මැයි 15 වන දින, ගායිකාව හිරෝෂිමා වෙත ගිය අතර, එහිදී ඇය නගරයේ නගරාධිපති කසුමි මට්සුයි මෙන්ම රටේ නිලධාරීන් සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයින් හමුවිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INC |first=SANKEI DIGITAL |date=2022-05-15 |title=ウクライナの国民的歌手、チーナ・カーロリが広島訪問 祖国の平和を祈願 |url=https://www.sanspo.com/article/20220515-Q6ZMRLTVRJLSDGQDBVQZ4SV5CU/ |access-date=2022-10-31 |website=サンスポ |language=ja}}&lt;/ref&gt; මැයි 19 වන දින, 75 වන කෑන්ස් චිත්‍රපට උළෙලේ රාමුව තුළ, යුක්රේන චිත්‍රපට කර්මාන්තයට සහාය දැක්වීම සඳහා ගෝල්ඩන් ග්ලෝබ් විසින් පුණ්‍ය සන්ධ්‍යාවක් සංවිධානය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 May 2022 |title=Trying to Draw the Lights with Tina Karol |url=https://www.goldenglobes.com/articles/trying-draw-lights-tina-karol |access-date=2022-10-31 |website=www.goldenglobes.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ටීනා කැරොල් පුණ්‍ය සන්ධ්‍යාවේ විශේෂ ආරාධිතයෙකු බවට පත් වූ අතර, ගායිකාව ඇගේ යුක්රේන භාෂා ගීතය වන &quot;නාමලියු ටෝබි සෝරි&quot; ගායනා කළාය.

අගෝස්තු 24 වන දින, යුක්රේනයේ නිදහස් දිනය වෙනුවෙන්, ටීනා කැරොල් තරමක් අසාමාන්‍ය ආකෘතියකින් ජාතික ගීය ගායනා කිරීමෙන් යුක්රේනියානුවන් පුදුමයට පත් කළාය. VOGUE VOICES OF NATION ව්‍යාපෘතියේ කොටසක් ලෙස, කලාකරුවා 4D ප්‍රසංගයක් සංවිධානය කර හොලෝග්‍රෑම් ස්වරූපයෙන් පෙනී සිටියාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Кароль стала голограмою і заспівала гімн України у 4D. ВІДЕО |url=https://tabloid.pravda.com.ua/focus/6304a118a09d7/ |access-date=2022-10-31 |website=ТаблоID}}&lt;/ref&gt;

අගෝස්තු මාසයේදී ටීනා කැරොල් යුක්රේන සන්නාමයක් වන ලීවර් කෝචර් හි එකතුවේ හඬ බවට පත් වූ අතර, එය නිර්මාණකරු ලෙස්යා වර්ලින්හියෙරි සහ ලේඩි ගාගා ගායිකා නිකොලා ෆෝමිචෙට්ටිගේ නිර්මාණ අධ්‍යක්ෂක විසින් නිර්මාණය කරන ලදී. විශේෂයෙන් සංදර්ශනය සඳහා, රංගන ශිල්පිනිය යුක්රේන ජනවාර්ගිකත්වය සහ ජනප්‍රවාදවලින් පිරුණු ඉලෙක්ට්‍රොනික කුඩා ඇල්බමයක් LELEKA නිර්මාණය කළාය.&lt;ref&gt;{{Citation|title=LELEKA - Single by Tina Karol &amp; Macro/micro|date=2022-08-31|url=https://music.apple.com/us/album/leleka-single/1640742800|language=en-US|access-date=2022-10-31|archive-date=2022-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20221031174227/https://music.apple.com/us/album/leleka-single/1640742800}}&lt;/ref&gt; ටීනා කැරොල් ඇමරිකානු DJ මැක්‍රෝ/මයික්‍රෝ සමඟ සහයෝගයෙන් නව ගීත සඳහා වැඩ කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-01 |title=Тіна Кароль презентувала альбом LELEKA під час модного показу українського бренду в Японії |url=https://elle.ua/ludi/novosty/tina-karol-prezentuvala-albom-leleka-pid-chas-modnogo-pokazu-ukrainskogo-brendu-v-yaponii/ |access-date=2022-10-31 |website=Elle – модний жіночий журнал}}&lt;/ref&gt;

සැප්තැම්බර් 16 වන දින, කැරොල් නව යුක්රේන භාෂා ගීතයක් වන &quot;VILNI.NESKORENI&quot; ඉදිරිපත් කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Вільні. Нескорені&quot;. Тина Кароль опубликовала в сети новую песню за день до премьеры клипа. Аудио / Новости / Бульвар Шоубиз |url=https://gordonua.com/bulvar/news/vln-neskoren-tina-karol-opublikovala-v-seti-novuyu-pesnyu-za-den-do-premery-klipa-audio-1626496.html |access-date=2022-10-31 |website=gordonua.com}}&lt;/ref&gt;

සැප්තැම්බර් 23 වන දින, නිව්යෝර්ක්හි මෙට්‍රොපොලිටන් ඔපෙරා හි පැවති, ලෝක දේශපාලන සහ ව්‍යාපාරික නායකයින් රැසක් එක්රැස් කළ 77 වන එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල සැසිවාරයේ රාමුව තුළ පැවති පුණ්‍ය සන්ධ්‍යාවකදී, ඔලේනා සෙලෙන්ස්කා පදනමේ ඉදිරිපත් කිරීම සිදු විය. උත්සවය අතරතුර, ටීනා කැරොල් සහ ජූලියා සනිනා &quot;විල්නා&quot; ඉදිරිපත් කළහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 September 2022 |title=Тина Кароль и Юлия Санина спели на презентации благотворительной платформы первой леди Украины в Нью-Йорке |url=https://gordonua.com/bulvar/news/tina-karol-i-yuliya-sanina-speli-na-prezentacii-blagotvoritelnoy-platformy-pervoy-ledi-ukrainy-v-nyu-yorke-1627857.html |access-date=2022-10-31 |website=gordonua.com}}&lt;/ref&gt; 

සැප්තැම්බර් 30 වන දින, ටීනා කැරොල් ඉංග්‍රීසි භාෂා ඇල්බමය &quot;ස්කැන්ඩල්&quot; ඉදිරිපත් කළහ.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Scandal by Tina Karol|date=2022-09-30|url=https://music.apple.com/us/album/scandal/1646703619|language=en-US|access-date=2022-10-31|archive-date=2022-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20221031174225/https://music.apple.com/us/album/scandal/1646703619}}&lt;/ref&gt; 2022 සැප්තැම්බර්-ඔක්තෝබර් මාසවලදී, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සහ කැනඩාවේ නගරවල උතුරු ඇමරිකානු සංචාරයක් පැවැත්විණි. ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, ටීනා කැරොල් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ලොස් ඇන්ජලීස් හි පැවති ප්‍රසංගයකදී ඉංග්‍රීසි භාෂා ඇල්බමය &quot;ස්කැන්ඩල්&quot; ඉදිරිපත් කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 October 2022 |title=Тіна Кароль виступила з балетом Грега Чапкіса в Лос-Анджелесі: ефектні фото та відео |url=https://showbiz.24tv.ua/tina-karol-vistupila-baletom-grega-chapkisa-foto-video-los-andzhelesa_n2171804 |access-date=2022-10-31 |website=24 Канал |language=uk}}&lt;/ref&gt;

2022 දෙසැම්බර් 31 ටීනා කැරොල් ජර්මනියේ බර්ලිනයේ බ්‍රැන්ඩන්බර්ග් ගේට්ටුව පාමුල පැවති ප්‍රධාන අලුත් අවුරුදු ප්‍රසංගයට සහභාගී විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-01-05 |title=Тина Кароль вместе с легендарным Alphaville перепела хит Forever young на украинском в Берлине |url=https://tsn.ua/ru/glamur/tina-karol-vmeste-s-legendarnym-alphaville-perepela-hit-forever-young-na-ukrainskom-v-berline-2237791.html |access-date=2023-01-05 |website=ТСН.ua |language=ru}}&lt;/ref&gt; කැරොල් ජනප්‍රිය ජර්මානු සංගීත කණ්ඩායමක් වන ඇල්ෆාවිල් සමඟ වේදිකාවට නැග්ගා. ඔවුන් එක්ව කණ්ඩායමේ ප්‍රසිද්ධ ජනප්‍රිය ගීතය වන &quot;Forever Young&quot; ඉදිරිපත් කළාය. මෙම ප්‍රසංගය එළිමහනේ පැවති අතර ජර්මානු රූපවාහිනියෙන් සජීවීව විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-01-05 |title=В новогоднюю ночь в Берлине. Тина Кароль спела вместе с немецкой группой Alphaville их хит Forever young с куплетом на украинском языке |url=https://life.nv.ua/art/tina-karol-umilila-hitom-forever-young-vmeste-s-alphaville-na-ukrainskom-yazyke-v-berline-video-50295599.html |access-date=2023-01-05 |website=NV |language=ru}}&lt;/ref&gt;

== පරිත්‍යාගශීලිත්වය ==
&quot;[[Tina Karol Charitable Foundation|The Pole of Attraction]]&quot; යන පුණ්‍යාධාර පදනම 2014 ජුනි 1 වන දින ළමා දිනයේදී ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tina Karol Foundation |url=https://fund.tinakarol.com/en/about-the-fund.php |access-date=2023-01-06 |website=fund.tinakarol.com |language=uk}}&lt;/ref&gt; එය ගායකයාගේ පුණ්‍යායතනයක් වන අතර එය යුක්රේනයේ සියලුම නගරවල නගර සහ ප්‍රාදේශීය රෝහල්වල ළමා පිළිකා දෙපාර්තමේන්තු සඳහා උපකාර කිරීම අරමුණු කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tv.ua/news/910293-tina-karol-spasaet-zhizn-malenkim-detyam|title=Tina Karol saves the lives of young children|date=2015-01-29|work=tv.ua|accessdate=2023-04-22|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20230422083806/https://tv.ua/news/910293-tina-karol-spasaet-zhizn-malenkim-detyam|archive-date=2023-04-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&quot;ආකර්ෂණ ධ්‍රැවය&quot; පුණ්‍යාධාර පදනම අරමුදල් රැස් කිරීමේ සංවිධානයක් නොවන අතර එය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ගායිකාව විසින්ම අරමුදල් රැස් කිරීමෙන් පමණි: ටීනා කැරොල් සංගීත ශාලා වල ඒක පුද්ගල ප්‍රසංගවලින් පදනමට අරමුදල් පරිත්‍යාග කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://kp.ua/culture/587920-tyna-karol-ydet-na-rekord-vmesto-5-ty-dast-7-kontsertov-vo-dvortse-ukrayna|title=Tina Karol goes to the record: instead of 5, she will give 7 concerts at the Palace &quot;Ukraine&quot;|date=2017-09-28|work=kp.ua|accessdate=2023-04-22|language=ru}}&lt;/ref&gt;

අවශ්‍ය උපකරණ හෝ ඖෂධ මිලදී ගැනීම සහ සැපයීම සඳහා රෝහලේ පිළිකා දෙපාර්තමේන්තුවට සෘජුවම ආධාර සපයනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tsn.ua/ru/glamur/tina-karol-perechislila-nemaluyu-summu-onkologicheskim-otdeleniyam-treh-gorodov-ukrainy-869903.html|title=Tina Karol helped sick children for 200 thousand hryvnias|date=2017-06-01|work=tsn.ua|accessdate=2023-04-22|language=ru}}&lt;/ref&gt;

නගර ලැයිස්තුව නිරන්තරයෙන් පුළුල් වෙමින් පවතී. සහාය ලබන සහ දැනට පදනමේ මෙහෙවර බලාපොරොත්තුවෙන් සිටින සෑම නව නගරයක්ම ගායකයාගේ වෙබ් අඩවියේ පදනමේ පිටුවේ ලැයිස්තුගත කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tsn.ua/ru/glamur/v-den-zaschity-detey-karol-otkryla-blagotvoritelnyy-fond-dlya-onkobolnyh-369124.html|title=On Children's Day, Karol opened a charity fund for cancer patients|date=2014-06-02|work=tsn.ua|accessdate=2023-04-22|language=ru}}&lt;/ref&gt;

දැනටමත් ලබා දී ඇති ආධාර ලැයිස්තුව ද අනුපූරක කර යාවත්කාලීන කරනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://kp.ua/culture/455390-tyna-karol-khochet-zabotytsia-o-bolnykh-detiakh|title=Tina Karol wants to take care of sick children|date=2014-06-01|work=kp.ua|accessdate=2023-04-22|language=ru}}&lt;/ref&gt;

ටීනා කැරොල් මෙසේ පවසයි:&lt;blockquote&gt;“එවැනි පදනමක් නිර්මාණය කිරීමට මගේ අදහසෙහි ඇත්තේ එකම සහ වැදගත්ම අභිප්‍රේරණයයි - එය සැලකිල්ලයි. මෙය අත්විඳීමෙන් පසු, 21 වන සියවසේ මෙම භයානක වසංගතයෙන් පෙළෙන තනිකම දෙමාපියන් සහ දරුවන් කෙතරම් දැනෙනවාද යන්න මට වැටහේ. මට ඔවුන්ගේ ජීවිතවලට සුළු ප්‍රීතියක්, උණුසුමක් සහ සැලකිල්ලක් ගෙන ඒමට අවශ්‍යයි. මගේ මුලපිරීමේ ප්‍රමුඛ ඉලක්කය වන්නේ යහපත් ක්‍රියා කිරීමට මිනිසුන් පෙළඹවීමයි.&quot;''&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://jetsetter.ua/v-den-zashhity-detej-tina-karol-otkryla-blagotvoritelnyj-fond/ | title = On Children's Day, Tina Karol opened a charitable foundation | date= 2014-06-02 |language=ru | work = jetsetter.ua |accessdate=2023-04-22}}&lt;/ref&gt;''&lt;/blockquote&gt;
2015 ජුනි 7 වන දින, &quot;හොලොස් ක්‍රේනි - 5&quot; ගීත ව්‍යාපෘතියේ අවසානයේ, ටීනා කැරොල් ජයග්‍රාහකයාට කියෙව්හි මහල් නිවාසයක් පිරිනැමුවාය - ඇගේ ශිෂ්‍ය ඇන්ටන් කොපිටින්, යුක්රේනයේ නැගෙනහිර යුද්ධය හේතුවෙන් ඩොනෙට්ස්ක් හැර යාමට සිදු විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rbc.ua/ukr/digests/tina-karol-podarila-kvartiru-pobeditelyu-1433757449.html|title=Tina Karol presented an apartment to the winner of the &quot;Golos Krainy&quot; show|date=2015-06-08|work=rbc.ua|accessdate=2023-05-02|language=uk}}&lt;/ref&gt;

2016 සහ 2018 දී, ඇය යුක්රේන ජාතික ඇඳුම සහ එහි ජනප්‍රියකරණය සඳහා කැප වූ &quot;අවංකවම&quot; පුණ්‍ය ඡායාරූප ව්‍යාපෘතිය සඳහා ඡායාරූප රූගත කිරීමකට සහභාගී වූවාය. දින දර්ශන අලෙවියෙන් ලැබෙන සියලුම ආදායම මයිකයිලෝ ස්ට්‍රූටින්ස්කි ජන කලා කෞතුකාගාරය, නොවොයිඩාර් ප්‍රාදේශීය ඉතිහාස කෞතුකාගාරය සහ ජාතික ජන සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය &quot;අයිවන් හොන්චාර් කෞතුකාගාරය&quot; ඇතුළු සංස්කෘතික ව්‍යාපෘති සඳහා පරිත්‍යාග කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://elle.ua/ludi/novosty/premra-tna-karol-dzhamala-ta-shche-13-zrok-znyalisya-u-kalendar-shchir-svyata/|title=Premiere: Tina Karol, Jamala and 13 stars in the calendar &quot;Zchyri. Svyata&quot;|date=2018-11-15|work=elle.ua|accessdate=2023-05-02|language=uk}}&lt;/ref&gt;

2022 මාර්තු 20 වන දින, ටීනා කැරොල් යුක්රේනයට (Łódź, පෝලන්තය) සහය දැක්වීම සඳහා මහා පරිමාණ ව්‍යාපාරයකට සහභාගී වූ අතර එහිදී ඇය &quot;Закрили твої очі&quot; (&quot;ඔබේ ඇස් වසා ගත්තා&quot;) සහ &quot;Україна – це ти&quot; (&quot;යුක්රේනය ඔබයි&quot;) ගීත ගායනා කළාය. දෙවැන්නෙහි රංගනයට ඇමීලියා ඇනිසොවිච් සම්බන්ධ වූ අතර, ඇය &quot;හර්ට් ඔෆ් අයිස්&quot; කාටූනයේ ගීතය බෝම්බ නවාතැනක ගායනා කරන වීඩියෝවට ස්තූතිවන්ත වෙමින් ලොව පුරා ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://suspilne.media/219918-tina-karol-ta-jerry-heil-vzali-ucast-u-masstabnij-akcii-na-pidtrimku-ukraini/|title=Tina Karol and Jerry Heil took part in a large-scale campaign in support of Ukraine|date=2022-03-21|work=suspilne.media|accessdate=2023-05-02|language=uk}}&lt;/ref&gt;

2022 අප්‍රේල් 5 වන දින, ටීනා කැරොල්ගේ පුණ්‍යාධාර පදනම වන &quot;The Pole of Attraction&quot;, &quot;යුක්රේනයේ ඊශ්‍රායල මිතුරන්ගේ&quot; ඊශ්‍රායල පදනම සමඟ හවුල්කාරිත්වයෙන්, පිළිකා ඇති දරුවන්ට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා විශේෂිත වූ යුක්රේනයේ රෝහල් දෙකක් සඳහා අවශ්‍ය ඖෂධ මිලදී ගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.unian.ua/economics/other/groshovi-zbori-z-antivoyennogo-koncertu-v-kazahstani-pererahovani-v-blagodiyniy-fond-tini-karol-ostanni-novini-11926254.html|title=Proceeds from the anti-war concert in Kazakhstan were transferred to Tina Karol's charity fund|date=2022-08-02|work=unian.ua|accessdate=2023-05-02|language=uk}}&lt;/ref&gt;

2022 ජූලි 31 වන දින, ඇය යුද විරෝධී ප්‍රසංගයට සහභාගී වූවාය - &quot;Voice of Peace&quot; (Almaty, Kazakhstan). ප්‍රසංගයෙන් ලැබුණු ඩොලර් 50,000 ක ආදායම යුක්රේන දරුවන්ට මානුෂීය ආධාර සඳහා මෙන්ම යුක්රේනයේ ළමා ඔන්කොලොජි රෝහල් සඳහා සහාය වීම සඳහා ටීනා කැරොල්ගේ පුණ්‍යාධාර පදනම වන &quot;The Pole of Attraction&quot; වෙත පරිත්‍යාග කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2022 අගෝස්තු මාසයේදී, ටීනා කැරොල් 9 හැවිරිදි පිරිමි ළමයෙකු වන යෙහෝර් ක්‍රව්ට්සොව්ගේ පවුලට මහල් නිවාසයක් පරිත්‍යාග කළාය, ඔහු 2022 වසන්තයේ දී වාඩිලාගෙන සිටි මරියුපෝල් හි ජීවිතය විස්තර කරන ඔහුගේ දිනපොතෙන් මුළු යුක්රේනයම ස්පර්ශ කළේය. පවුලේ නව නිවස දැන් ඉවානෝ-ෆ්‍රැන්කිව්ස්ක් කලාපයේ පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://kp.ua/ua/culture/a654408-tina-karol-podaruvala-kvartiru-simji-khlopchika-jakij-napisav-mariupolskij-shchodennik|title=Tina Karol donated an apartment to the family of the boy who wrote &quot;The Mariupol Diary&quot;|date=2022-08-12|work=kp.ua|accessdate=2023-05-02|language=uk}}&lt;/ref&gt;

2022 වසර තුළ, ටීනා කැරොල් පදනම ටර්නොපිල්, චර්නිව්ට්සි, ක්මෙල්නිට්ස්කි, මුකචෙවෝ, කාර්කිව්, ලුට්ස්ක්, ඔඩේසා, ලිවිව් සහ ඩර්හාචි යන ප්‍රදේශවල පිහිටි පිළිකා රෝහල් සඳහා මිලියන 1.5 කට අධික මුළු මුදලකට ආධාර ලබා දුන්නේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://life.fakty.com.ua/ua/showbiz/kvartyra-avtomobil-forma-tina-karol-pro-pidsumky-roboty-svogo-fondu-za-chas-vijny/|title=An apartment, a car, a uniform: Tina Karol about the results of her foundation's work during the war|date=2022-12-21|work=fakty.com.ua|accessdate=2023-05-02|language=uk}}&lt;/ref&gt;

2023 ජනවාරි මාසයේදී, ටීනා කැරොල් පදනම, රකුටෙන් සමූහයේ ප්‍රධානියා සහ වයිබර් පණිවිඩකරු හිරෝෂි මිකිටානි සමඟ සහයෝගයෙන්, ජපානයේ සිට යුක්රේනයට ජනක යන්ත්‍ර 500 ක් භාර දුන්නේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tsn.ua/glamur/fond-tini-karol-peredav-ukrayini-500-generatoriv-iz-yaponiyi-2250154.html|title=The Tina Karol Foundation handed over 500 generators from Japan to Ukraine|date=2023-01-24|work=tsn.ua|accessdate=2023-05-02|language=uk}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
ටීනා කැරොල් ඕතඩොක්ස් කිතුනුවෙකි. ඇය පල්ලියේදී ඇගේ ආදරණීය යෙව්හෙන් ඔගීර් සමඟ විවාහ වූ අතර, කුඩා කල සිටම ඇගේ පුතාට ක්‍රිස්තියානි ආගම ඉගැන්වූවාය. සැනසීම සොයමින්, ටීනා කැරොල් ඇදහිල්ලට හැරුණාය. ඇය පල්ලියට යාමට, යාච්ඤා කිරීමට, බයිබලය කියවීමට පටන් ගත්තාය. කාලයත් සමඟ ඇදහිල්ල ඇයට ශක්තියක් සහ ආශ්වාදයක් ලබා දුන්නාය. ටීනා කැරොල්ට අනුව, දෙවියන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇගේ ඇදහිල්ල ඇගේ ජීවිතයේ දුෂ්කරම කාලවලදී ඇයට උපකාර කළාය. වේදනාව සහ පාඩුව නොතකා ඉදිරියට යාමට එය ඇයට ශක්තිය ලබා දුන්නාය.

2008 ජුනි 15 වන දින ටීනා ඇගේ නිෂ්පාදක යෙව්හෙන් ඔහීර් (1980–2013) සමඟ විවාහ විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 16, 2008 |title=Тіна Кароль повінчалася у церкві зі своїм продюсером (ФОТО) |url=https://gazeta.ua/articles/life/_tina-karol-povinchalasya-u-cerkvi-zi-svoyim-prodyuserom-foto/233866 |website=Gazeta.ua |accessdate=May 10, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Тіна Кароль віддалася своєму продюсеру у церкві |url=https://tabloid.pravda.com.ua/photos/485582aea83d1/ |website=tabloid.pravda.com |accessdate=May 10, 2022}}&lt;/ref&gt; 2008 නොවැම්බර් 18 වන දින&lt;ref&gt;[http://tabloid.pravda.com.ua/news/4922cba4bbf2e/ У Тіни Кароль народився син], Табло ID (18-11-2008)&lt;/ref&gt; කැරොල් ඔවුන්ගේ එකම දරුවා වන වෙනියාමින් ඔහීර් නම් පුතෙකු බිහි කළාය.&lt;ref name=&quot;Bennyboy&quot; /&gt;{{efn|After Veniamin Ohir was born his mother received flowers and messages from [[Prime Minister of Ukraine|Prime Minister]] [[Yulia Tymoshenko]]&lt;ref&gt;{{in lang|uk}}[http://tabloid.pravda.com.ua/news/492431292771f/ Тимошенко відіслала Тіні Кароль букет за сина], Табло ID (19-11-2008)&lt;/ref&gt; the wife of [[President of Ukraine|President]] [[Viktor Yushchenko]], [[Kateryna Yushchenko]], and the [[mayor of Kyiv]] [[Leonid Chernovetskyi]].&lt;ref name=&quot;Bennyboy&quot;&gt;{{in lang|uk}}[http://tabloid.pravda.com.ua/lounge/492677bc8b6d2/ Тіна Кароль назвала сина, а їй дали триповерховий...], Табло ID (21-11-2008)&lt;/ref&gt;}}

ටීනාගේ සැමියා වන ඔහීර් 2013 අප්‍රේල් 28 වන දින ආමාශ පිළිකාවක් හේතුවෙන් වයස අවුරුදු 32 දී මිය ගියේය.&lt;ref&gt;{{in lang|ru}} [http://ru.tsn.ua/foto/15-iyunya-tina-karol-i-evgeniy-ogir-otprazdnovali-by-5-letie-braka-303539.html 15 июня Тина Кароль и Евгений Огир отпраздновали бы 5-летие брака ''June 15 Tina Karol and Yevhen Ohir celibated 5th anniversary marriage''], [[TSN.ua]] (30 April 2013)&lt;br /&gt;{{in lang|uk}} [http://tvi.ua/new/2013/04/30/u_kyyevi_pokhovaly_cholovika_tiny_karol У Києві поховали чоловіка Тіни Кароль ''In Kyiv is buried the husband of Tina Karol''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130503150413/http://tvi.ua/new/2013/04/30/u_kyyevi_pokhovaly_cholovika_tiny_karol|date=2013-05-03}}, [[TVi (channel)|TVi]] (30 April 2013)&lt;/ref&gt;

2006 දී යුදෙව් ටෙලිග්‍රාෆික් ඒජන්සිය විසින් ඇය යුදෙව්වෙකු ලෙස හඳුනා ගන්නේ දැයි විමසූ විට ඇය පිළිතුරු දුන්නේ &quot;මම ස්වයං හඳුනාගැනීම් ගැන කතා කිරීමට කැමති නැහැ, මට හැඟෙන්නේ වෙනසක් කිරීමට මේ ලෝකයට පැමිණි මිනිසෙකු ලෙස පමණයි. මගේ ජීවිතයේ මම මගේ ආගමික විශ්වාසයන් තීරණය කළ කාල පරිච්ඡේදයක් තිබුණා, නමුත් දැන් මම හිතන්නේ මම මේ සම්බන්ධයෙන් මගේ ස්ථාවරය සොයාගෙන ඇති බවයි. මම දෙවියන් වහන්සේව විශ්වාස කරනවා, නමුත් මම කිසිම විශේෂිත ආගමක් සමඟ හඳුනා ගන්නේ නැහැ.&quot;&lt;ref name=&quot;TKparents&quot; /&gt;

== ඩිස්කෝග්‍රැෆි ==

=== ස්ටුඩියෝ ඇල්බම ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:14em;&quot;| මාතෘකාව
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20em;&quot;| විස්තර
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:13em;&quot;| සහතික
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:12em;&quot;| විකුණුම්
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:12em;&quot;| ප්‍රවාහයන්
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Show Me Your Love (Tine Karol album)|''Show Me Your Love'']]
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2006 මැයි 16
* ලේබලය: කැරොල් සංගීතය, ලැවිනා සංගීතය
* ආකෘතිය: කැසට් පටය, සීඩී, ඩිජිටල්
|
* UKR: Gold
|
* UKR: 50,000
| —
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Полюс притяжения]]''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2007 දෙසැම්බර් 27
* ලේබලය: ඇස්ට්‍රා රෙකෝඩ්ස්
* ආකෘතිය: කැසට් පටය, සීඩී, ඩිජිටල්
|
* UKR: Platinum
|
* UKR: 100,000
| —
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[9 жизней]]''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2010 දෙසැම්බර් 21
* ලේබලය: ඇස්ට්‍රා රෙකෝඩ්ස්, ලැවිනා සංගීතය
* ආකෘතිය: සීඩී, ඩීවීඩී, ඩිජිටල්
|
* UKR: Platinum
|
* UKR: 100,000
| —
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Помню]]''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2014 පෙබරවාරි 6
* ලේබලය: ලේබලයේ නැත
* ආකෘතිය: සීඩී, ඩිජිටල්
|
* UKR: Platinum
|
* UKR: 100,000
| —
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Интонации]]''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2017 අගෝස්තු 17
* ලේබලය: ලේබලයේ නැත
* ආකෘතිය: සීඩී, ඩිජිටල්
|
* UKR: Multi-Platinum&lt;ref name=Multi-Platinum&gt;{{cite web|url=https://styler.rbc.ua/ukr/zvyozdy/albom-tiny-karol-stal-multiplatinovym-ukraine-1514558592.html|title=Альбом Тіни Кароль став мультиплатиновим в Україні|date=29 December 2017|author=|language=uk|website=styler.rbc.ua|publisher=[[RBK Group|RBK Ukraine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421174332/https://styler.rbc.ua/ukr/zvyozdy/albom-tiny-karol-stal-multiplatinovym-ukraine-1514558592.html|archive-date=21 April 2021}}&lt;/ref&gt;
|{{N/A}}
|
* UKR: 2,000,000&lt;ref name=Multi-Platinum/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Найти своих''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2020 සැප්තැම්බර් 18
* ලේබලය: ලේබලයේ නැත
* ආකෘතිය: සීඩී, ඩිජිටල්
|{{N/A}}
|{{N/A}}
|{{N/A}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Красиво''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2021 අප්‍රේල් 2
* ලේබලය: ලේබලයේ නැත
* ආකෘතිය: ඩිජිටල්
|{{N/A}}
|{{N/A}}
|{{N/A}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Молода кров''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2021 අගෝස්තු 20
* ලේබලය: ලේබලයේ නැත
* ආකෘතිය: ඩිජිටල්
|{{N/A}}
|{{N/A}}
|{{N/A}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Scandal''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2022 සැප්තැම්බර් 30
* ලේබලය: ටීනා කැරොල්
* ආකෘතිය: ඩිජිටල්
|{{N/A}}
|{{N/A}}
|{{N/A}}
|}

=== දීර්ඝ කළ නාට්‍ය ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:14em;&quot;| මාතෘකාව
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20em;&quot;| විස්තර
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:13em;&quot;| සහතික
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:12em;&quot;| විකුණුම්
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[:uk:Ноченька|Ноченька]]''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2006 දෙසැම්බර් 24
* ලේබලය: ලැවිනා සංගීතය
* ආකෘතිය: සීඩී, ඩිජිටල්
|
* UKR: Gold
|
* UKR: 50,000
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Двойной рай''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2021 නොවැම්බර් 29
* ලේබලය: ලේබලයේ නැත
* ආකෘතිය: ඩිජිටල්
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Leleka''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2022 අගෝස්තු 31
* ලේබලය: ටීනා කැරොල්
* ආකෘතිය: ඩිජිටල්
|
|
|}

=== සජීවී ඇල්බම ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:14em;&quot;| මාතෘකාව
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20em;&quot;| විස්තර
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Сила любви и голоса''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2014 අප්‍රේල් 17
* ලේබලය: ලේබලයේ නැත
* ආකෘතිය: ඩිජිටල්
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Я всё ещё люблю''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2015 නොවැම්බර් 11
* ලේබලය: ලේබලයේ නැත
* ආකෘතිය: ඩිජිටල්
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Интонации''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2018 අගෝස්තු 27
* ලේබලය: ලේබලයේ නැත
* ආකෘතිය: ඩිජිටල්
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Юбилейный''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2020 දෙසැම්බර් 18
* ලේබලය: ලේබලයේ නැත
* ආකෘතිය: ඩිජිටල්
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Красиво''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2021 අප්‍රේල් 30
* ලේබලය: ලේබලයේ නැත
* ආකෘතිය: ඩිජිටල්
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Cyber Show:&lt;br/&gt;Atlas Weekend 2021''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2021 ජූලි 30
* ලේබලය: ලේබලයේ නැත
* ආකෘතිය: ඩිජිටල්
|}

=== සම්පාදන ඇල්බම ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:14em;&quot;| මාතෘකාව
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20em;&quot;| විස්තර
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Девять песен о войне''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2014 මැයි 7
* ලේබලය: ලේබලයේ නැත
* ආකෘතිය: සීඩී
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Колядки''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2015 ජනවාරි 1
* ලේබලය: ලේබලයේ නැත
* ආකෘතිය: සීඩී, ඩිජිටල්
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Всі хіти''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2016 දෙසැම්බර් 8
* ලේබලය: ලේබලයේ නැත
* ආකෘතිය: ඩිජිටල්
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Плейлист весны''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2019 අප්‍රේල් 5
* ලේබලය: ලේබලයේ නැත
* ආකෘතිය: ඩිජිටල්
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Українські пісні''
|
* නිකුත් කරන ලද්දේ: 2022 මාර්තු 25
* ලේබලය: ටීනා කැරොල්
* ආකෘතිය: ඩිජිටල්
|}

=== තනි ගීත ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:17em;&quot;|මාතෘකාව
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:1em;&quot;| වසර
! scope=&quot;col&quot; | දර්ශක වල උච්ච ස්ථාන
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| ඇල්බමය
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot; | [[Tophit|UKR]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;UKRadio&quot;&gt;
* &quot;Мы не останемся друзьями&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2015-02-09/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=9 February 2015|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://archive.today/20201230212732/https://tophit.ua/en/chart/ukraine/weekly/2015-02-09/all/all|archive-date=30 December 2020}}
* &quot;Україна — це ти&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2015-07-20/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=20 July 2015|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201230212223/https://tophit.ua/en/chart/ukraine/weekly/2015-07-20/all/all|archive-date=30 December 2020}}
* &quot;Я всё ещё люблю&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2015-04-27/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=27 April 2015|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://archive.today/20201230212909/https://tophit.ua/en/chart/ukraine/weekly/2015-04-27/all/all|archive-date=30 December 2020}}
* &quot;Сдаться ты всегда успеешь&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2016-07-04/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=4 July 2016|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://archive.today/20201230213048/https://tophit.ua/en/chart/ukraine/weekly/2016-07-04/all/all|archive-date=30 December 2020}}
* &quot;Твої гріхи&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2017-01-23/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=23 January 2017|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://archive.today/20201230213253/https://tophit.ua/en/chart/ukraine/weekly/2017-01-23/all/all|archive-date=30 December 2020}}
* &quot;Перечекати&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2017-03-13/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=13 March 2017|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://archive.today/20201230213346/https://tophit.ua/en/chart/ukraine/weekly/2017-03-13/all/all|archive-date=30 December 2020}}
* &quot;Я не перестану&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2017-05-29/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=29 May 2017|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://archive.today/20201230213536/https://tophit.ua/en/chart/ukraine/weekly/2017-05-29/all/all|archive-date=30 December 2020}}
* &quot;Мужчина моей мечты&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2018-08-06/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=6 August 2018|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://archive.today/20201230213711/https://tophit.ua/en/chart/ukraine/weekly/2018-08-06/all/all|archive-date=30 December 2020}}
* &quot;Сила высоты&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2019-05-06/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=6 May 2019|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128072424/https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2019-05-06/all/all|archive-date=28 January 2020}}
* &quot;Вабити&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2019-09-09/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=9 September 2019|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://archive.today/20201230214244/https://tophit.ua/en/chart/ukraine/weekly/2019-09-09/all/all|archive-date=30 December 2020}}
* &quot;Иди на жизнь&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2019-11-18/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=18 November 2019|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130073112/https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2019-11-18/all/all|archive-date=30 January 2020}}
* &quot;Домой&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2020-08-28/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=28 August 2020|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://archive.today/20201230214725/https://tophit.ua/en/chart/ukraine/weekly/2020-08-28/all/all|archive-date=30 December 2020}}
* &quot;Вільна&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2020-02-07/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=7 February 2020|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221174342/https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2020-02-07/all/all|archive-date=21 February 2020}}
* &quot;Скандал&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2021-04-16/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=16 April 2021|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423132741/https://tophit.ua/en/chart/ukraine/weekly/2021-04-16/all/all|archive-date=23 April 2021}}
* &quot;Красиво&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2021-07-30/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=30 July 2021|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://archive.today/20210811170320/https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2021-07-30/all/all|archive-date=11 August 2021}}
* &quot;Зірочка&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2021-10-15/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=8 October 2021|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025203406/https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2021-10-15/all/all|archive-date=25 October 2021}}
* &quot;Bounty&quot;: {{cite web|url=https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2021-11-12/all/all|title=Ukraine Radio Hits|date=12 November 2021|website=tophit.ua|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129123549/https://tophit.ua/ru/chart/ukraine/weekly/2021-11-12/all/all|archive-date=29 November 2021}}
&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Show Me Your Love (Tina Karol song)|Show Me Your Love]]&quot;
| 2006
| 4
| ''[[:uk:Show Me Your Love (альбом)|Show Me Your Love]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Люблю его&quot;
| 2007
| —
| ''[[:uk:Полюс притяжения|Полюс притяжения]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Не бойся, мальчик&quot;
| 2009
| —
| ''[[:uk:9 жизней|9 жизней]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Мы не останемся друзьями&quot;
| rowspan=&quot;4&quot;| 2015
| 12
| ''Всі хіти''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Україна — це ти&quot;
| 21
| ''Колядки''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Я всё ещё люблю&quot;
| 3
| ''Всі хіти''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Сдаться ты всегда успеешь&quot;
| 1
| ''Плейлист весны''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Твої гріхи&quot;
| rowspan=&quot;4&quot;| 2016
| 3
| ''[[:uk:Интонации (альбом)|Интонации]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Blindfold&quot;
| —
| {{n/a|Non-album singles}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Перечекати&quot;
| 10
| ''[[:uk:Интонации (альбом)|Интонации]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Lost in the Rain&quot;
| —
| rowspan=&quot;5&quot; {{n/a|Non-album singles}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Я не перестану&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017
| 92
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Дитинство не втрачай&quot;
| —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;All of Me&quot;
| rowspan=&quot;5&quot;| 2018
| —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Step by Step&quot;
| —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Мужчина моей мечты&quot;
| 32
| ''[[:uk:Интонации (альбом)|Интонации]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Sweet Love&quot;
| —
| {{n/a|Non-album singles}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Сила высоты&quot;
| 8
| rowspan=&quot;4&quot;| ''Найти своих''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Безодня&quot;&lt;br /&gt;{{small|(with [[BoomBox (Ukrainian band)|Andriy Khlyvniuk]])}}
| rowspan=&quot;5&quot;| 2019
| —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Вабити&quot;
| 5
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Иди на жизнь&quot;
| 25
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Домой&quot;&lt;br /&gt;{{small|(with [[Dan Balan]])}}
| 22
| ''[[Dan Balan|Freedom, Part 2]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Вільна&quot;&lt;br /&gt;{{small|(with [[Julia Sanina]])}}
| 4
| rowspan=&quot;3&quot;| ''Найти своих''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Помнишь&quot;&lt;br /&gt;{{small|(with [[Dan Balan]])}}
| rowspan=&quot;3&quot;| 2020
| —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Blow Your Mind&quot;&lt;br /&gt;{{small|(with Luca Dayz, [[Snoop Dogg]], L.O.E.)}}
| —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Heaven&quot;
| —
| {{n/a|Non-album singles}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Скандал&quot;
| rowspan=&quot;6&quot;| 2021
| 11
| ''Красиво''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Phenomenal&quot;&lt;br /&gt;{{small|(with Luca Dayz, Legendary Marquest)}}
| —
| ''Miungu Ya Muziki''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Красиво&quot;
| 35
| ''Красиво''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Lovers&quot;
| —
| {{n/a|Non-album singles}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Зірочка&quot;&lt;br /&gt;{{small|(with [[Kazka]])}}
| 16
| rowspan=&quot;2&quot;| ''Молода кров''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Bounty&quot;&lt;br /&gt;{{small|(with [[:uk:Latexfauna|Latexfauna]])}}
| 40
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Двойной Рай&quot;
| 2021
| 41
| rowspan=&quot;6&quot; {{N/A|Non-album singles}}
|-
|-
! scope=&quot;row&quot;| «Спи собі сама»
| rowspan=&quot;3&quot; | 2022
| —
|-
! scope=&quot;row&quot;| National Anthem of Ukraine
|—
|-
! scope=&quot;row&quot;|«Вільні. Нескорені»
| 13
|-
! scope=&quot;row&quot;| «HONEY &amp; МЕД»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wiwibloggs.com/2023/04/30/new-music-chanel-ronela-hajati-tina-karol-and-more/277186/|title= New music this week (part 2)|website=30 April 2023|date= 30 April 2023|access-date=4 May 2023}}&lt;/ref&gt;
| 2023
| —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Ветерани&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://wiwibloggs.com/2024/12/01/new-music-nutsa-iolanda-hatari-and-more/282601/#google_vignette |title= New music this week (part 2): Songs from Nutsa, iolanda, Hatari and more |website=wiwibloggs|date=1 December 2024|access-date=4 November 2024}}&lt;/ref&gt;
| 2024
| —
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;| &quot;—&quot; එම ප්‍රදේශයේ ප්‍රස්ථාරගත නොකළ හෝ නිකුත් නොකළ තනි එකක් දක්වයි.
|}

== වෙනත් ගීත ==
* &quot;Ya Budu Tebya Tselovat&quot; (with B.Stone)
* &quot;Posvyashchenie v Albom&quot;
* &quot;Misyats'&quot;
* &quot;Letniy Roman&quot; (with B.Stone)
* &quot;Dusha&quot; (with О.Gavriluk)
* &quot;[[Heal the World]]&quot; (Ukrainian Stars, in memory of [[Michael Jackson]])
* &quot;Kartina Lubvi&quot; (&quot;New Wave&quot; festival 2005, Latvia)

== චිත්‍රපටකරණය ==

=== සංගීත වීඩියෝ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!වර්ෂය
!ශීර්ෂය
!අධ්‍යක්ෂ
! යොමු
|-
|2005
| align=&quot;left&quot; |”Выше облаков” (”Vyshe oblakov”/”Higher than clouds”)
| rowspan=&quot;2&quot; |German Glinskii
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=zKrLbwuChOQ | title = Tina Karol - Выше облаков (official video)| date=  2011-01-19|language=ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
 |-
|rowspan=&quot;3&quot; |2006
| align=&quot;left&quot; |“Show Me Your Love”
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=xVwLR4ELD4I | title = Tina Karol - Show Me Your Love| date=  2009-12-09|language= | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|-
| align=&quot;left&quot; |”Пупсик” (”Pupsik”/”Baby doll”)
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Alan Badoev]]
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=_TZcN3kiR1Q| title = Tina Karol - Пупсик (official video)| date=  2011-01-19|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|-
| align=&quot;left&quot; |”Ноченька” (”Nochenka”/”The night”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=1uGQ-IdtlwA | title = Tina Karol - Ноченька (official video)| date=  2011-01-19|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
 |-
| rowspan=&quot;2&quot; |2007
| align=&quot;left&quot; |”Люблю его” (”Lublu ego”/”I love him”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=Pid2LevtaBY | title = Tina Karol – Люблю его (official video)| date=  2011-01-18|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Полюс притяжения” (“Polyus prityazheniya” “Pole of attraction”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=O_0el2OinfA | title = Tina Karol – Полюс притяжения (official video)| date=  2011-01-18|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
|2008
| align=&quot;left&quot; |”Ключик” (“Klyuchik”/”The key”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=YtHKCgfKkBY | title = Tina Karol – Ключик (official video)| date=  2011-01-18|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2009
| align=&quot;left&quot; |”У неба попросим” (“U neba poprosim”/ “Let's ask the sky”
|Igor Zabara
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=Hqp7gqjgii0 | title = Tina Karol – У неба попросим 2009| date=  2011-04-12|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Не бойся” (“Ne boysya”/“Don't be afraid”)
| rowspan=&quot;5&quot; |Sergiy Solodkyi
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=xzNUyKEGb0c | title = Tina Karol – Не бойся (official video)| date=  2011-01-18|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Radio Baby”
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=WI1luZ4brso | title = Tina Karol – Radio Baby (official video)| date=  2009-10-23|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2010
| align=&quot;left&quot; |”Шиншилла” (“Shinshilla”/”Chinchilla”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=VXF3gxL-0eQ | title = Tina Karol – Шиншилла (official video)| date=  2010-01-28|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Не дощ” (“Ne dosch”/” Not rain”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=oSWQGlsmZVM | title = Tina Karol – Не дощ (official video)| date=  2010-09-23|language= uk | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2011
| align=&quot;left&quot; |”Я скажу Да” (“Ya skzhu Da”/”I'll say Yes”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=6KOlcaon-mI | title = Tina Karol – Я скажу да| date=  2011-04-30|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Зачем я знаю” (“Zachem ya znayu”/”Why do I know”)
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Alan Badoev]]
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=vDrM9hJby1Q | title = Tina Karol – Зачем я знаю (official video)| date=  2011-11-26|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
 |-
| align=&quot;left&quot; |”Ніжно” (“Nizhno”/”Tender”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=wElAGhPc77E  | title = Tina Karol – Ніжно (official video)| date=  2012-03-23|language= uk | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Я не беру трубку” (“Ya ne beru trubku”/”I don't pick up the phone”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=NpHIHxJp7Ck | title = Tina Karol – Я не беру трубку (official video)| date=  2012-07-20|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
| align=&quot;left&quot; |”Вьюга-зима” (“Vjuga-zima”/”Snowstorm–winter”)
|Hindrek Maazik
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=xlnGZihYHXU | title = Tina Karol – Вьюга-зима (official video)| date=  2013-01-25|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Помню” (“Pomniu”/”Remember”)
| rowspan=&quot;2&quot; |Yaroslav Pilunskyi
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=Wa6CA3YqV2Q | title = Tina Karol – Помню (official video)| date=  2013-06-13|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Жизнь продолжается” (“Zhizn prodolzhaetsya”/”The life goes on”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=p30fTzPP1ow | title = Tina Karol – Жизнь продолжается (official video)| date=  2013-10-24|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2014
| align=&quot;left&quot; |”Удаляюсь” (“Udaliaus”/”I'm leaving”)
|Dmitriy Konchev
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=drdBDto0UWA | title = Tina Karol – Удаляюсь| date=  2014-03-14|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Мы не останемся друзьями” (“My ne ostanemsya druzjami”/”We don't stay friends”)
| rowspan=&quot;2&quot; |Hindrek Maazik
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=q7kapSyQg5s | title = Tina Karol – Мы не останемся друзьями (official video)| date=  2014-10-02|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2015
| align=&quot;left&quot; |”Я все еще люблю” (“Ya vse esche lublu”/”I still love”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=zqITG4BMwLU | title = Tina Karol – Я все еще люблю (official video)| date=  2015-01-29|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Україна — це ти” (“Ukraina – tse ty”/”Ukraine is you”)
|Maksym Deliergiev
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=HBLzV2P2y_s| title = Tina Karol та Голос.Діти – Україна – це ти (official video)| date=  2015-03-01|language= uk | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Сдаться ты всегда успеешь” (“Sdatsya ty vsegda uspeesh”/”You can always give up”)
|Hindrek Maazik
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=kG46IzgdB0Y | title = Tina Karol – Сдаться ты всегда успеешь (official video)| date=  2015-11-12|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
| align=&quot;left&quot; |”Твої гріхи” (“Tvoi grihy”/”Your sins”)
|GloriaFX
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=S7wX6WM1EXI | title = Tina Karol – Твої гріхи (official video)| date=  2016-09-01|language= uk | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
| align=&quot;left&quot; |”Перечекати” (“Perechekaty”/”To wait out”)
|Stanislav Morozov
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=kofjCoxrOrs | title = Tina Karol – Перечекати (official video)| date=  2016-12-08|language= uk | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
| align=&quot;left&quot; |”Я не перестану” (“Ya ne perestanu”/”I won't stop”)
|GloriaFX
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=3_28U9MP5PI | title = Tina Karol – Я не перестану| date=  2017-05-12|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |2018
| align=&quot;left&quot; |”Всё во мне” (“Vsyo vo mne”/”Everything in me”)
| rowspan=&quot;7&quot; |[[1+1 (TV channel)]]
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=oZjtzeemr6M | title = Tina Karol – Все во мне (official video)| date=  2018-03-01|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Земля” (“Zemlya”/”The Earth”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=lzRDK51OwXE | title = Tina Karol – Земля (official video)| date=  2018-03-18|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Космічні почуття” (“Kosmichni pochuttua”/”The cosmic feelings”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=8KrZQ3COFMg | title = Tina Karol – Космічні почуття (official video)| date=  2018-03-18|language= uk | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Внезапно” (“Vnezapno”/”Suddenly”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=FN6Ja4gIyts | title = Tina Karol – Внезапно (official video)| date=  2018-03-18|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Шаг, шаг” (“Shug, shug”/”Step, step”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=9EOBpU4FccU | title = Tina Karol – Шаг, шаг (official video)| date=  2018-03-18|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Мужчина моей мечты” (“Muzchina moey mechty”/”The Man of my dreams”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=M7cQpmGu968 | title = Tina Karol – Мужчина моей мечты (official video)| date=  2018-05-24|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Дикая вода” (“Dikaya voda”/”The wild water”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=gboi53GttTg | title = Tina Karol – Дикая вода (official video)| date=  2018-03-09|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Сила высоты” (“Sila vysoty”/”The power of height”)
|Hindrek Maazik
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=g-IYa-QQl-8 | title = Tina Karol – Сила высоты (official video)| date=  2018-12-06|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2019
| align=&quot;left&quot; |”Безодня” (“Bezodnya”/”The abyss”) feat. [[Andriy Khlyvnyuk]]
|Stanislav Gurenko
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=DZFetvNNg-E | title = Бумбокс і Тіна Кароль – Безодня | date=  2019-04-04|language= uk | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Вабити” (“Vabyty”/”To attract”)
|Tim Milgram
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=ZppfwUHIyWA | title = Tina Karol – Вабити (official video)| date=  2019-08-22|language= uk | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Иди на жизнь” (“Idi na zhizn”/”Go for life”)
|Polly Pierce
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=WenWU4iDOp8 | title = Tina Karol – Иди на жизнь (official video)| date=  2019-11-21|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Вільна” (“Vilna”/”Free”) feat. [[Julia Sanina]]
|Hrystyna Syvolap
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=uUYNCeYOqus | title = Тіна Кароль &amp; Юлія Саніна – Вільна| date=  2019-12-12|language= uk | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2020
| align=&quot;left&quot; |”Найти своих” (“Nayti svoih”/”To find your own”)
| rowspan=&quot;3&quot; |Stanislav Morozov
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=8QW-pYqhtIE | title = Tina Karol – трилогия Найти своих| date=  2020-09-17|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Лодочка” (“Lodochka”/”The boat”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=sgBPOzs00k8 | title = Tina Karol – Лодочка| date=  2020-09-19|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Небо” (“Nebo”/”The sky”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://vogue.ua/ru/article/culture/muzyka/tina-karol-vypustila-albom-i-klip-trilogiyu-nayti-svoih-42079.html | title = Tina Karol released an album and clip-trilogy &quot;Find Your Own&quot;| date=  2020-09-18|language= ru | work = vogue.ua|accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2021
| align=&quot;left&quot; |”Скандал” (“Scandal”)
| rowspan=&quot;3&quot; |Indy Hait
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=iQdtN1Wo80M | title = Tina Karol – Скандал | date=  2021-02-12|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Хороший парень” (“Horoshyi paren”/”The good guy”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=pwLdJ4DPJ9g | title = Tina Karol – Хороший парень | date=  2021-04-09|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Красиво” (“Krasivo”/”Beautiful”) 
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=6ljY-2dveL8 | title = Tina Karol – Красиво | date=  2021-06-01|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |”Двойной рай” (“Dvoynoy ray”/”Double paradise”)
|Alina Symonenko
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=OIN6p2UuTqk | title = Tina Karol – Двойной рай | date=  2021-10-28|language= ru | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
|2022
| align=&quot;left&quot; |”Вільні. Нескорені” (“Vilni.Neskoreni”/”Free. Unconquered”)
|Ksenia Kargina, Elizaveta Klyuzko
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=tf2fF7Cub9A | title = Tina Karol – Вільні. Нескорені | date=  2022-09-16|language= uk | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
| align=&quot;left&quot; |”Honey &amp; Мед”
|Henry Lipatov
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=T08YeoUmu-I | title = Tina Karol – Honey &amp; Мед| date=  2023-04-28|language=  | work = youtube.com |accessdate=2023-04-28}}&lt;/ref&gt;
|}

=== රූපවාහිනිය ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! වර්ෂය
! ශීර්ෂය
! භූමිකාව
! සටහන්
! යොමු
|-
|2005
|Хочу бути зіркою (“Hochu buty zirkoyu”/”I want to be a star”)
|Host
|Competition of young performers
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.rbc.ua/ukr/styler/poyavilos-arhivnoe-video-21-letney-tinoy-1640691049.html | title = An archival video appeared with 21-year-old Tina Karol and 15-year-old Yulia Sanina on the same stage| date=  2021-12-28|language=uk | work = rbc.ua |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|-
|2006—2007
|Танці з зірками (“[[Tantsi z zirkamy]]”/”Dances with the stars”)
|Host
|Ukrainian Dance  competition show
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://detector.media/community/article/8311/2007-02-14-tantsi-z-zirkamy-2-step-up/ | title = &quot;Танці з зірками-2&quot;: Step up!| date=  2007-02-14|language=ru | work = detector.media |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|-
|2008
|Нова хвиля (“Nova hvylya”/”[[New Wave (competition)]]”)
|Host
|International contest for young music performers 
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://tabloid.pravda.com.ua/news/48843a109df1a/ | title = Tina Karol returns to &quot;New Wave&quot;| date=  2008-07-21|language=uk | work = pravda.com.ua |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|-
|2008
|Моя правда (“Moya Pravda”/”My truth”)
|Plays herself 
|TV program
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=Rb2QtUmfo9U | title = &quot;My Truth. Tina Karol&quot; part 1| date=  2010-09-30|language=uk | work = youtube.com |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|-
|2011
|Майданс (“Maidans”/“My dance”)
|Host
|Dance competition show
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://inter.ua/ru/news/premera-na-intere-tina-karol-i-sergey-lazarev-veduschie-tancevalnogo-shou-maydans | title = Premiere on &quot;Inter&quot;! Tina Karol and Sergey Lazarev - presenters of the dance show &quot;Maidans&quot;| date=  2011-03-16|language=ru | work = inter.ua |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2012
|[[Crimea Music Fest]]
|Host
|International music festival
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://glamurchik.tochka.net/ua/206614-tina-karol-shokirovala-naryadom-crimea-music-fest-2012/ |title= Tina Karol shocked with her Crimea Music Fest 2012 outfit |date= 2012-08-29 |language= uk |work= tochka.net |accessdate= 2023-04-26 |archive-date= 2023-04-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230426201847/https://glamurchik.tochka.net/ua/206614-tina-karol-shokirovala-naryadom-crimea-music-fest-2012/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
|Голос. Діти (“[[Holos Dity]]”/”Voice.Kids”)
|Star Coach
|Ukrainian music talent show for children
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://detector.media/intervyu/article/153339/2012-12-20-sudya-golos-ditytyna-karol-k-moym-detyam-rodyteley-ne-puskaem/ | title = &quot;The Voice. Children&quot; judge Tina Karol: &quot;We don't let parents near my children&quot;| date=  2012-12-20|language=ru | work = detector.media |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|-
|2013
|Голос країни (“[[Holos Krainy]]”/”The Voice of the Country”)
|Star Coach
|Music talent show
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://detector.media/kukhnya/article/154117/2013-03-19-kak-tyna-karol-otryvaetsya-na-shou-golos-krainy-3-foto/ | title = How Tina Karol opens up on the show &quot;Voice of the Country - 3&quot;| date=  2013-03-19|language=ru | work = detector.media |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|-
|2015
|Я все еще люблю (“Ya vse esche lublu”/”I still love”)
|Plays herself
|Music performance
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://1plus1.video/tina-karol-ya-vse-eshte-lyublyu-full| title = Tina Karol. I still love| date=  |language=uk | work = 1plus1.ua |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|-
|2015—2016
|Голос. Діти (“[[Holos Dity]]”/”Voice.Kids”)
|Star Coach
|Ukrainian music talent show for children
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://joinfo.com/showbiz/1187643_Golos-Deti-2016-Tina-Karol-opustitsya-koleni.html |title= &quot;Voice. Children&quot; 2016: Tina Karol will kneel before a participant of the show |date= 2016-11-21 |language= ru |work= joinfo.com |accessdate= 2023-04-26 |archive-date= 2023-04-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230426201847/https://joinfo.com/showbiz/1187643_Golos-Deti-2016-Tina-Karol-opustitsya-koleni.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
|2015&amp;nbsp;— 2021
|Голос країни (“[[Holos Krainy]]”/”The Voice of the Country”)
|Star Coach
|Music talent show
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://1plus1.ua/golos-krainy/novyny/tina-karol-na-golosi-kraini-a-sumuvala | title = Tina Karol on &quot;Voice of the Country&quot;: &quot;I missed&quot;| date=  2021-12-23|language=uk | work = 1plus1.ua |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|-
|2015
|Різдвяна історія з Тіною Кароль (“Christmas story with Tina Karol”)
|Plays herself
|TV music film
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://liza.ua/uk/stars/tina-karol-i-zhenya-lebedin-syigrayut-vmeste-v-rozhdestvenskom-muzyikalnom-filme/ | title = Tina Karol and Zhenya Lebedin will star together in a Christmas music movie| date=  2015-12-03|language=uk | work = liza.ua |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|-
|2017—2019
|Танці з зірками (“[[Tantsi z zirkamy]]”/”Dances with the stars”)
|Host
|Ukrainian Dance  competition show
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://1plus1.ua/tanci-z-zirkami/novyny/tina-karol-stancuvala-u-pramomu-efiri-tanciv-z-zirkami-video | title = Tina Karol danced live on &quot;Dancing with the Stars&quot;| date=  2019-08-26|language=uk | work = 1plus1.ua |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 2020, 2022 
|Євробачення. Національний відбір  ([[Vidbir]])
|Member of the jury
|Ukrainian musical selection to the [[Eurovision Song Contest]]
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.ukrinform.ua/rubric-culture/2845896-tina-karol-uvijsla-do-skladu-zuri-nacvidboru-na-evrobacenna.html | title = Tina Karol became a member of the jury of the national selection for Eurovision| date=  2019-12-26|language=uk | work = ukrinform.ua |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|-
|2020
|Ліпсінк батл (&quot;[[Lip Sync Battle]]”)
|Host
|Music parody show
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://sostav.ua/publication/potap-ta-t-na-karol-stanut-veduchimi-shou-z-rkovikh-parod-j-l-ps-nk-batl-na-1-1-87780.html |title= Potap and Tina Karol will become hosts of the star parodies show &quot;Lipsync Battle&quot; on &quot;1+1&quot; |date= 2021-02-16 |language= uk |work= sostav.ua |accessdate= 2023-04-26 |archive-date= 2023-04-30 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230430141154/https://sostav.ua/publication/potap-ta-t-na-karol-stanut-veduchimi-shou-z-rkovikh-parod-j-l-ps-nk-batl-na-1-1-87780.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
|2021
|Міс Україна (“[[Miss Ukraine]]”)
|Member of the jury
|Ukrainian National beauty contest
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://1plus1.ua/novyny/sogodni-na-telekanali-11-pokazut-golovnij-konkurs-krasi-mis-ukraina-2021 | title = Today, the main beauty contest &quot;Miss Ukraine - 2021&quot; will be shown on TV channel 1+1| date=  2021-10-29|language=uk | work = 1plus1.ua |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|-
|2021
|Double Dauys
|Host
|Song screenlife-show in [[Kazakhstan]]
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.ktk.kz/ru/newsfeed/article/2021/11/23/196695/ | title = Tina Karol became the co-host of the Double Dauys online show| date=  2021-11-23|language=ru | work = ktk.kz |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|-
|2022
|Українська пісня року (“Ukrainian Song of the Year”)
|Host
|Ukrainian National music award
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://kp.ua/ua/culture/a643973-vbrannja-tini-karol-na-ukrajinskij-pisni-roku-spivachka-vela-zakhid-u-wona-concept-a-dlja-vistupu-obrala-david-koma | title = Tina Karol changed three revealing outfits at the &quot;Ukrainian Song of the Year&quot; ceremony| date=  2021-11-23|language=uk | work = kp.ua |accessdate=2023-04-26}}&lt;/ref&gt; 
|}

=== චිත්‍රපට සහ මාලා ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;center&quot;
! වර්ෂය
! ශීර්ෂය
! සටහන්
! Role
! යොමු
|-
|2006
|“Танго любви” (&quot;Tango of love&quot;)
|Ukrainian melodramatic TV movie
|Tina
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.kinofilms.ua/ru/movie/245208/castcrew/ | title = Actors of the film Tango of Love (2006) | date= |language=ru | work = kinofilms.ua|accessdate=2023-04-28}}&lt;/ref&gt;
|-
|2006
|”Карнавальная ночь – 2” (“Carnival night – 2”)
|Musical movie
|Tina
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.obozrevatel.com/news/2006/11/2/143030.htm | title = &quot;Karnavalnaya noch-2&quot;: Tina Karol will replace Lyudmila Gurchenko| date= 2006-11-02 |language=ru | work = obozrevatel.com|accessdate=2023-04-28}}&lt;/ref&gt;
|-
|2007
|“Звездные каникулы” (&quot;Star holidays&quot;)
|New Year's musical comedy
|Maria
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://detector.media/kritika/article/8075/2007-01-06-zvezdnye-kanykuly-yly-zvezdoplyaska/ | title = &quot;Star holidays&quot; or &quot;Star dances&quot;| date= 2007-01-06 |language=ru | work = detector.media|accessdate=2023-04-28}}&lt;/ref&gt;
|-
|2007
|”Зірки в Армії” (“Stars in the Army&quot;)
|Musical television movie
|Tina
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=Vt3KCqLt0ak | title = Зірки в армії (Тіна Кароль)| date= 2007-12-16 |language=uk | work = youtube.com|accessdate=2023-04-28}}&lt;/ref&gt;
|-
|2008
|“Смешные песни о главном” (“Funny songs about the main thing”)
|New Year's musical movie with popular songs from film comedies
|Geisha
|&lt;ref&gt;{{Cite news| url = https://lifestyle.segodnya.ua/lifestyle/showbiz/novohodnee-telemenju-2008-hoda-87106.html| title = New Year's 2008 TV menu| date = 2007-12-26| language = ru| work = segodnya.ua| accessdate = 2023-04-28| archive-date = 2023-04-28| archive-url = https://web.archive.org/web/20230428191139/https://lifestyle.segodnya.ua/lifestyle/showbiz/novohodnee-telemenju-2008-hoda-87106.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2009
|”Бригада-М” (”[[G-Force (film)]]”)
|Comedy animation
|Strawberry
|&lt;ref&gt;{{Cite news| url = https://e-motion.tochka.net/ua/46222-brigada-m-tina/| title = Brigade M: Tina Karol, Yuri Gorbunov and DJ Pasha turned into guinea pigs| date = 2009-08-17| language = ru| work = tochka.net| accessdate = 2023-04-28| archive-date = 2023-04-28| archive-url = https://web.archive.org/web/20230428191139/https://e-motion.tochka.net/ua/46222-brigada-m-tina/| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2013
|”1+1 удома” (“1+1 at home”)
|Ukrainian New Year's musical comedy
|Tina
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://ru.kinorium.com/773325/cast/ | title = 1+1 at home. Cast and crew| date= |language=ru | work = kinorium.com|accessdate=2023-04-28}}&lt;/ref&gt;
|-
|2019
|“Бывшие” (“Former”)
|Melodramatic short film
|Anna
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://tsn.ua/glamur/u-merezhi-z-yavivsya-film-z-tinoyu-karol-de-vona-postala-bryunetkoyu-z-korotkim-volossyam-1414251.html | title = A film with Tina Karol appeared in the network, where she became a brunette with short hair| date= 2019-09-20 |language=uk| work = tsn.ua|accessdate=2023-04-28}}&lt;/ref&gt;
|-
|2019
|“Папик” (“The Dad&quot;)
|Melodramatic comedy television series
|Member of the Jury of the show “Sing”
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://ru.kinorium.com/2318715/cast/ | title = Papik. Actors and film crew| date=  |language=ru | work = kinorium.com|accessdate=2023-04-28}}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|“Великі Вуйки 2” (“Great uncles 2&quot;)
|Ukrainian comedy TV series
|Iryna
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://lifestyle.24tv.ua/tina-karol-otrimala-rol-komediynomu-seriali-veliki-ukrayina-novini_n1358927 | title = Tina Karol got a role in the comedy series &quot;Big Uncles 2&quot;| date= 2020-06-11 |language=uk | work = 24tv.ua|accessdate=2023-04-28}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== වාර්තා චිත්‍රපට ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;center&quot;
! වර්ෂය
! ශීර්ෂය
! සටහන්
! යොමු
|-
|2014
|“Сила любви и голоса” (&quot;Power of love and voice&quot;)
|Musical documentary about the life and work of Tina Karol
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=78VB8ATUcnc | title = Tina Karol. Фильм &quot;Сила любви и голоса&quot;| date= 2014-02-15|language=ru | work = youtube.com|accessdate=2023-04-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
|“Я все еще люблю” (&quot;I still love&quot;)
|Musical performance
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=QI2fI2JlRuY | title = TINA KAROL - Музыкальный спектакль &quot;Я все еще люблю&quot;| date= 2015-05-24 |language=ru | work = youtube.com|accessdate=2023-04-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|Семь «Интонаций» Тины Кароль (“Seven Intonations” of Tina Karol)
|Documentary backstage of 7 Tina Karol's solo concerts at the [[Palace &quot;Ukraine&quot;]] in [[Kyiv]]
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=oKbeIram_w0 | title = Семь &quot;Интонаций&quot; Тины Кароль (Документальный фильм)| date= 2017-11-24 |language=ru | work = youtube.com|accessdate=2023-04-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|”Найти своих” (“To find your own”)
|Making of trilogy music film
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=QGOTqslpRBA | title = Tina Karol - Making of трилогии &quot;Найти своих&quot;| date= 2020-09-24 |language=ru | work = youtube.com|accessdate=2023-04-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|“Красиво” (“Beautiful”)
|Live-session
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=txl84bFUEGQ | title = Tina Karol - Красиво (live session 2021)| date= 2021-04-27 |language=ru | work = youtube.com|accessdate=2023-04-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|”Тина Кароль. Atlas Weekend” (“Tina Karol. Atlas Weekend)
|Live concert
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=j1-xQBMPjyM | title = Tina Karol.Atlas Weekend 2021| date= 2021-07-06 |language=ru | work = youtube.com|accessdate=2023-04-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|”Тина Кароль. Atlas Weekend: СОЗДАНИЕ” (“Tina Karol. Atlas Weekend: Creation”)
|Documentary about the creation of a large-scale concert show
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=Lf9fN6GVhtI | title = Tina Karol. Atlas Weekend: СОЗДАНИЕ| date= 2021-07-04 |language=ru | work = youtube.com|accessdate=2023-04-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|“Тина Кароль — Двойной рай” (“Tina Karol — Double paradise”)
|Making of
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=cVrbSp8Bdak | title = Tina Karol - Двойной рай (making of)| date= 2021-12-01 |language=ru | work = youtube.com|accessdate=2023-04-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|2022
|“Красиво. Бегу на свет” (“Beautiful. I'm running to the light&quot;)
|Musical film-concert 
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.youtube.com/watch?v=VnbPf0nofZg | title = Tina Karol - Красиво. Бегу на свет (фильм - концерт)| date= 2022-01-16 |language=ru | work = youtube.com|accessdate=2023-04-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== ප්‍රසංග චාරිකා ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;center&quot;
! වර්ෂය
! ශීර්ෂය
! යොමු
|-
|2007
|&quot;The Pole of Attraction&quot; (the first concert tour)
| &lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://korrespondent.net/showbiz/215569-tina-karol-otpravilas-v-koncertnyj-tur| title = Tina Karol went on a concert tour| date= 2007-11-08 |language=ru | work = korrespondent.net |accessdate=2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|2010
|&quot;9 Lives&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://kp.ua/culture/259187-tyna-karol-hotova-prodat-svoy-9-zhyznei| title = Tina Karol is ready to sell her &quot;9 lives&quot;| date= 2010-12-21 |language=ru | work = kp.ua |accessdate=2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|2013–2014
|&quot;Power of love and voice&quot; and &quot;Power of love and voice - encore&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://concert.ua/uk/event/tina-karol-sila-lyubovi-ta-golosu-2014 | title = Tina Karol &quot;Power of love and voice&quot;| date= 2014-02-27 |language=ru | work = concert.ua |accessdate=2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
|&quot;I still love&quot; (musical performance)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://glamurchik.tochka.net/ua/dossie/241-tina-karol/ |title= Tina Karol |date=  |language= uk |work= tochka.net |accessdate= 2023-04-22 |archive-date= 2023-04-22 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230422083048/https://glamurchik.tochka.net/ua/dossie/241-tina-karol/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|2016 (January)
|New Year's concert tour based on the musical film &quot;A Christmas Story with Tina Karol&quot; with the &quot;Carols&quot; program
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://life.nv.ua/showbiz/ukrainskie-traditsii-tina-karol-pokazala-fotoalbom-so-svoego-rozhdestvenskogo-kontserta-91158.html
| title = Ukrainian traditions. Tina Karol showed a photo album from her Christmas concert| date= 2016-01-14 |language=ru | work = nv.ua |accessdate=2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016 (since January)
|Anniversary tour with the &quot;Selected&quot; program (concerts in Great Britain, Latvia, Belarus, USA).
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://tsn.ua/ru/glamur/effektnaya-tina-karol-v-shikarnom-plate-dala-koncert-v-nyu-yorke-596902.html | title = Spectacular Tina Karol in a chic dress gave a concert in New York | date= 2016-03-16 |language=ru | work = tsn.ua |accessdate=2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017 (January)
|&quot;A Christmas Story with Tina Karol&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://tsn.ua/ru/glamur/v-kanun-rozhdestva-tina-karol-otygrala-anshlagovyy-koncert-v-lvove-s-kolyadkami-i-sobstvennymi-hitami-780464.html | title = On Christmas Eve, Tina Karol played a sold-out concert in Lviv with carols and her own hits | date= 2017-01-06 |language=ru | work = tsn.ua |accessdate=2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017–2018
|&quot;Intonations&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.44.ua/news/1778683/v-ukraine-startoval-masstabnyj-koncertnyj-tur-pevicy-tiny-karol-foto | title = A large-scale concert tour of singer Tina Karol has started in Ukraine| date= 2017-08-31 |language=ru | work = 44.ua |accessdate=2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021–2022
|&quot;Tina Karol. The album &quot;Beautiful&quot; and the greatest hits&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://ck.kontramarka.ua/uk/tina-karol-albom-krasivo-ta-najkrasi-hiti-68325.html | title = Tina Karol. The album Beautiful and the greatest hits| date= 2021-07-17 |language=uk | work = kontramarka.ua |accessdate=2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== රඟහල ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;center&quot;
! වර්ෂය
! ශීර්ෂය
! සටහන්
|-
|2003
| &quot;Equator&quot; (the musical) 
| The main female role: Margaret&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://vesti.ua/kultura/85961-stali-izvestny-tajny-iz-proshlogo-tiny-karol | title = Became known secrets from the past of Tina Karol| date= 2015-01-15 |language=ru | work = vesti.ua |accessdate=2023-04-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|2004
| &quot;Day of Spirits&quot; (the play)
|Role: Marfa-storyteller ([[Kyiv National Academic Molodyy Theatre]]) &lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://detector.media/kultur-multur/article/148816/2011-02-23-top-5-zvezd-ukraynskogo-shou-byznesa-pokoryvshykh-teatr/ | title = TOP 5 stars of Ukrainian show business who conquered the theater | date= 2011-02-23 |language=uk | work = detector.media |accessdate=2023-04-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|2004
| &quot;Assol&quot; (the musical, [[Austria]])
|The main role: Assol&lt;ref&gt;{{Cite news| url = https://e-motion.tochka.net/ua/5525-tina-karol-na/| title = Tina Karol: on the top of a wave!| date = 2006-05-24| language = ru| work = tochka.net| accessdate = 2023-04-21| archive-date = 2023-04-21| archive-url = https://web.archive.org/web/20230421112719/https://e-motion.tochka.net/ua/5525-tina-karol-na/| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2004
|&quot;А Mare's Egg&quot; (the play)
|Role: Karma of the main character (Tina sings solo throughout the performance without musical accompaniment)&lt;ref&gt;{{Cite news |url=  https://showbiz.dialog.ua/240979_1637955060| title = &quot;What a magic egg!&quot; a video with 19-year-old Tina Karol in a tight suit caused a strong reaction| date= 2021-11-27 |language=ru | work = dialog.ua|accessdate=2023-04-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== පොත් ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;center&quot;
! වර්ෂය
! ශීර්ෂය
! යොමු
|-
|2008
|&quot;The Great Adventures of the little cobweb&quot;(children's book)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.yakaboo.ua/ua/veliki-prigodi-pavutinki.html | title = Book &quot;The Great Adventures of the little cobweb&quot;| date= |language=uk | work = yakaboo.ua|accessdate=2023-04-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|&quot;A Christmas Story&quot; (children's book)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://1plus1.ua/rizdvyana-istoriya-z-tinoyu-karol/novyny/tina-karol-stala-pismenniceu | title = Tina Karol became a writer| date= 2016-12-19 |language=uk | work = 1plus1.ua|accessdate=2023-04-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|&quot;One shot&quot; (photo book in collaboration with a photographer Sebran D’Argent)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://jetsetter.ua/event/prezentatsiya-fotoknigi-tina-karol-odnim-kadrom/  | title = Presentation of the photo book &quot;Tina Karol. One shot&quot;| date= 2017-11-16 |language=ru | work = jetsetter.ua|accessdate=2023-04-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== ගෞරව සහ සම්මාන ==

=== සංගීත සහ රූපවාහිනී සම්මාන ===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;center&quot;
! වර්ෂය
! ශීර්ෂය
! සටහන්
! යොමු
|-
|1999
|&quot;Black Sea Games&quot; (music festival “Chornomorski igry”)
|3rd prize
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://kp.ua/culture/581796-festyval-otkryvshyi-tynu-karol-nastui-kamenskykh-y-nadui-dorofeevu-vozvraschaetsia | title = The festival that opened Tina Karol, Nastya Kamensky and Nadya Dorofeeva returns | date= 2017-07-24 |language=ru | work = kp.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2005
|[[New Wave (competition)]] 
|2nd place and a special award from [[Alla Pugacheva]]
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.mediaport.ua/news/ukraine/25651/ukrainka_tina_karol_zanyala_vtoroe_mesto_na_konkurse_novaya_volna-2005 |title= Ukrainian Tina Karol took second place at the contest &quot;New Wave-2005&quot; |date= 2005-08-01 |language= ru |work= mediaport.ua |accessdate= 2023-04-25 |archive-date= 2022-04-25 |archive-url= https://archive.today/20220425182551/https://www.mediaport.ua/news/ukraine/25651/ukrainka_tina_karol_zanyala_vtoroe_mesto_na_konkurse_novaya_volna-2005 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|2006
|[[Eurovision Song Contest 2006]] 
|Representative of Ukraine, 7th place
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://eurovision.ua/1808-tina-karol%CA%B9/
| title = Tina Karol | date= |language=uk | work = eurovision.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2007
|Ukrainian Music Award 
|&quot;Singer of the Year&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news
 |url          = https://ivona.ua/dose/5256604-tina-karol
 |title        = Tina Karol
 |date         = 2009-03-18
 |language     = ru
 |work         = ivona.ua
 |accessdate   = 2023-04-25
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230424195829/https://ivona.ua/dose/5256604-tina-karol
 |archive-date = 2023-04-24
 |url-status   = dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2007-2008
|Ukrainian National television award &quot;Teletriumph&quot; 
|&quot;Best presenter of an entertainment program&quot; (twice)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=  https://www.pravda.com.ua/rus/articles/2007/08/24/4423054/| title = &quot;Tanci z zirkamy&quot; won two awards| date= 2007-08-24 |language=ru | work = pravda.com.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://gazeta.ua/ru/articles/culture-newspaper/_tina-karol-ne-prishla-za-premiej-teletriumf/249953 | title = Tina Karol did not come for the Teletriumph award| date= 2008-09-01 |language=ru | work = gazeta.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2011
|[[Golden Gramophone Award]]  
|Laureate for the song &quot;Ya skazhu da!&quot; (&quot;I'll say yes!&quot;)  
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://detector.media/kultur-multur/article/149710/2011-08-05-kontsert-zolotogo-grammofona-nachalsya-s-pozhara-y-zvezdopada-foto/| title = The concert of the &quot;Golden Gramophone&quot; began with a fire and starfall| date= 2011-08-05 |language=ru | work = detector.media |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|YUNA Music Award 
|&quot;Singer of the Year&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://viva.ua/special/yuna-2014/26484-tseremoniya-yuna-2014-tina-karolj-stala-pevitsey-goda.html| title = Yuna 2014 ceremony: Tina Karol became the Singer of the year!| date= 2014-03-25 |language=ru | work = viva.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|AOF International Film Festival (USA)  
|1st prize in the category &quot;Best Documentary&quot; for the film &quot;Tina Karol. The power of love and voice&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://afisha.life/sila-lyubvi-i-golosa-intervyu-tiny-karol/| title = The power of love and voice: an interview with Tina Karol| date= |language=ru | work = afisha.life|accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
|YUNA Music Award 
|&quot;Singer of the Year&quot;  
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://tsn.ua/glamur/tina-karol-prisvyatila-svoyu-peremogu-na-yuna-2015-pomerlomu-cholovikovi-418094.html| title = Tina Karol dedicated her victory at YUNA-2015 to her deceased husband| date= 2015-03-27 |language=uk | work = tsn.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
|ELLE Style Awards
|“TV Star of the Year”
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://styler.rbc.ua/ukr/zvyozdy/tina-karol-poluchila-prestizhnuyu-modnuyu-1446833352.html| title = Tina Karol got the prestigious fashion award ELLE Style Awards| date= 2015-11-06 |language=uk | work = rbc.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
|M1 Music Awards 
|&quot;Singer of the Year&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://ua.korrespondent.net/showbiz/music/3595660-M1-Music-Awards-oholosheno-spysok-peremozhtsiv-ukrainskoi-muzychnoi-premii| title = M1 Music Awards: the list of winners of the Ukrainian music award has been announced| date= 2015-11-27 |language=uk | work = korrespondent.net |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|M1 Music Awards 
|Winner in the &quot;Golden Gramophone&quot; nomination with the song &quot;Sdatsa ty vzda ospetesh&quot; (“You can always give up”)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://jetsetter.ua/m1-music-awards-2016-pobediteli-prestizhnoj-ukrainskoj-muzykalnoj-premii/| title = M1 Music Awards 2016: winners of the prestigious Ukrainian music award| date= 2016-12-11 |language=ru | work = jetsetter.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|M1 Music Awards 
|
*&quot;Singer of the Year&quot; 
*Statuette for &quot;The best music video&quot; for the song &quot;To wait&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://detector.media/production/article/132750/2017-12-10-m1-music-awards-2017-dvichi-vidznachyv-tinu-karol/ | title = M1 Music Awards 2017 honored Tina Karol twice| date= 2017-12-10 |language=uk | work = detector.media |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|YUNA Music Award 
|&quot;The best Performer of the Year&quot;  
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://korrespondent.net/showbiz/music/3945369-nazvany-pobedytely-YUNA-2018| title = YUNA 2018 Winners Announced| date= 2018-02-27 |language=ru | work = korrespondent.net |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|M1 Music Awards 
|
* &quot;Singer of the Year&quot;
* Special prize &quot;For Contribution to the Development of the National Music Industry&quot; 
* Statuette for “The best fan club”
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=  https://www.rbc.ua/ukr/lite/zvyozdy/m1-music-awards-tina-karol-prokommentirovala-1543710723.html | title = &quot;M1 Music Awards&quot;: Tina Karol commented her special award| date= 2018-11-02 |language=uk | work = rbc.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2019
|SFAAF International Film Festival 
| Winner in the nomination &quot;Best Short Film&quot; with the short film &quot;The former&quot; 
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.unian.net/lite/kino/10693248-tina-karol-poluchila-nagradu-za-rol-v-filme-byvshie.html | title = Tina Karol received an award for her role in the film &quot;Former&quot;| date= 2019-09-20 |language=ru | work = unian.net |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2019
|“Zolotyj like” (“Golden Like”) Award  
| Winner in the nominations: &quot;Style Icon&quot; and &quot;Soundtrack of the Year&quot;  
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://1plus1.ua/novyny/tina-karol-podakuvala-prihilnikam-za-premiu-zolotij-lajk| title = Tina Karol thanked to fans for the Golden Like award| date= 2019-01-28 |language=uk | work = 1plus1.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2019
|M1 Music Awards 
|Winner in the nomination &quot;Golden Gramophone&quot; with the song “Sila vysoty” (&quot;The power of height&quot;)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.unian.net/lite/kino/10775225-stali-izvestny-pobediteli-premii-m1-music-awards-2019.html| title = The winners of the M1 Music Awards-2019 became known| date= 2019-12-01 |language=ru | work = unian.net |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|“Zolota Zhar-ptytsa” National Music Award 
(&quot;Golden Firebird&quot; Music Award) 
|Winner in the &quot;Ballad of the Year&quot; nomination with the song &quot;Free&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.depo.ua/ukr/life/zolota-zhar-ptitsya-2020-spisok-peremozhtsiv-202006011168760 | title = &quot;Golden Firebird-2020&quot;: List of winners| date= 2020-06-01 |language=uk | work = depo.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|Star's Square (Kyiv)
|Ceremonial opening of the “Tina Karol” personal star  
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://tsn.ua/glamur/tina-karol-otrimala-imennu-zirku-v-centri-kiyeva-1629130.html | title = Tina Karol got a personal star in the center of Kyiv| date= 2020-09-19 |language=uk | work = tsn.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|YUNA Music Award 
|Winner in the nominations:
*&quot;For Special Achievement in Music&quot;
*&quot;Best Duet/Collaboration&quot; (&quot;Free&quot;)
*&quot;Best Song for a Movie&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://life.nv.ua/ukr/znamenitosti/tina-karol-vpershe-peremogla-na-premiji-yuna-2021-i-zrobila-podvig-na-chest-cogo-video-50159568.html | title = Three awards. Tina Karol became the laureate of the Yuna National Award for the first time in eight years| date= 2021-05-13 |language=uk | work = nv.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|[[Focus (Ukrainian magazine)]]. Rating “100 Most influential women of Ukraine”  
|65th place
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://focus.ua/uk/ratings/486307-100-samyh-vliyatelnyh-zhenshchin-ukrainy-po-versii-zhurnala-fokus-2021/list/2948/tina-karol
| title = #65 Tina Karol in the rating &quot;100 most influential women of Ukraine according to the version of the magazine &quot;Focus&quot; 2021&quot;| date= |language=uk | work = focus.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2022
|&quot;Ukrainian Song of the Year” (National music awards)
|&quot;Legend of Ukrainian Song&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.unian.ua/lite/stars/u-den-yednosti-ukrajinciv-ob-yednala-muzikoyu-nacionalna-muzichna-premiya-ukrajinska-pisnya-roku-11708668.html | title = On Unity Day, Ukrainians were united by music at the National Music Award &quot;Ukrainian Song of the Year&quot;| date= 2022-02-18 |language=uk | work = unian.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== රාජ්‍ය හා පල්ලියේ ගෞරව ===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;center&quot;
! වර්ෂය
! ශීර්ෂය
! සටහන්
! යොමු
|-
|2006
|{{ill|Medal &quot;For Work and Success&quot;|uk|Медаль «За працю і звитягу»|ru|Медаль «За труд и доблесть»|pl|Medal „Za pracę i zwycięstwo”}}
|“For many years of conscientious work and exemplary performance of duties”
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://podrobnosti.ua/2280217-tine-karol-34-istorija-uspeha-samoj-stilnoj-i-talantlivoj.html| title = Tina Karol-34: the success story of a talented artist| date= 2019-01-25 |language=ru | work = podrobnosti.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2007
|International Order of St. Stanislaus 
|&quot;For establishing the international authority of Ukraine and significant contribution to the development of culture and art of Ukraine&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news
 |url          = http://ioss.org.ua/orden/persons/info/604/
 |title        = Tina Karol
 |date         = 
 |language     = uk
 |work         = ioss.org.ua
 |accessdate   = 2023-04-25
 |archive-date = 2023-04-25
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230425090033/http://ioss.org.ua/orden/persons/info/604/
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;
|-
|2009
|[[Merited Artist of Ukraine]]
|On the occasion of the Day of Unity of Ukraine ([[Unification Act]])
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url= https://glavred.info/stars/210798-tina-karol-stala-zasluzhennoy-artistkoy.html|title= Tina Karol became an honored artist|date= 2009-01-23|language= ru|work= glavred.info|accessdate= 2023-04-25|archive-date= 2023-04-25|archive-url= https://web.archive.org/web/20230425090033/https://glavred.info/stars/210798-tina-karol-stala-zasluzhennoy-artistkoy.html|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|[[People's Artist of Ukraine]]
|The official ceremony took place in the [[National Museum Taras Shevchenko]] in [[Kyiv]]
|&lt;ref&gt;{{Cite news | url = https://lifestyle.segodnya.ua/ua/lifestyle/showbiz/tina-karol-stala-narodnoy-artistkoy-chto-daet-status-i-kto-budet-sleduyushchim-790880.html | title = Tina Karol became a people's artist: what gives status and who will be next | date = 2017-01-23 | language = uk | work = segodnya.ua | accessdate = 2023-04-25 | archive-date = 2023-04-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230425090034/https://lifestyle.segodnya.ua/ua/lifestyle/showbiz/tina-karol-stala-narodnoy-artistkoy-chto-daet-status-i-kto-budet-sleduyushchim-790880.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|[[Order of Princess Olga]], 3rd class
|On the occasion of the [[Constitution Day (Ukraine)]]
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.rbc.ua/ukr/lite/zvyozdy/blagodaryu-tsenyu-tina-karol-poluchila-prestizhnuyu-1593330748.html| title = Thank you and appreciate: Tina Karol received a prestigious state award| date= 2020-06-28 |language=uk | work = rbc.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt; 
|-
|}

=== මාධ්‍ය සම්මාන ===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;center&quot;
! වර්ෂය
! ශීර්ෂය
! සටහන්
! යොමු
|-
|2006
|&quot;Edinstvennaya&quot; magazine raiting
|&quot;Woman of the Year —  2005&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://photoua.com/photo/pevica-tina-karol-stala-zhenshchinoy-goda-2005-ona-stala-laureatom-po-rezultatam-oprosa| title = Singer Tina Karol became &quot;Woman of the Year - 2005&quot;| date=  |language=ru | work = photoua.com |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt; 
|-
|2008
|&quot;VIVA!&quot; magazine “The most beautiful people” award 
|&quot;The most beautiful Woman of Ukraine&quot; 
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://viva.ua/viva-most-beautiful/15437-samaya-krasivaya-2008-tina-karolj.html| title = The most beautiful Woman – 2008 is Tina Karol| date= 2012-11-05 |language=ru | work = viva.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt; 
|-
|2008
|&quot;Women's Magazine&quot; raiting
|&quot;The most charming Woman of Ukraine&quot;

|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://fakty.ua/ru/27054-samaya-obayatelnaya-ukrainka-tina-karol-odin-izvestnyj-fotograf-mne-skazal-ty-ne-krasivaya-ty---vkusnaya| title = The most charming Ukrainian Tina Karol: &quot;One famous photographer told me: &quot;You are not beautiful, you are delicious!»| date= 2008-04-01 |language=ru | work = fakty.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2009
|[[Miss Ukraine Universe]] 
|&quot;The most beautiful Singer of Ukraine — 2008&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://glavred.info/stars/211544-tinu-karol-nazvali-samoy-krasivoy-pevicey.html |title= Tina Karol was named &quot;The most beautiful singer&quot; |date= 2009-02-21 |language= ru |work= glavred.info |accessdate= 2023-04-25 |archive-date= 2022-04-08 |archive-url= https://archive.today/20220408022219/https://glavred.info/stars/211544-tinu-karol-nazvali-samoy-krasivoy-pevicey.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|2013
|[[Google]] and [[Yandex]] raitings in [[Ukraine]] 
|&quot;The most popular Woman of Ukraine&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://kp.ua/culture/429504-tyna-karol-pryznana-samym-populiarnym-chelovekom-strany| title = Tina Karol is recognized as the most popular person in the country| date= 2013-12-17 |language=ru | work = kp.ua |accessdate=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url= https://ivona.ua/shou-biz/novosti/5336810-tina-karol-stala-samoj-populjarnoj-zhenshhinoj-ukrainy|title= Tina Karol became the most popular woman in Ukraine|date= 2013-12-11|language= ru|work= ivona.ua|accessdate= 2023-04-25|archive-url= https://web.archive.org/web/20230425094454/https://ivona.ua/shou-biz/novosti/5336810-tina-karol-stala-samoj-populjarnoj-zhenshhinoj-ukrainy|archive-date= 2023-04-25|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|&quot;VIVA!&quot; magazine “The most beautiful people” award 
|&quot;The most beautiful Woman of Ukraine&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url= https://lifestyle.segodnya.ua/lifestyle/showbiz/viva-samye-krasivye-tina-karol-v-tretiy-raz-oderzhala-pobedu-a-dzhamala-svoyu-nagradu-posvyatila-zhenihu-996281.html|title= &quot;Viva! The most beautiful&quot;: Tina Karol won the third time, and Jamala dedicated her award to her fiancé|date= 2017-03-20|language= ru|work= segodnya.ua|accessdate= 2023-04-25|archive-date= 2021-03-07|archive-url= https://web.archive.org/web/20210307103316/https://lifestyle.segodnya.ua/lifestyle/showbiz/viva-samye-krasivye-tina-karol-v-tretiy-raz-oderzhala-pobedu-a-dzhamala-svoyu-nagradu-posvyatila-zhenihu-996281.html|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== මේවාද බලන්න ==
*[[Ukraine in the Eurovision Song Contest 2006]]

==සටහන්==
{{notelist}}

== යොමු කිරීම් ==
{{reflist}}

==බාහිර සැබදි==
*{{Commons category-inline}}
*{{official website|http://tinakarol.com}} {{in lang|uk}}
*[https://fund.tinakarol.com/en/ Tina Karol Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240423212247/https://fund.tinakarol.com/en/ |date=2024-04-23 }} 
{{s-start}}
{{succession box
 |before = [[GreenJolly]]&lt;br&gt;with ''&quot;[[Razom nas bahato, nas ne podolaty|Razom nas bahato]]&quot;''
 |title = [[Ukraine in the Eurovision Song Contest]]
 |years = 2006
 |after = [[Verka Serduchka]]&lt;br&gt;with ''&quot;[[Dancing Lasha Tumbai]]&quot;''
}}
{{succession box
 |before = [[Natalia Mohylevska]]
 |with = [[Savik Shuster]] 2007
 |with2 = [[Volodymyr Zelensky]] 2008
 |title = Most beautiful by [http://www.viva.ua VIVA!]
 |years = 2007-2008
 |after = [[Nastya Kamenskih]]
}}
{{s-break}}
{{s-vac|suspended|last=[[Ani Lorak]] (2012)}}
{{s-ttl
|with=[[Dmytro Komarov (journalist)|Dmytro Komarov]]
|title=Most beautiful by [http://www.viva.ua VIVA!]
|years=2017 ('''3rd title''')
}}
{{s-aft|after= [[Olya Polyakova]]}}
{{s-end}}{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Karol, Tina}}
[[Category:1985 births]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[Category:People from Yagodninsky District]]
[[Category:21st-century Ukrainian women singers]]
[[Category:Jewish women singers]]
[[Category:Ukrainian pop singers]]
[[Category:Ukrainian women pop singers]]
[[Category:Recipients of the title of Merited Artist of Ukraine]]
[[Category:Ukrainian sopranos]]
[[Category:English-language singers from Ukraine]]
[[Category:Jewish Ukrainian musicians]]
[[Category:R. Glier Kyiv Institute of Music alumni]]
[[Category:Founders of charities]]
[[Category:Eurovision Song Contest entrants]]</text>
      <sha1>eclzw2nm0ntjn894hk866dctob8b6iv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රෝහණ බැද්දගේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181143</id>
    <revision>
      <id>803597</id>
      <parentid>786417</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T08:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34450" sha1="qg2gcvsiksgjvvpnicaycnejnc1nby1" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name = රෝහණ බැද්දගේ
| image = 
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| native_name = Rohana Beddage
| birth_date = {{Birth date and age|1935|10|27|mf=yes}}
| birth_place = [[හොරණ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| resting_place = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| nationality = ශ්‍රී ලාංකික
| other_names = 
| education = තක්ෂිලා විද්‍යාලය
| occupation = ගායකයා, නළුවා, ගී පද රචක, නර්තනකරු
| years_active = 1954–වර්තමානය
| party = 
| spouse = පද්මතිලකා (m. 1967)&lt;ref name= robedda&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=&quot;අනිත් ප්‍රේමවන්තයෝ වගේ අතන මෙතන රස්තියාදු වෙන්න මට ඕන වුණේ නැහැ, ඒ නිසා විවාහ වුණා..&quot; - රෝහණ බැද්දගේ |url=https://gossip.hirufm.lk/33452/2019/05/rohana-baddage.html |access-date=2022-08-17 |website=hirufm.lk}}&lt;/ref&gt;
| children = 2
| awards = [[කලා සූරී]], ජනාභිමාණි
| website = 
| signature = 
| footnotes = 
}}

'''රෝහණ බැද්දගේ''' (  උපත 1935 ඔක්තෝබර් 27) යනු [[සිංහල සිනමාව|ශ්‍රී ලාංකිය  සිනමාවේ]], වේදිකා නාට්‍යවල සහ රූපවාහිනියේ ගායකයෙකු සහ නළුවෙකි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2023-11-11 |title=Rohana Beddage: රෝහණ බැද්දගේ |url=https://films.lk/ArtistDetails.php?id=279&amp;lang=si |access-date=2022-08-17 |website=films.lk}}&lt;/ref&gt; ඔහු සංගීතඥයෙක්, නර්තන ශිල්පියෙක්, ගුරුවරයෙක්, ගීත රචකයෙක්, කථිකාචාර්යවරයෙක්, නාට්‍ය අධ්‍යක්ෂවරයෙක්, නර්තන ශිල්පියෙක් සහ කතුවරයෙක් ද වේ. &lt;ref name=&quot;robed&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2023-11-11 |title=රෝහණ බැද්දගේ ගම්මානෙන් සිදාදියට: නිර්ව්‍යාජ ගැමියෙකුට පිදෙන හරසර ප්‍රණාම |url=http://archives.dinamina.lk/2010/01/01/_art.asp?fn=f1001015 |access-date=2022-08-17 |website=Dinamina}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2023-11-11 |title=ආර්ය සිංහල ඇඳුම ඇන්දහම සමහරු මාව දකින්නේ මොකුත් නොදන්න ගොඩේ බයියෙක් විදියට – රෝහණ බැද්දගේ |url=https://naifm.lk/rohana_beddage/ |access-date=2022-08-17 |website=naifm.lk}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2023-11-11 |title=Rohana Beddage |url=https://www.discogs.com/artist/4985889-Rohana-Beddage |access-date=2022-08-17 |website=discogs.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2023-11-11 |title=Former Chairman: Rohana Beddage |url=http://www.artscouncil.lk/rohana-beddage/ |access-date=2022-08-17 |website=artscouncil.lk}}&lt;/ref&gt;

2020 පෙබරවාරි මාසයේදී, බැද්දගේ මාලදිවයිනේ ශ්‍රී ලංකා තානාපති ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=රෝහණ බැද්දගේ මාලදිවයින් තානාපති කරන්න අනුමැතිය |url=https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=131709 |access-date=2022-08-17 |website=adaderana.lk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=මාලදිවයිනේ ශ්‍රී ලංකා මහ කොමසාරිස් ලෙස රෝහණ බැද්දගේ පත් කිරීමට කළ යෝජනාවට අනුමැතිය|url=https://www.newsfirst.lk/sinhala/2020/02/28/මාලදිවයිනේ-ශ්%e2%80%8dරී-ලංකා-මහ-2/ |access-date=2022-08-17 |website=newsfirst.lk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=Rohana Beddage approved as new SL Ambassador to Maldives |url=https://english.siyathanews.lk/archives/32332 |access-date=2022-08-17 |website=siyathanews.lk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=High Posts Committee Approves Beddage as ambassador to Maldives |url=https://www.dailymirror.lk/print/front_page/High-Posts-Committee-Approves-Beddage-as-ambassador-to--Maldives/238-184032 |access-date=2022-08-17 |website=dailymirror.lk}}&lt;/ref&gt; 2021 ජූලි මාසයේදී ඔහු සිය ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=High Commissioner of Sri Lanka pays farewell visit to Maldives Minister of Foreign Affairs |url=https://timesofaddu.com/2021/07/15/high-commissioner-of-sri-lanka-pays-farewell-visit-to-maldives-minister-of-foreign-affairs/ |access-date=2022-08-17 |website=timesofaddu.com}}&lt;/ref&gt; 2020 දී ඔහු ශ්‍රී ලංකා කලා මණ්ඩලයේ සභාපති ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=Rohana Beddage heads Arts Council |url=https://www.pressreader.com/sri-lanka/daily-mirror-sri-lanka/20200203/282797833360223 |access-date=2022-08-17 |website=dailymirror.lk}}&lt;/ref&gt;

==මුල් අවධිය==
ඔහු 1935 ඔක්තෝබර් 27 වන දින හොරණ, මහඋඩුවේ බැද්දගේ රෝහණ ලෙස උපත ලැබීය. සහෝදර සහෝදරියන් පස් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ සිව්වන දරුවා ලෙස උපත ලැබීය. ඔහුගේ පියා බැද්දගේ නොමිස් සිංහෝ ගොවියෙකි. ඔහුගේ මව මීවලපලානේ හපුඅච්චිගේ එලිසහාමි ගෘහණියක් වූවාය.&lt;ref name= robehagge&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=මගෙ රත්තරං හෙලේනා සුකෝමළයි රොහණ බැද්දගේ |url=https://www.lankadeepa.lk/sunday/rasawitha/මගෙ-රත්තරං-හෙලේනා--සුකෝමළයි-රොහණ-බැද්දගේ/57-560524 |access-date=2022-08-17 |website=lankadeepa.lk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= rohana&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=ඒ කාලෙ අපි අපිටම ගුරුවරු වුණා: රෝහණ බැද්දගේ|url=http://archives.dinamina.lk/2014/02/13/_art.asp?fn=f1402135&amp;p=1 |access-date=2022-08-17 |website=Dinamina}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name= robehagge /&gt; &lt;ref name= beddage&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=මගෙ රත්තරං හෙලේනා සුකෝමළයි රොහණ බැද්දගේ |url=https://www.lankadeepa.lk/Rasawitha/මග-රතතර-හලන-සකමළය-රහණ-බදදග/57-560524 |access-date=2022-08-17 |website=Lankadeepa}}&lt;/ref&gt;  ඔහුට වැඩිමහල් සහෝදරියන් දෙදෙනෙක් සිටී - සුබලින්, මැගිලින් සහ එක් වැඩිමහල් සහෝදරයෙක්, දාවිත්, එක් බාල සහෝදරයෙක්.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=ගීතයටත් ප්‍රමිතියක් ඕනෑ: වරදත්ත අරවින්ද  |url=https://www.sarasaviya.lk/interviews/2018/11/06/553/ගීත%C2%ADය%C2%ADටත්-ප්%E2%80%8Dරමිතියක්-ඕනෑ |access-date=2022-08-17 |website=sarasaviya.lk}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ පියා ඔහුට වයස අවුරුදු 7 දී මිය ගියේය. අරවින්දගේ පුත් වරදත්ත ද ගායකයෙකි, ඔහු ජනප්‍රිය ගීතයක් වන ''මට අරධනාවක් කලාදෝ'' ගායනා කළේය. 

ඔහු ගමේ පාසලෙන් අධ්‍යාපනය ආරම්භ කළ උඩුව ප්‍රාථමික පාසලෙන් සහ පසුව 1948 දී [[තක්‍ෂිලා මධ්‍ය විද්‍යාලය, හොරණ|හොරණ තක්ෂිලා මධ්‍යම විද්‍යාලය]]ට ඇතුළත් වී ඉංග්‍රීසි මාධ්‍යයෙන් අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කළේය.  ඔහු තක්ෂිලාවේ පූර්ව ජ්‍යෙෂ්ඨ වසරේ සිටියදී, සුබන්චි ලාල් වෙතින් නර්තනය හැදෑරීය. 1954 දී ඔහු එස්.එස්.සී. විභාගය සමත් විය.

==Music career==
During school life, Beddage was interested in music, where he started to play violin, flute and tabla, without any guidance.&lt;ref name= robehagge /&gt; In 1983, he won the first place in the All-Ceylon school singing and dancing competition held by UNESCO for his song ''Malsarā Bælma Heḷā'', compiled by himself with the melodies from hand tambourine, shanthi karma, and kavi Nadagam.&lt;ref name= robed /&gt; Meanwhile, he learned music from Sumitra Nerangama.&lt;ref name= beddage /&gt; In the meantime in 1956, Beddage met Prof. [[Ediriweera Sarachchandra]] and asked to join as a flutist for his stage drama ''Maname''.&lt;ref name= robedda /&gt; He accepted the offer and became the first flutist of ''Maname''.&lt;ref name= rohana /&gt;

Later, he entered Heywood Institute of Art (currently known as [[University of the Visual and Performing Arts]]).&lt;ref name= robedda /&gt; Even though he needed to study dancing at Heywood, he later moved to study music under the guidance of Lionel Edirisinghe and S.B. Kapukotuwa.&lt;ref name= rohana /&gt; Thus, Beddage learned violin from Gunasena master and music from Lionel Edirisinghe.&lt;ref name= robehagge /&gt; After completing his Haywood life, he joined Horana Kulupana College as a dance teacher on 3 March 1959. In the school, he compiled the performance called ''Vichitra Ranga'' where &quot;The net pulling&quot; act won the first place from a competition organized by UNESCO.&lt;ref name= beddage /&gt;

Meanwhile, Beddage made songs on [[Radio Ceylon]], they did not get popular.&lt;ref name= robehagge /&gt; After the career in Kulupana College, he entered his own school Taxila College as the dancing teacher with the help of [[W. B. Makuloluwa]], who was appointed as Director of the Ministry of Education.&lt;ref name= rohana /&gt; In the school, he produced two stage plays: ''Alakalanchiya'', ''Gal Væhi''.&lt;ref name= beddage /&gt; For his third stage play, he compiled a folk song ''Mage Raththaran Helena''.&lt;ref name= robehagge /&gt; In 1972, Beddage entered Giragama Music Teachers College as a member of the first batch. His apprentice Sarath Kulanga is a renowned dramatist.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=සිරිමාන්න මහත්තයාගෙන් කියැවෙන්නේ රජයේ සේවකයන්ගේ කාර්යභාරයයි: ප්‍රකට නාට්‍යවේදී, රංගන ශිල්පී, සංගීතවේදී සරත් කුලාංග |url=https://www.sarasaviya.lk/interviews/2023/10/19/25922/සිරිමාන්න-මහත්තයාගෙන්-කියැවෙන්නේ-රජයේ-සේවකයන්ගේ-කාර්යභාරයයි |access-date=2022-08-17 |website=sarasaviya.lk}}&lt;/ref&gt; However, after the drama started, Beddage got transferred to another school. Then he joined with Makuloluwa's drama troupe.&lt;ref name= robedda /&gt; During this period, Beddage sang the folk song he made for the stage drama during a break. There the part 'Kawuda?' was sung by [[T. M. Jayaratne]]. However, in 1974, he recorded the song on Radio Ceylon, which later became his first solo hit.&lt;ref name= beddro&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=කැසට් මුදලාලි ලා මාව රවට්ටලා මගේ කට හඬට නව රිද්ම සංගීතය දැම්මා :: රෝහණ බැද්දගේ සමග |url=http://kathandara.blogspot.com/2011/06/interview-with-rohana-beddage.html |access-date=2022-08-17 |website=kathandara.com}}&lt;/ref&gt; The song was first featured in the program &quot;Sandella&quot; made by [[Lucien Bulathsinhala]] and C. D. S. Kulathilaka and Sena Gunasekara's program &quot;Paryeshana Gee&quot;.&lt;ref name= beddage /&gt; From 1953 to 1985, he worked as a dance and music teacher. From 1986 to 1989, he worked as a lecturer at the Institute of Aesthetic Education affiliated to [[University of Kelaniya]].&lt;ref name= rohana /&gt; He later established the art school &quot;Sandagiri Paya&quot; with music, dancing, drama and video technology courses.&lt;ref name= interview&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=Ingenious thespian |url=http://archives.dailynews.lk/2010/01/13/art01.asp |access-date=2022-08-17 |website=dailynews.lk}}&lt;/ref&gt;

After that, Beddage made several folk-mixed songs such as:&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=සංගීතඥ රෝහණ බැද්දගේ මහතා |url=https://www.e-thaksalawa.moe.gov.lk/content/sinhala/sg10/emusic/sg10_emus_chap8_rohana_baddage/htmls/1.html |access-date=2022-08-17 |website=moe.gov.lk}}&lt;/ref&gt; ''Kandē Landē Gangulællē'', ''Kos Vathu Kandē'', ''Onna Nokivvayi Kiyannepā Hāminē'', ''Kammalē Yakaḍa Thæḷennē'', ''Apa Sēma Ipadī Mærenā Urumē'', ''Rā Bī Veri Vū'', ''Nagē Numbaṭa Dæna'', ''Tin Tin Hanḍadī'', ''Goma Riṭi Gilī Thiruvānā'', ''Hā Yaman Putā Hemin Hemin'', ''Apaṭa Samāvenna Hāmu'', ''Kukku Kū.. Kū'', ''Mē Gammānē Kandu Væṭi Sīmāvē'', ''Rājā ō Mangaliyā'' and ''Sassanda Sasanda''.&lt;ref name= robehagge /&gt;&lt;ref name= beddro /&gt; Apart from that, he made the music and lyrics for [[Edward Jayakody]]'s song ''Gan Wathura Galā Uthurā Yayi'' and Baddage sang two songs composed by Jayakody: ''Nagē Numbaṭa Dæna Gannayi'', and ''Nænda Māma Dennā''. Later in 1982, Beddage joined with fellow singer [[Bandula Wijeweera]] and the duo named as &quot;Mamayi Benai&quot;.&lt;ref name= beddro /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=Folk music is in his blood |url=https://archives1.dailynews.lk/2022/02/08/tc/272010/folk-music-his-blood |access-date=2022-08-17 |website=dailynews.lk}}&lt;/ref&gt; They made several popular hits including: ''Magē Sudu Bǣṇanḍiṭa'',&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=පිරිමි ගායනා කරන සිංහල යුග ගීත 7ක් |url=https://www.lifie.lk/2019/10/28/male-duet-sinhala-songs/ |access-date=2022-08-17 |website=lifie.lk}}&lt;/ref&gt; ''Kaliyuga Kāleka Upanna'', ''Dannā Tharam Pada Kasthiram'' and ''Doḷos Mahak Gathavī Yana Mohothē''.&lt;ref name= robedda /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=දොළොස් මහක් ගතවී යන මොහොතේ - රෝහණ බැද්දගේ, බන්ධුල විජේවීර |url=https://geepadura.blogspot.com/2013/12/dolos-mahak-gathawee-yana-mohothe.html?m=0 |access-date=2022-08-17 |website=geepadura.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=Magē Sudu Bǣṇanḍiṭa |url=https://geearana.blogspot.com/2019/03/blog-post_33.html |access-date=2022-08-17 |website=geearana.com}}&lt;/ref&gt; As a result, the &quot;Mamayi Benai&quot; show was performed in both local and international arena more than five hundred times.&lt;ref name= robed /&gt; After twelve years, the duo performed at the Lionel Wendt theatre at 3.30 pm and 7.00 pm on July 11, 2008.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title='Maamai- Benai' break the silence |url=https://www.sundaytimes.lk/080706/TV/tvtimes008.html |access-date=2022-08-17 |website=sundaytimes.lk}}&lt;/ref&gt;

From 1989 to 1991, Beddage worked as an assistant director of education related to aesthetic education in the Ministry of Education.&lt;ref name= rohana /&gt; In 1996, his song ''Sasanda Sasanda'' was featured on top 20 Los Angeles World Chart Show and was the only Asian song.&lt;ref name= interview /&gt;

As a music director, Beddage composed music for several stage dramas such as: [[Dayananda Gunawardena]]'s ''Jasaya Ha Lenchina'', ''Ananda Javanika'', ''Madhura Javanika'',&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=මාධ්‍යත්‍රයේ තීර්ථ යාත්‍රිකයාගේ ගමන නිමා (නො) වෙයි... |url=https://www.sarasaviya.lk/story/2023/10/19/25917/මාධ්%E2%80%8Dයත්%E2%80%8Dරයේ-තීර්ථ-යාත්%E2%80%8Dරිකයාගේ-ගමන-නිමා-නො-වෙයි |access-date=2022-08-17 |website=sarasaviya.lk}}&lt;/ref&gt; ''Gajaman Puvatha'',&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=සින්දු කිරිල්ලියන්ගේ ඊනියා තරු සිහින |url=https://www.sarasaviya.lk/story/2020/08/27/18508/සින්දු-කිරිල්ලියන්ගේ-ඊනියා-තරු-සිහින |access-date=2022-08-17 |website=sarasaviya.lk}}&lt;/ref&gt; Rohana Dandeniya's ''Rassa Saha Parassa'',&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=ඒ් යකා මට හරිම සුවිශේෂීයි... |url=https://www.deshaya.lk/article/52/හදසර/23402/ඒ්-යකා-මට-හරිම-සුවිශේෂීයි--- |access-date=2022-08-17 |website=deshaya.lk}}&lt;/ref&gt; [[Jayalath Manoratne]]'s ''Thala Mala Pipila'', and Tilak Gunawardena's ''Kontha Nona''. Beddage retired from government teaching service in 1992.&lt;ref name= beddage /&gt; From 2000 to 2007, he worked as an external lecturer on folk music at the University of Fine Arts.&lt;ref name= rohana /&gt; Along with Jananath Warakagoda, and Jitendra Vidyapathi, he sang the song ''Mihikata Heḷa Rū Varuṇā'', a song about elephants.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=සද්ධන්ත කුලේ නෑදෑයෝ... |url=https://archives1.silumina.lk/2021/01/16/රසඳුන/සද්ධන්ත-කුලේ-නෑදෑයෝ |access-date=2022-08-17 |website=silumina.lk}}&lt;/ref&gt;

==Acting career==
His acting credentials started during school days. He produced many stage dramas within the school and later in popular stage. Some of his stage productions are: ''Baḷal Sāstharē'' (1962), ''Alakalanchiya'' (1967),&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=අද මාධ්‍ය ලෝකයේ සියල්ල දත්ලා වැඩිවෙලා |url=https://www.sarasaviya.lk/news/2022/11/24/24293/අද-මාධ්%E2%80%8Dය-ලෝකයේ-සියල්ල-දත්ලා-වැඩිවෙලා|access-date=2022-08-17 |website=sarasaviya.lk}}&lt;/ref&gt; ''Galvæhi'' (1969), and ''Rālahāmi'' (2012). Apart from that, he acted in the stage plays including: Makuloluwa's ''Heḷa Miyæsiya'', ''Depānō'' (1965), Dayānanda Guṇawardhana's ''Gajaman Puvatha'' (1975), ''Madhura Javanikā'' (1978), and Rōhaṇa Dandeniya's ''Rāssa Saha Parāssa'' (2012).&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=Rassa Saha Parassa |url=http://rangahala.lk/rassa_saha_parassa/ |access-date=2022-08-17 |website=rangahala.lk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title='Rassa Parassa' with a new look |url=https://www.sundaytimes.lk/180610/magazine/rassa-parassa-with-a-new-look-296957.html |access-date=2022-08-17 |website=sundaytimes.lk}}&lt;/ref&gt; As a choreographer, Beddage rendered his skills in the stage plays: ''Sakkāya Diṭṭhi'', ''Ambusæmiyō'', ''Jasayā Saha Lenchinā'', ''Gajaman Puvatha'',&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=යුගයක කරළිය මන්මත් කළ මියැසිය… |url=https://divaina.lk/යුගයක-කරළිය-මන්මත්-කළ-මිය/ |access-date=2022-08-17 |website=divaina.lk}}&lt;/ref&gt; ''Madhura Javanikā'', ''Ananda Javanikā'', and ''Mee Pura Wæsiyō''.&lt;ref name= rohana /&gt; In 2011, he produced the stage play ''Ralahamy'',&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=රෝහණ බැද්දගේ සහ 'රාළහාමි' |url=http://rasawindhana.blogspot.com/2013/01/blog-post.html |access-date=2022-08-17 |website=rasawindhana.com}}&lt;/ref&gt; where the premier show was held on 17th June 2011 at 6.30 pm at Lumbini Theatre, Colombo.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=සුභාවිත ගී ගැයූවන් අද අතරමං වෙලා - රෝහණ බැද්දගේ |url=http://rasawindhana.blogspot.com/2013/02/blog-post_3.html |access-date=2022-08-17 |website=rasawindhana.com}}&lt;/ref&gt;

In television, he acted in many television serials such as: ''Paḷingu Mæṇike'', ''Kande Gedara'', ''Ves Taṭṭuva'', ''Niyan Ukussō'', and ''Iraṭa Hanḍana Mal''.&lt;ref name= rohana /&gt;&lt;ref name= robed /&gt; His first television acting came through ''Palingu Menike'' in 1982.&lt;ref name= beddro /&gt; 

In 1997, Beddage made his first cinematic appearance with the film ''Bawa Duka''. In the same year, he reprised his role in the sequel ''Bawa Karma''. In 2019, he had a supporting role in the film ''Sama Kumaru Kathawa''.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=සාම කුමරු 31 එයි |url=https://www.sarasaviya.lk/films-local/2019/05/30/5541/සාම-කුමරු-31-එයි |access-date=2022-08-17 |website=sarasaviya.lk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=අතීතයත් වර්තමානයත් යාකළ සාම කුමරු |url=https://www.sarasaviya.lk/films-local/2019/06/06/5814/අතීතයත්-වර්තමානයත්-යාකළ-සාම-කුමරු |access-date=2022-08-17 |website=sarasaviya.lk}}&lt;/ref&gt; Later he also acted in the drama films: ''Vaishnavee'' and ''Uthuru Sulanga''.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=උතුරු සුළඟ මංගල දර්ශනයදා |url=https://www.sarasaviya.lk/2021/04/29/20361/උතුරු-සුළඟ-මංගල-දර්ශනයදා |access-date=2022-08-17 |website=sarasaviya.lk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=29 වැනිදා සිට උතුරු සුළඟ හමයි |url=https://www.sarasaviya.lk/news/2021/04/22/20272/29-වැනිදා-සිට-උතුරු-සුළඟ-හමයි |access-date=2022-08-17 |website=sarasaviya.lk}}&lt;/ref&gt;

==Author work==
Beddage has written the books: ''Sinhala Sangeetha Sailiya'', ''Andara Væṭiya'', ''Loku Ayaṭa Punchi Kathandara'', ''Alakalanchiya'', ''Gamē Rāḷahāmi'', and ''Gammānē Upan Geetha''.&lt;ref name= beddage /&gt;&lt;ref name= interview /&gt;

==Personal life==
Rohana Beddage is married to his longtime partner, Padmathilaka, who is a music teacher. The couple have one daughter and one son. His daughter Thushara Beddage, is a radio music producer and his son Tharaka Beddage is the owner of the video production company &quot;Wild House&quot;.&lt;ref name= beddage /&gt;

==Television==
===Notable television serials===
{{Div col|colwidth=25em}}
* ''එලිය අරන්''
* ''කන්දේ ගෙදර'' as retired teacher
* ''පළිගු මැණිකේ'' as Gurunnanse &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=සෝමවීර ධම්ම සහ පළිගු මැණිකේ |url=https://mirrorarts.lk/events/1125-paligu-manike |access-date=2022-08-17 |website=sarasaviya.lk}}&lt;/ref&gt;
* ''ඉරට හඩන මල්'' as Appachchi
{{Div col end}}

==Awards and honors==
He won the award for the Best Music Director for the stage plays ''Kontha Nēnā'' (1976), ''Rassa Saha Parāssa'' (1980), ''Ananda Javanikā'' (1986), and ''Andarēlā'' (1995). For his contribution to the field of arts, he was honored with the Best Musician Award in 1986 in Rajya Sangeeth Festival, Kalasuri Award in 2003, and Desha Nethru Award in National Literary Kala Prasadini Festival in 2012.&lt;ref name= rohana /&gt;

On 1 January 2010, the 'Gammanen Sidadiyata' concert was held at the Elphinstone Theater in Colombo at 6.00 pm to celebrate 75  years of singing and acting career.&lt;ref name= robed /&gt; On 18 January 2024, a tribute ceremony titled &quot;Rōhaṇa Bæddagē Perahuru Karaḷiya&quot; was held at Sudarshee Cultural Center in Colombo.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-02-09 |title=රෝහණ බැද්දගේ පෙරහුරු කරළිය අද |url=https://www.sarasaviya.lk/news/2024/01/18/26303/රෝහණ-බැද්දගේ-පෙරහුරු-කරළිය-අද |access-date=2024-01-07 |website=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt; Along with the tribute ceremony, an open-air theater was named after him at Sudarshee Cultural Center in Colombo on 8 February 2024.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-02-09 |title=රෝහණ බැද්දගේ නමින් එළිමහන් වේදිකාවක් |url=https://www.sarasaviya.lk/news/2024/02/01/26346/රෝහණ-බැද්දගේ-නමින්-එළිමහන්-වේදිකාවක් |access-date=2024-01-07 |website=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;

== ගීත ලැයිස්තුව ==
=== සසඳ ඇල්බමය ===
{{Track listing
| headline        = සසඳ ඇල්බමය &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=Sasanda: Rohana Beddage |url=https://tidal.com/browse/album/301539320 |access-date=2022-08-17 |website=tidal.com}}&lt;/ref&gt;
| total_length    = 58:57
| title6          = අලුත ගෙනා මනමාලි
| length6         = 3:39
| title7          = චයියා හෝ
| length7         = 4:52
| title10         = ගොන් වස්සා
| length10        = 5:07
| title13         = ගුම් ගුම්
| length13        = 4:45
| title12         = කලියුග කාලෙට
| length12        = 4:09
| title8          = කන්දේ ලන්දේ
| length8         = 4:09
| title3          = කොස්වතු කන්දේ
| length3         = 3:16
| title9          = මහන්සියට
| length9         = 3:58
| title2          = මල්සරා
| length2         = 3:42
| title5          = මේ ගම්මානේ
| length5         = 4:04
| title4          = පිණි බිඳු
| length4         = 5:03
| title14         = රාජා ඔ මංගලියා
| length14        = 3:23
| title11         = සාගරේ සාගරේ
| length11        = 3:59
| title1          = සසඳ
| length1         = 4:45
}}

===මල්සරා ඇල්බමය===
{{Track listing
| headline        = මල්සරා ඇල්බමය &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=Malsara: Rohana Beddage |url=https://tidal.com/browse/album/237020619 |access-date=2022-08-17 |website=tidal.com}}&lt;/ref&gt;
| total_length    = 
| title1          = කන්දේ ලන්දේ
| note1           = 
| length1         = 
| title2          = මගේ සුදු බෑණන්ඩිට
| note2           = [[බන්දුල විජේවීර]] සමග
| length2         = 
| title3          = සකිය සගව්වට
| note3           = 
| length3         = 
| title4          = කලියුග කාලෙට උපන්න
| note4           = [[බන්දුල විජේවීර]] සමග
| length4         = 
| title5          = මල්සරා බැල්ම හෙලා
| note5           = 
| length5         = 
| title6          = රාජා ඔ මංගලියා
| note6           = 
| length6         = 
| title7          = බොලන් හාමිනේ
| note7           = 
| length7         = 
| title8          = මගේ රත්තරං හෙලේනා
| note8           = [[බන්දුල විජේවීර]] සමග
| length8         = 
| title9          = දන්නතරම් පද කස්තිරම්
| note9           = [[බන්දුල විජේවීර]] සමග
| length9         = 
| title10         = ගල් බොරේ
| note10          = 
| length10        = 
| title11         = දෙපැත්තේ ඉදන්
| note11          = [[බන්දුල විජේවීර]] සමග
| length11        = 
| title12         = මුළු රට හිනැස්සු
| note12          = [[බන්දුල විජේවීර]] සමග
| length12        = 
| title13         = පුල්ලි ගොනා ගෙට පැනලා
| note13          = [[බන්දුල විජේවීර]] සමග
| length13        = 
| title14         = සීයේ සීයේ
| note14          = [[බන්දුල විජේවීර]] සමග
| length14        = 
| title15         = කොස්වතු කන්දේ
| note15          = 
| length15        = 
| title16         = නැන්දා මාමා දෙන්නා
| note16          = 
| length16        = 
}}

==Filmography==
{{Pending films key}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Year !! Film !! Role !! Ref.
|-
| 1997 || ''භව දුක'' || || 
|-
| 1997 || ''භව කර්ම'' || || 
|-
| 2007 || ''උප්පලවණ්ණා'' || Dance teacher || 
|-
| 2018 || ''[[වෛෂ්ණාවී]]'' || Gurunnanse || &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=සිංහල චිත්‍රපට නාමාවලිය: වෛෂ්ණාවී |url=https://www.sarasaviya.lk/films-local/2019/02/06/1530/සිංහල-චිත්%E2%80%8Dරපට-නාමාවලිය |access-date=2022-08-17 |website=sarasaviya.lk}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 || ''සාම කුමරු කතාව'' || || &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=සිංහල චිත්‍රපට නාමාවලිය: සාම කුමරුගේ කතාව |url=https://www.sarasaviya.lk/films-local/2019/09/19/9345/සිංහල-චිත්%E2%80%8Dරපට-නාමාවලිය-සාම-කුමරුගේ-කතාව |access-date=2022-08-17 |website=sarasaviya.lk}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021 || ''උතුරු සුළඟ'' || || &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=මඟ හැරුණු සොඳුරු ආවර්ජනය උතුරු සුළඟ |url=https://www.sarasaviya.lk/films-local/2023/03/16/24917/මඟ-හැරුණු-සොඳුරු-ආවර්ජනය-උතුරු-සුළඟ |access-date=2022-08-17 |website=sarasaviya.lk}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{TableTBA}} || {{pending film|italic=no| ''[[Hulanga Sera Wadi]]'' }} || || 
|-
| {{TableTBA}} || {{pending film|italic=no| ''[[Diriya Doni]]'' }} || || &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=අඳුර ඉරා පෑයූ සඳ: දිරිය දෝණි |url=https://sarasaviya.lk/අඳුර-ඉරා-පෑයූ-සඳ-දිරිය-දෝණ/ |access-date=2022-06-02 |website=sarasaviya.lk}}&lt;/ref&gt;
|}

==References==
{{reflist|30em}}

==External links==
* [https://gossip.hirufm.lk/66606/2021/10/rohana-baddage.html ලංකාවටම ආවේනික වූ නාදරටා ලොවට ගෙන ගිය රෝහණ බැද්දගේ අසනීපයෙන්, ඔබට ඉක්මන් සුවය ලැබේවා..!!!]
* [https://gossip.hirufm.lk/73714/2022/04/rohana-baddage.html දැන් අසූ හතයි.. මම ලෙඩ ඇ⁣⁣⁣ඳේ මරුවා සමග සටන් වැදී සිටිමි.]
* [https://www.saaravita.lk/latest_news/මම-මරය-ළඟටම-ගහන-ආපහ-ආප-කනක-පරවණ-කළ-කර-රහණ-බදදග/100-714480 මම මාරයා ලගටම ගිහින් ආපහු ආපු කෙනෙක්]
* [https://www.lankadeepa.lk/latest_news/එක-වගේ-දෙන්නෙක්---රෝහණ-බැද්දගේ-සමග-භාතිය-හා-සන්තුෂ්/1-504428 එක වගේ දෙන්නෙක් - රෝහණ බැද්දගේ සමග භාතිය හා සන්තුෂ්]
* [https://blog.hirutv.lk/news/3039/මම-නිහඬ-වෙන්නේ-කවුරුත්-මගේ-හඬ-අවදි-නොකරන-නිසා-දැන්-ඔක්කොම-හයිබ්%E2%80%8Dරිඩ්-වෙලා මම නිහඩ වෙන්නේ කවුරුත් මගේ හඩ අවදි නොකරන නිසා]
* [https://www.sarasaviya.lk/features-story/2020/09/17/18988/රැඟුමට-එක්-වූ-ගායන-ප්%E2%80%8Dරතිභා-ප්%E2%80%8Dරභා රැඟුමට එක් වූ ගායන ප්‍රතිභා ප්‍රභා...]
* [https://mirrorarts.lk/chat/1039-rohana-baddage අද ඉන්න පරම්පරාව අවුරුදු සමරන්නේ මාධ්‍ය තුලින්]
* [https://web.archive.org/web/20250123233042/https://sinhala.mawratanews.lk/heart/%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%B8%E0%B7%8F-%E0%B6%B1%E0%B7%90%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B7%80-%E0%B6%B6%E0%B7%91%E0%B6%AB%E0%B7%8F%E0%B6%A7-%E0%B6%B8%E0%B7%9C%E0%B6%B1-%E0%B7%82%E0%B7%9D%E0%B6%AF/ මාමා නැතුව බෑණාට මොන ෂෝද?]
* [https://www.sjp.ac.lk/news/the-aura-of-rural-village-buddhism-and-folk-life-by-rohana-baddage/ The aura of rural village, Buddhism and folk life – By Rohana Baddage]
* [https://ceylontoday.lk/2023/03/11/history-of-melody-part-iii/ History of melody (Part III)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250523020452/https://ceylontoday.lk/2023/03/11/history-of-melody-part-iii/ |date=2025-05-23 }}

{{authority control}}
{{Sinhala Music |state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Beddage, Rohana}}
[[Category:Sri Lankan male film actors]]
[[Category:Sri Lankan male television actors]]
[[Category:1935 births]]
[[Category:Sri Lankan dancers]]
[[Category:Sri Lankan male dancers]]
[[Category:People from Kalutara District]]
[[ප්‍රවර්ගය:20 වන සියවස තුළ ශ්‍රී ලාංකික ගායකයෝ]]
[[Category:Sinhalese singers]]
[[Category:Sri Lankan teachers]]
[[Category:Sri Lankan educators]]
[[Category:Sinhalese people]]

[[ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:සිංහල ගායකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1935 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:Sri Lankan male film actors]]</text>
      <sha1>qg2gcvsiksgjvvpnicaycnejnc1nby1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2020 හපුතලේ ගුවන්යානා අනතුර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182302</id>
    <revision>
      <id>803481</id>
      <parentid>799776</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T19:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9367" sha1="lh1h6b98wczeepyk2dfdn9rbhksbiub" xml:space="preserve">{{Infobox aircraft occurrence
|name             = SCL-857 අනතුර
|occurrence_type  = අනතුර
|image            = SCL-857 (Y-12).jpg
|image_upright       = &lt;!--(insert a ratio - 1 is original thumb size)--&gt;
|alt              = 
|caption          = SCL-857; අනතුරට ලක් වූ ගුවන් යානය, 2017 නිදහස් දින උත්සවයේදි
|date             = {{Start date|2020|01|03|df=y}}
|summary          = 
|site             = තම්බපිල්ලේ ප්‍රදේශය, [[හපුතලේ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|coordinates      = {{Coord|6|45|52.315|N|80|57|6.782|E|type:event|display=inline,title}}&lt;ref name=&quot;sundaytimes&quot;&gt;{{cite news |last1=Kamalendran |first1=Chris |title=SLAF aircraft crash: Magistrate calls for reports from SLAF and Govt. bodies |url=https://www.sundaytimes.lk/200105/news/slaf-aircraft-crash-magistrate-calls-for-reports-from-slaf-and-govt-bodies-386290.html |access-date=20 ජුනි 2025 |work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]] |date=5 January 2020}}&lt;/ref&gt;
|aircraft_type    = [[Harbin Y-12]]
|aircraft_name    = 
|operator         = {{Air force|SL}}
|tail_number      = SCL-857&lt;br/&gt;0021 ([[Manufacturer's serial number|MSN]])&lt;ref name=&quot;asn&quot;&gt;{{cite web |title=Accident Harbin Y-12-II SCL-857, Friday 3 January 2020 |url=https://asn.flightsafety.org/asndb/319265 |website=Aviation Safety Network|access-date=20 ජුනි 2025}}&lt;/ref&gt;
|origin           = [[රත්මලාන ගුවන්තොටුපළ]], [[කොළඹ]], ශ්‍රී ලංකාව
|stopover         = [[වීරවිල ගුවන්තොටුපළ]], [[වීරවිල]], ශ්‍රී ලංකාව&lt;ref name=&quot;sundaytimes&quot; /&gt;
|destination      = රත්මලාන ගුවන්තොටුපළ, කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාව
|passengers       = 
|crew             = 4
|ground_injuries  = 1
|fatalities       = 4
|survivors        = 0
}}

[[File:A CCTV still of the SCL-857 flying low.png|thumb|right|alt=අනතුරට තත්පර කිහිපයකට පෙර, කඳුකරයට ආසන්නව පියාසර කරන ගුවන් යානයේ CCTV ඡායාරූපයක්.|අනතුරට තත්පර කිහිපයකට පෙර, කඳුකරයට ආසන්නව පියාසර කරන ගුවන් යානයේ CCTV ඡායාරූපයක්.]]

2020 ජනවාරි 03 වන දින, වීරවිල සිට කොළඹ බලා පියාසර කරමින් තිබූ [[ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාව|ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාවේ]] [[Harbin Y-12|හාර්බින් Y-12]] ගුවන් යානයක්, නිරීක්ෂණ මෙහෙයුමක් අතරතුර [[හපුතලේ]] අසල කඳුකර ප්‍රදේශයකට කඩා වැටීමෙන් යානයේ සිටි සියලුම කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින් 4 දෙනා මිය ගියේය.

==පසුබිම==
මෙම ගුවන් ගමන නීති විරෝධී කංසා වගාවන් හඳුනා ගැනීම සඳහා ගුවන් හමුදාව විසින් සිදු කරන ලද නිරීක්ෂණ මෙහෙයුමක් විය.&lt;ref name=&quot;sundaytimes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ft.lk&quot;&gt;{{cite news |title=Air Force Y-12 crashes, four killed {{!}} Daily FT |url=https://www.ft.lk/Front-Page/Air-Force-Y-12-crashes-four-killed/44-693016 |access-date=20 ජුනි 2025 |work=ft.lk |date=4 January 2020 |language=English}}&lt;/ref&gt;

===ගුවන් යානය===
1990 දී නිෂ්පාදනය කරන ලද මෙම ගුවන් යානය, SCL-857 ලෙස ලියාපදිංචි කර ඇති තිස් වසරක් පැරණි ද්විත්ව එන්ජින් ටර්බෝප්‍රොප් හාර්බින් Y-12 යානයකි.&lt;ref name=&quot;asn&quot; /&gt; මෙම ගුවන් යානය කටුනායක ගුවන්තොටුපළේ අංක 8 බලඝණය විසින් මෙහෙයවන ලදී.

===කාර්ය මණ්ඩලය===
කාර්ය මණ්ඩලයට ප්‍රධාන නියමු බලඝණ නායක බුද්ධි වීබැද්ද, සහය නියමු ෆ්ලයිට් ලුතිනන් ලංකාපුර කුලතුංග, සැරයන් වසන්ත කුමාර සහ නායක ගුවන් භට නුවන් හෙට්ටිආරච්චි ඇතුළත් විය.&lt;ref name=&quot;adaderana2&quot;&gt;{{cite news |title=Postmortem of SLAF personnel killed in Haputale crash to be conducted today |url=https://adaderana.lk/news.php?nid=60016 |access-date=20 ජුනි 2025 |work=Ada Derana |date=4 January 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MOD&quot;&gt;{{cite web |title=SLAF plane crash : Bandarawela Magistrate's Court orders Government Analyst to submit findings |url=https://www.defence.lk/Article/view_article/814 |publisher=Ministry of Defence |access-date=20 ජුනි 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;news.lk&quot;&gt;{{cite news |title=Court of Inquiry probes aircraft crash |url=https://www.news.lk/news/political-current-affairs/item/29021-court-of-inquiry-probes-aircraft-crash |access-date=20 ජුනි 2025 |work=news.lk |date=5 January 2020 |language=en-gb |archive-date=7 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207063012/https://www.news.lk/news/political-current-affairs/item/29021-court-of-inquiry-probes-aircraft-crash |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==අනතුර==
ගුවන් යානය නියමුවන් දෙදෙනා සමග රත්මලාන ගුවන් තොටුපළෙන් උදෑසන 07:00 ට පිටත් විය. උදෑසන 08:00 ට වීරවිල ගුවන් තොටුපළට පැමිණි අතර පසුව උදෑසන 08:55 ට වීරවිල ගුවන් තොටුපළෙන් තවත් ගුවන් භටයින් දෙදෙනෙකු සමඟ උඩරට කලාපය දෙසට ගමන් කිරීමට පිටත් විය.&lt;ref&gt;{{cite news |title=SLAF aircraft crashes, four airmen killed - Front Page {{!}} Daily Mirror |url=https://www.dailymirror.lk/front_page/SLAF-aircraft-crashes-four-airmen-killed/238-180722 |access-date=20 ජුනි 2025 |work=[[Daily Mirror (Sri Lanka)|Daily Mirror]] |publisher=[[Wijeya Newspapers]] |date=4 January 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

උදෑසන 09:15 ට (04:45 UTC) පමණ ගුවන් යානය හපුතලේ, අයිස්පීල්ල ගම්මානයට කඩා වැටුණි. අනතුර සිදු වූ ස්ථානය වීරවිල සිට කිලෝමීටර් 65 ක් උතුරින් විය. යානයේ ගමන් කළ ගුවන් හමුදා නිලධාරීන් සිව්දෙනාම එම ස්ථානයේදීම මිය ගියහ.&lt;ref name=&quot;news.lk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newsfirst.lk&quot;&gt;{{cite news |title=UPDATE : 4 dead in Haputale Plane crash |url=https://www.newsfirst.lk/2020/01/03/crash-in-haputale |access-date=21 ජුනි 2025 |work=Newsfirst |date=3 January 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204013513/https://www.newsfirst.lk/2020/01/03/crash-in-haputale |archive-date=4 December 2024 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;adaderana&quot;&gt;{{cite news |title=Four air force personnel killed in aircraft crash at Haputale |url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=59999 |access-date=21 ජුනි 2025 |work=අද දෙරණ |date=3 January 2020 |language=en |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721015219/https://www.adaderana.lk/news.php?nid=59999 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; අනතුර හේතුවෙන් අසල නිවසක සිටි පුද්ගලයෙකු තුවාල ලබා ඇත.&lt;ref name=&quot;MOD&quot;/&gt;

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

== අමතර ==
* [[2011 කෆීර් අනතුර]]

==බාහිර සබැඳි==
* {{ASN accident|319265}}
* {{YouTube|fTCUFm_3jP4|title=අනතුර සිදු වූ වහාම අනතුර සිදුවූ ස්ථානය}}
{{Commons cat|SCL-857 (aircraft)}}

[[ප්‍රවර්ගය:හාර්බින් Y-12 සම්බන්ධ අනතුරු සහ සිදුවීම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:2020 වසර තුළ ගුවන් අනතුරු සහ සිදුවීම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාවේ ගුවන් අනතුරු සහ සිදුවීම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ ගුවන් අනතුරු සහ සිදුවීම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:හමුදා ගුවන් යානා සම්බන්ධ අනතුරු සහ සිදුවීම්]]</text>
      <sha1>lh1h6b98wczeepyk2dfdn9rbhksbiub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>හූනා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186788</id>
    <revision>
      <id>803469</id>
      <parentid>786024</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T12:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixed. (grammar)</comment>
      <origin>803469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4580" sha1="o3fyjh622h92dt10yvcan6602w6u4zx" xml:space="preserve">
{{Automatic taxobox
| name = Gecko
| fossil_range = {{Fossil range|100|0|earliest=113}}[[Cenomanian]] – [[Holocene|present]]&lt;br /&gt;Stem-groups present since [[Aptian]]-[[Albian]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Villa |first1=Andrea |last2=Wings |first2=Oliver |last3=Rabi |first3=Márton |date=2022 |editor-last=Angielczyk |editor-first=Kenneth |title=A new gecko (Squamata, Gekkota) from the Eocene of Geiseltal (Germany) implies long-term persistence of European Sphaerodactylidae |url=https://ddd.uab.cat/pub/artpub/2022/259562/pappal_a2022v8n3ae1434.pdf |journal=Papers in Palaeontology |language=en |volume=8 |issue=3 |doi=10.1002/spp2.1434 |bibcode=2022PPal....8E1434V |s2cid=249358350 |issn=2056-2799}}&lt;/ref&gt;
| image = Phelsuma l. laticauda.jpg
| image_caption = [[Gold dust day gecko]]
| taxon = Gekkota
| authority = [[Georges Cuvier|Cuvier]], 1817
| subdivision_ranks = Subgroups
| subdivision = *'''[[Pygopodoidea]]'''
**[[Carphodactylidae]]
**[[Diplodactylidae]]
**[[Pygopodidae]]
*'''Gekkonoidea'''
**[[Eublepharidae]]
**[[Gekkonidae]]
**[[Phyllodactylidae]]
**[[Sphaerodactylidae]]
}}

'''හූනා''' යනු  [[ඇන්ටාක්ටිකාව]] හැරැ සෑම මහාද්වීපයක මැ දක්නට ලැබෙන පුළුල් ව්‍යාප්තියක්  ඇති, බොහෝ දුරට මස් බුදින කුඩා සත් වගෙකි. ඔවුහු සිරුරු පමණින් {{Convert|1.6|to|67|cm|in|1|abbr=off|lk=on}}  පරාසයක වෙති.

== නිරුක්තිය ==
15 වෙනි සියවසෙහි ලියැවුණු රුවන්මලෙහි ‘සූනු’ යන යෙදුමට සමාන පදයක් ලෙස ‘{{wikt-lang|si|ගෙගෝ}}’ යන යෙදුම  දැක්වෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web |author=පරාක්‍රමබාහු රජ |orig-year=15 වෙනි සියවස |title=රුවන්මල |url=https://tipitaka.lk/library/1056|access-date=14 January 2026 |publisher=tipitaka.lk}}&lt;/ref&gt; සුමංගල ශබ්ද කෝෂයට අනුව ‘ගෙගෝ’ යනු ‘ගෘහගොධිකා’ නැතහොත් ‘හුනා’ වෙයි. &lt;ref&gt;{{cite web |author=වැලිවිටියේ සෝරත හිමි |date=1952 |title=ශ්‍රී සුමංගල සිංහල ශබ්දකෝෂය 1 අ-න |url=https://tipitaka.lk/library/875|access-date=14 January 2026 |publisher=tipitaka.lk}}&lt;/ref&gt; එනම් ''ගෙහි (ගෘහයෙහි) වසන ගෝ (ගොධ), ගෙ + ගෝ, '''ගෙගෝ'''''  වෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web |author=අරීසෙන් අහුබුදු|date=1994 |title=ඉර හඳ නැඟි රට |url=https://ia601804.us.archive.org/29/items/ira-hada-nengi-rata/IraHadaNengiRata_text.pdf|access-date=14 January 2026 |publisher=archive.org}}&lt;/ref&gt; මෙහි ‘{{wikt-lang|si|ගෝ}}’ යනු ‘කබරගොයා’, ‘තලගොයා’ ඈ යෙදුම්වලැ ලැබෙන ‘ගොයා’ යන්නෙහි නාම ප්‍රකෘතිය යි. ‘ගෙගෝ’ යන්නෙහි පෙර විබත ‘ගෙගොයා’ (''බහු වචනය:'' ‘ගෙගොයි’) විය හැකියි.{{Citation needed|date=January 2026}}

==විශේෂ==
* [[කිඹුල් හූනා]]
* [[හුඹස් හූනා]]
* [[චතුරංගුලි හූනා]]

== අමතර අවධානයට ==
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ උරගයින් ලැයිස්තුව]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==
{{Commons category|Gekkonidae}}
{{Wikispecies}}
{{wiktionary|gecko}}
* {{cite web
  |url=http://www.theinformationarchives.com/Gecko/ 
  |title=Gecko gallery and information
  |trans-title=සේයාරු සහ තොරතුරු
  }}
* {{cite web
  |url=https://www.flickr.com/photos/thirtypounces/54014101/ 
  |title=Gecko anatomy picture
  |trans-title=ශරීර ව්‍යුහ සේයාරු
  }}

{{Squamata families}}
{{Taxonbar|from1=Q16546828|from2=Q1008888}}

[[Category:Geckos| ]]
[[Category:Lizards of Asia]]
[[Category:Articles containing video clips]]
[[Category:Extant Cenomanian first appearances]]
[[Category:Vertebrate suborders]]
[[ප්‍රවර්ගය:වීඩියෝ ක්ලිප ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්‍රවර්ගය:සත්වයෝ]]</text>
      <sha1>o3fyjh622h92dt10yvcan6602w6u4zx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුරුන්දි රජ මහා විහාරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186854</id>
    <revision>
      <id>803497</id>
      <parentid>802823</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T22:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="353643" sha1="q3ezalbvtrl6vc209eakrx8864kpf58" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = මුලතිව් කුරුන්දි රජ මහා විහාරය&lt;br&gt; (කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය) 
 |alternate_name = කුරුන්දි පබ්බතාරාමය
 |image = [[File:Kurundi Stupa 1.jpg|thumb|කුරුන්දි ස්ථූපය]]
 |image_size = 275px
 |alt = 
 |caption =  
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත 
 |relief=yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|9|06|58.9|N|80|45|44.2|E|display=inline,title}}
|map_dot_label = කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |location = [[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = තන්නිමුරුප්පු 
 |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය 
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = අක්කර 420 ක් පමණ
 |height = 
 |builder = [[ඛල්ලාඨනාග රජ|ඛල්ලාඨනාග මහ රජ]]
 |material = කබොක් පාෂාණය
 |built = ක්‍රි.පූ.109-104&lt;br&gt;(ක්‍රි.පූ.2 වන සියවස)
 |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස
 |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා
 |cultures = සිංහල බෞද්ධ 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දෙවනි ලංකාගමනයේ දී වැඩම කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදගතව සැලකේ.&lt;br&gt; ●කුරුන්දි අට්ඨකථා රචනා කළ ස්ථානය ලෙස සැලකේ.
 |excavations = 
 |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්&lt;br&gt;(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)&lt;br&gt; [[එච්. සී. පී. බෙල්]]&lt;br&gt;[[ජෝන් ස්ටිල්]]&lt;br&gt;[[හෙන්රි පාකර්]]&lt;br&gt;[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]]
 |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] 
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]]
 |public_access = හැක
 |website={{URL|https://kurundi.lk}}
 |notes = විහාරාධිපති ගල්ගමුවේ සාන්තබෝධි ස්ථවිර
| designation1          = APMSL
| designation1_offname  = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]&lt;br&gt;කුරුන්දි බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය 
| designation1_date     = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය)

| designation1_number   = Gazette No 7981
| designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම 
| designation1_type  = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ
| designation1_free1name = 
| designation1_free1value = 
| designation1_free2name = 
| designation1_free2value =
| designation2         = ARSL
| designation2_offname  = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]&lt;br&gt;කුරුන්දි බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය 
| designation2_date     = 1933.05.12(පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය)

| designation2_number   = Gazette No 7981
| designation2_criteria = බෞද්ධ ආරාම 
| designation2_type  = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ
| designation2_free1name = 
| designation2_free1value = 
| designation2_free2name = 
| designation2_free2value =
}}

'''කුරුන්දි රජ මහා විහාරය''' හෝ '''කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kurundhi Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|குருந்தி ராஜ மகா விஹாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය|මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[මුහුදුබඩපත්තුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|මුහුදුබඩපත්තුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] කොමලමුනේ මධ්‍යම ග්‍රාම නිළධාරී වසමේ පිහිටි ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී [[ඛල්ලාඨනාග රජ|ඛල්ලාඨනාග මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. කුරන්දාවශෝක, කුරුන්දපාසක, කුරුන්දචූලක, කුරුන්දපිල්ලක, කුරුන්දිවේලු, පියන්ගල ප්‍රාචීන විහාරය යන නම් වලින් ද විවිධ මූලාශ්‍ර තුළ හදුන්වා ඇත්තේ ද මෙම විහාරය ම වේ.

[[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම හරහා නෙදුන්කේනි නගරය පසුකර [[මුලතිව්]] දෙසට කිලෝමීටර 6 ක් ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තන්නිමුරුප්පු රක්ෂිතය හරහා කිලෝමීටර 10 ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,මුලතිව්-කෝකිලායි B297 මාර්ගයේ [[මුලතිව්]] සිට කිලෝමීටර 11 ක් පමණ ගමන් කර අලම්පිල් හන්දියෙන් දකුණට හැරී හමුවන 24 වන බලැඇණිය ශ්‍රී ලංකා සිංහ රෙජිමේන්තු මූලස්ථානය  අසළින් දකුණු දෙසට ඇති මාර්ගයේ කිලෝමීටර 12 ක් පමණ ගමන් කළවිට හමුවන ප්‍රවේශ මාර්ග පුවරුව දැක්වෙන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ කිලෝමීටර 4 ක් පමණ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ.

මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 1933 මැයි මස 12 වන දින [[බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව|බ්‍රිතාන්‍ය ලංකා ආණ්ඩුව]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක 7981 මඟින් පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයක් වශයෙන් ද වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින ශ්‍රී ලංකා රජයේ ගැසට් අංක මගින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් ද නම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Gazette of the Government of British Ceylon|work=Government of British Ceylon|volume=No. 7981 |publication-date=12 May 1933}}&lt;/ref&gt;පුරාවිද්‍යාඥ හෙන්රි පාකර්ට අනුව උතුරු පළාතේ විශාලතම නටඹුන් සංකීර්ණය වන්නේ ද මෙම කුරුන්දාවශෝක විහාරය යි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Ancient Ceylon 
 |author= H.Parker 
 |volume= 
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

==ඉතිහාසය==
[[මහාවංශය]] වැනි වංශකතා හා අට්ඨකතා අනුව [[සද්ධාතිස්ස රජ|සද්ධාතිස්ස මහ රජුගේ]] පුත්‍රයකු වන [[ඛල්ලාඨනාග රජ|ඛල්ලාඨනාග මහ රජ]] (ක්‍රි.පූ.119-103) විසින් ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී කුරුඳු රට තුළ කුරුන්දි විහාරය හෙවත් කුරුන්දාවශෝක විහාරය නිර්මාණය කර තිබෙන බව '''&quot;සො ච කුරුන්දපාසකං විහාරඤ්ච අකාරයි&quot;''' යනුවෙන් මහාවංශය තුල විස්තර වේ.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|මහාවංශය1_ඤාණානන්ද|2020|p=456}}:තිස්තුන් වන පරිච්ඡේදය,29)ලජ්ජතිස්ස රජුගේ අභාවයෙන් පසු ඔහුගේ මළනුවන් වන ඛල්ලාඨනාග රජු සය අවුරුද්දක් පමණක් රාජ්‍ය කළේ ය. 32)ඒ රජුම කුරුන්දවාසක විහාරයත් කරවීය.තවත් බොහෝ පිනුත් කරගත්තේය.&lt;/ref&gt;ඊට අමතරව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දෙවන ලංකාගමනය වූ නාගදීපයට(නකදිවට-වර්තමානයේ යාපනය අර්ධද්වීපය ඇතුලු දිවයිනේ උතුරු ප්‍රදේශයට)වැඩම කළ අවස්ථාවේ දී මෙම කුරුන්දි විහාරය සුපුහිටි භූමියට පැමිණිබව ජනප්‍රවාදගතව තොරතුරු පවතින බව මේ ස්ථානය පිළිබඳව මුල්වරට වාර්තා කරමින් උතුරු පළාතේ රජයේ නියෝජිත වූ ජේ.පෙන්රි ලෙවිස් මහතා වාර්තාකර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Manual of Vanni Districts(Vavuniya and Mullaittivu),of the Northern Province, Ceylon1895
 |author= J.P.Lewis 
 |volume= p.310-312,314
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt; පූජාවලිය,නිකාය සංග්‍රහය ආදී පැරණි සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර තුළ කුරුඳු රට,කුරුඳුගම්මු රට,කුරුන්දක සහ කුරුන්දරට්ඨ යනුවෙන් ද හදුන්වා ඇත්තේ ද කුරුන්දි විහාරය පිහිටි මේ ප්‍රදේශයම බව පැහැදිලි වේ.සිංහලයේ කඩයිම් පොතට අනුව එය කුරුඳුගමු රට යනුවෙන් ද හඳුන්වා තිබේ.&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;මෙහි කුරුඳු රට යනු කුරුඳු හෙවත් කුරුන්දි නම් ප්‍රදේශය වේ.රට යනු වර්තමානයේ පවතින දිස්ත්‍රික්ක බෙදීම් මෙන් එකල පැවති පාලන ප්‍රදේශ බෙදීම් ක්‍රමයක් විය හැකි බව විද්වත් මතය යි.&lt;/ref&gt;අනුරාධපුරයට උතුරින් වූ කැදෑ හා කඩවත් කෝරල දෙක කුරුඳු රට යනුවෙන් හඳුන්වන බවට ආර්.ඩබ්.ලෙවර්ස් මතයක් ඉදිරිපත් කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Manual of The North Central Province,government printer,Colombo(1899)
 |author= R.W.Levers
 |volume= p.21
 |language=en
 |isbn =  
}}&lt;/ref&gt;නමුත් ඒ මතය වැරදි බවත්,එම ප්‍රදේශය වත්මන් වව්නියාවට අයත් කරිකට්ටමලෙයි දකුණු කොටස වන බවත් සී.ඩබ්.නිකලස් පෙන්වා දෙයි.කුරුන්දිරට්ඨ යන නාමය වත්මන් කුරුන්තන්ඌර් යන්නෙහි ගැබ්ව ඇතැයි ඔහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දෙයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Historical topography of ancient and medieval Ceylon,Royal Asiatic Society,Colombo (1963)
 |author= C.W Nicholas 
 |volume= pp.86-87
 |language=en
 |isbn =  
}}&lt;/ref&gt;කුරුඳු රට,පදී රටට ආසන්නව තිබූ බවත් මේ පදී රට යැයි හදුන්වන්නේ වර්තමාන පදවිය ප්‍රදේශය බවත් කඩඉම්පොත් පිළිබඳ විමර්ශනයක් සිදු කළ එච්.ඒ.පී.අභයවර්ධන මහතාගේ අදහස වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කඩඉම්පොත් විමර්ශනය
 |author= එච්.ඒ.පී.අභයවර්ධන
 |volume= p.207
 |language=සිං
 |isbn =  
}}&lt;/ref&gt;

කුරුඳු රට යන නාමය ප්‍රදේශය පුරා විසිරී ඇති කබොක් හෙවත් කුරුඳු(කුරුවින්ද) පාෂාණය නිසා  ඇති වූ බවට සැලකේ.මෙම කුරුඳු පාෂාණය ද [[රුවන්වැලිමහාසෑයෙහි|රුවන්වැලිමහාසෑය]] අත්තිවාරම සකස් කිරීම සඳහා ද අතුරා ඇති බව '''&quot;තස්සෝපරි ඛරසුදං කුරුවින්දං තතොපරි&quot;'''' යනුවෙන් වංසත්ථප්පකාසිනී මහාවංස ටීකාව තුළ දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=වංසත්ථප්පකාසිනී;මහාවංස ටීකාව
 |author= අකුරුටියේ අමරවංස නා හිමි සහ හේමචන්ද්‍ර දිසානායක(2001) 
 |volume= p.411
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;කුරුඳු රටෙහි පිහිටි
මෙම විහාරයේ කුරුන්දචූලක/කුරුන්දපාසක නම් පිරිවෙණක් පැවති බවටත් සිංහල ප්‍රධාන අට්ඨකතා තුනෙන් එකක් වන කුරුන්දි අට්ඨකථා එහි දී රචනා වූ බවටත් සැලකේ.&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;මඩිතියවෙල සිරි සුමංගල පාලි සිංහල ශබ්දකෝෂයට අනුව කුරුන්දි අට්ඨකථාව පිළිබඳව මත දෙකක් සඳහන් වේ.ඉන් එකක් වන්නේ,විනය මහඅටුවාව වන සමන්තපාසාදිකාව සිංහලයට පරිවර්තනය කර ඊට කුරුන්දි අට්ඨකථාව යැයි නම් කළ බව ය.අනෙක් මතය නම්,කුරුන්දිවෙල්ලි මහ වෙහෙරෙහි දී කළ අටුවාව කුරුන්දි අටුවාව යැයි හැඳින්වෙන බව ය.මින් දෙවැනි මතය වඩාත් පිළිගැනෙන මතය ලෙස සැලකේ.&lt;/ref&gt;මේ පිළිබඳව සාරත්ථදීපනී විනයට්ඨකතාවේ මෙසේ දැක්වේ.

{{Blockquote
|text='''&quot;කුරුන්දිවෙල්ලි විහාරො නාම අත්ථි තත්ථ කතත්තා කුරුන්දීති නාමං ජාතන්ති වදන්ති&quot;'''

&lt;br&gt;
'''කුරුන්දිවෙල්ලි නම් වූ විහාරයකදී එම කෘතිය රචිත වූ නිසා,ඒ අට්ඨකථාවට “කුරුන්දි” යන නම ලැබුණි. '''
{{smaller |{{smaller|(උපුටාගැනීම:සාරත්ථදීපනී විනයට්ඨකතාව}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=සාරත්ථදීපනී විනයට්ඨකතා ටීකා(1965)
 |author= (සංස්)බිහල්පොල දේවරක්ඛිත හිමි
 |volume= p.17
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;
}}
සමන්තපාසාදිකා විනයට්ඨකතාවේ ද මේ පිළිබඳව සදහන් වේ.
&lt;br&gt;
{{Blockquote
|text='''&quot;සංවණ්ණනං තං ච සමාරහනේතා&lt;br&gt;තස්ස මහාඅට්ඨකථා සරීරං,&lt;br&gt;කත්වා මහාපච්චරියං තථෙව&lt;br&gt;කුරුන්දිනාමාදිසු විස්සුතාසු&quot;'''

&lt;br&gt;
'''ඒ සංවර්ණනාවද මනාකොට ආරම්භකරන්නා වූ මම,මහ අටුවාව ඒ සංවර්ණනාවෙහි ශරීරයකොට,මහාපච්චරි නම් අටුවාවෙහිද,කුරුන්දි ආදි නම් ඇති ප්‍රසිද්ධ වූ...'''

{{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම:සමන්තපාසාදිකා විනයට්ඨකතාව,පාරාජික කාණ්ඩය-අට්ඨකථාචාර්යය බුද්ධඝෝෂ මහා ස්ථවිර)}}}}
}}

මහාචාර්ය ගුණපාල මලලසේකර සඳහන් කරන්නේ සමන්තපාසාදිකා විනයට්ඨකතාවේ නිතර නිතර කුරුන්දි සිංහල අට්ඨකතා ගැන සඳහන් වෙන නිසා එය ප්‍රධාන වශයෙන්ම විනය නීති වලට අදාළව පවතින්නට ඇති බවත් හා විනයධර භික්ෂූන්ගේ සහභාගීත්වයෙන් රචනා කරන්නට ඇති බවත් ය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ලංකා පාලි සාහිත්‍යය 
 |author= ජී.පී.මලලසේකර
 |volume= p.6263
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;ඒ පිළිබඳව මෑත කාලීනව නිර්මාණය කළ කුරුන්දි විහාරය වන්දනා කිරීමේ ගාථාවෙද සඳහන් කර තිබේ.

{{Blockquote
|text='''&quot;ලඞ්කාය උත්තරදිසාය සමුජ්ජලන්තං&lt;br&gt;තං චේතියං ච කුරුවින්දුපලෙහි බද්ධං&lt;br&gt;යස්මිං කුරුන්දිවිනයට්ඨකථා කතා තං&lt;br&gt;වන්දාමි විස්සුතකුරුන්දිවිහාරමග්ගං&quot;'''

&lt;br&gt;
'''(මම) ලක්දිව උතුරු දෙස මොනවට බබළන්නාවූ,කුරුවින්ද පාෂාණයෙන් බඳනා ලද ඒ සෑය ද,කුරුන්දි නම් (සීහළ) විනය අටුවාව කළ,ඒ අග්‍ර වූ සුප්‍රසිද්ධ වූ කුරුන්දි විහාරය ද වන්දනා කරමි
'''
{{smaller|{{smaller|(කුරුන්දි මහ වෙහෙර වන්දනා ගාථාව,කුරුන්දිවිහාරවංසය,2023)}}}}
}}

පැරණි පාලි මූලාශ්‍ර ග්‍රන්ථ වලට අනුව කුරුන්දි විහාරය හැදින්වීම සඳහා පද කිහිපයක් භාවිතා කර තිබේ.ඒවා නම්, '''කුරුඤ්ඤ,කුරුන්දි,කුරුන්දී,කුරුන්ද විහාර,කුරුන්දචුල්ලක,කුරුන්දන්කුන්දිය,කුරුන්දපිල්ලක,කුරුන්දවාපි,කුරුන්දවාසෝක විහාර,කුරුන්දවේලු,කුරුන්දිවෙල්ලි,කුරුන්දිය විහාර,කුරුන්ද පාසක''' යන සංඥා නාමයන් ය.බුද්ධඝෝෂ මහා ස්ථවිරයන් විසින් රචිත සමන්තපාසාදිකා විනයට්ඨකතාවේ පමණක් කුරුන්දි යන වචනය 102 වරක් සඳහන් වන බව හත්තොටුවේ ඉන්දරතන හිමි පවසයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=පාලි අට්ඨකථා සාහිත්‍යයෙන් හෙළිවන අවිද්‍යමාන වූ සීහළට්ඨකතා සාහිත්‍යය 
 |author= හත්තොටුවේ ඉන්දරතන හිමි
 |volume= p.117
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;ඊට අමතරව &quot;කුරුන්දි&quot; යන වචනය කඞඛාවිතරණියේ ද සඳහන් කර ඇතේ අතර ඉන් හා සමන්තපාසාදිකාවේ ද සඳහන් කුරුන්දි යන වචන තුළින් අදහස් කර ඇත්තේ කුරුන්දි අටුවාව බව  පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කඞඛාවිතරණී(1930)
 |author= (සංස්)හේමපාල මුණිදාස
 |volume= pp.111 සහ 140
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;සමන්තපාසාදිකාවේ සහ මනෝරථපූරණියෙහි කුරුන්දකවාසී ඵුස්සමිත්ත නම් තෙර නමක් පිළිබඳව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මනෝරථපූරණිය(1945)
 |author= (සංස්)හේවාවිතාරණ 
 |volume= p.78
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

ඊට අමතරව [[පළමුවන අග්බෝ රජු]] (ක්‍රි.ව.561-595) විසින් මෙම විහාරය තවදුරටත් වැඩිදියුණු කරමින් නැවත කර වූ බවත්,කුරුඳු වැව නමින් වැවක් කර වූ බවත්,ඊට අමතරව තුන් යොදුනක් දුර සහිත පොල් උයනක් ද කරවා පූජා කළ බවත් මහාවංශයේ සඳහන් වේ.ඊටත් අමතරව අස්වැද්දීම උදෙසා මහා සිව නම් කුඹුරු යායක් ද,ආරාමික අතවැසියන් සියයක් ද ලබා දුන් බවත්,විහාරය අසලින් අම්බිලපණ්ණ නම් විහාරයක් හා ඒ නමින් යුතු ගමක් ද නිර්මාණය කර මහාවිහාරවාසී තපස්වී භික්ෂූන් වහන්සේලාහට ලබා දුන් බව මහාවංශය තුළ වැඩදුරටත් සඳහන් වේ.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|මහාවංශය2_ඤාණානන්ද|2020|p=95}}:සතළිස් එක්වන පිරිච්ඡේදය,15)සියලු දෙය සාංඝික වන පරිදි කුරුන්ද නම් විහාරය ද කරවා,එනමින් ම වැවක් කරවා,තුන් යොදුනක් පමණ පළල පොල් උයනක් ද කරවා,16)මහාසිව නමින් කුඹුරු යායක් ද අස්වද්දන්ට ලබා දී ලාභ සත්‍කාර සම්මාන සහිතව ආරාමිකයන් සියයක් ද දුන්නේ ය.17)ඒ විහාරය අසල අම්බිලපණ්ණ නමින් වෙහෙරක් කරවා එනමින් ම යුතු ගම්මානයක් මහාවිහාරවාසී තපස්වී භික්ෂූන් වහන්සේලාට දුන්නේය.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=සිංහල මහාවංශය, 41 වන පරිච්ඡේදය 
 |author= බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය,නැදිමාල
 |volume= p.189
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

පැරණි කුරුඳු වැවෙහි බැම්මට පහළින් [[පළමුවෙනි සංඝබෝධි රජ]] හෙවත් සිරිසඟබෝ රජු (ක්‍රි.ව.246-248) විසින් තවත් විහාරයක් කරවූ බවටත්,ඊට බොහෝ කලකට පසු [[පස්වෙනි දප්පුල රජ]], පළමු රාජ්‍ය වර්ෂයේ (ක්‍රි.ව.965) මෙහි එක් විහාරයක නැවත භික්ෂු සංඝයා නතරකළ බවටත් මූලාශ්‍ර තොරතුරු වන බව ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් මහතා වැඩිදුරටත් සදහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1
}}&lt;/ref&gt;ඊටඅමතරව,තුන්වන සිරිසඟබෝ හෙවත් හතරවන අග්බෝ රජු (ක්‍රි.ව.662-678) විසින් කුරුන්දපිල්ලක පිරිවෙණෙහි ප්‍රාසාදයක් කරවූ බවත්,&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|මහාවංශය2_ඤාණානන්ද|2020|p=141}}:සතළිස් සතරවන පරිච්ඡේදය,21)මේ රජු කපුරු පිරිවෙණ ද,කුරුන්දපිල්ලක පිරිවෙණ ද,එසෙයින් ම මහාරාජාගාරයෙහි ද ප්‍රාසාදයක් කරවීය.&lt;/ref&gt;[[දෙවන දප්පුල රජ|දෙවන දප්පුල රජු]] සහ රජුගේ සේනා නැමැති රාජමෙහෙසිය විසින් ප්‍රාචීන විහාරය හෙවත් පූර්වාරාමයේ ප්‍රාසාදය පිළිසකර කළ බවත්,ඊට අයත්ව තිබූ උස්විටිගම නිසරුව තිබූ බැවින් එයද සරාසාර කරවූ බවත් මහාවංශයේ දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= මහාවංශය 2
 |author= කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි
 |volume= pp.181
 |language=si
 |isbn = 978-955-687-182-1
}}&lt;/ref&gt;එහි දැක්වෙන ප්‍රාචීන විහාරය බොහෝ විට පියන්ගල කන්දේ පිහිටි කුරුන්දි ප්‍රාචීන විහාරය විය හැකි බව හෙන්රි පාකර්ගේ මතය වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Ancient Ceylon 
 |author= H.Parker 
 |volume= 
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;වර්තමානයේ ද මෙම ස්ථානයට &quot;කුරුන්දන්මලේ පියංකල්ලු&quot; යන නමින් හැදින්වේ.එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන්ට අනුව &quot;පියංගල&quot; යන නම පසුකාලීනව එසේ &quot;පියංකල්ලු&quot; නමින් ව්‍යවහාර වන්නට ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.412-416
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}}&lt;/ref&gt;තුන්වන දප්පුල රජුගේ පුත්‍රයා වන [[තුන්වන මිහිඳු රජ|තුන්වන මිහිඳු රජු]] (ක්‍රි.ව.801-805) තම මව සහ දියණිය සමඟ කුරන්ගම හෙවත් කුරුන්දියට පැමිණ කුරුඳු වැවෙහි ජලය පිළිබඳව ඇතිව තිබූ ආරවුල සංසිදුවා
රජු විසින්ම ශිලා ලේඛනයක් ස්ථාපිත කළ බවත් එම ශිලා ලේඛනය මඟින් තහවුරු කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Archaeological Survey of Ceylon: North-Central,Central and Northern Provinces,Annual Report 1905
 |author= H.C.P.Bell
 |volume= pp.32-34
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;
දාඨෝපතිස්ස රජු දවස ජේතවන විහාරයට අයත් කුරුන්දචුල්ලක පිරිවෙනේ වැඩසිටි &quot;දාඨාවේධක&quot; නම් භික්ෂුවක් අන්‍ය වූ ප්‍රතිසංයුක්ත වචන ලියා තැබූ බව මහාවංස ටීකාව තුළ දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=වංසත්ථප්පකාසිනී,මහාවංස ටීකාව 2001
 |author= අකුරටියේ අමරවංස නාහිමි සහ හේමචන්ද්‍ර දිසානායක 
 |volume= pp.123
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt; 
[[පළමුවන විජයබාහු රජ|පළමුවන විජයබාහු රජු]] (ක්‍රි.ව.1065-1120) විසින් සොලී ආක්‍රමණ හේතුවෙන් පරිහානියට පත් වූ කුරුන්දි මහා විහාරය නැවත කර වූ බවත් මහාවංශය තුළ දැක්වේ.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|මහාවංශය2_ඤාණානන්ද|2020|p=289}}:පනස් අටවන පරිච්ඡේදය,58)පණ්ඩුවාපි වෙහෙර,පාඨීන වෙහෙර,රක්ඛචේතිය පබ්බත විහාරය,එසේම මණ්ඩලගිරි විහාරය,මඩුලත්ථ විහාරය ද කරවීය.59)උරුවෙල නම් විහාරය ද දේවනගර විහාරය ද මහියංගණ විහාරය හා සිතලග්ගමක ලෙණත් කරවීය.60)දඹකොළ විහාරය ද එසේම ගිරිහඩු සෑ විහාරය ද කුරුන්දිය විහාරය ද සඳුන්ගිරි විහාරය ද කරවීය.&lt;/ref&gt;[[දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජ|දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ]] පාලන කාලයේ දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණිකයන් වන කාළිංග මාඝ විසින් බඳින ලද කඳවුරු 15 අතරට කුරුන්දිය ද අයත් වූ බවත් එම කඳවුරු [[දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජ|දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ]] සේනාව විසින් මුදවාගත් බව මහාවංශයේ සහ නිකාය සංග්‍රහයේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= මහාවංශය 3 අවසාන භාගය
 |author= කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි
 |volume= pp.381
 |language=si
 |isbn = 978-955-687-186-9
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=නිකාය සංග්‍රහය(2011) 
 |author= (සංස්)සිරි තිලකසිරි
 |volume= p.46
 |language=සිංහල 
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.412-416
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Historical topography of ancient and medieval Ceylon
 |author= Nicholas C.W.
 |volume= Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society,New Series(Vol Vi)pp.86-87
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|සිංහල||407,410පිටු}}83 වන පරිච්ඡේදය: එකල්හි සම්පතින් ප්‍රසිද්ධ වූ පුලස්ති පුරයෙහි ද,කොටුසරගම් හිද,එසේම ගංතලාවෙහි ද,කාකාලය ගම්හි ද,පදී රට ද,කුරුන්දියෙහි ද,මනාමත්හි ද,මාතොට ද,එසේම මන්නාම් පටුනෙහි ද,පුලවෙෂටි නම් තොටද,එසේම වැලිගම ද,මහත් වූ ගෝනරට ද,එසේම ගෝනුසුරට ද, මීපා තොටද,එසේම හුරා තොට ද,මේ ආදී තන්හි කඳවුරු බැඳ බලාත්කාර කොට බොහෝ කල් වසන්නා වූ මාසේන්ද්‍ර,ජයබාහු නම් දෙමළ රජුන් දෙදෙනා ගේ සතළිස් දහසක් වූ ද්‍රවිඩ කේරළ යෝධයෝ කුන්තායුධ ගත් සිංහල යෝධයන් විසින් දැඩිසේ පෙලන ලද්දාහු...

{{harvnb|නිකාය_සංග්‍රහය,සංස්.සිරි තිලකසිරි|2011|46පිටුව}}විජයබාහු වත්හිමි නම් මහා රජාණන්ගේ අතිජාත පුත්‍ර වූ ශත්‍රැපංක විශේෂ විශෝෂණ ගරන්මාර්තණ්ඩ මණ්ඩලායමාන වූ ජම්බුණිපුර නිවාසී වූ කලිකාල සාහිත්‍ය සර්වඥ පණ්ඩිත පරාක්‍රමබාහු නම් මහ රජාණෝ සිරිලක රජ පැමිණ අධිකතර රාජාභිමාන උපදවා පොලොන්නරු, පුලච්චේරි, කොටසර, ගංතළා, කවුඩාපුලු,'''කුරුඳු''', පඳිමාන, මතුගොණ, දෙබර පටන, ඌරාතොට, ගොමුඩු, මිපාතොට, මණ්ඩලී, මන්නාරම් ආදී වූ ඒ ඒ ස්ථානයෙහි කඳවුරු බැඳ උන් දෙමළ, මළල, ජාවකාදී වූ සතුරු වියවුල් සන්සිඳුවා, සකල ලංකාතලය හස්තගත කොට, රාජ්‍ය ශ්‍රී විඳිමින්, ශ්‍රී වර්ධනපුරාදී නානා ස්ථානයෙහි විසිතුරු විහාර කරවා මහාසංඝයා වහන්සේ එහි වස්වා, චීවර, පිණ්ඩපාත, සයනාසන, ගිලාන ප්‍රත්‍යය යන සිවුපස දානයෙන් උපස්ථාන කොට වසන්නාහු....&quot;&lt;/ref&gt;

පසුව පැමිණි [[චන්ද්‍රභාණු]] නම් ආක්‍රමණිකයා ද [[දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජු|දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජ]] විසින් මුල් වරට පරාජය කර පළවා හරනු ලැබ දෙවන වර සොළීන් ද,ජාවක මහ සෙනඟක් ද සහිත ව කුරුන්දියේ සිංහල සෙනඟක් ද සහිතව ගොස් යාපහුවේ කඳවුරුලාගත් බව පූජාවලියේ දැක්වේ.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt; {{harvnb|පූජාවලිය_සංස්.කිරිඇල්ලේ_ඤාණවිමල_හිමි|1963|පිටුව 802}}​&quot;එකල පෙරවක් පිය රජහුගේ යුද්ධයෙහි පැරද පැලෑ චන්ද්‍රභානු රජු හා ජාවක මහ සෙනග සොළී පාඬින් ගෙන මාවටු බැස '''කුරුඳු''' පදී මානාවතු ගොනදෙබර පටන් ආදි තන්හි සිංහල බලසෙන් ගෙන පෙරලා අවුත්,යාපවු ගල් සිසාරා, අතුරු නොදී කඳවුරු බැඳ මේ වක පෙර වක සේ ආ පසුයෙහි නො යම්හ, මේ තුන් රජය තොපට නො හරිම්හ, දළදා පාත්‍ර ධාතු දෙව, රජ වොටුනු දෙව, රාජ්‍ය දෙව සටන් හෝ කරව යි සැහැසි වහසි කියා කියා යවූහ.&quot; &lt;/ref&gt;

නමුත් ඉතිහාසයේ වසර 21 ක් පුරාවට සිදුවූ දරුණු කාලිංගමාඝ ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානි ශ්‍රී ලංකාවේ නිරිතදිග කොටසට සංක්‍රමණය වීමත් සමඟ මේ ප්‍රදේශ ද බොහෝ දුරට ජනශුන්‍ය වූ බව පෙනේ.ඒත් සමඟම මේ පුදබිම් ද වනාන්තරගත විය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= මහාවංශය 3 අවසාන භාගය 
 |author= කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි
 |volume= pp.357-360
 |language=si
 |isbn = 978-955-687-186-9
}}&lt;/ref&gt;පසු කාලිනව ලන්දේසී පාලන සමයේ දකුණු ඉන්දියාවේ සිට ලංකාවට වහල් සේවය සඳහා ගෙනෙන ලද වෙල්ලාල දමිළ ජනතාව මෙම ජන ශූන්‍ය ප්‍රදේශවල පදිංචි වීමත් සමඟ බොහෝ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන විනාශ වූ බවත් මෙම පුරාවිද්‍යා භූමියෙහි ද ගොඩනැගිලි කඩා බිඳ දමා, ගෙන යා හැකි ද්‍රව්‍ය ඉවත් කර ගෙන ගිය බව යටත් විජිත සිවිල් සේවා නිලධාරියකු වූ අයිරිෂ් ජාතික ජෝන් පෙන්රි ලෙවිස් මහතා 1895 දී සිය A manual of the Vanni District, Ceylon කෘතියෙහි වැඩිදුරටත් සඳහන් කරයි.ඇතිව තිබෙන තත්ත්වය සැලකිල්ලට ගෙන 1933 දී රජයේ ගැසට් අංක 7981 මඟින් මෙම ස්ථානය පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයක් ලෙස නම් වන්නේ ඒ අනුවය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1895.Manual of the Vanni Districts
 |author= Lewis,J.P
 |volume= pp.314
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්==
===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ===
අක්කර 420 ක පමණ වපසරියක විසිර පවතින මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පැරණි බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායක් වන පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය මූලික කොට නිර්මාණය කර තිබේ.ස්තූපය,බෝධිඝරය,ප්‍රතිමාඝරය හා උපෝසථඝරය යන ආගමික ගොඩනැගිලි සතර අඩංගු වූ මධ්‍ය චතුරස්‍රය උස් භූමිභාගයක පිහිටා එම චතුරස්‍රයට පිටතින් ප්‍රදක්ෂිණ පථයක් ද නේවාසික හා වෙනත් ආගමික නොවන ගොඩනැගිලි ප්‍රදක්ෂිණ පථයත් වාස්තු සීමාවේ පිහිටි දිය අඟලත් අතර වූ පහත් බිම් පෙදෙසේ විසිරී පැවතීම,මෙම ආරාම සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.මෙම සම්ප්‍රදාය මහායාන බෞද්ධාගමික බලපෑමට ලක් වූ විහාර සම්ප්‍රදායක් බව පිළිගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014)
 |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ 
 |volume=pp. xv-xxvii 
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;

මේ බෞද්ධ විහාර සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පුළුල් හා විධිමත් න්‍යායයික විවරණයක් &quot;මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර&quot; නම් කෘතියෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;මහායාන සම්ප්‍රදායට අයත් කෘතියක් වන මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වැනි සියවසත්,ක්‍රිස්තු වර්ෂ අටවැනි සියවසත් අතර කාලයේ අනුරාධපුර නගරය හා තදාසන්න කලාපයේත් රටෙහි වෙනත් ස්ථාන කිහිපයක් වර්ධනය වී පැවති විශේෂ මහායානික ආයතන පද්ධතියක් හා දැඩි සාම්‍යතාවක් උසුලන බැවින් ඒ හා සමාසන්න කාලයේ මෙම කෘතියේ මුල් අවස්ථාව සංස්ථාපනය කළ හැකි බව මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහයන්ගේ අදහසයි.ආරාම නිර්මාණයේ දී කලින් පිළිවෙළ කරගනු ලැබූ නිශ්චිත සැලැස්මක් පදනම් කරගෙන ඒවා ගොඩනැගූ බවට මූලික සාක්ෂ්‍ය ලැබෙන්නේ මෙම වාස්තුශාස්ත්‍ර කෘතියෙනි.&lt;/ref&gt;එහි විස්තර වන ආකාරය අනුව,මෙම පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක මැද මළුවක් තුළ යම්කිසි පූර්ව විචාල සැලැස්මකට අනුව විහාරයේ වඩා වැදගත් ගොඩනැගිලි ස්ථානගතව පවතී.වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ පළමු වැනි පරිච්ඡේදයේ දී මේ වර්ගයට අයත් ‘මූලික ආරාම දොළොසක්’ පිළිබඳ ව දක්වා ඒවායින් කොටසක් පිළිබඳ විස්තර ද දක්වා ඇත. ඒ මූලික ආරාම ප්‍රභේද වශයෙන් &quot;හස්ත්‍යාරාම, සිංහාරාම, දණ්ඩාරාම, පද්මාරාම, ශීතලාගුල්ම, භික්ෂුණ්‍යාරාම, ගෝකුලාරාම, අන්වාරාම, භුජංගඑණාරාම, චක්‍රාරාම, හංසපක්ෂ හා නවාකාර&quot; යන ආරාම ප්‍රභේද දැක්වේ. මෙම ආරාම ප්‍රභේද දොළොස ‘වාස්තු සැලසුම්’ හා ‘වික්‍රාන්ත’ වශයෙන් නැවත කොටස් දෙකකින් විග්‍රහ කෙරේ. ඒ අනුව මූලික ආරාම ප්‍රභේද විසි හතරක් ලැබේ. මේ එකිනෙක ආරාම සඳහා නම් යෙදීමේ දී ඒ ඒ නම්වලින් දැක්වෙන සතුන්ගේ හෝ ප්‍රපංචයන්ගේ ස්වරූප අනුව, එකී නම් තබා ඇති බව පෙනී යයි. ඒ අනුව හස්තියාගේ ස්වරූපය ගන්නා සැලසුම &quot;හස්ත්‍යාරාම&quot; නම් වේ. මෙම නම් තැබීමේ දී පංචාවාස ස්ථානගත කළ ආකාරය ඒ සඳහා වඩාත් බලපෑම් කරන්නට ඇති බව වෝල්ටර් මාරසිංහ මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පෙන්වා දී ඇත. මෙම සැලසුම් හඳුනා ගැනීමේ දී මැද මළුවේ පිහිටි ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි සතර පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳ සැලකිලිමත් වේ. කුරුන්දි විහාරයේ ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය අනුව, මෙම විහාරය ‘හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල වන බවත්, තවදුරටත් එය ‘නැගෙනහිර දොරටුව සහිත හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල බවත් හඳුනාගත හැකි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014)
 |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ 
 |volume=pp. xxxiii
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;

[[File:The layout of the Vijayārāma Monastery.jpg|thumb|250px|පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක සැලසුම&lt;br&gt;( අනුරාධපුර විජයාරාම විහාරය )&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Sinhalese Monastic Architecture (1971)
 |author= Senake Bandaranaike 
 |volume= 
 |language=en
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;
]]

පබ්බත විහාරයන්හි බිම් සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී මුලතිව්, කුරුන්දි විහාරය ද අනුරාධපුර වෙස්සගිරිය හා අම්පාර පුළුකුනාවිය යන පබ්බත විහාර හා සමාන වාස්තු සැලසුමකට අනුගත වී ඇති පෞරාණික විහාරයක් බව තහවුරු වේ. මෙහි ඇති තවත් විශේෂත්වයක් වන්නේ මෙරට උතුරු ප්‍රදේශයේ වඩාත් ම දුරස්ථ ව පිහිටි පබ්බත විහාරය කුරුන්දි පබ්බත විහාරය වශයෙන් මේ දක්වා වාර්තා වීමයි. සූවිසි වැදෑරුම් ආරාම සැලසුම් අතුරින් කුරුන්දි විහාර සැලසුමෙන් ප්‍රකාශිත හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදය පිහිටීම් ප්‍රදේශ වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රය කෘතිය තුළ වඩාත් හොදින් දැක්වේ.
&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;​{{harvnb|මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිතවාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර_පරි.වෝල්ටර්_මාරසිංහ|2014|p=7}}
හස්ත්‍යාරාමය ඛේටයක (නදියක් සහ කන්දක් අතර පිහිටි), ඛර්වටයක (කඳු වැටිවලින් වට වූ ගමක්), නගරයෙක, පුරදුර්ගයක, නදියක් අසබඩ, මුහුදු වෙරළක, උයනක, වනයක, නියම්ගමක, පටුනක (මුහුදක් අසල පිහිටි වෙළඳ නගරයක්), වනාන්තරයක හෝ දේශ සීමාවක පිහිටුවන්නේ යි. අන් තැනක (ඉදි) නොකරනු ලබන්නේ යි.&lt;/ref&gt;

​​මංජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයට අනුව, විහාරය තුළ පිහිටා ඇති සියලු ගොඩනැගිලි ‘මුඛ්‍ය’ හා ‘ගෞණ’ යනුවෙන් කොටස් දෙකකට බෙදනු ලැබේ. මුඛ්‍ය හෙවත් ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි පහකි. ඒවා නම්, චෛත්‍යය (ස්තූපය), බෝධිවේශ්මය (බෝධිගෘහය/බෝධීන් වහන්සේ), ප්‍රතිමාලය (පිළිම ගේ) හා සභා (පෝය ගෙය) යන ඉතා ම වැදගත් පූජනීය ගොඩනැගිලි හතරත්, භික්ෂූන් වහන්සේගේ වාසභවනය වූ ප්‍රාසාධයත් ය.&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt; ‘ප්‍රාසාදය’ යනු පොදු ව්‍යවහාරයේ යෙදෙන්නක් වුව ද මේ අවස්ථාවේ දී එය විහාරයේ ප්‍රමුඛ භික්ෂූන් වහන්සේ වැඩ සිටි නේවාසික ගොඩනැගිල්ල වශයෙන් සැළකීම වඩා සුදුසු වේ.&lt;/ref&gt; පබ්බත ආරාමය අයත් වර්ගය අනුව, ඒ ඒ ගොඩනැගිලි පිහිටන ස්ථාන වෙනස් විය හැකි නමුත් ආරාම භූමිය තුළ එම එකිනෙක ගොඩනැගිලි බෙදී විහිදී යන ආකාරය පිළිබඳ පොදු මූලධර්ම ද දැකිය හැකි වේ. වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර කෘතියට අනුකූල ව, විහාරාභ්‍යන්තරයේ පිහිටා ඇති ගොඩනැගිලිවල ස්ථානගත වීම සාමාන්‍යයෙන් සිදු වන්නේ ප්‍රධාන දොරටුව නැතහොත් පිවිසුමේ පිහිටීම හා එහි දිශාගත වීම අනුව ය. ඒ අනුව, ශුද්ධ භූමියට ඇතුළු වන බැතිමතාට පළමුවෙන්ම ඇස ගැටෙන්නේ චෛත්‍යය හා බෝධීන් වහන්සේ යි. කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ මැද මළුවේ ඒ ඒ පූජනීය ගොඩනැගිලි විහිදී ඇති ආකාරය නැතිනම් ස්ථානගත වී ඇති ආකාරය පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමේ දී මෙකී ශිල්ප ග්‍රන්ථාගත කරුණු ඒ සඳහා ද පොදු බව තහවුරු වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014)
 |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ 
 |volume=pp. xliv,xlvi
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;

​පබ්බත වර්ගයේ ආරාම නිර්මාණය කිරීමේ දී මූලික පදනම වන්නේ ‘පූර්වයෙන් අර්ථ දක්වන ලද සැලැස්මක්’ නොමැති නම් ‘මනඃකල්පිත වූ භූමි සැලැස්මකි.’ මෙහි දී අදාළ භූමි මණ්ඩලය කෝෂ්ට හෙවත් කොටු නවයකට නොහොත් 25කට බෙදනු ලැබේ. කෝෂ්ඨ නවයකින් යුතු වාස්තු මණ්ඩලය ‘පීඨ’ නමින් ද, කෝෂ්ඨ විසි පහකින් යුක්ත වාස්තු මණ්ඩලය ‘උපපීඨ’ නමින් ද හඳුන්වනු ලැබේ. මේ වාස්තු මණ්ඩලයක යම්කිසි කෝෂ්ටයක් හෙවත් පරිශ්‍රයක් සාමාන්‍යයෙන් නම් කරනු ලබන්නේ ඊට අධිගෘහිත යැයි සලකනු ලබන වාස්තු දේවතාවාගේ නමිනි.මේ පීඨයන්ගේ මධ්‍ය මණ්ඩලය නිශ්චිත ව ‘බ්‍රහ්ම’ වෙනුවෙන් වෙන් වේ..&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014)
 |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ 
 |volume=pp. xliv,261
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;

[[File:Upapīṭha Vastu Maṇḍalaya.jpg|thumb|250px|උපපීඨ වාස්තු මණ්ඩලය&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Comparison of the forty seven &quot;Panchavasa&quot; Monastery Plans with Archaeological Material,Manjusri Vastuvidyasastra
 |author= M.H.F.Jayasuriya,Leelananda Premathilake and Ronald Silva
 |volume= Bibiliotheca Zeylanica Series  
 |language=en
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;]]

​වාස්තු මණ්ඩලය නියෝජනය කරනු ලබන කෝෂ්ට හෙවත් කොටු ආරාමයට අයත් විවිධ ගොඩනැගිලි සඳහා වෙන් කරනු ලැබේ.උපපීඨ සැලැස්ම අනුව සංවිධානය වූ ප්‍රධාන ආරාම ප්‍රභේදය වන්නේ කුරුන්දි විහාරයෙන් ද නියෝජනය වන හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදයයි. (ප්‍රධාන පිවිසුම යෙදෙන දිශාව අනුව, හස්ත්‍යාරාමයේ තවත් ප්‍රභේද හතරක් හා හස්තිවික්‍රාන්තයේ ප්‍රභේද හතරක් වශයෙන් එකිනෙකට වෙනස් සැලසුම් අටක් පවතී). ඒ අනුව, මෙම විහාර සැලසුමේ දී ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි පහ, සිටගෙන සිටින ඉරියව්ව දක්වන විශාල හස්තියෙකුගේ විවිධ අඟපසග පොළොවේ ස්පර්ශ වන ස්ථාන අනුව පිහිටුවා ඇත..&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014)
 |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ 
 |volume=pp. xlvii
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;
​මේ අනුව, නැගෙනහිර දෙසින් ප්‍රධාන පිවිසුම සහිත හස්ත්‍යාරාම ආකෘතියට අනුව ගොඩනඟා ඇති කුරුන්දි කන්දේ පබ්බත විහාරය ද ඇතුළු ඒ ප්‍රභේදයට අයත් ආරාමයක ඒ එකිනෙක ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ස්ථානගත වී ඇති ආකාරය උපපීඨ වාස්තු මණ්ඩල අනුව පහත අයුරින් මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර ග්‍රන්ථය තුළ විස්තර වේ.

{{Blockquote 
|text=
'''&quot;​පූර්වද්වාරය සහිත හස්ත්‍යාරාමය (පහත සඳහන් අයුරු) සැලසුම් කරනු ලබන්නේ යි. බ්‍රහ්මස්ථානයෙහි සභාශාලාව කරන්නේ යි. විතථයෙහි බෝධිය නියමකරන්නේ යි. ඊශානයෙහි චෛත්‍යය ද, සුග්‍රීවයෙහි ප්‍රතිමාලය ද, රුද්‍රරාජාංශයෙහි ප්‍රාසාදය ද වන්නේ ය. පංචාවාසයෝ (මෙසේ) විශේෂයෙන් (දක්වන ලදහ).&quot;'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014)
 |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ 
 |volume=pp. 51
 |language=si
 |isbn = }})&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014)
 |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ 
 |volume=pp. 51
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;}}}}}}


[[File:Upapīṭha Vastu Maṇḍala of Kurundi Vihara.jpg|thumb|250px|කුරුන්දි පබ්බත විහාරයේ උපපීඨ වාස්තු මණ්ඩලය තුළ ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි පිහිටා ඇති ආකාරය]]

කුරුන්දි විහාරයේ උපපීඨ වාස්තු මණ්ඩලය සලකා බැලූ විට ස්ථූපය &quot;ඊශ&quot; කෝෂ්ටය තුළ ද,බෝධිඝරය &quot;විතථ&quot; කෝෂ්ටය තුළ ද,පිළිමගෙය &quot;සුග්‍රීව&quot; කෝෂ්ටය තුළ ද,උපෝසථඝරය &quot;බ්‍රහ්මා&quot; කෝෂ්ටය තුළ ද හා ප්‍රාසාදය &quot;රුද්‍ර&quot; කෝෂ්ටය තුළ ද පිහිටා ඇත.

===ප්‍රධාන පිවිසුම් පියගැට පෙළ===
කුරුන්දි කන්ද මත පිහිටි පබ්බත විහාරයේ පූජනීය, වන්දනීය වාස්තු නිමැවුම් පිහිටි මැද මළුව දක්වා වූ ප්‍රධාන පිවිසුම කන්දේ උතුරු දෙසින් පැවති බවට විධිමත් වාස්තු ඉදිකිරීම් සාධක දැකගත හැකි වේ. කබොක් ගල් ප්‍රමුඛ ව කළු ගල් ද යොදාගනිමින් නිමවා පැවතින්නට ඇති මෙම පියගැටපෙළ කන්දේ උතුරු දෙසින් කුරුන්දි වාපි නැතිනම් ආසන්නයේ පිහිටි පෞරාණික වැවේ බැම්මේ දකුණු කෙළවර වෙත යොමු වී පැවත තිබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.94
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

​
​දැනට මතුපිට පවතින සාධක අනුව වුව අගනා මෙන් ම මනස්කාන්ත වාස්තු නිමැවුමක් වශයෙන් හඳුනාගත හැකි මෙම පියගැට පෙළේ සාධක කන්දේ උතුරු ප්‍රපාතයේ ස්ථාන කිහිපයකින් ඉස්මතු වී ඇති ආකාරය දැක ගත හැකි වේ. එයින් තැන් දෙකක දී පියගැට පෙළේ දෙ පස ස්ථානගත කර පැවති මුරගල් යුගල දෙකක ඉහළ කොටස් දැකගත හැකි වේ. කන්ද පාමුලට ආසන්න ව දැකගත හැකි එක් මුරගල් යුග්මයක් එකිනෙක පරතරය මීටර් 4.5ක් වන සේ පිහිටා ඇත. ඒ තැන් සිට මීටර් කිහිපයක් ඉහළින් පිහිටා ඇති අනෙක් මුරගල් යුග්මයේ පරතරය මීටර් 3.9කි.
​දැනට පොළොවෙන් ඉස්මතු වී ඇති සාධක අනුව මෙම එක් මුරගලක පළල හා ඝනකම සෙන්ටිමීටර් 40×16 ප්‍රමාණයේ වන අතර ඒවා කැටයම් රහිත වාම් නිර්මාණ බව පෙනී යයි. අනුරාධපුරය හා තදාශ්‍රිත පබ්බත විහාරාරාමයන්හි දැකගත හැකි එවැනි ආකාර මුරගල් සමඟ මෙම මුරගල් බෙහෙවින් සමපාත වන බව පෙනේ. මෙම පියගැට පෙළේ පඩි, කබොක් ගල් භාවිතයෙන් නිමවා ඇති සෙයක් පෙනී යයි. කෙසේ නමුත් තවමත් පිවිසුම් පියගැට පෙළ කැණීම් කර ඉස්මතු කර නොමැත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.95
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===මාධ්‍යමික මළුව(වන්දනීය මැද මළුව)===
අනුරාධපුර යුගයේ දෙවැනි භාගයේ දී වඩාත් ප්‍රචලිත වූ විහාර වර්ගයක් වන පබ්බත විහාරයක පවතින පොදු වාස්තුවිද්‍යා සැලැස්මට අනුගත ව එයට අයත් වන්දනීය වාස්තු නිර්මාණ ඉදිකරනුයේ පරිවාර වාස්තු නිමැවුම් අන්තර්ගත බිම් මට්ටමට වඩා උස් වූ මළුවක් මත ය. මේ මළුව ‘පූජනීය ගොඩනැගිලි අන්තර්ගත මළුව’ හෙවත් ‘මාධ්‍යමික මළුව’ වශයෙන් නම් කළ හැකි අතර ස්තූපය, පිළිම ගෙය, බෝධි වෘක්ෂය හා විනය කර්ම සිදු කළ පෝය ගෙය ඇතුළු පූජනීය ගොඩනැගිලි මෙම පරිශ්‍රය තුළ ස්ථාපිත කර ඇත. ඒ සම්ප්‍රදායට අනුගත ව කුරුන්දි කන්දේ විහාරයෙත් මැද මළුව ස්ථාපනය කර ඇත. අනුරාධපුරය පැරණි නගරයේ පිටත වළල්ලක ස්වරූපයෙන්,ස්ථාපනය කර ඇති කුරුන්දි විහාරය ඇතුලු බොහෝ පබ්බත විහාරයන්ගේ සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී පුරාණ ශිල්ප ග්‍රන්ථ වලට අනුකූල ආකාරයෙන් ඒවා ස්ථාපනය කර ඇති බව හඳුනාගත හැකි ය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.95,2nd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

​කුරුන්දි කන්දේ මුදුනේ සිවු දෙසින් ම කබොක් ගල් භාවිතයෙන් ප්‍රාකාර බඳවා ඒ තුළ සමතලා බිමක් ඇති කොට පූජනීය මළුව සකසාගෙන ඇත. මෙම මාධ්‍යමික මළුව නැගෙනහිර බටහිර දිශානුගත ව සැලකීමේ දී දිගින් මීටර් 120ක් පමණ හා පළලින් මීටර් 100ක් පමණ වේ. පෙර ද දැක්වූ පරිදි මෙම ප්‍රාකාරය විධිමත් ආකාරයෙන් කබොක් ගල් යොදාගෙන කරවා ඇති අතර සාමාන්‍ය උස, තැනක දී මීටර් 3ක් පමණ වන මුත් පොළොවේ පිහිටීම අනුව තැනින් තැනට එහි උස වෙනස් වේ. මෙම පූජනීය නිර්මාණ අන්තර්ගත වූ මධ්‍ය අංගණය සඳහා ඇති ප්‍රමුඛ ප්‍රවේශය මළුවේ නැගෙනහිර ඉමෙන් යොදවා ඇත. එම නැගෙනහිර ඉමේ දකුණු අන්තයේ සිට මීටර් 20ක් පමණ දුරින් මෙම පිවිසුම් පියගැටපෙළ ස්ථානගත කර ඇති අතර මීටර් දෙකක පුළුලකින් යුතු ගල්පඩි 7කින් එම පිවිසුම සමන්විත වේ. ඒ අනුව, මංජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයෙහි දක්වා ඇති ලක්ෂණ අනුව බැලීමේ දී කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ මැද පිහිටි, ප්‍රධාන මළුවේ ප්‍රධාන දොරටු දෙකක් වූ අතර එයින් ප්‍රධාන දොරටුව හෙවත් මහාද්වාරය නැගෙනහිර දෙසට මුහුණ ලා ඇති අතර ම උපප්‍රධාන දොරටුව හෙවත් පක්ෂ ද්වාරය(කුඩා දොරටුව) උතුරු දෙසට යොදවා ඇත. මේ අනුව, ප්‍රධාන දොරටුව මෙම ආරාමය වෙත පිවිසීම සඳහාත් පක්ෂ ද්වාරය වන්දනාව අවසන් කර එම මළුවෙන් පිටවීම සඳහාත් භාවිත වන්නට ඇත..&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.97,1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව===

කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ වන්දනීය මැද මළුවේ ඊසානදිග කෙළවරට වන්නට පිහිටා ඇති මෙම ස්තූපය නටබුන් ව, ස්තූපයක් බව හඳුනාගැනීමට පවා නොහැකි තත්ත්වයෙන් පැවති බව පූර්ව වාර්තා තුළ දැකගත හැකි වේ. මෙම අගනා ස්තූපය 2021 වසරේ දී ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මගින් ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවේ ශ්‍රම දායකත්වය ඇතිව විධිමත් ආකාරයෙන් කැණීම් කර මතු කර තිබේ. 2023 මාර්තු වන විට මෙම ස්තූපයේ සංරක්ෂණ කටයුතු පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් අවසන් කර ඇත. කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ දැනට දැකගත හැකි වඩාත් වැදගත් ම හා ආකර්ෂණීය ම වාස්තු නිමැවුම වන්නේ මෙම ස්ථූපය යි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.97,3rd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

කුරුන්දි ස්තූපය කබොක් ගල් භාවිත කර ගොඩනැගූ මෙරට පැරණි ම ස්තූපය වේ.&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;කෝට්ටේ යුගයට අයත් ප්‍රමාණයෙන් කුඩා කබොක් ස්තූප දෙකක් බැද්දගාන ප්‍රදේශයේ දැකගත හැකි වේ.නමුත් එම ස්ථූප දෙකට වඩා කුරුන්දි ස්ථූපය සියවස් ගණනාවක් පැරණිය.&lt;/ref&gt; ඒ අනුව, මෙරට පවතින විශේෂ ස්තූපයක් වශයෙන් මෙය හඳුනා ගැනීමේ වරදක් නැත. පවත්නා තත්ත්වය අනුව විෂ්කම්භය මීටර් 13කට ආසන්න මෙම ස්තූපය මළුව මට්ටමේ දී වටා ප්‍රමාණය මීටර් 40.6කට ආසන්න වේ. පශ්චාත් කාලීන ව නිධන් හොරුන් විසින් මෙම අගනා ස්තූපයේ මුදුනින් හාරා විනාශ කර ඇති බවට සාධක ස්තූපය ප්‍රතිසංස්කරණයට පෙර (2021 සැප්තැම්බර්) දැකගත හැකි විය. දෙමළ ඊළාම් ත්‍රස්තවාදීන් මෙම ප්‍රදේශයේ ක්‍රියාත්මක වූ කාලවකවානුවේ දී මෙම කලාපයේ උසින් වැඩි ම ස්ථානය වූ මෙම ස්තූපයේ මුදුන යුද්ධ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා යොදාගත් බවටත් යම් යම් වාර්තා වීම් වී තිබේ. පුරාවිද්‍යා කැණීමෙන් ඉක්බිති සංරක්ෂණයට පූර්වයෙන් මෙම ස්තූපයේ උස ආසන්න වශයෙන් මීටර් 4ක් පමණ වේ. පේසා වළලු සහිත බෝඩම සෙන්ටිමීටර් 260ක් උසකට නිමවා ඇති අතර එයින් අනතුරු ව ස්තූප ගර්භය ගොඩනඟා ඇත. ස්වාභාවික හේතු හා නොමනා මිනිස් කටයුතු නිසා මෙම පූජනීය ස්තූපයේ උපරි කොටසින් සැලකිය යුතු කොටසක් විනාශ වී පවතියි. බොරදම ඇතුළු ස්තූපයේ යම් යම් ස්ථානවල දක්නට ඇති සාධක අනුව, මෙම හුරුබුහුටි අනර්ඝ ස්තූපය හුණු බදාම කපරාරු කර සුදුපිරියම් කර තිබූ බව ද සනාථ වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.103,2nd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;
[[File:Ground plan of the Kurundi Stupa.jpg|thumb|250px|2021 දී මුල් වරට කැණීම් කළපසු කුරුන්දි ස්ථූපයේ බිම් සැලසුම]]

​ලක්දිව පුරාණ කලා ඉතිහාසය පිළිබඳ ප්‍රාමාණික උගතකු වන, කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුරාවිද්‍යාව පිළිබඳ මහාචාර්ය මාලිංග අමරසිංහ පෙන්වා දෙන ආකාරයට කැණීමෙන් ඉක්බිති අනාවරණය වූ මෙම ස්තූපය මෙරට දැනට පවතින පද්මාකාර හැඩයක් ගන්නා එක ම ස්තූපයයි.එහෙත් එතුමාට අනුව ස්තූපයේ සංරක්ෂණ කටයුතු අතරතුර දී ස්තූපයේ එකී පද්මාකාර ලක්ෂණ විනාශ වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.103, 3rd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

නැගෙනහිර සිට බටහිර දිශානුගත ව මීටර් 20.7ක දිගකින් හා උතුරේ සිට දකුණු දිශානුගත ව මීටර් 19.4ක පළලින් යුක්ත ව බිම් මට්ටමේ සිට මීටර් දෙකකට ආසන්න උසකින් ස්තූපය පිහිටුවා ඇති ස්ථූප මළුව සකසා ඇත. මෙම මළුව ද කබොක් ගල් භාවිතයෙන් ම නිමවා ඇත. සාමාන්‍ය දිග පළල හා ඝනකම සෙන්ටිමීටර් 35× 32×10 ප්‍රමාණයේ කබොක් ගල් ඒ සඳහා භාවිත කර ඇත.
​මෙම ස්තූප මළුවේ පැති හතර ම කබොක් ගල් භාවිතයෙන් ම හැඩ ගැන්වූ මනබඳිනා බොරදම් හැඩ හා කැටයමින් අලංකාර කර තිබූ බවට පැහැදිලි සාධක පවතින අතර පොළොව මට්ටමේ සිට සෙන්ටිමීටර් 190ක උසක් දක්වා මෙම සාධක ශේෂයන් දැකගත හැකිය. මෙම පැති හතර ම ආවරණය කරමින් පැරණි ස්තූපයන්ගේ අනිවාර්ය අංගයක් වූ ‘ඇත් පවුරක් හෙවත් හස්ථිවේදියක්’ ද පැවතුණු බවට සාධක පවතින මුත් මේ වන විට එය බෙහෙවින් විනාශ වී පවතියි. කිසිදු අලංකාර අංගයකින් තොර ව පළමු ව ස්තූප මළුව සකසා ඉක්බිති, එයට බාහිරින් මෙම අලංකරණ අංග එකතු කර ඇති බව වාස්තු නිර්මාණකරණය පරීක්ෂා කිරීමේ දී පැහැදිලි වේ. ඒ බාහිර නවකම්, කාලයාගේ ඇවෑමෙන් එහි මුල් බැඳීම්වලින් දුරස් වී වෙන් වී යන ආකාරය කැණීමෙන් පසු පැහැදිලි ව දැකගත හැකි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.97,3rd and 4th paragraphs
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Kurundi Stupa after conservation.jpg|thumb|275px|කුරන්දි ස්ථූපය සංරක්ෂණය කිරීමෙන් පසු]]

​ඉදිකිරීම් සිදු කරන ලද අවධියේ ම ස්තූප මළුවේ මෙම අලංකරණ අංග සියල්ල ම ආවරණය වන ආකාරයෙන් සෙන්ටිමීටර් 2ක් පමණ ඝනකම හුණු කපරාරු මගින් ආවරණය කර අලංකාරය තවත් වැඩි කර තිබූ බවට සාධක වර්තමානය වන විටත් ශේෂ වී ඇති හුණු කපරාරු කොටස් මඟින් පැහැදිලි වේ.​ස්තූප මළුව මතට පිවිසීම සඳහා වන පියගැට පෙළ පිහිටා ඇත්තේ මළුවේ බටහිර ඉමෙනි. ඒ අනුව, ස්තූපය වෙත පිවිසෙන්නෙකු නැගෙනහිර දෙසට මුහුණ යොමා ස්තූප මළුව මතට පිවිසිය යුතු වේ. සැළකිය යුතු අවස්ථාවන් හි දී මෙවැනි ස්තූප සඳහා පිවිසුම් සතර දෙසින් පැවතියත් මෙම ස්තූපය සඳහා පිවිසුම් ඇත්තේ එකක් පමණි. මෙම ස්තූපය පිහිටා ඇති ස්ථානයේ ස්වභාවයත් පිවිසුම් එකක් පමණක් යෙදීමට අනුබලයක් සපයන්නට ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.99,1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

​ස්තූපය දෙසට මුහුණ යොමු කරමින් ගල් පියගැට දෙකක් නැඟීමෙන් පසු එකී පිවිසුම දකුණු හා වම් අතට බෙදී වෙන් වී ගමන් කරයි. මීටරයක පුළුලින් යුක්ත ව එක් පසෙකට ගල් පඩි 13කින් සමන්විත මෙම පියගැටපෙළ සෙන්ටිමීටර් 330කින් දිග වන අතර අංශක 30ක පමණ නැඟීමකින් යුක්ත වේ. පියගැටපෙළ තරණය කර සලපතල මළුව වෙත පිවිසිය හැකි වේ. ඒ අනුව, වම් පස පියගැටපෙළ භාවිතයෙන් ස්තූප මළුව වෙත පිවිසෙන බැතිමතෙකුට දක්ෂිණාවර්ත ව ඇවිදිමින්, පුදපූජා කිරීමෙන් අනතුරු ව අනෙක් පියගැටපෙළ උපකාරයෙන් මළුවෙන් බැසිය හැකි වේ. මෙම පියගැටපෙළ ස්ථාපනය කර ඇති ආකාරය අනුව, ස්තූප මළුවට පිවිසෙන හෝ එයින් පිටවෙන අයෙකුට ස්තූපයට පිටු නොපාන ආකාරයෙන් එකී කටයුතු සිදු කළ හැකි ය.
​කබොක් ගල් යොදමින් ස්තූප මළුව සකසා ඇති නමුත් ස්තූපයේ වැලිකොන්දේ සීමාවේ සිට සෙන්ටිමීටර් 75ක් දුරින් ආරම්භ වී සෙන්ටිමීටර් 175ක් දක්වා කලාපය ආවරණය වන සේ ගල්පුවරු අතුරා ඇත. මිහින්තලේ පිහිටි කණ්ඨක චේතිය, කටුසෑය හා ඉඳිකටු සෑය වැනි ස්තූපවලත් මෙම ලක්ෂණය දැකගත හැකි වන අතර ක්‍රිස්තු වර්ෂයෙන් 7-8 සියවස් කාලයේ දී නිමවෙන බොහෝ කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණයේ ස්තූපයන්හි ස්තූප මළු මත මෙම ලක්ෂණය දැකගත හැකි වේ.මෙසේ අතුරා ඇති ගල්පුවරු 18 ක් මත යම් දෙයක් ඇඹරීම නිසා ඇතිවන ආවට සලකුණු දැකගත හැකි අතර මෙම ස්තූප වන්දනාවේ යෙදුණු බැතිමතුන් විසින් ඖෂධ හෝ වෙනත් පූජාර්හ දෑ ඇඹරීම නිසා මෙම සලකුණු ඇති වූ බව විද්වත් මතය වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.99,2nd and 3rd paragraphs
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Drawing art kurundi stupa.jpg|thumb|275px|සිංහල රජ දවස පැවති කුරුන්දි ස්ථූපය දැක්වෙන උපකල්පිත සිතුවමක්&lt;br&gt;( මහාචාර්ය මාලිංග අමරසිංහ විසින් සිතුවම් කරන ලද )&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.318
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;]]


වැලි මළුව කෙරෙහි අවධානය යොමු කළවිට එහි උතුරු සීමාව පැහැදිලි ව හඳුනාගත හැකි අතර එහි ඉම, ස්තූප මළුවේ මුල සිට මීටර් 3.1ක පුළලකින් යුක්ත ය. මෙම වැලි මළුව මත අවශේෂ ශිලා නිර්මාණ කිහිපයක් ද දැකගත හැකි වේ. ඒ අතර, ස්තූප සෝපානයට(ස්ථූප පඩිපෙළට) ආසන්නයේ ගල්පඩියක් වශයෙන් භාවිතයට ගන්නට ඇතැයි සිතිය හැකි ගල් පුවරුවක් පවතින අතර මෙහි දිග, පළල හා උස සෙන්ටිමීටර් 110×20×15 ප්‍රමාණයේ පවති. මතුපිට සුමට කර වාත්තු හැඩයෙන් සකසා ඒ වටා ඉමට ආසන්න ව කාණුවක් කපා සකස් කරන ලද ගල් නිර්මාණයක් ද දැකගත හැකි අතර මෙය ප්‍රමාණයෙන් සෙන්ටි මීටර් 50×40×25 පමණ වේ. එමෙන් ම, දිග සෙන්ටි මීටර් 120ක් ද පළල සෙන්ටි මීටර් 38ක් හා උස සෙන්ටි මීටර් 14ක් වන මේ වන විට කොටස් තුනකට කැඩී ගිය ගල් පුවරුවක් ද වැලි මළුව මත දැකගත හැකි තවත් නිර්මාණයකි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.104,1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;
====මල් අසුන====
ස්ථූපයේ සලපතල මළුවට පිවිස දක්ෂිණාවර්තව ඇවිද යාමේදී වයඹ දෙසින් සෙන්ටිමීටර 240ක දිගින් හා සෙන්ටිමීටර 180ක පළලකින් යුතු මෙන්ම සෙන්ටිමීටර 90 පමණ උසකින් යුතු ආයත චතුරස්‍රාකාර නිමැවුමක් දැකගත හැකි අතර එය මල් ආසනයක් වශයෙන් ස්ථාපනය කරන ලද්දක් ලෙස විද්වතුන් අනුමාන කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.100,1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

====යූපස්ථම්භය====
ස්තූප මළුවේ නැගෙනහිර දිශානුගත ව, කොටස් තුනකට කැඩී වෙන් ව කරවිකඩ ටැඹ හෙවත් යූපස්ථම්භය,ස්ථූපය කැණීම් කිරීමේදී හමු විය.  මෙයටම වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ භාවිත වන්නේ ‘ගජස්ථම්භ’ යන නමයි. එයින් ‘හස්තියෙකු බැඳ තබන කණුව’ යන අදහස ජනිත කෙරේ..&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014)
 |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ 
 |volume=pp. 1xxiv
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;දිගින් සෙන්ටිමීටර් 160ක් වූ මෙම යූපස්ථම්භය අෂ්ටාකාර හැඩයක් ගන්නා අතර එහි ඉහළ කෙළවර පද්මාකාර ස්වරූපයක් ගන්නා අයුරින් මනරම් ව නිමවා ඇත. මෙම ලක්ෂණය මෙරට අභයගිරි සම්ප්‍රදායේ පුදබිම්වල පවතින ස්තූප හඳුනාගැනීමේ මූලික නිර්ණායකයක් වශයෙන් දැක්විය හැකි අතර අනුරාධපුර යුගයේ මධ්‍ය කාලයෙන් පසු ශීඝ්‍ර ලෙස ව්‍යාප්ත වූ අභයගිරි සම්ප්‍රදායේ නියෝජනය මෙයින් නිරූපණය කරනු ලබයි. ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මගින් මෙම ස්තූපය කැණීම් සිදු කරන අවස්ථාවේ දී ස්ථූප මළුව මත වූ වජ්‍රාසනය මත සෘජු ව පැවතිය දී  මෙය කැණීම් මගින් හමු විය.මෙහි ඉහළ කොටස හින්දු අන්තවාදී කොටස් විසින් ශිව ලිංගයක් බවට අසත්‍ය තර්කානුකූල රහිත මතවාද ව්‍යාප්ත කිරීමට උත්සාහ කරනු ලැබී ය. නමුත්, පුරාවිද්‍යා සන්දර්භයක් තුළ තබා විග්‍රහ කිරීමේ දී මෙය පැරණි බෞද්ධ වාස්තුවිද්‍යා නිර්මාණය හා සැබැඳි ප්‍රධාන අංගයක් බව කිසි සේත් ම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට අවස්ථාවක් නොමැති බව විද්වතුන් පෙන්වා දී තිබේ.එයට හින්දු ආගමික ස්වරූපයක් ආදේශ කිරීමට අවම ප්‍රස්ථාවක් ද නොමැති බව ඓතිහාසික ආගමික වාස්තුවිද්‍යාව තුළින් තහවුරු කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.100,2nd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

====වජ්‍රාසනය====
කොටස් වූ යූපස්ථම්භය හමු වූ ස්ථානයට ආසන්නයේ නොමැති නම්, ස්තූප මළුවේ නැගෙනහිර පෙදෙසේ මධ්‍යගත ව දිග සෙන්ටිමීටර් 260ක් ද පළල සෙන්ටිමීටර් 110ක් හා ඝනකම සෙන්ටිමීටර් 20ක් පමණ වන්නා වූ මැනවින් සකස් කළ, එහෙත් කාලයාගේ ඇවෑමෙන් කොටස් තුනකට කැඩී වෙන් වී ඇති ගල් පුවරුවක් දැකගත හැකි අතර මෙය සෙන්ටිමීටර් 55ක් උස වූ ගඩොළු ඝනාකාකාර ආධාරකයක් මත පිහිටුවා ඇත. මෙහි මතුපිට මටසිලිටි ආකාරයෙන් ඔප දමා ඇත. මෙම කදිම ගල් නිමැවුමට ආවරණයක් ද පැවති බවට පුරාවිද්‍යා සාධක පවති. ඒ අනුව, එකී ආවරණය දරා සිටි සෙන්ටිමීටර් 23×13 ප්‍රමාණයේ මීටර් දෙකක උසින් යුතු, මැනවින් සැකසූ ගල්කණු දෙකක් මෙම ගල්පුවරුවේ වම් පසින් සෙන්ටිමීටර් 120ක පරතරයක් ඇති ලෙස දැනටමත් දැකගත හැකි ය. එයට අයත් තවත්  එවැනි ගල් කණුවක් මෙම ස්තූපය කැණීම් අවස්ථාවේ දී මෙයින් විතැන් වී ආසන්නයේ ඇති බෑවුමේ රැඳී තිබිය දී සොයාගෙන තිබේ. මෙම නිමැවුම &quot;විදුරසුනක් හෙවත් වජ්‍රාසනයක්&quot; වශයෙන් කිසිදු සැකයකින් තොර ව හඳුනාගත හැකි ය. එනම්, මුල් කාලීන ව බුදුරජාණන් වහන්සේ නිරූපණය කිරීම සඳහා යොදා ගත් බුද්ධ සංකේත අතරට මෙම විදුරසුන අයත් වන අතර බොහෝ විට බුදුපිළිමය නිරූපණය කිරීමට පූර්වයෙන් බුද්ධ වන්දනා සඳහා බෙහෙවින් ප්‍රකට අනුරුවක් වශයෙන් විදුරසුන හඳුනාගත හැකි වේ. විදුරසුනින්, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බුද්ධත්වය නිරූපණය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.100,3rd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Vajrāsana of the Kurundi Stupa.jpg|thumb|225px|ස්ථූප මළුවේ ඇති වජ්‍රාසනය හෙවත් විදුරසුන හා දෙපස ඇති ගල්කණු සහිත වජ්‍රාසනඝරය සංරක්ෂණය කිරීමෙන් පසු]]

පුරාවිද්‍යා හඳුනා ගැනීම් අනුව මෙම ස්ථානයේ දැකගත හැකි බෙහෙවින් ම පැරණි නිර්මාණය මෙම විදුරසුන බව බොහෝ පුරාවිදයාඥයන් පෙන්වා දෙයි. මෙම ස්තූපය හා අනෙකුත් වාස්තු අංග නිමවුණු අවධියට වඩා පැරණි කාලයකට මෙම නිර්මාණය අයත් විය යුතු බව ඔවුන්ගේ අදහසයි. ඒ අනුව, මෙහි පවත්නා පූජනීය වටිනාකම හේතුවෙන් මෙම කුරුන්දි ස්තූපය නිර්මාණය කරන අවස්ථාවේ දී මෙහි ගෙනැවිත් ස්ථාපනය කළ බව සිතිය හැකි වේ.​පසු කාලීන, මිනිස් කටයුතු හේතුවෙන් මෙම විදුරසුන මතුපිට යම් විකෘතිතා ඇති වී පවතින බව දැකගත හැකිය. එනම්, යම් කිසි ද්‍රව්‍යයක් ඇඹරීම සඳහා මෙම අසුන භාවිත කර ඇති හෙයින් ඒ මත දළ ආවාට ඇති වී ඇති අතර විවිධ ප්‍රමාණයේ ආවාට 10ක් දක්නට ඇත. පසු කාලීන ව මේ ස්ථානයේ අභයගිරි සම්ප්‍රදායේ ව්‍යාප්තියත් සමඟ බැතිමතුන් විසින් පූජාකර්ම සඳහා ගලගෑම නොහොත් ඇඹරීම සඳහා මෙම ගල් පුවරුව යොදා ගැනීම හේතුවෙන් මේ ලකුණු නිර්මාණය වී ඇති බව විද්වතුන්ගේ නිගමනය වී තිබේ. මුල් කාලීන ව විදුරසුනේ ඇති ආගමික හා පූජනීය වටිනාකම අවම වී ​යාම පෙන්නුම් කෙරෙන අවස්ථාවක් වශයෙන් ද මෙය පෙන්වා දිය හැකි වේ. මෙවැනි ඇඹරුම් නිසා ඇති වූ ආවාට සලපතල මළුවේ ඇති ගල් පුවරු මත ද දැකගත හැකි ය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.101-103 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

====පා දෝවනිය====
ස්තූපයට බටහිර දිශාවෙන් තරමක් වම් පසට වන්නට වැලි මළුවේ දිග හා පළල මීටර් 2 බැගින් ද උස සෙන්ටි මීටර් 40ක් ද ගැඹුර සෙන්ටිමීටර් 23ක් ද වූ කබොක් ගලින් සකස් කළ චතුරස්‍රාකාර නිර්මාණයක් දැකගත හැකි වේ. මෙහි මතුපිට හුණු කපරාරු කර තිබූ බවට සාධක ද එය සියුම් ව පරීක්ෂා කිරීමේ දී දැකගත හැකි වේ. ස්තූපය වන්දනා කිරීමේ අරමුණින් ස්තූප මළුවට පිවිසෙන සැදැහැවත් බැතිමතුන්ගේ පාද දෝවනය කිරීම සඳහා අවශ්‍ය ජලය රැස්කර තිබූ නිර්මාණයක් හෙවත් පාද දෝවනියක් වශයෙන් මෙය නම් කළ හැකි වේ. අනුරාධපුර ආදී ප්‍රදේශයන්හි පවතින පුරාණ පූජනීය ස්ථානයන්හි විශේෂයෙන් ම අභයගිරි සම්ප්‍රදායට අයත් පූජනීය ස්ථානයන්හි මෙවැනි ආකාරයේ ගලින් සකස් කළ පා දෝවනි සුලභ වශයෙන් දැකගත හැකි වේ.​මෙම පාද දෝවනියට බටහිර පසින් දිග සෙන්ටිමීටර් 320ක් හා පළල සෙන්ටිමීටර් 310ක් වූ කබොක් ගල් යොදාගනිමින් ම සකස් කළ ඉදිකිරීමකට අයත් පාදමක අවශේෂ ද දැකගත හැකි අතර මෙය කුමක් දැයි නිශ්චය කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් සාධක මතුපිට ශේෂ වී නොමැත. එහෙත් ස්තූපය සඳහා පුදපූජා සිදු කරනු ලබන අවස්ථාවන්හි දී ඊට අදාළ පූජාර්හ දෑ තැන්පත් කිරීමට යොදාගත් වාස්තු ඉදිකිරීමක ශේෂ විය හැකි බවට විද්වතුන් මත පල කර තිබේ.නමුත්, මේ පිළිබඳ පැහැදිලි සාධක නොලැබෙන නිසා මෙම නිර්මාණය මෑතක කළ එකක් වීමට ද ඉඩ ඇති බවට සමහර විද්වතුන් මුල් අදහසට විරුද්ධ මතයක් ද පල කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.103,3nd and 4rt paragraphs
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 80%; width: 100%;&quot;
|-
|+ style=&quot;background:#CD853F; font-size: 100%; text-align: center&quot;|කුරුන්දි විහාරයේ ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව කැණීමෙන් ලැබුණු පුරාවස්තු&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= pp.150-155
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#DEB887; text-align:center&quot;|[[File:Kurundi stupa excavation.jpg|200px]]කුරුන්දි ස්ථූපය&lt;br /&gt;( පුරාවිද්‍යා කැණීමෙන් පසු දිස්වුන ආකාරය )
|
&lt;gallery&gt;
File:Artifacts kurundi stupa11.jpg|ස්ථූපයේ පද්ම බොරදම ඊසාන කාර්තුව
File:Artifacts kurundi stupa 12.jpg|ස්ථූපයේ නටබුන් වී ඇති හස්ති ප්‍රාකාරය 
File:Artifacts kurundi stupa15.jpg|කැබලි තුනකට වෙන්ව ඇති යූපස්ථම්භය 
File:Artifacts kurundi stupa13.jpg|කැබලි වලට කැඩී ඇති විදුරසුන හෙවත් වජ්‍රාසනය 
File:Artifacts kurundi stupa14.jpg|හුණු දියකිරීම සඳහා යොදාගන්නට ඇති ගඩොළි මගින් සකස් කළ කොටුවක්
File:Artifacts kurundi stupa1.jpg|පොලොන්නරුව යුගයේ කාසි අංක 1
File:Artifacts kurundi stupa2.jpg|පොලොන්නරුව යුගයේ කාසි අංක 2
File:Artifacts kurundi stupa3.jpg|යටත් විජිත යුගයේ කාසියක්
File:Artifacts kurundi stupa4.jpg|මැටි බිම් ඇතුරුම් ගල්
File:Artifacts kurundi stupa7.jpg|පැතලි මැටි උළු
File:Artifacts kurundi stupa6.jpg| පැරණි කම්මල් ඇණ
File:Artifacts kurundi stupa 5.jpg|සැරසිලි සඳහා යොදාගත් ගඩොළු
File:Artifacts kurundi stupa8.jpg|විවිධ හැඩැති පුරාවස්තු 1
File:Artifacts kurundi stupa9.jpg|විවිධ හැඩැති පුරාවස්තු 2
File:Artifacts kurundi stupa10.jpg|විවිධ හැඩැති පුරාවස්තු 3
&lt;/gallery&gt;
|}

===පිළිමගෙය===
පෝය ගෙයට මීටර් 20ක් පමණ නුදුරින් නිරිත දෙසට නටබුන් 'පිළිම ගෙය' , 'පටිමාඝරය' නැතහොත් 'ප්‍රතිමාගෘහය' පිහිටා ඇත. කබොක් ගල් යොදාගනිමින් නිර්මාණය කළ, දිග මීටර් 26.5ක් ද හා පළල මීටර් 17ක් ද පොළොව මට්ටමේ සිට උස මීටර් 1.2ක් ද වන උස මළුවක් මත මෙම පිළිම ගේ ස්ථාපනය කර තිබේ. බිම්බාලය, ප්‍රතිමාලය, ප්‍රතිමාධාර ආදී විවිධ නම්වලින් හැඳින්වෙන ප්‍රතිමාගෘහය ආරාමයක චෛත්‍ය ළඟට වඩාත්ම කැපී පෙනෙන වැදගත්කමක් සහිත ගොඩනැගිල්ල වශයෙන් හඳුනා ගැනේ.
​පිළිමගේ සහිත මළුවට පිවිසීම සඳහා එහි නැගෙනහිර දෙසින් පියගැටපෙළ සකසා ඇත. කළුගල් යොදාගනිමින් නිමවා ඇති මෙහි පිවිසුම සෙන්ටිමීටර් 230ක පළලකින් යුක්ත වේ. මෙම පිවිසුමේ සඳකඩ පහණ පැවති ස්ථානයේ එම සඳකඩ පහණ කඩා එතැනින් පසෙකට ඇද දමා නිධන් සොරුන් විසින් සිදු කළා යැයි අනුමාන කෙරෙන මීටර් 1.7ක දිග හා පළලකින් යුතු මීටර් 2.7 ගැඹුරකිනු යුතු වලක් වාර්තා විය.සඳකඩ පහණ, කොරවක්ගල් හා ගල් පඩි කඩා විසුරුවා දමා ඇති ආකාරයක් මුල්වරට පුරාවිද්‍යා කැණීම් සිදු කිරීමේදී වාර්තා විය.කැබලි වන සේ කඩා විසිරුවා ඇති ​සඳකඩ පහණෙහි කොටස් පිළිම ගෙය ආසන්නයේ දක්නට ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.105 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Side elevation plan of the Kurundi image house.png|thumb|275px|ප්‍රතිමාගෘහයේ පැතිකඩ සැලසුමක්( වර්ෂ 2021)&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.109 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;]]

[[File:Front elevation plan of the image house of t Kurundi.png|thumb|275px|කැණීමට පෙර කුරුන්දි විහාරයේ පිළිමගෙයි ඉදිරිපස සැලසුමක්&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.175
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;]]


පවත්නා සාධක අනුව කළුගල් සඳකඩ පහණේ අරය සෙන්ටිමීටර් 90කි. පහණ මැද ඇති නෙළුම් පද්මය, පලා පෙති හා ගිනිදැල් මෝස්තර පමණක් නිරූපණය කර ඇත. කොරවක්ගල් ද කැටයම් රහිත නැමී හා වක සහිත සරල ලක්ෂණ නිරූපණය කරයි. ගල්පඩිවල මුහුණ පෙදෙස කැටයමින් සරසා ඇත. දොරටුවේ ඇති කළුගලින් සකස් කළ කොරවක්ගල හා සඳකඩපහණ සරල ස්වරූපයෙන් නිමවා ඇත්තේ සංකීර්ණ සැරසිලිවලින් තොර ව ය. මෙම පිවිසුමට අයත් දොරටුපාල රූ නැතහොත් මුරගල් මතුපිට ගවේෂණයේ දී වාර්තා නොවී ඇත.​මෙකී පඩිපෙළ හරහා ගමන් කරමින් පිළිම ගෙයට පිවිසිය හැකි වන අතර බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි, ගන්ධ කුටි ආකෘතිය නිරූපණය කරමින් ප්‍රතිමාගෘහ ආකෘතියට ම නිමවා ඇති මෙම පිළිම ගේ දිගින් මීටර් 15.6ක් හා පළලින් මීටර් 8.2ක් වේ. අන්තරාලයට පිවිසෙන ස්ථානයේ තවත් පිවිසුමක් පැවති බවට සාධක පවතින අතර එහි පිවිසුම් ද්වාරයක් වූ බවට සාධක ඇත. මෙහි ගලින් කළ පිවිසුම් ද්වාර උළුවස්සට අයත් උඩළිපත දැකගත හැකි අතර එය මනරම් වාමන රූ හා වෙනත් රූකම්වලින් අලංකාර කර ඇත. මීටර් 7.6ක දිගින් හා මීටර් 4.2ක පළලින් යුත් අන්තරාලයෙහි සැලැස්ම දැනට ශේෂ වී ඇති ගල්කණුවලින් ප්‍රතිනිර්මාණය කළ හැකි වේ. පොදුවේ සලකා බැලීමේ දී පිළිම ගේ නිමවීම සඳහා මීටර් 2.75 ක උසකින් යුතු දිග හා පළල සෙන්ටිමීටර් 26×20 ප්‍රමාණයේ වන ගල්කණු යොදාගෙන ඇති අතර එවැනි ගල්කණු 27ක් මුල් පුරාවිද්‍යා කැණීම සිදු කරන අවස්ථාවේ දී වාර්තා වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.106
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

​පිළිම ගේ ගර්භ ගෘහයේ දිග මීටර් 8ක් හා පළල මීටර් 8.2ක් වේ. පිළිම ගේ බටහිර අන්තයේ මැද කොටසේ දිග, පළල හා ඝනකම සෙන්ටිමීටර් 75×47×25 ප්‍රමාණයේ මල් ආසනයක් තැන්පත් කර ඇති නමුත් එම නිර්මාණය එහි මුල් පිහිටුමෙන් වෙනස් කර ඇති බවක් මුල්වරට කැණීම් කළ පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන්ට නිරීක්ෂණය වී තිබේ.ගර්භ ගෘහයේ පැවති බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ කිසිදු සාධකයක් මතුපිටින් දක්නට නොමැති නමුත් මෙහි හිටි පිළිමයක් වැඩ හිඳි බව සිතිය හැකි අතර එම බුද්ධ ප්‍රතිමාව වටා පැදකුණු කළ හැකි ආකාරයෙන් පිළිමගෙය නිර්මාණය කර තිබූ බව පෙනේ. කබොක් ගලින් කරවූ මළුව මත පැරණි ප්‍රතිමා ගෘහය නිර්මාණය කිරීමට යොදාගත් උළු, ගඩොල් හා ගල්කණු කොටස් විසිරී පවතින ආකාරය ද දැකගත හැකි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.107,2nd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Reconstructed sketch of the Buddha statue at Kurundi Vihara.jpg|thumb|150px|කුරුන්දි විහාරයේ පිළිමගෙය කැණීමේදී අනාවරණය වූ බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ අවශේෂ අනුසාරයෙන් ප්‍රතිනිර්මිත බුද්ධ ප්‍රතිමා සටහනක්&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.378 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;]]


[[File:Front of the image house of Kurundi.jpg|thumb|275px|කැණීමෙන් පසු පිළිමගෙයි ඉදිරිපස&lt;br&gt;(සංරක්ෂණය කර නොමැත)]]


​ගරු අමාත්‍ය, සිරිල් මැතිව්ගේ කාලයේ දී එනම් 1980 දශකයේ ආරම්භයේ දී හින්දු බැතිමතුන් විසින් මෙම ස්ථානයේ ඉදි කළා යැයි පැවසෙන හින්දු කෝවිල ද මෙම පිළිම ගේ තුළ ම ඉදි කර පැවති බවට සාධක පවතිි. එයින් පසු වත් 2020 වසරේ දී පමණ නැවතත් මෙම පිළිම ගෙයි පුරාණ පිළිම ස්ථාපිත ව පැවති ස්ථානයේ ම හින්දු ශිව දේවාලයේ ත්‍රිශූල ආදිය ස්ථාපිත කර තිබූ බව ද වාර්තා වී තිබේ. ඒ අනුව මෙම ස්ථානය හින්දු පූජනීය ස්ථානයක් බව පවසමින්, අන්තවාදීන් විසින් මෙම ගර්භගෘහයේ බුද්ධ ප්‍රතිමා ස්ථාපිත ව පැවති ස්ථානයේ මීටර් 2×1.5 ප්‍රමාණයේ බිමක, පෝට්ලන්ඩ් සිමෙන්ති භාවිතයෙන් බිම සකසා ඇති බව වාර්තා වී තිබේ.ඒ මත පෙර කී මල් ආසනය තබා එය ඔවුන්ගේ පුදුසුන බවට ​පත්කර ඇති අතර ගර්භගෘහයේ පිවිසුම් ද්වාරයේ ගල් කැබැල්ලක් මත තැබූ කොරවක්ගලෙහි ඇත් සොඬය නියෝජනය කරන වටකුරු ගල් කොටස තබා එයට ශිවලිංග නාමාදේශ කොට මෙම පෞරාණික බෞද්ධ පිළිම ගෙය හින්දු කෝවිලක් බවට පරිවර්තනය කිරීමට උත්සාහ කර තිබුණ බවක් පෙනේ.මෑතක් වන තුරු පිළිමගෙයි ගර්භගෘහය ආවරණය වන පරිදි වහලයක් ද කරවා පැවති බව එම ස්ථානයේ දැකිය හැකි මෑත කාලයට අයත් උළු හා ගඩොල්වලින් තහවුරු වෙයි. මෙම පිළිම ගෙයි පවතින සිමෙන්ති වැලි කපරාරුවෙන් සකස් කළ අනුකරණ ගල් කුළුණු ද යොදාගනිමින් හින්දු ආගමික අන්තවාදීන් අනවසර ලෙස පුරාවිද්‍යා ස්ථානය විකෘතිකර තිබේ.වර්තමානය වන විට මෙම අනවසර ඉදිකිරීම් ඉවත් කර ප්‍රතිමාගෘහය පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් කැණීම් කර අවසන් කර බෞද්ධ අනන්‍යතාව තහවුරු කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.107.3rd paragraph,108
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

පිළිමගෙය කැණීම මගින් කවන්ධ හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්,හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක කොටසක්,අවලෝකිතේශ්වර බෝධිසත්ව ශීර්ෂයක්,තවත් බෝධිසත්ව ශීර්ෂයක්,බෝධිසත්ව කවන්ධ ප්‍රතිමාවක්,වජ්‍රයක කොටසක්,චක්‍ර සලකුණක් සහ ඊට අමතරව කුඩා ලෝහ මූර්ති කිහිපයක් ප්‍රධාන වශයෙන් හමු වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.155-171
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 80%; width: 100%;&quot;
|-
|+ style=&quot;background:#CD853F; font-size: 100%; text-align: center&quot;|කුරුන්දි විහාරයේ ප්‍රතිමාගෘහය කැණීමෙන් හමු වූ පුරාවස්තු&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= pp.108,156-171
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#DEB887; text-align:center&quot;|[[File:Image house of kurundi viharaya.jpg|200px]]ප්‍රතිමාගෘහය&lt;br /&gt;(කැණීමෙන් පසු ඉහළ පෙනුම)
|
&lt;gallery&gt;
File:Udalipatha at the image house of the Kurundi.jpg| ඇතුළු පිවිසුමේ උළුවස්සේ ඇති උඩලිපත
File:Sandakadapahana of Kurundi Vihara.jpg|පිවිසුමේ ඇති කැබලි කළ සඳකඩපහණෙහි කොටසක්
File:Torso Buddha statue kurundi.jpg|කවන්ධ කුඩා හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාව 
File:Standing Buddha statue kurundi.jpg|හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක කොටසක්
File:Avalokiteshvara statue kurundi.jpg|අවලෝකිතේශ්වර බෝධිසත්ව ශීර්ෂය 
File:Bodhisattva statue kurundi.jpg|තවත් බෝධිසත්ව ශීර්ෂයක්
File:Torso bodhisattva statue kurundi.jpg|කවන්ධ බෝධිසත්ව ප්‍රතිමාවක්
File:Vajra fragment kurundi.jpg|වජ්‍ර කොටස
File:Chakra fragment Kurundi.jpg|පූජනීය චක්‍රය
File:Small metal figurine kurundi.jpg|කුඩා ලෝහ මූර්තිය
File:Carved stone slab kurundi.jpg|කුඩා කැටයම් ඵලකය
File:Bodhisattva torso2 kurundi.jpg|ත්‍රිභංග බෝධිසත්ව කවන්ධය
&lt;/gallery&gt;
|}


===බෝධිඝරය===
ස්තූපයේ සිට මීටර් 60ක් පමණ දුරින් ඊට නිරිත දෙසින් බෝධිඝරය ස්ථානගත වී පවතිී. සමස්ත වශයෙන් සලකා බැලීමේ දී වෘත්තාකාර හැඩයක් ගන්නා වාස්තු ඉදිකිරීමක් වන මෙහි අරය දළ වශයෙන් මීටර් 5කි. මෙම බෝධිඝර ගොඩනැගිල්ල සඳහා වූ පිවිසුම් දොරටුව උතුරු දිශානුගත ව ස්ථාපනය කර තිබෙන අතර ඒ අනුව එය ස්තූපය දෙසට යොමු කර තිබෙන බව දැකගත හැකි වේ. මෙම පිවිසුම සෙන්ටිමීටර් 120ක පුළුලින් යුතු ව ගල්පඩි භාවිතයෙන් සකසා තිබූ බව පවතින සාධක අනුව තහවුරු වේ.​කාලයාගේ ඇවෑමෙන් බෝධිඝරය ආවරණය කරමින් වර්ධනය වී ඇති ගොඩැල්ල උපරිම වශයෙන් සෙන්ටිමීටර් 110ක් පමණ උස් වේ.​මෙම ගොඩැල්ලේ මැද සිට මීටර් 2.5ක දුරකින් යුතු ගල්කණු 4කින් සමන්විත පළමු වැනි ගල්කණු පෙළක සහ මධ්‍යයේ සිට මීටර් 5ක අරයක් ඇති වන සේ ගල්කණු 8කින් යුතු දෙවැනි ගල්කණු පෙළක නටඹුන් හඳුනාගත හැකිය. මෙම අවස්ථාවේ දී (2021 දී) මතු කරගනු ලැබූ සාධක අනුව මෙහි වට දෙකක් ඇති ගල්කණුවක් සාමාන්‍ය වශයෙන් සෙන්ටිමීටර් 20×20 ප්‍රමාණයෙන් යුතු අතර ඒවායේ උපරිම උස පොළොව මට්ටමේ සිට සෙන්ටිමීටර් 120කි. දෙවැනි ගල්කණු පෙළින් පිටතට විසිරී ඇති කබොක් ගල් සාධක අනුව මෙම බෝධිඝරයේ පාදම ද අනෙකුත් ගොඩනැගිලි මෙන් ම කබොක් ගල් භාවිතයෙන් ම නිමවා තිබූ බව අනාවරණය වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.109,111_1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Bodhigara plan of Kurundi Vihara.png|thumb|250px|කැණීම් කිරීමට පෙර කුරුන්දි විහාරයේ බෝධිඝරයේ පැතිකඩ සැලසුමක්(වර්ෂ 2021 දී)&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.113 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;]]


​බෝධිඝරයට බෙහෙවින් ආසන්න ව ඊසාන දෙසින් කබොක් ගලින් නිම කළ මීටර් 3.6ක් දිග සහ මීටර් 2.7ක් පුළුලින් යුතු ආයත චතුරස්‍රාකාර හැඩැති යම්කිසි වාස්තු ඉදිකිරීමක් පැවති බවට සාධක දැකගත හැකි වේ. මෙහි දැනට දැකගත හැක්කේ පාදම පිළිබඳ සාධක පමණක් වීමත් විශේෂත්වයකි. පෙර විස්තර කර ඇති පරිදි ස්තූපය ආසන්නයේ ද මෙවැනි නිර්මාණයක් දැකගත හැකි අතර මෙම වන්දනීය ස්ථානයෙහි කාර්ය හා සම්බන්ධ නිර්මාණ අවයව වශයෙන් සැලකීමට අවස්ථාව පවතින බවත්,ඇතැම් විට මෙය බෝධිඝරයේ කාර්යභාරය හා සම්බන්ධ ඉදි කිරීමක් විය හැකි බවත් විද්වත් මතය වී තිබේ.කෙසේ නමුත් මේ දක්වා බෝධිඝරයෙහි කිසිඳු පුරාවිද්‍යා කැණීමක් සිදුව නොමැත. &lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.111,2nd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===උපෝසථඝරය===
පබ්බත විහාර ආකෘතියේ මැද මළුවේ පිහිටි වැදගත් වාස්තු නිර්මාණ අතර 'පොහොය ගෙය' නැතහොත් 'උපෝසථඝරයට' වැදගත් තැනක් හිමි වේ. සාමාන්‍යයෙන්, භික්ෂූන් වහන්සේ විසින් සිදු කරනු ලැබිය යුතු පොහොය විචාරීම හෙවත් භික්ෂු විනය හා සම්බන්ධව කටයුතු සිදුකිරීම පෝය ගෙය තුළ සිදු කරනු ලබයි. ඊට අමතර ව, විශේෂ අවස්ථාවන්හි දී භික්ෂූන් වහන්සේ එක්රැස් වන ස්ථානයක් වශයෙන් ද එනම්, සන්නිපාත ශාලාවක් වශයෙන් ද පෝය ගෙය භාවිත කරන්නට ඇත.​ස්තූපයට බටහිර දෙසින් ඊට මීටර් 56ක් පමණ නුදුරින් පිහිටි මෙම වාස්තු ඉදිකිරීමේ පිවිසුම නැගෙනහිර දෙසට මුහුණ ලා ඇත. එම පිවිසුමේ වන ගල්පඩි පසින් යට වී පවතින ආකාරය දැකගත හැකි වේ. ඒ අනුව ස්තූපයේ පිවිසුම හා මෙම පෝය ගේ පිවිසුම එකිනෙකට මුහුණ ලා ඇති ආකාරයකින් පවතියි. ආසන්න වශයෙන්, දිග මීටර් 16.5ක් හා පළල මීටර් 9ක් පමණ වන මෙම වාස්තු නිර්මාණයේ සැලසුම ආයත චතුරස්‍රාකාර හැඩයක් ගනී.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.104,2nd and 3rd paragraphs 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Uposathaghara plan of Kurundi Vihara.png|thumb|275px|කැණීම් කිරීමට පෙර උපෝසථඝරය හෙවත් පෝය ගෙයි පැතිකඩ සැලසුමක් (වර්ෂ 2021 දී)&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.106
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;]]


​වෙනත් ඕනෑ ම පුරාණ විහාරයක දැකිය හැකි පෝය ගෙවල් මෙන් ම මෙම පෝය ගෙය ද විශාල ප්‍රමාණයේ ගල්කණු භාවිතයෙන් නිමවා ඇත. මෙම වාස්තු නිර්මාණයේ සම්පූර්ණ මුල් සැලසුම අනුව, දිගු අතට ගල්කණු 6 බැගින් වන පළල පේළි 4කින් යුතු ව නිමවා තිබූ මෙම ගොඩනැගිල්ලේ මේ වන විට ගල් කණු 13ක් ආරක්ෂා වී ඇති ආකාරය හඳුනාගත හැකි වේ. අනෙකුත් ගල්කණුවලට අයත් කොටස් මෙම ගොඩනැගිල්ලට අයත් භූමිය තුළ ම පතිත වී ඇත. මුල් තත්ත්වයෙන් පවතින ගල්කණු 4ක් දැකගත හැකි අතර ඒවායේ මිනුම් අනුව, සෙන්ටි මීටර් 32x35 ප්‍රමාණයේ ගල්කණුවක පොළොව මට්ටම සිට උස මීටර් 4කි. මෙම වාස්තු ඉදිකිරීමේ මධ්‍යයේ පිහිටි ගල්කණුවලට වඩා පිටත වටයේ පිහිටා ඇති ගල්කණු වට ප්‍රමාණයෙන් තරමක් කුඩා ඒවා වේ.​මෙම පෝය ගෙයට අයත් සීමාව තුළ පැරණි ගඩොල් කැබලි මෙන් ම උළු කැබලි ද විසිරී ඇති අතර ඒවා මෙම නිර්මාණය මුලින් පැවති ආකාරය පිළිබඳ අදහසක් ඇති කර ගැනීම සඳහා රුකුලක් සපයයි. ඒ අනුව මෙම ගොඩනැගිල්ලේ වහළය මැටි උළු සෙවිලි කර තිබෙන්නට ඇත. ගොඩනැගිල්ලේ තැන් දෙකක් නිධන් සොරුන් විසින් සිදුකරන අනවසර කැණීම් මඟින් විනාශ කර තිබෙන බවක් වාර්තා වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.104,4th and 5th paragraphs
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්===
ප්‍රධාන මළුව හෙවත් ඉහළ මළුව තුල ඇති ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි නටඹුන් වලට අමතරව වෙනත් ගොඩනැගිලි සාධක නටඹුන් විශාල ප්‍රමාණයක් විහාරයේ දෙවැනි මළුව තුළ සහ ඉන් පිටතත් දැකිය හැකි වේ.
====කුරුන්දි විහාරයේ දෙවැනි මළුව====
විහාරයේ උන්නතාංශය වැඩි ම ප්‍රදේශය ආවරණය කරමින් සකසා තිබූ පූජනීය අංගණයේ බටහිර පසින් එහි පැවති ස්වාභාවික පරිසර ලක්ෂණ අනුව යමින් එම ප්‍රදේශයේ බිම් සැලසුම සකස් කර තිබූ බව දැකගත හැකි වේ. ඒ අනුව කබොක් ගල් යොදාගෙන එම මළුවේ සීමා ප්‍රාකාර ඉදිකරවා මෙම දෙවැනි මළුව සකසා ඇති බව ඒ පිළිබඳ සියුම් ආකාරයෙන් විමර්ශනය කිරීමේ දී පෙනී යයි. මිනුම් අනුව පූජනීය ගොඩනැගිලි පිහිටි මැද මළුවට සාපේක්ෂ ව මීටර් 1.5ක් පමණ පහත් වන ආකාරයට මෙම දෙවැනි මළුව සැලසුම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.114,3rd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;​මැද පිහිටි පූජනීය ගොඩනැගිලි සහිත අංගණයේ වයඹදිග අන්තයේ සිට මීටර් 6කට ආසන්න නුදුරකින් දකුණු පසට වන්නට මෙම පහළින් පිහිටි දෙවැනි මළුවේ එක් කෙළවරක් සීමා වන අතර එහි දකුණු කෙළවර පූජනීය අංගණයේ නිරිතදිග කෙළවර දක්වා ගමන් කරයි. අර්ධකවාකාර ස්වරූපයකින් යුතු ව කඳුවැටියේ ව්‍යාප්තියට අනුරූප වන ආකාරයෙන් බටහිර දෙසට තවත් මීටර් 100ක පමණ දුරකට මෙම දෙවැනි මළුවේ ව්‍යාප්තිය පවතියි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.115,1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;
====විහාරයේ පොකුණ====
දෙවැනි මළුවේ පිහිටා ඇති මෙම පොකුණ පිළිම ගෙය යනුවෙන් විස්තර කළ ගොඩනැගිල්ලට බටහිර දිශානුගතව පිහිටා ඇත. පොළොව මට්ටමේ සිට ගැඹුර දළ වශයෙන් මීටර් 5ක් පමණ වේ. නැගෙනහිර හා බටහිර දිශානුගතව දිග මීටර් 35ක් පමණ ද උතුරු හා දකුණු දිශානුගතව මීටර් 23ක පළලකින් ද යුතු මෙම පොකුණ අනුරාධපුර කාල සීමාවට අයත් වෙනත් මෙවැනි පොකුණු හා සසඳා බැලීමේ දී මධ්‍යම ප්‍රමාණය ඉක්මවා යන නිර්මාණයක් වශයෙන් දැක්විය හැකි වේ. මෙම මනරම් පොකුණේ සිවු දෙසට ඇති සීමා ඉවුරු කබොක් ගල් බැඳ මැනවින් සකසා තිබූ බවට සාධක වර්තමානයේ වුව දැකගත හැකි වේ.
කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ වැඩවාසය කළ භික්ෂූන් වහන්සේගේ දෛනික ජල අවශ්‍යතාව සම්පූර්ණ කිරීම පිණිස මෙම පොකුණේ එකතු වී පැවති ජලය භාවිත වූ බවට විශ්වාස කෙරේ.උල්පත් ජලය නොලැබෙන මෙම පොකුණ සඳහා වැසි සමයේ දී ඉහළ මළුව හා දෙවැනි මළුව වෙත පතිත වන වැසි ජලය මෙම පොකුණ වෙත ඇදී එන ආකාරයේ සැලසුමක් තත් යුගයේ දී පවතින්නට ඇති බවට විද්වතුන් අදහස් පළ කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.114,2nd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

====වෙනත් ගොඩනැගිලි====
කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ මැද මළුව(ප්‍රධාන මළුව), දෙවැනි මළුව හා ඉන් පරිබාහිර ව කඳු බෑවුමේ විවිධ තැන්වලත් විවිධ ස්වරූපයේ හඳුනානොගත් වාස්තු ඉදිකිරීම් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් පවතින බව වාර්තා වී තිබේ.ඒ අනුව ප්‍රධාන මළුවේ එවැනි ගොඩනැගිලි 5 ක්,දෙවැනි මළුවේ හඳුනානොගත් ගොඩනැගිලි 3 ක් සහ ඊට පරිබාහිරව විහාර භූමිය තුළ හඳුනානොගත් තවත් ගොඩනැගිලි 19 ක් හා එක් කුඩා පොකුණක් වාර්තා වී තිබේ.මෙම වාස්තු නිර්මාණ පිළිබඳ යම්කිසි නිශ්චිත අදහසකට පැමිණීමට තරම් ප්‍රමාණවත් සාධක මතුපිට තත්ත්වය අනුව දැකගත හැකි නොවුණත් විධිමත් ව සිදුකෙරෙන පුරාවිද්‍යා කැණීම් තුළින් වඩාත් ඵලදායී සාධක මතු කර ගැනීමෙන් පසු ඒ පිළිබඳ වඩා පුළුල් අදහසක් ඇති කර ගැනීමට අවස්ථාව පවතියි. සාපේක්ෂ ව කුඩා ප්‍රමාණයේ මෙම ගොඩනැගිලි බොහෝ විට භික්ෂූන් වහන්සේලාට වැඩවාසය කිරීම සඳහා තනවා තිබූ නේවාසික කුටි විය හැකි බවට විද්වතුන් අනුමාන කෙරේ. මෙම ගොඩනැගිලි සියල්ලක ම පාහේ කබොක් ගල් භාවිතයෙන්, භූමියේ ස්වාභාවික ව පවතින බෑවුම පිළිබඳ සැලකිලිමත් වෙමින් ඒවාට අනුකූල ව දිශානුගත කර ඉදිකර තිබෙන අයුරක් හඳුනාගත හැකි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= pp.111-119 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===කුරුන්දි වැව===
[[පළමුවන අග්බෝ රජු|පළමුවන අග්බෝ රජු]] විසින් කුරුන්දි විහාරය වැඩිදියුණු කර නැවත ඉදිකරන විට කුරුඳු වැව ඉදිකළ බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ.කුරුඳු වැව හෙවත් කුරුන්දි වාපි වර්තමානයේ තන්නිමුරුප්පු වැව බව සී.ඩබ්ලිව්.නිකලස් මහතාගේ අදහස වේ.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය_නිකලස්,සිංහල පරිවර්තනය_සෝමපාලජයවර්ධන|1979|}}:මේ සියලු නම් එකම විහාරයකට වූ විවිධ නම් වීමට බොහෝ ඉඩ තිබේ.මෙය පිහිටි කුරුන්දිරට්ඨ දැනට වවුනියා දිස්ත්‍රික්කයේ දකුණු කරිකට්ටමූල කොට්ඨාසයට සමානය.මේ පැරණි නම වර්තමාන කුරුන්තන් ඌර්හි නෂ්ඨාවශේෂ අතර රැකී තිබේ.&lt;/ref&gt;නමුත් ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් මහතා කුරුන්තන් කුළම් සහ තන්නිමරුප්පු කුළම් නමින් ආසන්නව පිහිටි පුරාණ වැව් දෙකක් පිළිබඳව සදහන් කරයි.නමුත් වර්තමානයේ කුරුන්තන් කුළම යනු අතීතයේ දී පළමුවන අග්‍රබෝධි හෙවත් අග්බෝ රජු කළ කුරුඳු වැව විය හැකි බවට තවත් අදහසක් විවෘතව පවතී.

{{Blockquote
|text='''&quot;පළමුවෙන් කියන ලද ගඟ මිටියාවතේ සිතියම්වල තන්නිමුරුප්පු කුලම් නමින් සඳහන් කර තිබෙන පාළුවට ගොස් නටබුන් වී තිබෙන ඉතා ලක්ෂණ පුරාණ වැවක් ඇත්තේය.මෙම ශක්තිමත් පුරාණ කර්මාන්තයෙහි බැම්ම,උතුරු දකුණු දෙසට පිහිටා තිබේ.නමුත් දැනට එය දියපාර දෙකකින් නරක අන්දමට කැඩී දියකඳ දෙක මනල්ආරු නමින් එකක් වී,දියබෑවුමේ ප්‍රධාන ගංගාව දියකඳ වැඩි කරන්නේ ය.'''

'''දැනට වැව් බැම්ම සහ පුරාණ කුඹුරුත් ඇතුළුව,වැව පිහිටි බිම මුළුදා ම ඝන කැලෑවෙන් සහ මූකලානින් වැසී තිබේ.ඉතාම මෑත කාලයක් වනතුරු ඊට ආසන්න භූමි ප්‍රදේශය එහෙම පිටින් ම වන ගත වෙන්ට හැර ඒ සම්බන්ධව කිසිවෙක් කිසිවක් නොදැන සිටියෝ ය.මෙයාකාරයෙන් පුරාණ වටිනා දේපලක් නොපෙනී සැඟවී තිබුන බව පෙනේ.'''

'''තවත් කරුත්ත කුලම් නම්ලත් පුරාණ වැවක් හැතැප්ම බාගයක් පමණ උතුරින් ඊසාන දෙසට පිහිටා තිබේ.එය සාදා තිබෙන්නේ කුඩා මිටියාවතක් මැදින් ගලා යන,වාන්ආරු නම්ලත් ශාඛා දියපාරක් හරහා බැම්මක් බැඳීමෙන් ය.මෙයාකාරයෙන් කුරුන්ත කුලම සහ තන්නිමුරුප්පුව,ඊට යා වූ මිටියාවත් තුනේ ම දිය ගලායෑම හරස් කප්නනේ ය.'''

'''නමුත් මේ පුරාණ වැව් දෙකේ පවතින අගය තවත් කරුණකින් වැඩිපුරද උසස් කරන්නේ ය.වැවෙන් ඉතිරී යන මහත් ජලයෙන් කොටසක් කඳුවැටිය හරහා,යාව තිබෙන ජලාසයට ගෙනයනු සඳහා තන්නිමුරිප්පු වැව් බැම්මේ කෙළවර පසුකොට අඩි විස්සක් පළලැති ජඹුර ඇළක් කපා තිබෙන බව පෙනේ.&quot;'''

{{smaller|
{{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1
}}
}}
}}

හෙන්රි පාකර්ට අනුව නයාරු නිම්නය හරස් කර බැඳි මහා ජලාශය තන්නිමුරුප්පුව බවත්,ඉන් සැතපුම් දෙකක් ඊසාන දෙසින් කුරුන්දිකන්ද(කුරුඳුමලේ) අසල පිහිටි වැව කුරුන්දන්කුලම් බවත් ය.තන්නිමුරුප්පුව යන දෙමළ වචනයේ සිංහල අර්ථය වන්නේ දියකඩනය යන්නයි.ඔහුට අනුව තන්නිමුරුප්පුව වැව පාකර් එහි යෑමට පෙර වන්නියේ සහකාර නියෝජිත එස්.හෝටන් සොයාගන්නා තෙක් මුළුමනින්ම මිනිස් වාසයෙන් තොර විය.පාකර් විසින් කුරුන්දි විහාරය අසල ඇති කුඩා වැවට කුරුන්දන්කුලම ලෙස එම නම ලබා දී ඇත්තේ වැව් බැම්ම අසල තිබූ ශිලා ලේඛනයක වැවට පහළ ජනාවාස ප්‍රදේශය &quot;කුරුන්ගම&quot; ලෙස හඳුන්වා තිබූ බැවිනි.එහි දෙමළ පරිවර්තනය &quot;කුරුන්තන් ඌර්&quot; ය..&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys (1887)
 |author= Henry Parker 
 |volume=p.449
 |language=en
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.216
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Naga muragala kurundi.jpg|thumb|275px|තන්නිමුරුප්පු වැව අසලින් හමු වූ පෙන 5 ක් සහිත නාග රුව දැක්වෙන ඵලකය&lt;br&gt;(මෙම ඵලක වාරි කර්මාන්ත වර සලකුණක් ලෙස අතීතයේ භාවිතා වූ බවට විශ්වාස කෙරේ)&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.202
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;]]


පාකර්ගේම සටහනක දක්වා ඇත්තේ ගොවිතැන් කටයුතු වලට වඩා අසල විහාරයේ භික්ෂූන් වහන්සේලාට සහ වැව් බැම්මට පහළ ජනාවාසයේ දෛනික අවශ්‍යතා සඳහා යොදා ගැනීමට &quot; කුරුන්දන්කුලම &quot; ලෙස ඔහු විසින් හදුන්වනු ලබන විහාරය අසල කුඩා වැව තනා ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys (1887)
 |author= Henry Parker 
 |volume=p.448
 |language=en
 |isbn = }}&lt;/ref&gt; වර්තමානයේ කුරුන්දන්කුලම ලෙස හදුන්වන කුඩා වැව පිහිටා ඇත්තේ තන්නිමුරුප්පුව වැව හෙවත් පැරණි කුරුන්දි වැවට ඉහළ ඉන්නතාංශයක බැවින් තන්නිමුරුප්පුවේ සිට කුරුඳු විහාරයට හෝ ඒ අසල කුරුඳුගමට ජලය රැගෙන යාමට නොහැකි බවත් මේ නිසා කුරුන්දි විහාරයේ සහ කුරුඳුගම ජනතාවගේ ජල අවශ්‍යතා සැපිරීමට එය ආසන්නයේ සාපේක්ෂව කුඩා වැවක් නිර්මාණය කරන්නට ඇති බවත් පුරාවිද්‍යා විශේෂඥයන්ගේ මතය වී තිබේ. පුලේන්ද්‍රන් නේසන්ට අනුව පාකර් විසින්  කුරුන්දන්කුලම ලෙස නම් කළ වැව ප්‍රදේශවාසීන් හඳුන්වන්නේ විලාතිකුලම් ( දිවුල්වැව ) යන නමිනි.කුරුන්දි කන්ද අසල ඇතැයි කියවෙන කුඹුරු ඉඩම්වලට ඔප්පු තිබෙන බවත් ඒවායේ මෙම කුරුන්දන්කුලම වැව හදුන්වා ඇත්තේ විලාතිකුලම් යනුවෙන් බවත් ඔවුන් දක්වා ඇත.මේ අනුව වැලිඔය නිම්නයේ (තන්නිමුරුප්පු) වැව් බැම්මේ සිට නයාරු කලපුව තෙක් අක්කර 12,000 කට වැඩි භූමි ප්‍රදේශයක් යල-මහ කන්න දෙකෙහිම වගා කිරීමට හැකි වන සේ සිදු කළ මහා වාරි නිර්මාණය පළමු වැනි අග්බෝ රජු කරවූ කුරුන්දි වැව ලෙස හදුනා ගැනීම වඩා තාර්කික බව විද්වත් මතය වී තිබේ.සී.ඩබ්.නිකලස්ගේ අදහස ද වන්නේ පළමු වැනි අග්බෝ රජු කළ කුරුන්දවාපිය නම් දැන් තන්නිමුරුප්පු වැව බවයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=මෑත යුගයේ සභ්‍යත්වය (1972)
 |author= සී.ඩබ්.නිකලස්
 |volume=I කාණ්ඩය, I භාගය
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;පාකර් කුරුන්දන්කුලම ලෙස නම් කර ඇත්තේ නියම කුරුන්දි වැවේ ( තන්නිමුරුප්පු වැවේ ) සිට කිලෝමීටර දෙකක් පමණ ඊසාන දිගින් කුරුඳු විහාරය අසබඩ පිහිටි පියංගල හෙවත් විලාතිකුලම් වැව ( දිවුල් වැව) යි.පදවිය වැවෙන් දියවර ලබන මා ඔය නිම්නය &quot;පදී රට&quot; ලෙස හැදින්වූවා සේ,කලා වැවෙන් දියවර ලබන කලා ඔය නිම්නය &quot;කලා ගං රට&quot; ලෙස හැදින්වූවා සේ,පළමු වැනි අග්බෝ රජු කළ කුරුන්දි වැවෙන් ( තන්නිමුරුප්පු ජලාශයෙන් ) දියවර ලබන වැලිඔය නිම්නය කුරුන්දි රට ලෙස ගැනීම නිරවද්‍ය බව විද්වතුන් සනාථ කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume=p
217,218
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===කුරුන්දි වැව් බැම්මට පහළින් පිහිටි විහාර නටඹුන්===

කුරුන්දි විහාරය යන්නෙන් හැඟෙන පැරණි බෞද්ධ වාස්තු නටබුන් හා මානව ජනාවාස සාධක මෙන් ප්‍රමාණයක් සංකේන්ද්‍රණය වූ බිමේ තවත් වැදගත් බිම් කොටසක් වශයෙන් පුරාණ කුරුන්දි වැවට ඉදිරියෙන් ව්‍යාප්ත වූ නටබුන් කලාපය හඳුනාගත හැකි වේ. කුරුන්දි පිළිබඳ අධ්‍යයනය කළ විවිධ විද්වතුන්ගේ වාර්තා, මේ වන විට දැකගත හැකි විවිධ ආකාරයේ වාස්තු නටබුන් හා වෙනත් පුරාවස්තු වැනි දේවල් පිළිබඳ අවධානය යොමුකිරීමේ දී මෙම කලාපයේ පවතින සාධක මෙන් ම මෙම කලාපය බෙහෙවින් ම වැදගත් බිම්කඩක් වශයෙන් දැකගත හැකි වේ. නමුත් වළක්වාගත නොහැකි හේතු කිහිපයක් පුරාණ කාලයේ සිට ( අවම වශයෙන් කුරුන්දිවාපියේ වැව් බැම්ම බිඳී යාමෙන් පසුව හා මෙම ස්ථානය නටබුන් ස්ථානයක් වීමෙන් අනතුරුව ) මෙම බිම් පෙදෙසේ ඇති වූ හුදකලා බවත් නොසලකා හැරීමත් මෙන් ම කලින් කලට සිදුවූ ජලයෙන් යට වීම් හේතුවෙන් මෙම කලාපයේ පුරාවස්තු බෙහෙවින් ම පොළොවට යට වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.120
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

කුරුන්දි විහාර සංකීර්ණයේ දැකගත හැකි වඩාත් පෞරාණික නිර්මාණ වැව් බැම්මට පහළ කොටසේ ඇති බව මූලික නිරීක්ෂණ අනුව වුවත් පැහැදිලි වන අතර සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රයේ දැක්වෙන ආකාරයේ වඩාත් පැරණි නිර්මාණ මෙම බිමේ පිහිටා තිබෙන්නට ඇත. වඩාත් කතාබහට ලක්වී ඇති කුරුන්දි විහාර පුවරු ලිපිය වුව මෙම කලාපයේ ම පවතින පිළිම ගෙයක පිවිසුම් ස්ථානයේ පිහිටුවා තිබුණි. ඒ අනුව විහාරයක් හා සම්බන්ධ සම්පූර්ණ විහාර වාස්තු නිර්මාණ මෙම බිමේ පැවති බවට සාධක පවතියි. නමුත් පසු කාලීන මිනිස් කටයුතු හේතුවෙන් මෙම අනුරාධපුර යුගයට අයත් වාස්තු නිර්මාණ අතුරින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් දැනටමත් විනාශ වී ඇත. නමුත් පොදුවේ සලකා බැලීමේ දී විහාර සංකීර්ණයක් හා සම්බන්ධ ස්තූප පාදම් කිහිපයක්, පිළිම ගෙවල් පාදම්, නේවාසික ගෘහ, වෙනත් වාස්තු නිර්මාණ මෙන් ම හා පොකුණු පිළිබඳ මූලික සාධක මෙම කලාපයෙන් නිශ්චිත ව අනාවරණය වේ. මෙම වාස්තු නිර්මාණයන් පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමේ දී නිසැක වශයෙන් ම මෙම නටබුන් සියල්ල ම පාහේ බෞද්ධ ආගමික වාස්තු නිර්මාණ වන බව හඳුනාගෙන තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.121 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Muragal kurundi vihara 1.jpg|thumb|275px|කුරුන්දි විහාරය අසල ඇති වැවෙහි වැව් බැම්මට පහළින් හමු වූ පැරණි මුරගලක්]]


තදාශ්‍රිත ජනයාගේ නොවිධිමත් කෘෂි භූමි ව්‍යාප්තිය හේතුවෙන් මෙම කලාපයේ පුරාවස්තු විසිරී ඇති බිම් ද අතික්‍රමණය කරමින් ඒවා වගාබිම් වන බව දැකගත හැකි වේ. ඒ නිසාත් මිනිසුන් විසින් සිදුකරනු ලබන විවිධ නොමනා ක්‍රියා හේතුවෙනුත් මෙම කලාපයේ පුරාවස්තු බෙහෙවින් තර්ජනයට ලක් ව පවතියි. ඊට අමතර ව හඳුනාගත හැකි ආකාරයෙන් කුරුන්දි ජනාවාස කලාපය වෙත ඓතිහාසික යුගයේ දී ආක්‍රමණ එල්ල වූ අවස්ථාවන්හි දී ද සෘජු ව මෙම කලාපයේ පැවති නිර්මාණ සංහාරයකට බඳුන් වූ බව විද්වත් මතය වී තිබේ. පසු කාලීන ලේඛකයින් විසින් දක්වා ඇති නන්දි රජු දැක්වෙන ගල් නිර්මාණය ද මෙම කොටසේ පැවති බව ද ඒ දක්වා ඇති විස්තර අනුව අනුමාන කළ හැකි වේ.​කුරුන්දි පැරණි වැවත්, කුරුන්දි ගමත් වෙළෙඳ, කාර්මික කලාපයත් සමඟ සමීප වශයෙන් සම්බන්ධ වී පැවති මෙම විහාරස්ථානය පුරාණ කුරුන්දි ක්ෂේත්‍රයේ කේන්ද්‍රීය බිමක් වූ බව මේ දක්වා සිදු කර ඇති පුරාවිද්‍යා ගවේෂණ මඟින් පැහැදිලි වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.122,1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===කුරුඳුගම පැරණි ගල් පාලම===
කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති කන්දේ, උතුරු අන්තයේ පාමුල පුරාණ කුරුන්දි වැව පිහිටා ඇති අතර මෙම වැරි කර්මාන්තය වර්ෂ 2010න් පසු කාලයේ දී විශාල කර, නවීකරණය කර තිබේ. කුරුන්දි ගම සිට කුරුන්දි කන්දේ විහාරය දක්වා වූ මාර්ගයක් මෙම පුරාණ වැවේ බැම්ම මතින් ගමන් කළ බව පවතින සාධක හා පුරාවිද්‍යා නටබුන්වල විසිරීම අනුව පැහැදිලි වේ. කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ ප්‍රධාන නටබුන් පිවිසුම් පඩිපෙළ දැනට ද මැද මළුවේ සිට උතුරු දෙසට ගමන් කර වත්මන් කුරුන්දි වැව් බැම්මේ දකුණු කෙළවර හා සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව කුරුන්දි වැවේ බැම්ම මතින් මීටර් 1,200ක් පමණ ගමන් කළ විට එහි උතුරු කෙළවර පිහිටි වැවේ පිටවාන අසලට පිවිසිය හැකි වේ. මෙම වානේ උතුරු කෙළවරේ සිට මීටර් 170ක් පමණ උතුරු දෙසට වන්නට මෙම පුරාණ ගල්පාලමේ නටබුන් පිහිටා ඇත. නැගෙනහිර සිට බටහිර දිගානුගත ව ස්ථාපිත කර ඇති මෙම ගල්පාලම, පුරාණ වැවෙහි සිට ගලා ගිය ඇළ මාර්ගයක් හරහා පිහිටුවා පැවති අතර එය යටින් ගලා යන ඇළ මාර්ගය එතැනින් සිට තවත් මීටර් 25ක් පමණ උතුරු දෙසට ගලා ගොස් නැගෙනහිර සිට බටහිර දිගානුගත ව ගලා එන ප්‍රධාන ඇළ මාර්ගය හා සම්බන්ධ වේ. මේ පිහිටීම අනුව මෙකී ප්‍රධාන ඇළ මාර්ගයෙන් මෙපිට හා පුරාණ කුරුන්දි වැව් බැම්මෙන් ඉදිරිපස හෙවත් නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි කලාපය (එනම් එක්තරා ආකාරයකට වැව් බැම්මේ දකුණු ඉවුරු කලාපය අතර) බිම් සම්බන්ධයක් ගොඩනැගීම මෙම ගල් පාලමේ යෙදීමේ අරමුණ වූ බව පැහැදිලි වේ. ලංකා මිනුම් දෙපාර්තමේන්තුව විසින් 1936 වසරේ දී සංස්කරණය කරන ලද 1:63,360 මුලතිව් සිතියමේ දැක්වෙන අන්දමින් කුරුන්දන් කුලම වැවේ උතුරු පසින් එයට ආසන්න ව පිහිටා ඇති මලවරායන් කුලම නම් කුඩා වැවේ සිට කුරුන්දි වැව දක්වා ජලය ගෙන ඒමට ඇළ මාර්ගයක් පැවත ඇත. ඒ අනුව, මෙම ගල් පාලම එම ඇළ ඔස්සේ තිබූ බව සිතියම අනුව පැහැදිලි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.125,126
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

පොදුවේ සලකා බැලීමේ දී මීටර් 16ක් දිග හා මීටර් 7ක් පළල් වූ බිම් වපසරියක මෙම කුරුන්දිගම ගල්පාලමේ නටබුන් විසිරී පවතියි. දැන් පවතින සාධක අනුව, මෙම ගල් පාලම අවම වශයෙන් මීටර් 10කට වඩා දිගින් යුක්ත ව පවතින්නට ඇත. මෙහි පළල මීටර් 3ක් පමණ බව සැලකිය හැකි ය. වර්තමානයේ පවතින තත්ත්වය අනුව, මෙම ගල්පාලම නිමකිරීම සඳහා යොදාගෙන තිබූ ගල්කණු හා ගල් පුවරුවලින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් අස්ථානගත ව ඇත. මෙම ගල්පාලම සඳහා යොදාගෙන තිබූ ගල්පුවරුවලින් සමහර ඒවා වෙනත් ඉදිකිරීම් සඳහා පශ්චාත් කාලීන ව විතැන් කර ඇති බව සිතිය හැකි ය.වර්තමානයේ පාලමට උතුරු දිගින් පිහිටි ඇළ මාර්ගය හරහා ට්‍රැක්ටර් ගමන් කිරීමට පහසු කර ගැනීම සඳහාත් මෙම නිර්මාණයට අයත් ගල්කණු ගෙන ගොස් දමා ඇති බව දැකගත හැකි වේ.​දැන් පවතින සාධක අනුව බැලීමේ දී ගල්පාලම පිහිටුවීමට යෝග්‍ය ආකාරයෙන් කුරුඳු වැවේ පිටවානෙන් ගලා එන ජල මාර්ගයේ අදාළ ස්ථානයේ ඉවුරු දෙපස ගල් ආදිය යොදා බිම සකස් කිරීමෙන් පසු මෙම ගල්පාලම ස්ථාපිත කර ඇත. සරල ව බැලීමේ දී ඉවුරු දෙපස විධිමත් ව සැකසීමෙන් පසු ඒ මත හා ඇළ තුළ විධිමත් ව පිහිටුවූ ගල්කණු උඩ හරස් අතට කෙටි ගල්පුවරු යොදා ඒ මත දික් අතට වඩා දිග ගල්පුවරු යොදා සම්බන්ධ කරමින් මෙම ගල්පාලම නිමවා ඇත. ඒ අනුව ගල් පාලමේ පළල් අතට සෙන්ටිමීටර් 130ක පරතරයක් ඇති වන ආකාරයෙන් ගල්කණු දෙක බැගින් ස්ථාපිත කර දිගු අතට මීටර් 2ක පරතරයකින් යුතු ව ගල්කණු පේළි හතරක් ස්ථාපිත කර තිබේ. ගල්පාලම නිර්මාණ අවධියේ දී මෙම ගල් කණු 8 මත හරස් අතට යෙදූ ගල්පුවරු මත පාලම ස්ථාපිත කර ඇත. දැන් පවතින සාධක අනුව මෙම කෙටි ගල් කුලුනක උපරිම උස සෙන්ටිමීටර් 150ක් පමණ වන අතර ඒ කණුවක දිග හා පළල සෙන්ටිමීටර් 30x24 ප්‍රමාණයේ ඒවා වේ. මෙම ගල් කණුවල ඉහළ කෙළවර සෙන්ටිමීටර් 6x6 ප්‍රමාණයේ කුඩුම්බි යොදා ඇත්තේ ඒවා හා හරස් අතට සම්බන්ධ වන ගල්පුවරු ශක්තිමත් ආකාරයෙන් ගල්කණු හා බද්ධ කිරීම සඳහා බව විද්වතුන් විශ්වාස කෙරේ.මෙලෙස හරස් අතට යෙදූ ගල්පුවරු පෙර කී ගල්කණුවල ඇති කුඩුම්බි සමඟ සම්බන්ධ කරන ගල් තව්වක දිග හා පළල සෙන්ටිමීටර් 8x8ක් වේ. මේ සඳහා යොදාගත් ගල්පුවරු මේ වන විට මේ ස්ථානයේ දැකගත නොහැකි වුවත් අවම වශයෙන් ඒ සඳහා යොදාගත් හරස් ගල්පුවරු මීටර් 2ක පමණ දිගකින් යුතු වන්නට ඇති අතර ඒවා මත දික් අතට යෙදූ ගල්පුවරු දිගින් මීටර් 2.5ක් පමණ වූ බව පවතින සාධක අනුව නිශ්චය කළ හැකි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.128,1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ancient stone bridge kurundi.png|thumb|275px|පැරණි කුරුන්දි ගම්මානයේ පිහිටි පෞරාණික ගල් පාලමේ පැතිකඩ සටහන
(වර්ෂ 2021 දී)&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.126
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;]]


​මෙම පුරාණ ගල්පාලමේ බටහිර කෙළවර ආසන්නයේ නිධන් හොරු විසින් අනවසරයෙන් කැණීම් කළ දිග මීටර් 2ක්, පළල මීටර් 2.5ක් හා මීටර් 1.3ක පමණ ගැඹුරකින් යුතු වලක් වාර්තා වී තිබේ. මේ කැණීම මඟින් මෙම පාලම සහිත බිමේ ස්ථාවරතාව වැඩි කිරීම සඳහා යොදාගත් ගල් ආදිය අක්‍රමවත් අයුරින් විසිරී ඇති ආකාරයත් දැකගත හැකි වේ.​මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ වූ ගල් පාලමක් වන මෙහි නටබුන් පිහිටා ඇති ස්ථානය අනුව සලකා බැලීමේ දී පැරණි කුරන්දිගම ආශ්‍රිත කාර්මික කලාපයේ සිට කුරුන්දිගම දක්වා වූ පිවිසුම් මාර්ගය මෙම ගල් පාලම ඔස්සේ යෙදී තිබුණු බව සිතිය හැකි වේ. සාමාන්‍යයෙන් වර්ෂාවෙන් තොර කාලයක දී කාර්මික කලාපයේ සිට කුරුඳු ගම දක්වා ගොඩබිමින් ගමන් කිරීමේ හැකියාව පැවතියත් කුරුඳු වැවේ බැම්මේ සිට නැගෙනහිර කලාපයේ පුරාණ විහාර ගොඩනැගිල්ලෙන් පසු සාමාන්‍ය ජනයාට ඒ හරහා ගමන් කිරීම සීමා වන්නට ඇත. අනෙක් අතට වර්ෂා සමයන්හි දී වාන් දමන කාලයේ දී අවට ප්‍රදේශය වැසි වතුරින් පිරී යාම ද මෙම කලාපයේ දැනටත් ස්වභාවයකි. කුරුඳු වැවේ වාන් ජලය ගලායන ඇළ මාර්ගය හරහා මෙම ගල්පාලම පිහිටා ඇති අතර විශේෂයෙන් ම, වැසි කාලයේ දී කාර්මික කලාපය හා කුරුන්දි ගම අතර සම්බන්ධතාව ගොඩනැගීමට මෙම පාලම භාවිත වන්නට ඇත. පාලමේ ප්‍රමාණය හා නිර්මාණ ලක්ෂණ අනුව ගවයන් යෙදූ සාමාන්‍ය කරත්තයකට ඒ හරහා අපහසුවකින් තොර ව ගමන් කිරීමට හැකි වන්නට ඇත. අනෙක් අතට කුරුඳු ගම හා කුරුන්දි කන්දේ විහාරය අතර පරිවහන සම්බන්ධතාව ද අඩු තරමින් වැසි සමයේ දී මෙම ගල්පාලම මඟින් සිදු වන්නට ඇති බව විද්වතුන් අනුමාන කරයි.දැනට මෙරටින් වාර්තා වී ඇති පුරාණ ගල්පාලම් අතුරින් උතුරු දිගින් ම පිහිටා ඇති එකක් වශයෙන් කුරුන්දි ගම ගල් පාලම හඳුනාගත හැකි ව පවතී. අනුරාධපුර යුගයේ අවසාන භාගයේ දී මුලතිව් හා තදශ්‍රිත කලාපයේ වර්ධනය වූ කාර්මික නිෂ්පාදන මුහුදු මාර්ග ඔස්සේ ජාතික හා ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳ කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ කිරීමට යොදාගත් මාර්ග ජාලය සමඟ සම්බන්ධ වීමට ද මෙම ගල් පාලම ඉවහල් වූ බව පෙන්වා දිය හැකි වේ. ඒ අනුව කාර්මික නිෂ්පාදන කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය අමුද්‍රව්‍ය මෙන් ම නිෂ්පාදනයෙන් පසු අතුරු නිෂ්පාදන හා නිමි ද්‍රව්‍ය පරිවහනය සඳහා මෙම ගල්පාලම උපකාරී වූ බව නිශ්චය කළ හැකි වේ.කෙසේ නමුත් මෙම ගල්පාලම විදිමත් පුරාවිද්‍යා කැණීමකට ලක් කර නොමැත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.128,2nd,3rd and 4th paragraphs 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===කුරුන්දි විහාරය තදාශ්‍රිත ජනවාස සාධක හා ලෝහ නිෂ්පාදන කලාපය===
කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති කන්දට උතුරු පසින් පිහිටි, පුරාණ කුරුන්දි වැවේ බැම්මේ උතුරු කෙළවරින් ඔබ්බේ කුරුඳු ගමේ පිහිටියා වූ පුරාණ ලෝහ හා කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපය පිළිබඳ සාධක විසිරී පැතිරී ඇති ආකාරය දැකගත හැකි වේ. මෙම කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපය පෙර කී කුරුඳු වැවේ බැම්මේ උතුරු අන්තයත්, පුරාණ ගල්පාලමත් අතර බිමේ පිහිටා තිබේ. දැන් පවතින කුරුඳු වැවේ බැම්මේ උතුරු අන්තයේ නිමවා ඇති වැවේ පිටවාන ද&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;මෙම පිටවාන පුරාණ කුරුන්දි වැවේ පැවති අංගයක් නොවන බව මූලික කරුණු අනුව පෙනී යන අතර මෑත කාලීන සංවර්ධන කටයුතු වලදී වැව වඩා පුළුල් කිරීමේදී මෙය නව අංගයක් වශයෙන් එක් කරන්නට ඇති බව පෙනේ.&lt;/ref&gt; අයත් කලාපය මෙම පුරාණ කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයට අයත් වී පැවති බව එහි විසිරී ඇති පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත් අවශේෂ අනුව නිශ්චිත ව හඳුනාගත හැකි වේ.
​සමීප කාලීන ව සිදු කර ඇති වැවේ පුනරුත්ථාපන කටයුතු අතරතුර පිටවාන සැකසීමේ දී මෙම අගනා පුරාවිද්‍යා සාධක අන්තර්ගත වී ඇති කලාපයේ මතුපිට සිට අඩි 68 දක්වා වූ සංස්කෘතික ද්‍රව්‍ය අන්තර්ගත පස් තට්ටු ඉවත් වී ඇති අතර එම පස් කිසිදු අර්ථයකින් තොර ව අභිනව වැව් බැම්මට ඔබ්බෙන් වූ කට්ටකාඩුව තුළ ගොඩගසා ඇත. ඒ පස් පරීක්ෂා කිරීමේ දී පැරණි මැටි බඳුන් කොටස්, පබළු හා යබොර වැනි අවශේෂ හඳුනාගත හැකි වුවත්, මුල් පිහිටීම අහිමි වී ඇති බැවින් ඒවායේ පවතින පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම දැන් සම්පූර්ණයෙන් ම පාහේ ක්ෂය වී ඇත.​දැනට ඉතිරි වී ඇති තොරතුරු අනුව, අවම මානයන් අනුව ගණනය කර බැලීමේ දී එම ගොඩැල්ල මීටර් 110ක් දිග හා මීටර් 90ක පළලක් සහිත ප්‍රදේශයක (වර්ග මීටර් 9,900ක) පැතිර පවතින්නට ඇතැයි තක්සේරු කළ හැකි ය. එයින් මීටර් 72ක් දිග හා මීටර් 50ක් පළල වූ ප්‍රදේශයක (වර්ග මීටර් 3,600ක පමණ) පස් මතක සිදු කළ වාරි නිර්මාණ කටයුතු අතරතුර ඉවත් කර ඇත්තේ පෙර ද දක්වා ඇති පරිදි වැවේ නව පිටවාන සැකසීම සඳහා ය. මේ පුරාවිද්‍යා නාශක කටයුත්ත හේතුවෙන් අවම වශයෙන් සෙන්ටිමීටර් 230-250ක පමණ උස පස් තැන්පතුවක් ඉවත් කර ඇත්තේ ඒවායේ අන්තර්ගත, වටිනාකමේ නිමක් නොමැති සංස්කෘතික සාධක ද සමඟිනි. මේ හේතුවෙන් පුරාණ කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයට අයත් පුරාවිද්‍යා සාධක අන්තර්ගත බිමෙන් අධ්‍යයන අවස්ථාව වන විට ශේෂ වී ඇත්තේ දිග මීටර් 47ක් හා පළල මීටර් 37ක් පමණ ප්‍රමාණයේ (වර්ග මීටර් 1,739ක) සීමිත ව්‍යාප්තියක් සහිත සංස්කෘතික සාධක අන්තර්ගත පස් ගොඩැල්ලක් පමණි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.122,3rd paragraph and p.123,1st paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

මෙම ගොඩැල්ලේ දකුණු ඉම පෙර කී ආකාරයෙන් පිටවාන සඳහා නවීන ඉදිකිරීම් යොදා කපා පස් ඉවත් කර ඇති බැවින් එයින් ඇති වී තිබෙන පාංශු පැතිකඩ පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් මෙහි ව්‍යාප්තිය හා වටිනාකම හඳුනාගැනීම සඳහා පහසුවක් ඇති කර ඇත. සාමාන්‍ය මිනුම් අනුව සෙන්ටිමීටර් 230-250ක් පමණ (අඩි 68ක් පමණ) ඝනත්වයක් නියෝජනය කරනු ලබන මෙම ස්ථානයේ ඇති සංස්කෘතික පස් තට්ටු කිහිපයක් ම පුරාවිද්‍යාත්මක ව හඳුනාගත හැකි වේ. සෙන්ටිමීටර් 60-75ක් (අඩි 22.5) පමණ උපරිම ඝනත්වයක් දක්වන ඉහළින් ම පිහිටි පස් තට්ටුව පැරණි ලෝහ නිෂ්පාදනය සම්බන්ධයෙන් බෙහෙවින් සාරවත් පුරාවිද්‍යා සාධක අන්තර්ගත සංස්කෘතික පස් තැන්පතුවකි. මේ තුළ යකඩ නිෂ්පාදනය නිසා ඉවත් වන ලෝහ බොර හෙවත් යබොර, යකඩ නිෂ්පාදනය සඳහා අමුද්‍රව්‍ය වශයෙන් යොදාගත් යපස් කොටස් පමණක් නොව මැටි බඳුන් කොටස් හා පබළු ආදිය ද අන්තර්ගත වී ඇති ආකාරය හඳුනාගත හැකි වේ. මෙහි පවත්නා මැටි බඳුන් අවශේෂවල රූපීය ලක්ෂණ අනුව ක්‍රිස්තු වර්ෂයෙන් 9-10 සියවස් නියෝජනය කරනු ලබන බව දළ වශයෙන් එළඹිය හැකි කාලනිර්ණ නිගමනයකි. ඒ අනුව කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ පවත්නා නිර්මාණ ලක්ෂණ හා සමගාමී බැවින් මෙම කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපය සක්‍රීය වූ කාලයේ දී ම කුරුන්දි කන්දේ විහාරයත් නිර්මාණය වූ බව හෝ කන්දේ විහාරය නිර්මාණය වීමට සමගාමී ව මෙම කාර්මික කලාපය ද සක්‍රීය ව පැවති බවට විද්වතුන් යෝජනා කරනු ලබයි. මෙම සංස්කෘතික පස් තට්ටුවෙන් පසු සංස්කෘතික සාධක අන්තර්ගත තවත් පස් ස්තර කිහිපයක් ම හඳුනාගත හැකි අතර ඒවා තුළ ද අනුරාධපුර යුගයේ අවසන් කාලයට අයත් මැටි බඳුන් ගැටි කොටස් සහ බඳ කොටස්, පබළු, උළු හා ගඩොල් පවතියි. මෙම කලාපයේ නැගෙනහිර කෙළවරට වන්නට මතුපිට සිට සෙන්ටිමීටර් 30-45ක් පමණ ගැඹුරින් සෙන්ටිමීටර් 10-15ක ඝනකමින් යුතු මුහුදු බෙලි කවච අන්තර්ගත පස් තැන්පතුවක් ද දැකගත හැකි වේ. මෙම තැන්පතුවේ මෙතැන් පටන් පහළට ම අඩුවැඩි වශයෙන් මැටි බඳුන් කොටස් වැනි විවිධ සංස්කෘතික ද්‍රව්‍ය අන්තර්ගත බව නිරීක්ෂණය කළ හැකි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.123,2nd paragraph and p.124
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

මෙම සංස්කෘතික පස් තැන්පතුවේ දැනට ශේෂ වී ඇති කොටසේ බටහිර හා වයඹ කලාපයේ මතුපිට ලෝහ නිස්සාරණය සඳහා යොදා ගන්නා උඳුන් බිත්ති කොටස්, නළ කොටස්, අඟුරු හා අළු වැනි ලෝහ නිෂ්පාදනය හා සම්බන්ධ පැරණි සාධක විසිරී ඇති බව පැහැදිලි ව දැකගත හැකි වේ. මේ සාධක අනුව, ලෝහ නිස්සාරණය සඳහා යොදාගත් උඳුන් මෙහි පැවති බව නිගමනය කළ හැකි ය. වර්ග මීටර් 150ක පමණ කොටසක විසිරී පවතින මෙම සාධක අනුව, මෙහි ලෝහ නිෂ්පාදනය සඳහා යොදාගත් පැරණි උඳුන් 10-15ක පමණ සාධක තිබීමට හැකියාව ඇති බව විද්වතුන් අනුමාන කරයි. විසිරී පවතින සංස්කෘතික සාධක හා ඒවා ඇතුළත් වී පවතින පස් තැන්පතුවේ ඝනත්වය හා ව්‍යාප්තිය අනුව, මෙම ස්ථානය සීමිත කාලපරාසයක් තුළ එහෙත් සක්‍රිය ආකාරයේ කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයක් ව පැවති බව මතුපිට දැකගත හැකි සාධක අනුව විස්තර කළ හැකි වේ. කුරුන්දි කන්දේ විහාරය හා තදාශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ තැන් කිහිපයක ම ලෝහ බොර එක්රැස් වූ ස්ථාන හඳුනාගත ඇති අතර,නමුත් ලෝහ නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියක් සිදු වූ බව හඳුනාගත ඇත්තේ ඉන් ස්ථාන කිහිපයක පමණි. මෙම නිෂ්පාදන කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය වන්නා වූ යකඩ සංඝටක අන්තර්ගත පස් (යපස්) කුරුන්දි කන්ද හා අවට කලාපයෙන් පහසුවෙන් සපයා ගන්නට හැකියාව පැවත ඇත. ප්‍රධාන වශයෙන් ම මෙම හැකියාව නිසා ම මෙම ස්ථානයේ බෙහෙවින් සක්‍රිය ලෝහ නිෂ්පාදනාගාර ඇති වීම සහේතුක වන බව විද්වතුන් විශ්වාස කරනු ලබයි.
​හිටපු පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් එච්.සී.පී. බෙල් 1905 දී සපයා ඇති පාලන වාර්තාවේ විස්තර කර ඇති පැරණි ' කුරුන්දන්ඌර් ' හෙවත් කුරුඳුගමට ම අයත් කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපය ලෙස ද මෙම කලාපය හඳුනාගැනීමේ හැකියාව තිබේ.ඒ අනුව, මෙහි පවත්නා පුරාවිද්‍යා සාධක අනුව මෙම බිම්කඩ කුරුඳුගම ජනාවාස හා අත්‍යන්තයෙන් සහසම්බන්ධ වූ කාර්මික නිෂ්පාදන හා ජනාවාස බිම්කඩක් වශයෙන් ඒ අනුව හඳුනාගෙන තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.125,1st and 2nd paragraph 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

==අභිලේඛන==
===කුරුන්දි පුවරු ලිපිය===

'''කුරුන්දි පුවරු (ඛණ්ඩ) ලිපිය''' යනු ක්‍රි.ව. 10 වන සියවසේ අග භාගයට අයත් [[මධ්‍යකාලීන සිංහල]] භාෂාවෙන් රචිත ශිලා ලිපියකි. මෙම ලිපිය IVවන උදය රජුගේ රාජ්‍ය කාලයට අයත් කතිකාවත් වර්ගයේ ශිලා ලිපියක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.ඛණ්ඩ ලෙස හඳුන්වන්නේ කැබලිවලට බිඳුණු අදහසින් ය.පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මෙම ලිපිය කුරුන්දි වැව් බැම්ම ඉදිරිපස පහළ කොටසේ ඇති බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයේ පිහිටි පුරාණ පිළිම ගෙයක පිවිසුම් ස්ථානයේ තිබී සොයාගන්නා විට ද ලොකු කුඩා කැබලි 9 කට පමණ වෙන් කර ඇත.මෙම ශිලා ලිපිය ප්‍රථම වරට 1887 දී හෙන්රි පාකර් විසින් සටහන් කරන ලද &quot;Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys&quot; යන වාර්තාවේ (පිටු 314) සඳහන් කර ඇත.

{{Blockquote
|text='''&quot;පළමු වැනි සංගබෝධි (ක්‍රි.ව.246-248) බැම්මට පහළින් විහාරයක් ඉදි කළේය.සැලකිය යුතු පසු දිනක දී,එනම් මෙය ක්‍රි.ව. 965 පමණ පස් වැනි දප්පුල ... මෙහි පැමිණ,එක් විහාරයක භික්ෂූන් වහන්සේ නැවත පිහිටුවන ලදී.තුන්වැනි මහින්ද ( ක්‍රි.ව.  997-1013) ඔහුගේ රාජ්‍යයේ අට වැනි වසරේ දී තම මව(?) සහ දියණිය සමඟ වැවට ගොස්,සංඝබෝධි විසින් ඉදිකළ හා මහින්ද විසින් ප්‍රතිසංස්කරණයකරන ලද විහාරයේ විශාල ගල් පුවුරුවක දීර්ඝ සෙල්ලිපියක් දිවයිනේ ඇති දිගම සෙල්ලිපියක් පිහිටු විය.අවාසනාවකට, කැලානුරූපී ව ලිපිය සහිත මතුපිටට වූ හානි හේතුවෙන් මෙම සෙල්ලිපියේ බොහෝ වචන දැන් අපහැදිලි ය.මෙහි ප්‍රධාන වශයෙන් මිහින්ලාලේ පුවරුවල ඇති ආකාරයට මෙහි වැඩ සිටි භික්ෂූන් වහන්සේ විසින් පිළිපැදිය යුතු නීති මාලාවක් අඩංගු වේ.නමුත් පොදු කාරාණා කිහිපයක් පිළිබඳව ද එහි අවධානය යොමුකර ඇති අතර, 'රජුගේ මහා වැව' ( එය තන්නිමුරුප්පුව ලෙස පේනේ) සහ භෝග වගාවට හානිකර ලෙස බලපෑ සමහර ආරවුල් ගැන ද සඳහන් වේ.මෙම සෙල්ලිපයේ ලේඛකයා තමා බව පවසන රජු,මෙම ලේඛනයේ අක්ෂර පිළිබඳව යම් ගැටලුවක් හෝ සැකයක් ඇත්නම් ඒවා නොතකා ක්‍රියාකළ යුතු බවත් සටහන් කර ඇත.'''

'''සෙල්ලිපියේ කුරුන්ගම ලෙස හැදින්වෙන කුරුන්දන් කුලම් බැම්මේ පහළ ඉදිකරන ලද නගරය හෝ විශාල ගම්මානය පිහිටි ප්‍රදේශයේ ඇති කුඩා ජල මාර්ගවල මැටි බඳුන් කොටස් දැකිය හැකි වේ.&quot;'''
&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys(1887) 
 |author= Henry Parker 
 |volume= 
 |language=en
 |isbn = 
}})}}}}&lt;ref&gt;
{{cite report
 |title=Report on  the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys 
 |year=1887
 |publisher=Papers Laid Before the Logislative Council of Ceylon during the Session of 1886
}}&lt;/ref&gt;

}}

තවද 1895 දී J.P.Lewis විසින් ද &quot;Manual of the Vanni Districts&quot; යන තම කෘතිය තුල මෙම ලිපිය පිළිබඳව නැවත වාර්තා කර තිබේ.නමුත් හෙන්රි පාකර්ට හමු වූ අවස්ථාවේ නොබිදී තිබූ එම පුවරුව ඔහුට හමුවන අවසාථාවේ දී කැබලී තුනකට කැඩී තිබූ බව වාර්තා කරයි.පාදක සටහනට අනුව ඒ 1889 සැප්තැම්බර් 19 වැනි දින එනම් පාකර් ලිපිය සොයාගෙන වසර තුනකට පමණ පසුවය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1895.Manual of the Vanni Districts
 |author= Lewis,J.P
 |volume= pp.314
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt; 
කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳව කෘතහස්ත වාර්තාවක් සපයන එවක පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් එච්.සී.පී.බෙල් මහතා දක්වන්නේ ලෙවිස් තම වන්නි අත්පොතේ ( Manual of the Vanni Districts ) දක්වා ඇති විශාල පුවරු ලිපිය තමනට දැකගැනීමට නොලැබුණු බවයි.&lt;ref&gt;
{{cite report
 |title=North-Central,Central, and Northern Provinces,Annual Report 1905
 |year=1905
 |publisher=H.C.P.Bell
}}&lt;/ref&gt;''Annual Report of the Archaeological Survey of Ceylon, 1949'' අනුව, 1931 දී කුරුන්දන්මලේ ප්‍රදේශය පුරාවිද්‍යා සංරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ලෙස නම් කිරීම සඳහා සිදු කළ සමීක්ෂණයේදී ද මෙම ශිලා ලිපිය සොයා ගැනීමට උත්සාහ කර ඇති නමුත් එය අසාර්ථක වී ඇත.පසුව[[ මහාචාර්ය චාල්ස් ගොඩකුඹුර]] මහතා විසින් 1949 දී මෙම ලිපිය නැවත සොයාගත් අතර,නිධන් වස්තු සොයන්නන්ගේ සහ වෙනත් අයගේ ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් එය කොටස් කිහිපයකට බිඳී තිබූ බව වාර්තා වේ.එය චාලස් ගොඩකුඹුර මහතා විසින් පිටපත් කර ඇති අතර එම අවස්ථාවේ ශිලා ලිපියේ මුලින් රේඛා 19ක් පමණ තිබූ බවත්, ඒවායෙන් රේඛා 16ක් පමණක් කොටස් වශයෙන් සුරක්ෂිතව තිබී ඇතිබවත් සිරමල් රණවැල්ල වාර්තා කර තිබේ.. &lt;ref&gt;{{cite book
 |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology 
 |author= Ranwella
 |volume= pp.221-224
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite report
 |title=Annual Report of the Archaeological Survey of Ceylon
 |year=1949
 |publisher=Department of Archaeology
}}
&lt;/ref&gt;මේ මෑත කාලයක් දක්වා ප්‍රකාශට පත් කර තිබූ මෙම ලිපියේ ස්පර්ශ ලාංඡනය පැහැදිලිව කොටස් ත්‍රිත්වයකින්(කැබලි කොටස් තුනකින්) යුක්ත වේ.මහාචාර්ය [[සිරිමල් රණවැල්ල]] විසින් 2004 දී පළකර ඇති &quot;කුරුන්දන්මලේ කැබලි වූ පුවරු ලිපිය&quot; නම් සංස්කරණයේ දී පදනම් කරගෙන ඇත්තේ මේ ස්පර්ශ ලාංඡන පිටපත බව එය පරීක්ෂා කිරීමේ දී තහවුරු වේ.ඒ අනුව පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ නිලධාරීන් විසින් මෙම ලිපිය පිටපත් කර ඇත්තේ පුවරුව කැබලි ගණනාවකට කඩා දැමීමට පෙර 1889 ට පසු හා 1905 අතර කාලයකදී බව අනුමාන කෙරේ.නමුත් මුල් කාලීනව,යම් කිසි හේතුවක් නිසා මෙම ලිපියේ පහළ කොටස පිටපත් නොවී ඇති අතර,එම නිසා සෙනරත් පරණවිතානයන් එහි පහළ කොටස නොමැතිව ඉහළ කොටසේ ස්පර්ශ ලාංඡනයේ ඇති තොරතුරු අනුව අදහස් දක්වා ඇත.රණවැල්ල මහතාගේ සංස්කරණය ද පාදක කොට ඇත්තේ සෙනරත් පරණවිතානයන්ගේ එම ලිපිය පදනම් කරගෙන ය.පරණවිතානයන්, හෙන්රි පාකර් විසින් මිහින්තලේ පුවරු ලිපියේ දැක්වෙන වියවස්ථා මාලාවක් ඇති බවට දක්වා ඇති සටහන තහවුරු වන බව එහි වැඩිදුරටත් දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;
{{cite report
 |title=Annual Report of the Archaeological Survey of Ceylon by S.Paranavitana 
 |year=1949
 |publisher=Department of Archaeology
}}
&lt;/ref&gt;

වර්ෂ 2021 දී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිදු කළ සිදුකළ ක්ෂේත්‍ර පරීක්ෂාවකදී මෙම ලිපිය නැවත හමු වී තිබූ අතර මහාචාර්ය සිරිමල් රණවැල්ල දක්වා තිබූ පරිදි පේළි 19 ක් නොව මීට පෙර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව අනාවරණය කරගත් පේළි 34 කට නොඅඩු ප්‍රමාණයඛ් සහ මෑතක අනාවරණය කරගත් අපර කොටසේ පේළි 40 කට නොඅඩු ප්‍රමාණයක් වශයෙන් පේළි  75 කින් සමන්විත විශාල ලිපියක් වන බව තහවුරු විය.ලිපියේ අක්ෂර සහ භාෂාව ක්‍රි.ව. 10 වන සියවසේ මධ්‍ය භාගයට අයත් සිංහල භාෂාව ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.
මෙම ලිපිය “සිරිසංඝබෝ” යන රාජ නාමය දරා සිටි රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේ 8 වන වසරට දිනංකිත කර ඇති අතර, විද්වතුන්ගේ අදහස අනුව එම රජු වන්නේ IV වන උදය රජු (ක්‍රි.ව. 946–954) ය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology 
 |author= Ranwella
 |volume= pp.221-224
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Kurundi Plate of King Udaya IV.jpg|thumb|Kurundi Plate of King Udaya IV|thumb|300px|ආගමික අන්තවාදීන් විසින් කඩා බිඳදමා ඇති කුරුන්දි පුවරු ලිපියේ ස්පර්ශ ලාංඡනය]]

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ
1.  ... ... ... ... ... යස දෙසින් දස අත්හි පැතිරැ රජ කළ අභා සලමෙවන් මහරද්හු පුත්&lt;br&gt;
2.  ... ...මඬුල් රන්දනා රජ්ලියෙහි මිණි වුටුනුයෙන් සිය මුන්දුන් පැහැයු ලක්දිව පොළො යොන පරපු&lt;br&gt;
3.  රෙන් හිමිවූ තුමා සරණ නිය රසින් අන් රජ මුන්දුන් බිසෙස්වු තික් තෙදින් හිරු පළැ කෙවින් මෙහැසුරු දළ දැපින් උවින්දු රජ විරතින් සුරින්දු පබන්ද දෙනෙන් දිනිසුරු සත්&lt;br&gt;
4.  සෙතින් කිතිසුරු පැණ සරින් සුරගුරු සෙබා ගුණෙන් නිසයුරු... ...නන් සරින් කප්තුරු රූ සරින් කදප් කුලුන රෙසෙන් බොසතු මෙරුවන් සුව සරින් සම&lt;br&gt;
5.  ... ... ... ... හුන් අභා සලමෙවන් මහරජ්හු තුමා සත් ලැඟු පළමුවන හවුරුදුයෙහි ඇසෙළ පුන් සන්ද් අවප් මස්හි දසපක් දව&lt;br&gt; 
6.  ස් ... ... සඟඅරම් සිරිසඟ්බෝ රජ් මහවෙහෙර්හි වත් සිරිත් විසිනැ සියතන් සහ ...සසන්දා තුන් නකාහි මහසඟ් වත්හිමියන් ... ...&lt;br&gt;
7.  ... ... ... ...පස එවුන් වන සියෙනැ පතෙ පොතෙහි ඇරැ සෙයින් අකර්වනු ඉසා ... ... සි හදව සිට පවත්නා කොට් මෙ සිලා ලෙබ ... ... ... ...&lt;br&gt;
8.  ... ... ... ... සිරිසඟ්බො අභය මහරජ අගසු(ද)ම් නම් වූ සඟ්බඩ් අප මෑණියන් ඉසා ... ... සිරිත් සන්දහා නියාමකින් ඉසා වරද් දෙවු පරෙයා ... ... ... ... ... ... ...&lt;br&gt;
9.  ... ... ... ... කතු ඉසා ... ... ... ...යා රක්රනුගම යුරෙහි අභයගිරි නකා පිළිබැදි කොට් ස ... ... ... කැරූ සඟරම් සිරිසඟ්බෝ රජ් මහවෙහෙරැ ක... ... ... ...&lt;br&gt;
10.  ... ... ... ...නු කොට් අටවනුයෙහි නවයැ සන්ද් අවප් මසැ දියවස් දවස් දළදාගෙයි ... ... ...මේ ... ...රට් මෙ අභය ඉසිරිපව් පියන්ගල් ක... ... ...කැමියන්&lt;br&gt;
11.  ... ... ... නිස්සන් හා සසන්දැ මෙ වෙහෙරට් පියන්ගලට් තුරු සිරිත් ඉසා විවරුණෙන් එක්සෙ කොට් තන් උවතකැ අර්වයි කැමි සැමියන් කළ විසි එක් ... ... ... ... &lt;br&gt;
12.  ... ... ... ...එක් පැකක් අභයිගිරි වෙහෙරැ ඉසා එක් පැකක් මෙ වෙහෙර්හි මහපහායි ඉසා තබනු කොට් වදාළහ වීම් කුසල්කැමි... තබය සතු&lt;br&gt;
13.  ... ... ... ... ගහනෙහි සෙයින් මෙ නිසගින් සනිටිහන් වු සිරිත් ඉසා මෙයට් දුන් කැබලි කටයුතු සෙ ඉසගිය කටයුතුය ඉසා මිනිස්නට් කම්... ... ...&lt;br&gt;
14.  ... ... ... ...නට් ලබනු දිවයුතු සෙ ඉසා එක් සෙ කොට් අර්වයි මෙ වෙහෙරැ තබනු කොට් වදාළ සිරිත් පොත්හි ... ... සිරිත් ලියි සත්දෙවාමි ලිමි මෙ වෙහෙරැ සිරිත් මෙ වෙහෙර්හි වෙහෙ&lt;br&gt;
15. ර්කැමියන් ... කැමියන් පිළිමගෙයි සිරිත්පොත්හි කී සෙයින් බුද් බතට් ගත යුතු ඉසා පිළිමගෙයි හම පුද සිරිත් සෙයිමැ ... ... ...කරනු ඉසා ආනන්ද පියන්ගල්හි අ(ටි)න් දොළොසැ&lt;br&gt; 
16.  ... ... ... ...පසැ ආවු වත්හිමයන් වැසි හිමියන් විසියා ... ... ..... ... ...&lt;br&gt;
17.  ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...&lt;br&gt;
18.  ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...&lt;br&gt;
19.  ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...&lt;br&gt;


*අන්තර්ගතය
&quot;-----දස දිසාවේ ම පැතිරුණු ඓශ්චර්යයෙන් සහ තේජසින් යුතු අභා සලමෙවන් (මහරජු ගේ පුත්----මුලු ප්‍රදේශයෙහිම රදා පැවති රාජකීය පරම්පරාවේ,හිස්මුදුනෙහි මැණික් ඇල්ලූ මිණි ඔටුන්නෙන් ප්‍රභාමත් කළ,ලක්දිව පොළොව නමැති මහී කාන්තාවගේ පරම්පරාවෙන් පැවත,එම සරණ ගොස් අභිශේඛයට පත්වුණු,තේජසින් සූර්යයා සේ ද, කෝපාග්නියෙන් මහේශ්වරයා සේ ද (ඊශ්වර දෙවියන්),දැඩි බවින් සහ ආඩම්බරයෙන් විෂ්ණු දෙවියන් සේ ද, රාජ්‍ය චාරිත්‍රානුකූලව ශක්‍ර දෙවියන් සේ ද,හිරු ගේ තීක්ෂණ ඇස් ලෙසින් ද,දැහැමි ගුණයෙන් සහ ශාන්තියෙන් අවලෝකිතේශ්වර මෙන් ද,ප්‍රඥාවෙන් බ්‍රහස්පති සේ ද,සෞම්‍ය ගුණයෙන් චන්ද්‍රයා සේ ද,----කල්ප වෘක්ෂයක් සේ ද,රූපශ්‍රීයෙන් සහ කරුණාව නැමැති ගුණයෙන් බෝධිසත්ත්වයකු සේ ද,මහමෙරක් සේ නොසැලෙන සැපයෙන් සහ සුවයෙන් උතුම් වූ -----අභාසලමෙවන් (සිව්වන උදය) මහරජතුමා ගේ රාජ්‍යත්වයෙන් පළමුවෙනි වර්ෂයෙහි ඇසළ මස අවපස දසවන දින කරවන ලද ශිලාලේඛනයකි.සංඟාරාම සිරිසඟබෝ රජමහා විහාරයෙහි සිදු කෙරෙන වත් පිළිවෙත් තමා විසින්ම පරීක්ෂා කර බලා තුන් නිකායෙහි(මහා විහාර - අභයගිරිය - ජේතවනය) සංඝරාජ මහා නායක හිමියන්ට-----අතීතයේ සිට පැවත ආ පරිදි පොත් පත්වල ලිඛිතව ලියා ඇති සහ දැනුම් දී ඇති පරිදි ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය.ඉරහඳ පවත්නා තෙක් මේ ශිලා ලේඛනය කරවන ලදී-----සිරිසඟබෝ අභය මහරජුගේ (දෙවන සේන) අග බිසොව වූ ද,සංඝබෝධි (පස්වන කාශ්‍යප) සහ අපගේ (සිව්වන උදය) සුධම්ම නම් වූ මෑණියන් ද----------අභයගිරි නිකාය යටතේ----රක්රනුගම ඉවුරෙහි කරවන ලද සංඝාරාම සිරිසඟබෝ රජ මහා විහාරයෙහි-------අටවන වර්ෂයෙහි නවම් මස දසවක් දින දළදා ගේ-----අභය ඉසිරිපව් පියන්ගල (පධානඝරය)-----නිලධාරීන්-----යෝග්‍ය තැනැත්තන් පිළිබඳව සසඳා බලා මේ විහාරයේ පියංගල ආශ්‍රිතව පැවති සිරිත් ද,එහි අර්ථ ද පැහැදිලි කොට ඒ අයුරින්ම කරවා සේවකයන් සහ ස්වාමීන් එක්ව කරන ලද විසි එක්එ-------ක් කොටසක් අභයගිරි විහාරයේ ද,තවත් එක් කොටසක් මේ විහාරයේ මහා ප්‍රාසාද ගෙයෙහි ද තබන ලෙස වදාරණ ලදී.සුළු සේවකයන් ගේ භාරකරු තමන් සතු-----භික්ෂූන්ට ඇවැතක්  වන දේ පිළිබඳව පැවත ආ සිරිත් අනුව කටයුතු කළ යුතුය.දෙන ලද කොටස් සඳහා ද එලෙසම කටයුතු කළ යුතුය------මෙසේ සිදු කරනු ලබන සියලු විරිත් පොත් පත්හි නිරන්තරයෙන් ලියා මේ විහාරයේ තැන්පත් කළ යුතුය.එසේ වදාරන ලද සිරිත් විරිත් පොත් පත් හි ලියා තැබූ යේ සත්දෙවොමි යන මා විසිනි. ---- මේ විහාරයේ සිරිත් විරිත් ආදිය මෙහි ම සේවකයින් ද, ------පිළිමගෙයි සේවකයන් පොත් පත් හි ලියා තැබූ අයුරින් පිළිමගෙයි බුද්ධ පූජාවන් ආදිය එම සිරිත් වලට අනුකූලව ඉටු කළ යුතුය. -----ආනන්ද පියන්ගලෙහි (පධානඝරයෙහි) -----------&quot;'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කුරුන්දි පුවරු ලිපිය&lt;br&gt;'''රාජ්‍ය කාලය''':සිව්වන උදය රජ(සම්මත වර්ෂ 946-954)&lt;br&gt;
'''කාලය''':සම්මත වර්ෂ 10 වන සියවස&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''':[[සිංහල භාෂාව|මධ්‍යකාලීන සිංහල]]&lt;br/&gt;'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මධ්‍යකාලීන සිංහල]]}}

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම:G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology,Ranwella,pp.221-224,en)}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology 
 |author= Ranwella
 |volume= pp.221-224
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

}}
}}


මෙම ශිලා ලිපිය කතිකාවත් හෙවත් භික්ෂූන් වෙනුවෙන් පොදු එකඟතාවන් සම්මත කරගත්  නීතිරීති සමූහයක් වර්ගයට අයත් වන අතර, අභයගිරි මහා විහාරයට අනුබද්ධ වූ “අභය–ඉසිරිපවි(සිරිසංඝබෝ විහාරය)&quot; නම් විහාරය සහ එයට අනුබද්ධ “ආනන්ද පියංගල” නම් භාවනා ශාලාව සම්බන්ධයෙන් භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය එකඟතාවයෙන් සම්මත කරගත් නියමාවලියක් ද මෙහි අන්තර්ගත වේ.එමෙන්ම, “අභ සලමේවන්” යන රාජ නාමය දරා සිටි රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේ පළමු වසරේ පැවැත්වූ පෙර කතිකාවතක් පිළිබඳව ද මෙහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology 
 |author= Ranwella
 |volume= pp.221-224
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt; මේ පිළිබඳව දීර්ඝ විස්තරයක් මහාචාර්ය [[සිරිමල් රණවැල්ල]] විසින් දක්වා තිබේ.

{{Blockquote
|text='''&quot; ශිලාලේඛනයේ දාතම දැක්වෙනුයේ සිරිසඟබෝ නමින් ම රජ කළ රජෙකුගේ සහ අගසු(ද)ම්  සංග්බඩ් නම් රැජිනකගේ පුතු වූ සිරිසඟබෝ නම් රජ කෙනෙකුගේ අට වැනි වර්ෂයට බවට යි. සිවුවැනි උදය (946-954) සහ සිවුවැනි මහින්ද (956-972) නමින් අනුරාධපුර අවසන් භාගයේ මෙම රාජ්‍ය නාමය දැරූ වසර අටක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් රජ කළ සහ මෙම නාමය දැරූ පියවරුන් සිටි රජවරු දෙදෙනෙක් වූහ. සිවුවැනි උදය රජුගේ පියා වූයේ සිවුවැනි කස්සප රජු (898-914) ද සිවුවැනි මහින්ද රජුගේ පියා තුන් වැනි උදය (935-938) විය. සිවුවැනි උදය සහ සිවුවැනි මහින්ද අතරින් දෙවැන්නාගේ මව එම රජුගේ ම ශිලාලේඛන කිහිපයක ම දැක්වෙන පරිදි දේවා (දේවි ගොන්බිසෝ රැජ්න) නම් වූ අග රැජනකි. එනිසා අප ඔහුව පසෙකට කර අපගේ මෙම ලේඛනයේ දැක්වෙන රජු සිවුවැනි උදය ලෙසට හඳුනාගත යුතු වේ. නමුත් ඔහුගේ මව, අගසු(ද)ම් සංග්බඩ් හඳුනා ගැනීම ද ගැටලුවක් වනුයේ වංශකතාවන්ට අනුව සිවුවැනි උදය රජුගේ මව තිස්සා නම් වූ අග රැජිනක් වීම නිසා වෙති. මෙම රැජින ද සමකාලීන අනෙක් රැජනන් මෙන් ම නම් කිහිපයකින් හඳුන්වා ඇති බව දැකීමට හැකි වේ. උදාහරණයක් වශයෙන්, සිවුවැනි දප්පුල රජුගේ මව දේවා සහ සංඝා යන නම් දෙකෙන් ම හඳුන්වා ඇති අතර වංශකතා සහ සිවුවැනි දප්පුල රජුගේ පුලියන්කුලම ශිලාලේඛනයට අනුව තුන් වැනි උදය රජුගේ මව කිතා නම් රැජිනක් වූ නමුත් එම රජුගේ පොළොන්නරුව ටැම් ලිපිය ඇයට දී ඇති නාමය සංඝා යි. පළමු වැනි විජයබාහු රජුගේ මව වංශකතාවන්ට අනුව ලෝකිතා නම් කුමරියක් වූ අතර රජුගේ අඹගමුව පර්වත ලිපියේ ඇය දැක්වෙනුයේ දේවා (දෙව්-ගොන්-රැජ්න) ලෙස යි.

'''​අපගේ ලේඛනය කතිකාවතක් හෙවත් භික්ෂූන් වෙනුවෙන් පොදු එකඟතාවෙන් සම්මත කර ගත් නීතිරීති සමූහයකි. එය අභයගිරිය විහාරයට අයත් අභය ඉසිරිපව් ලෙස මෙහි නම් කර ඇති, ආනන්ද පියන්ගල නම් පධානඝරයක් පැවති විහාරයක් වෙනුවෙන් වූවකි.ලේඛනය මීට පෙර අබා සලමෙවන් නමින් රජකම් කළ රජෙකුගේ පළමු වැනි රාජ්‍ය වර්ෂයේ සිදු කළ කතිකාවතක් පිළිබඳ ව ද දක්වයි. එය අබා සලමෙවන් නමින් රජ කළ දෙවැනි උදය රජුගේ පුතු වූ එම රාජ්‍ය නාමය ම භාවිත කළ තුන් වැනි සේන රජුගේ කස්සප පොකුණ පුවරු ලිපියට විෂය වස්තු වූ කතිකාවත බව පෙනී යයි. මෙම ශිලාලේඛනය සම්පූර්ණයෙන් ම ආරක්ෂා වී තිබුණි නම් දහ වැනි සියවසට අයත් උතුරු පළාතෙන් හමුවන වැදගත් ම වාර්තාවක් වීමට ඉඩ තිබුණි. මෙම ශිලාලේඛනය කැබලි වී තිබුණ ද එලෙසින් වුවත් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම ඉතා වැදගත් ලිපියක් වනුයේ දිවයිනේ උතුරු ප්‍රදේශයෙන් හමුවන අල්පයක් වූ ශිලාලේඛන අතරින් එකක් වීම හේතුවෙනි. මෙම ලේඛනයේ පෙළ එතරම් ම පැහැදිලි නොමැති හෙයින් ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයක් දැක්වීමට බලාපොරොත්තු නොවෙමි.&quot;'''
&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= Kurundanmale Fragmentary Slab Inscription, Inscription of Ceylon
 |author= G.S Ranawella(2004)
 |volume= V,Part II,page 211
 |language=Si
 |isbn = 
}})}}}}
}}

මේ අනුව විද්වතුන්ගේ අදහස් සලකා බැලීමේ දී, මෙම පෙර කතිකාවත III වන සේන රජුගේ (ක්‍රි.ව. 938–946) කලුදිය පොකුණ ශිලා ලිපියෙන් හඳුන්වන කතිකාවතට සම්බන්ධ විය හැක. එම කතිකාවත III වන සේන රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේ පළමු වසරේ පැවැත්වූ අතර,III වන සේන රජු සහ ඔහුගේ පියා වූ II වන උදය රජු (ක්‍රි.ව. 887–898) දෙදෙනාම “අභ සලමේවන්” යන රාජ නාමය භාවිතා කර තිබුණි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology 
 |author= Ranwella
 |volume= pp.221-224
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

ඒ අනුව ශිලා ලිපියේ ආරම්භක කොටසෙහි සිව්වන උදය රජු පිළිබඳ වර්ණනාත්මක සඳහනක් වේ.ලිපියේ සඳහන් වන අභයගිරි විහාරයට අනුබද්ධ විහාරයට අමතරව,භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය එකඟතාවයෙන් සම්ප්‍රදාය තුනක් සමඟ එකඟතාවයකට පැමිණීම (නිකාය සමඟියක් වැනි) පිළිබඳවද මෙහි සඳහන් වේ. එමෙන්ම, මෙම ස්ථානයේ පිහිටි විහාරයට හා පිළිමගෙයට අභයගිරි විහාරයට අනුයුක්ත නිලධාරීන් විසින් පිරිනමන ලද පූජා, වත්පිළිවෙත් හා චාරිත්‍ර පිළිබඳ තොරතුරුද මෙහි අන්තර්ගත වේ.

එයට පහළ කොටස්වල, සිරිත් ප්‍රකාරව පිළිමගෙය තුළ සිදු කළ යුතු බුද්ධ පූජා වත්පිළිවෙත් සහ මහා සංඝයා වහන්සේට සිදු කළ යුතු වත්පිළිවෙත් පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ. එම නියමාවලිය ඉර සහ හඳ පවතින තුරු වලංගු වන බවද ශිලා ලිපියේ සඳහන් කර ඇත.

ශිලා ලිපියේ “සුදම්ම” නම් රජ බිසවක් පිළිබඳ සඳහනක් ද පවතී. එම බිසව, මෙම ශිලා ලිපිය කරවූ සිව්වන උදය රජුගේ සහෝදරයා වූ පස්වන කාශ්‍යප රජුගේ මෑණියන් බව විද්වතුන් විසින් හඳුනාගෙන ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ ශිලා ලිපිවල මවුවරුන්ගේ නම් සඳහන් වීම දුර්ලභ කරුණක් වන බැවින්, මෙම සඳහන විශේෂ වැදගත්කමක් ඇති බව සැලකේ.තවද, මෙම ස්ථානයේ දළදා ගෙයක් සහ විශාල පුස්තකාලයක් පැවති බවත් ශිලා ලිපියෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology 
 |author= Ranwella
 |volume= pp.221-224
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

===III වන මහින්ද රජුගේ ශිලා ලේඛනය===

Archaeological Survey of Ceylon: North-Central, Central and Northern Provinces, Annual Report 1905 කෘතිය අනුව, වර්තමාන කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ක්‍රි.ව. 812–816 කාලයට අයත් බවට සැලකෙන III වන මහින්ද හෙවත් මිහිඳු රජුගේ ශිලා ලිපියක් පැවති බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=2018,Pauranika Sthana Ha Smaraka:Mulathivu Distrikkaya
 |author= Asanga,M.V.G.K;Nishantha,I.P.S
 |volume= pp.151-153
 |language=si
 |isbn = 978-955-7457-25-3 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite report
 |title=Annual Report of the Archaeological Survey of Ceylon
 |year=1949
 |publisher=Department of Archaeology
}}
&lt;/ref&gt;

තුන්වන මිහිඳු රජු තම මව සහ දියණිය සමඟ කුරන්ගමට පැමිණ කුරුන්දි වැවෙහි ජලය පිළිබඳව ඇතිව තිබූ ආරවුල සංසිඳුවා එතුමා විසින්ම සෙල් ලිපිය කරවූ බව සඳහන් වේ.ඊට අමතරව එම සෙල්ලිපියේ අකුරු වල වැරදි ඇතත් ඒවා නිවැරදි නොකරන ලෙසට නියෝග කර ඇත.ඒ පිළිබඳව ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් මහතා ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග නම් කෘතියේ මෙලෙස වාර්තා කර ඇත.

{{Blockquote
|text='''&quot;බැම්මට(කුරුඳු වැවෙහි) පහත පළමු සංඝබෝධි රජ (ක්‍රි.ව.246-248) විහාරයක් කරවූයේ ය.ඊට බොහෝ කලකට පසු, පස්වෙනි දප්පුල රජ තමන් රජ පැමිණි පළමුවන අවුරුද්දේ එක් විහාරයක නැවතත් සංඝයා නැවත්වූයේ ය.මෙහි ක්‍රි.ව.965 වෙන්ට පුළුවන.තුන්වෙනි මිහිඳු රජ තමන් රජ පැමිණි අටවැනි අවුරුද්දේ තම මෑණියන් හා දියණියනුත් සමඟ වැව(කුරුඳු වැව) බලන්ට ගොස් සංඝබෝධි රජ විසින් ගොඩනඟා මිහිඳුරජ විසින් ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද විහාරයේ මහත් ගල්පෝරුවක,ලංකාවේ සම්භවෙන ගල් සන්නස් වලින් ඉතාම දීර්ඝ එකක්වන් දික්ගල් සන්නසක් කොටවා තිබේ&quot;'''
&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1
}})}}}}
}}

කෙසේ නමුත් මෙම ශිලා ලිපිය පුරාවිද්‍යා ස්ථානයෙන් අතුරුදන්ව ඇති අතර තවමත් හමු වී නොමැත.

===එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි විසින් වාර්තා කර ඇති ලිපිය===
කුරුන්දි විහාරයෙන් වාර්තා වන තවත් අභිලේඛනයක් පිළිබඳව එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන් විසින් &quot;ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ&quot; නම් කෘතිය තුළ වාර්තා කර තිබේ.ඒ උන්වහන්සේ මෙම ස්ථානයේ 20 සියවසේ අගභාගයේ සිදුකරන ලද ගවේෂණයකදී කුරුන්දි කන්දේ නටඹුන් වූ පැරණි ගොඩනැගිල්ලක් ආසන්නව බිම පෙරලී තිබූ ගල් කණුවක දුටු බව වාර්තා කරන අභිලේඛනයයි.ඒ පිළිබඳව උන්වහන්සේ මෙසේ සඳහන් කර තිබේ.

{{Blockquote
|text='''&quot;...යාර විස්සක් පමණ කන්ද නැගි පසු තැන්න බිමක් හමුවෙයි.එහි කුඩා ශාලාවකට අයත් බව පෙනෙන සිවුරැස් අත්තිවාරමක ගල්පළු අතුරා තිබේ.එහි ඇති වෙනත් කිසිවක් හඳුනාගත නොහැකිය. එහෙත් පෙරළා දමා ඇති ගල් කණුව ගොඩනැගිල්ලට අයත් එකක් බව සිතීමට පුළුවන. එය දිගින් අඩි 12.6 කි.මෙහි අක්ෂර පේළියක් කොටා ඇතත් එහි සමහර අක්ෂර ගෙවී ඇත.දළ වශයෙන් සිවුවන සියවසට පමණ අයත් විය හැකි මෙහි..........රකබල..........අක්ෂර කියවිය හැකිය.&quot;'''
&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ 
 |author= එල්ලාවල මේධානන්ද ස්ථවිර
 |volume= p.62 
 |language=si
 |isbn = 
}})}}}}
}}

කෙසේ නමුත් මෙම ශිලා ලේඛනය ද තවමත් සොයාගැනීමට හැකියාව ලැබී නැත.

===වෙනත් ශිලා ලේඛන===

පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ නිළධාරීන් විසින් 2022 දී කුරුන්දි විහාරයේ පිළිමගෙයි සිදුකළ කැණීමේ දී එම ස්ථානයෙන් ශිලා ලිපියක් හමු විය.එය,අඩි 4 ක් පමණ දිග සහ අඩි 1 ක් පමණ පළල ගල් පුවරුවක් මත පැරණි සිංහල අක්ෂර භාවිතයෙන් සටහන් කර ඇති අතර එහි පේළි 14 ක් පමණ වාර්තා වී තිබේ.ලිපිය හමු වන විට මෙම අක්ෂර බෙහෙවින් ගෙවී ගොස් ඇති නමුත් ඒවා ක්‍රි.ව. 8 හෝ 9 වැනි සියවස් කාලයට අයත් බවට ගණන් බලා ඇත.එහෙත් තවමත් මෙම ලිපියේ අන්තර්ගතය පිළිබඳව ප්‍රකාශයට පත් කර නොමැත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාර වංසය 2022
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන
 |volume= pp.137
 |language=සිං
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;
[[File:Stone pillar of Kurundi Archaeological Site.jpg|thumb|250px|පිළිම ගේ කැණීමෙන් හමු වූ ශිලා ස්ථම්භය]]

==පූර්ව වාර්තා==

===හෙන්රි පාකර්ගේ වාර්තා===
යටත්විජිත සමය තුළ කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳ ව තොරතුරු අන්තර්ගත කර මුලින් ඉදිරිපත් කළ වාර්තාව සම්පාදනය කර ඇත්තේ හෙන්රි පාකර් විසිනි. ඔහු විසින් රජයේ අවශ්‍යතාවක් අනුව සම්පාදනය කළ සැසි වාර්තාවක &quot;කුරුන්තනූර්මලේ&quot; යන ශීර්ෂය යටතේ මෙම ස්ථානය පිළිබඳ ව තොරතුරු අනාවරණය කර ඇත.පළාතේ විශාල ම ව්‍යාප්තියක් සහිත පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වන කුරුන්තනූර් මලේ පාකර්ගේ සිතැඟි අනුව 'කුරුන්තනූර් හෙවත් පියන්ගල බුදුහිමියන්ගේ දෙවැනි වර සිදු කළ ලංකා ගමනේ දී පාදස්පර්ශයෙන් ශුද්ධ භූමියක් බවට පත් වූවා යැයි සැලකෙන' ස්ථානයයි. මෙම ස්ථානයේ පවතින භූ දර්ශනය හා පුරාකෘති පිළිබඳ විස්තර කරන පාකර් ඒ නිර්මාණ අතුරින් බොහොමයක් පරිහානියට පත් වී ඇති බවත් එම පරිහානිය කාලානුක්‍රමික ව (එනම්, ස්වාභාවික ව) සිදු වන පරිහානියටත් වඩා පසු ව මෙම ස්ථානයට සේන්දු වූ දෙමළ පදිංචිකරුවන් විසින් සිතාමතා ම සිදු කරන ලද විකෘති කිරීම් බව ද ඔහු දක්වා තිබීම විශේෂයකි.&lt;ref&gt;
{{cite report
 |title=Report on  the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys p.449 
 |year=1887
 |publisher=Papers Laid Before the Logislative Council of Ceylon during the Session of 1886
}}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote
|text='''&quot;I think it can be shown that the hill Kuruntanur-malai,or Piyangala,at the south end of the embankment, is the spot that is said to have been visited by Buddha on his second journey to Ceylon.....There are several ruins on the hill and at the back of the northern part of the bund;but they are all dilapidate,more through wilful defacement by the later Tamil occupants than by the action of time.&quot;'''
&lt;br&gt;
*සිංහල පරිවර්තනය 

'''&quot;වැව් බැම්මේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටි කුරුන්තනූර්-මලේ හෙවත් පියන්ගල නම් කන්ද, බුදුන් වහන්සේ සිය දෙවන ලංකා ගමනයේදී වැඩම කළ බව කියවෙන ස්ථානය බව පෙන්වා දිය හැකි යැයි මම සිතමි.... මෙම කන්ද මත සහ වැව් බැම්මේ උතුරු කොටසට පිටුපසින් නටබුන් කිහිපයක් පවතී; නමුත් ඒ සියල්ල කාලයාගේ ඇවෑමට වඩා පසුකාලීන දෙමළ පදිංචිකරුවන් විසින් සිතාමතාම සිදු කරන ලද විකෘති කිරීම් හේතුවෙන් විනාශයට පත්ව ඇත.&quot;'''

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys (1887)
 |author= Henry Parker 
 |volume= XLVI 1886
 |language=en
 |isbn = 
}})}}}}
}}
කුරුන්තන්කුලම වැව් බැම්මට පහළින් අනාවරණය වූ සෙල්ලිපියේ දැක්වෙන පරිදි 'කුරුන්ගම' (දෙමළෙන් කුරුන්තන් ඌර්) නම් නගරය හෝ සුවිසල් ගම පිහිටා තිබුණි. පහළින් ඇති දියපහරවල දැකගත හැකි මැටි බඳුන් අවශේෂ විශාල ප්‍රමාණයෙන් මේ බව තහවුරු කරගත හැකි වේ. පසු ව මෙහි පැමිණි දෙමළ වැසියන් විසින් මෙහි සංඝබෝධි විසින් ගොඩනගන ලද විහාරය හා අනෙකුත් ගොඩනැඟිලි සම්පූර්ණයෙන් ම විනාශ කරන ලද අතර ඒවායේ ගඩොල් හා කළුගල් නිර්මාණ ඉවත් කරන ලදී. එයින් පසු ඔවුන් විසින් මෙම ස්ථානයේ හින්දු කෝවිලක් නිර්මාණය කරන ලද බවත් පාකර් පැහැදිලි කර ඇත.&lt;ref&gt;
{{cite report
 |title=Report on  the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys p.449 
 |year=1887
 |publisher=Papers Laid Before the Logislative Council of Ceylon during the Session of 1886
}}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote
|text='''&quot;The town or large village that was built on the low side of the embankment of Kuruntan-kulam,and traces of which are to be seen in the fragments of pottery that line the beds of the smaller water courses,is termed Kurungama in the Inscription, The Tamil name was Kuruntan-ur.The later Tamil residents builts a temple here,and they demolished the Wihara built by Sanghabodhi and other buildings, and removed nearly all the briks and stonework to it.&quot;'''
&lt;br&gt;
*සිංහල පරිවර්තනය 

'''&quot;කුරුන්තන්කුලම වැව් බැම්මට පහළින් පිහිටි නගරය හෝ විශාල ගම්මානය, ශිලා ලේඛනයෙහි 'කුරුන්ගම' ලෙස හඳුන්වා ඇත. එහි සාධක කුඩා දියපහරවල් දිගේ දක්නට ලැබෙන මැටි බඳුන් කැබලිවලින් පැහැදිලි වේ. මෙහි දෙමළ නාමය 'කුරුන්තන්-ඌර්' යන්නයි. පසුකාලීනව මෙහි පදිංචි වූ දෙමළ වැසියන් මෙහි කෝවිලක් ඉදිකළ අතර, ඔවුන් සංඝබෝධි රජු විසින් කරවන ලද විහාරය සහ අනෙකුත් ගොඩනැඟිලි කඩා බිඳ දමා, ඒවායේ තිබූ ගඩොල් සහ ගල් නිර්මාණ සියල්ලම පාහේ එම කෝවිල ඉදිකිරීම සඳහා රැගෙන ගොස් ඇත.&quot;'''

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys (1887)
 |author= Henry Parker 
 |volume= XLVI 1886
 |language=en
 |isbn = 
}})}}}}
}}

​මෙම පුදබිමේ පෞරාණිකත්වය පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පාකර් සඳහන් කරන්නේ කුරුන්දි පුදබිම මෙන් ම කුරුන්තන්කුලම වැව ද ක්‍රිස්තු පූර්ව තෙවැනි සියවසේ මැද කාලයට අයත් විය හැකි බවයි. විහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේගේ ජල අවශ්‍යතාවේ අනිවාර්ය බව නිසා වැව බිහි වීමට පෙර මෙම විහාරය ඉදිකිරීමට ඇති අවකාශය සීමිත බව පාකර්ගේ ප්‍රකාශයේ අධ්‍යාහාරගත ව ඇත. තන්නිර්මුරුප්පු වැවේ නිර්මාණ කාලය ඒ හා සමගාමී ද ඊට පසු කාලීන ද යන්න අවිනිශ්චිත බවත් ඔහු දක්වා තිබේ. මෙම වාපි කර්මාන්තයන්ගේ සොරොව් සඳහා යොදාගෙන ඇති ගඩොල් පසු කාලීන ලක්ෂණ නිරූපණය කළ ද එම සොරොව්වේ පසු ව සිදු කළ ප්‍රතිසංස්කරණයන්ගේ දී එක් වූ ඒවා බව
​ද ඔහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දී ඇත. ලක්දිව රාජාවලිය හෙබවූ සිංහල රජවරු, විටෙක සියලු රජවරුන් කුරුන්දි විහාරයට පැමිණෙන්නට ඇති බව කීමට තරම් පාකර් උත්සුක වීමෙන් ම ඔහු මෙම ස්ථානයේ දුන් වැදගත්කම පැහැදිලි වේ. පාකර්ට අනුව මෙරට ඇති වෙනත් ඕනෑම ප්‍රමුඛ පුදබිමක් හා සමාන තත්ත්වයෙහි ලා සැලකිය හැකි පුදබිමක් වශයෙන් කුරුන්දි විහාරය වටහා ගැනීමට හැකි ය.&lt;ref&gt;
{{cite report
 |title=Report on  the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys p.449 
 |year=1887
 |publisher=Papers Laid Before the Logislative Council of Ceylon during the Session of 1886
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1909,Ancient Ceylon 
 |author= Parker Henry(2011)
 |volume=
 |language=en
 |isbn =  
}}&lt;/ref&gt;

===ජේ.පී.ලෙවිස්ගේ වාර්තා===
1895 වසරේ දී වවුනියාව හා මුලතිව් දිස්ත්‍රික්ක ඇතුළත් වන්නි ප්‍රදේශය පිළිබඳ අත්පොත පළකළ මෙරට යටත් විජිත පාලකයෙකු වූ ජේ.පී. ලුවිස් විසින් 1884 වසරේ දී රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ ලංකා ශාඛාවේ සඟරාව සඳහා සපයන ලද තරමක් දිගු ලිපිය සඳහා එක්කර ඇති සිතියමේ ද වත්මන් කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති ස්ථානයට තදානුරූපී අයුරින් 'කුරුන්දිමලේ (Kurundimalai)' නම් ස්ථානයත් ඊට සාබද ව තන්නිමුරුප්පු නම් ස්ථානයත් සඳහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1894.Arch.Eoijogy of the Wanni,journal of Royal Asiatic Society ( Ceylon )
 |author= Lewis,J.P
 |volume= XIII,No.45,pp.151-178
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;  එබැවින් කුරුන්දි විහාරයේ ස්ථානගත වීම පිළිබඳව පැහැදිලි කර ගැනීමේ දී මෙවැනි සටහන් ද බෙහෙවින් පාදක වන්නට ඇතැයි සිතිය හැකි වේ. ලුවිස් වවුනියාව හා මුලතිව් දිස්ත්‍රික්ක ඇතුළත් වන්නිය ප්‍රදේශය පිළිබඳ අත්පොත නම් කෘතියේ සටහන් කර ඇති පළාතේ පුරාවිද්‍යාව පිළිබඳ කොටසේ දී කුරුන්දි විහාරය පිළිබඳ ව තොරතුරු ද අන්තර්ගත කිරීමට අමතක කර නැත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1895.Manual of the Vanni Districts
 |author= Lewis,J.P
 |volume= pp.298
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt; තන්නිමුරුප්පු වැව පිළිබඳ සිදු කරන සාකච්ඡාව තුළ 'කුරුන්දිමලය වනාහි බුදුන් වහන්සේ දෙවැනි වර ලංකාවට වැඩම කළා යැයි පැවසෙන ස්ථානය බව' හෙන්රි පාකර් උපුටා දක්වමින් පෙන්වා ඇත. එමෙන් ම, ලුවිස් විසින් තම කෘතියේ දී පාකර් ද උපුටා දක්වමින් කුරුන්දි විහාරය හා තදාශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා සාධක පිළිබඳ පිටු දෙකක පමණ සැලකිය යුතු විස්තරයක් සපයා ඇත. එහි ආරම්භයේ දී ම මෙම විහාරයේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ දක්වමින් කුරුන්දන්කුලම වැවේ දකුණු අන්තයේ පිහිටා ඇති කුරුන්තන්මලේ හෝ පියන්ගල විහාරය වනාහි සමස්ත පළාතේ ම විශාල ම ව්‍යාප්තියක් දක්වන පෞරාණික විහාරය බව පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1895.Manual of the Vanni Districts
 |author= Lewis,J.P
 |volume= pp.298,310-312
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt; 

​කුරුන්දි වැව ඉදිරිපස බැම්මට පහළ පිහිටි විහාර නිර්මාණයන්ගේ විනාශය පිළිබඳ දක්වමින් ලුවිස් තබා ඇති පාදක සටහන ද මෙම කතිකාවේ දී අත් නොහළ හැකි තොරතුරක් අනාවරණය කරයි. එහි දැක්වෙන අන්දමට, කුරුන්දන්මලේ විහාරයේ පැවති ගල්කණු එම ස්ථානයෙන් ඉවත් කර ඒවා භාවිතා කරමින් මුල්ලිවයික්කාල් කෝවිල නිර්මාණය කර ඇත.ඔහු විශ්වාස කරන පරිදි මෙය සිදු වී ඇත්තේ 1858 තරම් මෑත කාලයක දී ය.එම කෝවිලේ දොරටුව පවා නිර්මාණය කර ඇත්තේ කුරුන්දි කන්දෙන් රැගෙන ගිය කැටයම් කළ ගල් කුලුණුවලින් බව ද ඔහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1895.Manual of the Vanni Districts
 |author= Lewis,J.P
 |volume= pp.312
 |language=en
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt; 
===එච්.සී.පී.බෙල්ගේ වාර්තා===

මෙරට පළමු වැනි පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් වූ එච්.සී.පී. බෙල් විසින් 1905 වසරට අදාළ ව 1909 වසරේ දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්ගේ වාර්ෂික පාලන වාර්තාවේ 'කුරුන්දි විහාරය හා අවට කලාපය' පිළිබඳ පිටු කීපයක් පුරා ඇති විස්තරයක් දක්වා ඇත. එම ලේඛනයේ කුරුන්තන් මලේ (Kuruntan-malai) නම් ගිරිය පාමුල ඇති නටබුන් සහිත මෙම පුදබිම පිළිබඳ එකල සිටි පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් විසින් සපයා ඇති විස්තරය කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා බිම පිළිබඳ මෙතෙක් ලේඛනගත වී ඇති අගනා ම පුරාවිද්‍යා ක්ෂේත්‍ර වාර්තාවකි. කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා භූමිය පිළිබඳ පුළුල් විවරණයක් සපයමින් සිදු කර ඇති විස්තරය අනුව පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්වරයා එම ස්ථානයේ සැලකිය යුතු කාලයක් ගත කර සම්පාදනය කළ විවරණයක් බව පෙනී යයි. මෙම ස්ථානයේ කන්ද මත හා ඒ වටා පිහිටා ඇති පෞරාණික නටබුන්, කන්ද පාමුල පිහිටි වැව හා තදාශ්‍රිත කලාපයේ විසිරී ඇති නටබුන් මෙන් ම පුරාවිද්‍යා සාධක පිළිබඳ ව ප්‍රමාණවත් සවිස්තරාත්මක කරුණු මෙම වාර්තාවේ ඇතුළත් වී පැවතීමෙන් මෙය සනාථ වේ. &lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.59
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;
&lt;! _ _ ===සෙනරත් පරණවිතානයන්ගේ වාර්තා===  _ _ &gt;
&lt;! _ _ ===චාල්ස් ගොඩකුඹුරයන්ගේ වාර්තා=== _ _ &gt;

===එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන්ගේ වාර්තා===
කුරුඳු කන්දේ විහාරය පිළිබඳව අවස්ථා කිහිපයකදීම සටහන් සපයා ඇති ලේඛකයෙකු වශයෙන් එහි ප්‍රවර්ධනය මෙන්ම පුනරුත්ථාපනයක් අපේක්ෂා කළ යතිවරයන් වහන්සේ නමක වශයෙන් පුජ්‍ය එල්ලාවල මේධානන්ද නායක හිමියන් හඳුනාගත හැකි වේ. උන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලද ලේඛන ගණනාවක් අතරින් ප්‍රමුඛ ලේඛනයක් වන &quot;නැගෙනහිර පළාත හා උතුරු පළාතේ සිංහල බෞද්ධ උරුමය&quot; නම් කෘතියේදී මුලතිව්හි පිහිටි කුරුන්දි විහාරය පිළිබඳව විශේෂ සටහනක් තබා ඇත.

එහිදී ලක්දිව බොහෝ තැන්වලදී වනවාටත් වඩා උතුරු හා නැගෙනහිර පළාත් තුළදී සියලු පුරාකෘතිවලට මෙන්ම විශේෂයෙන් බෞද්ධ පුරාකෘති අරබයා ඇති වී තිබෙන ව්‍යසනකාරී තත්ත්වය පිළිබඳ අදාළ බලධාරීන් නිසි කලෙකදී අවධානය යොමු කර අදාළ පිළිවෙත් යෙදුවේ නම් සමීප කාලීනව විනාශ කළ බොහෝ පුරාකෘති හා පුරාවිද්‍යා ස්ථාන ආරක්ෂා කරගත හැකිව පැවතිණු බව උන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කරයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.412
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}}&lt;/ref&gt;
​
​එල්ලාවල මේධානන්ද හිමිපාණන් වහන්සේ මුල්වරට (එනම් 1964 වසරේ විය යුතුයි) මෙම පුදබිම ගවේෂණය සිදු කරන අවස්ථාවේදී එවකට මෙහි පැවති දුෂ්කරතාව සහ පුදබිම පිළිබඳව විස්තර කර තිබේ.

{{Blockquote 
|text=
'''​&quot;මේ සම්පූර්ණයෙන්ම වැසී ඇති ප්‍රදේශයකි. නෙල්ලාරු(මනල්ආරු යන්න විස්තර වේ) හරස් කර තන්නිමුරුප්පු වැව කර තිබේ. එය කුරුන්දම්මලේට දකුණින් පිහිටියේය. කන්දට උතුරු පැත්තෙන් කුරුන්දන්කුලම් වැව පිහිටියේය. මේ වැව් දෙකම පුරාණ නිර්මාණයක් බව ඒ ආශ්‍රිත නටබුන්වලින් පැහැදිලි වෙයි. වැව් දෙක එකට සම්බන්ධ කළැයි සැලකෙන ඇළක් ඇති බව අපට මඟ පෙන්වීමට ගිය දෙමළ ජාතිකයා කීයේය. මේ කන්දට සමහර විට පියන්කල්ලු යන්නද ව්‍යවහාර කෙරේ. එය පියන්ගල යන්නෙහි දෙමළ ඌරුවකි. කන්ද අක්කර සියයකට වැඩියයි සිතමි. මෙහි මුදුන ඕවාල හැඩය ගත් තැනකි. එතැනට පිවිසීමට ඇති උතුරු, දකුණු දෙපසින්ම මාර්ග තිබී ඇත. ඒවායේ ශේෂ දැනට (1964) දක්නට ලැබේ.&quot;'''
&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.413
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.413
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}}&lt;/ref&gt;
}}

​කුරුන්දි විහාරයේ ඇති පෞරාණික වාස්තු නිර්මාණ පිළිබඳව එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන් විසින් තොරතුරු ඉදිරිපත් කර ඇතත් උන් වහන්සේ මෙම විහාර ආකෘතිය හෝ එහි සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව හෝ අදහසක් ඉදිරිපත් කිරීමට උත්සුක වී නොමැත. මෙම කන්ද මුදුනේ ඇති වෘත්තාකාර වාස්තු ව්‍යුහය උන් වහන්සේ විසින් වටදාගෙයක් වශයෙන් හඳුනා ගැනීමට උත්සාහ ගෙන ඇතත් එම ව්‍යුහය බෝධිඝරයක් බව එහි දෘෂ්‍යමාන ලක්ෂණ අනුව නිශ්චිතව හඳුනාගත හැකිව පවතී.මෙම විහාරයේ විහාර ආකෘතිය පිළිබඳ අවධානය යොමු කරනවිට එම හඳුනාගැනීම විශ්වසනීය ආකාරයෙන් තහවුරු වේ.එමෙන්ම, උන්වහන්සේ විසින් එම ස්ථානයේ දැකගත හැකි ගඩොළු නිසැක වශයෙන් ම ඉතා පැරණි යුගයට අයත් බව දක්වා නැතත් එවැනි නිගමනයකට පැමිණීම සඳහා අදාළ කරගත් සාධක හෝ එවැනි නිගමනයකට එළැඹුණු ආකාරය පැහැදිලි කර නැත.

මේධානන්ද හිමියන්ගේ සටහනේ කුරුන්දි විහාරයෙන් අනාවරණය වී ඇති සෙල්ලිපිය පිළිබඳ ව ද තවදුරටත් තම නිරීක්ෂණයක් හා උපකල්පනයක් දක්වා ඇත.

{{Blockquote 
|text=
​'''&quot;කුරුන්දන්කුලම නම් වූ සෙල්ලිපියක තුන්වන මිහිඳු රජු (801-804) ගැන කියවෙන බවත්, ජලය පිළිබඳ ආරවුලක් විසඳීමට රජු එහි ගිය බවත්, ඒ ප්‍රදේශය 'කුරුන්ගම' නමින් ලිපියේ සඳහන් වන බවත් වාර්තාවක දක්වා ඇත. මේ ජල ප්‍රශ්නයට හේතු වූයේ තන්නිමුරුප්පු වැවේ ජලය බව සී.ඩබ්ලියු. නිකලස් මහතා දක්වයි. එහෙත් මේ ලිපිය සෑහෙන පමණ සෙවූ මුත් අපට සොයාගත නොහැකි විය.&quot;'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.414
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.414
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}}&lt;/ref&gt;
}}

​මෙහි දැක්වෙන සෙල්ලිපිය පිළිබඳ ව සෙවීමට උනන්දු වෙමින් එය අනාවරණය කරගත නොහැකි වූ බව උන් වහන්සේ දක්වා ඇතත් මෙම සෙල්ලිපිය කන්ද මුදුනේ නොව පහළ පිහිටි වැවේ බැම්මට පහළින් ස්ථානගත වූ විහාරයේ පිළිම ගෙයක් ඉදිරිපස පැවතිය දී 2020 දී හමු විය.ඊට අමතරව,​මෙම ප්‍රදේශය පිළිබඳව සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රවල දැක්වෙන විවිධ කරුණු සංගෘහිත කරමින් එල්ලාවල මෙධානන්ද හිමියන් වැඩිදුරටත් කරුණු දක්වා තිබේ.

{{Blockquote 
|text=
'''&quot; ​'කුරුන්දක' නමින් ගමක් ගැන අට්ඨ කතාවල කීප විටකම දක්නට ලැබේ. කුරුඳුගමුරට යනුවෙන් කඩඉම් පොත්වල දැක්වෙනුයේ පෙදෙසක් ගැනය. පදී රට, කුරුඳු රටට සමීපව පිහිටි බව පූජාවලිය, නිකාය සංග්‍රහය ආදියෙන් පෙනී යයි. කුරුඳුගමු රට, කුරුඳු රට, කුරුන්දක ආදී වශයෙන් සඳහන් වන්නේ එකම පෙදෙසක් විය යුතුය. පදිරට යනු පදවිය නමින් දැන් හැඳින්වෙන ප්‍රදේශයයි. 2 වන පැරකුම්බා රජු (1236-1270) විසින් විනාශ කරන ලද කාලිංග මාඝගේ බල කඳවුරක් කුරුන්දියෙහි වූ බව මූලාශ්‍රවල දැක්වේ. ඊට ආසන්න කාලයේ ලංකාව ආක්‍රමණය කළ චන්ද්‍රභානුගේ කඳවුරක් මෙහි පිහිටුවා ගත් බවත්, එහි සිංහලයන් තමා වසඟයට ගත් බවත් දැක්වේ. කුරුඳුරට වර්තමාන කදෑකෝරළය හා තඩවන් කෝරළය යැයි අයිවර්ස් මහතා කියයි. වව්නියාව දිසාවට අයත් කරිකට්ටුමලෙයි දකුණු කොටස විය හැකි බව සමහරකුගේ මතයයි. 1 අග්බෝ රජු (571-604) කුරුන්ද නම් විහාරයක් කරවා ඇත්තේය. 1 විජයබාහු රජු (1055-1110) කුරුඳු විහාරය ප්‍රතිසංස්කරණය කරවා කුරුන්ද වාපී නමින් වැවක්ද, පොල් උයනක්ද කරවීය. ඛල්ලාඨ නාග රජු (100-103) කුරුන්දවාශෝක විහාරය තැන වූයේය. මේ ගැන සඳහන් වන පැරණිම වංශ කතා ගත සිද්ධිය මෙයයි. එහෙත් සමහර අට්ඨ කතා වංශ කතාවලට වඩා පැරණිය. සිංහලයේ පැවැති පැරණි හෙළ අටුවා අතර කුරුන්දට්ඨ කතාව එකකි. එයට මේ නම ඇති වූයේ කුරුන්දිකවෙලු විහාරයෙහි ලියන ලද නිසා බව සඳහන් වේ. ඛල්ලාට නාග රජු විසින් කරවන ලද විහාරය කුරුන්දපාසක, කුරුන්දවාශෝක වන දෙනමින්ම මහාවංස පිටපත්වල සඳහන් වී තිබේ.&quot;'''

&lt;br&gt;{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.414,415
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.414,415
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}}&lt;/ref&gt;
}}

​කාලානුරූපී ව ඓතිහාසික අනන්‍යතාව බොඳ වී පැවති මෙම ඓතිහාසික බෞද්ධ ප්‍රදේශයේ ස්ථාන නාමය පිළිබඳ ව අදහසක් ඉදිරිපත් කර ඇත.

{{Blockquote 
|text=
'''&quot;​කුරුන්දවාශෝක කුරුන්දවාපි අශෝක අනුමත කෙටිවීමක් බව පෙනේ. කුරුඳුවැව අසල වූ අශෝක විහාරය ඒ නමින් හැඳින්වූවා විය යුතුය. කෙසේ හෝ මේ සියල්ලේම කුරුන්ද යන කොටස සුරැකී තිබේ. මුලින් කී සෙල්ලිපියේ කුරුන්ගම ගැන සඳහන් වේ. වර්තමාන 'කුරුන්දම' යන මේ නමේම ව්‍යවහාරයකි. ඒ අනුව අට්ඨකතා (සීහලට්ඨ කතා) රචිත යුගයේ එනම් මිහිඳු මා හිමි යුගයේ සිටම කුරුන්දගම හා එම විහාරය පැවතියේය. එහි නම අද දක්වාම වෙනස් වී නැත. සිංහල අටුවා ලිවීමේදී මෙහිදී එක අටුවාවක් ලියැවිණි.එසේනම් ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ මේ ප්‍රදේශය දියුණුව තිබූ බවත් සිංහල බෞද්ධයන් පදිංචිව සිටි බවත් පැහදිලිය.&quot;'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.415
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003
 |author= Ellawala Medhananda 
 |volume= pp.415
 |language=si
 |isbn = 978-955-686-112-9
}}&lt;/ref&gt;
}}

කුරුන්දි පුදබිම හා තන්නිමුරුප්පු වැව පිළිබඳව 2016 වසරේ දී උන් වහන්සේ විසින් නැවතත් කරුණු සංග්‍රහ කර ඇත. එහි දී උන් වහන්සේ දක්වා ඇති කරුණු අනුව, කඳුගැටය පාමුල හරියේ ත්‍රස්තවාදී උවදුර ඇති වීමට පෙර කාලයේ දී ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් වැඩ සිටීම සඳහා නිමවන ලද ගොඩනැගිල්ලක ශේෂ පැවති බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව,  2023 දි සිදුකළ පුරාවිද්‍යාඥයන් සහ විද්‍යාර්ථයන් කුරුන්දිය අවට සිදුකරන ලද නිරීක්ෂණ චාරිකාවේ දී 1978 දී පමණ මෙම ස්ථානයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වැඩසිටි බවට තොරතුරු අනාවරණය කරගත හැකි විය. කුමාරපුරම් ප්‍රදේශවාසීන් විසින් මෙම කරුණ අනාවරණය කළ අතර ඔවුන් භික්ෂූන් වහන්සේට දානය පවා පූජා කළ බව වැඩිදුරටත් අනාවරණය කරන ලදී.ඒ අනුව මෙම පුද බිම සක්‍රීය කිරීමට යම් පිරිසක් උත්සුක වූ බව පැහැදිලි වේ.​උන් වහන්සේ දක්වා ඇති විස්තර අතර ඉහළ මළුවේ පිහිටි අඩි 12.6ක් දිග ගල් කණුවක දළ වශයෙන් ක්‍රිස්තු වර්ෂ සිව් වැනි සියවසට පමණ අයත් විය හැකි අකුරින් සටහන් කරන ලද ලිපියක් ඇති බවත් එහි ‘රකිබල’ යන කොටස කියවිය හැකි බවත් දක්වා ඇත.&lt;ref&gt; {{cite book
 |title=ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ (2016)
 |author= එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි
 |volume= p.62
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;නමුත් තවමත් එම ශිලා ස්ථම්භය හමු වී නොමැත.මෙම පුදබිමේ ඇති පිළිම ගේ පිළිබඳව විස්තර කරමින් උන් වහන්සේ පහත විස්තරය දක්වා ඇත.

{{Blockquote 
|text=
'''​&quot;මේ එක් ගොඩනැගිල්ලකට අයත් පියගැටපෙළක් කිසියම් සාහසිකයකු විසින් ගලවා පසෙකට පෙරළා ඇත්තේ නිධාන සෙවීමට විය යුතුය. එහි සම්පූර්ණ පිටතට දෙකක් හා කැබලි දෙකක් ඉවත දමා ඇති අතර, එකක් සඳකඩ පහණ සමඟ එක්ව සිටී. දෙපස කොරවක්ගල් දෙකකට හානි කර තිබේ. සඳකඩ පහණේ අර්ධපද්මය හා ගිනිසිළු පෙළ පමණක් නිරූපිත වන බැවින් එය වැඩෙමින් පැවති යුගයේ නිර්මාණයක් බව පෙනේ. ඒ අසල පැත්තක කොටු කැටයම් කළ ගල් පුවරුවක් වෙයි. එය කුමක් සඳහා යෙදුවක් ද යන්න පැහැදිලි නැත.&quot;'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|( {{cite book
 |title=ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ (2016)
 |author= එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි
 |volume= p.63,64
 |language=si
 |isbn = 
}})}}}}&lt;ref&gt; {{cite book
 |title=ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ (2016)
 |author= එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි
 |volume= p.63,64
 |language=si
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;
}}

​මෙම කෘතියේ කුරුන්දි විහාරයේ පුරාවස්තු ගවේෂණය පිළිබඳ ලිපියේ දී ද දක්වා ඇති පිළිම ගේ පියගැටපෙළ ආසන්න නිදන් හොරුන් විසින් සිදු කළ විනාශය 2016 වසර වන විටත් සිදු වී පැවති බව මේ සටහන අනුව තහවුරු වේ. මේ තොරතුරු හා මේ පිළිබඳ අනෙකුත් පුද්ගල විස්තර අනුව සැළකීමේ දී බොහෝ විට මෙම උපද්‍රව ත්‍රස්තවාදී යුද්ධය අවසන් වූ 2009 වසරින් පසුව හා 2016 කාලයට පෙරතුව සිදු වූ බව අනුමාන කිරීමට හැකියාවක් පවතී. මෙම සඳකඩ පහණේ දක්නට ලැබෙන කලාත්මක ලක්ෂණ විස්තර කරමින් උන්වහන්සේ සිදු කර ඇති නිගමනය වඩාත් පැහැදිලි කරන්නේ නම් මෙම නිර්මාණයේ පවතින කලාත්මක ලක්ෂණ අනුව අනුරාධපුර යුගයේ දෙවැනි භාගයේ මැද කාලයට අයත් වන්නක් බව දැකිය හැකි වේ. මෙම පිළිම ගේ වාස්තු ලක්ෂණ හා අවශේෂ පුරාවිද්‍යා සාධක ද ඊට සපුරා ම පාහේ අනුගත වන බවත් දැක්විය යුතු වේ. මේධානන්ද හිමියන් විසින් දක්වා ඇති කොටු සටහන් කළ ගල් පුවරුව අනෙකක් නොව මෙම පිළිමගේ තුළ බුද්ධ ප්‍රතිමාව වඩා හිඳවූ ස්ථානය යටින් පූජාර්හ නිධන් ද්‍රව්‍යය තැන්පත් කොට පැවති යන්ත්‍ර ගල (රත්නන්‍යාසය ) බවට වර්තමානයේ දී පුරාවිද්‍යාඥයන් හඳුනාගෙන තිබේ.

===ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර්ගේ වාර්තා===

ලක්දිව වාපි කර්මාන්ත හා වාරිමාර්ග නගා සිටුවීම මගින් කෘෂි කර්මාන්තය නගා සිටුවීමට මහත් වෙහෙසක් ගත්, ඒ වෙනුවෙන් අගනා කැපකිරීමක් සිදු කළ ඉංජිනේරු, රිචඩ් ලෙස්ලි බ්‍රෝහියර් විසින් මෙරට වාපි කර්මාන්ත අරභයා සම්පාදනය කරන ලද විශිෂ්ට නිබන්ධනයක් වූ &quot;ලක්දිව පුරාතන වාරිකර්මාන්ත&quot; නම් නිබන්ධනයේ දී ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳ කරුණු දක්වා තිබේ.

​ලක්දිව, උතුරු කලාපයේ පිහිටි විශාල මෙන්ම වැදගත්ම වාපි කර්මාන්තයක් වූ ‘තන්නිමුරුප්පු වැව’ පිළිබඳ සාකච්ඡාව අතරතුර කුරුන්දි බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ප්‍රදේශය පිළිබඳව ද කරුණු දැක්වීමට එතුමා උත්සුක වී ඇති බව එම නිබන්ධනයෙන් පැහැදිලි වේ. පුරාවිද්‍යා හෝ ඉතිහාස විෂයයෙන් පරිබාහිර විෂයක් පිළිබඳ සිදු කළ නිබන්ධනයක දී ද මෙම විහාරය පිළිබඳ තොරතුරු අන්තර්ගත කිරීමට තරම් එතුමා උත්සුක වීමෙන් මෙම ඓතිහාසික ස්ථානය පිළිබඳ පවතින වැදගත්කමත් කොතෙක් ද යන්න ඒ තුළින් මනාව පෙන්නුම් කෙරෙයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග(1935) 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර්,පරිවර්තනය එල්.පියසේන(2001)
 |volume= pp.22,23
 |language=si
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote
|text='''&quot;මේ වැව් දෙක(තන්නිමුරුප්පු වැව සහ කුරුන්දි වැව) අතර පිහිටි කුරුන්තන්මලේ නොහොත් පියංගල කන්ද සර්වඥයන්වහන්සේ දෙවැනි වර ලංකාවට වැඩිය වර වැඩ සිටි ස්ථානයක් යයි පරම්පරානුගත හිමිකම් පවතී. මෙය ඉතා විශාල නටබුන්ගෙන් ඇති භූමියකි. ඒ අතර කුරුන්තන් කුලමේ වැව් බැම්ම කෙළවර පටන් කඳු මුදුන දක්වා යන ගල්පඩි පෙළක් තිබේ. කන්ද ක්‍රමයෙන් සිහින්ව ගොස් (කිකිළි බිජුවක ආකාර) මුදුන සමතලාවක් ය. ගල්පඩිපෙළට මූනලා තිබෙන පැත්තේ ඇතැම් විට මුදුන වටේ ම වෙන්ටත් පුළුවන. සතරැස් කොට කපන ලද ගලින් බැඳි අඩි 7 ක් හෝ 8 ක් උසැතිව තිබුණේ ය.

'''​මෙම කන්ද මුදුනේ තිබෙන නෂ්ටාවශේෂ හා ඒ අසළ තිබෙන්නා වූ තවත් දේද ස්ථානය සම්බන්ධව පවතින කථා ප්‍රවෘත්තිය සැබෑ බව ඔප්පු වීමට සහ ඉඩම ඇදින ගැනීමට ද ආධාර වේ. (මෙම දිරාපත්වීම කල්යාම නිසා සිදුවූවක් නොව ඕනෑකමින් කරන ලද කැඩීම් බිඳීම්ය.) කතාව නිවැරදි නම් කුරුන්ත කුලම අඩු වශයෙන් ක්‍රි.ව. ඉහත තුන්වෙනි ශතවර්ෂයේ මැද හරිය දක්වා අතීත කාලය පෙන්වයි. මක්නිසා ද යන හොත් මෙහි වාසය කළ සංඝයාට වැව් නැතිව නම් දිය ලබාගන්ට තැනක් නැති නිසාය.

'''​තන්නිමුරුප්පුවත් ඒ කාලයේදී ම කළා ද නැතුව පසුකාලයක කරණ ලද්දක් ද යනු නියම වශයෙන් දැන ගැනීමට යමක් නැත. පාකර් ලියන්නේ &quot;දියදොරටු දෙක බැඳීමට පාවිච්චි කර තිබෙන ගඩොල් මෑත කාලීන ඒවාය. නුමුත් ලංකාවේ උතුරු කොටසේ බොහෝ ස්ථානවල සිදු වී තිබෙන ප්‍රකාර මෙම දිය දොරටුවල පළමු බැම්ම කඩාගිය බොහෝ කාලයකට පසු නැවත බැඳි ඒවා වෙන්ට පුළුවන&quot; කියාය.

'''​එම මහතාගේම වැඩිපුර කීමක් නම්, මෙම ස්ථානය සිංහල රජවරු බොහෝ දෙනෙක් ඇතැම් විට සියල්ලෝමත් තමන් පැමිණි බව පෙන්වීමට වැඩි සලකුණු තබා නැතත්, මේ ස්ථානයට පැමිණිය හුය, කියා ය.&quot;

&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1
}})}}}}
}}

මෙහිදී අවධානය යොමු කළ යුතු කරුණ නම් පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සිදුව ඇති විනාශයන් ස්වභාවිකව සිදු වූවක් නොවන බවත් ඕනෑකමින් කිසියම් පිරිසක් විසින් සිදු කරන ලද ඒවා වන බවට වාර්තා කර තිබීමයි.ඊට අමතරව බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙවැනිවර ලංකාගමනයේ දී වැඩි බවට වන ජනප්‍රවාදය හා පුරාවස්තු විසිරී පවතින ප්‍රදේශය කොපමණ ද යන්න දක්වා සිටියි.තවද,කුරුන්දි පුවරු ලිපිය පිළිබඳව ද හෙන්රි පාකර් තැබූ සටහන් විස්තර කරමින් විස්තරයක් හා කුරන්දි වැවේ වෑකන්දට පහළින් තිබූ ගම්මානය ගැන ද සංක්ෂිප්ත අදහසක් එතුමා දක්වා තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්,pp.22,23
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1
}}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote 
|text='''​බැම්මට පහළ පළමුවෙනි සංඝබෝධි රජ (ක්‍රි.ව. 246-248) විහාරයක් කරවූයේ ය. ඊට බොහෝ කලකට පසු පස්වෙනි දප්පුල රජ තමන් රජ පැමිණි පළමුවන අවුරුද්දේ එක් විහාරයක නැවතත් සංඝයා නැවැත් වූයේ ය. මෙහි ක්‍රි.ව. 965 වෙන්ට පුළුවන. තුන්වෙනි මිහිඳු රජ තමන් රජ පැමිණි අටවැනි අවුරුද්දේ තම මෑණියන් හා දියණියනුත් සමඟ වැවබලන්ට ගොස් සංඝබෝධි රජ විසින් ගොඩනගා මිහිඳු රජ විසින් ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද විහාරයේ මහත් ගල්පොරුවක ලංකාවේ සමහවෙන ගල් සන්නස් වලින් ඉතාම දීර්ඝ එකක්වන දික්ගල් සන්නසක් කොටවා තිබේ.

'''​පාකර් තවත් කියන්නේ 'එය කොටා තිබෙන ගල් මුහුණට කල්යාමෙන් සිදුවී තිබෙන අනතුර නිසා සන්නසේ වචනවලින් වැඩි කොටස කියවන්ට බැරිකම කනගාටුදායකය. ප්‍රධාන කොටම එහි පදිංචි සංඝයා විසින් පිළිපැදිය යුතු ව්‍යවස්ථා පන්තියක් එහි සන්නසෙහි අඩංගු වේ. නුමුත් වඩා සැලකිය යුතු සාමාන්‍ය කරුණු ස්වල්පයක් එහි ඇතුළත් වේ. ‘රජ්ජුරුවන්ගේ මහා වැව' ගැන එහි සඳහනක් ඇත. (එය තන්නිමුරුප්පුව මෙන් පෙනේ.) තව ද ගොවිතැනට අනතුරු වන සමහර ආරවුල් ගැනද එහි සඳහන් වී තිබේ. රජතෙම (තමන්ගේ අක්ෂර වින්‍යාසය ගැන සැකසහිත වූයෙන්) සන්නස කපන ලද්දේ තමා විසින්ම බව කියා මෙම ව්‍යවස්ථා අක්ෂර අඩුවුනත් කිසිවෙකු විසින් කඩ කරන්නේවත්, අමුතු කරන්නේවත් නැතුව, බලපිහිටීම ඇතුව නොකඩවා ගෙන යන්නේ යයි අණකරන්නේ ය කියාය.

'''​කුරුන්තන් කුලමේ වැකන්දට පහත් පැත්තේ ගොඩනගා තිබුණ ගම හෝ නියම්ගම්, කුඩා දියපාරවල්වල සමහවෙන කැබිලිති කඩුවලින් ඒ ගැන විභාග කළ අයට සම්භ විය. ඉහත සඳහන් කළ පුරාණ ගල්සන්නසේ මෙම වාස භූමියට කුරුම් ගම යයි නම්කර ඇත.

&lt;br&gt;{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1
}})}}}}
}}

මීට අමතරව,දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණ වලින් විහාරයට වූ විනාශය සහ 13,14 වන සියවස් වලින් පසුව මෙම ප්‍රදේශයන් ජන ශුන්‍ය වූ බව පැහැදිලි අයුරින් බ්‍රෝහියර් තම වාර්තාව තුළ ප්‍රකාශ කර තිබේ.එයින් ගම්‍ය වන වැදගත් කරුණක් නම් වන්නේ උතුරේ ප්‍රදේශයට අයත් මුලතිව් සහ වවුනියා ආදී වන්නි ප්‍රදේශය සියවස් කිහිපයක් ජන ශුන්‍යව පැවතී බවත් හා දැන් එම ප්‍රදේශවල පදිංචිව සිටින දමිළ ජනතාව එහි පාරම්පරික ජනතාව නොවන බවයි.

{{Blockquote 
|text=
'''​එම ස්ථානයට දෙමළෙන් කරුන්තන්ඌරු යයි කියති. කල් යත් යත් දකුණු ඉන්දියාවෙන් ගොඩබැස එහි පදිංචි වූ අය සංඝබෝධි රජ විසින් කරවූ විහාරය ද, අනිකුත් ගොඩනැගිලිද බිඳහෙලා එහි ගල් ගඩොල් ආදියෙන් කෝවිලක් මෙහි සෑදූ බව පෙනේ. නමුත් පරම්පරානුගත කතාවකින් හෝ ඉතිහාසික ලියවිල්ලකින් හෝ වැව් බැම්ම බිඳුනු කාලයවත් නගරය පාළුවට හැරිය කාලයවත් පෙන්වන්නේ නැත. දකින්නට තිබෙන දේ මෙම භූමියෙහි දහ තුන්වෙනි හෝ දහ හතරවෙනි ශත වර්ෂයෙන් මෙහා එහි කිසිවෙක් පදිංචිව සිටි බවක් නොපෙන් වයි.&quot;'''

&lt;br&gt;{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්,pp 22,23
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1}}&lt;/ref&gt;
}}


​බ්‍රෝහියර් දක්වා ඇති සටහන අනුව ඔහුගේ කාලය වන විට විද්‍යාමාන වූ වැදගත් ලේඛන පිළිබඳ සුපරීක්ෂාකාරී වෙමින් මෙම පෞරාණික පුරාවිද්‍යා බිම පිළිබඳ සාරාංශය ම හකුළා දැක්වීමට තරම් සමත් වී ඇති බව පැහැදිලි වේ. එහි මෙම විහාරයේ ආරම්භය, ඒ සඳහා විවිධ අවස්ථාවල දායකත්වය දැක්වූ රජවරුන් හා ප්‍රධානීන්ගේ මැදිහත් වීම, ස්ථානයේ පැවැත්ම හා එහි පරිහානිය සම්බන්ධ අදාළ කරුණු ආදිය ද පෙළ ගස්වා ඇති ආකාරය ඔහුගේ වාර්තා තුළින් මනාව දැකගත හැකි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග 
 |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් 
 |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්
 |language=si
 |isbn = 955-9185-07-1
}}&lt;/ref&gt;

===සී.ඩබ්.නිකලස්ගේ වාර්තා===

මෙරට ඓතිහාසික පුරාවිද්‍යාව අරබයා බිහි වූ ශ්‍රේෂ්ඨ විද්වතකු වන සිරිල් වේස් නිකලස් මහතා තමන් සම්පාදනය කළ &quot;පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය&quot; නම් කෘතියේ දී කුරුන්දි විහාරය පිළිබඳව අඟනා විස්තරයක් සපයා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1979,පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය 
 |author= Lewis,J.P පරිවර්තනය.සෝමපාල ජයවර්ධන 
 |volume= නව වෙළුම,xxi කාණ්ඩය
 |language=si
 |isbn = 
}}&lt;/ref&gt; විවිධ සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර,අභිලේඛන හා පුරාවිද්‍යා මූලාශ්‍ර විග්‍රහ කරමින් එතුමා දක්වා ඇති අදහස පහත පරිදි වේ.

{{Blockquote
|text='''&quot;ඛල්ලාටනාග (ක්‍රි.පූ. 110-103) කුරුන්දවාසෝක විහාරය තැනවීය. කුරුන්දක චුල්ලක නම් පිරිවෙණක් ද විය. කුරුන්දි අට්ඨකතාව සම්පාදනය කරන ලද්දේ කුරුන්දිවේලු විහාරයේ දීය. කුරුන්දක ග්‍රාමය අට්ඨකතාවල සඳහන්ව තිබේ. කුරුන්දි විහාරය තනවන ලද්දේ I වන අග්බෝධි (570-604) විසින් බව කියා ඇත. (සිංහල වංසකතාවල එය හඳුන්වා ඇත්තේ කුරුඳු වැව නමිනි.) ඔහු මෙය අවට යොදුන් 3ක් (සැතපුම් 25-30) පමණ පළල් පොල්වත්තක් වවන ලද බව ද කියා තිබේ. IV වන අග්බෝධිගේ (667-683) ඇමතියෙක් කුරුන්දපිල්ලක විහාරයෙහි පාසාදයක් තැනුවේය.&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;නිකලස් මහාවංශය උපුටාදක්වමින් 'පොත්ථකූඨ' නම් නිලධාරියෙකු මේ ප්‍රසාදය ඉදිකළ බව පෙන්වා දී ඇත.නමුත් ලක්‍ෂ්මන් සුසන්ත පෙරේරයන් පෙන්වා දී ඇති පරිදි බුද්ධාගමේ දායකයෙකු ලෙස ක්‍රියාකළ පොත්ථකුට්ඨ නැමැති ධනවත් පුද්ගලයා ද්‍රවිඩයකු වූ බවයි.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=රජ පෙළපත් අස්ථිරව පැවති කාලපරිච්ඡේදය 289-303
 |author= ලක්‍ෂ්මන් සු.පෙරේරා 
 |volume= I කාණ්ඩය, I භාගය, p.302
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;

''''I වන විජයබාහු (1055-1110) කුරුන්දි විහාරය යළි කරවීය. මේ සියලු නම් එකම විහාරයකට වූ විවිධ නම් වීමට බොහෝ ඉඩ තිබේ. මෙය පිහිටි කුරුන්දිරට්ඨ දැනට වවුනියා දිස්ත්‍රික්කයේ දකුණු කරිකට්ටමූල කොට්ඨාසයට සමානය. මේ පැරණි නම වර්තමාන කුරුන්තන් ඌර්හි නෂ්ඨාවශේෂ අතර රැකී තිබේ. කුරුන්දි දිසාව II පරාක්‍රමබාහු (1236-1271) කාලයේ දී දෙමළුන් අතේ විය. මෙය පසුකල චන්ද්‍රභානු නම් ආක්‍රමණිකයා විසින් ද අල්ලා ගන්නා ලදී. කුරුන්ද සමීපයෙහි I වන අග්බෝධි අම්බිලපස්සව විහාරය කරවීය.&quot;'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title=1979,පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය 
 |author= Lewis,J.P පරිවර්තනය.සෝමපාල ජයවර්ධන 
 |volume= නව වෙළුම,xxi කාණ්ඩය
 |language=si
 |isbn =
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1979,පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය 
 |author= Lewis,J.P පරිවර්තනය.සෝමපාල ජයවර්ධන 
 |volume= නව වෙළුම,xxi කාණ්ඩය,p.102
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;
}}

​බ්‍රෝහියර් දක්වා ඇති පරිදි ම සී.ඩබ්ලිව්. නිකලස් ද මෙම ස්ථානයේ ඓතිහාසික ක්‍රම පිළිවෙල පිළිබඳව සංක්ෂේපයෙන් නමුත් විශ්වසනීය තොරතුරු රාශියක් සපයා ඇත. ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයන්ගේ අන්තර්ගත තොරතුරු ඔස්සේ මෙම පැරණි විහාරය ඓතිහාසික භූමිශාස්ත්‍ර තොරතුරු සමඟ සම්පාත කිරීමද , වෙනත් ආගමිකයන්ගේ හා ආක්‍රමණිකයන්ගේ මැදිහත් වීම නිසා මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට සිදු වී ඇති බලපෑම පිළිබඳ නිවැරදි අයුරින් කරුණු දැක්වීම ද ඔහුගේ වාර්තා තුළ වැඩිදුරටත් දැකිය හැක.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=1979,පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය 
 |author= Lewis,J.P පරිවර්තනය.සෝමපාල ජයවර්ධන 
 |volume= නව වෙළුම,xxi කාණ්ඩය
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;


===වෙනත් පූර්ව වාර්තා===
====වල්පොල රාහුල හිමියන්ගේ වාර්තා====
වල්පොල රාහුල හිමිපාණන් වහන්සේ තම දර්ශන විශාරද උපාධිය සඳහා ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයට ඉදිරිපත් කරන ලද නිබන්ධනය ඇසුරින් 1956 වසරේ දී ප්‍රකාශයට පත් කළ History of Buddhism in Ceylon නම් කෘතියේ දක්වා ඇති ‘පුරාණ ලංකාව’ නම් ස්ථාන දක්වන සිතියමේ වත්මන් කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති ප්‍රදේශයට තදානුගත ව ඉතා පැහැදිලිව 'කුරුන්දි' යනුවෙන් දක්වා තිබීමෙන්&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ලක්දිව බුදුසමයේ ඉතිහාසය 
 |author= වල්පොල රාහුල හිමි(2011)
 |volume= 
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ මේ ප්‍රදේශය කුරුන්දි රට වශයෙන් පිළිගත් බව පැහැදිලි වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ සාහිත්‍ය පිළිබඳ ප්‍රශස්ත විචාරක්ෂියක් යොමු කළ ඒ හිමියන් ශාස්ත්‍රාලයීය මතය නියෝජනය කරමින් සම්පාදනය වූ, මේ ප්‍රාදේශීය අනන්‍යතා ස්ථාපනය වත්මන් කුරුන්දි විහාරයේ ස්ථානගත වීම ද හඳුනා ගැනීම සම්බන්ධව වැදගත් බව පෙන්වා දිය හැක.1956 වසරේ දී පළමුව ප්‍රකාශයට පැමිණි ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ ලංකා ඉතිහාස කෘතියේ 158 හා 159 පිටු අතර රඳවා ඇති ‘ඈත අනුරාධපුර යුගයේ ලංකාව’ නම් ලංකාවේ පැරණි ම ඓතිහාසික යුගයේ ස්ථාන දක්වෙන්න සිතියමේ&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ ලංකා ඉතිහාසය 
 |author= සංස්.හේම් චන්ද්‍ර රාය
 |volume= පළමු මුද්‍රණය 1964,I කාණ්ඩය, I භාගය 
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;ද වත්මන් කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති ප්‍රදේශයම කුරුන්දි වශයෙන් ම හඳුනාගෙන සටහන් කර තිබේ. ප්‍රකට විද්වතුන් හේතුවෙන් සැලකිය යුතු වගකීමකින් තොර ව මෙම ප්‍රාදේශීය අනන්‍යතාව තහවුරු වන බව පෙන්වා දිය හැකි වේ.
====සී.එස්.නවරත්නම්ගේ වාර්තා====
සී.එස්. නවරත්නම් විසින් රචනා කරන ලද 'වන්නි හා වන්නියාස්' නම් කෘතියේ දී කුරුන්තන්කුලම් නම් ස්ථානයක හින්දු කෝවිලක නටබුන් ඇති බව '''&quot;There are ruins of Hindu Temples at Irasentirankulam,at Chinnapuvaraskulam and Kurunturkulam&quot;''' යනුවෙන් දක්වා ඇත.නමුත් එය විශ්වසනීය හෝ අදාළ ස්ථානය පිළිබඳ නිශ්චිත ස්ථාන විස්තර සහිත ව දක්වා නොතිබීම විමතියට කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=C.S.Nawarathnam
 |author= Vanni &amp; Vanniyas
 |volume= p.1p
 |language=en
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;
====ගුණපාල මලලසේකරයන්ගේ වාර්තා====
මෙරට විසු ප්‍රකට පඬිවරයෙකු වූ ගුණපාල මලලසේකර මහතා තම දර්ශනසූරි උපාධිය සඳහා සම්පාදනය කළ කෘතහස්ත කෘතියක් වූ 'ශ්‍රී ලංකාවේ පාලි සාහිත්‍ය' කෘතියේ විය යුතු පරිදි ම අවස්ථා කීපයක ම ලංකාවේ ප්‍රමුඛ අට්ඨකතාවක් වශයෙන් සැලකිය හැකි කුරුන්දි අටුවාව පිළිබඳව සංක්ෂේපයෙන් සඳහන් කර ඇත. එහි දේශීය භාෂාවන්ගෙන් සංග්‍රහ කරන ලද අටුවා පිළිබඳ දැක්වීමේ දී ශ්‍රී ලංකාවේ කුරුන්දවේළු විහාරයෙහි දී ලියන ලද නිසා කුරුන්දී නම් වූ අට්ඨකතාව' පිළිබඳ සඳහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ශ්‍රී ලංකාවේ පාලි සාහිත්‍යය (1965)
 |author= ගුණපාල මලලසේකර පරිවර්තනය.ඩබ්.දයාරත්න තිසේරා 
 |volume= p.61
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;
====කුඩාවැල්ලේ ධීරානන්ද කලයාණිවංශ හිමියන්ගේ වාර්තා====
මෙරට ඓතිහාසික භූමි සිතියම් ගණනාවක් එක්තැන් කරමින් කුඩාවැල්ලේ ධීරානන්ද කලයාණිවංශ හිමියන් විසින් 1967 වසරේ දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ඓතිහාසික සිතියම් සංග්‍රහයේ දක්වෙන සිතියම් කීපයකම ‘කුරුන්දි’ නම් ස්ථානය, වර්තමානයේ මුලතිව් සමීපයේ කුරුන්දි පුරාණ බෞද්ධ විහාරය පිහිටි කලාපයේ ම සලකුණු කර ඇති බව දැනගත හැකි වේ. එම කෘතියේ අන්තර්ගත කර ඇති සිතුවම් කීපයක ම මෙම ස්ථානය සටහන් කර ඇත. එහි ‘අනුරාධපුර පූර්ව යුගය : මහජන ව්‍යාප්තිය හා ග්‍රාම නාම’, ‘අනුරාධපුර මධ්‍යතන යුගය : නගර සහ ග්‍රාම නාම’ හා ‘පොළොන්නරු යුගය : නගර සහ ග්‍රාම නාම’ යන සිතියම් ත්‍රිත්වය විශේෂ අවධානයකට ලක් විය යුතු අතර ප්‍රමාණවත් මූලාශ්‍ර පදනම් කරගෙන සකසා ඇති මේ සිතියම් අනුරින් අනුරාධපුර පූර්ව යුගයේ සිට පොළොන්නරු කාල පරිච්ඡේදය දක්වා ම කුරුන්දි පූජා බිම අවධානයට පාත්‍ර වූ ද කලාපීය වශයෙන් කේන්ද්‍රීය ප්‍රදේශයක් වූ බව ද පැහැදිලි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ලංකාවේ ඓතිහාසික භූමි සිතුවම්(1967)
 |author= කුඩාවැල්ලේ ධීරානන්ද කලයාණිවංශ හිමි 
 |volume= 
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;
====එච්.ඒ.පී.අභයවර්ධනයන්ගේ වාර්තා====
එච්.ඒ.පී. අභයවර්ධන විසින් 1978 වසරේ දී පළමු වැනි වරට සිංහල බසින් ප්‍රසිද්ධියට පමුණුවන ලද ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි දේශ සීමා විස්තර කරන ප්‍රකට කෘතියක් වූ 'කඩයිම්පොත් විමර්ශනය' කෘතියේ සිව් වැනි පරිච්ඡේදය වූ ‘දේශ සීමා විස්තර’ පරිච්ඡේදයේ දී 'කුරුන්දගමු රට' නම් උපමාතෘකාව යටතේ සංග්‍රහ කර ඇති විස්තරය වර්තමාන කුරුන්දි විහාරය පිහිටි ප්‍රදේශය හා සම්පාත වේ. අබේගුණවර්ධනයන්,මෙයට ඉහත කෘති තුළ කුරුන්දිය සම්බන්ධයෙන් අන්තර්ගත වූ විස්තරයන්ගේ සාරසංක්ෂේපයක් දක්වමින් මේ පිළිබඳව වැඩිදුරටත් පැහැදිලි කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= කඩඉම්පොත් විමර්ශනය (1978)
 |author= එච්.ඒ.පී.අභයගුණවර්ධන 
 |volume= p.105
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote 
|text=​'''&quot;කුරුඳුගමුරට යන නමින් ශ්‍රී ලංකාවේ කඩයිම්පොතේ සඳහන් වන්නේ වංසකතාවේ එන කුරුන්දිරට්ඨය විය හැකිය.පදී සහ කුරුඳු යයි වංශකතාවේත්, පූජාවලියේත්, නිකාය සංග්‍රහයේත් සඳහන් වන ස්ථාන දෙකෙන් දෙවැන්න මෙකී කුරුඳුගමුරට යැයි සිතිය හැකිය. ඛල්ලාඨනාග (ක්‍රි.පූ. 110-103) රජ කුරුන්දවාසෝක විහාරය ඉදි කළ බව කියා තිබේ. එසේම කුරුන්දිවේලු විහාරයේ දී කුරුන්දි අට්ඨකතාව ලියන ලද බව ද සඳහන් වෙයි. මාඝගේ බලකොටුවක් කුරුන්දියෙහි තිබූ බවත්, එය II පරාක්‍රමබාහු රජ විසින් විනාශ කරන ලද බවත් වංසකතාව, පූජාවලිය සහ නිකාය සංග්‍රහය යන ග්‍රන්ථවල සඳහන් වේ. පසු කාලයේ දී ලක්දිව ආක්‍රමණය කළ චන්ද්‍රභානු රජු පදී සහ කුරුඳු රටවල සිංහලයන් තමන් වසඟයට ගත් බව පෙනේ.කුරුඳු රට නමින් සඳහන් වන්නේ අනුරාධපුරයට උතුරින් පිහිටි කැදෑ හා කඩවත් කෝරල දෙක යයි අයිවර්ස් කියයි.එහෙත් මේ මතය වැරදි බවත් වර්තමාන වව්නියාවට අයත් කරිකට්ටුමලෙයි දකුණු කොටස මෙයින් ගැණෙන බවත් නිකලස් පෙන්වා දෙයි.පැරණි කුරුන්දිරට්ඨ යන නම වර්තමාන කුරුන්තන්වූර් යන්නෙහි ගැබ් වී ඇති බව ඔහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දෙයි.&quot;'''

&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= කඩඉම්පොත් විමර්ශනය (1978)
 |author= එච්.ඒ.පී.අභයගුණවර්ධන 
 |volume= p.105
 |language=si
 |isbn = 
}})}}}}
}}
====රණවීර ගුණවර්ධනයන්ගේ වාර්තා====
රණවීර ගුණවර්ධන විසින් මහාවංශයේ දැක්වෙන වචනයක් පාදක කරගනිමින් කුරුන්දි විහාරය පිළිබඳ වැදගත් නිරීක්ෂණයක් වාර්තා කර ඇත. ඒ, පළමු වැනි අග්‍රබෝධි රජු විසින් කරවන ලද කුරුන්දි විහාරය සියලු සංඝයා වහන්සේ සඳහා පූජා කරන ලද බවයි. මේ දැක්වෙන අග්ගබෝධි රජු විසින් කරවන ලද විහාරය එම නමින් ම(කුරන්දි විහාරය නමින්) පැවත ආ විහාරයේ සිදු කරන ලද අභිනව ඉදිකිරීමක් හෝ කටුකොහොල් ඇරීමක් විය යුතු ය.

{{Blockquote 
|text=
'''&quot;​පළමු වැනි අග්බෝධි (571-604) විසින් කරවන ලද කුරුන්දි විහාරය සකල සංඝයා සඳහා (සබ්බසංඝිකං) වී යැයි වාර්තා කරන විට චූලවංශය අදහස් කරන්නට ඇත්තේ එබඳු ස්වාධීන විහාරයක් ගැන විය හැකිය.සබ්බ සාංඝික ​යන වචනය වැදගත් කොට සලකන්නේ නම්, මේ වකවානුවේ දී ඉදිකරන ලද හෝ ප්‍රදානයන් ලබන ලද බොහෝ විහාර මෙන් නොව, මෙකී විහාරය කිසිම නිකායකට අනුබද්ධ වීමෙන් තොර වූවක් ලෙස සැලකිය හැකිය.&quot;'''
&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title= සිවුර සහ නඟුල,මධ්‍යතන යුගයේ මුල් භාගය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විහාරස්ථ ජීවන සම්ප්‍රදාය සහ එහි ආර්ථික පාර්ශවයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක්
 |author= රණවීර ගුණවර්ධන (1993)
 |volume= p.51
 |language=si
 |isbn =
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= සිවුර සහ නඟුල,මධ්‍යතන යුගයේ මුල් භාගය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විහාරස්ථ ජීවන සම්ප්‍රදාය සහ එහි ආර්ථික පාර්ශවයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක්
 |author= රණවීර ගුණවර්ධන (1993)
 |volume= p.51
 |language=si
 |isbn =}}&lt;/ref&gt;
}}

​සමකාලීන සමාජය තුළ බෞද්ධ ශාසනය තුළ පැවති නිකාය ප්‍රභේදනයක් පිළිබඳ සාධක ගුණවර්ධන උපුටා දක්වා ඇති කරුණින් තහවුරු වේ. සමකාලීන මෙන් ම පශ්චාත් කාලීන සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රය තුළ මුළු මහත් ලංකාව සම්බන්ධයෙන් ම මේ කරුණු සාධනය සඳහා දෙස් දෙන සාක්ෂි සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් හඳුනාගත හැකි ව පවතී. ඒ අනුව, පූර්ව කාලීන ව මහා විහාර සම්ප්‍රදාය නියෝජනය කළ විහාරයක් වශයෙන් පැවති කුරුන්දි විහාරය කාලානුක්‍රමික ව අභයගිරි සම්ප්‍රදාය වෙත විතැන් වූ අන්දම මෙම ස්ථානයෙන් ම(කුරුන්දි විහාරයෙන් ම) අනාවරණය වී ඇති අභිලේඛන තුළින් මෙන් ම පුරාවිද්‍යා ගවේෂණයේ දී අනාවරණය වූ පුරාවිද්‍යා සාධක තුළින් ද පැහැදිලි වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title= සිවුර සහ නඟුල,මධ්‍යතන යුගයේ මුල් භාගය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විහාරස්ථ ජීවන සම්ප්‍රදාය සහ එහි ආර්ථික පාර්ශවයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක්
 |author= රණවීර ගුණවර්ධන (1993)
 |volume= p.51
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;

====එම්.එච්.සිරිසෝමයන්ගේ වාර්තා====
මෙරට උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි පිහිටි බෞද්ධ උරුමය පිළිබඳ විශේෂ අවධානයක් යොමු කරමින් මාහැඟි කාර්යභාරයක් සඵල කළ හිටපු පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්වරයෙකු වූ එම්.එච්. සිරිසෝම ද කුරුන්දි මලේ විහාරය පිළිබඳව විස්තරයක් &quot;උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි හෙළ උරුමය&quot; යන ග්‍රන්ථයෙහි සදහන් කර ඇත. ඔහුගේ තක්සේරුව අනුව ද වවුනියා දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටි (එහෙත් වර්තමාන මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කයට අයත් වන) කුරුන්දන් මලෙයි නම් වූ ස්ථානය ප්‍රදේශයේ ඇති ඉතා පැරණි මෙන් ම ආගමික වශයෙන් වැදගත් බෞද්ධ විහාරයක අවශේෂ ඇති ස්ථානයකි. මේ ස්ථානය පිළිබඳ එතුමා සංක්ෂේපයෙන් පහත දැක්වෙන සටහන තබා ඇති අතර මේ සඳහා එච්.සී.පී. බෙල් විසින් සපයන ලද විස්තරයන් ද පාදක කරගෙන ඇති බව ද පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි හෙළ උරුමය 
 |author= එම්.එච්.සිරිසෝම 
 |volume= pp.42,43
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote 
|text=​'''&quot;මෙම ස්ථානයෙහි කඳු ගැටයක් මත විශාල ප්‍රදේශයක පැතිරුණු පැරණි ස්තූප, පොකුණු, ආරාම බුදු ගෙවල් සහ වෙනත් වාස්තු විද්‍යාත්මක අංගයන්හි අවශේෂයන් දැකිය හැකි ය. එය ඛල්ලාඨනාග රජතුමා විසින් ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවන සියවසේදී ගොඩනගන ලද කුරුන්දපාෂාණ විහාරය ලෙස හඳුනාගත හැකි ය. මෙම ස්ථානයෙහි දී 'කුරුන්දි අට්ඨකථා' නම් වූ සිංහල අටුවා ග්‍රන්ථය සම්පාදනය කරන ලදි. කුරුන්දි විහාරයේ නටබුන් අක්කර සියයක පමණ ප්‍රදේශයක පැතිර ඇත.&quot;'''

&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title=උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි හෙළ උරුමය 
 |author= එම්.එච්.සිරිසෝම 
 |volume= pp.42,43
 |language=si
 |isbn = 
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි හෙළ උරුමය 
 |author= එම්.එච්.සිරිසෝම 
 |volume= pp.42,43
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;
}}
====කේ.සිරිල් මැතිව්ගේ වාර්තා====
​ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික උරුමය සුරක්ෂිත කිරීමෙහි ලා සන්ධිස්ථානයක් සේ සැලකිල්ලට බදුන් විය යුතු වූත්, ජාතික කර්තව්‍යයක් වශයෙන් අගය කළ යුතු වූත් අවස්ථාවක් වන, එවකට පැවති රජයේ කර්මාන්ත හා විද්‍යා කටයුතු පිළිබඳ ගරු අමාත්‍ය, කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් විසින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කරන ලද අභියාචනයේ දී ද&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ජාතිවාදි අහිතකර පූර්වමතියෙන්,නීති විරෝධි අත්පත් කර ගැනීමෙන් හෝ හිතාමතාම කරන විනාශ කිරීමෙන් උපද්‍රවයට ලක් වී ඇති,ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වස්තු සම්පත් හානියෙන් බේරා සංරක්ෂණය කර තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කළ අභියාචනය (1983)
 |author= කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් සහ එම්.එච්.සිරිසෝම
 |volume=
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt; උතුරු පළාත තුළ පිහිටා ඇති මෙම වැදගත් පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත අවධානය යොමු කර ඇත. එකී අභියාචනය සඳහා එවකට සහකාර පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් වූ එම්. එච්. සිරිසෝම විසින් සකසන ලද ස්ථාන දක්වන
​සිතියමේ 37 කුරුන්දන්කුලම් හා 38 කුරුන්දන් ඌර් යනුවෙන් තන්නිමුරුප්පු වැවත් මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයත් දක්වා ඇත. මෙම ලේඛනයේ ම කුරුන්දන්මලෙයි යන ශීර්ෂය යටතේ සංක්ෂිප්ත විස්තරයක් ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර එහි දක්වන විස්තරය අනුව &quot;කුරුන්දි විහාරයේ නටබුන් පැතිර ගිය අක්කර 78, රූඩ් 2 සහ පර්චස් 13 ක භූමිභාගය(එවක භූමි ප්‍රමාණය), 1933 මැයි 12 වෙනි දින නිකුත් කරන ලද, අංක 7981 දරන ගැසට් පත්‍රයෙහි පළ කරන ලද නිවේදනයක් මගින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් වශයෙන් ප්‍රකාශ කොට ඇත.&quot; &lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ජාතිවාදි අහිතකර පූර්වමතියෙන්,නීති විරෝධි අත්පත් කර ගැනීමෙන් හෝ හිතාමතාම කරන විනාශ කිරීමෙන් උපද්‍රවයට ලක් වී ඇති,ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වස්තු සම්පත් හානියෙන් බේරා සංරක්ෂණය කර තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කළ අභියාචනය (1983)
 |author= කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් සහ එම්.එච්.සිරිසෝම
 |volume= pp.17,18
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;මෙම පෞරාණික ප්‍රදේශයේ අනන්‍යතාවය විකෘති කිරීම සඳහා සිරිල් මැතිව්ගේ සමකාලීන අවධියේ දී යම්කිසි අන්තවාදී පිරිසක් විසින් උත්සුක වූ අන්දම මෙම වාර්තාවේ ම ඇතුළත් කර ඇති බවක් එම අභියාචනයේ දැක්වේ.

{{Blockquote 
|text=
'''&quot;​1981 අගෝස්තුවේ දී ජාතිවාදී කලබල පැවති සමයේ හදිසි තත්ත්වයක් ප්‍රකාශයට පත්කොට තිබියදී ඇතැම් පුද්ගලයන් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයට අවසර නැතුව ඇතුළු වී, පසුව නවීන හින්දු කෝවිලක් බවට පරිවර්තනය කිරීමේ අදහසින්, පැරණි ගල් ගෙයක ඉතිරි වී ගිය ගල් කණු මත උපයෝගී කර ගත් වහලක් තනා තිබිණි. ගල් ගෙය ඇතුළත වියනෙහි කොන්ක්‍රීට් සහිත සිමෙන්ති දමා ත්‍රිශූලයක් ද සවි කොට තිබිණි. කපුරු ආදිය පත්තු කිරීම සඳහා, ත්‍රිශූලය ඉදිරිපස තබා තිබුණේ ගල් පුවරුව පුවත්පතේ ශ්‍රී පාද ලාංඡනය සහිත ගලකි. ත්‍රිශූලයක් සවි කිරීම සඳහා අසල තිබුණු ස්තූප ගොඩනැගිල්ලේ මතුපිට මට්ටම් කොට සිමෙන්ති දමා තිබේ. ඉතා පැරණි බෞද්ධ විහාරයක් තිබුණු ස්ථානයක හින්දු කෝවිලක් තැනීමට ප්‍රයත්නයක් දරා ඇති බව පෙනේ.&quot;'''&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;2022 වසරේ ශ්‍රීලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යා කැණීමේ දී මෙහි දක්වන ලද පැරණි වාස්තු නිර්මාණය බෞද්ධ පිළිමගෙයක් බව කිසිඳු සැකයකින් තොරව තහවුරු වී ඇත.එම කැණීමෙන් පොළොව යට වැළලී තිබිය දී අනාවරණය වී ඇති බුදු පිළිම හා බෝසත් පිළිම මෙන්ම වෙනත් බෞද්ධ පුරාවස්තු වලින් මේ කරුණ නැවත නැවතත් සනාථ වී තිබේ.&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;

{{smaller|{{smaller|({{cite book
 |title=ජාතිවාදි අහිතකර පූර්වමතියෙන්,නීති විරෝධි අත්පත් කර ගැනීමෙන් හෝ හිතාමතාම කරන විනාශ කිරීමෙන් උපද්‍රවයට ලක් වී ඇති,ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වස්තු සම්පත් හානියෙන් බේරා සංරක්ෂණය කර තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කළ අභියාචනය (1983)
 |author= කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් සහ එම්.එච්.සිරිසෝම
 |volume= pp.17,18
 |language=si
 |isbn =
}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ජාතිවාදි අහිතකර පූර්වමතියෙන්,නීති විරෝධි අත්පත් කර ගැනීමෙන් හෝ හිතාමතාම කරන විනාශ කිරීමෙන් උපද්‍රවයට ලක් වී ඇති,ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වස්තු සම්පත් හානියෙන් බේරා සංරක්ෂණය කර තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කළ අභියාචනය (1983)
 |author= කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් සහ එම්.එච්.සිරිසෝම
 |volume= pp.17,18
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;
}}

​එවකට පැවති රජයේ අමාත්‍යවරයෙකු වූ සිරිල් මැතිව්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් සිදු කරන ලද එකී වාර්තාව හේතුවෙන් මෙම පැරණි ප්‍රදේශයේ අනන්‍යතාවය තවදුරටත් විකෘති කිරීම හා කෙලෙසීම වැළකී ඇති අතර ම මෑත කාලීනව එම ප්‍රදේශයේ සිදු වන ආගමික මෙන්ම සාමාජීය සංවර්ධන වැඩකටයුතු සඳහා ප්‍රබල වශයෙන් සහයෝගය දක්වන ලේඛනයක් වශයෙන් ද බලගැන්වී ඇත. 

​එවකට පැවති රජයේ ගරු අමාත්‍යවරයෙකු වූ සිරිල් මැතිව්ගේ ගරු සභාපතිත්වයෙන් යුක්ත ව ගොඩනගන ලද රාජ්‍ය සංස්ථා බෞද්ධ සමිති සම්මේලනයේ ගරු ලේකම් වශයෙන් කටයුතු කළ සාහිත්‍යාචාර්ය, පියසේන එස්. ජයවීර විසින් කුරුන්දි වෙහෙර නැවත ගොඩනැඟීම සඳහා එ දවස් ගත් ක්‍රියාමාර්ගත් එහි දී පැනනැඟී විවිධ බාධාවන් පිළිබඳවත් ඔහු විසින් ම සම්පාදිත &quot;ලක්දිව බෞද්ධ උරුමයේ ජීවමාන සංකේත (වෙහෙරක් සොයා ගිය ගමන)&quot; යන කෘතියේ වැදගත් තොරතුරු ප්‍රමාණයක් අන්තර්ගත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=ලක්දිව බෞද්ධ උරුමයේ ජීවමාන සංකේත(වෙහෙරක් සොයා ගිය ගමන)
 |author= පියසේන එස්.ජයවීර
 |volume= pp.29-32
 |language=si
 |isbn = }}&lt;/ref&gt;

==වර්තමාන සංරක්ෂණය==
2018.05.16 වන දින කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට වැඩම කළ ගල්ගමුවේ සාන්තබෝධි නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය සංරක්ෂණය කිරීමට අවශ්‍ය මූලික අඩිතාලම ආරම්භ විය.එම මස ම 17 වන දින උන්වහන්සේ විසින් පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල්වරයාට කුරුන්දි විහාරය සංරක්ෂණය කිරීමට දැනුවත් කර ඇති අතර 2018.08.09 දින පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල් විසින් වව්නියාව සහකාර පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂවරයා වෙත ලිපියක් යොමු කරමින් ගල්ගමුවේ සාන්තබෝධි හිමියන්ගේ ද සහය ලබා ගනිමින් කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය සංරක්ෂණය කිරීමට අවශ්‍ය වැඩ කටයුතු ආරම්භ කරන ලෙස දන්වා තිබේ.මෙම සංරක්ෂණය කටයුතු සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් මූල්‍යමය දායකත්වය ලබා දී ඇත්තේ බෞද්ධාලෝක පදනමයි.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= pp.322-326
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===කැණීම් කටයුතු අතරතුර ප්‍රදේශයේ හින්දු ජනතාව සහ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව අතර ඇති වූ මතභේද===

2018.09.04 දින සිට ආරම්භ වූ සංරක්ෂණය වැඩපිළිවෙළ සදහා දිගින් දිගටම ප්‍රදේශයේ හින්දු ජනතාවගේ සහ අන්තවාදී දෙමළ දේශපාලකයන්ගේ බාධා වීම් සිදුව තිබේ.කිහිපවතාවක් මේ සම්බන්ධව ඇතිවූ ගැටලු අධිකරණයේ නඩු ලෙස විභාග වී ඇති අතර මාස කිහිපයකට  පසු ඇණහිට තිබූ පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සංරක්ෂණය කටයුතු ආරම්භ කිරීමට මුලතිව් අධිකරණයේ අවසරය හිමි වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= pp.327-333
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;කෙසේ නමුත් විවිධ හේතූන් නිසා සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කිරීම 2020 වර්ෂය දක්වා කල් ගොස් ඇති අතර,එම වර්ෂයේ සැප්තැම්බරය් මස නැවත සංරක්ෂණය කටයුතු ආරම්භ වන දැනගත් අන්තවාදී දෙමළ පිරිසක් නැවත ගරු අධිකරණයට කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණය කටයුතු ගැන පැමිණිලි කර ඇත. පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන්ගේ කරුණු දැක්වීම මත එම පැමිණිල්ල සාවද්‍ය බවත් නීත්‍යානුකූලව උසාවි නියෝගය අනුව සංරක්ෂණය කටයුතු වන බවටත් ගරු මුලතිව් අධිකරණයේ විනසුරුවරයා තීන්දු කරනු ලැබීය.පසුව පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සීමා නිර්ණය වැනි කටයුතු සිදු වූ අතර කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ මූලික කැණීම් 2021.01.18 දින ආරම්භ වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= pp.333-347
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

පුරාවිද්‍යා කැණීම් වලදී ස්ථූපයේ යූප ගල මතුවීම නිසා ඇතැම් දෙමළ පිරිස් විසින් අනවබෝධය නිසා &quot;අෂ්ඨ තාරා ශිව ලිංගය&quot; ලෙස වැරදියට අර්ථකථනය කොට සමාජ මාධ්‍යට හා ප්‍රසිද්ධ දමිළ මාධ්‍ය හරහා ප්‍රචාරය කර තිබෙන බව වාර්තා වී ඇත.කැණීම් අවසන් වූ පසුව කුරුන්දි ස්ථූපය සංරක්ෂණය කිරීම ආරම්භ වූ අතර 2022 වර්ෂයේ මාර්තු මස දී ප්‍රතිමාගෘහයේ කැණීම් කටයුතු ආරම්භ විය.සංරක්ෂණය කටයුතු නිමවෙමින් පැවති කුරුන්දි ස්ථූපයේ ධාතු නිධානෝත්සවය 2022.06.12 දින ආරම්භ වීමට නියමිතව තිබූ අතර එම උත්සවයට 40 කට ආසන්න දෙමළ අන්තවාදී පිරිසක් උත්සවය පැවත්වෙන ස්ථානයට බලහත්කාරයෙන් ඇතුළුව එය කඩාකප්පල් කර තිබේ.එදින සවස ද යාපනයේ සිට පැමිණි දෙමළ පිරිසක් බස් රථයකින් පැමිණ සංරක්ෂණය කරමින් පැවති ස්ථූපය අසළ විරෝධතාවයක් දක්වා තිබේ.ආරක්ෂක අංශයන් ඔවුන් එම පරිශ්‍රයෙන් ඉවත් කිරීමට උත්සහ කළ ද ඔවුන් බෞද්ධ සැරසිලි ඉවත් කරන තුරු ඉවත් නොවන බවට ප්‍රකාශ කර ඇති බව වාර්තා වේ.ඒ අනුව බෞද්ධ සැරසිලි ඉවත් කළ පසු සවස 6.30 ට පමණ ඔවුන් එම ස්ථානයෙන් පිටත්ව ගොස් තිබේ.කෙසේ නමුත් සමහර අන්තවාදි දෙමළ දේශපාලකයන් සහ අන්තවාදී පිරිස් කුරුන්දි විහාරය පැරණි ශිව කෝවිලක් බව පවසමින් හා ඒ අවට ඉඩම් ගැටලු මූලික කොට සංරක්ෂණය කටයුතු සඳහා බාධා කිරීම් දිගින් දිගටම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= pp.348-365
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

===2022 මුලතිව් අධිකරණයේ මතභේදාත්මක නියෝගය===
වර්ෂ 2022 දී ජූලි මස 14 වන දින මුලතිව් මහේස්ත්‍රාත්වරයා විසින් කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳව විශේෂ තීන්දුවක් ලබා දෙමින් පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ කිසිඳු විමසීමකින් තොරව සංරක්ෂණය වෙමින් පවතින කුරුන්දි ස්ථූපය ගලවා ඉවත් කිරීමට ශ්‍රී ලංකා පොලීසිය වෙත නියෝගයක් ලබා දී තිබේ.සිංහල බෞද්ධයන්ගේ හඳ කම්පාකරවන එම පුවත සමාජ මාධ්‍ය සහ විද්‍යුත් මාධ්‍ය තුළ වේගයෙන් ප්‍රචාරය වූ අතර ඒ කාලසීමාව 2022 අරගල සමය වූ බැවින් මෙය විවිධ පිරිස් ගෝඨාභය රාජපක්ෂ ප්‍රමුඛ ආණ්ඩුව නැවත බලයට ගෙන ඒමේ උත්සාහයක් බවටත්,තවත් සමහරු මෙම ස්ථානය රැකගැනීම වෙනුවෙන් කටයුතු කළයුතු බවටත් තම අදහස් පලකර තිබෙනු දැකගත හැකි විය.ශ්‍රී ලංකා පොලීසිය විසින් නීතිපතිවරයාව මේ පිළිබඳව දැනුවත් කර ඇති අතර 2022 ජූලි මස 19 දින නීතිපතිවරයාගේ උපදෙස් පරිදි මුලතිව් අධිකරණයේ දී එම නඩුව නැවත කැඳවිණි.ඉන්පසු මහේස්ත්‍රාත්වරියා කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ නිරීක්ෂණය චාරිකාවකට එක්ව එහි තත්ත්වය අවබෝධ කරගත් පසු තමන් විසින් මීට පෙර ලබා දී තිබූ නියෝගය අත්හිටුවීමේ නියෝගයක් නිකුත් කරන ලදී.ඒ අනුව නැවතත් කුරුන්දි ස්ථූපය සංරක්ෂණය කිරීමට අවස්ථාව හිමි විණ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= pp.366-367
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;


===2023 පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල්වරයාගේ හා මුලතිව් මහේස්ත්‍රාත්වරයාගේ ඉල්ලා අස්වීම්===

ඉහත සිදුවීමට පසුව නැවතත් ඇති වූ ගැටලු කිහිපයක් මත සංරක්ෂණය කටයුතු අත්හිටුවීමට නියෝග ලැබුණු අතර එම නියෝග අවසන් වී නැවත සංරක්ෂණය කටයුතු සඳහා අවසර හිමිව ඇත්තේ 2022 නොවැම්බර් මස දීය.උතුරු පළාත් ප්‍රධාන සංඝනායක පූජ්‍ය ගල්ගමුවේ සාන්තබෝධි නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ අනුශාසනා මත,දහසක් බාධක ගැටලු මැද 2018 මැයි මස දී ආරම්භ කළ කුරුන්දි පුදබිමේ කැණීම් සහ සංරක්ෂණය කටයුතු නොකඩවා සිදුකරමින් පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව,ශ්‍රී ලංකා රජරට විශ්වවිද්‍යාලය,ආරක්ෂක අංශ එක්ව සහ බෞද්ධාලෝක පදනමේ මූල්‍ය දායකත්වයෙන් 2023 මාර්තු මස 17 දින කුරුන්දි ස්ථූපයේ සංරක්ෂණ කටයුතු නිල වශයෙන් අවසන් කරනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.389
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ නමුත් මාස කිහිපයකට පසු කුරුන්දි විහාරය හා වෙනත් මතභේදාත්මක සිදුවීම් සම්බන්ධ නඩු කිහිපයක් හේතුවෙන් තමාට විවිධ විවිධ පාර්ශව මඟින් පීඩන එල්ලවන බව පවසමින් මුලතිව් මහේස්ත්‍රාත්වරියා වන ටී.සරවනරාජා මහතා 2023 සැප්තැම්බර් මස  ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වී විදේශගත වූ බව වාර්තා වී තිබේ.&lt;ref&gt;https://ceylontoday.lk/2023/09/30/mullaitivu-district-judges-sudden-resignation-creates-controversy/{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.dailymirror.lk/print/breaking-news/Mullaitivu-District-Judge-resigns/108-268166&lt;/ref&gt;

එසේම පුරාවිද්‍යා භූමියේ සීමා මායිම් ලකුණු කිරීම සහ අවට ජනතාව අනවසරයෙන් ඉඩම් අත්පත් කරගැනීම්&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;දෙමළ ජනතාව එම ඉඩම් ඔවුන්ගේ අයිතිය සහිත බව පෙන්වන නමුත් වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට අයිතිය ඇති ඉඩම් ප්‍රමාණයක් &lt;/ref&gt; ආදිය ඇතුළව කුරුන්දි විහාරය මූලික කොට පැන නැගී ඇති ගැටලු පිළිබඳව සාකච්ඡාවක් 2023 ජුනි මස එවක අන්තර්වාර රජයේ ජනාධිපති වූ [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] , දෙමළ දේශපාඥයන් සහ පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන් සම්බන්ධ වී ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයේ දී පැවැත්විණ.රනිල් වික්‍රමසිංහ අන්තර්වාර ජනාධිපතිවරයා නව පුරාවිද්‍යා සීමාවට අයත්වන ඉඩම් අක්කර 279 න් අක්කර 79 ක් නැවත ප්‍රදේශයේ ජනතාවට ලබාදෙන ලෙස පවසා ඇති අතර එවක පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල් වරයා වූ අනුර මනතුංග මහතා එම භූමියේ ඇති පුරාවිද්‍යා වටිනාකම හේතුවෙන් පුරාවිද්‍යා ආඥා පනත අනුව එසේ කල නොහැකි බව පෙන්වා දී ඇත.නමුත් දිගින් දිගටම ගැටලුකාරී ලෙස ගිය මෙම සාකච්ඡාවේ එක් අවස්ථාවක අන්තර්වාර රජයේ ජනාධිපති [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] &quot;ඔයා හදන්නේ මට ඉතිහාසය උගන්නන්නද?නැත්නම් මම ඔයාට උගන්වන්න ද?&quot; යනුවෙන් පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල් වරයා දෝෂදර්ශනයට ලක් කර තිබේ.එසේම අක්කර 279 ක පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය ගැන පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන් කරුණු දක්වන විට, &quot; ඇයි අක්කර 279 ක් ඕන?ඒක මහාවිහාරයට වඩා ලොකුද?මහා විහාරය,ජේතවනාරාමය සහ අභයගිරිය තුනම අක්කර 100 ක් ගන්නේ නැහැ &quot; යැයි [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] තම අදහසක් දකවමින් විරෝධය දක්වා තිබේ.මෙම සිදුවීමෙන් පසු දින පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල් මහාචාර්ය අනුර මනතුංග මහතා සිය ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/director-general-of-archeology-professor-anura-manatunga-resigns/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260323070056/https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/director-general-of-archeology-professor-anura-manatunga-resigns/ |access-date=2026-02-20 |archive-date=2026-03-23}}&lt;/ref&gt;මීට පෙර ද,කුරුන්දි විහාරයේ කැණීම් ආරම්භ කළ මුල් අවස්ථාවේ දී එනම් 2018 දී ද එවකට අග්‍රාමාත්‍ය වූ [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] විසින් එවක පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල් වරයා වූ මහාචාර්ය [[පී.බී.මණ්ඩාවල]] මහතා වෙත ලිපියක් යවමින් එහි සංරක්ෂණ කටයුතු නවතා දමන ලෙස ලිඛිතව දැනුවත් කර තිබුණු බව ද වාර්තා වේ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) 
 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන 
 |volume= p.333 
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}&lt;/ref&gt;

==වෙනත් ලිපි==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]]
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ මහායාන ආභාෂය ලද පැරණි බෞද්ධ ආරාම (පබ්බතාරාම)]]
*[[වඩුන්නාගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය]]
*[[කදුරුගොඩ විහාරය]]
*[[නාගදීප පුරාණ විහාරය]]
*[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]]
*[[සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය]]

==උපුටාගැනීම්==
{{Reflist|group=උපුටාගැනීම}}

==පැහදිලි කිරීම්==
&lt;references group=&quot;සවිස්තර&quot; /&gt;

==බාහිර සබැඳි==
*  [https://www.youtube.com/watch?v=jeqVchnZGG4 කුරුන්දි රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන]

==මූලාශ්‍ර==
*{{cite book
 | last = ඤාණානන්ද 
 |first = කිරිබත්ගොඩ 
 |title = මහාවංශය,ප්‍රථම භාගය 
 |publisher = මහාමේඝ ප්‍රකාශකයෝ
 |year = 2020
 |isbn = 978-955-687-185-2
 |language = si
}}
*{{cite book
 | last = ඤාණානන්ද 
 |first = කිරිබත්ගොඩ 
 |title = මහාවංශය,ද්විතීය භාගය 
 |publisher = මහාමේඝ ප්‍රකාශකයෝ
 |year = 2020
 |isbn = 978-955-687-182-1
 |language = si
}}
*{{cite book
 |last=  සුමේධ වීරවර්ධන 
|first= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල 
 |title=කුරුන්දි විහාරවංසය
 |publisher = සරසවි ප්‍රකාශකයෝ 
 |year=2023
 |language=si
 |isbn =978-955-31-2854-6}}

==වැඩිදුර කියවීම==
*කුරුන්දි විහාර වංසය
*පෞරාණික ස්ථාන හා ස්මාරක,මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය&lt;ref&gt; {{cite book
 |title=පෞරාණික ස්ථාන හා ස්මාරක,මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය
 |author= එම්.වී.ජී.කල්ප අසංග හා අයි.පී.එස්.නිශාන්ත(2018)
 |volume= 
 |language=si
 |isbn =}} &lt;/ref&gt;

== යොමු ==
{{reflist}}

{{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]]</text>
      <sha1>q3ezalbvtrl6vc209eakrx8864kpf58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රංගල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196887</id>
    <revision>
      <id>803586</id>
      <parentid>803268</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T07:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83031" sha1="22p5e4wpw7itsovqio4v9yr595qgvuq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = රංගල
| native_name = රංගල
| native_name_lang = si
| settlement_type = ගම්මානය
| image = Rangala Natural Pool.jpg
| image_caption = රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
| pushpin_map = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| coordinates = {{coord|7|21|14|N|80|47|07|E|display=title|region:LK_type:city_source:GNS-enwiki}}
| subdivision_type = රට
| subdivision_name = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1 = [[මධ්‍යම පළාත]]
| subdivision_type2 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2 = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3 = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| subdivision_name3 = [[මැදදුම්බර]]
| population_as_of = 2024
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf ජන හා නිවාස සංගණනය 2024 — ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව]&lt;/ref&gt;
| population_total = 518
| timezone = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව]]
| utc_offset = +5:30
| elevation_m = 1050
}}

'''රංගල''' යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පළාත|මධ්‍යම පළාතේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් කඳුකර ගම්මානයකි. එය [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] ආශ්‍රිතව, කොටගඟ ජල පෝෂක පද්ධතියට සම්බන්ධ කඳුකර භූදර්ශනයක පිහිටා ඇත.

රංගල ප්‍රදේශය තේ වතු, කුඩා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තය, කුළුබඩු වගාව, කඳුකර වනාන්තර, ඇළ දොළ, දිය ඇලි, ස්වභාවික ජල තටාක සහ කඳු නැගීමේ හා පාගමන් මාර්ග සඳහා ප්‍රසිද්ධය. රංගල සිට [[උඩිස්පත්තුව]], [[තංගප්පුව]], [[Corbett's Gap|Corbett's Gap]], අට්ටාලවෙට්ටුව සහ [[මීමුරේ]] ආශ්‍රිත මාර්ග පද්ධතියට සම්බන්ධ විය හැක.

රංගල කලාපය [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සමඟ සෘජු පාරිසරික හා සංචාරක සම්බන්ධතාවක් දරන අතර ක්නක්කල්ස් කඳුකරය [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]] නමැති [[යුනෙස්කෝ]] ලෝක උරුම දේපළේ කොටසකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO — ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]&lt;/ref&gt;

== භූගෝලීය පිහිටීම ==

රංගල මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ කඳුකර ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. රංගල මුහුදු මට්ටමේ සිට ආසන්න වශයෙන් මීටර් 1,050ක පමණ උසක පිහිටි ප්‍රදේශයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.

රංගල අවට හා එයට සම්බන්ධ ප්‍රදේශ අතර,

* [[උඩිස්පත්තුව]]
* මකුල්දෙණිය
* බොබෙබිල
* රංගල අලුත්වත්ත
* කොටගඟ
* තංගප්පුව
* ඩක්වාරිය
* ෆර්න්ඩේල්
* බර්න්සයිඩ්
* හීල්ඔය
* ගෝනවල
* ගූමේරා
* තවලන්තැන්න

ඇතුළත් වේ.

ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රාදේශීය භූගෝලීය දත්තවල රංගල, රංගල අලුත්වත්ත, ඩක්වාරිය, තංගප්පුව, ෆර්න්ඩේල්, බර්න්සයිඩ්, හීල්ඔය සහ බොබෙබිල වැනි ප්‍රදේශ වෙන වෙනම ග්‍රාම නිලධාරී වසම් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;GN2012&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D21_KandyDistrict.pdf මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලස් — ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව]&lt;/ref&gt;

== ජනගහනය ==

ශ්‍රී ලංකාවේ 2024 ජනගහන හා නිවාස සංගණන දත්ත අනුව '''රංගල ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ''' ජනගහනය 518ක් ලෙස වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot; /&gt;

මෙම සංඛ්‍යාව රංගල ග්‍රාම නිලධාරී වසම සඳහා පමණක් වන අතර රංගල නමින් හඳුන්වන පුළුල් වතු, ගම්මාන සහ අවට ප්‍රදේශවල සමස්ත ජනගහනය නියෝජනය නොකරයි.

== ජනවර්ග සහ භාෂා ==

රංගල සහ අවට වතු ගම්මාන බහුභාෂාමය ග්‍රාමීය පරිසරයකි. [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]] සහ [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] භාෂා දෙකම ප්‍රදේශයේ භාවිත වන අතර තේ වතු ආශ්‍රිත ජනාවාස ඉතිහාසය සමඟ දෙමළ භාෂාව භාවිත කරන වතු ප්‍රජාවටද වැදගත් ස්ථානයක් හිමි වේ.

රංගල සහ අවට ප්‍රදේශවල දෙමළ මාධ්‍ය පාසල් ගණනාවක් පවතින අතර එය වතු ජනාවාස හා එහි ජනසමාජ ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් ලක්ෂණයකි.&lt;ref name=&quot;MOE&quot;&gt;[https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/07/School_List.pdf ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය — පාසල් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2012 ජන සංගණනය අනුව පුළුල් '''මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ''' ජනවර්ග සංයුතිය ලෙස සිංහල 75.1%, ශ්‍රී ලංකා දෙමළ 7.7%, ඉන්දියානු දෙමළ 10.6% සහ ශ්‍රී ලංකා මෝර් 6.5% පමණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gov.lk/statistical%20Hbook/2019/Kandy/Table%202.9.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනවර්ග දත්ත]&lt;/ref&gt;

මෙම සංඛ්‍යා මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය සඳහා වන අතර රංගල ග්‍රාම නිලධාරී වසම සඳහා සෘජුව යොදාගත නොහැක.

== භූමි භාවිතය ==

රංගල අවට භූමි භාවිතය ප්‍රධාන වශයෙන්,

* තේ වතු
* කුඩා පරිමාණ ගොවිබිම්
* එළවළු වගා
* ගෙවතු වගා
* කුළුබඩු වගා
* ගම්මාන සහ නිවාස
* වනාන්තර සහ ගස් සහිත භූමි
* ඇළ දොළ සහ ජල පෝෂක ප්‍රදේශ
* සංචාරක හා නවාතැන් පහසුකම්

වැනි වර්ගවලට බෙදිය හැක.

ක්නක්කල්ස් ප්‍රදේශය පිළිබඳ IUCN මාර්ගෝපදේශය අනුව උස්බිම් ගම්මානවල අර්තාපල්, ගෝවා, කැරට්, බීට්, රාබු සහ නොක්කොල් වැනි එළවළු වගා කරන අතර මිශ්‍ර ගෙවතු වගා පද්ධතිවල ගම්මිරිස්, එනසාල්, කරාබු නැටි, කෝපි සහ සාදික්කා වැනි බෝගද වගා කෙරේ.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;[https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/2003-012-En.pdf IUCN — ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයේ ජෛව විවිධත්ව මාර්ගෝපදේශය]&lt;/ref&gt;

== තේ වගාව සහ වැවිලි ඉතිහාසය ==

රංගල කඳුකර භූදර්ශනයේ ප්‍රධාන භූමි භාවිතයක් වන්නේ [[තේ]] වගාවයි.

රංගල සහ අවට ප්‍රදේශවල තේ වතු ව්‍යාප්තිය බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමය දක්වා දිව යන අතර වර්තමානයේද තේ වගාව ප්‍රදේශයේ ආර්ථික හා භූදර්ශන ව්‍යුහයේ වැදගත් කොටසකි.

ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාවේ වර්තමාන ලේඛනවල රංගල කලාපය සමඟ සම්බන්ධ ප්‍රධාන වතු අතර,

* '''Rangala State Plantation'''
* '''Cottaganga State Plantation'''
* '''Goomera State Plantation'''
* '''Hagala State Plantation'''

වැනි වතු සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SLSPC&quot;&gt;[https://slspc.lk/contact/ ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව — වතු හා කළමනාකාර තොරතුරු]&lt;/ref&gt;

SLSPC වාර්ෂික වාර්තාවල Cottaganga, Goomera, Hagala සහ Rangala යන වතු රංගල–තවලන්තැන්න කඳුකර වැවිලි භූදර්ශනයේ කොටස් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;[https://slspc.lk/wp-content/uploads/2025/11/Annual-Report-2023.pdf ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව — 2023 වාර්ෂික වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

== ගූමේරා / Goomera / Goomara ==

'''ගූමේරා''' ('''Goomera'''; පැරණි ලේඛනවල '''Goomara''') රංගල–තවලන්තැන්න ප්‍රදේශයට සම්බන්ධ ප්‍රධාන වැවිලි ප්‍රදේශයකි.

ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාවේ වර්තමාන ලේඛනයේ Goomera State Plantation සඳහා '''තවලන්තැන්න''' යන ස්ථානය දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;SLSPC&quot; /&gt;

පැරණි වැවිලි ලේඛනවල Goomara/Goomera යන නාම දෙකම භාවිත වී ඇති අතර තේ කර්මාන්තශාලාවක්ද එම වතු පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://slspc.lk/wp-content/uploads/2025/11/Annual-Report-2019.pdf ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව — 2019 වාර්ෂික වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

== තේ කර්මාන්තශාලා ==

රංගල කලාපයේ තේ නිෂ්පාදනයට සහ සැකසීමට තේ කර්මාන්තශාලා කිහිපයක් සම්බන්ධ වේ.

ප්‍රධාන වශයෙන්,

* '''Rangala Tea Factory'''
* '''Cottaganga Tea Factory'''
* '''Goomera Tea Factory'''
* '''Duckwariya Tea Factory'''

යන නාම සඳහන් වේ.

ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාවේ වාර්තාවල Rangala Tea Factory CTC තේ කර්මාන්තශාලාවක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;[https://slspc.lk/wp-content/uploads/2025/11/Annual-Report-2019.pdf ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව — 2019 වාර්ෂික වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

පාර්ලිමේන්තු ලේඛනවල Rangala, Cottaganga සහ Goomera තේ කර්මාන්තශාලා පිළිබඳ තොරතුරු දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1711103315055406.pdf ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව — තේ කර්මාන්තශාලා පිළිබඳ ලේඛනය]&lt;/ref&gt;

කර්මාන්තශාලාවක වර්තමාන ක්‍රියාකාරී තත්ත්වය කාලය අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් නවතම රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථා ලේඛන අනුව තහවුරු කිරීම සුදුසුය.

== උඩිස්පත්තුව – රංගල මාර්ගය ==

[[උඩිස්පත්තුව]] රංගලට ආසන්න කඳුකර ගම්මානයකි. උඩිස්පත්තුව සහ රංගල අතර මාර්ග සම්බන්ධතාවය මැදදුම්බර ප්‍රදේශයේ ග්‍රාමීය මාර්ග පද්ධතියේ වැදගත් කොටසකි.

මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය පාලන ලේඛනවල රංගල මාර්ග, තංගප්පුව මාර්ගය, ගෝනවල මාර්ගය සහ අවට ගම්මාන හා වතු මාර්ග සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.documents.gov.lk/view/gazettes/2022/11/2022-11-18%28IV-B%29E.pdf මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභා ගැසට් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

උඩිස්පත්තුවෙන් රංගල දෙසට ගමන් කරන විට තේ වතු, කඳුකර ගම්මාන, කුඩා වගාබිම් සහ ජලධාරා හමුවේ.

== බොබෙබිල / Bobebila / Bobabila ==

'''බොබෙබිල''' ('''Bobebila''') රංගල හා මකුල්දෙණිය ආශ්‍රිත වැදගත් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයකි.

ශ්‍රී ලංකා රජයේ හා ප්‍රාදේශීය පාලන ලේඛනවල '''Bobabila''' යන අක්ෂර වින්‍යාසයද භාවිත වේ.&lt;ref&gt;[https://www.documents.gov.lk/view/gazettes/2024/11/2024-11-22%28IV-B%29E.pdf මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභා ගැසට් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2012 මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලස්හි බොබෙබිල වෙනම ග්‍රාම නිලධාරී වසමක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;GN2012&quot; /&gt;

බොබෙබිල රංගල, මකුල්දෙණිය සහ අවට වතු හා ගම්මාන සම්බන්ධ කරන මාර්ග ජාලයේ කොටසකි.

== මකුල්දෙණිය ==

'''මකුල්දෙණිය''' රංගලට ආසන්න ප්‍රධාන ගම්මාන ප්‍රදේශයකි. රංගල පොලිස් ස්ථානය, සෞඛ්‍ය පහසුකම් සහ තැපැල් සේවා වැනි මහජන සේවා කිහිපයක් මකුල්දෙණිය–රංගල කලාපයට සම්බන්ධ වේ.

2012 ජනගහන හා භූගෝලීය ලේඛනවල මකුල්දෙණිය වෙනම ග්‍රාම නිලධාරී වසමක් ලෙස සටහන් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;GN2012&quot; /&gt;

== තංගප්පුව ==

'''තංගප්පුව''' රංගල ප්‍රදේශයේ [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය|ක්නක්කල්ස්]] අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශයට පිවිසෙන වැදගත් කඳුකර ගම්මානයකි.

තංගප්පුවෙන් කොටගඟ දිය ඇලි, අල්ලුගල්ලෙන/ඇගල්ලෙන, Corbett's Gap සහ වෙනත් කඳුකර පාගමන් මාර්ග වෙත ප්‍රවේශ විය හැක.&lt;ref name=&quot;CPT&quot;&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Knuckles Range |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928125155/https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

තංගප්පුව අවට තේ වතු, වනාන්තර සීමා, ගම්මාන මාර්ග, පාගමන් මංපෙත් සහ සංචාරක නවාතැන් පහසුකම් පවතී.

== තංගප්පුව වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු ටිකට් කවුන්ටරය ==

'''තංගප්පුව ක්නක්කල්ස් ප්‍රවේශ ටිකට් කවුන්ටරය''' ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය වෙත ප්‍රවේශය සම්බන්ධ වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල ස්ථානයකි.

වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ 2024 කාර්යසාධන වාර්තාවේ නඩත්තු කරන ලද ටිකට් කවුන්ටර් අතර '''Thangappuwa Ticket Counter''' පැහැදිලිව සඳහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1758187735034907.pdf වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 කාර්යසාධන වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

එබැවින් තංගප්පුව ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයේ නිල සංචාරක ප්‍රවේශ ස්ථානයක් ලෙස සැලකිය හැක.

ප්‍රවේශ පත්‍ර ගාස්තු, අවසර ක්‍රම, මාර්ගෝපදේශක අවශ්‍යතාව සහ මංපෙත් විවෘත හෝ වසා ඇති තත්ත්ව කාලය අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් සංචාරයට පෙර වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවෙන් තහවුරු කරගැනීම සුදුසුය.

== තංගප්පුව – Corbett's Gap – අට්ටාලවෙට්ටුව මාර්ගය ==

'''තංගප්පුව – Corbett's Gap – අට්ටාලවෙට්ටුව''' මාර්ගය රංගල කලාපයේ ඓතිහාසික හා පාරිසරික වැදගත්කමක් සහිත කඳුකර මාර්ගයකි.

රජයේ මාර්ග සංවර්ධන ලේඛනයක Rangala–Thangappuwa සිට Corbett's Gap දක්වා මාර්ගය ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර් 11.5ක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=රජයේ මාර්ග සංවර්ධන ලේඛනය |url=https://www.mohsl.gov.lk/downloads/1649064612.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316062305/https://mohsl.gov.lk/downloads/1649064612.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2025-03-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම මාර්ගය පැරණි තේ ප්‍රවාහන මාර්ගයක් ලෙස භාවිත වූ බවත් පසුව එහි විශාල කොටසක් සංරක්ෂිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වූ බවත් වාර්තා වේ.&lt;ref name=&quot;Road&quot;&gt;[https://www.dailymirror.lk/plus/Proposed-road-to-promote-tourism-threatens-protected-knuckles-forest/352-329266 Daily Mirror — Thangappuwa–Corbett's Gap–Attalawettuwa road]&lt;/ref&gt;

2026 වසරේ වාර්තා අනුව මාර්ගයේ ඇතැම් කොටස් නායයෑම් සහ මාර්ග හානිවලට ලක්ව ඇති අතර සංරක්ෂිත වනාන්තරය හරහා මාර්ග සංවර්ධනය පිළිබඳ සාකච්ඡාද පවතී.&lt;ref&gt;[https://www.dailymirror.lk/breaking-news/Proposed-road-to-promote-tourism-threatens-protected-knuckles-forest/131-329266 Daily Mirror — 2026]&lt;/ref&gt;

එම නිසා මෙම මාර්ගය සාමාන්‍ය විවෘත සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස නොසලකා වර්තමාන මාර්ග තත්ත්වය, වන සංරක්ෂණ අවසර සහ නීති පරීක්ෂා කළ යුතුය.

== Corbett's Gap ==

'''Corbett's Gap''' ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ වැදගත් කඳු ගැටයක් හා මාර්ග ප්‍රවේශ ස්ථානයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව Corbett's Gap සිට Nitro Caves සහ Augallena Cave වෙත යන පාගමන් මාර්ග සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

Corbett's Gap වටා කඳුකර වනාන්තර, තෘණභූමි, ඇළ දොළ සහ දුෂ්කර කඳුකර මාර්ග පවතී.

== අට්ටාලවෙට්ටුව / Attalamettuwa / Attalawettuwa ==

'''අට්ටාලවෙට්ටුව''' ('''Attalamettuwa / Attalawettuwa''') තංගප්පුව සහ Corbett's Gap අතර පැරණි කඳුකර මාර්ග පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ ප්‍රදේශයකි.

ප්‍රාදේශීය හා සංචාරක මූලාශ්‍ර අනුව මෙම නාමය සඳහා අක්ෂර වින්‍යාස දෙකම භාවිත වේ.

මෙම ප්‍රදේශය වනාන්තර මාර්ග, තේ ප්‍රවාහනයේ පැරණි ඉතිහාසය සහ ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

== මීමුරේ මාර්ගය ==

රංගල–තංගප්පුව–Corbett's Gap කලාපය [[මීමුරේ]] හා ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ පුළුල් මාර්ග පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව මීමුරේ සහ Kalupahana ප්‍රදේශ සම්බන්ධ කඳුකර පාගමන් මාර්ගද සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

මීමුරේ දෙසට යන කඳුකර මාර්ගවල වර්ෂාව, නායයෑම්, මාර්ග තත්ත්ව සහ වන ප්‍රවේශ සීමා පිළිබඳ නවතම තොරතුරු ලබාගැනීම අවශ්‍ය වේ.

== හීල්ඔය ==

'''හීල්ඔය''' රංගල කලාපයට සම්බන්ධ පැරණි කඳුකර ගම්මානයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව හීල්ඔය ජල පෝෂකයේ උඩුගං ප්‍රදේශය රංගල අවට මීදුම් වනාන්තර කලාපය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එම ජලධාරාව වතු හා ගම්මාන හරහා ගලාගෙන ගොස් තවත් ඇළ දොළ සමඟ එක් වේ.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot;&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — හීල්ඔය හා ග්‍රාමීය ජීවිතය]&lt;/ref&gt;

හීල්ඔය කලාපය වී වගාව, ගෙවතු වගාව, කුළුබඩු වගාව, මී මැසි පාලනය සහ ග්‍රාමීය සංචාරක කටයුතු සමඟද සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

== පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල ==

'''පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල''' හීල්ඔය කලාපයට සම්බන්ධ කුඩා දිය ඇල්ලකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවේ හීල්ඔය පිළිබඳ තොරතුරු අනුව දේශීය ජනප්‍රවාදයක් මෙම දිය ඇල්ලේ නාමය සමඟ සම්බන්ධ වේ. දිය ඇල්ල වෙත ඇළ මාර්ගය අනුගමනය කරමින් පාගමනින් ළඟා විය හැකි බවද සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

== රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය ==

'''රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය''' රංගල ප්‍රදේශයේ ප්‍රකට ස්වභාවික සංචාරක ස්ථානයකි.

මෙම තටාකය කොටගඟ ජලධාරාව ආශ්‍රිතව පිහිටා ඇති අතර ස්වභාවික ගල් ව්‍යුහයන් හා ජල ප්‍රවාහය මගින් නිර්මාණය වී ඇත.

Wikimedia Commons හි රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය නිරූපණය කරන Creative Commons බලපත්‍ර සහිත ඡායාරූප කිහිපයක් ඇත.&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rangala_Natural_Pool.jpg Wikimedia Commons — Rangala Natural Pool]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rangala_Natural_pool.jpg Wikimedia Commons — Rangala Natural pool]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sri_Lanka_Rangala_Natural_Pool.jpg Wikimedia Commons — Sri Lanka Rangala Natural Pool]&lt;/ref&gt;

වර්ෂාපතනය අනුව ජල මට්ටම හා ප්‍රවාහය වේගයෙන් වෙනස් විය හැකි බැවින් ස්වභාවික තටාකවලදී ආරක්ෂාව පිළිබඳ විශේෂ සැලකිල්ලක් අවශ්‍ය වේ.

== කොටගඟ සහ දිය ඇලි ==

'''කොටගඟ''' රංගල–ක්නක්කල්ස් කලාපයේ වැදගත් ජලධාරාවකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව '''Kota Ganga Ella''' ලෙස දිය ඇලි සමූහයක් හඳුනාගෙන ඇති අතර තංගප්පුව සිට ඒ වෙත පාගමනින් ගමන් කළ හැකි බව සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Hiking and Trekking |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

=== රංගල සහ හීල්ඔය අවට දිය ඇලි ===

* [[පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල]]
* රන් ඇල්ල
* කලුදිය පොකුණ
* කොටගඟ දිය ඇලි
* බර්න්සයිඩ් අවට දිය ඇලි
* බලාචන්ද්‍ර ඇල්ල
* Black Pool

=== පුළුල් ක්නක්කල්ස් කලාපයේ දිය ඇලි ===

රංගලෙන් ප්‍රවේශ විය හැකි පුළුල් ක්නක්කල්ස් සංචාරක කලාපයේ,

* [[සේර ඇල්ල]]
* [[බඹරකිරි ඇල්ල]]
* [[හුළුගඟ ඇල්ල]]
* සාරි ඇල්ල
* දූවිලි ඇල්ල
* ගෙරන්ඩි ඇල්ල
* දුම්බර ඇල්ල
* ක්නක්කල්ස් දිය ඇලි

වැනි දිය ඇලි හා ජල ස්ථාන ඇත.

මෙම සියලු දිය ඇලි රංගල ගම්මානය තුළම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර, ඒවා පුළුල් ක්නක්කල්ස් සංචාරක හා කඳුකර පරිසර කලාපයට අයත් ස්ථාන ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

== රන් ඇල්ල සහ කලුදිය පොකුණ ==

හීල්ඔය ජලධාරාව ආශ්‍රිත '''රන් ඇල්ල''' තේ වතු අතරින් ගලායන ජලයෙන් නිර්මාණය වූ දිය ඇල්ලක් ලෙස මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

රන් ඇල්ලට පහළින් '''කලුදිය පොකුණ''' පිහිටා ඇති අතර එය ගැඹුරු ස්වභාවික ජල තටාකයක් ලෙස විස්තර කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

== බර්න්සයිඩ් ප්‍රදේශය ==

'''බර්න්සයිඩ්''' රංගල හා හීල්ඔය අතර කඳුකර වතු භූදර්ශනයේ වැදගත් කොටසකි.

බර්න්සයිඩ් ප්‍රදේශයේ තේ වතු, ජලධාරා සහ කුඩා දිය ඇලි පවතින අතර එය හීල්ඔය ජල පෝෂකය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

බර්න්සයිඩ් වතු ප්‍රදේශය ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට ආසන්න වනාන්තර–වැවිලි සංක්‍රාන්ති කලාපයකි.

== වික්ටෝරියා ජලාශය සහ ජල පෝෂක වැදගත්කම ==

රංගල සහ හීල්ඔය අවට කඳුකර ජල පෝෂක පද්ධති පහළ ප්‍රදේශයේ [[වික්ටෝරියා ජලාශය]] සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව හීල්ඔය ජල පෝෂකයේ උඩුගං ප්‍රදේශය රංගල අවට මීදුම් වනාන්තර කලාපයෙන් ආරම්භ වන අතර එහි ජලය තවත් ඇළ දොළ කිහිපයක් සමඟ සම්බන්ධ වී පහළ ජල පද්ධතියට ගලායයි.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

ක්නක්කල්ස් massif එකේ පුළුල් ජල පෝෂක පද්ධතිය [[මහවැලි ගඟ]] පද්ධතියට අයත් වන අතර එය ශ්‍රී ලංකාවේ වැදගත් උඩුගං ජල පෝෂක කලාපයකි.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1203.pdf UNESCO — Central Highlands of Sri Lanka nomination]&lt;/ref&gt;

වික්ටෝරියා ජලාශය [[මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහන|මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහනේ]] ප්‍රධාන ජලාශයක් වන අතර ජල විදුලි උත්පාදනය හා ජල කළමනාකරණය සඳහා භාවිත වේ.

එම නිසා රංගලේ වැදගත්කම සංචාරක කර්මාන්තයට පමණක් සීමා නොවී ජල පෝෂක සංරක්ෂණයටද සම්බන්ධ වේ.

== දේශගුණය ==

රංගල උස් කඳුකර ප්‍රදේශයක පිහිටීම නිසා පහත්බිම්වලට වඩා සාපේක්ෂව සිසිල් සහ තෙත් පරිසරයක් පවතී.

ක්නක්කල්ස් කලාපයේ දේශගුණය උස, කඳු බෑවුමේ දිශාව සහ මෝසම් බලපෑම් අනුව විශාල ලෙස වෙනස් වේ. මීදුම, වර්ෂාව සහ වේගයෙන් වෙනස් වන කාලගුණ තත්ත්ව උස්බිම්වල සාමාන්‍ය ලක්ෂණ වේ.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරයේ වැඩි වර්ෂාපතනයක් සහිත කඳුකර පරිසර පද්ධති පවතින අතර ඒවා තේ හා කුළුබඩු වගාව සඳහාද බලපායි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

රංගලේ නිශ්චිත මාසික උෂ්ණත්ව හා වර්ෂාපතන අගයන් සඳහා ප්‍රාදේශීය කාලගුණ මධ්‍යස්ථාන දත්ත භාවිත කළ යුතුය.

== වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව ==

[[වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව]] ශ්‍රී ලංකාවේ වනාන්තර සංරක්ෂණය හා කළමනාකරණය සඳහා ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආයතනයකි.

එය 1887 දී ආරම්භ වූ අතර වර්තමානයේ වනාන්තර ආරක්ෂාව, නීති ක්‍රියාත්මක කිරීම, ජෛව විවිධත්ව සංරක්ෂණය, ජල පෝෂක කළමනාකරණය, පර්යේෂණ, අධ්‍යාපනය සහ ecotourism ඇතුළු කාර්යයන් ඉටු කරයි.&lt;ref name=&quot;Forest&quot;&gt;[https://env.gov.lk/web/index.php/en/department-of-forest-conservation වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව — පරිසර අමාත්‍යාංශය]&lt;/ref&gt;

දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල අරමුණු අතර ජෛව විවිධත්වය, පස, ජලය සහ ඓතිහාසික, සංස්කෘතික, ආගමික හා සෞන්දර්යාත්මක වටිනාකම් ආරක්ෂා කිරීමද ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Forest&quot; /&gt;

දෙපාර්තමේන්තුවේ තාක්ෂණික අංශ අතර Forest Protection and Law Enforcement, Environment Management and Geo Resources, Ecotourism සහ Biodiversity and Watershed Management යන අංශ පවතී.&lt;ref name=&quot;Forest&quot; /&gt;

== ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය ==

[[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] ශ්‍රී ලංකාවේ වැදගත්ම කඳුකර වනාන්තර පරිසර පද්ධතිවලින් එකකි.

එය 2010 දී [[යුනෙස්කෝ]] විසින් ලෝක උරුම ස්ථානයක් ලෙස පිළිගත් [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]] ලෝක උරුම දේපළේ කොටසකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

ක්නක්කල්ස් කලාපයේ වියළි සදාහරිත වනාන්තර, උපකඳුකර වනාන්තර, මොන්ටේන් වනාන්තර, පතන තෘණභූමි සහ වෙනත් වෘක්ෂලතා පද්ධති පවතී.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

ක්නක්කල්ස් පරිසර ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය සඳහා 2007 ජූලි 23 දින ගැසට් නිවේදනයක් නිකුත් කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://env.gov.lk/web/index.php/en/knuckles-environmental-protection-area Knuckles Environmental Protection Area — පරිසර අමාත්‍යාංශය]&lt;/ref&gt;

== ජෛව විවිධත්වය ==

රංගල අවට ක්නක්කල්ස් කලාපය ඉහළ ජෛව විවිධත්වයක් සහිත කඳුකර පරිසර පද්ධතියකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව ක්නක්කල්ස් ප්‍රදේශයේ වල් ඌරා, මුවා, ගෝනා, දැවැන්ත ලේනා, barking deer, දම් මුහුණු කොළ වඳුරා, මුගටියා සහ ඉත්තෑවා වැනි ක්ෂීරපායි සතුන් හමුවේ.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

ක්නක්කල්ස් කලාපයේ පක්ෂි විශේෂ 200කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් වාර්තා වී ඇති අතර ඒ අතර ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික විශේෂ ගණනාවක් ඇත.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

උරග හා උභයජීවී විශේෂ අතර දේශීය හා සීමිත ව්‍යාප්තියක් ඇති කඳුකර විශේෂ ගණනාවක් පවතී.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

UNESCO අනුව ක්නක්කල්ස් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය ඉහළ ආවේණිකත්වයක් සහිත ශාක හා සත්ත්ව විවිධත්වයකින් සමන්විත වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

== ශාක විවිධත්වය සහ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ==

ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ වනාන්තර සහ තෘණභූමි වර්ග ගණනාවක් පවතින අතර උස අනුව වෘක්ෂලතා සංයුතිය වෙනස් වේ.

Dothalugala හා අනෙකුත් මීදුම් වනාන්තර ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල ශාක විවිධත්වය, ආවේණික ශාක සහ සංරක්ෂණ වටිනාකම පිළිබඳ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සිදුකර ඇත.

ක්නක්කල්ස් පරිසර පද්ධතිය උභයජීවී, උරග, පක්ෂි, වෘක්ෂලතා සහ ජල පෝෂක පර්යේෂණ සඳහාද වැදගත් වේ.

විවිධ පර්යේෂණ මගින් ක්නක්කල්ස් වනාන්තරවල මීදුම් වනාන්තර පරිසර පද්ධති, වනාන්තර ප්‍රතිසංස්කරණය සහ ආක්‍රමණශීලී ශාක කළමනාකරණයද අධ්‍යයනය කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/publication/261248930_Floristic_Richness_and_the_Conservation_Value_of_Tropical_Montane_Cloud_Forests_of_Dothalugala_Man_and_Biosphere_Reserve_Sri_Lanka Dothalugala floristic research]&lt;/ref&gt;

== කෘෂිකර්මාන්තය සහ කුළුබඩු ==

තේ වගාවට අමතරව රංගල සහ පුළුල් ක්නක්කල්ස් කලාපයේ කුඩා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තයද වැදගත් වේ.

උස්බිම්වල,

* අර්තාපල්
* ගෝවා
* කැරට්
* බීට්
* රාබු
* නොක්කොල්

වැනි එළවළු වගා කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt;

මිශ්‍ර ගෙවතු හා කුළුබඩු වගා පද්ධතිවල,

* [[ගම්මිරිස්]]
* [[එනසාල්]]
* [[කරාබු නැටි]]
* [[කෝපි]]
* [[සාදික්කා]]

වැනි බෝග වගා කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt;

[[කුරුඳු]] ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ගෙවතු හා කුළුබඩු වගා පද්ධතිවල වැදගත් බෝගයක් වුවද රංගල ප්‍රදේශය ප්‍රධාන වාණිජ කුරුඳු නිෂ්පාදන මධ්‍යස්ථානයක් බවට ප්‍රමාණවත් මූලාශ්‍ර නොමැත.

== අධ්‍යාපනය ==

රංගල සහ අවට වතු ප්‍රදේශවල දෙමළ මාධ්‍ය පාසල් ගණනාවක් පවතී.

අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ පාසල් ලේඛනවල රංගල ප්‍රදේශය සඳහා,

* '''Kumaran Tamil Vidyalaya'''
* '''Rangala Tamil Maha Vidyalaya'''
* '''Siva Shakthi Tamil Vidyalaya''' — Cottaganga, Rangala
* '''Nawalar Tamil Vidyalaya''' — Bopitiya, Rangala
* '''Vibulanandar Tamil Vidyalaya''' — Elagolla, Rangala
* '''Malaimagal Kanishta Tamil Vidyalaya''' — Rangala
* '''Rangala Primary Tamil School'''

වැනි පාසල් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;MOE&quot; /&gt;

උඩිස්පත්තුව සහ අවට ප්‍රදේශවල සිංහල හා දෙමළ මාධ්‍ය පාසල්ද පවතින අතර ඒවා රංගල කලාපයේ පුළුල් අධ්‍යාපන ජාලයට සම්බන්ධ වේ.

== පොලිස් සේවා ==

'''රංගල පොලිස් ස්ථානය''' රංගල සහ අවට ප්‍රදේශයේ නීතිය හා මහජන ආරක්ෂාව සඳහා ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආයතනයකි.

ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ නිල දුරකථන නාමාවලියේ රංගල පොලිස් ස්ථානය සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.police.lk/?page_id=1301 ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය — දුරකථන නාමාවලිය]&lt;/ref&gt;

2023 කැබිනට් තීරණයකට අනුව රංගල පොලිස් ස්ථානය සඳහා නව ඉඩමක් ලබාගැනීම අනුමත කර ඇති අතර එම අවස්ථාවේ පොලිස් ස්ථානය වතු සමාගමකට අයත් ගොඩනැගිල්ලක කුලී පදනමින් පවත්වාගෙන ගිය බවද සඳහන් විය.&lt;ref&gt;[https://www.cabinetoffice.gov.lk/cab/index.php?Itemid=49&amp;dID=12297&amp;id=16&amp;lang=en&amp;option=com_content&amp;view=article කැබිනට් කාර්යාලය — රංගල පොලිස් ස්ථානය සඳහා ඉඩම් අත්පත් කරගැනීම]&lt;/ref&gt;

== සෞඛ්‍ය සේවා ==

ශ්‍රී ලංකා සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ වර්තමාන ආයතන ලේඛනයේ '''PMCU Rangala Makuldeniya''' ප්‍රාථමික සෞඛ්‍ය සේවා ආයතනයක් ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2025/06/Institution-List-2026-Updated.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — 2026 ආයතන ලේඛනය]&lt;/ref&gt;

මෙය රංගල, මකුල්දෙණිය සහ අවට ග්‍රාම නිලධාරී වසම් සඳහා වැදගත් ප්‍රාදේශීය සෞඛ්‍ය සේවාවකි.

== තැපැල් සේවා ==

'''රංගල උප තැපැල් කාර්යාලය''' රංගල ප්‍රදේශයට තැපැල් සේවා සපයයි.

ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ උප තැපැල් කාර්යාල ලේඛනයේ Rangala උප තැපැල් කාර්යාලය සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://slpost.gov.lk/si/information/sub-post-directorate-part-02/ ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව — උප තැපැල් කාර්යාල]&lt;/ref&gt;

== ප්‍රාදේශීය පාලනය ==

රංගල මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වන අතර ප්‍රාදේශීය පාලන කටයුතු සඳහා මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභා පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභාවේ ලේඛනවල රංගල, බොබෙබිල, තංගප්පුව සහ අවට මාර්ග හා ගම්මාන සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.documents.gov.lk/view/gazettes/2024/11/2024-11-22%28IV-B%29E.pdf මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභා ගැසට් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ආගමික හා සංස්කෘතික ස්ථාන ==

රංගල සහ අවට ගම්මානවල [[බුදු දහම|බෞද්ධ]], [[හින්දු ආගම|හින්දු]], [[ඉස්ලාම්|ඉස්ලාම්]] සහ [[ක්‍රිස්තියානි]] ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අයත් ස්ථාන පවතී.

=== බෞද්ධ විහාර ===

'''අමුපිටිය මහා විහාරය''' රංගල–මකුල්දෙණිය කලාපයට සම්බන්ධ බෞද්ධ විහාරස්ථානයකි.

'''බඹරගල රජමහා විහාරය''' හීල්ඔය කලාපයේ පිහිටි ඓතිහාසික බෞද්ධ ස්ථානයකි. එහි ගල් ලෙන් සහ ඓතිහාසික ලේඛන සම්බන්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කමක් පවතී.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

'''Rangala International Buddhist Center''' රංගල–තංගප්පුව කලාපයේ නවීන බෞද්ධ ආගමික ස්ථානයක් ලෙස හඳුනාගත හැක.

=== හින්දු කෝවිල් ===

රංගල, තංගප්පුව සහ තේ වතු ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල හින්දු කෝවිල් පවතින අතර ඒවා විශේෂයෙන් වතු ප්‍රජාවගේ ආගමික හා සංස්කෘතික ජීවිතය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

තංගප්පුව ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ '''Sri Muththumari Amman Kovil''' වැනි ආගමික ස්ථාන පවතී.

=== ඉස්ලාම් ආගමික ස්ථාන ===

උඩිස්පත්තුව සහ අවට ප්‍රදේශවල මුස්ලිම් ජන ප්‍රජාවක් පවතින අතර ප්‍රදේශීය මස්ජිද්ද පවතී.

=== ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථාන ===

'''St. Barnabas's Church, Rangala''' රංගල ප්‍රදේශයට සම්බන්ධ ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථානයක් ලෙස Church of Ceylon හි දේවස්ථාන නාමාවලියේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://assets.ctfassets.net/wu3jbkl053ei/gNyCgb1kYAdDbB43SrscK/1740027a62dba9a1b517b4a17ad7b76c/Church_of_Ceylon_%C3%A2___Complete_Church_Directory.pdf Church of Ceylon — Church Directory]&lt;/ref&gt;

== සංචාරක කර්මාන්තය ==

රංගල මධ්‍යම කඳුකරයේ ග්‍රාමීය හා කඳුකර සංචාරක කලාපයක් ලෙස වැදගත් වේ.

ප්‍රධාන සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් අතර,

* රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය නැරඹීම
* දිය ඇලි නැරඹීම
* තේ වතු සංචාර
* තේ කර්මාන්තශාලා නැරඹීම
* ගම්මාන පාගමන්
* කඳු නැගීම
* වනාන්තර පාගමන්
* කුරුලු නිරීක්ෂණය
* ජෛව විවිධත්ව නිරීක්ෂණය
* ඡායාරූපකරණය
* cycling
* කුළුබඩු හා ගෙවතු අත්දැකීම්
* ක්නක්කල්ස් කඳුකර සංචාර
* [[මීමුරේ]] සංචාර

ඇතුළත් වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව ක්නක්කල්ස් කලාපයේ Deanston, Dothalugala, Corbett's Gap, Thangappuwa සහ Meemure ආශ්‍රිත පාගමන් මාර්ග හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

== කඳු නැගීම සහ පාගමන් ==

=== රංගල – හීල්ඔය පාගමන ===

රංගල හා හීල්ඔය අතර ගම්මාන, තේ වතු, වගා බිම්, ඇළ දොළ සහ කඳුකර භූදර්ශන හරහා ගමන් කරන පාගමන් මාර්ග පවතී.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

=== තංගප්පුව – අල්ලුගල්ලෙන / Augallena ===

Corbett's Gap හරහා තංගප්පුව වෙතත් Augallena Cave දෙසටත් යන පාගමන් මාර්ග මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

=== කොටගඟ දිය ඇලි මාර්ගය ===

තංගප්පුව සිට කොටගඟ දිය ඇලි වෙත යන කඳුකර පාගමනක් පවතින අතර දුෂ්කර හා වනාන්තරගත කොටස් ඇතුළත් විය හැක.&lt;ref&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Hiking and Trekking |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

=== Corbett's Gap ===

Corbett's Gap පාගමන් මාර්ගයක් කිලෝමීටර් 10ක් පමණ දිගින් සහ පැය 4.5ක පමණ ගමන් කාලයකින් යුක්ත බව මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Corbett's Gap |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

=== Deanston – Mini World's End ===

Deanston Conservation Centre ආසන්නයෙන් [[Mini World's End]] වෙත පාගමන් මාර්ගයක් ආරම්භ වේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Deanston Mini World's End |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/deanston-mini_world%E2%80%99s-end |archive-url=https://web.archive.org/web/20261007153802/https://tourism.cp.gov.lk/en/deanston-mini_world%E2%80%99s-end |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-10-07}}&lt;/ref&gt;

=== Deanston – Dothalugala ===

Dothalugala Nature Trail එක Deanston ආසන්නයෙන් ආරම්භ වන අතර ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර් 5ක පාගමනක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Dothalugala |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

Deanston Mini World's End සහ Dothalugala සඳහා එකම ප්‍රවේශ පත්‍ර ක්‍රමයක් පවතින බව පළාත් සංචාරක මූලාශ්‍ර සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

=== මීමුරේ මාර්ග ===

ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ පුළුල් පාගමන් ජාලය [[මීමුරේ]] හා Kalupahana ඇතුළු දුරස්ථ කඳුකර ගම්මාන සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

== ප්‍රවේශ අවසර සහ සංරක්ෂණ නීති ==

ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය ආරක්ෂිත පරිසර පද්ධතියක් බැවින් සියලුම වනාන්තර මාර්ග සාමාන්‍ය පොදු මාර්ග ලෙස නොසැලකේ.

වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව වනාන්තර ආරක්ෂාව, ජෛව විවිධත්වය, ජල පෝෂක කළමනාකරණය සහ ecotourism සම්බන්ධ කටයුතු පවත්වාගෙන යයි.&lt;ref name=&quot;Forest&quot; /&gt;

තංගප්පුව ටිකට් කවුන්ටරය ක්නක්කල්ස් ප්‍රවේශ පද්ධතියේ වැදගත් ස්ථානයක් වන අතර එය Forest Department කාර්යසාධන වාර්තාවක නිල වශයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1758187735034907.pdf වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 කාර්යසාධන වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

සංචාරයට පෙර,

* ප්‍රවේශ පත්‍ර
* බලපත්‍ර
* මාර්ගෝපදේශක අවශ්‍යතා
* මාර්ග විවෘත හෝ වසා ඇති තත්ත්ව
* නායයෑම් අවදානම
* කාලගුණ තත්ත්ව
* සංරක්ෂණ සීමා

පරීක්ෂා කිරීම සුදුසුය.

== රාජ්‍ය ආයතන සහ මහජන සේවා ==

රංගල සහ අවට ප්‍රදේශවල රජයේ හා මහජන සේවා ආයතන ගණනාවක් පවතී.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ආයතනය
! ප්‍රදේශය
! සේවාව
|-
| රංගල පොලිස් ස්ථානය
| රංගල / මකුල්දෙණිය
| නීතිය හා මහජන ආරක්ෂාව
|-
| රංගල උප තැපැල් කාර්යාලය
| රංගල
| තැපැල් සේවා
|-
| PMCU Rangala Makuldeniya
| මකුල්දෙණිය
| ප්‍රාථමික සෞඛ්‍ය සේවා
|-
| මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභාව
| මැදදුම්බර
| පළාත් පාලන සේවා
|-
| මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලය
| මැදදුම්බර
| ප්‍රාදේශීය පරිපාලනය
|-
| Knuckles Conservation Centre
| ඩීන්ස්ටන්
| සංරක්ෂණ හා සංචාරක තොරතුරු
|-
| Thangappuwa Forest Department Ticket Counter
| තංගප්පුව
| වනාන්තර ප්‍රවේශ පත්‍ර හා සංචාරක ප්‍රවේශය
|}

ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ නිල දුරකථන නාමාවලිය, ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව සහ සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ ආයතන ලේඛන මගින් ප්‍රදේශයේ මහජන සේවා තහවුරු කළ හැක.&lt;ref&gt;[https://www.police.lk/?page_id=1301 ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය — දුරකථන නාමාවලිය]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://slpost.gov.lk/si/information/sub-post-directorate-part-02/ ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව — උප තැපැල් කාර්යාල]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2025/06/Institution-List-2026-Updated.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — 2026 ආයතන ලේඛනය]&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපන ආයතන ==

රංගල සහ අවට තේ වතු ජනාවාස සඳහා අධ්‍යාපන සේවා සැපයීමේදී දෙමළ මාධ්‍ය පාසල් වැදගත් වේ.

රංගල ප්‍රදේශයේ පාසල් අතර,

* '''Kumaran Tamil Vidyalaya'''
* '''Rangala Tamil Maha Vidyalaya'''
* '''Siva Shakthi Tamil Vidyalaya'''
* '''Nawalar Tamil Vidyalaya'''
* '''Vibulanandar Tamil Vidyalaya'''
* '''Malaimagal Kanishta Tamil Vidyalaya'''
* '''Rangala Primary Tamil School'''

ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;MOE&quot; /&gt;

උඩිස්පත්තුව සහ අවට ප්‍රදේශවල සිංහල, දෙමළ සහ වෙනත් මාධ්‍යවල පාසල් ද පවතී.

== ආගමික ස්ථාන ==

රංගල සහ අවට ප්‍රදේශයේ බෞද්ධ විහාර, හින්දු කෝවිල්, මුස්ලිම් ආගමික ස්ථාන සහ ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථාන පවතී.

=== බෞද්ධ ස්ථාන ===

'''අමුපිටිය මහා විහාරය''' රංගල–මකුල්දෙණිය කලාපයට සම්බන්ධ බෞද්ධ විහාරස්ථානයකි.

'''බඹරගල රජමහා විහාරය''' හීල්ඔය කලාපයේ ඓතිහාසික වැදගත්කමක් ඇති බෞද්ධ ස්ථානයකි. එහි ලෙන් සහ ඉතිහාසික ලේඛන සම්බන්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක පවතී.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

'''Rangala International Buddhist Center''' රංගල–තංගප්පුව කලාපයේ බෞද්ධ ආගමික ස්ථානයක් ලෙස පවතී.

=== හින්දු කෝවිල් ===

රංගල සහ තංගප්පුව අවට තේ වතු ප්‍රජාවන් සමඟ සම්බන්ධ හින්දු කෝවිල් පවතී.

'''Sri Muththumari Amman Kovil''' තංගප්පුව කලාපයේ හින්දු ආගමික ස්ථානයක් ලෙස හඳුනාගත හැක.

=== ඉස්ලාම් ආගමික ස්ථාන ===

උඩිස්පත්තුව අවට ප්‍රදේශයේ මුස්ලිම් ප්‍රජාවක් සහ මස්ජිද් පවතී.

=== ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථාන ===

'''St. Barnabas's Church, Rangala''' Church of Ceylon හි දේවස්ථාන නාමාවලියේ රංගල සමඟ සම්බන්ධ දේවස්ථානයක් ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://assets.ctfassets.net/wu3jbkl053ei/gNyCgb1kYAdDbB43SrscK/1740027a62dba9a1b517b4a17ad7b76c/Church_of_Ceylon_%C3%A2___Complete_Church_Directory.pdf Church of Ceylon — Complete Church Directory]&lt;/ref&gt;

== සංචාරක කර්මාන්තය ==

රංගල මධ්‍යම කඳුකරයේ ග්‍රාමීය හා කඳුකර සංචාරක ගමනාන්තයක් ලෙස භාවිත වේ.

ප්‍රධාන සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් අතර,

* රංගල ස්වභාවික ජල තටාක නැරඹීම
* දිය ඇලි නැරඹීම
* තේ වතු සංචාර
* තේ කර්මාන්තශාලා නැරඹීම
* ගම්මාන පාගමන්
* කඳු නැගීම
* වනාන්තර පාගමන්
* කුරුලු නිරීක්ෂණය
* ජෛව විවිධත්ව නිරීක්ෂණය
* භූදර්ශන ඡායාරූපකරණය
* cycling
* කුළුබඩු සහ ගෙවතු අත්දැකීම්
* මීමුරේ සංචාර
* ක්නක්කල්ස් කඳුකර සංචාර

ඇතුළත් වේ.

== සංචාරකයින් සඳහා ප්‍රධාන ස්ථාන ==

=== රංගල ආසන්න ප්‍රදේශ ===

* රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
* රංගල Viewpoint
* රංගල තේ කර්මාන්තශාලාව
* රංගල රාජ්‍ය වතුයාය
* Cottaganga State Plantation
* Goomera State Plantation
* මකුල්දෙණිය
* බොබෙබිල
* රංගල අලුත්වත්ත
* හීල්ඔය
* බර්න්සයිඩ්
* ඩක්වාරිය
* තවලන්තැන්න

=== ක්නක්කල්ස් ප්‍රවේශ ප්‍රදේශ ===

* තංගප්පුව
* Corbett's Gap
* අට්ටාලවෙට්ටුව
* Augallena
* Deanston
* Dothalugala
* Mini World's End
* මීමුරේ
* ලේක්ගල
* පිටවල පතන
* Riverston

=== පුළුල් දිය ඇලි කලාපය ===

* පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල
* රන් ඇල්ල
* කලුදිය පොකුණ
* කොටගඟ දිය ඇලි
* සේර ඇල්ල
* බඹරකිරි ඇල්ල
* හුළුගඟ ඇල්ල
* සාරි ඇල්ල
* දූවිලි ඇල්ල
* ගෙරන්ඩි ඇල්ල
* දුම්බර ඇල්ල

මෙම සියලු ස්ථාන රංගල ගම්මානයේම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර, ඒවා රංගල සමඟ මාර්ග හෝ පාගමන් මගින් සම්බන්ධ වන පුළුල් ක්නක්කල්ස් සංචාරක කලාපයේ ස්ථාන ලෙස සැලකිය යුතුය.

== සංචාරක ප්‍රවේශය ==

රංගල වෙත [[මහනුවර]] සිට [[තෙල්දෙණිය]] සහ මැදදුම්බර හරහා පැමිණිය හැක.

උඩිස්පත්තුව හරහාද රංගලට පැමිණීමට හැකිය.

රංගල සිට තංගප්පුව දෙසට යන මාර්ගය තේ වතු, ගම්මාන, කඳුකර බිම් සහ වනාන්තර සීමා හරහා ගමන් කරයි.

තංගප්පුවේදී ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට සම්බන්ධ Forest Department ටිකට් කවුන්ටරයක් පවතින අතර, වනාන්තර අභ්‍යන්තර මාර්ග සඳහා වර්තමාන අවසර හා ප්‍රවේශ නීති පරීක්ෂා කළ යුතුය.&lt;ref&gt;[https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1758187735034907.pdf වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 කාර්යසාධන වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

== ගමන් මාර්ග සහ කඳුකර මාර්ග ==

=== මහනුවර සිට රංගල ===

මහනුවර සිට [[කටුගස්තොට]]–[[තෙල්දෙණිය]]–මැදදුම්බර හරහා රංගල ප්‍රදේශයට ගමන් කළ හැක.

=== උඩිස්පත්තුව හරහා ===

උඩිස්පත්තුව සිට රංගල වෙත ග්‍රාමීය කඳුකර මාර්ග සම්බන්ධතාවක් පවතී.

=== රංගල සිට තංගප්පුව ===

රංගල–තංගප්පුව මාර්ගය රංගල කඳුකර ගම්මානය සහ ක්නක්කල්ස් අභ්‍යන්තර ප්‍රවේශ ප්‍රදේශය සම්බන්ධ කරයි.

=== තංගප්පුව සිට Corbett's Gap ===

තංගප්පුව–Corbett's Gap මාර්ගය පැරණි තේ ප්‍රවාහන මාර්ගයක කොටසක් වන අතර වර්තමානයේ සංරක්ෂණ වනාන්තර පරිසරය හරහා ගමන් කරන මාර්ගයක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;Road&quot; /&gt;

=== Corbett's Gap සිට අට්ටාලවෙට්ටුව ===

Corbett's Gap–අට්ටාලවෙට්ටුව මාර්ගය පුරාණ වතු හා කඳුකර මාර්ග පද්ධතියේ කොටසක් වන අතර එහි වර්තමාන භාවිතය වන සංරක්ෂණ තත්ත්වයන්ට යටත් වේ.&lt;ref name=&quot;Road&quot; /&gt;

=== මීමුරේ දෙසට ===

Corbett's Gap සහ තංගප්පුව කලාපය හරහා [[මීමුරේ]] දෙසට යන පුළුල් කඳුකර මාර්ග හා පාගමන් පද්ධතියක් පවතී.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

== ජන ජීවිතය සහ වතු සංස්කෘතිය ==

රංගල සහ අවට වතු ගම්මානවල ජන ජීවිතය තේ වගාව, කුඩා පරිමාණ ගොවිතැන, කුළුබඩු වගාව, ගෙවතු වගාව, වතු රැකියා සහ ස්වභාවික සම්පත් සමඟ සම්බන්ධ වේ.

IUCN මාර්ගෝපදේශය අනුව ක්නක්කල්ස් වටා ගම්මානවල ගොවීන්, තේ කම්කරුවන්, කාඩමම් වගාකරුවන් සහ මී මැසි පාලකයන් වැනි ජීවනෝපායන් පවතී.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt;

රංගල අවට දෙමළ මාධ්‍ය පාසල් ගණනාවක් පැවතීම වතු ජනාවාසවල සමාජ හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය සමඟද සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;MOE&quot; /&gt;

== විද්‍යාත්මක හා පාරිසරික පර්යේෂණ ==

ක්නක්කල්ස් කඳුකරය ශාක, සත්ත්ව, පක්ෂි, උභයජීවී, උරග, වනාන්තර සහ ජල පෝෂක පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් කලාපයකි.

Dothalugala සහ අනෙකුත් මීදුම් වනාන්තරවල ශාක විවිධත්වය හා සංරක්ෂණ වටිනාකම පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදුකර ඇත.

වනාන්තර ප්‍රතිසංස්කරණය, ආක්‍රමණශීලී විදේශීය ශාක පාලනය, ජල පෝෂක ආරක්ෂාව සහ biodiversity conservation ද ක්නක්කල්ස් පර්යේෂණයේ වැදගත් කොටස් වේ.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt;

== පාරිසරික වැදගත්කම ==

රංගල අවට භූදර්ශනය තේ වතු, ගම්මාන, කෘෂිකාර්මික ඉඩම්, වනාන්තර සහ ජල පෝෂක පද්ධති අතර සංක්‍රාන්ති කලාපයකි.

ක්නක්කල්ස් වනාන්තරය ජලය රඳවා තබා ගැනීම, ඇළ දොළ පෝෂණය කිරීම, පස ආරක්ෂා කිරීම, ජෛව විවිධත්වය රැක ගැනීම සහ පහළ ප්‍රදේශවල ජල සැපයුම සඳහා වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

== සංරක්ෂණය සහ තිරසර සංචාරක කර්මාන්තය ==

රංගල කලාපයේ සංචාරක වර්ධනය ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ අවශ්‍යතා සමඟ සම්බන්ධ කළ යුතුය.

විශේෂයෙන්,

* වනාන්තර තුළ අනවසර මාර්ග සංවර්ධනය
* ජල දූෂණය
* අපද්‍රව්‍ය
* අධික සංචාරක පීඩනය
* වනාන්තර ගිනි
* ආක්‍රමණශීලී විදේශීය ශාක
* මංපෙත් ඛාදනය
* අසංවිධානාත්මක රථ ගමනාගමනය

වැනි කරුණු පාරිසරික කළමනාකරණයේදී සලකා බැලිය යුතුය.

වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල අරමුණු අතර ජෛව විවිධත්වය, පස, ජලය සහ ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික වටිනාකම් සංරක්ෂණය කිරීම ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Forest&quot; /&gt;

== ගැලරිය ==

=== රංගල සහ ස්වභාවික තටාකය ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
Rangala Natural Pool.jpg|රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
Rangala Natural pool.jpg|රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
Sri Lanka Rangala Natural Pool.jpg|ශ්‍රී ලංකාවේ රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
Rangala Sri Lanka.jpg|රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
&lt;/gallery&gt;

=== ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;230&quot;&gt;
View of Knuckles Mountain range.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ දර්ශනය
Knuckles Range.JPG|දුම්බර/ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය
The Knuckles Mountain Range.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය
View the heights of Knuckles Mountain Range.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ කඳුකර දර්ශනය
An elegant view of Knuckles Mountain Range.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය
&lt;/gallery&gt;

=== දිය ඇලි සහ ජලධාරා ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;230&quot;&gt;
Waterfall in knuckles mountain range, SriLanka.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ දිය ඇල්ල
Waterfall Knuckles Mountain Range.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ දිය ඇල්ල
Waterfall, Knukles mountain range, SriLanka.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ දිය ඇල්ල
Unnamed waterfall at knuckles.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ නම් නොකළ දිය ඇල්ලක්
Water stream on hard rock bed.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ ගල් මත ගලායන ජලධාරාව
&lt;/gallery&gt;

=== ඡායාරූප ===

&lt;!--
Rangala village XXXX.jpg|රංගල ගම්මානය
Rangala Viewpoint XXXX.jpg|රංගල දර්ශන ස්ථානය
Rangala Tea Factory XXXX.jpg|රංගල තේ කර්මාන්තශාලාව
Rangala Tea Estate XXXX.jpg|රංගල තේ වතු
Cottaganga Estate XXXX.jpg|කොටගඟ වතුයාය
Goomera Estate XXXX.jpg|ගූමේරා වතුයාය
Bobebila XXXX.jpg|බොබෙබිල
Makuldeniya XXXX.jpg|මකුල්දෙණිය
Udispattuwa XXXX.jpg|උඩිස්පත්තුව
Thangappuwa XXXX.jpg|තංගප්පුව
Thangappuwa Old Bridge XXXX.jpg|තංගප්පුව පැරණි පාලම
Thangappuwa Ticket Counter XXXX.jpg|තංගප්පුව වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු ටිකට් කවුන්ටරය
Corbetts Gap XXXX.jpg|Corbett's Gap
Attalawettuwa XXXX.jpg|අට්ටාලවෙට්ටුව
Heeloya XXXX.jpg|හීල්ඔය
Perumal Wetuna Ella XXXX.jpg|පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල
Ran Ella XXXX.jpg|රන් ඇල්ල
Kaludiya Pokuna XXXX.jpg|කලුදිය පොකුණ
Kotaganga Falls XXXX.jpg|කොටගඟ දිය ඇලි
Burnside Waterfall XXXX.jpg|බර්න්සයිඩ් දිය ඇල්ල
Rangala flora XXXX.jpg|රංගල වෘක්ෂලතා
Rangala fauna XXXX.jpg|රංගල සත්ත්ව විවිධත්වය
Rangala Tea Factory XXXX.jpg|රංගල තේ කර්මාන්තශාලාව
School Rangala XXXX.jpg|රංගල පාසල
Rangala Police Station XXXX.jpg|රංගල පොලිස් ස්ථානය
Rangala Temple XXXX.jpg|රංගල විහාරස්ථානය
Rangala Kovil XXXX.jpg|රංගල කෝවිල
Rangala Church XXXX.jpg|රංගල දේවස්ථානය
--&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
* [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]]
* [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[මධ්‍යම පළාත]]
* [[මැදදුම්බර]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[මීමුරේ]]
* [[වික්ටෝරියා ජලාශය]]
* [[මහවැලි ගඟ]]
* [[තේ]]
* [[කරාබු නැටි]]
* [[එනසාල්]]
* [[කුරුඳු]]
* [[ගම්මිරිස්]]
* [[කෝපි]]
* [[මඟුල් කරඳ]]
* [[ජෛව විවිධත්වය]]
* [[කඳු නැගීම]]
* [[දිය ඇල්ල]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://en.wikipedia.org/wiki/Rangala Rangala — English Wikipedia]
* [https://web.archive.org/web/20260928125155/https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range Knuckles Range — Central Province Tourism Department]
* [https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking Hiking and Trekking — Central Province Tourism Department]
* [https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka Heeloya and Village Life — Central Province Tourism Department]
* [https://web.archive.org/web/20261007153802/https://tourism.cp.gov.lk/en/deanston-mini_world%E2%80%99s-end Deanston and Mini World's End — Central Province Tourism Department]
* [https://env.gov.lk/web/index.php/en/department-of-forest-conservation වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව — පරිසර අමාත්‍යාංශය]
* [https://env.gov.lk/web/index.php/en/knuckles-environmental-protection-area Knuckles Environmental Protection Area — පරිසර අමාත්‍යාංශය]
* [https://slspc.lk/contact/ ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව]
* [https://www.police.lk/?page_id=1301 ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය]
* [https://slpost.gov.lk/si/information/sub-post-directorate-part-02/ ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව]
* [https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2025/06/Institution-List-2026-Updated.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — 2026 ආයතන ලේඛනය]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf 2024 ජනගහන හා නිවාස සංගණනය]
* [https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO — ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]
* [https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/2003-012-En.pdf IUCN — ක්නක්කල්ස් ජෛව විවිධත්ව මාර්ගෝපදේශය]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rangala_Natural_Pool.jpg Wikimedia Commons — Rangala Natural Pool]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rangala_Natural_pool.jpg Wikimedia Commons — Rangala Natural pool]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sri_Lanka_Rangala_Natural_Pool.jpg Wikimedia Commons — Sri Lanka Rangala Natural Pool]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rangala_Sri_Lanka.jpg Wikimedia Commons — Rangala Sri Lanka]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:View_of_Knuckles_Mountain_range.jpg Wikimedia Commons — View of Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Knuckles_Range.JPG Wikimedia Commons — Knuckles Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Knuckles_Mountain_Range.jpg Wikimedia Commons — The Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:View_the_heights_of_Knuckles_Mountain_Range.jpg Wikimedia Commons — View the heights of Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:An_elegant_view_of_Knuckles_Mountain_Range.jpg Wikimedia Commons — An elegant view of Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Waterfall_in_knuckles_mountain_range,_SriLanka.jpg Wikimedia Commons — Waterfall in Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Waterfall_Knuckles_Mountain_Range.jpg Wikimedia Commons — Waterfall Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Waterfall,_Knukles_mountain_range,_SriLanka.jpg Wikimedia Commons — Waterfall, Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Unnamed_waterfall_at_knuckles.jpg Wikimedia Commons — Unnamed waterfall at Knuckles]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Water_stream_on_hard_rock_bed.jpg Wikimedia Commons — Water stream on hard rock bed]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්මාන]]
[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ස්ථාන]]</text>
      <sha1>22p5e4wpw7itsovqio4v9yr595qgvuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තංගප්පුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196891</id>
    <revision>
      <id>803505</id>
      <parentid>803261</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T02:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53097" sha1="jj5pc7a3n3dj4w70kxwel24larttkel" xml:space="preserve">{{Short description|මැදදුම්බර, මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ දුම්බර කඳුකරයේ උස්බිම් ගම්මානයක්}}

{{Infobox settlement
| name = තංගප්පුව
| official_name = තංගප්පුව
| native_name = තංගප්පුව
| native_name_lang = si
| other_name = Thangappuwa; Tangappuwa
| type = ගම්මානය
| image = Knuckles mountain range - Sri Lanka.jpg
| caption = තංගප්පුව අවට දුම්බර කඳුකර භූදර්ශනය
| pushpin_map = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම
| coordinates = {{coord|7.359|N|80.8219|E|display=title,inline|region:LK_type:city}}
| subdivision_type = රට
| subdivision_name = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1 = [[මධ්‍යම පළාත]]
| subdivision_type2 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2 = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3 = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| subdivision_name3 = [[මැදදුම්බර]]
| population_as_of = 2012
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D21_KandyDistrict.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලසය]&lt;/ref&gt;
| population_total = 269
| elevation_m = 1513
| timezone = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව]]
| utc_offset = +5:30
}}

'''තංගප්පුව''' (ඉංග්‍රීසි: '''Thangappuwa''') යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පළාත|මධ්‍යම පළාතේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් දුම්බර කඳුකරයේ උස්බිම් ගම්මානයකි.

තංගප්පුව [[රංගල]] හා [[තෙල්දෙණිය]] සමඟ මාර්ග හා බස් සේවා මගින් සම්බන්ධ වන අතර [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] වෙත පිවිසෙන වැදගත් කඳුකර ප්‍රදේශයකි. ගම්මානය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 1,513ක් පමණ උසක පිහිටා ඇති අතර දුම්බර කඳුකරයේ කඳු, වනාන්තර, තේ වතු, තෘණ භූමි, ඇළ දොළ සහ කඳුකර මාර්ගවලින් වටවී ඇත.&lt;ref name=&quot;Map&quot;&gt;[https://mapcarta.com/36319450 Thangappuwa — location and elevation data]&lt;/ref&gt;

තංගප්පුව විශේෂයෙන් වැදගත් වන්නේ [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] වෙත ගමන් කරන පාගමන් හා ස්වභාවික මංපෙත් සඳහා එක් ප්‍රවේශ කලාපයක් වීම, [[Corbett's Gap]] හා [[අලුගල්ලෙන]] ප්‍රදේශ වෙත මාර්ග සම්බන්ධතාව, සහ වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රවේශ පත්‍ර කවුන්ටරයක් පැවතීම නිසාය.&lt;ref name=&quot;Parliament&quot;&gt;[https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1758187735034907.pdf ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව — Knuckles trail ticket counters]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CPTrekking&quot;&gt;{{Citation |title=Central Province Tourism Department — Knuckles Range |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928125155/https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

== නාමය ==

මෙම ගම්මානය සිංහල භාවිතයේ '''තංගප්පුව''' ලෙස හැඳින්වේ.

ඉංග්‍රීසි මූලාශ්‍රවල '''Thangappuwa''' යන අක්ෂර වින්‍යාසය ප්‍රධාන වශයෙන් භාවිත වේ.

== පරිපාලන තත්ත්වය ==

තංගප්පුව '''ග්‍රාම නිලධාරී වසම් අංක 793''' ලෙස [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වේ.

ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලසයෙහි මැදදුම්බර DS Division යටතේ Thangappuwa GN Division 793 ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකා සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ GN Division ලැයිස්තුවේද Thangappuwa GN Division 793, Medadumbara යටතේ දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf Ministry of Health — Population Empanelment by GN Division]&lt;/ref&gt;

== ජනගහනය ==

2012 ජන හා නිවාස සංගණන දත්ත අනුව තංගප්පුව GN Division 793 හි ජනගහනය '''269'''ක් විය; එහි පිරිමි ජනගහනය 121ක් සහ කාන්තා ජනගහනය 148ක් විය.&lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;/&gt;

2024 සංගණන මට්ටමේ තංගප්පුව GN Division සඳහා housing data වෙන වෙනම ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති අතර එහි වාසස්ථාන ඒකක 51ක් වාර්තා වේ.&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_housing_pdf.pdf Department of Census and Statistics — Census 2024 GN Housing Data]&lt;/ref&gt;

ජනගහන සංඛ්‍යා මෙහි GN Division 793 සඳහා වන බැවින් ඒවා තංගප්පුව යන නාමයෙන් හඳුන්වන පුළුල් සංචාරක හා භූගෝලීය ප්‍රදේශයේ සමස්ත ජනගහනය ලෙස නොසැලකිය යුතුය.

== පිහිටීම සහ භූගෝලය ==

තංගප්පුව මැදදුම්බර කඳුකරයේ ඉහළ උසක පිහිටි ගම්මානයකි.

භූගෝලීය දත්ත අනුව එය ආසන්න වශයෙන් අක්ෂාංශ '''7.359° N''' සහ දේශාංශ '''80.8219° E''' හි පිහිටා ඇති අතර මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් '''1,513'''ක් පමණ උසක පවතී.&lt;ref name=&quot;Map&quot;/&gt;

තංගප්පුව අවට භූදර්ශනයට,

* කඳු
* මීදුම් සහිත කඳුකර වනාන්තර
* තෘණ භූමි
* තේ වතු
* ගෙවතු සහ කුඩා වගාබිම්
* ඇළ දොළ
* දිය ඇලි
* කඳුකර මාර්ග

ඇතුළත් වේ.

== අවට ප්‍රදේශ ==

තංගප්පුවට ආසන්න හෝ මාර්ග මගින් සම්බන්ධ ප්‍රදේශ අතර,

* [[රංගල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[කොටගඟ]]
* බර්න්සයිඩ්
* ෆර්න්ඩේල්
* ලූල්වත්ත
* ගොමරයා
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[තෙල්දෙණිය]]
* [[මීමුරේ]]
* [[Corbett's Gap]]
* [[Dothalugala]]

ඇතුළත් වේ.

Map-based geographic data අනුව [[රංගල]] තංගප්පුවට කිලෝමීටර් 3.5ක් පමණ බටහිරින් පිහිටා ඇති අතර මකුල්දෙණිය කිලෝමීටර් 6ක් පමණ නිරිත දෙසින් පිහිටයි.&lt;ref name=&quot;Map&quot;/&gt;

== රංගල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

'''[[රංගල]] තංගප්පුවට ප්‍රධාන ප්‍රාදේශීය හා සංචාරක ප්‍රවේශ මධ්‍යස්ථානයකි.'''

රංගල සිට තංගප්පුව දෙසට මාර්ගය කඳුකර තේ වතු, ගම්මාන සහ දුම්බර කඳුකර භූදර්ශනය හරහා ඉහළට ගමන් කරයි.

මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය වර්තමානයේ '''617/2 — Kandy–Thangappuwa''' සහ '''617/1 — Theldeniya (Karaliyadda)–Thangappuwa''' යන සේවා ලැයිස්තුගත කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;&gt;{{Citation |title=Central Province Transport Services Authority — Bus Routes |url=https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928142830/https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

තංගප්පුවේ සිට රංගලට පහළට පැමිණීමෙන් Rangala Tea Factory, Rangala Viewpoint, Rangala Natural Pool සහ Heeloya වැනි අවට සංචාරක ප්‍රදේශ වෙතද සම්බන්ධ විය හැක.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[රංගල]]'''

== තෙල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[තෙල්දෙණිය]] තංගප්පුව සඳහා වැදගත් පහළ ප්‍රවාහන හා සේවා මධ්‍යස්ථානයකි.

CPTSA අනුව,

'''617/1 — Theldeniya (Karaliyadda)–Thangappuwa'''

යන මාර්ගය කිලෝමීටර් 22.4ක් පමණ වන අතර ගමන් කාලය පැය 1 විනාඩි 30ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

තෙල්දෙණියෙන් තංගප්පුව වෙත ගමන් කිරීමේදී රංගල සහ අවට කඳුකර ගම්මාන හරහා ඉහළ ප්‍රදේශයට පැමිණේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[තෙල්දෙණිය]]'''

== මහනුවර සමඟ සම්බන්ධතාව ==

CPTSA වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුවේ,

'''617/2 — Kandy–Thangappuwa'''

යන මාර්ගය කිලෝමීටර් '''51'''ක් පමණ සහ ගමන් කාලය පැය '''2 විනාඩි 30'''ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

මෙම මාර්ගය මහනුවර සිට තංගප්පුව දක්වා සෘජු ප්‍රාදේශීය බස් සම්බන්ධතාවක් සපයයි.

බස් කාලසටහන් කාලය හා ධාවන සේවා අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් ගමනට පෙර වර්තමාන CPTSA කාලසටහන පරීක්ෂා කිරීම සුදුසුය.

== මාර්ග පද්ධතිය ==

තංගප්පුවේ මාර්ග පද්ධතිය දුම්බර කඳුකරයේ පහළ ගම්මාන සහ ඉහළ සංරක්ෂිත වනාන්තර කලාපය අතර සම්බන්ධතාවක් සපයයි.

ප්‍රධාන ප්‍රාදේශීය මාර්ග සම්බන්ධතාවය,

'''තෙල්දෙණිය → රංගල → තංගප්පුව'''

ලෙස දැක්විය හැකි අතර, තංගප්පුවෙන් තවදුරටත්,

'''තංගප්පුව → Corbett's Gap → අට්ටාලවෙට්ටුව'''

දෙසට කඳුකර මාර්ගය දිවෙයි.

රජයේ මාර්ග සංවර්ධන ලේඛනයක '''Rangala–Thangappuwa to Corbett's Gap''' මාර්ගය කිලෝමීටර් 11.5ක් ලෙස ව්‍යාපෘති ලැයිස්තුවක දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ministry of Health / Government infrastructure programme — Rangala–Thangappuwa to Corbett's Gap road |url=https://mohsl.gov.lk/downloads/1649064612.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316062305/https://mohsl.gov.lk/downloads/1649064612.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2025-03-16}}&lt;/ref&gt;

== අට්ටාලවෙට්ටුව සහ Corbett's Gap ==

[[Corbett's Gap]] හෙවත් '''අට්ටාලවෙට්ටුව''' තංගප්පුවේ සිට ඉහළ දුම්බර කඳුකරය දෙසට ගමන් කරන ප්‍රධාන භූගෝලීය ස්ථානයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව Corbett's Gap සම්බන්ධ පාගමනක් දුම්බර කඳුකරයේ අතහැර දමා ඇති jeep track එකක් ඔස්සේ යන බවත් එය [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] හරහා ගමන් කරන බවත් සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTCorbett&quot;&gt;{{Citation |title=Central Province Tourism Department — Hiking and Trekking |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

Corbett's Gap ශ්‍රී ලංකාවේ උසස් කඳුකර මාර්ග අතර වැදගත් කඳුකර ගමන් මාර්ගයක් වන අතර එහි සිට දුම්බර කඳුකරයේ පරිදර්ශන දර්ශන ලැබේ.&lt;ref name=&quot;CPTCorbett&quot;/&gt;

== අලුගල්ලෙන වෙත මාර්ගය ==

තංගප්පුව [[අලුගල්ලෙන]] ගල් ලෙන/කඳුකර ප්‍රදේශයට ගමන් කරන පාගමන් මාර්ගයක ආරම්භක ප්‍රදේශයක් ලෙස භාවිත වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව [[Corbett's Gap]] සිට '''Thangappuwa හරහා Augallena Cave''' වෙත පාගමන් මාර්ගයක් ප්‍රධාන Knuckles trekking route එකක් ලෙස දක්වයි.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;&gt;{{Citation |title=Central Province Tourism Department — Knuckles Range |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928125155/https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

මෙම මාර්ගය කඳුකර වනාන්තර, තෘණ භූමි සහ මීදුම් සහිත උස්බිම් පරිසර හරහා ගමන් කරයි.

== Knuckles කඳුකර පාගමන් ==

තංගප්පුව ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ ප්‍රධාන hiking access areas අතරින් එකකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවේ Knuckles මාර්ග ලැයිස්තුවේ,

* Corbett's Gap සිට Nitro Caves
* Corbett's Gap සිට Thangappuwa හරහා Augallena Cave
* Mini World's End
* Dothalugala
* Meemure–Kalupahana

වැනි මාර්ග සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

තංගප්පුව මෙම මාර්ග පද්ධතියේ විශේෂයෙන් වැදගත් වන්නේ ඉහළ කඳුකර වනාන්තරයට ප්‍රවේශ වන දකුණු/බටහිර පැත්තේ ගම්මානයක් වීම නිසාය.

== වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රවේශ පත්‍ර කවුන්ටරය ==

තංගප්පුවේ [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය|Knuckles Conservation Forest]] වෙත යන මාර්ගයට අදාළ '''වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු ප්‍රවේශ පත්‍ර කවුන්ටරයක්''' පවතී.

ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කරන ලද වන සංරක්ෂණ හා trail maintenance සම්බන්ධ වාර්තාවක Knuckles කලාපයේ නඩත්තු කටයුතු සිදු කළ ticket counters නවයකින් එකක් ලෙස '''Thangappuwa Ticket Counter''' දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Parliament&quot;/&gt;

මෙය සංචාරකයන් සහ කඳුකර පාගමන්කරුවන් සඳහා වැදගත් ප්‍රවේශ ස්ථානයකි.

ප්‍රවේශ ගාස්තු, බලපත්‍ර, මාර්ග තත්ත්වය, guide අවශ්‍යතාව සහ කවුන්ටරයේ සේවා වේලාවන් කාලය අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් ගමනට පෙර වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ වර්තමාන උපදෙස් තහවුරු කිරීම සුදුසුය.

=== ටිකට් කවුන්ටරයේ සිතියම් පිහිටීම ===

Thangappuwa Entrance / Knuckles Ticket Counter සඳහා සිතියම් සේවාවල දක්වන ස්ථානය ගම්මානයේ සාමාන්‍ය ස්ථානයට වඩා පහළ/ආසන්න ප්‍රවේශ ස්ථානයකි.

මෙම ලිපියේ ප්‍රධාන coordinates තංගප්පුව ගම්මානය සඳහා වන අතර ticket counter සඳහා වෙනම coordinate එකක් field GPS මගින් තහවුරු කළ පසු එක් කළ හැක.

== පරිසර හා සංරක්ෂණ තත්ත්වය ==

තංගප්පුවේ ඉහළ ප්‍රදේශ [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වේ.

UNESCO හි '''Central Highlands of Sri Lanka''' ලෝක උරුම දේපළෙහි සංරචක තුනෙන් එකක් ලෙස Knuckles Conservation Forest හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO World Heritage Centre — Central Highlands of Sri Lanka]&lt;/ref&gt;

UNESCO අනුව Knuckles Conservation Forest හි සීමාව තුළ ඇති කඳුකර වනාන්තරවල ඉහළ ජෛව විවිධත්වයක් හා ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික විශේෂ රාශියක් පවතී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== ශාක හා සත්ත්ව විවිධත්වය ==

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව ක්නක්කල්ස් කලාපයේ,

* වල් ඌරු
* මුවා
* දැවැන්ත ගස් ලේනා
* ගෝනා
* හනුමාන්/දම් පැහැති මුහුණු සහිත කොළ වඳුරා
* මුගටියා
* ඉත්තෑවා

වැනි ක්ෂීරපායින් දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

ක්නක්කල්ස් කලාපයේ පක්ෂි විශේෂ 200කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් වාර්තා වී ඇති අතර එයින් ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික පක්ෂි විශේෂ ද ගණනාවක් පවතී.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව තවදුරටත් ක්නක්කල්ස් වනාන්තරයේ ශාක විශේෂවල සැලකිය යුතු කොටසක් ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික බව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

== වනාන්තර වර්ග ==

තංගප්පුව අවට ඉහළ කඳුකර පරිසරය තුළ විවිධ වනාන්තර හා තෘණ භූමි පද්ධති හමුවේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව ක්නක්කල්ස් කලාපයේ,

* පහතරට සදාහරිත වනාන්තර
* උපකඳුකර වනාන්තර
* කඳුකර වනාන්තර
* වියළි හා තෙත් පතන
* සවානා වැනි තෘණ භූමි

වැනි පරිසර පද්ධති හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

== දේශගුණය ==

මීටර් 1,500ක් පමණ උසක පිහිටීම නිසා තංගප්පුව වඩාත් සිසිල් කඳුකර දේශගුණයක් සහිත ප්‍රදේශයකි.

මීදුම, වැසි, සුළං සහ කෙටි කාලීන කාලගුණ වෙනස්වීම් කඳුකර ප්‍රදේශයේ සාමාන්‍ය ලක්ෂණ වේ.

පවතින මාර්ග හා පාගමන් තත්ත්වය කාලගුණය මත සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් විය හැක.

== තේ සහ පැරණි වතු භූදර්ශනය ==

තංගප්පුව පහළ රංගල–මකුල්දෙණිය ප්‍රදේශයේ තේ වතු භූදර්ශනයට සම්බන්ධ වේ.

රංගල, Cottaganga සහ Goomera වැනි තේ වතු තංගප්පුව දෙසට යන මාර්ගයේ පහළ කඳුකර භූමිවල දක්නට ලැබේ.

තංගප්පුව–Corbett's Gap මාර්ගය ඉතිහාසයේ තේ ප්‍රවාහනය සඳහා භාවිත කළ මාර්ගයක් වූ බව 2026 වාර්තාවක සඳහන් වේ. එම මාර්ගය පසුව වසර ගණනාවක් ප්‍රධාන වාහන ප්‍රවාහනය සඳහා භාවිත නොවූ බවද එම වාර්තාවේ Forest Department නිලධාරියෙකුගේ ප්‍රකාශයකට අනුව සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;&gt;[https://www.dailymirror.lk/news-features/PROPOSED-ROAD-TO-PROMOTE-TOURISM-THREATENS-PROTECTED-KNUCKLES-FOREST/131-329266 Daily Mirror — Thangappuwa–Corbett's Gap road]&lt;/ref&gt;

== පැරණි Thangappuwa–Corbett's Gap මාර්ගය ==

Thangappuwa සිට Corbett's Gap දක්වා මාර්ගය දුම්බර කඳුකරයේ ඓතිහාසික කඳුකර මාර්ගයකි.

2026 ජනවාරි මාසයේ පළ වූ Daily Mirror වාර්තාවක් අනුව, මෙම මාර්ගය බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ තේ දළු ප්‍රවාහනය සඳහා භාවිත වූ අතර පසුව දිගු කාලයක් වාහන ප්‍රවාහනයට අඩුවෙන් භාවිත විය.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

2000දී ක්නක්කල්ස් කලාපය Conservation Forest ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමත්, 2007දී පාරිසරික ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ලෙස නම් කිරීමත්, 2010දී UNESCO ලෝක උරුමයක් ලෙස පිළිගැනීමත් සමඟ මෙම මාර්ගය ආරක්ෂිත පරිසරයක් හරහා ගමන් කරන ප්‍රදේශයක් බවට පත්ව ඇත.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

== 2025–2026 මාර්ග තත්ත්වය ==

2026 ජනවාරි 2 දින Daily Mirror වාර්තාවකට අනුව Thangappuwa–Corbett's Gap මාර්ගයේ වනාන්තර කොටසක භූස්ථලන සහ අනෙකුත් හානි ස්ථාන ගණනාවක් වාර්තා වී තිබුණි.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

එම වාර්තාවේ වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට අදාළ නිලධාරීන් පවසා ඇත්තේ Knuckles Conservation Forest තුළ මාර්ග සංවර්ධනය කිරීමට අදාළ අනුමැතිය අවශ්‍ය බවත්, මාර්ගයේ සමහර කොටස් භූස්ථලන නිසා දැඩි ලෙස හානි වී ඇති බවත්ය.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

තවත් කොටසකින්, මාර්ගය සංචාරකයන් විසින් භාවිත කරන බවත්, Thangappuwa ticket counter සිට Corbett's Gap දක්වා ඇතැම් ස්ථානවල වනාන්තර දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ජලය ගලායාම පාලනය සඳහා drainage channels සකස් කර ඇති බවත් එම වාර්තාවේ නිලධාරියෙකුගේ ප්‍රකාශයක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

මෙම තොරතුරු 2026 ජනවාරි මාසයේ වාර්තා වූ තත්ත්වයට අදාළ වන බැවින්, වර්තමාන මාර්ග තත්ත්වය සඳහා නවතම නිල තොරතුරු පරීක්ෂා කළ යුතුය.

== සංචාරක කර්මාන්තය ==

තංගප්පුවේ සංචාරක වැදගත්කම ප්‍රධාන වශයෙන් ස්වභාවික හා කඳුකර සංචාරක කටයුතු සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ප්‍රධාන සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් අතර,

* කඳුකර පාගමන්
* පරිසර නිරීක්ෂණය
* කඳු දර්ශන නිරීක්ෂණය
* ඡායාරූපකරණය
* පක්ෂි නිරීක්ෂණය
* දිය ඇලි සහ ඇළ දොළ නැරඹීම
* camping
* ගම්මාන සංචාර
* tea-country landscape සංචාර

ඇතුළත් වේ.

== සංචාරකයන්ට වැදගත් ප්‍රධාන ස්ථාන ==

තංගප්පුව හා අවට ප්‍රදේශයේ සංචාරක වශයෙන් වැදගත් ස්ථාන අතර,

* Thangappuwa Forest Department Ticket Counter
* Thangappuwa old bridge
* [[Corbett's Gap]]
* [[අට්ටාලවෙට්ටුව]]
* [[අලුගල්ලෙන]]
* Nitro Caves
* Knuckles mountain trails
* Thangappuwa mountain viewpoints
* Thangappuwa Plains
* [[කොටගඟ]]
* Kotaganga Falls
* [[රංගල]]
* Rangala Natural Pool
* Heeloya
* Dothalugala
* [[මීමුරේ]]

ඇතුළත් වේ.

මෙම සියලු ස්ථාන තංගප්පුව GN Division 793 තුළම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර තංගප්පුව පුළුල් දුම්බර–ක්නක්කල්ස් සංචාරක භූදර්ශනයේ ප්‍රවේශ ගම්මානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

== මාර්ගගත සිතියම්වල පෙනෙන සංචාරක ස්ථාන ==

තංගප්පුව අවට නවීන සිතියම් සේවාවල,

* Knuckles Ticket Counter
* Thangappuwa Nature Bath
* Thangappuwa Old Bridge
* Thangappuwa Plains
* Knuckles Mountain Range Viewpoint
* Fern-dale Falls
* Rangala Tea Factory
* Rangala Viewpoint
* Knuckles Base Camp

වැනි ස්ථාන හඳුනාගෙන ඇත.

මෙවැනි ව්‍යාපාරික හෝ සිතියම් ලේබල්වල නාම හා තත්ත්ව කාලය අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් ඒවා Wikipedia හි නිල භූගෝලීය නාම ලෙස භාවිත කිරීමට පෙර වෙනම මූලාශ්‍රයකින් තහවුරු කළ යුතුය.

== වනාන්තර ප්‍රවේශය සහ අවසර ==

තංගප්පුවෙන් ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට යන සංචාරකයන් සඳහා වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු නීති හා ප්‍රවේශ ක්‍රියාමාර්ග අදාළ වේ.

Forest Department ticket counter එක තංගප්පුවේ පවතින බව නිල trail-maintenance වාර්තාවක තහවුරු කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Parliament&quot;/&gt;

පාගමනකට පෙර,

* ප්‍රවේශ අවසරය
* ප්‍රවේශ පත්‍ර
* guide අවශ්‍යතාව
* වර්තමාන මාර්ග තත්ත්වය
* කාලගුණය
* වනාන්තර නීති

පරීක්ෂා කිරීම වැදගත්ය.

ප්‍රවේශ පත්‍ර කවුන්ටරය පවතින බව පමණින් ඕනෑම මාර්ගයකට හෝ වනාන්තර කොටසකට ඕනෑම වේලාවක ප්‍රවේශ විය හැකි බව අදහස් නොවේ.

== පාගමන් සහ මංපෙත් ==

=== Corbett's Gap සිට Nitro Caves ===

Central Province Tourism Department අනුව Corbett's Gap සිට Nitro Caves වෙත පාගමනක් ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ ප්‍රධාන trekking route එකකි.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

=== Corbett's Gap–Thangappuwa–Augallena ===

Corbett's Gap සිට Thangappuwa හරහා Augallena Cave වෙත යන මාර්ගය කඳුකර වනාන්තරය හරහා දිවෙන ස්වාභාවික මංපෙතකි.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

=== Thangappuwa සිට Knuckles උස්බිම් ===

Thangappuwa සිට Knuckles කඳු මුදුන් හා surrounding trails වෙත ගමන් කරන මංපෙත් ඇත.

කඳුකර පාගමන් සඳහා මීදුම, වැසි, ජලධාරා සහ කඳු බෑවුම් හේතුවෙන් මාර්ග තත්ත්වය වේගයෙන් වෙනස් විය හැක.

=== Dothalugala ===

[[Dothalugala]] Knuckles කඳුවැටියේ වැදගත් කඳු මුදුනක් වන අතර එයට අදාළ පාගමන් මාර්ග Knuckles trail network එකට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

=== Meemure සහ Kalupahana ===

Central Province Tourism Department Knuckles hiking routes අතර [[මීමුරේ]] සිට Kalupahana දෙසට යන මාර්ගයක්ද සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

තංගප්පුව මෙම පුළුල් trail network එකේ දකුණු/බටහිර ප්‍රවේශ කලාපයකි.

== ජෛව විවිධත්වය ==

තංගප්පුව අවට උස්බිම් පරිසරය [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] හා [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සමඟ සම්බන්ධ බැවින් ඉහළ ජෛව විවිධත්වයක් පවතී.

UNESCO අනුව Central Highlands of Sri Lanka ලෝක උරුම දේපළට අයත් Knuckles Conservation Forest යනු අතිශය වැදගත් කඳුකර වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන අතර ඉහළ endemism හා threatened species සංඛ්‍යාවක් පවතී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව Knuckles කලාපයේ පක්ෂි විශේෂ 200කට වැඩි ප්‍රමාණයක් සහ ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික පක්ෂීන් ගණනාවක් වාර්තා වේ.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

== දිය ඇලි සහ ජලධාරා ==

තංගප්පුව අවට දුම්බර කඳුකරයේ ජලධාරා සහ දිය ඇලි ගණනාවක් පවතී.

ප්‍රදේශයේ කඳුකර සංචාරක වටිනාකමට,

* Kotaganga දිය ඇල්ල
* Fern-dale Falls
* Thangappuwa අවට කුඩා දිය ඇලි
* Knuckles Falls ආශ්‍රිත ජලධාරා
* seasonal streams

වැනි ස්ථාන හා ජල පද්ධති සම්බන්ධ වේ.

විශේෂ දිය ඇලිවල නිල නාමය සහ නිශ්චිත පිහිටීම වෙනම තහවුරු කළ පසු මෙම ලිපියේ එක් එක් දිය ඇල්ලට වෙනම උපසිරැසියක් එක් කළ හැක.

== තේ සහ වැවිලි භූදර්ශනය ==

තංගප්පුවේ පහළ ප්‍රදේශය [[රංගල]] හා අවට තේ වතු භූදර්ශනය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

රංගල, Cottaganga සහ Goomera වැනි වතු තංගප්පුව වෙත පැමිණෙන ප්‍රධාන පහළ කඳුකර මාර්ගයට සම්බන්ධ වේ.

පැරණි Thangappuwa–Corbett's Gap මාර්ගය තේ දළු ප්‍රවාහනය සඳහා භාවිත වූ බව 2026 වාර්තාවක සඳහන් වීම මෙම ප්‍රදේශයේ වැවිලි ඉතිහාසය සමඟ මාර්ග පද්ධතියේ පැවති සම්බන්ධතාව පෙන්වයි.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

== කෘෂිකර්මාන්තය සහ ගම්මාන ජීවිතය ==

තංගප්පුවේ ජන ජීවිතය කඳුකර කෘෂිකර්මාන්තය, ගෙවතු වගාව, වතු ආශ්‍රිත සේවා සහ කුඩා පරිමාණ ජීවනෝපායන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.

උස්බිම් දේශගුණය නිසා සාමාන්‍ය පහත්බිම් ගොවිබිම්වලට වඩා වෙනස් බෝග හා ගෙවතු පද්ධති දක්නට ලැබේ.

අවට ප්‍රදේශවල cardamom සහ අනෙකුත් කුළුබඩු පැළෑටි දක්නට ලැබෙන බව Knuckles පරිසර සම්බන්ධ සංචාරක හා පර්යේෂණ වාර්තාවල සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Central Province Tourism Department — Knuckles Tourism Carrying Capacity Assessment |url=https://tourism.cp.gov.lk/sites/default/files/2023-11/Final%20Report%20Knuckles%20Riversten%20EML%2015.08.2022%2001_compressed.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514073005/https://tourism.cp.gov.lk/sites/default/files/2023-11/Final%20Report%20Knuckles%20Riversten%20EML%2015.08.2022%2001_compressed.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

== ආගමික ස්ථාන ==

තංගප්පුව සහ එයට ආසන්න රංගල කලාපයේ බෞද්ධ සහ හින්දු ආගමික ස්ථාන පවතී.

ප්‍රදේශයේ සිතියම් දත්තවල තංගප්පුව හා රංගල ආශ්‍රිතව හින්දු කෝවිල් හා බෞද්ධ ආගමික ස්ථාන පෙන්වා ඇත.

නිශ්චිත පන්සල් හා කෝවිල් ලැයිස්තුව ඒවායේ වර්තමාන නිල නාම, පිහිටීම සහ පරිපාලන තොරතුරු තහවුරු කළ පසු වෙනම කොටසකින් පුළුල් කළ හැක.

== අධ්‍යාපනය ==

තංගප්පුව GN Division 793 කුඩා කඳුකර ජනාවාසයක් වන බැවින් අධ්‍යාපන සේවා පුළුල් Medadumbara–Rangala අධ්‍යාපන ජාලය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ළඟම ඇති විශාල පාසල් සේවා මධ්‍යස්ථාන Rangala, Udispattuwa සහ Teldeniya කලාපවල පවතී.

තෙල්දෙණිය කලාප අධ්‍යාපන පද්ධතිය තුළ Medadumbara ප්‍රදේශයේ පාසල් විශාල සංඛ්‍යාවක් පවතී.&lt;ref&gt;[https://www.cptel.edu.lk/ Zonal Education Office — Teldeniya]&lt;/ref&gt;

තංගප්පුව GN Division තුළ නිශ්චිත පාසල් නාම ලැයිස්තුවක් එක් කිරීමට පෙර වර්තමාන පාසල් ලියාපදිංචි දත්ත වෙනම තහවුරු කිරීම සුදුසුය.

== සෞඛ්‍ය හා මහජන සේවා ==

තංගප්පුවේ සීමිත ගම්මාන මට්ටමේ සේවාවන්ට අමතරව සෞඛ්‍ය සහ අනෙකුත් මහජන සේවා සඳහා Rangala සහ Theldeniya වෙත ප්‍රවේශ වීම වැදගත් වේ.

ශ්‍රී ලංකා සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ GN Division ලේඛනවල Thangappuwa GN Division 793 සඳහා සම්බන්ධ සෞඛ්‍ය සේවා ප්‍රදේශ ලෙස Makuldeniya hospital service area දැක්වේ.&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf Ministry of Health — Population Empanelment by GN Division]&lt;/ref&gt;

== ගමනාගමනය ==

තංගප්පුව වෙත ප්‍රධාන පොදු ප්‍රවාහන ප්‍රවේශය [[තෙල්දෙණිය]] සහ [[රංගල]] හරහා ලැබේ.

CPTSA වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුව අනුව,

{| class=&quot;wikitable&quot;
! මාර්ග අංකය
! මාර්ගය
! දුර
! CPTSA ගමන් කාලය
|-
| 617/2
| Kandy – Thangappuwa
| 51 km
| පැය 2 විනාඩි 30
|-
| 617/1
| Theldeniya (Karaliyadda) – Thangappuwa
| 22.4 km
| පැය 1 විනාඩි 30
|}

&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

තෙල්දෙණියෙන් රංගල හරහා ගමන් කිරීම තංගප්පුව වෙත පැමිණෙන ප්‍රාදේශීය මාර්ගයේ ප්‍රධාන ප්‍රවේශයයි.

== සංචාරක නවාතැන් සහ ග්‍රාමීය සංචාරක ව්‍යාපාර ==

තංගප්පුව අවට ප්‍රදේශයේ small-scale accommodation, camping සහ nature-based tourism ව්‍යාපාර පවතී.

වර්තමාන සංචාරක ව්‍යාපාරවලින් සමහරක් nature walks, traditional food, nature baths සහ mountain experiences වැනි ක්‍රියාකාරකම් ප්‍රවර්ධනය කරයි.

මෙම නවාතැන් සහ ව්‍යාපාරවල නාම Wikipedia හි ප්‍රධාන ලිපියේ දැක්විය යුත්තේ ස්වාධීන සහ විශ්වසනීය මූලාශ්‍රවලින් නිශ්චිත වැදගත්කම තහවුරු කළ පසු පමණි.

== සංරක්ෂණ තත්ත්වය ==

තංගප්පුවේ ඉහළ ප්‍රදේශ ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය ආසන්න බැවින් සංරක්ෂණ නීති හා පාරිසරික සීමා වැදගත් වේ.

Daily Mirror වාර්තාව අනුව Knuckles Conservation Forest 2000දී Conservation Forest ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති අතර 2007දී එම ප්‍රදේශය පාරිසරික ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

UNESCO විසින් 2010දී Central Highlands of Sri Lanka ලෝක උරුම දේපළට Knuckles Conservation Forest ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== UNESCO ලෝක උරුම සම්බන්ධතාව ==

[[Central Highlands of Sri Lanka]] UNESCO ලෝක උරුම දේපළ 2010දී ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.

එහි සංරචක තුන වන්නේ,

# Peak Wilderness Protected Area
# Horton Plains National Park
# Knuckles Conservation Forest

යන ප්‍රදේශ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

UNESCO හි වර්තමාන දත්ත අනුව Knuckles Conservation Forest හි ලෝක උරුම දේපළ කොටස හෙක්ටයාර් 31,305ක් පමණ වේ.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1203/maps/ UNESCO — Central Highlands maps]&lt;/ref&gt;

== වර්තමාන මාර්ග තත්ත්වය සහ සංරක්ෂණ ගැටලු ==

තංගප්පුවෙන් Corbett's Gap දෙසට යන වනාන්තර මාර්ගයේ සංරක්ෂණය සහ ප්‍රවාහනය පිළිබඳ විවිධ අදහස් පවතී.

2026 ජනවාරි 2 දින Daily Mirror වාර්තාවකට අනුව Thangappuwa–Corbett's Gap මාර්ගයේ වනාන්තර කොටස භූස්ථලන සහ අනෙකුත් ස්වභාවික හානි හේතුවෙන් ස්ථාන ගණනාවකින් බලපෑමට ලක් වී තිබුණි.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

එම වාර්තාවේදී වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ නිලධාරීන් protected forest තුළ මාර්ගය පුළුල් කිරීම හෝ සංවර්ධනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් පාරිසරික හා නීතිමය සීමා පවතින බව පැහැදිලි කළ බව සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

මෙම මාර්ගයේ වර්තමාන තත්ත්වය වැසි, භූස්ථලන, වනාන්තර නීති හා නිල අවසර මත වෙනස් විය හැකි බැවින් සංචාරයකට පෙර නවතම තොරතුරු තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.

== ආරක්ෂාව ==

තංගප්පුවෙන් ඉහළ කඳුකරයට යන පාගමන්වලදී,

* මීදුම
* අධික වැසි
* තෙත් හා ලිස්සන පාගමන් මංපෙත්
* ජලධාරා
* කඳු බෑවුම්
* කූඩැල්ලන්
* ජංගම දුරකථන සම්බන්ධතා දුර්වල වීම
* හදිසි කාලගුණ වෙනස්වීම්

වැනි තත්ත්ව හමුවිය හැක.

Knuckles සංචාරක මූලාශ්‍ර පරිසරයට ගැළපෙන ඇඳුම්, ප්‍රමාණවත් ජලය සහ කූඩැල්ලන්ගෙන් ආරක්ෂාව සඳහා සූදානම් වීම අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTCorbett&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම ==

තංගප්පුවේ වැදගත්කම වර්තමාන සංචාරක කටයුතු වලට පමණක් සීමා නොවේ.

ප්‍රදේශය,

* පැරණි තේ ප්‍රවාහන මාර්ග
* දුම්බර කඳුකර ගම්මාන
* රංගල තේ වතු
* කඳුකර කෘෂිකර්මාන්තය
* වනාන්තර ප්‍රවේශ මාර්ග
* බෞද්ධ හා හින්දු ආගමික ස්ථාන
* ක්නක්කල්ස් පරිසර පද්ධතිය

සමඟ සම්බන්ධ වූ බහුස්ථරීය භූදර්ශනයකි.

තංගප්පුව–Corbett's Gap මාර්ගයේ ඉතිහාසය පැරණි වතු ආර්ථිකය හා නව සංරක්ෂණ ක්‍රම අතර පවතින සම්බන්ධය අවබෝධ කරගැනීමටද වැදගත් වේ.

== අවට සංචාරක ජාලය ==

තංගප්පුවෙන් හෝ තංගප්පුව හරහා සම්බන්ධ වන ප්‍රධාන සංචාරක ජාලය:

'''[[තෙල්දෙණිය]] → [[රංගල]] → තංගප්පුව → [[Corbett's Gap]] → ක්නක්කල්ස් කඳුකරය'''

වන අතර අනෙක් ශාඛා මාර්ග,

'''තංගප්පුව → [[අලුගල්ලෙන]]'''

'''තංගප්පුව → [[කොටගඟ]]'''

'''තංගප්පුව → [[මීමුරේ]] කලාපය'''

වැනි කඳුකර ප්‍රදේශවලට සම්බන්ධ වේ.

මෙම මාර්ග ජාලයේ ඇතැම් කොටස් protected forest තුළ ගමන් කරන බැවින් ඒවායේ වර්තමාන ප්‍රවේශ තත්ත්වය හා අවසර නීති එකිනෙක වෙනස් විය හැක.

== ගැලරිය ==

=== තංගප්පුව සහ දුම්බර කඳුකරය ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;260&quot;&gt;
Knuckles mountain range - Sri Lanka.jpg|දුම්බර කඳුකරයේ ක්නක්කල්ස් කඳුවැටි දර්ශනය
Knuckles mountain range LK.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය
Knuckles... Sri Lanka’s Enchantress.png|ක්නක්කල්ස් කඳුකර දර්ශනය
&lt;/gallery&gt;

=== ඔබගේම තංගප්පුව ඡායාරූප පසුව එක් කිරීමට ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--

--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රංගල]]
* [[තෙල්දෙණිය]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[කොටගඟ]]
* [[මීමුරේ]]
* [[Corbett's Gap]]
* [[Knuckles Mountain Range]]
* [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[දුම්බර කඳුකරය]]
* [[මහනුවර රාජධානිය]]
* [[වික්ටෝරියා ජලාශය]]
* [[මහවැලි ගඟ]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Thangappuwa|Thangappuwa — English Wikipedia]]
* [[:si:රංගල|රංගල — සිංහල Wikipedia]]
* [[:si:තෙල්දෙණිය|තෙල්දෙණිය — සිංහල Wikipedia]]
* [[:si:හීල්ඔය|හීල්ඔය — සිංහල Wikipedia]]
* [[:en:Rangala|Rangala — English Wikipedia]]
* [[:en:Heeloya|Heeloya — English Wikipedia]]
* [https://web.archive.org/web/20260928142830/https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php Central Province Transport Services Authority — Bus Routes]
* [https://web.archive.org/web/20260928114105/https://tsa.cp.gov.lk/timetables.php Central Province Transport Services Authority — Bus Timetables]
* [https://web.archive.org/web/20260928125155/https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range Central Province Tourism Department — Knuckles Range]
* [https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking Central Province Tourism Department — Hiking and Trekking]
* [https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1758187735034907.pdf Sri Lanka Parliament — Forest trail ticket-counter maintenance]
* [https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO — Central Highlands of Sri Lanka]
* [https://whc.unesco.org/en/list/1203/maps/ UNESCO — Central Highlands map]
* [https://www.dailymirror.lk/news-features/PROPOSED-ROAD-TO-PROMOTE-TOURISM-THREATENS-PROTECTED-KNUCKLES-FOREST/131-329266 Daily Mirror — Thangappuwa–Corbett's Gap road]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D21_KandyDistrict.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — Kandy District Population Atlas]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_housing_pdf.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 GN Housing Data]
* [https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf Ministry of Health — GN Division Population Empanelment]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Knuckles_mountain_range_-_Sri_Lanka.jpg Wikimedia Commons — Knuckles mountain range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Knuckles_mountain_range_LK.jpg Wikimedia Commons — Knuckles mountain range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Knuckles..._Sri_Lanka%E2%80%99s_Enchantress.png Wikimedia Commons — Knuckles range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Knuckles_1.jpg Wikimedia Commons — Knuckles]
 
== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්මාන]]
[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:දුම්බර කඳුකරය]]
[[Category:ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ස්ථාන]]</text>
      <sha1>jj5pc7a3n3dj4w70kxwel24larttkel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කොටගඟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196903</id>
    <revision>
      <id>803499</id>
      <parentid>801404</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T23:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36308" sha1="lpuvoyxgwddeuijyiveb44eff5b9qzw" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name          = '''කොටගඟ'''
| native_name            = කොටගඟ
| native_name_lang       = si
| other_name             = Kotaganga; Kota Ganga
| type                   = [[ගම්මානය]]
| image                  =
| caption                =
| image_flag             =
| image_seal             =
| image_map              =
| map_caption            = ශ්‍රී ලංකාවේ කොටගඟ පිහිටීම
| pushpin_map            = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption    = ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම
| subdivision_type       = රට
| subdivision_name       = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1      = [[මධ්‍යම පළාත]]
| subdivision_type2      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2      = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3      = [[ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස]]ය
| subdivision_name3      = [[මැදදුම්බර]]
| population_as_of       = 2024
| population_footnotes   = &lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 ජන හා නිවාස සංගණනය, ග්‍රාම නිලධාරී වසම් ජනගහන දත්ත]&lt;/ref&gt;
| population_total       = 838
| population_density_km2 =
| elevation_m            = 1285
| timezone               = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව|SLT]]
| utc_offset             = +5:30
| coordinates            = {{coord|7.3732|N|80.7968|E|region:LK|display=inline,title}}
| postal_code_type       =
| postal_code            =
| area_code              =
| website                =
| footnotes              =
}}

'''කොටගඟ''' (ඉංග්‍රීසි: '''Kotaganga''' හෝ '''Kota Ganga''') යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පළාතේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් කඳුකර ගම්මානයකි.

කොටගඟ [[රංගල]], [[මකූල්දෙණිය]], [[තංගප්පුව]] සහ මැදදුම්බර කඳුකර ජනාවාස සමඟ සම්බන්ධ වන දුෂ්කර කඳුකර ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. මෙය [[දුම්බර කඳුකරය]] සහ [[Knuckles Conservation Forest|Knuckles සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ කොටසකි.

කොටගඟ විශේෂයෙන් ප්‍රසිද්ධ වන්නේ '''කොටගඟ ඇල්ල''' හෙවත් '''කොටගඟ ඇලි හත''' ලෙස ප්‍රාදේශීයව හඳුන්වන දිය ඇලි සමූහය නිසාය. මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව එම දිය ඇලි සමූහය ප්‍රධාන කොටස් හතකට හෝ ඊට වැඩි ගණනකට බෙදී පෙනෙන අතර තංගප්පුව දෙසින් කඳුකර මාර්ගයකින් ළඟාවිය හැක.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;&gt;{{Citation |title=මධ්‍යම පළාත් සභාවේ වෙළඳ, වාණිජ හා සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Hiking &amp; Trekking |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

2024 ජන හා නිවාස සංගණනයේ GN-level දත්ත අනුව කොටගඟ GN Division 25, GN අංක 741 හි ජනගහනය '''838'''කි. එහි පිරිමි ජනගහනය 423ක් සහ කාන්තා ජනගහනය 415ක් වේ.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

== නාමය ==

නිල පරිපාලන දත්තවල ප්‍රදේශය '''Kotaganga''' ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/qlink/AdminDivCodes ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — පරිපාලන කේත]&lt;/ref&gt;

සිංහල භාවිතයේ '''කොටගඟ''' යන නාමය භාවිත වේ.

ඉංග්‍රීසි මූලාශ්‍රවල '''Kotaganga''' සහ '''Kota Ganga''' යන ආකාර දෙකම දක්නට ලැබේ.

ප්‍රදේශයේ ප්‍රධාන ස්වාභාවික අංගයක් වන දිය ඇලි සමූහය '''Kotaganga Ella Falls''' ලෙසද හැඳින්වේ.&lt;ref name=&quot;KGE&quot;&gt;[https://amazinglanka.com/wp/kotaganga-ella-falls/ AmazingLanka — Kotaganga Ella Falls]&lt;/ref&gt;

== පරිපාලන තත්ත්වය ==

කොටගඟ '''ග්‍රාම නිලධාරී වසම් අංක 25''' සහ '''GN Division 741''' ලෙස [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

පරිපාලන ව්‍යුහය:

* [[ශ්‍රී ලංකාව]]
** [[මධ්‍යම පළාත]]
*** [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
**** [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
***** කොටගඟ — GN 741

ශ්‍රී ලංකා රජයේ පරිපාලන හා අධිකරණ සීමා ලේඛනවලද Kotaganga GN Division 741 ලෙස මැදදුම්බර යටතේ ලැයිස්තුගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Gazette&quot;&gt;{{Citation |title=Ministry of Justice — Territorial Jurisdiction of Courts in Sri Lanka |url=https://www.moj.gov.lk/images/pdf/gazette/new_territorial_jurisdiction_of_courts_in_sri_lanka.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311152921/https://www.moj.gov.lk/images/pdf/gazette/new_territorial_jurisdiction_of_courts_in_sri_lanka.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-03-11}}&lt;/ref&gt;

== පිහිටීම ==

කොටගඟ මැදදුම්බර කඳුකර ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති අතර භූගෝලීය දත්ත අනුව එය ආසන්න වශයෙන් අක්ෂාංශ '''7.3732° N''' සහ දේශාංශ '''80.7968° E''' හි පිහිටා ඇත.

ප්‍රදේශය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් '''1,285'''ක් පමණ උසකින් යුත් කඳුකර ජනාවාසයක් ලෙස භූගෝලීය දත්තවල දක්වා ඇත.

කොටගඟ අවට ප්‍රදේශ අතර,

* [[රංගල]];
* [[මකූල්දෙණිය]];
* [[තංගප්පුව]];
* ගලබොඩවත්ත;
* Duckwariya;
* Cottaganga State; සහ
* මැදදුම්බර කඳුකරයේ අනෙකුත් ගම්මාන

ඇතුළත් වේ.

== ජනගහනය ==

2012 ග්‍රාම නිලධාරී මට්ටමේ ජනගහන දත්ත අනුව කොටගඟේ ජනගහනය '''698'''ක් ලෙස වාර්තා වී තිබුණි.

2024 GN-level ජනගහන දත්ත අනුව ජනගහනය '''838'''ක් ලෙස වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D12_KandyDistrict.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන සිතියම, 2012]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ජන හා නිවාස සංගණන වර්ෂය
! ජනගහනය
|-
| 2012
| 698
|-
| 2024
| 838
|}

2024 ජනගහනයෙන් පිරිමි 423ක් සහ කාන්තා 415ක් විය.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

මෙම සංඛ්‍යා කොටගඟ GN Division 741 සඳහා පමණක් වන අතර රංගල, මකූල්දෙණිය, තංගප්පුව සහ අවට GN divisions වල ජනගහනය එයට ඇතුළත් නොවේ.

== අවට ප්‍රදේශ ==

කොටගඟ සමඟ භූගෝලීය හා ප්‍රාදේශීය සම්බන්ධතා ඇති ප්‍රදේශ අතර,

* [[රංගල]]
* [[මකූල්දෙණිය]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[හීලෝය]]
* Galabodawatta
* Duckwariya
* Burnside
* Ferndail
* Rangala Aluthwatta
* Gonawala

වැනි මැදදුම්බර කඳුකර ජනාවාස සහ වතු ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

== රංගල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[රංගල]] කොටගඟ ප්‍රදේශය සමඟ සෘජු භූගෝලීය හා සංචාරක සම්බන්ධතාවක් ඇති කඳුකර ජනාවාසයකි.

රංගල, කොටගඟ, මකූල්දෙණිය සහ තංගප්පුව යන ප්‍රදේශ මැදදුම්බර කඳුකරයේ දුම්බර භූදර්ශනයට අයත් එකිනෙකට සම්බන්ධ ප්‍රදේශ වේ.

රංගල සහ කොටගඟ අතර ප්‍රදේශයේ දිය ඇලි, කඳුකර වනාන්තර, තේ වතු සහ ග්‍රාමීය මාර්ග දක්නට ලැබේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[රංගල]]'''

== මකූල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[මකූල්දෙණිය]] කොටගඟට ආසන්න මැදදුම්බර කඳුකර ජනාවාසයකි.

මකූල්දෙණිය සහ කොටගඟ යන ප්‍රදේශ දෙකම මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

මෙම ප්‍රදේශ අතර කඳුකර මාර්ග, වතු හා ජනාවාස සම්බන්ධතා පවතී.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[මකූල්දෙණිය]]'''

== තංගප්පුව සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[තංගප්පුව]] කොටගඟ දිය ඇලි සහ ඉහළ කඳුකර වනාන්තර වෙත ගමන් කරන ප්‍රධාන ප්‍රවේශ ප්‍රදේශයකි.

DCS පරිපාලන දත්ත අනුව තංගප්පුව GN 793 ලෙස මැදදුම්බර යටතේ පවතී.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව කොටගඟ ඇලි වෙත ළඟා වීම සඳහා තංගප්පුවෙන් ආරම්භ වන කඳු නැගීමේ මාර්ගයක් දක්වයි.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

කොටගඟ ඇලි හතේ ගවේෂණ සඳහා තංගප්පුව වැදගත් ආරම්භක ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[තංගප්පුව]]'''

== කොටගඟ ඇල්ල ==

'''කොටගඟ ඇල්ල''' හෝ '''Kotaganga Ella Falls''' යනු කොටගඟ ආශ්‍රිත කඳුකර දිය ඇලි සමූහයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව එය [[Knuckles Mountain Range|Knuckles කඳු පන්තියේ]] Kandy District ප්‍රදේශයේ පිහිටි cascades සමූහයක් වන අතර ප්‍රධාන කොටස් '''අවම වශයෙන් හතක්''' පමණ බව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

එම මූලාශ්‍රය අනුව සම්පූර්ණ දිය ඇලි පද්ධතියේ ප්‍රධාන කොටස්වල එකතුව ආසන්න වශයෙන් මීටර් 100කට වඩා වැඩි විය හැකි බව සඳහන් කරයි. එය එක් සෘජු දිය ඇල්ලක උසක් නොව, සමූහයේ කොටස් පිළිබඳ ඇස්තමේන්තුවක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

වෙනත් ශ්‍රී ලාංකික සංචාරක සහ භූගෝලීය මූලාශ්‍රද කොටගඟ දිය ඇලි සමූහය '''ඇලි හතක්''' ලෙස හඳුන්වයි.&lt;ref name=&quot;KGE&quot;/&gt;

== ඇලි හත ==

'''කොටගඟ ඇලි හත''' යනු කොටගඟ ගංගා/ඇළ පද්ධතියෙන් කඳුකර බෑවුමක් හරහා අනුක්‍රමිකව ගලා බසින දිය ඇලි කොටස් සමූහයකි.

&quot;ඇලි හත&quot; යන නාමය එක් එක් දිය ඇල්ලට වෙන වෙනම නිල නාම හතක් ඇති බව නොපෙන්වයි. එය එකම ස්වාභාවික ජල පද්ධතියක ප්‍රධාන දිය ඇලි කොටස් කිහිපයක් එකට හඳුන්වන ප්‍රාදේශීය සහ සංචාරක නාමයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව මේ සඳහා '''at-least 7 major segments''' ලෙස සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

මෙම දිය ඇලි සමූහයේ සමහර කොටස් තද ගල් බෑවුම්, මීදුම් සහිත වනාන්තර සහ ඝන වෘක්ෂලතා අතර පිහිටා ඇති නිසා එක් ස්ථානයකින් සම්පූර්ණ දිය ඇලි පද්ධතිය දැකිය නොහැක.

== දිය ඇලි පද්ධතියේ භූගෝලය ==

කොටගඟ ඇලි පද්ධතිය කඳුකර ජල ධාරාවක් පහළට ගලා යාමෙන් නිර්මාණය වී ඇත.

වැසි සමයේදී ජල ප්‍රවාහය වැඩි වන අතර වියළි සමයේදී සමහර කුඩා cascade කොටස්වල ජල ප්‍රමාණය අඩු විය හැක.

ගල් බෑවුම්, වනාන්තර, මීදුම සහ කඳුකර තෙතමන පරිසරය මෙම දිය ඇලිවල දෘශ්‍ය ලක්ෂණවලට බලපායි.

== ඇලි හත වෙත ගමන් මාර්ගය ==

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව කොටගඟ ඇලි වෙත '''තංගප්පුවෙන්''' කඳුකර මාර්ගයක් ඔස්සේ ගමන් කළ හැක.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

එම මූලාශ්‍රය මාර්ගය ආසන්න වශයෙන් '''කිලෝමීටර් 5.5ක uphill walk''' එකක් ලෙස දක්වා ඇති අතර ස්ථාපිත මාර්ගය සීමිත බවත් ප්‍රදේශය හඳුනන මඟපෙන්වන්නෙකු සමඟ ගමන් කිරීම නිර්දේශ කරන බවත් සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

වෙනත් සංචාරක මූලාශ්‍රවල මාර්ග දුර වෙනස් ලෙස වාර්තා වී ඇති අතර, එය භාවිත කරන trailhead, දිය ඇල්ලේ කුමන කොටස දක්වා යන්නේද සහ කාලගුණික තත්ත්වයන් අනුව වෙනස් විය හැක.&lt;ref name=&quot;KGE&quot;/&gt;

== කොටගඟ ඇලි වෙත සංචාරක ගමන ==

කොටගඟ ඇලි හත කඳුකර adventure සහ nature tourism සඳහා භාවිත වන ස්ථානයකි.

සාමාන්‍ය ගමනේදී,

# තංගප්පුව දෙසින් කඳුකර ප්‍රදේශයට ඇතුළු වීම;
# තේ වතු හා ග්‍රාමීය භූමි හරහා ගමන් කිරීම;
# ඉහළ වනාන්තර කලාපයට ළඟාවීම;
# කොටගඟ ජල ධාරාව වෙත පැමිණීම;
# ඇලි කොටස් ගවේෂණය කිරීම; සහ
# මාර්ගය ඔස්සේ නැවත පහළට පැමිණීම

වැනි අදියර දක්නට ලැබේ.

මෙය පහසු නගරීය ඇවිදීමක් නොවන අතර කඳුකර භූමි, තෙත් ගල්, මඩ සහ කූඩැල්ලන් ඇති වනාන්තර මාර්ග හේතුවෙන් හොඳ සූදානමක් අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

== තංගප්පුව සහ කොටගඟ කඳවුරු ප්‍රදේශ ==

තංගප්පුව කොටගඟ සහ Knuckles කඳුකරයේ ඉහළ මාර්ග සඳහා ප්‍රධාන ප්‍රවේශ කලාපයකි.

පැරණි IUCN Knuckles biodiversity guide එකක Forest Department විසින් තංගප්පුවේ designated campsite එකක් පවත්වාගෙන ගිය බව සඳහන් කර ඇති අතර එම කඳවුරු ස්ථානය perennial streams ආසන්නයේ පිහිටි බවද සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;[https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/2003-012-En.pdf IUCN — A Guide to the Biodiversity of the Knuckles Conservation Forest]&lt;/ref&gt;

වර්තමාන ප්‍රවේශ, කඳවුරු සහ අවසර ක්‍රම පවතින තත්ත්වය අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් සංචාරයකට පෙර අදාළ රජයේ ආයතන සමඟ තහවුරු කළ යුතුය.

== Knuckles කඳු පන්තිය ==

කොටගඟ පිහිටා ඇත්තේ [[Knuckles Mountain Range|දුම්බර කඳු පන්තිය]] ආශ්‍රිත පරිසරයේය.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව Knuckles කඳු පන්තිය මධ්‍යම ශ්‍රී ලංකාවේ Kandy සහ Matale දිස්ත්‍රික්කවල පිහිටි කඳු පද්ධතියක් ලෙස විස්තර කරයි. එය පාරම්පරික සිංහල භාවිතයේ '''දුම්බර කඳුවැටිය''' ලෙසද හැඳින්වී ඇති බව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

== Knuckles සංරක්ෂණ වනාන්තරය ==

කොටගඟ අවට කඳුකර භූදර්ශනය [[Knuckles Conservation Forest|Knuckles සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සමඟ සමීප සම්බන්ධතාවයක් පවත්වයි.

UNESCO අනුව '''Central Highlands of Sri Lanka''' ලෝක උරුමයේ කොටස් තුනෙන් එකක් Knuckles Conservation Forest වේ. එහි ලෝක උරුම අංගය වර්ග කිලෝමීටර් '''313.05'''ක් හෙවත් හෙක්ටයාර් 31,305ක් පමණ වන අතර conceptual buffer zone එක හෙක්ටයාර් 35,074ක් ලෙස UNESCO දත්තවල දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO World Heritage Centre — Central Highlands of Sri Lanka]&lt;/ref&gt;

මෙම වනාන්තරය 2010 දී Central Highlands of Sri Lanka ලෝක උරුමයට ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== ජෛව විවිධත්වය ==

Knuckles කඳු පරිසරයේ විවිධ උස්-පහත් සහ දේශගුණික තත්ත්වයන් හේතුවෙන් විවිධ වනාන්තර ආකාර දක්නට ලැබේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව Knuckles පරිසරයේ lowland semi-evergreen forest, sub-montane forest, montane grassland සහ pygmy forest වැනි vegetation types දක්වයි.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

UNESCO අනුව Central Highlands ලෝක උරුමයේ කඳුකර වනාන්තර විශාල endemic biodiversity එකක් රඳවා ගන්නා අතර Sri Lanka හි endemic vertebrates, flowering plants සහ trees/shrubs/herbs සඳහා විශේෂයෙන් වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

කොටගඟ ඇලි වෙත යන සංචාරකයන්ට මේ හේතුවෙන් කඳුකර ශාක, පක්ෂීන්, උභයජීවීන් සහ අනෙකුත් ජීවීන් දැකගැනීමට අවස්ථාව ලැබිය හැක.

== තේ වතු හා කඳුකර ආර්ථිකය ==

කොටගඟ අවට කඳුකර භූමියේ වතු භූමි සහ කෘෂිකාර්මික ඉඩම් පවතී.

තංගප්පුව දෙසට සහ කොටගඟ ඇලි මාර්ගයේ කොටස් කිහිපයක් තේ වතු සහ ග්‍රාමීය භූමි හරහා ගමන් කරන බව සංචාරක මාර්ග විස්තරවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Trail&quot;&gt;[https://www.wikiloc.com/hiking-trails/cottaganga-estate-thangappuwa-250279797 Wikiloc — Cottaganga Estate to Thangappuwa trail]&lt;/ref&gt;

ප්‍රදේශයේ කඳුකර ආර්ථිකය තේ, ගෙවතු වගාව, කුඩා කෘෂිකර්මය සහ සංචාරක සේවා සමඟ සම්බන්ධ වේ.

== Kotaganga Plains ==

කොටගඟ ජල ධාරාව සහ තංගප්පුව අතර ඉහළ කඳුකර මාර්ගයේ '''Kotaganga Plains''' ලෙස හැඳින්වෙන උසස් තණබිම්/විවෘත කඳුකර භූමි ප්‍රදේශයක් හඳුනාගෙන ඇත.

2026 දී පටිගත කළ Cottaganga Estate–Thangappuwa trail එකේ route points අතර '''Kotaganga 7 Falls''', '''Kotaganga Plains''', '''Wooden Bridge''' සහ '''Thangappuwa''' ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Trail&quot;/&gt;

මෙය කොටගඟ ඇලි සහ තංගප්පුව අතර hiking route එකේ භූගෝලීය සම්බන්ධතාවය පෙන්වන නවීන trail record එකකි.

== රංගල–කොටගඟ කලාපය ==

කොටගඟ සහ [[රංගල]] අතර කලාපය කඳුකර වනාන්තර, තේ වතු, ගංගා, දිය ඇලි සහ ග්‍රාමීය ජනාවාස එකට හමුවන ප්‍රදේශයකි.

රංගල natural pool සහ Kotaganga දිය පද්ධතිය එකම කඳුකර ජල පද්ධතියේ කොටස් ලෙස දෛනික භූගෝලීය හා සංචාරක භාවිතයේ සම්බන්ධ වේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[රංගල]]'''

== හීලෝය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[හීලෝය]] මැදදුම්බර කඳුකරයේ තවත් වැදගත් ග්‍රාමීය හා සංචාරක ජනාවාසයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව Heeloya ගම්මානය agricultural village life, paddy cultivation, home gardening, livestock සහ spice cultivation සඳහා ප්‍රසිද්ධ ප්‍රදේශයක් ලෙස විස්තර කරන අතර එහි waterfall සහ hiking experiences ද සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;HeeloyaTourism&quot;&gt;{{Citation |title=Central Province Tourism Department — Heeloya trekking |url=https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |archive-url=https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

කොටගඟ, රංගල, තංගප්පුව සහ හීලෝය යන ප්‍රදේශ මැදදුම්බර කඳුකරයේ පුළුල් nature and village tourism network එකට සම්බන්ධ කළ හැක.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[හීලෝය]]'''

== ප්‍රධාන මාර්ග හා ප්‍රවේශය ==

කොටගඟ වෙත පැමිණෙන ප්‍රධාන ප්‍රවේශ කලාපය රංගල–තංගප්පුව පැත්ත වේ.

Kandy පැත්තෙන් ගමන් කරන සංචාරක මාර්ග විස්තරවල Kandy–Teldeniya–Rangala–Kotaganga වැනි සංයෝජන දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Hike&quot;&gt;[https://lakdasun65.rssing.com/chan-18232239/all_p13.html Lakdasun trip report archive — Rangala–Kotaganga routes]&lt;/ref&gt;

කොටගඟ ඇලි වෙත යන මාර්ගය සාමාන්‍ය නගර මාර්ගයක් නොව කඳුකර අඩිපාර සහ වනාන්තර trail එකක් වන අතර කාලගුණය අනුව තත්ත්වය ඉක්මනින් වෙනස් විය හැක.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

== සංචාරක ආරක්ෂාව ==

කොටගඟ ඇලි වෙත යන ගමන සඳහා,

* හොඳ grip ඇති hiking footwear;
* වැසි ආවරණ;
* ප්‍රමාණවත් drinking water;
* first-aid equipment;
* leech protection;
* කඳුකරයට සුදුසු ඇඳුම්; සහ
* ප්‍රදේශය හොඳින් හඳුනන guide කෙනෙකු

භාවිත කිරීම වැදගත් වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවද කොටගඟ route එකේ නිශ්චිත මාර්ග දැනුම සහ guide support අවශ්‍ය බව අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

වැසි සමයේ ගල් තෙත් වීම, දිය ප්‍රවාහය වැඩි වීම සහ trail slippery වීම නිසා ගමනේ අවදානම වැඩි විය හැක.

== සංරක්ෂණය ==

කොටගඟ ඇලි සහ අවට කඳුකර භූමිය Knuckles landscape සමඟ සම්බන්ධ බැවින් ජෛව විවිධත්ව සංරක්ෂණය වැදගත් වේ.

UNESCO Central Highlands property එකේ integrity සඳහා surrounding land-use impacts සහ buffer-zone management වැදගත් බව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම පරිසරයේ සංචාරක කටයුතු සිදු කරන විට,

* කුණු නොතැබීම;
* ජලය අපවිත්‍ර නොකිරීම;
* ශාක කඩ නොකිරීම;
* වනජීවීන්ට බාධා නොකිරීම; සහ
* නිල ප්‍රවේශ නීති අනුගමනය කිරීම

වැදගත් වේ.

== 2024 ජනගහනය සහ ප්‍රාදේශීය ව්‍යුහය ==

2024 දත්ත අනුව කොටගඟ GN 741 හි ජනගහනය 838කි.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

අවට මැදදුම්බර GN divisions කිහිපයක්ද මෙහි ප්‍රාදේශීය ජාලයේ කොටසකි:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ප්‍රදේශය
! GN අංකය
! 2024 ජනගහනය
|-
| කොටගඟ
| 741
| 838
|-
| තංගප්පුව
| 793
| 173
|-
| ගලබොඩවත්ත
| 743
| 332
|-
| ගොනාවල
| 740
| 486
|-
| බුලත්වත්ත
| 749
| 486
|-
| මැකූල්දෙණිය
| 782
| 944
|-
| රංගල
| 791
| 596
|-
| රංගල අලුත්වත්ත
| 790
| 437
|}

මෙම අගයන් DCS 2024 GN-level population dataset මත පදනම් වේ.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

== ප්‍රාදේශීය සම්බන්ධතා ගස ==

පහත සටහන නිල පරිපාලන hierarchy එකක් නොව කොටගඟ ආශ්‍රිත භූගෝලීය සහ සංචාරක සම්බන්ධතා පෙන්වන සංකේතාත්මක ගසකි.

&lt;pre&gt;
මැදදුම්බර
│
├── රංගල
│    │
│    ├── කොටගඟ
│    │    ├── කොටගඟ ඇලි හත
│    │    ├── Kotaganga Plains
│    │    └── Cottaganga Estate
│    │
│    └── මකූල්දෙණිය
│
└── තංගප්පුව
     ├── Knuckles Conservation Forest
     ├── Corbett's Gap
     └── ඉහළ කඳුකර hiking routes
&lt;/pre&gt;

== සංචාරක භූදර්ශනය ==

කොටගඟ කලාපය මැදදුම්බර–රංගල–තංගප්පුව සංචාරක ජාලයේ වැදගත් ස්වභාවික ප්‍රදේශයකි.

ප්‍රධාන ආකර්ෂණ අතර,

* කොටගඟ ඇලි හත;
* Kotaganga Plains;
* තංගප්පුව;
* Knuckles Conservation Forest;
* [[රංගල]];
* රංගල natural pool;
* [[හීලෝය]];
* Corbett's Gap; සහ
* අවට තේ වතු හා කඳුකර වනාන්තර

ඇතුළත් වේ.

== ඉතිහාසය ==

කොටගඟේ පරිපාලන පැවැත්ම නිල GN records තුළ ලේඛනගත වී ඇත.

2012 GN population data මගින් Kotaganga GN 741 ලෙසත්, Thangappuwa GN 793, Galabodawatta GN 743 සහ Rangala GN 791 ලෙසත් මැදදුම්බර යටතේ වෙන්කර දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;/&gt;

2019 රජයේ ගැසට් පත්‍රයක '''Kotaganga Primary School, Gonawalawatta''' polling station එකක් ලෙසද දක්වා තිබීම ප්‍රදේශයේ ප්‍රජා හා පරිපාලන ආයතනික පැවැත්මට සාක්ෂියකි.&lt;ref name=&quot;Gazette2019&quot;&gt;{{Citation |title=Government Gazette — Kandy District polling stations, 2019 |url=https://documents.gov.lk/view/extra-gazettes/2019/10/2144-08_E.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20251116154156/https://documents.gov.lk/view/extra-gazettes/2019/10/2144-08_E.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2025-11-16}}&lt;/ref&gt;

== ආගමික හා සංස්කෘතික පසුබිම ==

කොටගඟ අවට මැදදුම්බර කඳුකරයේ බෞද්ධ විහාර, ග්‍රාමීය ආගමික ස්ථාන සහ පාරම්පරික ප්‍රජා ආයතන පවතී.

අසල්වැසි ගම්මානවල විහාර සහ දහම් පාසල් ප්‍රාදේශීය සමාජ ජීවිතයේ කොටසකි.

කොටගඟට ආසන්න කඳුකර පරිසරයේ ග්‍රාමීය ජනජීවිතය, වතු කර්මාන්තය සහ සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් එකිනෙකට සම්බන්ධ වේ.

== Gallery ==

=== කොටගඟ ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--

--&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== ඇලි හත ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--

--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රංගල]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[මකූල්දෙණිය]]
* [[හීලෝය]]
* [[මැදදුම්බර]]
* [[Knuckles Mountain Range]]
* [[Knuckles Conservation Forest]]
* [[Central Highlands of Sri Lanka]]
* [[කොටගඟ ඇල්ල]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Kotaganga|Kotaganga — English Wikipedia]]
* [[:en:Rangala|Rangala — English Wikipedia]]
* [[:en:Thangappuwa|Thangappuwa — English Wikipedia]]
* [[:si:රංගල|රංගල — සිංහල Wikipedia]]
* [[:si:තංගප්පුව|තංගප්පුව — සිංහල Wikipedia]]
* [https://www.statistics.gov.lk/qlink/AdminDivCodes ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — පරිපාලන කේත]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf DCS — 2024 GN Population Data]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D12_KandyDistrict.pdf DCS — Kandy District GN Population Atlas 2012]
* [https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Hiking &amp; Trekking]
* [https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO — Central Highlands of Sri Lanka]
* [https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/2003-012-En.pdf IUCN — A Guide to the Biodiversity of the Knuckles Conservation Forest]
* [https://web.archive.org/web/20251116154156/https://documents.gov.lk/view/extra-gazettes/2019/10/2144-08_E.pdf Government Gazette — Kandy District Polling Stations]
* [https://www.wikiloc.com/hiking-trails/cottaganga-estate-thangappuwa-250279797 Cottaganga Estate–Thangappuwa Trail]
* [https://amazinglanka.com/wp/kotaganga-ella-falls/ AmazingLanka — Kotaganga Ella Falls]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්මාන]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:Knuckles Mountain Range]]

[[en:Kotaganga]]</text>
      <sha1>lpuvoyxgwddeuijyiveb44eff5b9qzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලකේගල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196906</id>
    <revision>
      <id>803598</id>
      <parentid>803270</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T08:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28840" sha1="lkwbnkj7qbvg0idvzvjvisxemrjs8dl" xml:space="preserve">{{Infobox mountain
| name = ලකේගල
| photo = Lakegala mountain.jpg
| photo_alt = මීමුරේ සිට දිස්වන ලකේගල කඳු ශිඛරය
| photo_caption = මීමුරේ සිට දිස්වන ලකේගල
| map = Sri Lanka
| map_caption = ශ්‍රී ලංකාවේ ලකේගල පිහිටීම
| map_size = 250
| location = [[මධ්‍යම පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|මධ්‍යම පළාත]], [[නකල්ස් කඳු පන්තිය]]
| elevation_m = 1310
| elevation_ref = &lt;ref name=&quot;CPDT&quot;&gt;{{cite web
|title=Hiking &amp; Trekking
|url=https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking
|website=Central Province Tourism Department
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| translation = ලංකාවේ ගල / The Rock of Lanka
| language = [[සිංහල භාෂාව]]
| range = [[නකල්ස් කඳු පන්තිය]]
| coordinates = {{coord|7|27|58|N|80|50|22|E|region:LK_type:mountain|display=inline,title}}
| type = කඳු ශිඛරය / නිරාවරණ ගල් පර්වතය
| other_name = ලංකා පබ්බත; ලංකගිරි
}}

'''ලකේගල''' ({{lang-si|ලකේගල}}) යනු [[මධ්‍යම පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ]] [[නකල්ස් කඳු පන්තිය|නකල්ස් කඳු පන්තියේ]] පිහිටි ප්‍රකට නිරාවරණ ගල් කඳු ශිඛරයකි. එය [[මීමුරේ]] ගම්මානයට ආසන්නව පිහිටා ඇති අතර, මීමුරේ භූදර්ශනයේ වඩාත් කැපී පෙනෙන ස්වභාවික සලකුණකි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව ලකේගල කන්ද මීටර් 1,310ක් පමණ උස වන අතර එහි නම සිංහල භාෂාවෙන් '''“The Rock of Lanka”''' හෙවත් '''“ලංකාවේ ගල”''' ලෙස පරිවර්තනය කළ හැකිය. එය ශ්‍රී ලංකාවේ අභියෝගාත්මක කඳු තරණ මාර්ග අතරින් එකක් ලෙසද එම දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

මීමුරේ පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක ලකේගල මීමුරේ ගම්මානයට කිලෝමීටරයක් පමණ උතුරින් පිහිටි දැවැන්ත ගල් පර්වතයක් ලෙස විස්තර කර ඇති අතර, පුරාණ නාම ලෙස '''ලංකා පබ්බත''' සහ '''ලංකගිරි''' යන නම් සඳහන් වේ. එම මූලාශ්‍රය අනුව “The Rock of Lanka” යනු ලකේගල යන නාමයේ අර්ථය ලෙස මීමුරේ ප්‍රදේශයේ දේශීය විශ්වාසවලද දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;MeemureStudy&quot;&gt;{{cite journal
|last1=Ananda
|first1=Tharaka
|last2=Nahallage
|first2=Charmalie
|title=Indigenous Knowledge System Among Meemure Inhabitants; Kandy District, Sri Lanka
|journal=Nāgānanda International Journal of Humanities &amp; Social Sciences
|url=https://fhss.niibs.lk/wp-content/uploads/2021/07/Mr.Ananda.pdf
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

==පිහිටීම==

ලකේගල පිහිටා ඇත්තේ [[නකල්ස් කඳු පන්තිය|නකල්ස් කඳුකරයේ]] මීමුරේ ආශ්‍රිත කඳුකර භූදර්ශනය තුළය. මීමුරේ ගම්මානය මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ [[උඩදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|උඩදුම්බර]] ප්‍රදේශයට අයත් වන අතර, ලකේගල හා එහි අවට කඳුකරය [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]] හා [[මාතලේ දිස්ත්‍රික්කය]] අතර මායිම් ප්‍රදේශයට ආසන්නව පිහිටයි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව ලකේගල කලාපය මීමුරේ ආශ්‍රිත කඳුකරයේ ප්‍රධාන භූගෝලීය ලක්ෂණයක් ලෙස දක්වයි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

==භූගෝලීය ස්වභාවය==

ලකේගල එහි තියුණු, උස් සහ ගල් පර්වතමය හැඩය හේතුවෙන් අවට කඳු අතරින් පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකිය.

මීමුරේ පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණයක ලකේගල ''giant monolith-like projection'' එකක් ලෙස විස්තර කර ඇති අතර, එහි බටහිර පසෙහි බෑවුම ඉතා දැඩි බවද සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;MeemureStudy&quot;/&gt;

මීමුරේ සිට බලන විට එහි විශේෂිත ත්‍රිකෝණාකාර හෝ උල් හැඩය දැකගත හැකි අතර, මෙම හැඩය ලකේගල සංචාරක හා ඡායාරූපකරණයේ ප්‍රධාන දෘශ්‍ය සලකුණක් බවට පත් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=A Hiking and Climbing adventure at Lakegala
|url=https://www.rapidadventures.lk/experiences/adventure-at-lakegala
|website=Rapid Adventures
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

==නාමය සහ අර්ථය==

'''ලකේගල''' යන නාමය සිංහල භාෂාවේදී '''“ලංකාවේ ගල”''' හෝ ඉංග්‍රීසියෙන් '''“The Rock of Lanka”''' ලෙස පරිවර්තනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

මීමුරේ සම්බන්ධ ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණවල ලකේගල සඳහා '''ලංකා පබ්බත''' සහ '''ලංකගිරි''' යන පුරාණ නාම සඳහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;MeemureStudy&quot;/&gt;

ඓතිහාසික හා සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර සම්බන්ධ අධ්‍යයනවලද ''Lankapabbata'', ''Lankagiri'', ''Lakgala'' සහ ''Laggala'' වැනි නාම ලකේගල හා සම්බන්ධ කර ඇත. කෙසේ වෙතත් එම සියලු නාම එකම කාලයේ හෝ එකම නිශ්චිත ස්ථානයක් සඳහා භාවිත වූ බව නිශ්චිතව තීරණය කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite journal
|title=Nitre Cave and its Environs
|journal=Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society
|volume=XVII
|year=1973
|url=https://noolaham.net/project/845/84404/84404.pdf
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

==නකල්ස් කඳු පන්තිය සමඟ සම්බන්ධතාව==

ලකේගල [[නකල්ස් කඳු පන්තිය|නකල්ස් කඳුකරයේ]] විශේෂිත ගල් කඳු ශිඛරයකි.

නකල්ස් කඳු පන්තිය ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරයේ වැදගත් කඳු පද්ධතියක් වන අතර, කඳුකර වනාන්තර, මීදුම් වනාන්තර, ගැඹුරු නිම්න, දියපහරවල් සහ ආවේණික ජෛව විවිධත්වයෙන් සමන්විත වේ.

නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]] ලෝක උරුම ප්‍රදේශයේ කොටසක් ලෙස UNESCO විසින් 2010දී පිළිගෙන ඇත.

ලකේගල, මීමුරේ, තංගප්පුව, කොබට්ස් ගැප්, රංගල සහ අනෙකුත් කඳුකර ප්‍රදේශ අතර ඇති ස්වභාවික හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතාවය නකල්ස් භූදර්ශනයේ වැදගත් අංගයකි.

==මීමුරේ සමඟ සම්බන්ධතාව==

ලකේගල මීමුරේ ගම්මානය සමඟ ඉතා සමීපව සම්බන්ධ වේ.

මීමුරේ පර්යේෂණ මූලාශ්‍රයකට අනුව ලකේගල මීමුරේ ගම්මානයට කිලෝමීටරයක් පමණ උතුරින් පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;MeemureStudy&quot;/&gt;

මීමුරේ ගම්මානයෙන් ලකේගල දෙසට දිස්වන කඳු දර්ශනය ගම්මානයේ සංස්කෘතික හා සංචාරක අනන්‍යතාවයේ ප්‍රධාන කොටසකි. මීමුරේ පිළිබඳ සංචාරක තොරතුරුවලද ලකේගල එහි ප්‍රධාන ස්වභාවික ආකර්ෂණයක් ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

මීමුරේ ගම්මානයේ හෙල්මළු කුඹුරු, ගංගා, දියපහර සහ සාම්ප්‍රදායික ගොවි ජීවන රටාව ලකේගල කඳු ශිඛරය සමඟ එකම සංස්කෘතික භූදර්ශනයක කොටස් ලෙස සැලකිය හැකිය.

==ලකේගල කඳු ප්‍රදේශයේ ශිඛර==

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව ලකේගල කඳුකරය සම්බන්ධ කඳු තරණ ප්‍රදේශය තුළ '''මීමුරේ ලකේගල''' සහ '''නාරංගමුව ලකේගල''' යන ශිඛර දෙකක් සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

මෙම නාම භාවිතය වැදගත් වන්නේ මීමුරේ දෙසින් පෙනෙන ප්‍රකට ත්‍රිකෝණාකාර ගල් ශිඛරය සහ මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ නාරංගමුව දෙසින් සඳහන් වන ලකේගල ශිඛරය අතර වෙනස සලකා බැලිය යුතු බැවිනි.

එබැවින් ලකේගල යන නාමය භාවිතා කරන විට නිශ්චිතව සඳහන් නොවන සිතියම් හෝ සංචාරක මූලාශ්‍රවල විවිධ ස්ථාන එකම ශිඛරයක් ලෙස වරදවා හඳුනාගැනීමේ හැකියාව ඇත.

==කඳු තරණය==

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව ලකේගල තරණය ශ්‍රී ලංකාවේ අතිශය අභියෝගාත්මක කඳු තරණ අතරින් එකක් ලෙස විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

එම මූලාශ්‍රයට අනුව:

* ගම්මානයෙන් පළපුරුදු ප්‍රාදේශීය මාර්ගෝපදේශකයෙකු සමඟ යාම නිර්දේශ කෙරේ;
* තනිව කඳු තරණය නොකළ යුතුය;
* වැසි කාලයේදී තරණය කිරීමෙන් වළකින්නැයි උපදෙස් දී ඇත;
* කඳු තරණයට සුදුසු උපකරණ භාවිත කළ යුතුය; සහ
* ප්‍රමාණවත් ජලය සහ ආහාර රැගෙන යා යුතුය.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අගෝස්තු සහ සැප්තැම්බර් මාස ලකේගල තරණයට සාපේක්ෂව සුදුසු කාලයක් ලෙස සඳහන් කළද, කාලගුණය සහ ගල් මතුපිට තත්ත්වය අනුව ආරක්ෂාව වෙනස් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

අනෙකුත් කඳු තරණ මාර්ගෝපදේශ මූලාශ්‍රද ලකේගල කඳු තරණයට දැඩි බෑවුම්, නිරාවරණ ගල් කොටස් සහ අත් හා පාද භාවිතයෙන් ඉහළට යාම වැනි අභියෝග ඇති බව සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=A Hiking and Climbing adventure at Lakegala
|url=https://www.rapidadventures.lk/experiences/adventure-at-lakegala
|website=Rapid Adventures
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

==ආරම්භක තරණ වාර්තා==

ලකේගල පිළිබඳ පැරණි යුරෝපීය ලේඛනවලින්ද තොරතුරු හමු වේ.

1832දී [[Major Forbes|මේජර් ජේම්ස් ෆෝබ්ස්]] ප්‍රදේශයට පැමිණ ලකේගල තරණය කිරීමට උත්සාහ කළ බව 1973දී පළ වූ [[Royal Asiatic Society of Sri Lanka]] සඟරා ලිපියක සඳහන් වේ. එම ලිපිය Forbesගේ 1840 ප්‍රකාශිත ''Eleven Years in Ceylon'' කෘතියේ දෙවන වෙළුමට යොමු කරයි.&lt;ref name=&quot;RASS1973&quot;&gt;{{cite journal
|title=Nitre Cave and its Environs
|journal=Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society
|volume=XVII
|year=1973
|url=https://noolaham.net/project/845/84404/84404.pdf
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Forbes විසින් 1832දී කඳු පාමුල රාත්‍රියක් ගත කළ බව සහ කඳු හා මීමුරේ පිළිබඳ විස්තර සටහන් කළ බව පසුව පළ වූ මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=The wonder that is Lakegala in Sri Lanka
|url=https://www.lankaweb.com/news/items/2023/01/17/the-wonder-that-is-lakegala-in-sri-lanka/
|website=LankaWeb
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

මෙම වාර්තාව ලකේගල පිළිබඳ නූතන පර්යේෂණයට පෙර පැවති කඳුකර සංචාරක හා ලේඛනගත කිරීමේ ඉතිහාසයේ වැදගත් සටහනකි.

==ජනකතා සහ රාවණ සම්බන්ධ සම්ප්‍රදායන්==

ලකේගල මීමුරේ ප්‍රදේශයේ [[රාවණ]] රජු පිළිබඳ ජනකතා සමඟ දැඩි ලෙස සම්බන්ධ වී ඇත.

මීමුරේ පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ මූලාශ්‍ර අනුව ප්‍රදේශවාසී ජනකතාවල ලකේගල රාවණ රජුගේ ලක්පුරයට සම්බන්ධ ස්ථානයක් ලෙසත්, රාවණගේ වාසස්ථානයක් ලෙසත් විස්තර කෙරේ.&lt;ref name=&quot;MeemureStudy&quot;/&gt;

කෙසේ වෙතත් මේවා '''ජනකතා සහ ප්‍රදේශීය මුඛ පරම්පරා''' ලෙස පමණක් ඉදිරිපත් කළ යුතු අතර, ලිඛිත ඉතිහාස හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි මත තහවුරු වූ කරුණු ලෙස නොසැලකිය යුතුය.

==ඓතිහාසික නාම හා ලේඛනගත සම්ප්‍රදායන්==

ලකේගල හා ඒ අවට ප්‍රදේශය සම්බන්ධ පැරණි නාමයන් පිළිබඳ විවිධ මූලාශ්‍ර පවතී.

'''ලංකා පබ්බත''' යන නාමය පාලි ඉතිහාස සම්ප්‍රදායන් හා පසුකාලීන භූගෝලීය අධ්‍යයන සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත. '''ලංකගිරි''' යන නාමයද ලකේගල සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;MeemureStudy&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Historical Topography of Ancient and Medieval Ceylon
|url=https://www.wisdomlib.org/history/book/historical-topograhpy-of-ancient-and-medieval-ceylon/ocr/1897571/119
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත් පුරාණ ග්‍රන්ථයක ඇති නාමයක් වර්තමාන ලකේගල සමඟ හඳුනාගැනීම සම්බන්ධයෙන් විද්වත් මත වෙනස් විය හැකි බැවින්, එවැනි හඳුනාගැනීම් නිශ්චිත සත්‍ය ලෙස නොව මූලාශ්‍රානුගත හඳුනාගැනීම් ලෙස දැක්වීම සුදුසුය.

==පරිසරය සහ ජෛව විවිධත්වය==

ලකේගල පිහිටි නකල්ස් කඳුකරය ශ්‍රී ලංකාවේ වැදගත් කඳුකර පරිසර පද්ධතියකි.

නකල්ස් ප්‍රදේශයේ මීදුම් වනාන්තර, තෙත් කඳුකර වනාන්තර, කඳුකර තෘණ භූමි, දියපහරවල් සහ විවිධ ආවේණික ශාක හා සත්ව විශේෂ දක්නට ලැබේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව නකල්ස් ප්‍රදේශයේ කඳුකර වනාන්තර දුර්ලභ හා අවදානමට ලක්වූ ශාක හා සත්ව විශේෂ සඳහා වාසස්ථාන බව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

ලකේගල කඳු තරණය කිරීමේදී පරිසරයට හානි නොකිරීම, කැලි කසළ නොතැබීම, ශාක කඩා නොගැනීම සහ වනජීවීන්ට බාධා නොකිරීම වැනි සංරක්ෂණ මූලධර්ම අනුගමනය කිරීම වැදගත් වේ.

==මීමුරේ කෘෂිකාර්මික භූදර්ශනය==

ලකේගල පිළිබඳ අවබෝධය මීමුරේ කෘෂිකාර්මික භූදර්ශනයෙන් වෙන් කළ නොහැක.

මීමුරේ ගම්මානයේ [[හෙල්මළු කුඹුරු]], දියපහරවල්, සාම්ප්‍රදායික ජල භාවිතය සහ ගම්මානීය වගා ක්‍රම ලකේගල කඳු ශිඛරයට පහළින් ඇති භූදර්ශනය සකස් කරයි.

මීමුරේ සාම්ප්‍රදායික කෘෂිකර්මය පිළිබඳ පර්යේෂණවලින් වගා ක්‍රම, ධාන්‍ය ගබඩා කිරීම, සාමූහික ශ්‍රම ක්‍රම සහ දේශීය දැනුම පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Agriculture&quot;&gt;{{cite journal
|last1=Ananda
|first1=Tharaka
|last2=Nahallage
|first2=Charmalie
|title=Traditional Agricultural Practices Unique to Meemure Village, Kandy District Sri Lanka
|journal=International Journal of Multidisciplinary Studies
|volume=1
|issue=1
|pages=11–21
|year=2014
|url=https://journals.sjp.ac.lk/index.php/ijms/article/view/2235
|publisher=University of Sri Jayewardenepura
|access-date=29 September 2026
|archive-url=https://web.archive.org/web/20260929020735/https://journals.sjp.ac.lk/index.php/ijms/article/view/2235
|archive-date=29 September 2026
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

මෙම කඳුකර භූදර්ශනයේදී ලකේගල ස්වභාවික සලකුණක් පමණක් නොව, ගම්මානයේ සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයේද කොටසකි.

==රංගල, තංගප්පුව සහ කෝබට්ස් ගැප් සමඟ සම්බන්ධතාව==

ලකේගල හා මීමුරේ ප්‍රදේශය [[රංගල]], [[තංගප්පුව]] සහ [[කෝබට්ස් ගැප්]] ආශ්‍රිත නකල්ස් කඳුකර මාර්ග පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

රංගල සිට තංගප්පුව, කෝබට්ස් ගැප් සහ මීමුරේ දෙසට යන පැරණි කඳුකර මාර්ග සහ පාගමන් මාර්ග නකල්ස් ප්‍රදේශයේ පැරණි ප්‍රවේශ පද්ධතියේ කොටස් ලෙස සැලකේ.

මීමුරේ වෙත යන වර්තමාන ප්‍රධාන මාර්ගය [[හුන්නස්ගිරිය]] හා [[ලූල්වත්ත]] හරහා යන අතර, තංගප්පුව–කෝබට්ස් ගැප් පැරණි මාර්ගය ආරක්ෂිත වනාන්තර ප්‍රදේශය හරහා ගමන් කරන වෙනම ඓතිහාසික මාර්ගයකි.

==සංචාරක වැදගත්කම==

ලකේගල මීමුරේ ප්‍රදේශයේ ප්‍රධාන සංචාරක හා කඳු තරණ ආකර්ෂණයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව ලකේගල තරණය අභියෝගාත්මක කඳු තරණ අත්දැකීමක් ලෙස ප්‍රවර්ධනය කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

මීමුරේ ගම්මානයේ නවාතැන්, ප්‍රාදේශීය මාර්ගෝපදේශක සේවා සහ ගම්මානීය සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් ලකේගල කඳු තරණයට පැමිණෙන සංචාරකයන් සඳහා පදනමක් සපයයි.

ලකේගල සංචාරක භූදර්ශනය මීමුරේ හෙල්මළු කුඹුරු, නකල්ස් කඳුකරය, දියපහරවල් සහ සාම්ප්‍රදායික ගම්මානීය ජීවන රටාව සමඟ ඒකාබද්ධව දැකිය යුතුය.

==ආරක්ෂාව==

ලකේගල තරණය දැඩි බෑවුම් සහ නිරාවරණ ගල් කොටස් සහිත බැවින් සාමාන්‍ය සංචාරක පාගමනකට වඩා වැඩි කඳු තරණ කුසලතා අවශ්‍ය විය හැකිය.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව ප්‍රදේශීය මාර්ගෝපදේශකයෙකු සමඟ ගමන් කිරීම, සුදුසු කඳු තරණ උපකරණ භාවිත කිරීම සහ ප්‍රමාණවත් ජලය හා ආහාර රැගෙන යාම නිර්දේශ කරයි.&lt;ref name=&quot;CPDT&quot;/&gt;

වැසි හෝ තද සුළං තත්ත්වයන්හිදී නිරාවරණ ගල් මතුපිට ලිස්සනසුලු විය හැකි බැවින් තරණය කිරීමේ තීරණය වර්තමාන කාලගුණ තත්ත්වය අනුව ගත යුතුය.

==ගැලරිය==
 

Wikimedia Commons හි ලකේගල සම්බන්ධ නිදහස් බලපත්‍ර ඡායාරූප කිහිපයක් පවතී. ''Lakegala mountain.jpg'' මීමුරේදී 2019දී ලබාගත් CC BY-SA 4.0 ඡායාරූපයකි. ''Lakegala 01.jpg'' සහ ''Lakegala 02.jpg'' මීමුරේ ප්‍රදේශයෙන් 2015දී ලබාගත් CC BY-SA 4.0 ඡායාරූප වන අතර, ''Lakegala1.JPG'' CC BY-SA 3.0/GFDL බලපත්‍ර යටතේ පවතී.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=File:Lakegala mountain.jpg
|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lakegala_mountain.jpg
|website=Wikimedia Commons
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=File:Lakegala 01.jpg
|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lakegala_01.jpg
|website=Wikimedia Commons
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=File:Lakegala 02.jpg
|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lakegala_02.jpg
|website=Wikimedia Commons
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=File:Lakegala1.JPG
|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lakegala1.JPG
|website=Wikimedia Commons
|access-date=29 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

==ආශ්‍රිත ලිපි==

* [[මීමුරේ]]
* [[නකල්ස් කඳු පන්තිය]]
* [[නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[නකල්ස් පාරිසරික ආරක්ෂණ ප්‍රදේශය]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]]
* [[රංගල]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[කෝබට්ස් ගැප්]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[හීල්ඔය වරිග සභාව]]
* [[කොටගඟ]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[උඩදුම්බර]]
* [[ලග්ගල-පල්ලේගම]]
* [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[මාතලේ දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[මධ්‍යම පළාත, ශ්‍රී ලංකාව]]

==මූලාශ්‍ර==

{{reflist}}

==බාහිර සබැඳි==

* [https://web.archive.org/web/20260928094032/https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව – Hiking &amp; Trekking]
* [https://web.archive.org/web/20260616145811/https://tourism.cp.gov.lk/si/hiking-n-trekking මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව – සිංහල Hiking &amp; Trekking]
* [https://web.archive.org/web/20260929020735/https://journals.sjp.ac.lk/index.php/ijms/article/view/2235 මීමුරේ සාම්ප්‍රදායික කෘෂිකර්මය – ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය]
* [https://fhss.niibs.lk/wp-content/uploads/2021/07/Mr.Ananda.pdf මීමුරේ දේශීය දැනුම් පද්ධතිය පිළිබඳ අධ්‍යයනය]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Mountains_of_Sri_Lanka Wikimedia Commons – Mountains of Sri Lanka]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lakegala_mountain.jpg Wikimedia Commons – Lakegala mountain.jpg]

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ කඳු]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත, ශ්‍රී ලංකාව]]
[[Category:නකල්ස් කඳු පන්තිය]]
[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මාතලේ දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:උඩදුම්බර]]
[[Category:මීමුරේ]]
[[Category:කඳු තරණය]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වභාවික උරුමය]]

[[en:Lakegala]]</text>
      <sha1>lkwbnkj7qbvg0idvzvjvisxemrjs8dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197524</id>
    <revision>
      <id>803581</id>
      <parentid>802554</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31207" sha1="9jqt4ysvbrkju33gxnr4szw9i9x6vpu" xml:space="preserve">
මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයය

මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයය ශ්‍රී ලංකාවේ,  කොළඹ 09, බේස්ලයින් පාරේ ප්‍රදේශයේ පිහිටි ප්‍රාථමික   අධ්‍යාපන ආයතනයකි. පැරණි ශිෂ්‍යාවකගේ මතකය අනුව, මෙම පාසල 1950 වර්ෂයේදී මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයය නමින් ආරම්භ කර ඇත.

පාසලේ මුල් කාලයේ ස්ත්‍රී හා පුරුෂ යන, ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවන්   දෙපිරිසම එහි අධ්‍යාපනය ලැබූහ. එම කාලයේ මාලිගාවත්ත ප්‍රදේශයේ දරුවන්ගේ මූලික අධ්‍යාපනය සඳහා ශ්‍රී සද්ධර්මාරාම මාවතේ පිහිටි ශ්‍රී සද්ධර්මාරාම ආවාසය ආශ්‍රිතව ළදරු පාසලක් පැවති බව පැරණි ශිෂ්‍යාවකගේ මතකයේ සඳහන් වේ.
මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයට ළමුන්ට මුල් කාලයේ පිවිසියේ, මාලිගාවත්ත ප්‍රදේශයේ ආවාස භූමියක පිහිටි, ළදරු පාසලේ නමැති අධ්‍යාපන ආයතනයෙනි. මාලිගාවත්ත  ළදරු පාසලේ, පහළ බාලාංංංංශය, ඉහළ බාළාංශය සහ පළවෙනි වසර යන වර්ෂයන් 03, අධ්‍යාපන කටයුතු කරනු ලැබූ ළමා වියේ සිසුන් මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයට ඇතුළුත් කරනු ලබන්නේත් දෙවැනි පන්තියේ සිටය.

එම ළදරු පාසලේ පහළ බාලාංශය, ඉහළ බාලාංශය සහ පළමු ශ්‍රේණිය පැවති අතර, පිරිමි හා ගැහැනු ළමෝ දෙපිරිසම එහි අධ්‍යාපනය ලැබූහ. එම පන්ති සම්පූර්ණ කළ දරුවෝ දෙවැනි ශ්‍රේණියේ සිට මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයට ඇතුළත් වූහ. ඒ අනුව, පාසලේ මුල් කාලයේ දරුවන්ට දෙවැනි ශ්‍රේණියේ සිට අධ්‍යාපනය ලබා දුන් බව පැරණි ශිෂ්‍යා ශිෂ්‍යාවන්ගේ මතකයේ රැදී ඇකි අතර, ඔවුන් ඔවුන් ළමා වියේ අකුරු හැදෑරූ ආකාර පිළිබද  සිහිපත් කරයි.

 ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1964 වර්ෂයේදී මාලිගාවත්ත බාලිකා විද්‍යාලය ආරම්භ වීමෙන් පසු, ගැහැනු ළමයින්ගේ අධ්‍යාපනය සම්බන්ධයෙන් පාසල් දෙක අතර වෙනස්කම් සිදු විය. එම වෙනස්කම් සිදු වූ ආකාරය සහ පසුව මාලිගාවත්ත බාලිකා විද්‍යාලය 'හේමමාලි බාලිකා' විද්‍යාලයය ලෙස නම් කිරීම පිළිබඳ විස්තර විද්‍යාලයේ ඉතිහාසයේ වෙනම කොටසකින් ඉදිරිපත් කෙරේ.

මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයය ලෙස පැවති කාලයේ පාසලේ අධ්‍යාපන කටයුතු ක්‍රමයෙන් ව්‍යාප්ත වූ අතර, පසුව උසස් පෙළ අධ්‍යාපනය ද ආරම්භ විය.(ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1979 හා් ආසන්න වසරකදී) එම පන්ති ආරම්භ කළ නිශ්චිත වර්ෂය තවදුරටත් තහවුරු කරගත යුතුය.

ක්‍රිස්තු වර්ෂ 2000 දී මාලිගාවත්ත මහා විිද්‍යාලයයේ  නම, රාජසිංහ මහා විද්‍යාලයය ලෙස වෙනස් විය. එබැවින්, මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයය ලෙස පැවති කාලයේ ඉතිහාසය වර්තමානයේ රාජසිංහ මහා විද්‍යාලයේ ඉතිහාසයේම කොටසකි.

මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයය ක්‍රිස්තු වර්ෂ  1950 දී  ආරම්භ වී 2000දී රාජසිංහ මහා විද්‍යාලය ලෙස නම වෙනස් කළ බවට ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයට අදාළ වෙබ් පිටුවක,ද  සඳහනක් තිබෙනවා. එය ආරම්භක මූලාශ්‍රයක් ලෙස ප්‍රයෝජනවත් වුණත්, විකිපීඩියාවේ ලිපිය සඳහා තවත් විශ්වාසදායක මූලාශ්‍රයක් සොයාගැනීම හොඳයි. 

schoolandcollegelistings.com

පිහිටීම

මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලය කොළඹ 09, බේස්ලයින් පාරේ, ආචාර්ය ඩැනිස්ටර් ද සිල්වා මාවතේ පිහිටා තිබිණි. එය පසුව රාජසිංහ මහා විද්‍යාලය (Rajasingha Maha Vidyalaya) ලෙස නම්හැ කර එය එසේ ඳින්වීමට ද පටන් ගත්තේය.

ආදර්ශ පාඨය

මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයේ ආදර්ශ පාඨය වූයේ “විද්‍යා දදාති විනයං” යන්නයි. මෙය සංස්කෘත භාෂාවෙන් උපුටා ගත් පාඨයක් වන අතර, පාසලේ එය සිංහල අක්ෂරයෙන් භාවිත කර තිබිණි. එහි අර්ථය සරලව ගත් කල , විද්‍යාව ( අධ්‍යායනය, ) හික්මීම පත් කරනු ලබන බවකි.


පාසලේ පරිපාලනය

නිල පාසල් නාමාවලියෙහි සඳහන් තොරතුරු අනුව, පාසලේ නිල නාමය “මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලය” වන අතර (වර්ෂ 1950 සිට 2000 ), එය කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ කොළඹ අධ්‍යාපන කලාපයට අයත් මාලිගාවත්ත ප්‍රදේශයේ පිහිටා තිබෙන අතර.( එය වර්ථමානයේ රාජසිංහ මහා විද්‍යාලයය ලෙසින් නාමය වෙනස් කර ඇත  ) අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ පාසල් වර්ගීකරණයට අනුව, මෙම පාසල ජාතික පාසලක් නොව බස්නාහිර පළාත් සභාව යටතේ පාලනය වන පළාත් පාසලකි. පාසලේ පෙර නාමය හෝ වර්තමාන නාමය පිළිබඳ නිල වශයෙන් තහවුරු නොකළ තොරතුරු ඇතුළත් නොකරන අතර, පාසලේ නිල නාමය “මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලය” ලෙස පමණක් සඳහන් කරනු ලැබේ.

1987 අංක 42 දරන පළාත් සභා පනත සහ දහතුන්වන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය ක්‍රියාත්මක වීමෙන් අනතුරුව, ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන පරිපාලන වගකීම් මධ්‍යම රජය සහ පළාත් සභා අතර බෙදා වෙන් කෙරිණි.

ජාතික පාසල් මධ්‍යම රජයේ අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය යටතේ පාලනය වන අතර, පළාත් පාසල් පළාත් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශ, පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තු සහ අදාළ කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාල හරහා පරිපාලනය කෙරේ. ඒ අනුව, මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලය බස්නාහිර පළාත් අධ්‍යාපන පද්ධතිය යටතේ පරිපාලනය වන පළාත් පාසලක් ලෙස හඳුනාගත හැකිය.

මෙම තොරතුරු තහවුරු කිරීම සඳහා පහත නිශ්චිත නිල මූලාශ්‍ර පරිශීලනය කළ හැකිය:

ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ නිල පාසල් නාමාවලිය හෝ පාසල් තොරතුරු පද්ධතිය — [ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය, “School Census / School Information” නිල ද්වාරය: https://web.archive.org/web/20250716160935/https://moe.gov.lk/]. බස්නාහිර පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුවේ පාසල් නාමාවලිය, වාර්ෂික වාර්තා හෝ නිල පාසල් ලැයිස්තු — [බස්නාහිර පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල වෙබ් අඩවිය: https://web.archive.org/web/20260609145223/https://www.wpedu.sch.lk/]. කොළඹ කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලයේ නිල පාසල් ලැයිස්තුව හෝ පරිපාලන ලේඛන — [කොළඹ කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය, නිල වෙබ් අඩවිය: https://www.zonaledu-colombo.sch.lk/ {{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]. පාසලේ නිල වාර්ෂික ප්‍රකාශනය, පාසල් සංවර්ධන සැලැස්ම හෝ විදුහල්පතිගේ නිල වාර්තාව — [මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලය, පාසල් සංවර්ධන සැලැස්ම/වාර්ෂික වාර්තාව, අදාළ වර්ෂය සහ පිටු අංකය පාසලේ ලේඛනාගාරයෙන් තහවුරු කළ යුතුය; ප්‍රසිද්ධ නිල URL එකක් තහවුරු කර නොමැත]. පළාත් සභා පනත, අංක 42 දරන 1987 පනත — ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ නිල වෙබ් අඩවියෙන් ලබාගත් පිටපත: [Provincial Councils Act, No. 42 of 1987, Sri Lanka Parliament, Acts of Parliament: https://www.parliament.lk/en/acts-of-parliament]. ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ දහතුන්වන සංශෝධනය — ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ නිල පිටපත: [Thirteenth Amendment to the Constitution, Sri Lanka Parliament, Constitution: https://www.parliament.lk/en/constitution-main].

අධ්‍යාපනය හා අධ්‍යාපනික අංශ

ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල් අධ්‍යාපන ක්‍රමය කාලයත් සමඟ වෙනස් වීමත් සමඟ මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපන කටයුතු ද අදාළ විෂය නිර්දේශ සහ විභාග ක්‍රමවලට අනුකූලව සංවිධානය විය. පැරණි අධ්‍යාපන ක්‍රමය යටතේ පැවති විභාග ක්‍රමවල සිට සාමාන්‍ය පෙළ සහ උසස් පෙළ විභාග ක්‍රම දක්වා සිදු වූ වෙනස්වීම් අනුව සිසුන්ගේ අධ්‍යාපන කටයුතු සංවිධානය කෙරිණි.

විද්‍යා විෂය ධාරාව හැදෑරූ සිසුන්ට ජීව විද්‍යාව, භෞතික විද්‍යාව, රසායන විද්‍යාව සහ ශුද්ධ ගණිතය වැනි විෂයයන් හැදෑරීමට අවස්ථාව තිබිණි. 
එමෙන්ම කලා විෂය ධාරාව යටතේ ඉතිහාසය, භූගෝල විද්‍යාව, ප්‍රජාචාරය සහ ආර්ථික විද්‍යාව වැනි විෂයයන් ද, 
වාණිජ විෂය ධාරාව යටතේ ගිණුම්කරණය, වාණිජය සහ ආර්ථික විද්‍යාව වැනි විෂයයන් ද හැදෑරීමට සිසුන්ට අවස්ථාව සැලසිණි.

මෙම අධ්‍යාපන කටයුතු සංවිධානය කිරීමේදී අදාළ කාලවල ක්‍රියාත්මක වූ ජාතික විෂය නිර්දේශ, විභාග ක්‍රම සහ අධ්‍යාපන ප්‍රතිපත්ති සැලකිල්ලට ගනිමින් මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයය සිය ඉදිරි ගමන මෙහෙය ලදී.

මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයයේ සිසුන්ට සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනය ලබා දීමේදී විවිධ විෂය ක්ෂේත්‍ර සඳහා අවධානය යොමු කළ පාසලකි. පාසලේ අධ්‍යාපන කටයුතු යටතේ භාෂා, කලා, වාණිජ, විද්‍යා සහ සෞන්දර්ය විෂයයන්ට අදාළ ඉගෙනුම් අවස්ථා පැවතිණි. එමෙන්ම, විෂය දැනුමට අමතරව ප්‍රායෝගික අත්දැකීම් ලබා ගැනීමට ද සිසුන්ට අවස්ථාව සැලසිණි.

විෂය ධාරා අනුව සිසුන් වෙන් කිරීම

පැරණි සිසුන්ගේ මතක සටහන් අනුව, මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයේ නවවැනි ශ්‍රේණියෙන් පසු සිසුන් කලා, වාණිජ සහ විද්‍යා අංශවලට වෙන් කර ඇත. මෙම වෙන් කිරීම මඟින් ඔවුන්ගේ රුචිකත්වය, හැකියාව සහ අනාගත අධ්‍යාපනික අරමුණු අනුව විෂයයන් තෝරා ගැනීමට අවස්ථාව ලැබිණි.

එනම්, කලා විෂයයන්, වාණිජ විෂයයන් හා විද්‍යා විෂයයන් යනාදි වශයෙනි.
කලා අංශයේ සිසුන්ට විෂයයන් වශයෙන් ඉතිහාසය, භූගෝල විද්‍යාව සහ ආර්ථික විද්‍යාව  වැනි විෂයයන් ඉගැන්වූ අතර, වාණිජ අංශයේදී ගිණුම්කරණය, ව්‍යාපාර අධ්‍යයනය සහ ආර්ථික විද්‍යාවට අවධානය යොමු විය.

 විද්‍යා අංශයේ ප්‍රධාන විෂයයන් වූයේ, භෞතික විද්‍යාව,  ජීව විද්‍යාව සහ රසායන විද්‍යාව ඇතුළුව, ශුද්ධ ගණිතය හා න්දර්ය විෂයයන්ටටඅමතරව අනෙකුත් අනිවාර්ය විෂයයන් ද    හැදෑරීමටද  අවස්ථාව ලැබුණි.

කාලයේ කලා අංශයේ සිසුන් ද ඉතිහාසය හා භූගෝල විද්‍යාව වැනි විෂයයන් හැදෑරූ බව මතක සටහන්වලින් පැහැදිලි වේ. වර්තමානයේ විෂය ධාරා සහ සංයෝජන වෙනස් වී තිබුණද, එම කාලයේ කලා අධ්‍යාපනය තුළ මෙම විෂයයන්ට වැදගත් ස්ථානයක් හිමි විය.

සෞන්දර්ය විෂයයන් සහ පන්ති සංවිධානය

පාසලේ සෞන්දර්ය විෂයයන් යටතේ චිත්‍ර, නර්තන සහ සංගීතය වැනි විෂයයන් ඉගැන්වූ බව පැරණි සිසුන්ගේ මතක සටහන්වලින් පැහැදිලි වේ. මෙම විෂයයන් සඳහා වෙන වෙනම ගුරුවරුන් සිටි අතර, චිත්‍ර හැදෑරීම සඳහා චිත්‍ර පන්තියක්, නර්තනය සඳහා නර්තන පන්තියක් සහ සංගීතය සඳහා සංගීත පන්තියක් පැවතිණි.

නර්තන සහ සංගීත පන්ති ඇතැම් අවස්ථාවල එකම ශාලාවක හෝ කාමරයක පැවැත්වුණද, ඒවා වෙන වෙනම විෂයයන් ලෙස සංවිධානය කර තිබිණි. එක් කණ්ඩායමක් නර්තනය හදාරන අවස්ථාවේදී, අනෙක් කණ්ඩායමේ සිසුන් සංගීතය හෝ වෙනත් සෞන්දර්ය විෂයක් හැදෑරූහ. එසේම, සංගීතය හදාරන සිසුන් පන්තියේ සිටින විට නර්තන සිසුන් වෙනත් සෞන්දර්ය විෂයක් හදාරන අවස්ථාද තිබිණි. ඒ අනුව, චිත්‍ර, නර්තන සහ සංගීතය හැදෑරීම සඳහා වෙන වෙනම පන්ති සහ ගුරුවරුන් අවශ්‍ය වූ අතර, සෞන්දර්ය විෂයයන් පාසල් අධ්‍යාපනයේ වැදගත් අංගයක් ලෙස පැවතිණි.


විද්‍යා අධ්‍යාපනය සහ විද්‍යාගාර පහසුකම්

විද්‍යා අධ්‍යාපනයේ ප්‍රායෝගික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයේ විද්‍යාගාරයක් පැවති බව සඳහන් වේ. එහි පරීක්ෂණ මේස, ජල පහසුකම්, මිනුම් උපකරණ, වීදුරු භාජන, අන්වීක්ෂ සහ රසායනික ද්‍රව්‍ය වැනි මූලික උපකරණ තිබිණි. ඒවා භාවිත කරමින් සිසුන් ගුරුවරුන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ රසායනික ප්‍රතික්‍රියා නිරීක්ෂණය කිරීම, ශාක හා සත්ත්ව කොටස් අධ්‍යයනය කිරීම, ද්‍රව්‍ය මැනීම සහ සරල පරීක්ෂණ සිදු කිරීම වැනි ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත වූහ.
මෙම ක්‍රියාකාරකම් මඟින් පන්තිකාමරයේ ඉගෙනගත් සංකල්ප ප්‍රායෝගිකව පරීක්ෂා කිරීමටත්, නිරීක්ෂණය, මිනුම් කිරීම, වාර්තා තැබීම සහ නිගමනවලට එළඹීම වැනි විද්‍යාත්මක කුසලතා වර්ධනය කර ගැනීමටත් අවස්ථාව ලැබිණි. ඒ අනුව, විද්‍යා විෂය ධාරාව සහ විද්‍යාගාර පහසුකම් එක්ව ක්‍රියා කරමින් සිසුන්ගේ න්‍යායාත්මක දැනුම ප්‍රායෝගික අත්දැකීම් සමඟ සම්බන්ධ කළේය.


උසස් පෙළ විෂය ධාරා අනුව සිසුන් සූදානම් කිරීම

1979 වර්ෂයෙන් පසුව උසස් පෙළ අධ්‍යාපනය පාසල තුළ ආරම්භ වීමත් සමඟ සිසුන්ට තමන් තෝරාගත් විෂය ධාරාව අනුව උසස් පෙළ විභාගයට සූදානම් වීමට අවස්ථාව ලැබිණි. පාසල විසින් මෙම අධ්‍යාපන කටයුතු සංවිධානය කරමින් සිසුන්ට විභාගයට අවශ්‍ය මූලික දැනුම සහ විෂයමය පුහුණුව ලබා දෙන ලදී.


ශ්‍රී ලංකාවේ විභාග නාම සහ අධ්‍යාපන ක්‍රමයේ වෙනස්වීම්

ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල් අධ්‍යාපන ක්‍රමය කාලයත් සමඟ වෙනස් වීමත් සමඟ විභාග ක්‍රම සහ ඒවායේ නම් ද වෙනස් විය. පැරණි අධ්‍යාපන ක්‍රමය යටතේ කනිෂ්ඨ පාසල් සහතික පත්‍රය (Junior School Certificate — JSC) සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ පාසල් සහතික පත්‍රය (Senior School Certificate — SSC) වැනි විභාග පැවතිණි.

1952 දී අධ්‍යාපන පොදු සහතික පත්‍ර (සාමාන්‍ය පෙළ) විභාගය (General Certificate of Education — Ordinary Level, GCE O/L) හඳුන්වා දෙන ලදී. SSC සහතිකය නිකුත් කිරීම 1960 දෙසැම්බර් මාසයේදී නතර කෙරිණි. 
1972 අධ්‍යාපන ප්‍රතිසංස්කරණ යටතේ GCE විභාග ක්‍රමය වෙනුවට ජාතික සාමාන්‍ය අධ්‍යාපන සහතිකය (National Certificate in General Education — NCGE) සහ උසස් ජාතික අධ්‍යාපන සහතිකය (Higher National Certificate in Education — HNCE) හඳුන්වා දෙන ලදී. 1977 දී නැවත GCE විභාග ක්‍රමයට මාරු විය.

මෙම කාලවලදී පැවති අධ්‍යාපන ක්‍රම හා විෂය නිර්දේශ අනුව මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයේ ද අධ්‍යාපන කටයුතු සංවිධානය විය. සිසුන්ට සාමාන්‍ය පෙළ සහ උසස් පෙළ අධ්‍යාපනය සඳහා සූදානම් වීමටත්, විද්‍යා, කලා සහ වාණිජ වැනි විෂය ක්ෂේත්‍ර හැදෑරීමටත් අවස්ථාව සැලසිණි.

විද්‍යාලයේ ඉතිහාසය

පාසලේ ආරම්භය සහ පාසල් භූමිය ආරක්ෂා කිරීම
ශ්‍රී ලංකාවට නිදහස ලැබීමෙන් පසු මාලිගාවත්ත ප්‍රදේශයේ අධ්‍යාපන පහසුකම් දියුණු කිරීමේ අවශ්‍යතාව පැවති කාලයක මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලය ආරම්භ කර තිබේ. එම කාලයේදී අද මෙන් ඝන ජනාවාසයක් නොවූ මාලිගාවත්ත ප්‍රදේශයේ හිස් ඉඩම් පැවති අතර, පාසලක් ඉදිකිරීම සඳහා සුදුසු භූමියක් තෝරාගෙන රජයේ අවසරය යටතේ පාසල ආරම්භ කළ බව පැරණි පාසල් ඉතිහාසය පිළිබඳ මතකයන්හි සඳහන් වේ.

පාසල ආරම්භ කිරීම සඳහා වික්‍රමාරච්චි මහතා විශාල උත්සාහයක් හා කැපවීමක් දැරූ බව සඳහන් වේ. පාසල ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව පාසලට වෙන් කළ භූමිය ආරක්ෂා කරගැනීම ද වැදගත් කාර්යයක් විය. එම භූමිය අත්පත් කරගැනීමට ඇතැම් පුද්ගලයන් උත්සාහ කළ අවස්ථාවලදී එයට විරුද්ධව කටයුතු කරමින් පාසල් භූමිය රැකගැනීමට වික්‍රමාරච්චි මහතා මැදිහත් වූ බව පැරණි මතකයන්හි සඳහන් වේ. එම කටයුතු සඳහා පොලිසියේ මැදිහත්වීම ද අවශ්‍ය වූ බව කියැවේ.

වික්‍රමාරච්චි යුවළගේ අධ්‍යාපනික දායකත්වය

මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලය සහ මාලිගාවත්ත බාලිකා විද්‍යාලය යන පාසල් දෙකේම දියුණුව වෙනුවෙන් වික්‍රමාරච්චි යුවළ කැපවීමෙන් කටයුතු කළ බවට පැරණි මතකයන් තිබේ.

වික්‍රමාරච්චි මහතාගේ බිරිඳ වන වික්‍රමාරච්චි මහත්මිය,  මාලිගාවත්ත බාලිකා විද්‍යාලයේ විදුහල්පතිනිය ලෙස කටයුතු කළ බව සඳහන් වේ. බාලිකා විද්‍යාලය තුළ විදුහල්පති නිල නිවාසයක් පැවති අතර, වික්‍රමාරච්චි යුවළ එම නිවාසය භාවිත කළේද යන්න පිළිබඳව වැඩිදුර තොරතුරු තහවුරු කරගත යුතුය.

එවකට පැවැතී පැවතී පාලන තන්ත්‍රයත්, මුල්ම විදුහල්පතිවරයාගේත් උත්සහය ඇතුළුව ධනාත්මක විතුවිලිත්, මාලිගාවත්ත ප්‍රදේශයේ මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයය බිහිවීමට හේතු පාදක විය. 

එම පාසැල බිහීවීම හේතුකොට ගෙන මාලිගාවත්ත ප්‍රදේශයේ හා අවට ප්‍රදේශවල දරුවන්ට අධ්‍යාපනය ලැබීම සඳහා අවස්ථා සැලසීම, ප්‍රදේශයේ සමාජීය උන්නතියට ද ඉමහත් රුකුලක් විය.

මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලය සිංහල බෞද්ධ අධ්‍යාපන පසුබිමක් සහිත පාසලක් වුවද, එහි අධ්‍යාපනය ලැබීම සඳහා විවිධ ජනවාර්ගික හා ආගමික පසුබිම්වලට අයත් දරුවන්ට අවස්ථාව ලැබී තිබිණි. සිංහල, දෙමළ, මුස්ලිම් සහ මැලේ ඇතුළු විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වල දරුවෝ මෙම පාසලේ අධ්‍යාපනය ලැබූහ.
විවිධ ජාතීන්ට හා ආගම්වලට අයත් දරුවන් එකම පාසල් පරිසරයක අධ්‍යාපනය ලැබීම, ඔවුන් අතර අන්‍යෝන්‍ය අවබෝධය හා සහජීවනය වර්ධනය වීමට අවස්ථාවක් විය.
එකල පාසලේ ආගම විෂයය ලෙස බුද්ධ ධර්මය ඉගැන්වූ බවට පැරණි සිසුන්ගේ මතකයන්හි සඳහන් වේ.</text>
      <sha1>9jqt4ysvbrkju33gxnr4szw9i9x6vpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197525</id>
    <revision>
      <id>803472</id>
      <parentid>803326</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T13:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kesh Jayakody</username>
        <id>81687</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඉතිහාසය */</comment>
      <origin>803472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4918" sha1="g3d972xz3bqo6mazcljcko11zyompms" xml:space="preserve">{{සමුද්දේශ විරහිත|date=ඔක්තෝබර් 2026}}

'''ඓතිහාසික අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරස්ථානය''' හෙවත් '''අංගංගල පුරාණ රජමහා විහාරය''' යනු, [[කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය|කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගය|කුරුණෑගල - පුත්තලම ප්‍රධාන මාර්ගයේ]], [[කුරුණෑගල]] නගර මධ්‍යයේ තිබෙන ඔරලෝසු කණුවේ සිට පුත්තලම දෙසට කිලෝමීටර 1.5ක් පමණ ගිය විට හමුවන පුරාණ රජමහා විහාරයකි. මෙම විහාරස්ථාන භූමිය තුළම ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා කුරුණෑගල තිබෙන ප්‍රධානම දේවාලය වන කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය පිහිටා ඇත.  == ඡායාරූප ==
&lt;gallery&gt;
File:Bodhi tree at Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya.jpg|බෝධීන් වහන්සේ
File:Natural rock formation at Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya.jpg|ස්වභාවික ගල් පිහිටීම
File:Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya stone inscription.jpg|සෙල්ලිපිය
File:Kurunegala Angangala Purana Rajamaha Viharaya Parinirvana Manchakaya Buddha statue.jpg|පිරිනිවන් මංචකය බුද්ධ ප්‍රතිමාව&lt;/gallery&gt;

== ඉතිහාසය ==
මෙම විහාරය රජ දවසට අයත් ඓතිහාසික පුරාණ රජ මහා විහාරයකි.  &quot;අංගංගල&quot; යන නම පිළිබඳව ජනප්‍රවාද කිහිපයක් පවතී.

* බුදුරජාණන් වහන්සේගේ රියන් 18 ශෛලමය පිරිනිවන් මංචකය
* [[ජය ශ්‍රී මහා බෝධිය|ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ]] අංකුරයකින් රෝපණය කළ, කුරුණෑගල තිබෙන පැරණිතම [[බෝධීන් වහන්සේ]]&lt;ref&gt;පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව - අංගල රජමහා විහාරය, කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ පැරණිතම බෝධිය&lt;/ref&gt;
* පුරාණ සෙල්ලිපිය
* පුරාණ කාලි දේවාලයේ නටබුන්

මෙම විහාර භූමිය තුළ ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා කුරුණෑගල තිබෙන ප්‍රධාන [[ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය]] පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;මෙම විහාර භූමිය තුළම පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය පිහිටා ඇත.&lt;/ref&gt;

== කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය ==
මෙම විහාරස්ථාන භූමිය තුළම [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව|පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට]] අයත් [[කුරුණෑගල ප්‍රධාන ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය|ශ්‍රී විෂ්ණු මහා දේවාලය]] පිහිටා ඇත. ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා කුරුණෑගල තිබෙන ප්‍රධානම දේවාලය මෙයයි. 

මෙම දේවාලයේ පූජා පැවැත්වෙන්නේ පෝය දිනයන් හැර සෑම සෙනසුරාදා දිනකම සහ සෑම වසරකම දෙසැම්බර් 31 වන දින මහා පූජාව ලෙසයි.

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;{{Coord|7.494347|80.353978|display=title}}

{{Buddhist-temple-stub}}
[[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ විහාර]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ විහාර]]</text>
      <sha1>g3d972xz3bqo6mazcljcko11zyompms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197537</id>
    <revision>
      <id>803582</id>
      <parentid>802920</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:54:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36362" sha1="kentq4b8paimyvqzr21ovh6h1huw72p" xml:space="preserve">{{සමුද්දේශ විරහිත|date=ඔක්තෝබර් 2026}}{{Cleanup rewrite|date=ඔක්තෝබර් 2026}}

මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයය

මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයය ශ්‍රී ලංකාවේ, කොළඹ 09, බේස්ලයින් පාරේ ප්‍රදේශයේ පිහිටි ප්‍රාථමික අධ්‍යාපන ආයතනයකි. පැරණි ශිෂ්‍යාවකගේ මතකය අනුව, මෙම පාසල 1950 වර්ෂයේදී මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයය නමින් ආරම්භ කර ඇත.

පාසලේ මුල් කාලයේ ස්ත්‍රී හා පුරුෂ යන, ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවන් දෙපිරිසම එහි අධ්‍යාපනය ලැබූහ. එම කාලයේ මාලිගාවත්ත ප්‍රදේශයේ දරුවන්ගේ මූලික අධ්‍යාපනය සඳහා ශ්‍රී සද්ධර්මාරාම මාවතේ පිහිටි ශ්‍රී සද්ධර්මාරාම ආවාසය ආශ්‍රිතව ළදරු පාසලක් පැවති බව පැරණි ශිෂ්‍යාවකගේ මතකයේ සඳහන් වේ. මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයට ළමුන්ට මුල් කාලයේ පිවිසියේ, මාලිගාවත්ත ප්‍රදේශයේ ආවාස භූමියක පිහිටි, ළදරු පාසලේ නමැති අධ්‍යාපන ආයතනයෙනි. මාලිගාවත්ත ළදරු පාසලේ, පහළ බාලාංංංංශය, ඉහළ බාළාංශය සහ පළවෙනි වසර යන වර්ෂයන් 03, අධ්‍යාපන කටයුතු කරනු ලැබූ ළමා වියේ සිසුන් මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයට ඇතුළුත් කරනු ලබන්නේත් දෙවැනි පන්තියේ සිටය.

එම ළදරු පාසලේ පහළ බාලාංශය, ඉහළ බාලාංශය සහ පළමු ශ්‍රේණිය පැවති අතර, පිරිමි හා ගැහැනු ළමෝ දෙපිරිසම එහි අධ්‍යාපනය ලැබූහ. එම පන්ති සම්පූර්ණ කළ දරුවෝ දෙවැනි ශ්‍රේණියේ සිට මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයට ඇතුළත් වූහ. ඒ අනුව, පාසලේ මුල් කාලයේ දරුවන්ට දෙවැනි ශ්‍රේණියේ සිට අධ්‍යාපනය ලබා දුන් බව පැරණි ශිෂ්‍යා ශිෂ්‍යාවන්ගේ මතකයේ රැදී ඇති  අතර, ඔවුන් ඔවුන් ළමා වියේ අකුරු හැදෑරූ ආකාර පිළිබද සිහිපත් කරයි.

ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1964 වර්ෂයේදී මාලිගාවත්ත බාලිකා විද්‍යාලය ආරම්භ වීමෙන් පසු, ගැහැනු ළමයින්ගේ අධ්‍යාපනය සම්බන්ධයෙන් පාසල් දෙක අතර වෙනස්කම් සිදු විය. එම වෙනස්කම් සිදු වූ ආකාරය සහ පසුව මාලිගාවත්ත බාලිකා විද්‍යාලය 'හේමමාලි බාලිකා' විද්‍යාලයය ලෙස නම් කිරීම පිළිබඳ විස්තර විද්‍යාලයේ ඉතිහාසයේ වෙනම කොටසකින් ඉදිරිපත් කෙරේ.

මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයේ පාසල් භූමිය තුළම, මාලිගාවත්ත කනිෂ්ඨ විවිද්‍යාලයත් පිහිටා තිබුණි. ආවාසයේ සිට දෙවැනි ශ්‍රේණියට සමත් වූ ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවන් මාලිගාවත්ත මහවිද්‍යාලයේ වෙතට යොමු  කරනු ලැබූ අතර, එම ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවන් මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයේ තිබූ කනිෂ්ඨ විද්‍යාලට අනුයුක්ත කරනන ලදී. මාලිගාවත්ත කනිෂ්ටි විද්‍යාලයේ ගැහැණු ළමුන්ට සහ පිරිමි ළමුන්ට වෙන වෙනම පන්ති පවත්වන ලදී. එම ළමුන් අටවෙනි ශ්‍රේණියේ දක්වා කනිෂ්ඨ විද්‍යාලය තුළ අධ්‍යාපනය ලබන අතර, මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලය නැමැති විද්‍යාලයට එම ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවන් ඇතුළත් කරනු ලබන්නේ, 9 වන ශ්‍රේණියේ සිටය.

එනම් පිළිවලින් ගත් කල, මූලික අධ්‍යාපනය සද්ධර්මාරාමයේ ආවාසය තුළ හදාරන සිසුන්, දෙවැනි සිටියේ මාලිගාවත්ත මහවිද්‍යාලය තුළ කනිෂ්ඨ විද්‍යාලයට අනුයුක්ත කරුණු ලදී . කනිෂ්ඨ විද්‍යාලත් තුළ තුළ අධ්‍යාපන හදාරන ශිෂ්‍යා ශිෂ්‍යාවන්, මලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලය වෙතට, අනුයුක්ත කරනු ලැබුවේ නව වන ශ්‍රේණියේ සිටය.

නමුත්  1964 දී මාලිගාවත්ත බාලිකා විද්‍යාලයේ ඇරඹුමත් සමග, එම විද්‍යාලයේ මාලිගාවත්ත මහවිද්‍යාලයම කනිෂ්ඨ බාලිකා විද්‍යාලයක් ලෙසින් සලකා, බාලිකාවන් , මාලිගාවත්ත  බාලිකා  විද්‍යාලයට අනුයුක්ත කරන ලදී.
1964 දී මුල් වරට බාලිකා විද්‍යාලයට ඇතුළොත් වනු ලබන්නේ, හතරවන පන්තියේ  හා එහි ඊට පහළ පන්තිවල ශිෂ්‍යාවන්ය. එසේ පහළ පන්තිවල අධ්‍යාපනය කරනු ලැබූ සිසුන් පස්වැනි ශ්‍රේණියේදී නැවතත් මාලිගාවත්ත, මා විද්‍යාලයේේ තිබූ ජ්‍යෙෂ්ඨ විද්‍යාලය තුළට ඇතුළත් කරන ලදී. විද්‍යාලයේදීද මාලිගාවත්ත කනිෂ්ඨ විද්‍යාලයෙන් එන සිසුන් හා බාලිකා විද්‍යාලයෙන් එන ශිෂ්‍යාවන් ද, මාලිගාවත්ත  මහා විද්‍යාලයට ඇතුළත් කරන ලදී.
පසුකාලීනව මාලිගාවත්ත බාලිකා විද්‍යාලයේම හත්වෙනි වසර දක්වා ඉගෙන ගන්නා ළමයි ළමයි ළමයි මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයට ඇතුලත්ම කරනු ලැබුවද, මාලිකා මාලිගාවත්ත බාලිකා විද්‍යාලයේ ඩ ප්‍රස්තා වැඩිවීමෙන්ක්‍ අනතුරුව මාලිගාත්ත බාලිගාවවිද්‍යාලයේ අපස් අධ්‍යාපන පොදු සහතික සාමාන්‍ය පෙළ දක්වා ,  ශිෂ්‍යාවන්ගේ අධ්‍යාපන කටයුතු කර ගැන යාම සඳහා ඉඩ ප්‍රස්තා ඇතිවිය. 90 දශකයේ භාගයේදී මාලිගාවත්ත බාලිකා විද්‍යාලයේ ද ශිෂ්‍යාවන් අධ්‍යාපන පොදු සහතික පත්‍ර උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටි බවට වාර්තාවේ. 

මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයය ලෙස පැවති කාලයේ පාසලේ අධ්‍යාපන කටයුතු ක්‍රමයෙන් ව්‍යාප්ත වූ අතර, පසුව උසස් පෙළ අධ්‍යාපනය ද ආරම්භ විය.(ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1979 හා් ආසන්න වසරකදී) එම පන්ති ආරම්භ කළ නිශ්චිත වර්ෂය තවදුරටත් තහවුරු කරගත යුතුය.

ක්‍රිස්තු වර්ෂ 2000 දී මාලිගාවත්ත මහා විිද්‍යාලයයේ නම, රාජසිංහ මහා විද්‍යාලයය ලෙස වෙනස් විය. එබැවින්, මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයය ලෙස පැවති කාලයේ ඉතිහාසය වර්තමානයේ රාජසිංහ මහා විද්‍යාලයේ ඉතිහාසයේම කොටසකි.

මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1950 දී ආරම්භ වී 2000දී රාජසිංහ මහා විද්‍යාලය ලෙස නම වෙනස් කළ බවට ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයට අදාළ වෙබ් පිටුවක,ද සඳහනක් තිබෙනවා. එය ආරම්භක මූලාශ්‍රයක් ලෙස ප්‍රයෝජනවත් වුණත්, විකිපීඩියාවේ ලිපිය සඳහා තවත් විශ්වාසදායක මූලාශ්‍රයක් සොයාගැනීම හොඳයි.

schoolandcollegelistings.com

පිහිටීම

මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලය කොළඹ 09, බේස්ලයින් පාරේ, ආචාර්ය ඩැනිස්ටර් ද සිල්වා මාවතේ පිහිටා තිබිණි. එය පසුව රාජසිංහ මහා විද්‍යාලය (Rajasingha Maha Vidyalaya) ලෙස නම්හැ කර එය එසේ ඳින්වීමට ද පටන් ගත්තේය.

ආදර්ශ පාඨය

මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයේ ආදර්ශ පාඨය වූයේ “විද්‍යා දදාති විනයං” යන්නයි. මෙය සංස්කෘත භාෂාවෙන් උපුටා ගත් පාඨයක් වන අතර, පාසලේ එය සිංහල අක්ෂරයෙන් භාවිත කර තිබිණි. එහි අර්ථය සරලව ගත් කල , විද්‍යාව ( අධ්‍යායනය, ) හික්මීම පත් කරනු ලබන බවකි.


පාසලේ පරිපාලනය

නිල පාසල් නාමාවලියෙහි සඳහන් තොරතුරු අනුව, පාසලේ නිල නාමය “මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලය” වන අතර (වර්ෂ 1950 සිට 2000 ), එය කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ කොළඹ අධ්‍යාපන කලාපයට අයත් මාලිගාවත්ත ප්‍රදේශයේ පිහිටා තිබෙන අතර.( එය වර්ථමානයේ රාජසිංහ මහා විද්‍යාලයය ලෙසින් නාමය වෙනස් කර ඇත ) අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ පාසල් වර්ගීකරණයට අනුව, මෙම පාසල ජාතික පාසලක් නොව බස්නාහිර පළාත් සභාව යටතේ පාලනය වන පළාත් පාසලකි. පාසලේ පෙර නාමය හෝ වර්තමාන නාමය පිළිබඳ නිල වශයෙන් තහවුරු නොකළ තොරතුරු ඇතුළත් නොකරන අතර, පාසලේ නිල නාමය “මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලය” ලෙස පමණක් සඳහන් කරනු ලැබේ.

1987 අංක 42 දරන පළාත් සභා පනත සහ දහතුන්වන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය ක්‍රියාත්මක වීමෙන් අනතුරුව, ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන පරිපාලන වගකීම් මධ්‍යම රජය සහ පළාත් සභා අතර බෙදා වෙන් කෙරිණි.

ජාතික පාසල් මධ්‍යම රජයේ අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය යටතේ පාලනය වන අතර, පළාත් පාසල් පළාත් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශ, පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තු සහ අදාළ කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාල හරහා පරිපාලනය කෙරේ. ඒ අනුව, මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලය බස්නාහිර පළාත් අධ්‍යාපන පද්ධතිය යටතේ පරිපාලනය වන පළාත් පාසලක් ලෙස හඳුනාගත හැකිය.

මෙම තොරතුරු තහවුරු කිරීම සඳහා පහත නිශ්චිත නිල මූලාශ්‍ර පරිශීලනය කළ හැකිය:

ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ නිල පාසල් නාමාවලිය හෝ පාසල් තොරතුරු පද්ධතිය — [ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය, “School Census / School Information” නිල ද්වාරය: https://web.archive.org/web/20250716160935/https://moe.gov.lk/]. බස්නාහිර පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුවේ පාසල් නාමාවලිය, වාර්ෂික වාර්තා හෝ නිල පාසල් ලැයිස්තු — [බස්නාහිර පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල වෙබ් අඩවිය: https://web.archive.org/web/20260609145223/https://www.wpedu.sch.lk/]. කොළඹ කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලයේ නිල පාසල් ලැයිස්තුව හෝ පරිපාලන ලේඛන — [කොළඹ කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය, නිල වෙබ් අඩවිය: https://www.zonaledu-colombo.sch.lk/ {{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]. පාසලේ නිල වාර්ෂික ප්‍රකාශනය, පාසල් සංවර්ධන සැලැස්ම හෝ විදුහල්පතිගේ නිල වාර්තාව — [මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලය, පාසල් සංවර්ධන සැලැස්ම/වාර්ෂික වාර්තාව, අදාළ වර්ෂය සහ පිටු අංකය පාසලේ ලේඛනාගාරයෙන් තහවුරු කළ යුතුය; ප්‍රසිද්ධ නිල URL එකක් තහවුරු කර නොමැත]. පළාත් සභා පනත, අංක 42 දරන 1987 පනත — ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ නිල වෙබ් අඩවියෙන් ලබාගත් පිටපත: [Provincial Councils Act, No. 42 of 1987, Sri Lanka Parliament, Acts of Parliament: https://www.parliament.lk/en/acts-of-parliament]. ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ දහතුන්වන සංශෝධනය — ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ නිල පිටපත: [Thirteenth Amendment to the Constitution, Sri Lanka Parliament, Constitution: https://www.parliament.lk/en/constitution-main].

අධ්‍යාපනය හා අධ්‍යාපනික අංශ

ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල් අධ්‍යාපන ක්‍රමය කාලයත් සමඟ වෙනස් වීමත් සමඟ මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපන කටයුතු ද අදාළ විෂය නිර්දේශ සහ විභාග ක්‍රමවලට අනුකූලව සංවිධානය විය. පැරණි අධ්‍යාපන ක්‍රමය යටතේ පැවති විභාග ක්‍රමවල සිට සාමාන්‍ය පෙළ සහ උසස් පෙළ විභාග ක්‍රම දක්වා සිදු වූ වෙනස්වීම් අනුව සිසුන්ගේ අධ්‍යාපන කටයුතු සංවිධානය කෙරිණි.

විද්‍යා විෂය ධාරාව හැදෑරූ සිසුන්ට ජීව විද්‍යාව, භෞතික විද්‍යාව, රසායන විද්‍යාව සහ ශුද්ධ ගණිතය වැනි විෂයයන් හැදෑරීමට අවස්ථාව තිබිණි. එමෙන්ම කලා විෂය ධාරාව යටතේ ඉතිහාසය, භූගෝල විද්‍යාව, ප්‍රජාචාරය සහ ආර්ථික විද්‍යාව වැනි විෂයයන් ද, වාණිජ විෂය ධාරාව යටතේ ගිණුම්කරණය, වාණිජය සහ ආර්ථික විද්‍යාව වැනි විෂයයන් ද හැදෑරීමට සිසුන්ට අවස්ථාව සැලසිණි.

මෙම අධ්‍යාපන කටයුතු සංවිධානය කිරීමේදී අදාළ කාලවල ක්‍රියාත්මක වූ ජාතික විෂය නිර්දේශ, විභාග ක්‍රම සහ අධ්‍යාපන ප්‍රතිපත්ති සැලකිල්ලට ගනිමින් මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයය සිය ඉදිරි ගමන මෙහෙය ලදී.

මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයයේ සිසුන්ට සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනය ලබා දීමේදී විවිධ විෂය ක්ෂේත්‍ර සඳහා අවධානය යොමු කළ පාසලකි. පාසලේ අධ්‍යාපන කටයුතු යටතේ භාෂා, කලා, වාණිජ, විද්‍යා සහ සෞන්දර්ය විෂයයන්ට අදාළ ඉගෙනුම් අවස්ථා පැවතිණි. එමෙන්ම, විෂය දැනුමට අමතරව ප්‍රායෝගික අත්දැකීම් ලබා ගැනීමට ද සිසුන්ට අවස්ථාව සැලසිණි.

විෂය ධාරා අනුව සිසුන් වෙන් කිරීම

පැරණි සිසුන්ගේ මතක සටහන් අනුව, මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයේ නවවැනි ශ්‍රේණියෙන් පසු සිසුන් කලා, වාණිජ සහ විද්‍යා අංශවලට වෙන් කර ඇත. මෙම වෙන් කිරීම මඟින් ඔවුන්ගේ රුචිකත්වය, හැකියාව සහ අනාගත අධ්‍යාපනික අරමුණු අනුව විෂයයන් තෝරා ගැනීමට අවස්ථාව ලැබිණි.

එනම්, කලා විෂයයන්, වාණිජ විෂයයන් හා විද්‍යා විෂයයන් යනාදි වශයෙනි. කලා අංශයේ සිසුන්ට විෂයයන් වශයෙන් ඉතිහාසය, භූගෝල විද්‍යාව සහ ආර්ථික විද්‍යාව වැනි විෂයයන් ඉගැන්වූ අතර, වාණිජ අංශයේදී ගිණුම්කරණය, ව්‍යාපාර අධ්‍යයනය සහ ආර්ථික විද්‍යාවට අවධානය යොමු විය.

විද්‍යා අංශයේ ප්‍රධාන විෂයයන් වූයේ, භෞතික විද්‍යාව, ජීව විද්‍යාව සහ රසායන විද්‍යාව ඇතුළුව, ශුද්ධ ගණිතය හා න්දර්ය විෂයයන්ටටඅමතරව අනෙකුත් අනිවාර්ය විෂයයන් ද හැදෑරීමටද අවස්ථාව ලැබුණි.

කාලයේ කලා අංශයේ සිසුන් ද ඉතිහාසය හා භූගෝල විද්‍යාව වැනි විෂයයන් හැදෑරූ බව මතක සටහන්වලින් පැහැදිලි වේ. වර්තමානයේ විෂය ධාරා සහ සංයෝජන වෙනස් වී තිබුණද, එම කාලයේ කලා අධ්‍යාපනය තුළ මෙම විෂයයන්ට වැදගත් ස්ථානයක් හිමි විය.

සෞන්දර්ය විෂයයන් සහ පන්ති සංවිධානය

පාසලේ සෞන්දර්ය විෂයයන් යටතේ චිත්‍ර, නර්තන සහ සංගීතය වැනි විෂයයන් ඉගැන්වූ බව පැරණි සිසුන්ගේ මතක සටහන්වලින් පැහැදිලි වේ. මෙම විෂයයන් සඳහා වෙන වෙනම ගුරුවරුන් සිටි අතර, චිත්‍ර හැදෑරීම සඳහා චිත්‍ර පන්තියක්, නර්තනය සඳහා නර්තන පන්තියක් සහ සංගීතය සඳහා සංගීත පන්තියක් පැවතිණි.

නර්තන සහ සංගීත පන්ති ඇතැම් අවස්ථාවල එකම ශාලාවක හෝ කාමරයක පැවැත්වුණද, ඒවා වෙන වෙනම විෂයයන් ලෙස සංවිධානය කර තිබිණි. එක් කණ්ඩායමක් නර්තනය හදාරන අවස්ථාවේදී, අනෙක් කණ්ඩායමේ සිසුන් සංගීතය හෝ වෙනත් සෞන්දර්ය විෂයක් හැදෑරූහ. එසේම, සංගීතය හදාරන සිසුන් පන්තියේ සිටින විට නර්තන සිසුන් වෙනත් සෞන්දර්ය විෂයක් හදාරන අවස්ථාද තිබිණි. ඒ අනුව, චිත්‍ර, නර්තන සහ සංගීතය හැදෑරීම සඳහා වෙන වෙනම පන්ති සහ ගුරුවරුන් අවශ්‍ය වූ අතර, සෞන්දර්ය විෂයයන් පාසල් අධ්‍යාපනයේ වැදගත් අංගයක් ලෙස පැවතිණි.


විද්‍යා අධ්‍යාපනය සහ විද්‍යාගාර පහසුකම්

විද්‍යා අධ්‍යාපනයේ ප්‍රායෝගික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයේ විද්‍යාගාරයක් පැවති බව සඳහන් වේ. එහි පරීක්ෂණ මේස, ජල පහසුකම්, මිනුම් උපකරණ, වීදුරු භාජන, අන්වීක්ෂ සහ රසායනික ද්‍රව්‍ය වැනි මූලික උපකරණ තිබිණි. ඒවා භාවිත කරමින් සිසුන් ගුරුවරුන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ රසායනික ප්‍රතික්‍රියා නිරීක්ෂණය කිරීම, ශාක හා සත්ත්ව කොටස් අධ්‍යයනය කිරීම, ද්‍රව්‍ය මැනීම සහ සරල පරීක්ෂණ සිදු කිරීම වැනි ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත වූහ. මෙම ක්‍රියාකාරකම් මඟින් පන්තිකාමරයේ ඉගෙනගත් සංකල්ප ප්‍රායෝගිකව පරීක්ෂා කිරීමටත්, නිරීක්ෂණය, මිනුම් කිරීම, වාර්තා තැබීම සහ නිගමනවලට එළඹීම වැනි විද්‍යාත්මක කුසලතා වර්ධනය කර ගැනීමටත් අවස්ථාව ලැබිණි. ඒ අනුව, විද්‍යා විෂය ධාරාව සහ විද්‍යාගාර පහසුකම් එක්ව ක්‍රියා කරමින් සිසුන්ගේ න්‍යායාත්මක දැනුම ප්‍රායෝගික අත්දැකීම් සමඟ සම්බන්ධ කළේය.


උසස් පෙළ විෂය ධාරා අනුව සිසුන් සූදානම් කිරීම

1979 වර්ෂයෙන් පසුව උසස් පෙළ අධ්‍යාපනය පාසල තුළ ආරම්භ වීමත් සමඟ සිසුන්ට තමන් තෝරාගත් විෂය ධාරාව අනුව උසස් පෙළ විභාගයට සූදානම් වීමට අවස්ථාව ලැබිණි. පාසල විසින් මෙම අධ්‍යාපන කටයුතු සංවිධානය කරමින් සිසුන්ට විභාගයට අවශ්‍ය මූලික දැනුම සහ විෂයමය පුහුණුව ලබා දෙන ලදී.


ශ්‍රී ලංකාවේ විභාග නාම සහ අධ්‍යාපන ක්‍රමයේ වෙනස්වීම්

ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල් අධ්‍යාපන ක්‍රමය කාලයත් සමඟ වෙනස් වීමත් සමඟ විභාග ක්‍රම සහ ඒවායේ නම් ද වෙනස් විය. පැරණි අධ්‍යාපන ක්‍රමය යටතේ කනිෂ්ඨ පාසල් සහතික පත්‍රය (Junior School Certificate — JSC) සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ පාසල් සහතික පත්‍රය (Senior School Certificate — SSC) වැනි විභාග පැවතිණි.

1952 දී අධ්‍යාපන පොදු සහතික පත්‍ර (සාමාන්‍ය පෙළ) විභාගය (General Certificate of Education — Ordinary Level, GCE O/L) හඳුන්වා දෙන ලදී. SSC සහතිකය නිකුත් කිරීම 1960 දෙසැම්බර් මාසයේදී නතර කෙරිණි. 1972 අධ්‍යාපන ප්‍රතිසංස්කරණ යටතේ GCE විභාග ක්‍රමය වෙනුවට ජාතික සාමාන්‍ය අධ්‍යාපන සහතිකය (National Certificate in General Education — NCGE) සහ උසස් ජාතික අධ්‍යාපන සහතිකය (Higher National Certificate in Education — HNCE) හඳුන්වා දෙන ලදී. 1977 දී නැවත GCE විභාග ක්‍රමයට මාරු විය.

මෙම කාලවලදී පැවති අධ්‍යාපන ක්‍රම හා විෂය නිර්දේශ අනුව මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලයේ ද අධ්‍යාපන කටයුතු සංවිධානය විය. සිසුන්ට සාමාන්‍ය පෙළ සහ උසස් පෙළ අධ්‍යාපනය සඳහා සූදානම් වීමටත්, විද්‍යා, කලා සහ වාණිජ වැනි විෂය ක්ෂේත්‍ර හැදෑරීමටත් අවස්ථාව සැලසිණි.

විද්‍යාලයේ ඉතිහාසය

පාසලේ ආරම්භය සහ පාසල් භූමිය ආරක්ෂා කිරීම ශ්‍රී ලංකාවට නිදහස ලැබීමෙන් පසු මාලිගාවත්ත ප්‍රදේශයේ අධ්‍යාපන පහසුකම් දියුණු කිරීමේ අවශ්‍යතාව පැවති කාලයක මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලය ආරම්භ කර තිබේ. එම කාලයේදී අද මෙන් ඝන ජනාවාසයක් නොවූ මාලිගාවත්ත ප්‍රදේශයේ හිස් ඉඩම් පැවති අතර, පාසලක් ඉදිකිරීම සඳහා සුදුසු භූමියක් තෝරාගෙන රජයේ අවසරය යටතේ පාසල ආරම්භ කළ බව පැරණි පාසල් ඉතිහාසය පිළිබඳ මතකයන්හි සඳහන් වේ.

පාසල ආරම්භ කිරීම සඳහා වික්‍රමාරච්චි මහතා විශාල උත්සාහයක් හා කැපවීමක් දැරූ බව සඳහන් වේ. පාසල ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව පාසලට වෙන් කළ භූමිය ආරක්ෂා කරගැනීම ද වැදගත් කාර්යයක් විය. එම භූමිය අත්පත් කරගැනීමට ඇතැම් පුද්ගලයන් උත්සාහ කළ අවස්ථාවලදී එයට විරුද්ධව කටයුතු කරමින් පාසල් භූමිය රැකගැනීමට වික්‍රමාරච්චි මහතා මැදිහත් වූ බව පැරණි මතකයන්හි සඳහන් වේ. එම කටයුතු සඳහා පොලිසියේ මැදිහත්වීම ද අවශ්‍ය වූ බව කියැවේ.

වික්‍රමාරච්චි යුවළගේ අධ්‍යාපනික දායකත්වය

මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලය සහ මාලිගාවත්ත බාලිකා විද්‍යාලය යන පාසල් දෙකේම දියුණුව වෙනුවෙන් වික්‍රමාරච්චි යුවළ කැපවීමෙන් කටයුතු කළ බවට පැරණි මතකයන් තිබේ.

වික්‍රමාරච්චි මහතාගේ බිරිඳ වන වික්‍රමාරච්චි මහත්මිය, මාලිගාවත්ත බාලිකා විද්‍යාලයේ විදුහල්පතිනිය ලෙස කටයුතු කළ බව සඳහන් වේ. බාලිකා විද්‍යාලය තුළ විදුහල්පති නිල නිවාසයක් පැවති අතර, වික්‍රමාරච්චි යුවළ එම නිවාසය භාවිත කළේද යන්න පිළිබඳව වැඩිදුර තොරතුරු තහවුරු කරගත යුතුය.

එවකට පැවැතී පැවතී පාලන තන්ත්‍රයත්, මුල්ම විදුහල්පතිවරයාගේත් උත්සහය ඇතුළුව ධනාත්මක විතුවිලිත්, මාලිගාවත්ත ප්‍රදේශයේ මාලිගාවත්ත මහා විද්‍යාලයය බිහිවීමට හේතු පාදක විය.

එම පාසැල බිහීවීම හේතුකොට ගෙන මාලිගාවත්ත ප්‍රදේශයේ හා අවට ප්‍රදේශවල දරුවන්ට අධ්‍යාපනය ලැබීම සඳහා අවස්ථා සැලසීම, ප්‍රදේශයේ සමාජීය උන්නතියට ද ඉමහත් රුකුලක් විය.

මාලිගාවත්ත මහ විද්‍යාලය සිංහල බෞද්ධ අධ්‍යාපන පසුබිමක් සහිත පාසලක් වුවද, එහි අධ්‍යාපනය ලැබීම සඳහා විවිධ ජනවාර්ගික හා ආගමික පසුබිම්වලට අයත් දරුවන්ට අවස්ථාව ලැබී තිබිණි. සිංහල, දෙමළ, මුස්ලිම් සහ මැලේ ඇතුළු විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වල දරුවෝ මෙම පාසලේ අධ්‍යාපනය ලැබූහ. විවිධ ජාතීන්ට හා ආගම්වලට අයත් දරුවන් එකම පාසල් පරිසරයක අධ්‍යාපනය ලැබීම, ඔවුන් අතර අන්‍යෝන්‍ය අවබෝධය හා සහජීවනය වර්ධනය වීමට අවස්ථාවක් විය. එකල පාසලේ ආගම විෂයය ලෙස බුද්ධ ධර්මය ඉගැන්වූ බවට පැරණි සිසුන්ගේ මතකයන්හි සඳහන් වේ.</text>
      <sha1>kentq4b8paimyvqzr21ovh6h1huw72p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:ප්‍රවර්ග ශීර්ෂක දෝෂ කළමනාකරු/doc</title>
    <ns>828</ns>
    <id>197830</id>
    <revision>
      <id>803595</id>
      <parentid>803332</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T08:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>803595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="816" sha1="8mokx3acbbwymscsgvrgzs0ty27yuzj" xml:space="preserve">{{Module rating|pre-alpha}}
&lt;!-- ප්‍රවර්ග පිටුව පහළින් ම එකතු කරන්න. එසේම අන්තර් විකි සබැඳි විකි දත්ත වෙත යොමු කරන්න. --&gt;
{{lua
|Module:ප්‍රවර්ග ශීර්ෂක දෝෂ කළමනාකරු/සැකසුම්
}}
== භාවිතය ==
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;#invoke:ප්‍රවර්ග ශීර්ෂක දෝෂ කළමනාකරු|''function_name''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- මෙයට පහළින් ප්‍රවර්ග එකතු කරන්න. අන්තර් විකි සබැඳි විකි දත්ත වෙත යොමු කරන්න. --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>8mokx3acbbwymscsgvrgzs0ty27yuzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඇල්විමොපන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197833</id>
    <revision>
      <id>803490</id>
      <parentid>803336</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T20:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6251" sha1="jnqrqsosma0uiqd12rr9t9wkuuv3744" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|Verifiedfields   =changed
|verifiedrevid    =456683046
|image            =Alvimopan2DCSD.svg
|image2           =Alvimopan3DanJ.gif
|width2           =250px

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =Entereg
|synonyms         =Alvimopan, Entereg
|IUPAC name       =2-([(2S)-2-([(3R,4R)-4-(3-hydroxyphenyl)-3,4-dimethylpiperidin-1-yl]methyl) -3-phenylpropanoyl]amino)acetic acid

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy AU     =&lt;!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --&gt;
|pregnancy US     =B
|pregnancy category=
|routes of administration=By mouth
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|alvimopan}}
|MedlinePlus      =a608051

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal AU         =&lt;!-- Unscheduled / S2 / S3 / S4 / S5 / S6 / S7 / S8 / S9 --&gt;
|legal CA         =&lt;!-- Schedule I --&gt;
|legal UK         =
|legal US         =Rx-only
|legal status     =
|licence US       =Alvimopan

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =6%
|protein bound    =80% (parent drug), 94% (metabolite)
|metabolism       =Gut microflora-mediated hydrolysis to active metabolite
|elimination half-life=10-17 hours
|excretion        =Faeces, urine (35%)

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =25
|H                =32
|N                =2
|O                =4
|smiles           =O=C(O)CNC(=O)[C@@H](Cc1ccccc1)CN3CC[C@@](c2cccc(O)c2)([C@H](C3)C)C
|StdInChI         =1S/C25H32N2O4/c1-18-16-27(12-11-25(18,2)21-9-6-10-22(28)14-21)17-20(24(31)26-15-23(29)30)13-19-7-4-3-5-8-19/h3-10,14,18,20,28H,11-13,15-17H2,1-2H3,(H,26,31)(H,29,30)/t18-,20-,25+/m0/s1
|StdInChI Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =UPNUIXSCZBYVBB-JVFUWBCBSA-N
|StdInChIKey Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
}}

'''එන්ටරෙග් යන''' වෙළඳ නාමය යටතේ අලෙවි කරන '''ඇල්විමොපන්''', බඩවැලේ කොටසක් ශල්‍යකර්මයකින් ඉවත් කර නැවත සම්බන්ධ කිරීමෙන් පසු ඇතිවන බඩවැල් අක්‍රියතාවයෙන් (ඉලියස්) සුවය ලැබීම වේගවත් කිරීමට භාවිත කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=DailyMed - ALVIMOPAN capsule|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=2a0645b4-daf8-421f-b987-a4e478843c5d|website=dailymed.nlm.nih.gov|access-date=14 January 2022|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419092641/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=2a0645b4-daf8-421f-b987-a4e478843c5d|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=2a0645b4-daf8-421f-b987-a4e478843c5d |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419092641/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=2a0645b4-daf8-421f-b987-a4e478843c5d |access-date=2 November 2026 |archive-date=19 April 2021}}&lt;/ref&gt; කුඩා අන්ත්‍රයේ හෝ මහා අන්ත්‍රයේ සැත්කමකින් පසුව එය භාවිතා කළ හැක.&lt;ref name=&quot;AHFS2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Alvimopan Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/alvimopan.html|website=Drugs.com|access-date=14 January 2022|language=en|archive-date=28 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628201709/https://www.drugs.com/monograph/alvimopan.html|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.drugs.com/monograph/alvimopan.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628201709/https://www.drugs.com/monograph/alvimopan.html |access-date=2 November 2026 |archive-date=28 June 2021}}&lt;/ref&gt; මෙම ඖෂධය මුඛයෙන් ගනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2022&quot; /&gt;

පොදු අතුරු ආබාධ අතර පපුවේ දැවිල්ල ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතර [[හෘදයාබාධය|හෘදයාබාධයක්]] සහ  පොටෑසියම් මට්ටම අඩුවීම ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AHFS2022&quot; /&gt; ගර්භණී සමයේදී ආරක්ෂාව පැහැදිලි නැත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Alvimopan (Entereg) Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/alvimopan.html|website=Drugs.com|access-date=14 January 2022|language=en|archive-date=3 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203170001/https://www.drugs.com/pregnancy/alvimopan.html|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.drugs.com/pregnancy/alvimopan.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203170001/https://www.drugs.com/pregnancy/alvimopan.html |access-date=2 November 2026 |archive-date=3 December 2020}}&lt;/ref&gt; එය පර්යන්තව ක්‍රියා කරන μ-ඔපියොයිඩ් ප්‍රතිග්‍රාහක ප්‍රතිවිරෝධකයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2022&quot; /&gt;

2008 දී ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා ඇල්විමොපන් අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ 2022 වන විට මෙම ඖෂධය 12 mg මාත්‍රා 15 ක මිල ඇමරිකානු ඩොලර් 2,900 ක් පමණ විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Entereg Prices, Coupons &amp; Patient Assistance Programs|url=https://www.drugs.com/price-guide/entereg|website=Drugs.com|access-date=14 January 2022|language=en|archive-date=2 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702053855/https://www.drugs.com/price-guide/entereg|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>jnqrqsosma0uiqd12rr9t9wkuuv3744</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඇල්ට්‍රෙටමින්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197835</id>
    <revision>
      <id>803489</id>
      <parentid>803338</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T20:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5467" sha1="4eug4lz52lvqe05qg77lrxtlpbr5z4r" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|verifiedrevid    =456682333
|drug name        =
|image            =Altretamine.svg
|width            =180
|alt              =Skeletal formula of altretamine
|image2           =Altretamine-3D-balls.png
|width2           =180
|alt2             =Ball-and-stick model of the altretamine molecule

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =Hexalen
|synonyms         =Hexamethylmelamine, &lt;small&gt;2,4,6-Tris(dimethylamino)-1,3,5-triazine&lt;/small&gt;
|IUPAC name       =''N''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;,''N''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;,''N''&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;,''N''&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;,''N''&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;,''N''&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;-Hexamethyl-1,3,5-triazine-2,4,6-triamine

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy AU     =D
|pregnancy US     =D
|routes of administration=By mouth ([[Capsule (pharmacy)|capsules]])
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|altretamine}}
|MedlinePlus      =a601200

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal AU         =S4
|legal CA         =Rx-only
|legal US         =Rx-only
|licence US       =Altretamine

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|protein bound    =94%
|metabolism       =Extensive [[liver]]
|elimination half-life=4.7–10.2 hours

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =9
|H                =18
|N                =6
|smiles           =n1c(nc(nc1N(C)C)N(C)C)N(C)C
|StdInChI         =1S/C9H18N6/c1-13(2)7-10-8(14(3)4)12-9(11-7)15(5)6/h1-6H3
|StdInChI Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =UUVWYPNAQBNQJQ-UHFFFAOYSA-N
|StdInChIKey Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
}}

'''හෙක්සලෙන්''' යන වෙළඳ නාමය යටතේ අලෙවි කරන '''ඇල්ට්‍රෙටමින්''', ඩිම්බකෝෂ පිළිකා සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;Liv2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Altretamine|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK548524/|website=LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury|publisher=National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases|access-date=14 January 2022|date=2012|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506051817/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK548524/|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK548524/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506051817/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK548524/ |access-date=2 November 2026 |archive-date=6 May 2021}}&lt;/ref&gt; විශේෂයෙන් එය වෙනත් ප්‍රතිකාර ක්‍රම ඵලදායී නොවන විට භාවිතා වේ.&lt;ref name=&quot;Liv2022&quot; /&gt; එය මුඛයෙන් ගනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Liv2022&quot; /&gt;

පොදු අතුරු ආබාධ අතර ඔක්කාරය, [[වමනය]], [[පාචනය]], හිසකෙස් ගැලවී යාම, ඇටමිදුළු මර්දනය, පර්යන්ත ස්නායු ගැටළු සහ කුෂ්ඨ ඇති වීම ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Liv2022&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතරට භාවාත්මක අක්‍රමිකතා සහ තවදුරටත් පිළිකා ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2022&quot; /&gt; ගර්භණී සමයේදී භාවිතා කිරීම දරුවාට හානි කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Altretamine Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/altretamine.html|website=Drugs.com|access-date=14 January 2022|language=en|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126210936/https://www.drugs.com/monograph/altretamine.html|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.drugs.com/monograph/altretamine.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126210936/https://www.drugs.com/monograph/altretamine.html |access-date=2 November 2026 |archive-date=26 January 2021}}&lt;/ref&gt; එය ඇල්කයිලේටින් කාරකයකි.&lt;ref name=&quot;Liv2022&quot; /&gt;

1990 දී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා ඇල්ට්‍රෙටමින් අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Liv2022&quot; /&gt; 2022 වන විට එය එක්සත් ජනපදයේ වාණිජමය වශයෙන් ලබා ගත නොහැක.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Drugs@FDA: FDA-Approved Drugs|url=https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/daf/index.cfm?event=BasicSearch.process|website=www.accessdata.fda.gov|access-date=14 January 2022|archive-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827181002/https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/daf/index.cfm|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/daf/index.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827181002/https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/daf/index.cfm |access-date=2 November 2026 |archive-date=27 August 2021}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>4eug4lz52lvqe05qg77lrxtlpbr5z4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පිෆ්ලුෆොලාස්ටැට් එෆ්-18</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197836</id>
    <revision>
      <id>803573</id>
      <parentid>803340</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T05:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3246" sha1="hucmnk6mdfa4010yzjspmqcxtoa5xb3" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්}}

පයිලැරිෆයි යන වෙළඳ නාමයෙන් හැඳින්වෙන '''පිෆ්ලුෆොලස්ටැට් F-18''' (Piflufolastat F-18) යනු, පොසිට්‍රෝන විමෝචන ටොමොග්‍රැෆි (PET) [[Medical imaging|ස්කෑන් පරීක්ෂණ]] සඳහා භාවිතා කරන විකිරණශීලී රෝග විනිශ්චය කාරකයකි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; මෙය විශේෂයෙන්ම යොදාගනු ලබන්නේ,  පුරස්ථි ග්‍රන්ථි පිළිකාව පුරස්ථි ග්‍රන්ථි-විශේෂිත පටල ප්‍රතිදේහජනක (PSMA) පැතිරීම හෝ එය නැවත හටගැනීමක් සිදුවී ඇත්දැයි හඳුනාගැනීම සඳහාය.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; මෙම ඖෂධය ශිරාවක් තුලට එන්නත් කිරීම මගින් ශරීරගත කරනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Pylarify- piflufolastat f-18 injection|website=DailyMed|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=a00e5cbc-4fd5-4280-82ec-cd3498df4553|access-date=12 September 2021|archive-date=13 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913045312/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=a00e5cbc-4fd5-4280-82ec-cd3498df4553|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=a00e5cbc-4fd5-4280-82ec-cd3498df4553 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913045312/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=a00e5cbc-4fd5-4280-82ec-cd3498df4553 |access-date=2 November 2026 |archive-date=13 September 2021}}&lt;/ref&gt;

මෙහි සුලබ අතුරු ආබාධ අතරට [[හිසරදය]], රසය වෙනස් වීම සහ වෙහෙස ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතර [[අසාත්මිකතාව|අසාත්මිකතා]] සහ විකිරණ වලට නිරාවරණය ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt;

2021 දී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා Piflufolastat F-18 ඖෂධය අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; 2022 වන විට යුරෝපයේ හෝ එක්සත් රාජධානියේ මෙම ඖෂධය වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා අනුමත කර නොමැත.&lt;ref name=&quot;SPS2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Fluorine-18-DCFPyL|url=https://www.sps.nhs.uk/medicines/fluorine-18-dcfpyl/|website=SPS - Specialist Pharmacy Service|access-date=29 October 2022|date=26 December 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>hucmnk6mdfa4010yzjspmqcxtoa5xb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඔමිඩෙනෙපැග්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197837</id>
    <revision>
      <id>803494</id>
      <parentid>803341</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T21:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5512" sha1="dtvin6z15nlnhqz9fx7qjpfsi5rtxwo" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|drug name        =Omidenepag
|image            =Omidenepag.svg
|alt              =
|caption          =
|type             =&lt;!-- empty --&gt;

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =Eybelis, Omlonti
|synonyms         =UR-7276, DE-117
|IUPAC name       =Propan-2-yl 2-&lt;nowiki&gt;[[6-[[&lt;/nowiki&gt;(4-pyrazol-1-ylphenyl)methyl-pyridin-3-ylsulfonylamino]methyl]pyridin-2-yl]amino]acetate

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy AU     =&lt;!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --&gt;
|pregnancy category=
|routes of administration=[[Ophthalmic drug administration|Eye drop]]
|Drugs.com        =
|MedlinePlus      =

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal AU         =&lt;!-- S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9 or Unscheduled --&gt;
|legal CA         =&lt;!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --&gt;
|legal EU         =
|legal UN         =&lt;!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV --&gt;
|legal UK         =&lt;!-- GSL, P, POM, CD, CD Lic, CD POM, CD No Reg POM, CD (Benz) POM, CD (Anab) POM or CD Inv POM / Class A, B, C --&gt;
|legal US         =Rx-only
|legal status     =Rx-only&lt;ref name=Duggan2018/&gt;

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =
|protein bound    =
|metabolism       =
|elimination half-life=
|excretion        =

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =26
|H                =28
|N                =6
|O                =4
|S                =1
|smiles           =CC(C)OC(=O)CNC1=CC=CC(CN(CC2=CC=C(C=C2)N2C=CC=N2)S(=O)(=O)C2=CC=CN=C2)=N1
|StdInChI         =1S/C23H22N6O4S/c30-23(31)15-25-22-6-1-4-19(27-22)17-28(34(32,33)21-5-2-11-24-14-21)16-18-7-9-20(10-8-18)29-13-3-12-26-29/h1-14H,15-17H2,(H,25,27)(H,30,31)
|StdInChI comment =
|StdInChIKey      =YHGSTSNEOJUIRN-UHFFFAOYSA-N
|density          =
|melting point    =
|melting high     =
|melting notes    =
|boiling point    =
|boiling notes    =
|solubility       =
|specific rotation=
}}

'''ඔමිඩෙනෙපැග්''' යනු, අයිබෙලිස් වැනි වෙළඳ නාම යටතේ අලෙවි කෙරෙන, ග්ලුකෝමා ඇතුළු අක්ෂි අධි රුධිර පීඩනයට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Omlonti- omidenepag isopropyl solution/ drops|website=DailyMed|date=30 September 2022|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=8e440b2c-fbe5-4c86-b7f3-3da00a5b2924|access-date=16 October 2022|archive-date=16 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221016045420/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=8e440b2c-fbe5-4c86-b7f3-3da00a5b2924|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=8e440b2c-fbe5-4c86-b7f3-3da00a5b2924 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016045420/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=8e440b2c-fbe5-4c86-b7f3-3da00a5b2924 |access-date=2 November 2026 |archive-date=16 October 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Duggan2018&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Duggan S|title=Omidenepag Isopropyl Ophthalmic Solution 0.002%: First Global Approval|journal=Drugs|volume=78|issue=18|pages=1925–1929|date=December 2018|pmid=30465134|doi=10.1007/s40265-018-1016-1}}&lt;/ref&gt; එය අක්ෂි බිංදු ලෙස යොදා ගැනේ.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt;

පොදු අතුරු ආබාධ අතරට ආලෝකයට සංවේදීතාව, නොපැහැදිලි පෙනීම, ඇස් රතු වීම, හිසරදය සහ ඇස්වල වේදනාව ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතර ඇහිබැමිවල වෙනස්කම් සහ මැකියුලර් ශෝථය ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; එය සාපේක්ෂව තෝරාගත් ප්‍රොස්ටැග්ලැන්ඩින් E2 (EP2) ප්‍රතිග්‍රාහක සක්‍රියකයකි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt;

2018 දී ජපානයේ සහ 2022 දී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා ඔමිඩෙනෙපැග් ඖෂධය අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Duggan2018&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; 2022 වන විට එය යුරෝපයේ හෝ එක්සත් රාජධානියේ මෙම ඖෂධය වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා අනුමත කිරීමේ ක්‍රියාවලියේ නොමැත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Omidenepag isopropyl|url=https://www.sps.nhs.uk/medicines/omidenepag-isopropyl/|website=SPS - Specialist Pharmacy Service|access-date=16 December 2022|date=30 September 2022|archive-date=24 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024115707/https://www.sps.nhs.uk/medicines/omidenepag-isopropyl/|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.sps.nhs.uk/medicines/omidenepag-isopropyl/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024115707/https://www.sps.nhs.uk/medicines/omidenepag-isopropyl/ |access-date=2 November 2026 |archive-date=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>dtvin6z15nlnhqz9fx7qjpfsi5rtxwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රිමෙක්සොලෝන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197838</id>
    <revision>
      <id>803592</id>
      <parentid>803342</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T08:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5284" sha1="0vi8ugtngyt63vwip0f6mujjz2gxr45" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|Verifiedfields   =changed
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =464382584
|image            =Rimexolone structure.png

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =Vexol
|synonyms         =Trimexolone; Org 6216; 11β-Hydroxy-16α,17α,21-trimethylpregna-1,4-dien-3,20-dione
|IUPAC name       =(8''S'',9''S'',10''R'',11''S'',13''S'',14''S'',16''R'',17''S'')-11-Hydroxy-10,13,16,17-tetramethyl-17-propanoyl-7,8,9,11,12,14,15,16-octahydro-6H-cyclopenta[a]phenanthren-3-one

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy US     =C &lt;!-- A / B            / C / D / X --&gt;
|pregnancy category=
|routes of administration=Eye drops
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|rimexolone}}
|MedlinePlus      =a606003

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal status     =

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =
|protein bound    =
|metabolism       =
|elimination half-life=estimated 1–2 hours
|excretion        =&gt;80% faeces

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =24
|H                =34
|O                =3
|smiles           =CCC(=O)[C@]1([C@@H](C[C@@H]2[C@@]1(C[C@@H]([C@H]3[C@H]2CCC4=CC(=O)C=C[C@]34C)O)C)C)C
|StdInChI         =1S/C24H34O3/c1-6-20(27)24(5)14(2)11-18-17-8-7-15-12-16(25)9-10-22(15,3)21(17)19(26)13-23(18,24)4/h9-10,12,14,17-19,21,26H,6-8,11,13H2,1-5H3/t14-,17+,18+,19+,21-,22+,23+,24-/m1/s1
|StdInChI Ref     ={{stdinchicite|changed|chemspider}}
|StdInChIKey      =QTTRZHGPGKRAFB-OOKHYKNYSA-N
|StdInChIKey Ref  ={{stdinchicite|changed|chemspider}}
}}

'''වෙක්සෝල් යන''' වෙළඳ නාමය යටතේ අලෙවි කරන '''රිමෙක්සොලෝන්''', [[මිනිස් ඇස|ඇසේ]] [[ප්‍රදාහ|දැවිල්ලට]] ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා භාවිතා කරන [[කෝර්ටිකොස්ටෙරොයිඩ|ස්ටෙරොයිඩ් ඖෂධයකි]].&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Rimexolone Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/rimexolone.html|website=Drugs.com|access-date=17 October 2021|language=en|archive-date=20 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120234846/https://www.drugs.com/monograph/rimexolone.html|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.drugs.com/monograph/rimexolone.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120234846/https://www.drugs.com/monograph/rimexolone.html |access-date=2 November 2026 |archive-date=20 January 2021}}&lt;/ref&gt; මෙයට ඇන්ටීරියර් යුවියිටිස් තත්ත්වය සහ ඇසේ ශල්‍යකර්ම වලින් අනතුරුව ඇතිවන අවස්ථා ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; මෙම ඖෂධය අක්ෂි බිංදු ලෙස භාවිතා කරයි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

සුලබ අතුරු ආබාධ අතරට අභ්‍යන්තර අක්ෂි පීඩනය ඉහළ යාම, පෙනීම බොඳ වීම, ඇස් වේදනාව, ඇස රතු වීම සහ නාසයෙන් දියර ගැලීම ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; අනෙකුත් සංකූලතා අතර කෝනියාවේ දිලීර ආසාදනයක් ද ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

1994 දී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා රිමෙක්සොලෝන් අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; 2021 වන විට එක්සත් ජනපදයේ මිලි ලීටර් 5 බෝතලයක මිල ඇමරිකානු ඩොලර් 100 ක් පමණ විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Vexol Prices, Coupons &amp; Patient Assistance Programs|url=https://www.drugs.com/price-guide/vexol|website=Drugs.com|access-date=17 October 2021|language=en|archive-date=27 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927151908/https://www.drugs.com/price-guide/vexol|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2019 වන විට එක්සත් රාජධානියේ මෙම ඖෂධය තවදුරටත් ලබා ගත නොහැක.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Rimexolone eye drops. Rimexolone antibiotic eye drops - Patient|url=https://patient.info/medicine/rimexolone-eye-drops-for-inflammation|website=patient.info|access-date=17 October 2021|language=en|archive-date=13 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210813130841/https://patient.info/medicine/rimexolone-eye-drops-for-inflammation|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://patient.info/medicine/rimexolone-eye-drops-for-inflammation |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813130841/https://patient.info/medicine/rimexolone-eye-drops-for-inflammation |access-date=2 November 2026 |archive-date=13 August 2021}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]</text>
      <sha1>0vi8ugtngyt63vwip0f6mujjz2gxr45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පශ්චාත් කොවිඩ්-19 තත්ත්වය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197839</id>
    <revision>
      <id>803571</id>
      <parentid>803343</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T04:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 10 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>803571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19216" sha1="r3amq0zxybx09wau8idvcvoq1d3be28" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව වෛද්‍යමය තත්ත්වය (නව)
|name             ={{PAGENAME}}
|synonym          =Long COVID (දිගුකාලීන කොවිඩ්),&lt;ref name=CDC2021Sept/&gt; post-COVID (කොවිඩ් පසුකාලීන තත්ත්වය),&lt;ref name=CDC2021Sept/&gt; persistent post-COVID syndrome (PPCS - දිගුකාලීන කොවිඩ් පසුකාලීන සින්ඩ්‍රෝමය),&lt;ref name=&quot;Oronsky20Feb2021&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oronsky |first1=Bryan |last2=Larson |first2=Christopher |last3=Hammond |first3=Terese C. |last4=Oronsky |first4=Arnold |last5=Kesari |first5=Santosh |last6=Lybeck |first6=Michelle |last7=Reid |first7=Tony R. |title=A Review of Persistent Post-COVID Syndrome (PPCS) |journal=Clinical Reviews in Allergy &amp; Immunology |date=20 February 2021 |doi=10.1007/s12016-021-08848-3 |pmid=33609255 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7896544/ |issn=1559-0267 |access-date=13 May 2021 |archive-date=28 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210828150125/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7896544/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828150125/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7896544/ |date=28 August 2021 }}&lt;/ref&gt; chronic COVID syndrome (CCS - නිදන්ගත කොවිඩ් සින්ඩ්‍රෝමය), COVID long-haulers (දිගුකාලීන කොවිඩ් බලපෑම් සහිත පුද්ගලයින්),&lt;ref name=&quot;JMV-20201023&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Baig AM | title = Chronic COVID Syndrome: Long-COVID (දිගුකාලීන කොවිඩ්) සහ COVID Long-Haulers (දිගුකාලීන කොවිඩ් රෝගීන්) සඳහා සුදුසු වෛද්‍ය පාරිභාෂිතයක අවශ්‍යතාවය | journal = Journal of Medical Virology | date = 2020 ඔක්තෝබර් | volume = 93 | issue = 5 | pages = 2555–2556 | pmid = 33095459 | doi = 10.1002/jmv.26624  | COVID-19 ආසාදනයෙන් පසු ඇතිවන සින්ඩ්‍රෝමය (post COVID-19 syndrome),&lt;ref name=&quot;NICEDec2020&quot;&gt;{{cite web |last1=NICE |title=Overview {{!}} COVID-19 rapid guideline: managing the long-term effects of COVID-19 {{!}} Guidance {{!}} NICE
|url              =https://www.nice.org.uk/guidance/NG188
|website          =www.nice.org.uk
|publisher        =National Institute for Health and Care Excellence
|access-date      =13 May 2021
|archive-url      =https://web.archive.org/web/20210513114853/https://www.nice.org.uk/guidance/NG188
|archive-date     =13 May 2021
|date             =18 December 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513114853/https://www.nice.org.uk/guidance/NG188 |date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt; SARS-CoV-2 ආසාදනයෙන් පසු ඇතිවන තත්ත්වයන් (post-acute sequelae of SARS-CoV-2 infection),&lt;ref name=CDC2021Pro/&gt; COVID-19 ආසාදනයෙන් පසු ඇතිවන තත්ත්වයන් (PASC - post-acute sequelae of COVID-19),&lt;ref name=&quot;NIH23Feb2021&quot;&gt;{{cite web |title=NIH launches new initiative to study “Long COVID” |url=https://www.nih.gov/about-nih/who-we-are/nih-director/statements/nih-launches-new-initiative-study-long-covid |website=National Institutes of Health (NIH) |access-date=13 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513121519/https://www.nih.gov/about-nih/who-we-are/nih-director/statements/nih-launches-new-initiative-study-long-covid |archive-date=2021 මැයි 13 |language=EN |date=2021 පෙබරවාරි 23 }} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.nih.gov/about-nih/who-we-are/nih-director/statements/nih-launches-new-initiative-study-long-covid |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513121519/https://www.nih.gov/about-nih/who-we-are/nih-director/statements/nih-launches-new-initiative-study-long-covid |access-date=2026-11-02 |archive-date=2021-05-13}}&lt;/ref&gt;
|image            =Fatigue2.jpg
|image size       =
|alt              =
|caption          =වෙහෙසට පත් පුද්ගලයෙක්
|pronounce        =
|specialty        =බහු-විෂය
|symptoms         =වෙහෙස , [[හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව]] , [[හිසරදය]] , කාංසාව සහ විශාදය , සුවඳ දැනීමේ හැකියාව නැතිවීම , අවධානය යොමු කිරීමට අපහසු වීම , [[උණ]] , හද ගැස්ම වේගවත් වීම&lt;ref name=CDC2021Sept/&gt;
|onset            =&gt;COVID-19 ආසාදනයෙන් සති 4කට පසු &lt;ref name=CDC2021Pro/&gt;
|duration         =
|causes           =[[COVID-19]]&lt;ref name=CDC2021Pro/&gt;
|risks            =
|diagnosis        =වෙනත් හේතු බැහැර කිරීමෙන් පසු, රෝග ලක්ෂණ මත පදනම්ව&lt;ref name=AMA2022/&gt;
|differential     =
|prevention       =COVID-19 වැළැක්වීම &lt;ref name=CDC2021Sept/&gt;
|treatment        =විශේෂිත රෝග ලක්ෂණවලට ප්‍රතිකාර කිරීම &lt;ref name=CDC2021June/&gt;
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =~20 to 60%&lt;ref name=&quot;ONS&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Di Gennaro |first1=Francesco |last2=Belati |first2=Alessandra |last3=Tulone |first3=Ottavia |last4=Diella |first4=Lucia |last5=Bavaro |first5=Davide Fiore |last6=Bonica |first6=Roberta |last7=Genna |first7=Vincenzo |last8=Smith |first8=Lee |last9=Trott |first9=Mike |last10=Bruyere |first10=Olivier |last11=Mirarchi |first11=Luigi |last12=Cusumano |first12=Claudia |last13=Barbagallo |first13=Mario |last14=Dominguez Rodriguez |first14=Ligia Juliana |last15=Saracino |first15=Annalisa |last16=Veronese |first16=Nicola |title=Long Covid: A Systematic Review and Meta-Analysis of 120,970 Patients |date=4 May 2022 |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract%20id=4099429 |access-date=7 May 2022 |publisher=Social Science Research Network |language=en |journal= |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506170817/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract |url-status=live }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220506170817/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract id=4099429 |date=6 May 2022 }}&lt;/ref&gt;
|deaths           =
}}ලෝන්ග් කොවිඩ් (Long COVID) ලෙසද හැඳින්වෙන පශ්චාත් [[කොවිඩ්-19]] තත්ත්වය යනු, කොවිඩ්-19 වැළඳී සුව වූ පසුව ඇතිවන රෝග තත්ත්වයන් සමූහයකි.&lt;ref name=&quot;CDC2021Sept&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=COVID-19 and Your Health|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/long-term-effects/index.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=20 January 2022|language=en-us|date=11 February 2020|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114190825/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/long-term-effects/index.html|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/long-term-effects/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220114190825/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/long-term-effects/index.html |access-date=2 November 2026 |archive-date=14 January 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICD-11&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=ICD-11 - ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics|url=https://icd.who.int/browse11/l-m/en#/http%3a%2f%2fid.who.int%2ficd%2fentity%2f2024855916|website=icd.who.int|access-date=7 June 2021|archive-date=1 August 2018|archive-url=https://icd.who.int/browse11/l-m/en%23/http://id.who.int/icd/entity/294762853#/http%3a%2f%2fid.who.int%2ficd%2fentity%2f2024855916|url-status=live}}&lt;/ref&gt; මූලික ආසාදනයෙන් සති හතරක් හෝ ඊට වැඩි කාලයකට පසුව මතු වන රෝග ලක්ෂණ මෙයට ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;CDC2021Sept&quot; /&gt; රෝග ලක්ෂණ අතරට තෙහෙට්ටුව, [[හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව]], [[හිසරදය]], කාංසාව සහ මානසික අවපීඩනය, ගඳ සුවඳ නොදැනී යාම, අවධානය යොමු කිරීමේ අපහසුතාව, හිසරදය, [[උණ]] සහ හෘද ස්පන්දනය වේගවත් වීම ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;CDC2021Sept&quot; /&gt; එමෙන්ම, ශාරීරික ක්‍රියාකාරකම් වලදී මෙම රෝග ලක්ෂණ උත්සන්න විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;CDC2021Sept&quot; /&gt;

මුල් කොවිඩ්-19 ආසාදනයේ බරපතලකම නොසලකා, එය වැළඳුණු ඕනෑම අයෙකුට මෙම තත්ත්වය ඇතිවිය හැක.&lt;ref name=&quot;CDC2021Sept&quot; /&gt; [[කොවිඩ්-19 එන්නත|එන්නත ලබා]] දී තිබියදීත් ආසාදනය වූවන් අතරද මෙම තත්ත්වය වාර්තා වී ඇත; කෙසේ වෙතත්, එම කණ්ඩායම අතර මෙය බහුලව දක්නට නොලැබේ.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|last=Ledford|first=Heidi|title=Do vaccines protect against long COVID? What the data say|url=https://www.nature.com/articles/d41586-021-03495-2|website=Nature|access-date=20 January 2022|pages=546–548|language=en|doi=10.1038/d41586-021-03495-2|date=23 November 2021|archive-date=11 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111181131/https://www.nature.com/articles/d41586-021-03495-2|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.nature.com/articles/d41586-021-03495-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220111181131/https://www.nature.com/articles/d41586-021-03495-2 |access-date=2 November 2026 |archive-date=11 January 2022}}&lt;/ref&gt; රෝගය දරුණුවට වැළඳුණු අයට බහුවිධ [[ඉන්ද්‍රිය පද්ධති|අවයව පද්ධති]] වලට හානි සිදුවීම, ස්වයං ප්‍රතිශක්තිකරණ තත්වයන්, පශ්චාත් දැඩි සත්කාර සින්ඩ්‍රෝමය (PICS) හෝ [[පශ්චාත් කම්පන මානසික ආතතිය (PTSD)|පශ්චාත් කම්පන ආතති ආබාධ]] (PTSD) වැනි තත්ත්වයන්ද ඇතිවිය හැක.&lt;ref name=&quot;CDC2021Sept&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2021Pro&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Healthcare Workers|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-care/post-covid-conditions.html?CDC AA refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fcoronavirus%2F2019-ncov%2Fhcp%2Fclinical-care%2Flate-sequelae.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=20 January 2022|language=en-us|date=11 February 2020|archive-date=21 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121070045/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-care/post-covid-conditions.html?CDC AA refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fcoronavirus%2F2019-ncov%2Fhcp%2Fclinical-care%2Flate-sequelae.html|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-care/post-covid-conditions.html?CDC |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121070045/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-care/post-covid-conditions.html?CDC |access-date=2 November 2026 |archive-date=21 January 2022}}&lt;/ref&gt; ළමුන් අතර, ළමා බහුවිධ පද්ධති ආසාදන සින්ඩ්‍රෝමය (MIS-C) නම් තත්ත්වය ඇතිවිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;CDC2021Sept&quot; /&gt;

මෙම රෝග තත්ත්වය සඳහා නිශ්චිත නිර්වචනයක් තවමත් සකස් කරමින් පවතී.&lt;ref name=&quot;CDC2021Pro&quot; /&gt; මෙම තත්ත්වය තහවුරු කිරීමට හෝ බැහැර කිරීමට නිශ්චිත රසායනාගාර හෝ ප්‍රතිබිම්බ පරීක්ෂණ සොයාගැනීම් නොමැති අතර, රෝග ලක්ෂණ සඳහා බලපෑ හැකි වෙනත් හේතූන් බැහැර කිරීම වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;CDC2021June&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Healthcare Workers|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-care/post-covid-index.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=20 January 2022|language=en-us|date=11 February 2020|archive-date=2 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220102154542/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-care/post-covid-index.html|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-care/post-covid-index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220102154542/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-care/post-covid-index.html |access-date=2 November 2026 |archive-date=2 January 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AMA2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=What doctors wish patients knew about long COVID|url=https://www.ama-assn.org/delivering-care/public-health/what-doctors-wish-patients-knew-about-long-covid|website=American Medical Association|access-date=20 January 2022|language=en|archive-date=6 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106045833/https://www.ama-assn.org/delivering-care/public-health/what-doctors-wish-patients-knew-about-long-covid|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.ama-assn.org/delivering-care/public-health/what-doctors-wish-patients-knew-about-long-covid |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106045833/https://www.ama-assn.org/delivering-care/public-health/what-doctors-wish-patients-knew-about-long-covid |access-date=2 November 2026 |archive-date=6 January 2022}}&lt;/ref&gt;

මෙය වළක්වා ගැනීමට ඇති හොඳම ක්‍රමය නම් කොවිඩ්-19 ආසාදනය වීම වළක්වා ගැනීමයි. ඒ සඳහා [[කොවිඩ්-19 එන්නත|එන්නත් කිරීම]], [[සමාජ දුරස්ථ කරණය|ශාරීරික දුරස්ථභාවය]] පවත්වා ගැනීම සහ මුඛ ආවරණ පැළඳීම වැනි ක්‍රියාමාර්ග උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;CDC2021Sept&quot; /&gt; ප්‍රතිකාර කිරීමේදී, එක් එක් රෝග ලක්ෂණයට අදාළව පිළියම් යෙදීම සහ රෝගියාගේ ශාරීරික, මානසික සහ සමාජීය යහපැවැත්ම වැඩි දියුණු කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කෙරේ.&lt;ref name=&quot;CDC2021June&quot; /&gt; ඇතැම් රටවල මෙම තත්ත්වයට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා විශේෂිත සායන ද ස්ථාපිත කර ඇත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.mountsinai.org/about/covid19/information-resources/center-post-covid-care|title=Center for Post-COVID Care &amp;#124; Mount Sinai - New York|website=Mount Sinai Health System|access-date=2022-01-21|archive-date=2022-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220107183838/https://www.mountsinai.org/about/covid19/information-resources/center-post-covid-care|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.mountsinai.org/about/covid19/information-resources/center-post-covid-care |archive-url=https://web.archive.org/web/20220107183838/https://www.mountsinai.org/about/covid19/information-resources/center-post-covid-care |access-date=2026-11-02 |archive-date=2022-01-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.ndtv.com/delhi-news/coronavirus-delhis-post-covid-clinic-for-recovered-patients-with-fresh-symptoms-opens-2282756|title=Delhi's Post-Covid Clinic For Recovered Patients With Fresh Symptoms Opens|website=NDTV.com|access-date=2021-01-30|archive-date=2021-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203023515/https://www.ndtv.com/delhi-news/coronavirus-delhis-post-covid-clinic-for-recovered-patients-with-fresh-symptoms-opens-2282756|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.ndtv.com/delhi-news/coronavirus-delhis-post-covid-clinic-for-recovered-patients-with-fresh-symptoms-opens-2282756 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203023515/https://www.ndtv.com/delhi-news/coronavirus-delhis-post-covid-clinic-for-recovered-patients-with-fresh-symptoms-opens-2282756 |access-date=2026-11-02 |archive-date=2021-02-03}}&lt;/ref&gt; කොවිඩ්-19 ආසාදිතයන්ගෙන් 20% කට පමණ සති 4 කට වඩා වැඩි කාලයක් රෝග ලක්ෂණ පවතින අතර, 10% කට සති 12 කට වඩා වැඩි කාලයක් රෝග ලක්ෂණ පැවතිය හැක.&lt;ref name=&quot;ONS&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|website=Office of National Statistics UK|date=December 2020|title=The prevalence of long COVID symptoms and COVID-19 complications|url=https://www.ons.gov.uk/news/statementsandletters/theprevalenceoflongcovidsymptomsandcovid19complications|access-date=2021-01-30|archive-date=2021-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130141634/https://www.ons.gov.uk/news/statementsandletters/theprevalenceoflongcovidsymptomsandcovid19complications|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.ons.gov.uk/news/statementsandletters/theprevalenceoflongcovidsymptomsandcovid19complications |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130141634/https://www.ons.gov.uk/news/statementsandletters/theprevalenceoflongcovidsymptomsandcovid19complications |access-date=2026-11-02 |archive-date=2021-01-30}}&lt;/ref&gt; පිරිමින්ට වඩා කාන්තාවන් මෙම තත්ත්වයට බහුලව ගොදුරු වන බවද නිරීක්ෂණය වී ඇත.&lt;ref name=&quot;AMA2022&quot; /&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[Category:රෝග]]
[[Category:සෞඛ්‍යය]]</text>
      <sha1>r3amq0zxybx09wau8idvcvoq1d3be28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අබ්දුල් අල්-සයීද්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197864</id>
    <revision>
      <id>803477</id>
      <parentid>803453</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T15:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tagged &amp; Fixed</comment>
      <origin>803477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5607" sha1="m47vynm4aop0tdo2f0ytnjhru2z6j6w" xml:space="preserve">{{Short description|ඇමරිකානු ප්‍රාන්තයක් වන මිචිගන් වෙතින් තේරී පත් වූ සෙනෙට් මන්ත්‍රී}}{{සමුද්දේශ විරහිත|date=නොවැම්බර් 2026}}{{Infobox officeholder
|name                = අබ්දුල් අල්-සයීද්
| image              = Abdul El-Sayed meet-and-greet by Conlan Houston 5 (cropped).jpg
| caption            = 2025 දී අල්-සයීද්
| office1            = [[එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාව|තේරී පත් වූ එක්සත් ජනපද සෙනෙට් මන්ත්‍රී]]&lt;br&gt;[[මිචිගන්]] සඳහා
| alongside1         = [[එලිසා ස්ලොට්කින්]]
| term_start1        = 3 ජනවාරි 2027
| term_end1          =
| predecessor1       = [[ගැරී පීටර්ස්]]
| successor1         = 
| birth_name         = අබ්දුල්රහ්මාන් මොහොමඩ් අල්-සයීද්
| birth_date         = 31 ඔක්තෝබර් 1984
| birth_place        = රොචෙස්ටර් හිල්ස්, [[මිචිගන්]], එක්සත් ජනපදය
| death_date         = 
| death_place        = 
| education          = {{ubl |[[මිචිගන් විශ්වවිද්‍යාලය]] ([[කලා උපාධිය|බී.ඒ.]]) |[[ඔරියල් විද්‍යාලය, ඔක්ස්ෆර්ඩ්]] ([[දර්ශන ආචාර්ය|පී.එච්.ඩී.]]) |[[කොලොම්බියා විශ්වවිද්‍යාලය]] ([[වෛද්‍ය ආචාර්ය|එම්.ඩී.]])}}
| party    = [[ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය]]
| children           = 2
| website            = {{url|abdulforsenate.com|ප්‍රචාරක වෙබ් අඩවිය}}
|native_name=Abdul El-Sayed|native_name_lang=en}}

'''අබ්දුල්රහ්මාන් මොහොමඩ් අල්-සයීද්''' ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: '''Abdulrahman Mohamed El-Sayed''', උපත 31 ඔක්තෝබර් 1984) යනු ඇමරිකානු වසංගත රෝග විද්‍යාඥයෙක්, මහජන සෞඛ්‍ය පරිපාලකයෙක්, ශාස්ත්‍රාලිකයෙක් සහ දේශපාලනඥයෙක් වන අතර ඔහු 2026 එක්සත් ජනපද සෙනෙට් මැතිවරණයේ මිචිගන් හි [[ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|ඩිමොක්‍රටික්]] අපේක්ෂකයා වේ.

ගිනිකොනදිග [[මිචිගන්|මිචිගන්හි]] උපත ලබා එහි හැදී වැඩුණු අල්-සයීද්, මිචිගන් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් උපාධිය ලබා ගත්තේය. ඉන්පසු ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ 'රෝඩ්ස් ශිෂ්‍යයෙකු' (Rhodes Scholar) ලෙස අධ්‍යාපනය ලැබූ ඔහු, එහිදී මහජන සෞඛ්‍යය පිළිබඳ ආචාර්ය උපාධියක් ලබා ගත්තේය. අනතුරුව කොලොම්බියා විශ්වවිද්‍යාලයෙන් වෛද්‍ය උපාධිය ලබා ගත් ඔහු, එම විශ්වවිද්‍යාලයේ 'මේල්මෑන් මහජන සෞඛ්‍ය පාසලේ' (Mailman School of Public Health) වසංගත රෝග විද්‍යාව පිළිබඳ සහකාර මහාචාර්යවරයෙකු ලෙස කටයුතු කළේය. 2015 සිට 2017 දක්වා ඩෙට්‍රොයිට් සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ විධායක අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කළ ඔහු, 2023 සිට 2025 දක්වා වේන් කවුන්ටි සෞඛ්‍ය, මානව සහ ප්‍රවීණ සේවා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස සේවය කළේය.

ප්‍රගතිශීලී ඩිමොක්‍රටික් පාක්ෂිකයෙකු වන අල්-සයීද්, 2026 මිචිගන් ඩිමොක්‍රටික් සෙනෙට් මණ්ඩල මූලික මැතිවරණයේදී එක්සත් ජනපද නියෝජිත [[හේලි ස්ටීවන්ස්]] පරාජය කළේය. මහා මැතිවරණයේදී ඔහු රිපබ්ලිකන් අපේක්ෂක [[මයික් රොජර්ස්|මයික් රොජර්ස්ට]] එරෙහිව තරඟ වදියි. අල්-සයීද් [[එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාව|එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාවට]] තේරී පත්වන පළමු [[මුස්ලිම්]] සාමාජිකයා වනු ඇත.

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>m47vynm4aop0tdo2f0ytnjhru2z6j6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:අබ්දුල් අල්-සයීද්</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197870</id>
    <revision>
      <id>803478</id>
      <timestamp>2026-11-04T15:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>'{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>803478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="kbjvz1awji1n2rj4il81906qgfwg1nh" xml:space="preserve">{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}</text>
      <sha1>kbjvz1awji1n2rj4il81906qgfwg1nh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශෙයික් අන්සාර්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197871</id>
    <revision>
      <id>803480</id>
      <timestamp>2026-11-04T18:59:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dheena palamunai</username>
        <id>81971</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ www.miansar.com</comment>
      <origin>803480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8901" sha1="p504pf1oxa6zlyi17e2ktk1ff5bkuf4" xml:space="preserve">'''ශෙයික්''' '''අන්සාර්'''

'''ජීවන''' '''චරිතය'''

'''මුල්''' '''ජීවිතය''' '''සහ''' '''අධ්‍යාපනය'''

ශෙයික් අන්සාර් 1969 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස 08 වන දින ශ්‍රී ලංකාවේ නැගෙනහිර පළාතේ අක්කරෙයිපත්තු නම් ගම්මානයේ උපත ලැබීය.&lt;ref&gt;ශෙයික් අන්සාර්

ජීවන චරිතය

මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය

ශෙයික් අන්සාර් 1969 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස 08 වන දින ශ්‍රී ලංකාවේ නැගෙනහිර පළාතේ අක්කරෙයිපත්තු නම් ගම්මානයේ උපත ලැබීය.

කුඩා වියේදීම අල්-කුර්ආනය ඉගෙනීමට පටන් ගත් ඔහු, වයස අවුරුදු 9 දී අල්-කුර්ආනය සම්පූර්ණයෙන්ම කටපාඩම් කර අවසන් කළේය. වයස අවුරුදු 15 දී ශරියා අධ්‍යාපනය සෙවීම කෙරෙහි උනන්දු වී, තම මව් භාෂාව වන දෙමළ භාෂාවෙන් ඇති ඉස්ලාමීය ග්‍රන්ථ ඉගෙන ගත්තේය. එම ග්‍රන්ථවලින් ප්‍රමාණවත් දැනුමක් නොලැබුණු නිසා, අරාබි විද්‍යාලයකට ඇතුළු වීමට තීරණය කළේය.

තම ගම්මානයේ ජාතික පාසලේ අතරමැදි අධ්‍යාපනය අවසන් කිරීමෙන් පසු, වයස අවුරුදු 16 දී තබ්ලීග් ජමාඅත් එකට අයත් අරාබි විද්‍යාලයකට ඇතුළු විය.

තබ්ලීග් ජමාඅත් එකෙන් ඉවත් වීම

අරාබි විද්‍යාලයේ ඉගෙනුම ලබන කාලයේදීම, වයස අවුරුදු 16 දී ම අරාබි භාෂාව සහ ශරියා අධ්‍යාපනය ඉගැන්වීමට පටන් ගත්තේය. එම කාලයේදී ඔහු තබ්ලීග් ජමාඅත් එකට සම්බන්ධ වී සිටියේය. සලෆ් සාලිහීන්වරුන්ගේ ග්‍රන්ථ දිගින් දිගටම ඉගෙන ගත් නිසා, තබ්ලීග් ජමාඅත් එකේ තිබූ අකීදාමය අපගමනයන් ඔහුට පැහැදිලි විය. ඉන් පසුව ඔහු එම සංවිධානයෙන් ඉවත් විය.

සේවාවන් සහ ආයතන

*1. මඃහද් තත්බීකුෂ් ෂරීආ - පිරිමි අංශය (1992)*

සලෆ් සාලිහීන්වරුන්ගේ මන්හජ් පදනම් කරගෙන, සලෆ් අකීදාව ජනතාවට ඉගැන්වීමේ අරමුණින්, වයස අවුරුදු 23 දී, 1992 වර්ෂයේදී &quot;මඃහද් තත්බීකුෂ් ෂරීආ&quot; නම් අරාබි විද්‍යාලය ආරම්භ කළේය. මෙම විද්‍යාලයේ අරමුණ වූයේ තව්හීද් දෙසට කැඳවන දාඊවරුන් බිහි කිරීමයි. මෙතැනින් බොහෝ දාඊවරුන් උපාධි ලබා පිටත්ව ගොස් ඇත.

*2. මඃහද් තත්බීකුෂ් ෂරීආ - කාන්තා අංශය*

පිරිමි අංශයේ දිගුවක් ලෙස, අක්කරෙයිපත්තු හි කාන්තාවන් සඳහාම වෙන් වූ අධ්‍යාපන ආයතනයක් ලෙස &quot;මඃහද් තත්බීකුෂ් ෂරීආ - කාන්තා අංශය&quot; නම් ආයතනය ආරම්භ කළේය.

මෙය අල්ලාහ්ගේ කරුණාවෙන් සහ උපකාරයෙන් ඔහුට ලැබුණකි. &quot;ලා හව්ල වලා කුතා ඉල්ලා බිල්ලාහ්&quot; (අල්ලාහ්ගේ උපකාරය නොමැතිව කිසිම බලයක් හෝ ශක්තියක් නැත).&lt;/ref&gt;

කුඩා වියේදීම අල්-කුර්ආනය ඉගෙනීමට පටන් ගත් ඔහු, වයස අවුරුදු 9 දී අල්-කුර්ආනය සම්පූර්ණයෙන්ම කටපාඩම් කර අවසන් කළේය. වයස අවුරුදු 15 දී ශරියා අධ්‍යාපනය සෙවීම කෙරෙහි උනන්දු වී, තම මව් භාෂාව වන දෙමළ භාෂාවෙන් ඇති ඉස්ලාමීය ග්‍රන්ථ ඉගෙන ගත්තේය. එම ග්‍රන්ථවලින් ප්‍රමාණවත් දැනුමක් නොලැබුණු නිසා, අරාබි විද්‍යාලයකට ඇතුළු වීමට තීරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;www.miamsar.com&lt;/ref&gt;

තම ගම්මානයේ ජාතික පාසලේ අතරමැදි අධ්‍යාපනය අවසන් කිරීමෙන් පසු, වයස අවුරුදු 16 දී තබ්ලීග් ජමාඅත් එකට අයත් අරාබි විද්‍යාලයකට ඇතුළු විය.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;ansar thableeki Facebook page &lt;/ref&gt;

'''තබ්ලීග් ජමාඅත් එකෙන් ඉවත් වීම'''

අරාබි විද්‍යාලයේ ඉගෙනුම ලබන කාලයේදීම, වයස අවුරුදු 16 දී ම අරාබි භාෂාව සහ ශරියා අධ්‍යාපනය ඉගැන්වීමට පටන් ගත්තේය. එම කාලයේදී ඔහු තබ්ලීග් ජමාඅත් එකට සම්බන්ධ වී සිටියේය. සලෆ් සාලිහීන්වරුන්ගේ ග්‍රන්ථ දිගින් දිගටම ඉගෙන ගත් නිසා, තබ්ලීග් ජමාඅත් එකේ තිබූ අකීදාමය අපගමනයන් ඔහුට පැහැදිලි විය. ඉන් පසුව ඔහු එම සංවිධානයෙන් ඉවත් විය.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

'''සේවාවන්''' '''සහ''' '''ආයතන'''

1. ''මඃහද්'' ''තත්බීකුෂ්'' ''ෂරීආ'' - පිරිමි අංශය (1992)

සලෆ් සාලිහීන්වරුන්ගේ මන්හජ් පදනම් කරගෙන, සලෆ් අකීදාව ජනතාවට ඉගැන්වීමේ අරමුණින්, වයස අවුරුදු 23 දී, 1992 වර්ෂයේදී &quot;මඃහද් තත්බීකුෂ් ෂරීආ&quot; නම් අරාබි විද්‍යාලය ආරම්භ කළේය. මෙම විද්‍යාලයේ අරමුණ වූයේ තව්හීද් දෙසට කැඳවන දාඊවරුන් බිහි කිරීමයි. මෙතැනින් බොහෝ දාඊවරුන් උපාධි ලබා පිටත්ව ගොස් ඇත.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

2. ''මඃහද්'' ''තත්බීකුෂ්'' ''ෂරීආ'' - කාන්තා අංශය

පිරිමි අංශයේ දිගුවක් ලෙස, අක්කරෙයිපත්තු හි කාන්තාවන් සඳහාම වෙන් වූ අධ්‍යාපන ආයතනයක් ලෙස &quot;මඃහද් තත්බීකුෂ් ෂරීආ - කාන්තා අංශය&quot; නම් ආයතනය ආරම්භ කළේය.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

මෙය අල්ලාහ්ගේ කරුණාවෙන් සහ උපකාරයෙන් ඔහුට ලැබුණකි. &quot;ලා හව්ල වලා කුතා ඉල්ලා බිල්ලාහ්&quot; &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

(අල්ලාහ්ගේ උපකාරය නොමැතිව කිසිම බලයක් හෝ ශක්තියක් නැත).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;</text>
      <sha1>p504pf1oxa6zlyi17e2ktk1ff5bkuf4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පරිශීලක:Lee/පරිපාලක බලතල/නුසුදුසු</title>
    <ns>2</ns>
    <id>197872</id>
    <revision>
      <id>803506</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>803506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="369" sha1="lfohtpo2x6k6i7bf29zg1sostp4l4ln" xml:space="preserve">== IDB.S ==
* වගකීම් විරහිත මකා දැමීම්.
**{{diff|title=ප්‍රවර්ගය:Sri Lankan entrepreneurs|diff=800458|oldid=800372|label=ප්‍රවර්ගය:Sri Lankan entrepreneurs}}
**{{diff|title=ප්‍රවර්ගය:Sri Lankan men|diff=800459|oldid=800371|label=ප්‍රවර්ගය:Sri Lankan men}}</text>
      <sha1>lfohtpo2x6k6i7bf29zg1sostp4l4ln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Phyllanthaceae</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197873</id>
    <revision>
      <id>803509</id>
      <timestamp>2025-12-24T04:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;OpalYosutebito</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ {{Category main article}}</comment>
      <origin>803509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="34yh692o9djwpbdb8je7go5rq2l4fyr" xml:space="preserve">{{category main article|Phyllanthaceae}}
{{Commons category|Phyllanthaceae}}

[[Category:Malpighiales]]</text>
      <sha1>34yh692o9djwpbdb8je7go5rq2l4fyr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803510</id>
      <parentid>803509</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Category:Phyllanthaceae]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="34yh692o9djwpbdb8je7go5rq2l4fyr" xml:space="preserve">{{category main article|Phyllanthaceae}}
{{Commons category|Phyllanthaceae}}

[[Category:Malpighiales]]</text>
      <sha1>34yh692o9djwpbdb8je7go5rq2l4fyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Combretaceae</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197874</id>
    <revision>
      <id>803511</id>
      <timestamp>2025-12-24T04:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;OpalYosutebito</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ {{Category main article}}</comment>
      <origin>803511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="lyd4nkoyehg8s39xy41ceyonvp1olnc" xml:space="preserve">{{category main article|Combretaceae}}
{{Commons category|Combretaceae}}

[[Category:Myrtales]]</text>
      <sha1>lyd4nkoyehg8s39xy41ceyonvp1olnc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803512</id>
      <parentid>803511</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Category:Combretaceae]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="lyd4nkoyehg8s39xy41ceyonvp1olnc" xml:space="preserve">{{category main article|Combretaceae}}
{{Commons category|Combretaceae}}

[[Category:Myrtales]]</text>
      <sha1>lyd4nkoyehg8s39xy41ceyonvp1olnc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Dried fish</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197875</id>
    <revision>
      <id>803513</id>
      <timestamp>2022-03-27T12:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;AlienFood</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <origin>803513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143" sha1="idi8ls7hfa08gd7abuibu33412xvxpf" xml:space="preserve">{{Commons cat|Dried fish}}
{{Cat main}}
[[Category:Fish as food]]
[[Category:Dried meat]]
[[Category:Dried foods]]
[[Category:Fish processing]]</text>
      <sha1>idi8ls7hfa08gd7abuibu33412xvxpf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803514</id>
      <parentid>803513</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Category:Dried_fish]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143" sha1="idi8ls7hfa08gd7abuibu33412xvxpf" xml:space="preserve">{{Commons cat|Dried fish}}
{{Cat main}}
[[Category:Fish as food]]
[[Category:Dried meat]]
[[Category:Dried foods]]
[[Category:Fish processing]]</text>
      <sha1>idi8ls7hfa08gd7abuibu33412xvxpf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:කරවල</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197876</id>
    <revision>
      <id>803515</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>803515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="o70rai5ve1kmwng7l2tnaqvbui7wrs2" xml:space="preserve">{{cat main}}

[[Category:Dried fish]]</text>
      <sha1>o70rai5ve1kmwng7l2tnaqvbui7wrs2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Food preservation</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197877</id>
    <revision>
      <id>803517</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Food preservation]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:ආහාර පරිරක්ෂණය]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>803517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="s8bms6qs1miaihg5si5aoakin0do5vv" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:ආහාර පරිරක්ෂණය]]</text>
      <sha1>s8bms6qs1miaihg5si5aoakin0do5vv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803523</id>
      <parentid>803517</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම</comment>
      <origin>803523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="pj68mrqhn6l5hbsljef8p57ik73003b" xml:space="preserve">{{category redirect|ආහාර පරිරක්ෂණය}}</text>
      <sha1>pj68mrqhn6l5hbsljef8p57ik73003b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Food preservation</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197878</id>
    <redirect title="ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ආහාර පරිරක්ෂණය" />
    <revision>
      <id>803519</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Food preservation]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ආහාර පරිරක්ෂණය]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>803519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="q5n8xd8llilnrvhnby4dvt7fdqs3vly" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ආහාර පරිරක්ෂණය]]</text>
      <sha1>q5n8xd8llilnrvhnby4dvt7fdqs3vly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Agricultural revolutions</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197879</id>
    <revision>
      <id>803520</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Agricultural revolutions]]</comment>
      <origin>803520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1353" sha1="c20qyl8nlmjm1xpeiivicink872wb2i" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1351369841 || 2026-04-27T14:31:11Z || Zdravko mk || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 839935454 || 2018-05-06T17:44:42Z || Cydebot || &lt;nowiki&gt;Bot: Removing CFD templates for completed action&lt;/nowiki&gt;
|----
| 839935447 || 2018-05-06T17:44:40Z || Cydebot || &lt;nowiki&gt;Cydebot moved page [[Category:Agricultural Revolution]] to [[Category:Agricultural revolutions]]: Robot - Speedily moved per [[WP:CFDS|CFDS]].&lt;/nowiki&gt;
|----
| 839343359 || 2018-05-02T20:30:31Z || Brandmeister || &lt;nowiki&gt;speedy cfr&lt;/nowiki&gt;
|----
| 785425433 || 2017-06-13T13:31:56Z || Allforrous || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Agricultural technology]]: &quot;Revolution&quot; using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 782083937 || 2017-05-24T20:59:34Z || Fixuture || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Agricultural technology]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 761325686 || 2017-01-22T09:26:10Z || Fixuture || &lt;nowiki&gt;+see also to [[Category:Agricultural technology]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 744602175 || 2016-10-16T08:57:00Z || 122.162.41.9 || &lt;nowiki&gt;cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 744599251 || 2016-10-16T08:31:41Z || 122.162.41.9 || &lt;nowiki&gt;cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 744463960 || 2016-10-15T11:22:11Z || Fuortu || &lt;nowiki&gt;Created via [[WP:AFC|Articles for Creation]] ([[WP:WPAFC|you can help!]]) ([[User:Enterprisey/AFCRHS|AFCRHS.js]])&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>c20qyl8nlmjm1xpeiivicink872wb2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Agricultural revolutions</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197880</id>
    <revision>
      <id>803521</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:22:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Agricultural revolutions]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Agricultural revolutions|history]])</comment>
      <origin>803521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="222" sha1="slhwzp9666sl9g51s1fp54ztyvqfl16" xml:space="preserve">{{See also|Agricultural revolution|Category:Agricultural technology}}

[[Category:History of agriculture]]
[[Category:History of technology]]
[[Category:Revolutions by type]]
[[Category:Agricultural technology|Revolution]]</text>
      <sha1>slhwzp9666sl9g51s1fp54ztyvqfl16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Food safety</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197881</id>
    <revision>
      <id>803522</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:22:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Food safety]]</comment>
      <origin>803522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5013" sha1="90f7j6ryqcigmj5ahrue5g8v5s7d6qo" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1331676978 || 2026-01-07T16:13:40Z || Chongkian || &lt;nowiki&gt;same name&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1331676959 || 2026-01-07T16:13:34Z || Chongkian || &lt;nowiki&gt;no TOC for less or equal than 100 pages per [[Template:CatAutoTOC]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1038243470 || 2021-08-11T10:52:26Z || Anomalous+0 || &lt;nowiki&gt;rmv inapt parent Category:Foodservice&lt;/nowiki&gt;
|----
| 974453215 || 2020-08-23T04:06:57Z || Trivialist || &lt;nowiki&gt;rm [[User:Look2See1|Look2See1]] formatting&lt;/nowiki&gt;
|----
| 954470591 || 2020-05-02T15:49:08Z || 50.26.172.216 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 800498417 || 2017-09-13T22:54:15Z || Funandtrvl || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Food preparation]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 791426455 || 2017-07-20T05:39:54Z || Look2See1 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 791426297 || 2017-07-20T05:38:13Z || Look2See1 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 761384456 || 2017-01-22T18:15:46Z || Fixuture || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Food politics]] using [[WP:HC|HotCat]], +see also to [[Category:Food security]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 588371986 || 2013-12-30T14:17:49Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;Adding Commons category link to [[:Commons:Category:Food safety|category with the same name]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 571795423 || 2013-09-06T16:00:32Z || 76.180.38.195 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 571712101 || 2013-09-05T23:30:47Z || 76.180.38.195 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 544066314 || 2013-03-14T11:08:11Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 18 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q7216523]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 487784921 || 2012-04-17T04:56:50Z || Alan Liefting || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Food law]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 484804954 || 2012-03-31T05:37:33Z || Rezabot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[vi:Thể loại:An toàn thực phẩm]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 476375022 || 2012-02-12T01:20:05Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;r2.7.2) (Robot: Adding [[gl:Categoría:Seguridade alimentaria]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 452660642 || 2011-09-27T08:35:32Z || ZéroBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[ro:Categorie:Securitate alimentară]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 442494816 || 2011-08-01T11:34:08Z || Yobot || &lt;nowiki&gt;[[WP:CHECKWIKI]] error 18 (category with first letter small) + [[WP:GENFIXES|general fixes]] (BRFA 15) using [[Project:AWB|AWB]] (7800)&lt;/nowiki&gt;
|----
| 423277941 || 2011-04-10T03:50:49Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Adding: [[th:หมวดหมู่:ความปลอดภัยอาหาร]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 414781305 || 2011-02-19T13:55:35Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Adding: [[eu:Kategoria:Elikagaien segurtasuna]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 406097680 || 2011-01-05T15:47:01Z || Rrohdin || &lt;nowiki&gt;sv:&lt;/nowiki&gt;
|----
| 388501501 || 2010-10-03T17:41:10Z || SporkBot || &lt;nowiki&gt;Merging catmore/catmain/catmore1/catmore2 per discussion and [[WP:TFD]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 384205758 || 2010-09-11T14:40:10Z || 2.90.49.216 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 302512371 || 2009-07-17T00:04:34Z || Numbo3-bot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[fa:رده:بهداشت غذایی]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 266820168 || 2009-01-27T20:57:41Z || ArthurBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[cs:Kategorie:Bezpečnost potravin]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 254541175 || 2008-11-28T03:31:40Z || Zigger || &lt;nowiki&gt;Quick-adding category &quot;Public health&quot; (using [[WP:HOTCAT|HotCat]])&lt;/nowiki&gt;
|----
| 246404523 || 2008-10-20T01:01:03Z || Borgx || &lt;nowiki&gt;+id&lt;/nowiki&gt;
|----
| 246255853 || 2008-10-19T09:36:06Z || Engkamalzack || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 240364364 || 2008-09-23T04:05:42Z || Mirror Vax || &lt;nowiki&gt;cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 237343004 || 2008-09-09T19:09:20Z || Jerem43 || &lt;nowiki&gt;add cate&lt;/nowiki&gt;
|----
| 236049040 || 2008-09-03T16:00:21Z || Jerem43 || &lt;nowiki&gt;Add subject description&lt;/nowiki&gt;
|----
| 176691374 || 2007-12-09T02:33:24Z || Cgingold || &lt;nowiki&gt;{{catmore}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 155615447 || 2007-09-04T12:24:53Z || TadejM || &lt;nowiki&gt;+iw: sl&lt;/nowiki&gt;
|----
| 149610906 || 2007-08-06T20:17:50Z || Zhenqinli || &lt;nowiki&gt;+zh&lt;/nowiki&gt;
|----
| 139204228 || 2007-06-19T14:19:06Z || 125.201.156.16 || &lt;nowiki&gt;+ja&lt;/nowiki&gt;
|----
| 138750233 || 2007-06-17T12:07:51Z || Eliyak || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 92849457 || 2006-12-08T03:14:56Z || 81.38.241.22 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 79295036 || 2006-10-03T18:36:49Z || Chobot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[nl:Categorie:Voedselveiligheid]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 61235817 || 2006-06-29T18:13:58Z || PuzzletChung || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: ko&lt;/nowiki&gt;
|----
| 58126788 || 2006-06-12T01:11:09Z || Aquarius Rising || &lt;nowiki&gt;+ cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 39409143 || 2006-02-12T23:35:48Z || JonHarder || &lt;nowiki&gt;rv: shouldn't be both category and subcategory.&lt;/nowiki&gt;
|----
| 39007585 || 2006-02-10T02:19:48Z || Reinyday || &lt;nowiki&gt;category addition&lt;/nowiki&gt;
|----
| 23919112 || 2005-09-24T15:21:10Z || Hooperbloob || &lt;nowiki&gt;+safety cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 22985804 || 2005-09-10T18:06:23Z || 81.241.26.216 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 19077841 || 2005-07-18T13:24:40Z || Dr.frog || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>90f7j6ryqcigmj5ahrue5g8v5s7d6qo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Food safety</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197882</id>
    <revision>
      <id>803524</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Food safety]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Food safety|history]])</comment>
      <origin>803524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="265" sha1="ljrhm3b5uue5h2ari019onjfe8jhnbq" xml:space="preserve">{{cat main}}
{{Commons category}}
{{cat see also|Food security}}

[[Category:Safety]]
[[Category:Product safety]]
[[Category:Food science]]
[[Category:Food and drink|Safety]]
[[Category:Food politics]]
[[Category:Food preparation|Safety]]
[[Category:Public health]]</text>
      <sha1>ljrhm3b5uue5h2ari019onjfe8jhnbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Food processing</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197883</id>
    <revision>
      <id>803525</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Food processing]]</comment>
      <origin>803525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="678" sha1="a61lhvm8bwsgagffbeu11xim2a66a7j" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1367385791 || 2026-08-02T20:01:40Z || Macrakis || &lt;nowiki&gt;+cat Food industry&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1207650809 || 2024-02-15T09:57:50Z || 92.15.214.198 || &lt;nowiki&gt;Food science is already in that category&lt;/nowiki&gt;
|----
| 885325828 || 2019-02-27T09:28:53Z || Anomalous+0 || &lt;nowiki&gt;rmv inapt parent cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 824937564 || 2018-02-10T13:44:31Z || Marcocapelle || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Production and manufacturing]]; added [[Category:Production and manufacturing by product]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 550168618 || 2013-04-13T15:53:02Z || Le Deluge || &lt;nowiki&gt;create&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>a61lhvm8bwsgagffbeu11xim2a66a7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Food processing</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197884</id>
    <revision>
      <id>803526</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Food processing]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Food processing|history]])</comment>
      <origin>803526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="qnoaweiu5nip89i522udzhdqafdwvgi" xml:space="preserve">{{Portal|Business|Food}}

{{catmain}}

[[Category:Food science|Processing]]
[[Category:Food technology|Processing]]
[[Category:Industrial processes]]
[[Category:Production and manufacturing by product]]
[[Category:Food industry]]</text>
      <sha1>qnoaweiu5nip89i522udzhdqafdwvgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:ආහාර සංරක්ෂණය</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197885</id>
    <revision>
      <id>803527</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>803527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="pj68mrqhn6l5hbsljef8p57ik73003b" xml:space="preserve">{{category redirect|ආහාර පරිරක්ෂණය}}</text>
      <sha1>pj68mrqhn6l5hbsljef8p57ik73003b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Food science</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197886</id>
    <revision>
      <id>803528</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Food science]]</comment>
      <origin>803528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8784" sha1="33j7zsdlpeegloqwgcx2q3sz7cxgmt2" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1355857866 || 2026-05-24T09:02:12Z || ~2026-28417-94 || &lt;nowiki&gt;overlinking&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1331676742 || 2026-01-07T16:11:56Z || Chongkian || &lt;nowiki&gt;no TOC for less or equal than 100 pages per [[Template:CatAutoTOC]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1296821870 || 2025-06-22T14:13:54Z || Fraxinus.cs || &lt;nowiki&gt;fix link&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1282285987 || 2025-03-25T14:21:48Z || Turtlecrown || &lt;nowiki&gt;sort&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1275911824 || 2025-02-15T20:43:23Z || Seamlessly || &lt;nowiki&gt;added Template:Food science&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1214484356 || 2024-03-19T07:02:52Z || Haploidavey || &lt;nowiki&gt;Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/Neginrezaee|Neginrezaee]] ([[User talk:Neginrezaee|talk]]): See page header. Don't create links to external sources in category pages&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1213972715 || 2024-03-16T06:42:16Z || Neginrezaee || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1182618880 || 2023-10-30T10:54:19Z || 37.218.212.47 || &lt;nowiki&gt;adding more relevant cats&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1015564641 || 2021-04-02T05:49:34Z || AlienFood || &lt;nowiki&gt;Food science also includes Drink/beverages.&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1012047027 || 2021-03-14T09:07:54Z || AlienFood || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 975652590 || 2020-08-29T18:08:13Z || Mike Peel || &lt;nowiki&gt;Change {{Commons}} to {{Commons category}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 970032342 || 2020-07-28T20:40:38Z || BrownHairedGirl || &lt;nowiki&gt;add {{[[Template:CatAutoTOC|CatAutoTOC]]}}, which will generate a table of contents (TOC) if the category has enough pages to need one&lt;/nowiki&gt;
|----
| 963469210 || 2020-06-19T23:39:49Z || Justlettersandnumbers || &lt;nowiki&gt;where's the consensus for these edits?&lt;/nowiki&gt;
|----
| 960083028 || 2020-06-01T01:41:38Z || 50.26.172.216 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 894601871 || 2019-04-28T21:10:45Z || Koavf || &lt;nowiki&gt;/* top */deleted portal, removed: {{Portal|Food science}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 877725896 || 2019-01-10T14:39:42Z || The Transhumanist || &lt;nowiki&gt;Place/focus on-topic portal link&lt;/nowiki&gt;
|----
| 876153844 || 2018-12-31T14:24:32Z || BrownHairedGirl || &lt;nowiki&gt;{{[[Template:Main|Main]]}} → {{[[Template:Cat main|Cat main]]}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 845836492 || 2018-06-14T13:38:43Z || Allforrous || &lt;nowiki&gt;Commons and AP templates.&lt;/nowiki&gt;
|----
| 653767390 || 2015-03-27T16:06:29Z || Rathfelder || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 609651811 || 2014-05-22T10:32:34Z || Jllm06 || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Foods]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 571712142 || 2013-09-05T23:31:14Z || 76.180.38.195 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 546490975 || 2013-03-23T07:28:07Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 23 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q7153080]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 535813201 || 2013-01-31T05:00:04Z || Good Olfactory || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Food industry]]: &quot;Science&quot; using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 530744594 || 2013-01-01T11:44:12Z || Justincheng12345-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.3) (Robot: Adding [[war:Kaarangay:Syensya hin pagkaon]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 530352716 || 2012-12-29T21:21:24Z || Xqbot || &lt;nowiki&gt;r2.7.3) (Robot: Adding [[el:Κατηγορία:Επιστήμη τροφίμων]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 502549302 || 2012-07-16T02:47:22Z || Cydebot || &lt;nowiki&gt;Robot - Removing category Interdisciplinary fields per [[WP:CFD|CFD]] at [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2012 June 25]].&lt;/nowiki&gt;
|----
| 500427133 || 2012-07-03T03:00:30Z || TjBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.2) (Robot: Adding [[sr:Категорија:Наука о храни]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 494255923 || 2012-05-25T03:47:40Z || ساجد امجد ساجد || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 493322752 || 2012-05-19T10:40:31Z || ساجد امجد ساجد || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 486500498 || 2012-04-09T20:53:47Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[nn:Kategori:Ernæringsfag]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 477963363 || 2012-02-20T22:24:15Z || GZ-Bot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[lv:Kategorija:Pārtikas zinātne]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 460927672 || 2011-11-16T10:49:35Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[ms:Kategori:Sains makanan]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 457485545 || 2011-10-26T13:45:58Z || DinosaursLoveExistence || &lt;nowiki&gt;Digestion&lt;/nowiki&gt;
|----
| 457484686 || 2011-10-26T13:40:10Z || DinosaursLoveExistence || &lt;nowiki&gt;de:Kategorie:Ernährungswissenschaft&lt;/nowiki&gt;
|----
| 457467752 || 2011-10-26T11:18:26Z || Amirobot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Adding: [[fa:رده:علوم و صنایع غذایی]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 452660077 || 2011-09-27T08:31:00Z || ZéroBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[ko:분류:식품과학]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 397914199 || 2010-11-20T19:29:37Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot Removing: [[fa:رده:علم غذا]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 395871674 || 2010-11-10T03:25:04Z || WikitanvirBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[bn:বিষয়শ্রেণী:খাদ্য বিজ্ঞান]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 388319192 || 2010-10-02T18:21:35Z || SporkBot || &lt;nowiki&gt;Merging catmore/catmain/catmore1/catmore2 per discussion and [[WP:TFD]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 361422912 || 2010-05-11T05:54:30Z || Alan Liefting || &lt;nowiki&gt;Removed [[:Category:Agriculture]] (using [[WP:HOTCAT|HotCat]])&lt;/nowiki&gt;
|----
| 308229684 || 2009-08-16T02:24:09Z || Numbo3-bot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[fa:رده:علم غذا]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 302155891 || 2009-07-15T02:32:28Z || Numbo3-bot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[kn:ವರ್ಗ:ಆಹಾರ ವಿಜ್ಞಾನ]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 299075721 || 2009-06-28T07:01:58Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;Adding [[Template:Commons_cat|commons cat]] link to [[Commons:Category:Food science]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 280611519 || 2009-03-30T09:23:30Z || Drgarden || &lt;nowiki&gt;[[th:หมวดหมู่:วิทยาศาสตร์การอาหาร]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 260342122 || 2008-12-27T17:02:03Z || DHN-bot~enwiki || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[vi:Thể loại:Khoa học thực phẩm]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 255121973 || 2008-12-01T02:17:26Z || SpillingBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[is:Flokkur:Matvælafræði]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 235984957 || 2008-09-03T07:56:58Z || Baronnet || &lt;nowiki&gt;[[ht:Kategori:Syans manje]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 229783551 || 2008-08-04T14:41:47Z || AlnoktaBOT || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[ar:تصنيف:علوم أغذية]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 222618715 || 2008-06-30T08:21:13Z || Fryed-peach || &lt;nowiki&gt;+ja&lt;/nowiki&gt;
|----
| 183001128 || 2008-01-08T18:59:29Z || TadejM || &lt;nowiki&gt;+iw: sl&lt;/nowiki&gt;
|----
| 176818495 || 2007-12-09T18:37:56Z || Lquilter || &lt;nowiki&gt;replacing cat agriculture; see talk&lt;/nowiki&gt;
|----
| 176702312 || 2007-12-09T03:48:36Z || Cgingold || &lt;nowiki&gt;added Category:Interdisciplinary fields &amp; &quot;For articles dealing with dietary and health aspects of food see Category:Nutrition''&lt;/nowiki&gt;
|----
| 176694526 || 2007-12-09T02:54:29Z || Cgingold || &lt;nowiki&gt;removed inapt category&lt;/nowiki&gt;
|----
| 176693857 || 2007-12-09T02:50:00Z || Cgingold || &lt;nowiki&gt;added Category:Applied sciences&lt;/nowiki&gt;
|----
| 163796378 || 2007-10-11T13:07:11Z || Lquilter || &lt;nowiki&gt;+cat (the Food science article describes it as part of Agricultural sciences, and it is certainly not just an &quot;industry&quot;)&lt;/nowiki&gt;
|----
| 162381114 || 2007-10-05T02:33:42Z || Escarbot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[pl:Kategoria:Technologia żywności]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 138503252 || 2007-06-16T05:38:45Z || Silvonen || &lt;nowiki&gt;fi:&lt;/nowiki&gt;
|----
| 129211741 || 2007-05-08T11:30:17Z || IvanLanin || &lt;nowiki&gt;~id&lt;/nowiki&gt;
|----
| 129209159 || 2007-05-08T11:09:18Z || IvanLanin || &lt;nowiki&gt;id:&lt;/nowiki&gt;
|----
| 115138809 || 2007-03-14T20:01:50Z || Appleseed || &lt;nowiki&gt;-pl: moving to Category:Food technology&lt;/nowiki&gt;
|----
| 108155868 || 2007-02-14T20:35:30Z || Tsiaojian lee || &lt;nowiki&gt;+zh&lt;/nowiki&gt;
|----
| 106055171 || 2007-02-06T14:38:50Z || Itub || &lt;nowiki&gt;although related with chemistry, food science is not a subcategory of chemistry&lt;/nowiki&gt;
|----
| 94279227 || 2006-12-14T13:44:54Z || The Last V8 || &lt;nowiki&gt;+ interwiki&lt;/nowiki&gt;
|----
| 41135943 || 2006-02-25T07:07:26Z || Scharks || &lt;nowiki&gt;catmore&lt;/nowiki&gt;
|----
| 32895247 || 2005-12-27T18:02:39Z || Bluemoose || &lt;nowiki&gt;[[WP:AWB|AWB Assisted]] re-categorisation per [[WP:CFD|CFD]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 18349230 || 2005-07-07T20:12:54Z || Dr.frog || &lt;nowiki&gt;category&lt;/nowiki&gt;
|----
| 18349119 || 2005-07-07T20:11:24Z || Dr.frog || &lt;nowiki&gt;category&lt;/nowiki&gt;
|----
| 16759912 || 2005-06-14T19:18:41Z || Elf || &lt;nowiki&gt;catg foods&lt;/nowiki&gt;
|----
| 15188959 || 2005-06-14T15:13:54Z || Scriberius || &lt;nowiki&gt;2 x cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 15176572 || 2005-04-16T18:14:11Z || 213.247.217.11 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 12397415 || 2005-04-16T18:13:18Z || 213.247.217.11 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 12397379 || 2004-09-28T00:14:49Z || Aranel || &lt;nowiki&gt;+cats&lt;/nowiki&gt;
|----
| 6199798 || 2004-09-10T18:20:35Z || Johnkarp || &lt;nowiki&gt;put up stub&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>33j7zsdlpeegloqwgcx2q3sz7cxgmt2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Food science</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197887</id>
    <revision>
      <id>803529</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Food science]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Food science|history]])</comment>
      <origin>803529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="327" sha1="6rkzeycy0p8bwrchslr775tni68duxu" xml:space="preserve">{{Commons category}}
{{Cat main}}

For articles dealing with nutritional, dietary and health aspects of food see [[:Category:Nutrition]], and for how food is digested see [[:Category:Digestive system]].

[[Category:Food industry|Science]]
[[Category:Applied sciences]]
[[Category:Euthenics]]
[[Category:Food and drink|Science]]</text>
      <sha1>6rkzeycy0p8bwrchslr775tni68duxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Preservation methods</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197888</id>
    <revision>
      <id>803530</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Preservation methods]]</comment>
      <origin>803530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="978" sha1="8hlhgbzb58c33yzfp51gvnvibgnwbuw" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1286044326 || 2025-04-17T11:01:58Z || W like wiki || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 605865422 || 2014-04-26T07:38:46Z || Glenn || &lt;nowiki&gt;-cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 605865398 || 2014-04-26T07:38:24Z || Glenn || &lt;nowiki&gt;+cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 547761311 || 2013-03-30T05:45:22Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 1 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q8790623]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 520570491 || 2012-10-30T10:32:21Z || Palnatoke || &lt;nowiki&gt;+[[da:Kategori:Konservering]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 454479374 || 2011-10-08T01:28:08Z || Pichpich || &lt;nowiki&gt;Categorizing article - [[Wikipedia:WikiProject Categories/uncategorized|You can help!]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 451982731 || 2011-09-23T07:14:20Z || Alan Liefting || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Conservation]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 445388773 || 2011-08-17T20:02:15Z || Biscuittin || &lt;nowiki&gt;new cat&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>8hlhgbzb58c33yzfp51gvnvibgnwbuw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Preservation methods</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197889</id>
    <revision>
      <id>803531</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Preservation methods]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Preservation methods|history]])</comment>
      <origin>803531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="6y1d934evxenmx86hz1hw96kx6fucy0" xml:space="preserve">{{see also|Category:Conservation}}

[[Category:Material protection]]</text>
      <sha1>6y1d934evxenmx86hz1hw96kx6fucy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1876 racehorse deaths</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197890</id>
    <revision>
      <id>803532</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:1876 racehorse deaths]]</comment>
      <origin>803532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="445" sha1="4m7wz8e22cd15bv1ztihw91kcf4axri" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 945147556 || 2020-03-12T02:53:01Z || BrownHairedGirl || &lt;nowiki&gt;[[Template:YYYY racehorse deaths category header]] now needs no parameters, replaced: {{HorseDeathYear|187|6}} → {{YYYY racehorse deaths category header}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 99838529 || 2007-01-10T20:53:09Z || Handicapper || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '{{HorseDeathYear|187|6}}'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>4m7wz8e22cd15bv1ztihw91kcf4axri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:1876 racehorse deaths</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197891</id>
    <revision>
      <id>803533</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:1876 racehorse deaths]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1876 racehorse deaths|history]])</comment>
      <origin>803533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="gcn8nevx4yob1tqyuolvzq0xhpq5kz5" xml:space="preserve">{{YYYY racehorse deaths category header}}</text>
      <sha1>gcn8nevx4yob1tqyuolvzq0xhpq5kz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Racehorses bred in France</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197892</id>
    <revision>
      <id>803534</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Racehorses bred in France]]</comment>
      <origin>803534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="492" sha1="14pvrbx8uf9bvsrmsm8m86bgn8cr72m" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 981186683 || 2020-09-30T20:13:42Z || 50.26.172.216 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 547893693 || 2013-03-30T23:01:26Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 1 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q8617818]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 422552707 || 2011-04-05T18:12:15Z || Pitke || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 59219121 || 2006-06-18T03:50:05Z || Galopin~enwiki || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>14pvrbx8uf9bvsrmsm8m86bgn8cr72m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Racehorses bred in France</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197893</id>
    <revision>
      <id>803535</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Racehorses bred in France]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Racehorses bred in France|history]])</comment>
      <origin>803535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="t1pasybnomw518c6bpml1l4izgr7chk" xml:space="preserve">[[Category:French racehorses|Bred]]
{{CatAutoTOC}}</text>
      <sha1>t1pasybnomw518c6bpml1l4izgr7chk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Racehorses trained in the United Kingdom</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197894</id>
    <revision>
      <id>803537</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Racehorses trained in the United Kingdom]]</comment>
      <origin>803537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1939" sha1="divryrh215zvadbouxlf93mh9nnodv4" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 949921265 || 2020-04-09T08:06:04Z || BrownHairedGirl || &lt;nowiki&gt;{{Category TOC}} → {{CatAutoTOC}} on [[Category:Template Category TOC on category with over 1200 pages|category with over 1200 pages]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 792012436 || 2017-07-23T22:14:52Z || Mhockey || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Horses in the United Kingdom]]; added [[Category:Horse racing in the United Kingdom]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 765629853 || 2017-02-15T14:39:02Z || BrownHairedGirl || &lt;nowiki&gt;[[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]]: Removing from [[Category:Racehorses]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 765629349 || 2017-02-15T14:35:04Z || BrownHairedGirl || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Individual racehorses by country of training]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 668943165 || 2015-06-27T19:32:10Z || Bamyers99 || &lt;nowiki&gt;Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/Juzam1|Juzam1]] ([[User talk:Juzam1|talk]]) Linked category to itself&lt;/nowiki&gt;
|----
| 668475503 || 2015-06-24T14:52:10Z || Juzam1 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 668475017 || 2015-06-24T14:48:14Z || Juzam1 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 618652884 || 2014-07-27T09:15:54Z || Tim! || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:United Kingdom]]; added [[Category:Horses in the United Kingdom]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 586897061 || 2013-12-20T04:14:37Z || Goustien || &lt;nowiki&gt;added [[Category:United Kingdom]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 586897024 || 2013-12-20T04:14:15Z || Goustien || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Racehorses]]: &quot;United Kingdom&quot; using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 547563294 || 2013-03-29T05:58:05Z || KLBot2 || &lt;nowiki&gt;Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by [[Wikidata]] on [[:d:Q8617917]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 441754595 || 2011-07-27T19:29:35Z || Cydebot || &lt;nowiki&gt;Robot: Moved from Category:Racehorses trained in Great Britain. Authors: Zafonic, Fayenatic london, Kbdank71&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>divryrh215zvadbouxlf93mh9nnodv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Racehorses trained in the United Kingdom</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197895</id>
    <revision>
      <id>803538</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Racehorses trained in the United Kingdom]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Racehorses trained in the United Kingdom|history]])</comment>
      <origin>803538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198" sha1="avxqomzoi2kysx8afhciaokn8kuufi5" xml:space="preserve">Category for racehorses trained in Great Britain.
{{CatAutoTOC|numerals=no}}

[[Category:Horse racing in the United Kingdom]]
[[Category:Individual racehorses by country of training|United Kingdom]]</text>
      <sha1>avxqomzoi2kysx8afhciaokn8kuufi5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Thoroughbred family 5-h</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197896</id>
    <revision>
      <id>803539</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Thoroughbred family 5-h]]</comment>
      <origin>803539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="219" sha1="6af2iu749c0fhwwvk605k4megwx4t36" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 661690756 || 2015-05-10T12:36:58Z || Tigerboy1966 || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Thoroughbred family 5]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>6af2iu749c0fhwwvk605k4megwx4t36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Thoroughbred family 5-h</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197897</id>
    <revision>
      <id>803540</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:25:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Thoroughbred family 5-h]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Thoroughbred family 5-h|history]])</comment>
      <origin>803540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="0unaievw0f6867dmwe6y4mpm1h6upc4" xml:space="preserve">[[Category:Thoroughbred family 5]]</text>
      <sha1>0unaievw0f6867dmwe6y4mpm1h6upc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:English Triple Crown of Thoroughbred Racing winners</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197898</id>
    <revision>
      <id>803541</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:English Triple Crown of Thoroughbred Racing winners]]</comment>
      <origin>803541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="86aolhj43be3jre0scwmq7vjiisi5dy" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1350557435 || 2026-04-22T16:17:58Z || Ha2772a || &lt;nowiki&gt;creating category&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>86aolhj43be3jre0scwmq7vjiisi5dy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:English Triple Crown of Thoroughbred Racing winners</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197899</id>
    <revision>
      <id>803542</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:English Triple Crown of Thoroughbred Racing winners]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:English Triple Crown of Thoroughbred Racing winners|history]])</comment>
      <origin>803542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="lqo7iii4lzgs2jxrsxt8meaw4w9qyt1" xml:space="preserve">[[Category:English Triple Crown of Thoroughbred Racing]]
[[Category:Triple Crown of Thoroughbred Racing winners]]</text>
      <sha1>lqo7iii4lzgs2jxrsxt8meaw4w9qyt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Epsom Derby winners</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197900</id>
    <revision>
      <id>803543</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Epsom Derby winners]]</comment>
      <origin>803543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="942" sha1="4g55c1cio0ti0p8482gx1rp602l4ork" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1356099378 || 2026-05-25T19:04:29Z || Bcp67 || &lt;nowiki&gt;+ template&lt;/nowiki&gt;
|----
| 951395081 || 2020-04-16T23:15:43Z || BrownHairedGirl || &lt;nowiki&gt;{{Category TOC}} → {{CatAutoTOC}} on [[Category:Template Category TOC without CatAutoTOC on category with 201–300 pages|categories with 201–300 pages]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 873709552 || 2018-12-14T16:04:08Z || Bcp67 || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Epsom Derby]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 746612520 || 2016-10-28T13:25:23Z || Bcp67 || &lt;nowiki&gt;TOC&lt;/nowiki&gt;
|----
| 430793096 || 2011-05-25T04:55:27Z || Cgoodwin || &lt;nowiki&gt;clarify&lt;/nowiki&gt;
|----
| 397830935 || 2010-11-20T08:30:25Z || Wallie || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 397571845 || 2010-11-18T22:56:22Z || Wallie || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with 'Category for winners of one of England's most famous horse races, the [[Epsom Derby]].'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>4g55c1cio0ti0p8482gx1rp602l4ork</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Epsom Derby winners</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197901</id>
    <revision>
      <id>803545</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Epsom Derby winners]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Epsom Derby winners|history]])</comment>
      <origin>803545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="qkxb2taiw84x0fmnrwksf17k6ru0ly5" xml:space="preserve">{{Diffusing subcategory|British Classic Race winners}}

Category for winners of England's most famous horse race, the [[Epsom Derby]].
{{CatAutoTOC|numerals=no}}

[[Category:British Classic Race winners]]
[[Category:Epsom Derby]]</text>
      <sha1>qkxb2taiw84x0fmnrwksf17k6ru0ly5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:2000 Guineas winners</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197902</id>
    <revision>
      <id>803546</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:2000 Guineas winners]]</comment>
      <origin>803546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="828" sha1="5fzc39yhs48fc4r2dth83ep2cfeekge" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1356099306 || 2026-05-25T19:03:44Z || Bcp67 || &lt;nowiki&gt;+ template&lt;/nowiki&gt;
|----
| 981186372 || 2020-09-30T20:11:27Z || 50.26.172.216 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 954244063 || 2020-05-01T11:56:11Z || Bcp67 || &lt;nowiki&gt;added [[Category:2000 Guineas Stakes]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 949318770 || 2020-04-05T20:08:28Z || BrownHairedGirl || &lt;nowiki&gt;{{Category TOC}} → {{CatAutoTOC}} on [[Category:Template Category TOC without CatAutoTOC on category with 100–199 pages|categories with 100–199  pages]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 786546445 || 2017-06-20T03:59:07Z || Aspening || &lt;nowiki&gt;Creating category. I seriously have no idea why this category did not exist; the American classics and the Epsom Derby all have winner categories&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>5fzc39yhs48fc4r2dth83ep2cfeekge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:2000 Guineas winners</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197903</id>
    <revision>
      <id>803547</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:2000 Guineas winners]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:2000 Guineas winners|history]])</comment>
      <origin>803547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="191" sha1="70ubrqgupxac53cgttqjrz1kjnnscko" xml:space="preserve">{{Diffusing subcategory|British Classic Race winners}}

Category for winners of the [[2000 Guineas]].
[[Category:British Classic Race winners]]
[[Category:2000 Guineas Stakes]]
{{CatAutoTOC}}</text>
      <sha1>70ubrqgupxac53cgttqjrz1kjnnscko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:St Leger winners</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197904</id>
    <revision>
      <id>803548</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:St Leger winners]]</comment>
      <origin>803548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="622" sha1="hzd55o59yvl3y55vxkahnz5mru7eeav" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1356099538 || 2026-05-25T19:05:38Z || Bcp67 || &lt;nowiki&gt;+ template&lt;/nowiki&gt;
|----
| 951430121 || 2020-04-17T03:37:32Z || BrownHairedGirl || &lt;nowiki&gt;{{Category TOC}} → {{CatAutoTOC}} on [[Category:Template Category TOC without CatAutoTOC on category with 201–300 pages|categories with 201–300 pages]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 786548510 || 2017-06-20T04:22:30Z || Aspening || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '{{Category TOC|numerals=no}} Category for winners of the [[St Leger Stakes]]. [[Category:British Classic Race winners]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>hzd55o59yvl3y55vxkahnz5mru7eeav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:St Leger winners</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197905</id>
    <revision>
      <id>803549</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:St Leger winners]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:St Leger winners|history]])</comment>
      <origin>803549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174" sha1="sal6usbsmcj1z3dcx7vn0w3n7f8qjec" xml:space="preserve">{{Diffusing subcategory|British Classic Race winners}}

Category for winners of the [[St Leger Stakes]].
{{CatAutoTOC|numerals=no}}

[[Category:British Classic Race winners]]</text>
      <sha1>sal6usbsmcj1z3dcx7vn0w3n7f8qjec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:United Kingdom horse racing navigational boxes</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197906</id>
    <revision>
      <id>803550</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:United Kingdom horse racing navigational boxes]]</comment>
      <origin>803550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="390" sha1="sy2794ttemkjbrcu9uww2khqds59wjl" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1349902380 || 2026-04-19T11:32:27Z || Andrybak || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '{{Template category |type=navbox |topic=[[horse racing in the United Kingdom]] }} [[Category:Horse racing navigational boxes|United Kingdom]] [[Category:United Kingdom sports navigational boxes|Horse racing]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>sy2794ttemkjbrcu9uww2khqds59wjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:United Kingdom horse racing navigational boxes</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197907</id>
    <revision>
      <id>803551</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:United Kingdom horse racing navigational boxes]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:United Kingdom horse racing navigational boxes|history]])</comment>
      <origin>803551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="208" sha1="fiz6tr4rsdtsn1rc3i52dnlf6e6ob5s" xml:space="preserve">{{Template category
|type=navbox
|topic=[[horse racing in the United Kingdom]]
}}
[[Category:Horse racing navigational boxes|United Kingdom]]
[[Category:United Kingdom sports navigational boxes|Horse racing]]</text>
      <sha1>fiz6tr4rsdtsn1rc3i52dnlf6e6ob5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Surrey templates</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197908</id>
    <revision>
      <id>803552</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Surrey templates]]</comment>
      <origin>803552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="401" sha1="it94bayc30b6yah8gmsp46idkj9o77o" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 705604984 || 2016-02-18T13:37:41Z || WOSlinker || &lt;nowiki&gt;{{template category}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 596528263 || 2014-02-21T19:01:30Z || Cardofk || &lt;nowiki&gt;corr&lt;/nowiki&gt;
|----
| 596528020 || 2014-02-21T18:59:30Z || Cardofk || &lt;nowiki&gt;cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 596513945 || 2014-02-21T17:09:47Z || Cardofk || &lt;nowiki&gt;cat&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>it94bayc30b6yah8gmsp46idkj9o77o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Surrey templates</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197909</id>
    <revision>
      <id>803553</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Surrey templates]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Surrey templates|history]])</comment>
      <origin>803553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="j4rbxvj4fywukdmm26jvm2y7p9ecnot" xml:space="preserve">{{template category}}
[[Category:England county templates]]
[[Category:South East England templates]]</text>
      <sha1>j4rbxvj4fywukdmm26jvm2y7p9ecnot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Malpighiales</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197910</id>
    <revision>
      <id>803554</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Malpighiales]]</comment>
      <origin>803554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7215" sha1="fi7z278htt1clri6blv8st4zvi2c44i" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1265631382 || 2024-12-27T22:04:17Z || Robby || &lt;nowiki&gt;link to Commons is now defined on Wikidata&lt;/nowiki&gt;
|----
| 625654452 || 2014-09-15T12:49:39Z || Peter coxhead || &lt;nowiki&gt;cat sorting&lt;/nowiki&gt;
|----
| 581000633 || 2013-11-10T05:13:52Z || Plantdrew || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Rosids]]: &quot; Malpighiales&quot; using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 543917935 || 2013-03-13T20:28:04Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 48 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q5849009]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 510717839 || 2012-09-04T06:46:57Z || MastiBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.2) (Robot: Removing [[ca:Categoria:Malpigials]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 497947978 || 2012-06-17T00:40:33Z || MastiBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.2) (Robot: Adding [[sh:Kategorija:Malpighiales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 488403610 || 2012-04-20T22:20:39Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[cy:Categori:Malpighiales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 474261013 || 2012-01-31T19:22:20Z || Hede2000 || &lt;nowiki&gt;+da:&lt;/nowiki&gt;
|----
| 437171652 || 2011-07-01T03:49:23Z || EmausBot || &lt;nowiki&gt;r2.6.4) (robot Adding: [[kv:Категория:Мальпигия чукӧрса быдмӧгъяс]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 436740521 || 2011-06-28T21:07:16Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Adding: [[ar:تصنيف:ملبيغيات]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 435940633 || 2011-06-24T07:57:03Z || EmausBot || &lt;nowiki&gt;r2.6.4) (robot Adding: [[be:Катэгорыя:Вербакветныя]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 434521482 || 2011-06-16T03:09:32Z || Xqbot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[koi:Категория:Мальпигия чукӧрись быдмассэз]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 431798737 || 2011-05-31T09:49:19Z || Bjankuloski06en~enwiki || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 431798492 || 2011-05-31T09:47:00Z || Bjankuloski06en~enwiki || &lt;nowiki&gt;mk&lt;/nowiki&gt;
|----
| 405168640 || 2010-12-31T14:25:33Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[eu:Kategoria:Malpighiales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 388355153 || 2010-10-02T21:55:26Z || SporkBot || &lt;nowiki&gt;Merging catmore/catmain/catmore1/catmore2 per discussion and [[WP:TFD]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 376224463 || 2010-07-30T07:40:31Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[az:Kateqoriya:Malpiqaçiçəklilər]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 371703744 || 2010-07-04T14:20:02Z || ArthurBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[sw:Jamii:Malpighiales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 369190855 || 2010-06-20T15:49:36Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: la, ms, sv, vi&lt;/nowiki&gt;
|----
| 350970462 || 2010-03-20T12:35:40Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Modifying: [[cs:Kategorie:Malpighiotvaré]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 348740760 || 2010-03-09T14:37:25Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[gv:Ronney:Malpighiales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 347678693 || 2010-03-04T09:20:06Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[nah:Neneuhcāyōtl:Malpighiales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 341035303 || 2010-01-31T05:04:30Z || MastiBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[ca:Categoria:Malpigials]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 336803633 || 2010-01-09T14:46:17Z || MastiBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[pl:Kategoria:Malpigiowce]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 325281751 || 2009-11-11T18:19:15Z || ماني || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 298203029 || 2009-06-23T21:07:06Z || JAnDbot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[bs:Kategorija:Malpighiales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 294726958 || 2009-06-06T05:04:26Z || 216.86.113.139 || &lt;nowiki&gt;io&lt;/nowiki&gt;
|----
| 276283731 || 2009-03-10T15:11:23Z || BodhisattvaBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[hr:Kategorija:Malpighiales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 269429183 || 2009-02-09T00:36:55Z || Borgx || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 269429024 || 2009-02-09T00:36:02Z || Borgx || &lt;nowiki&gt;+id&lt;/nowiki&gt;
|----
| 268910375 || 2009-02-06T13:22:24Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[oc:Categoria:Malpighiales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 260478734 || 2008-12-28T12:24:51Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[sk:Kategória:Malpigiotvaré]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 257679748 || 2008-12-13T12:31:09Z || Nk || &lt;nowiki&gt;+bg&lt;/nowiki&gt;
|----
| 256268188 || 2008-12-06T18:31:32Z || Sevela.p || &lt;nowiki&gt;+cs iw&lt;/nowiki&gt;
|----
| 238541650 || 2008-09-15T08:43:29Z || Metsavend || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 228553954 || 2008-07-29T06:42:10Z || Gruzd || &lt;nowiki&gt;[[ru:Категория:Мальпигиецветные]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 227526851 || 2008-07-24T00:26:08Z || AndersBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[simple:Category:Malpighiales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 225235123 || 2008-07-12T16:43:01Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;Commons cat fix&lt;/nowiki&gt;
|----
| 223007363 || 2008-07-02T04:00:59Z || SieBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[ro:Categorie:Malpighiales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 221668662 || 2008-06-25T15:21:28Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;Commons cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 216580511 || 2008-06-02T08:18:46Z || Eyal Bairey || &lt;nowiki&gt;adding interlanguage link - he. [[WP:WPIW/HE|You can help!]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 208165966 || 2008-04-25T18:54:55Z || Tanhabot || &lt;nowiki&gt;robot  Removing: [[he:קטגוריה:Malpighiales]] Modifying: [[zh:Category:杨柳目]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 198449863 || 2008-03-15T18:16:04Z || Mani1 || &lt;nowiki&gt;interwiki Persian&lt;/nowiki&gt;
|----
| 170070990 || 2007-11-08T10:23:50Z || Kilva || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 142724368 || 2007-07-05T19:08:59Z || Syp || &lt;nowiki&gt;added Hungarian interwiki&lt;/nowiki&gt;
|----
| 137819227 || 2007-06-13T03:12:59Z || Huzzlet the bot || &lt;nowiki&gt;robot  Modifying: [[ko:분류:말피기목]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 136433088 || 2007-06-06T20:13:01Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;robot  Modifying: [[uk:Категорія:Мальпігієві]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 121462323 || 2007-04-09T17:36:27Z || YonaBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[eo:Kategorio:Malpigialoj]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 115302259 || 2007-03-15T12:36:55Z || Yas~enwiki || &lt;nowiki&gt;[[ja:Category:キントラノオ目]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 107740581 || 2007-02-13T03:48:25Z || JhsBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[sl:Kategorija:Malpighiales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 100432217 || 2007-01-13T12:58:08Z || Escarbot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[uk:Категорія:Malpighiales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 94521943 || 2006-12-15T15:43:05Z || Kummi || &lt;nowiki&gt;iw fi&lt;/nowiki&gt;
|----
| 92311102 || 2006-12-05T21:45:42Z || SashatoBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[sr:Категорија:Malpighiales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 58369768 || 2006-06-13T10:44:35Z || Unyoyega || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: pt&lt;/nowiki&gt;
|----
| 55221329 || 2006-05-26T08:50:39Z || Brya || &lt;nowiki&gt;cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 54835778 || 2006-05-24T04:08:26Z || Eras-mus || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 54662643 || 2006-05-23T06:13:25Z || Od Mishehu || &lt;nowiki&gt;interwiki +he&lt;/nowiki&gt;
|----
| 54223632 || 2006-05-20T18:15:05Z || PuzzletChung || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: es, fr, nl, no Modifying: zh&lt;/nowiki&gt;
|----
| 48983715 || 2006-04-18T10:51:48Z || 195.243.47.34 || &lt;nowiki&gt;+interwiki&lt;/nowiki&gt;
|----
| 32306378 || 2005-12-22T01:12:48Z || Ffaarr || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 29828824 || 2005-12-01T19:02:18Z || HenkvD || &lt;nowiki&gt;sisterlinks project&lt;/nowiki&gt;
|----
| 28892598 || 2005-11-21T08:29:37Z || Gruzd || &lt;nowiki&gt;+ru&lt;/nowiki&gt;
|----
| 27930095 || 2005-11-10T15:40:17Z || PuzzletChung || &lt;nowiki&gt;commons, ko&lt;/nowiki&gt;
|----
| 17070670 || 2005-05-28T21:37:19Z || Plugwash || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 14374340 || 2004-12-28T22:22:48Z || DanielCD || &lt;nowiki&gt;[[Category:Magnoliopsida]]&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>fi7z278htt1clri6blv8st4zvi2c44i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Malpighiales</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197911</id>
    <revision>
      <id>803555</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Malpighiales]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Malpighiales|history]])</comment>
      <origin>803555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="5wr7h2x3s4arf7qxc5j85yuinx78b3d" xml:space="preserve">{{Commons cat}}
{{Cat main|Malpighiales}}

[[Category:Rosids]]</text>
      <sha1>5wr7h2x3s4arf7qxc5j85yuinx78b3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Myrtales</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197912</id>
    <revision>
      <id>803556</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Myrtales]]</comment>
      <origin>803556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7767" sha1="2zkxc60fs3cirjx19f2hab5deuzp0jd" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 808468464 || 2017-11-03T01:31:36Z || Plantdrew || &lt;nowiki&gt;better to explain category with a sentence?&lt;/nowiki&gt;
|----
| 808425345 || 2017-11-02T20:03:26Z || Peter coxhead || &lt;nowiki&gt;Undid revision 807957670 by [[Special:Contributions/JarrahTree|JarrahTree]] ([[User talk:JarrahTree|talk]]) on a category??&lt;/nowiki&gt;
|----
| 807957670 || 2017-10-31T01:26:20Z || JarrahTree || &lt;nowiki&gt;add&lt;/nowiki&gt;
|----
| 625654391 || 2014-09-15T12:48:59Z || Peter coxhead || &lt;nowiki&gt;cat sorting&lt;/nowiki&gt;
|----
| 581005433 || 2013-11-10T06:12:11Z || Plantdrew || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Rosids]]: &quot; Myrtales&quot; using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 547828459 || 2013-03-30T15:38:58Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 50 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q8801978]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 532677401 || 2013-01-12T10:19:08Z || DragonBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.3) (Robot: Adding [[tl:Kategorya:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 527256123 || 2012-12-09T23:23:02Z || MastiBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.3) (Robot: Modifying [[hi:श्रेणी:मिर्टेलीज़]] to [[hi:श्रेणी:मिर्टेलीज़​]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 527155762 || 2012-12-09T09:13:10Z || Magioladitis || &lt;nowiki&gt;Remove unicode control characters (CHECKWIKI error 16) + general fixes using [[Project:AWB|AWB]] (8788)&lt;/nowiki&gt;
|----
| 516317142 || 2012-10-06T14:29:50Z || MastiBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.3) (Robot: Adding [[hr:Kategorija:Mirtolike]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 515284187 || 2012-09-30T10:18:30Z || EmausBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.2+) (Robot: Removing [[hr:Kategorija:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 510903822 || 2012-09-05T11:53:32Z || JYBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[sh:Kategorija:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 509615733 || 2012-08-28T15:30:24Z || Hunnjazal || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 491928684 || 2012-05-11T03:03:55Z || Rezabot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[sl:Kategorija:Mirtovci]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 455524780 || 2011-10-14T12:54:57Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;r2.7.2) (Robot: Adding [[be:Катэгорыя:Міртакветныя]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 447478955 || 2011-08-30T12:46:44Z || AvocatoBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[lb:Kategorie:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 431770731 || 2011-05-31T04:41:56Z || Bjankuloski06en~enwiki || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 417256273 || 2011-03-05T14:33:30Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;r2.4.6) (robot Adding: [[ms:Kategori:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 414656891 || 2011-02-18T18:45:56Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;r2.4.6) (robot Adding: [[az:Kateqoriya:Mərsinçiçəklilər]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 414602759 || 2011-02-18T11:19:31Z || WikitanvirBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Removing: [[az:Kateqoriya:Mirtçiçəklilər]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 414602043 || 2011-02-18T11:10:19Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Adding: [[az:Kateqoriya:Mirtçiçəklilər]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 405362932 || 2011-01-01T19:19:07Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.5.2) (robot Adding: [[lv:Kategorija:Miršu rinda]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 402531519 || 2010-12-15T16:12:17Z || عمرو بن كلثوم || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 400922702 || 2010-12-06T21:07:13Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[gv:Ronney:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 388355575 || 2010-10-02T21:57:53Z || SporkBot || &lt;nowiki&gt;Merging catmore/catmain/catmore1/catmore2 per discussion and [[WP:TFD]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 375251899 || 2010-07-24T19:32:30Z || Hede2000 || &lt;nowiki&gt;+da:&lt;/nowiki&gt;
|----
| 356033742 || 2010-04-14T20:18:45Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[ro:Categorie:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 351328077 || 2010-03-22T08:59:24Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[uk:Категорія:Миртоцвіті]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 348088082 || 2010-03-06T11:44:29Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[co:Category:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 347678305 || 2010-03-04T09:15:57Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[nah:Neneuhcāyōtl:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 343537725 || 2010-02-12T13:13:51Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[oc:Categoria:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 343444305 || 2010-02-11T23:41:47Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[an:Categoría:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 337795326 || 2010-01-14T13:43:06Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[pl:Kategoria:Mirtowce]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 324702016 || 2009-11-08T20:11:40Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[vls:Categorie:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 312740681 || 2009-09-09T07:39:43Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[jv:Kategori:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 298217941 || 2009-06-23T22:31:04Z || JAnDbot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[bs:Kategorija:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 275132770 || 2009-03-05T09:35:41Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[el:Κατηγορία:Μυρτώδη]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 269431209 || 2009-02-09T00:47:35Z || Borgx || &lt;nowiki&gt;+id&lt;/nowiki&gt;
|----
| 257683838 || 2008-12-13T13:09:21Z || Nk || &lt;nowiki&gt;+bg&lt;/nowiki&gt;
|----
| 257463684 || 2008-12-12T10:06:40Z || Bjankuloski06en~enwiki || &lt;nowiki&gt;+mk&lt;/nowiki&gt;
|----
| 256268641 || 2008-12-06T18:34:41Z || Sevela.p || &lt;nowiki&gt;+cs iw&lt;/nowiki&gt;
|----
| 251768345 || 2008-11-14T14:19:00Z || BotKung || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[th:หมวดหมู่:ไมยร์ทาเลส]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 232474495 || 2008-08-17T11:15:15Z || Cantor || &lt;nowiki&gt;correct ru:Миртоцветные&lt;/nowiki&gt;
|----
| 227537294 || 2008-07-24T01:38:08Z || AndersBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[simple:Category:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 221668748 || 2008-06-25T15:21:52Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;Commons cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 219694029 || 2008-06-16T13:15:58Z || Metsavend || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 215355806 || 2008-05-27T20:56:22Z || SamatBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[hu:Kategória:Mirtuszvirágúak]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 202865528 || 2008-04-02T19:22:44Z || Mani1 || &lt;nowiki&gt;interwiki Persian&lt;/nowiki&gt;
|----
| 192271780 || 2008-02-18T09:46:23Z || Chobot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[fi:Luokka:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 183206218 || 2008-01-09T17:21:57Z || Ivan Bajlo || &lt;nowiki&gt;+hr&lt;/nowiki&gt;
|----
| 177173730 || 2007-12-11T08:40:03Z || Chobot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[ca:Categoria:Mirtals]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 170104636 || 2007-11-08T15:03:22Z || Escarbot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[cy:Categori:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 154765854 || 2007-08-31T07:53:20Z || Chobot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[ko:분류:도금양목]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 121646711 || 2007-04-10T10:35:51Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[eo:Kategorio:Mirtaloj]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 107975430 || 2007-02-14T02:08:23Z || Maxima m || &lt;nowiki&gt;+ja&lt;/nowiki&gt;
|----
| 92311078 || 2006-12-05T21:45:38Z || SashatoBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[sr:Категорија:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 70564351 || 2006-08-19T09:54:52Z || Vina-iwbot~enwiki || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[de:Kategorie:Myrtenartige]], [[no:Kategori:Myrtales]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 58369701 || 2006-06-13T10:43:55Z || Unyoyega || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: es&lt;/nowiki&gt;
|----
| 55226385 || 2006-05-26T09:50:42Z || Brya || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 55226324 || 2006-05-26T09:50:02Z || Brya || &lt;nowiki&gt;cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 55209194 || 2006-05-26T06:26:19Z || Brya || &lt;nowiki&gt;iw&lt;/nowiki&gt;
|----
| 46301354 || 2006-03-31T10:33:19Z || Bluebot || &lt;nowiki&gt;Unicodifying  using [[Wikipedia:AutoWikiBrowser|AWB]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 34464100 || 2006-01-09T06:05:58Z || Ffaarr || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 28889850 || 2005-11-21T07:24:27Z || Gruzd || &lt;nowiki&gt;+ru&lt;/nowiki&gt;
|----
| 27375013 || 2005-11-04T19:03:31Z || HenkvD || &lt;nowiki&gt;sisterlinks project&lt;/nowiki&gt;
|----
| 23246778 || 2005-09-14T23:19:08Z || Stan Shebs || &lt;nowiki&gt;commons link&lt;/nowiki&gt;
|----
| 17075754 || 2005-06-20T12:30:51Z || Felagund || &lt;nowiki&gt;he interwiki&lt;/nowiki&gt;
|----
| 15492232 || 2004-12-30T16:25:00Z || DanielCD || &lt;nowiki&gt;[[Category:Magnoliopsida]]&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>2zkxc60fs3cirjx19f2hab5deuzp0jd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Myrtales</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197913</id>
    <revision>
      <id>803557</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Myrtales]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Myrtales|history]])</comment>
      <origin>803557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="c90y4bybmlm71d9hun5o13rl1806h5h" xml:space="preserve">Plant taxa in the order Myrtales.

{{Commons category|Myrtales}}
{{Cat main|Myrtales}}

[[Category:Rosids]]</text>
      <sha1>c90y4bybmlm71d9hun5o13rl1806h5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Fish as food</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197914</id>
    <revision>
      <id>803558</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Fish as food]]</comment>
      <origin>803558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="541" sha1="ghwsab6rcoys23dq96oyus0vyl3v61s" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1334171975 || 2026-01-21T23:54:55Z || Mclay1 || &lt;nowiki&gt;adding portal and commons&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1265325147 || 2024-12-26T10:11:53Z || Geysirhead || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1079539434 || 2022-03-27T09:31:10Z || AlienFood || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1079539357 || 2022-03-27T09:30:29Z || AlienFood || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1079538885 || 2022-03-27T09:26:23Z || AlienFood || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Meat by animal]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>ghwsab6rcoys23dq96oyus0vyl3v61s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Fish as food</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197915</id>
    <revision>
      <id>803559</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Fish as food]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Fish as food|history]])</comment>
      <origin>803559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175" sha1="imqcf6wols5n6ce5uidgb266ldzfqql" xml:space="preserve">{{Portal|Fish}}
{{Commons category|Fish-based food}}
{{Category main article}}

[[Category:Animal-based seafood]]
[[Category:Fish and humans|Food]]
[[Category:Meat by animal]]</text>
      <sha1>imqcf6wols5n6ce5uidgb266ldzfqql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Dried meat</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197916</id>
    <revision>
      <id>803560</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Dried meat]]</comment>
      <origin>803560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1963" sha1="1r1qfmlgmq8lyglgr5pfkma8c5jx5m9" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 970630903 || 2020-08-01T13:32:21Z || PohranicniStraze || &lt;nowiki&gt;Reverted edits by [[Special:Contribs/2A02:C7D:6A7E:A200:25F6:44A5:CF5C:3F9F|2A02:C7D:6A7E:A200:25F6:44A5:CF5C:3F9F]] ([[User talk:2A02:C7D:6A7E:A200:25F6:44A5:CF5C:3F9F|talk]]) to last version by Chongkian&lt;/nowiki&gt;
|----
| 970621299 || 2020-08-01T12:03:29Z || 2A02:C7D:6A7E:A200:25F6:44A5:CF5C:3F9F || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 964781745 || 2020-06-27T15:14:42Z || Chongkian || &lt;nowiki&gt;add cat main, same commons name&lt;/nowiki&gt;
|----
| 544190602 || 2013-03-14T20:53:20Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 7 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q7214340]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 526764519 || 2012-12-06T20:49:50Z || YFdyh-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.3) (Robot: Adding [[th:หมวดหมู่:เนื้อแห้ง]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 452959797 || 2011-09-28T23:30:28Z || Amirobot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Adding: [[fa:رده:گوشت خشک‌شده]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 438919936 || 2011-07-11T15:06:25Z || ZéroBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Adding: [[pt:Categoria:Carne seca]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 416216835 || 2011-02-27T15:46:51Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Adding: [[sl:Kategorija:Suhomesni izdelki]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 388009528 || 2010-09-30T23:50:54Z || 204.174.87.29 || &lt;nowiki&gt;io&lt;/nowiki&gt;
|----
| 307908836 || 2009-08-14T09:39:22Z || Diádoco || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 207937969 || 2008-04-24T19:45:23Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;Adding [[Template:Commons_cat|commons cat]] link to [[Commons:Category:Dried meat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 181095936 || 2007-12-31T01:03:07Z || 85.8.124.64 || &lt;nowiki&gt;interwiki de&lt;/nowiki&gt;
|----
| 43298671 || 2006-03-11T15:41:14Z || Dr.frog || &lt;nowiki&gt;categories&lt;/nowiki&gt;
|----
| 27727452 || 2005-11-08T15:10:39Z || Dr.frog || &lt;nowiki&gt;categories&lt;/nowiki&gt;
|----
| 27727325 || 2005-11-08T15:09:01Z || Dr.frog || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>1r1qfmlgmq8lyglgr5pfkma8c5jx5m9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Dried meat</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197917</id>
    <revision>
      <id>803561</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Dried meat]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Dried meat|history]])</comment>
      <origin>803561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="j5z5au1f9uv03x1w6xdpltamidnqejm" xml:space="preserve">{{Cat main}}
{{Commons category}}

[[Category:Meat]]
[[Category:Dried foods]]</text>
      <sha1>j5z5au1f9uv03x1w6xdpltamidnqejm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Dried foods</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197918</id>
    <revision>
      <id>803562</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:28:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Dried foods]]</comment>
      <origin>803562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2124" sha1="q2dvyy7xgn4eighbsv5wqdprqfd5w3m" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1277747898 || 2025-02-26T13:49:58Z || Wikihistorian || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Drying]]: &quot;Foods&quot; using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1277747825 || 2025-02-26T13:49:16Z || Wikihistorian || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Drying]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1017686516 || 2021-04-14T03:30:30Z || Allforrous || &lt;nowiki&gt;Commonscat template.&lt;/nowiki&gt;
|----
| 930709260 || 2019-12-14T10:50:36Z || Invokingvajras || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Foods]]; added [[Category:Foods by type]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 547407586 || 2013-03-28T08:18:11Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 9 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q8390058]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 535578625 || 2013-01-29T21:30:44Z || Makecat-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.3) (Robot: Adding [[tr:Kategori:Kuru yiyecekler]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 504464905 || 2012-07-27T17:47:30Z || JYBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Removing [[sr:Категорија:Сушена храна]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 500427914 || 2012-07-03T03:09:15Z || TjBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.2) (Robot: Adding [[sr:Категорија:Сушена храна]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 452959872 || 2011-09-28T23:31:05Z || Amirobot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Adding: [[fa:رده:غذاهای خشک‌شده]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 445228783 || 2011-08-16T22:43:33Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;r2.4.6) (robot Adding: [[ca:Categoria:Aliments secs]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 391079751 || 2010-10-16T16:30:51Z || Alexbot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[ja:Category:乾物]], [[ko:분류:건조식품]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 291255039 || 2009-05-20T20:47:46Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[bs:Kategorija:Suha hrana]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 285075413 || 2009-04-20T19:29:46Z || RafaAzevedo || &lt;nowiki&gt;pt&lt;/nowiki&gt;
|----
| 256197900 || 2008-12-06T07:56:31Z || Borgx || &lt;nowiki&gt;+id&lt;/nowiki&gt;
|----
| 250432498 || 2008-11-08T13:23:17Z || Diádoco || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 44986620 || 2006-03-22T19:41:21Z || Ben DeRoy || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 43298318 || 2006-03-11T15:37:46Z || Dr.frog || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>q2dvyy7xgn4eighbsv5wqdprqfd5w3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Dried foods</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197919</id>
    <revision>
      <id>803563</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Dried foods]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Dried foods|history]])</comment>
      <origin>803563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="a3ptabpu210qzcjt13sk9mv80op83ct" xml:space="preserve">{{Commonscat|Dried food}}

[[Category:Drying|Foods]]
[[Category:Food preservation]]
[[Category:Foods by type]]</text>
      <sha1>a3ptabpu210qzcjt13sk9mv80op83ct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Fish processing</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197920</id>
    <revision>
      <id>803564</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Fish processing]]</comment>
      <origin>803564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1216" sha1="nvwbnt56ekjybg9omdtfh36v6x4x2t4" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1334051283 || 2026-01-21T06:30:59Z || Mclay1 || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Fish as food]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 885325869 || 2019-02-27T09:29:26Z || Anomalous+0 || &lt;nowiki&gt;added Category:Food processing&lt;/nowiki&gt;
|----
| 885325627 || 2019-02-27T09:25:41Z || Anomalous+0 || &lt;nowiki&gt;rmv inapt parent cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 652966408 || 2015-03-22T03:24:44Z || Oashi || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Resources]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 388705106 || 2010-10-04T16:15:53Z || SporkBot || &lt;nowiki&gt;Merging catmore1/catmore2 per [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2010 September 10|TFD]], and renaming catmore/catmore2 per [[Template talk:cat main|discussion]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 326579677 || 2009-11-18T18:35:19Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;Adding [[Template:Commons_category|Commons category]] link to [[Commons:Category:Fish processing]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 140842270 || 2007-06-26T23:40:37Z || Altenmann || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 140842092 || 2007-06-26T23:39:28Z || Altenmann || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '{{catmore}} [[Category:Food processing]] [[Category:Fishing industry|Processing]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>nvwbnt56ekjybg9omdtfh36v6x4x2t4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Fish processing</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197921</id>
    <revision>
      <id>803565</id>
      <timestamp>2026-11-05T03:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Fish processing]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Fish processing|history]])</comment>
      <origin>803565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="6nm4y7sb19osbyg8ozq5auszdmz5z10" xml:space="preserve">{{Cat main|Fish processing}}
{{Commons category|Fish processing}}

[[Category:Fishing industry|Processing]]
[[Category:Food processing]]
[[Category:Fish as food|Processing]]</text>
      <sha1>6nm4y7sb19osbyg8ozq5auszdmz5z10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:ප්‍රවර්ග ශීර්ෂක දෝෂ කළමනාකරු/සැකසුම්</title>
    <ns>828</ns>
    <id>197922</id>
    <revision>
      <id>803594</id>
      <timestamp>2026-11-05T08:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>803594</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1489" sha1="1ycrm2g4f59yik2rgdzitoxfdk6kmay" xml:space="preserve">local rules = {
    -- 1. &quot;Mountains of [Country]&quot; -&gt; &quot;[Country] තුළ කඳු&quot; රටාව
    {
        pattern = &quot;^Mountains of (.+)$&quot;,
        replacement = &quot;%1 තුළ කඳු&quot;,
        -- රටා පරිවර්තන (උදා: Country names සිතියම් කරණය)
        dictionary = {
            [&quot;Sri Lanka&quot;] = &quot;ශ්‍රී ලංකාව&quot;,
            [&quot;India&quot;] = &quot;ඉන්දියාව&quot;,
            [&quot;England&quot;] = &quot;එංගලන්තය&quot;
        }
    },
    
    -- 2. &quot;Populated places in [Country]&quot; -&gt; &quot;[Country] තුළ ජනාවාසිත ස්ථාන&quot; රටාව
    {
        pattern = &quot;^Populated places in (.+)$&quot;,
        replacement = &quot;%1 තුළ ජනාවාසිත ස්ථාන&quot;,
        dictionary = {
            [&quot;Sri Lanka&quot;] = &quot;ශ්‍රී ලංකාව&quot;
        }
    },

    -- 3. &quot;[Year] births&quot; -&gt; &quot;[Year] උපත්&quot; රටාව (Numbers සඳහා)
    {
        pattern = &quot;^(%d+) births$&quot;,
        replacement = &quot;%1 උපත්&quot;
    },
    
    -- 4. &quot;[Year] deaths&quot; -&gt; &quot;[Year] මරණ&quot; රටාව
    {
        pattern = &quot;^(%d+) deaths$&quot;,
        replacement = &quot;%1 මරණ&quot;
    },

    -- 5. &quot;[Year] animal births&quot; -&gt; &quot;[Year] වසර තුළ සත්ත්‍ව උපත්&quot; රටාව (Numbers සඳහා)
    {
        pattern = &quot;^(%d+) animal births$&quot;,
        replacement = &quot;%1 වසර තුළ සත්ත්‍ව උපත්&quot;
    }
}

return rules</text>
      <sha1>1ycrm2g4f59yik2rgdzitoxfdk6kmay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Tourist attractions by country</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197923</id>
    <revision>
      <id>803604</id>
      <timestamp>2026-11-05T09:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Tourist attractions by country]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:රට අනුව සංචාරක ආකර්ෂණ]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>803604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="9ht0d70z36vg8enswllyhv69wyaqhte" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:රට අනුව සංචාරක ආකර්ෂණ]]</text>
      <sha1>9ht0d70z36vg8enswllyhv69wyaqhte</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803605</id>
      <parentid>803604</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:27:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම</comment>
      <origin>803605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="9vd0m46nvzvva9luws9z0xmdsfv9212" xml:space="preserve">{{category redirect|රට අනුව සංචාරක ආකර්ෂණ}}</text>
      <sha1>9vd0m46nvzvva9luws9z0xmdsfv9212</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Edible plants</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197924</id>
    <revision>
      <id>803607</id>
      <timestamp>2026-11-05T09:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Edible plants]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:ආහාරයට ගත හැකි ශාක]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>803607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="mt7rtj7t59ih0btwsi7ba6m9i53xom7" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:ආහාරයට ගත හැකි ශාක]]</text>
      <sha1>mt7rtj7t59ih0btwsi7ba6m9i53xom7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803608</id>
      <parentid>803607</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම</comment>
      <origin>803608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="2m854hk23qyg50kk54emsd7ddp0dxja" xml:space="preserve">{{category redirect|ආහාරයට ගත හැකි ශාක}}</text>
      <sha1>2m854hk23qyg50kk54emsd7ddp0dxja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:සුවඳැති ශාක</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197925</id>
    <revision>
      <id>803609</id>
      <timestamp>2026-11-05T09:41:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>803609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="4fuuq9aucijexac7jemo76x8238ofkd" xml:space="preserve">[[ප්‍රවර්ගය:ශාක]]
[[Category:Herbs and spices]]
[[Category:Essential oils]]</text>
      <sha1>4fuuq9aucijexac7jemo76x8238ofkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Essential oils</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197926</id>
    <revision>
      <id>803610</id>
      <timestamp>2026-11-05T09:41:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Essential oils]]</comment>
      <origin>803610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5916" sha1="dhhm2oxuzu2jodc2twpn0mkdu0j7heu" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1129466911 || 2022-12-25T14:30:11Z || Victor Schmidt || &lt;nowiki&gt;Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/Sofiyamahara|Sofiyamahara]] ([[User talk:Sofiyamahara|talk]]): Link spamming&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1129465880 || 2022-12-25T14:19:43Z || Sofiyamahara || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 655835003 || 2015-04-10T14:21:46Z || Deli nk || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Amazon oil]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 642759400 || 2015-01-16T12:43:05Z || 177.64.136.68 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 635725752 || 2014-11-28T03:22:21Z || Cydebot || &lt;nowiki&gt;Robot - Speedily moving category Fragrances to [[:Category:Perfumes]] per [[WP:CFDS|CFDS]].&lt;/nowiki&gt;
|----
| 593872131 || 2014-02-04T11:19:17Z || DASonnenfeld || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Oils]]; added [[Category:Vegetable oils]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 547380307 || 2013-03-28T03:50:09Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 26 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q8422371]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 535990686 || 2013-02-01T07:39:19Z || Rezabot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[fa:رده:اسانس]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 533051415 || 2013-01-14T16:36:13Z || ZéroBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[ro:Categorie:Uleiuri esențiale]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 523500610 || 2012-11-17T14:42:13Z || NotWith || &lt;nowiki&gt;Category:Natural products&lt;/nowiki&gt;
|----
| 517533248 || 2012-10-13T07:15:53Z || Xqbot || &lt;nowiki&gt;r2.7.3) (Robot: Adding [[sl:Kategorija:Eterična olja]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 513844631 || 2012-09-21T09:01:25Z || Bjankuloski06en~enwiki || &lt;nowiki&gt;mk&lt;/nowiki&gt;
|----
| 508504467 || 2012-08-21T19:45:33Z || EmausBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.2+) (Robot: Adding [[jv:Kategori:Lenga atsiri]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 501317425 || 2012-07-08T23:43:17Z || Ottawahitech || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Medicinal herbs and fungi]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 487120548 || 2012-04-13T05:09:41Z || Jesse V. || &lt;nowiki&gt;various fixes using [[Project:AWB|AWB]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 479252172 || 2012-02-28T05:31:48Z || Vagobot || &lt;nowiki&gt;r2.7.2) (Robot: Adding [[be:Катэгорыя:Эфірныя алеі]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 466973809 || 2011-12-21T04:46:25Z || ZéroBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[sr:Категорија:Етерична уља]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 445184129 || 2011-08-16T17:32:54Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Adding: [[af:Kategorie:Eteriese olies]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 414053628 || 2011-02-15T12:40:34Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Adding: [[zh:Category:精油]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 406355493 || 2011-01-06T21:34:35Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Adding: [[ja:Category:精油]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 388401575 || 2010-10-03T03:35:46Z || SporkBot || &lt;nowiki&gt;Merging catmore/catmain/catmore1/catmore2 per discussion and [[WP:TFD]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 357738811 || 2010-04-23T01:31:15Z || 204.174.87.29 || &lt;nowiki&gt;chg io&lt;/nowiki&gt;
|----
| 296652916 || 2009-06-16T00:02:34Z || MauritsBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[uk:Категорія:Ефірні олії]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 263670822 || 2009-01-12T21:43:00Z || Ptbotgourou || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[ar:تصنيف:زيوت عطرية]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 233563453 || 2008-08-22T16:29:38Z || Jaguarlaser || &lt;nowiki&gt;link in portuguese language&lt;/nowiki&gt;
|----
| 233552147 || 2008-08-22T15:27:19Z || Jaguarlaser || &lt;nowiki&gt;link in Italian language&lt;/nowiki&gt;
|----
| 233545597 || 2008-08-22T14:50:02Z || Jaguarlaser || &lt;nowiki&gt;link in Spanish language&lt;/nowiki&gt;
|----
| 223496774 || 2008-07-04T09:23:12Z || Jerem43 || &lt;nowiki&gt;Remove food related cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 215531356 || 2008-05-28T16:46:42Z || JAnDbot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[cs:Kategorie:Silice]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 215319133 || 2008-05-27T17:58:46Z || SamatBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[hu:Kategória:Illóolajok]], [[sv:Kategori:Eteriska oljor]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 208003382 || 2008-04-25T00:40:36Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;Adding [[Template:Commons_cat|commons cat]] link to [[Commons:Category:Essential oils]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 194553539 || 2008-02-28T01:13:40Z || Borgx || &lt;nowiki&gt;+id&lt;/nowiki&gt;
|----
| 186045525 || 2008-01-22T04:30:31Z || Calliopejen1 || &lt;nowiki&gt;cats&lt;/nowiki&gt;
|----
| 168305252 || 2007-10-31T14:31:25Z || Sensonet || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 136801124 || 2007-06-08T10:12:17Z || The wub || &lt;nowiki&gt;per [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2007 June 1|June 1 discussion]] , replaced: Category:Biochemicals → Category:Biomolecules  using [[Project:AWB|AWB]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 121424928 || 2007-04-09T14:23:17Z || YonaBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[nl:Categorie:Etherische olie]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 119653299 || 2007-04-02T05:00:08Z || Roboto de Ajvol || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[de:Kategorie:Ätherisches Öl]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 97560621 || 2006-12-31T16:40:27Z || Arie Inbar~enwiki || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 61010272 || 2006-06-28T13:05:32Z || 70.51.11.199 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 52315349 || 2006-05-09T14:34:36Z || Appleseed || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 47379439 || 2006-04-07T08:49:11Z || Boneheadmx || &lt;nowiki&gt;rv spam&lt;/nowiki&gt;
|----
| 47372059 || 2006-04-07T07:06:00Z || 61.246.15.245 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 37838905 || 2006-02-02T13:19:57Z || GeeJo || &lt;nowiki&gt;{{catmore}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 34335113 || 2006-01-08T06:07:39Z || Heah || &lt;nowiki&gt;recat per [[WP:CFD]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 29229857 || 2005-11-25T19:34:07Z || 213.214.33.78 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 25572793 || 2005-10-15T08:55:08Z || Shaddack || &lt;nowiki&gt;[[Category:Oils]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 24880819 || 2005-10-06T08:06:22Z || YurikBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: ru&lt;/nowiki&gt;
|----
| 17592106 || 2005-06-14T22:16:56Z || 209.90.162.39 || &lt;nowiki&gt;io&lt;/nowiki&gt;
|----
| 15198103 || 2005-05-31T18:36:18Z || Walkerma || &lt;nowiki&gt;+cats&lt;/nowiki&gt;
|----
| 14496534 || 2005-05-31T18:08:33Z || Walkerma || &lt;nowiki&gt;Bad example!&lt;/nowiki&gt;
|----
| 14495435 || 2005-05-31T17:56:47Z || Walkerma || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>dhhm2oxuzu2jodc2twpn0mkdu0j7heu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Essential oils</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197927</id>
    <revision>
      <id>803611</id>
      <timestamp>2026-11-05T09:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Essential oils]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Essential oils|history]])</comment>
      <origin>803611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="498" sha1="5oevs017ajsmkqgewvc9wy16ev7vuek" xml:space="preserve">{{Cat main|Essential oil}}
This category includes all [[essential oil]]s such as [[Tea tree oil]], obtained by [[distillation]] from plant materials.  It does not include specific constituents of those oils (e.g., [[limonene]])- these should be listed under the appropriate sub-category of [[:Category:Organic compounds]].
{{Commons category|Essential oils}}

[[Category:Vegetable oils]]
[[Category:Natural products]]
[[Category:Perfumes]]
[[Category:Perfume ingredients]]
[[Category:Aromatherapy]]</text>
      <sha1>5oevs017ajsmkqgewvc9wy16ev7vuek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Basellaceae</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197928</id>
    <revision>
      <id>803612</id>
      <timestamp>2025-12-24T05:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;OpalYosutebito</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ {{Category main article}}</comment>
      <origin>803612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="3dxrbj7kgmn9adj0bfmn9zbbmegwpdj" xml:space="preserve">{{category main article|Basellaceae}}
{{Commons category|Basellaceae}}

[[Category:Caryophyllales]]</text>
      <sha1>3dxrbj7kgmn9adj0bfmn9zbbmegwpdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803613</id>
      <parentid>803612</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Category:Basellaceae]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="3dxrbj7kgmn9adj0bfmn9zbbmegwpdj" xml:space="preserve">{{category main article|Basellaceae}}
{{Commons category|Basellaceae}}

[[Category:Caryophyllales]]</text>
      <sha1>3dxrbj7kgmn9adj0bfmn9zbbmegwpdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Fishing industry</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197929</id>
    <revision>
      <id>803614</id>
      <timestamp>2022-08-24T15:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Invasive Spices</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Syntax.</comment>
      <origin>803614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169" sha1="7rpp9f5i9h4a50yn2o8goc72aaxprop" xml:space="preserve">{{Commons}}
{{Cat main|Fishing industry}}
{{catRel|Aquaculture}}
{{CatAutoTOC}}

[[Category:Fishing|Industry]]
[[Category:Food industry]]
[[Category:Primary industries]]</text>
      <sha1>7rpp9f5i9h4a50yn2o8goc72aaxprop</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803615</id>
      <parentid>803614</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Category:Fishing_industry]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169" sha1="7rpp9f5i9h4a50yn2o8goc72aaxprop" xml:space="preserve">{{Commons}}
{{Cat main|Fishing industry}}
{{catRel|Aquaculture}}
{{CatAutoTOC}}

[[Category:Fishing|Industry]]
[[Category:Food industry]]
[[Category:Primary industries]]</text>
      <sha1>7rpp9f5i9h4a50yn2o8goc72aaxprop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Meat by animal</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197930</id>
    <revision>
      <id>803616</id>
      <timestamp>2026-02-26T23:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Chickenpox4dinner</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>new key for [[Category:Meat]]: &quot;*&quot; using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>803616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="1obeih65vq87l1w3pwzwir34qxnhy9j" xml:space="preserve">{{Commons cat|Meat by animal}}
{{cat diffuse}}
&lt;!--{{container cat}}--&gt;

[[Category:Meat|*]]
[[Category:Edible animals|.]]</text>
      <sha1>1obeih65vq87l1w3pwzwir34qxnhy9j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803617</id>
      <parentid>803616</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Category:Meat_by_animal]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="1obeih65vq87l1w3pwzwir34qxnhy9j" xml:space="preserve">{{Commons cat|Meat by animal}}
{{cat diffuse}}
&lt;!--{{container cat}}--&gt;

[[Category:Meat|*]]
[[Category:Edible animals|.]]</text>
      <sha1>1obeih65vq87l1w3pwzwir34qxnhy9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Rosids</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197931</id>
    <revision>
      <id>803618</id>
      <timestamp>2024-12-27T22:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Robby</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>link to Commons is now defined on Wikidata</comment>
      <origin>803618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149" sha1="kj3i0x38fvolm3bzq5sub404bj12kgi" xml:space="preserve">{{Commons cat}}
In the [[APG IV system]] (2016) the '''[[rosids]]''' is a [[clade]] of [[flowering plant]]s (angiosperms). 

[[Category:Superrosids]]</text>
      <sha1>kj3i0x38fvolm3bzq5sub404bj12kgi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803619</id>
      <parentid>803618</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Category:Rosids]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149" sha1="kj3i0x38fvolm3bzq5sub404bj12kgi" xml:space="preserve">{{Commons cat}}
In the [[APG IV system]] (2016) the '''[[rosids]]''' is a [[clade]] of [[flowering plant]]s (angiosperms). 

[[Category:Superrosids]]</text>
      <sha1>kj3i0x38fvolm3bzq5sub404bj12kgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Fruit-stub</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197932</id>
    <revision>
      <id>803621</id>
      <timestamp>2020-06-06T13:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Þjarkur</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>The image was too large</comment>
      <origin>803621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="233" sha1="g417ogdvlh3y04xpwfp6gpudu6fz4w4" xml:space="preserve">{{asbox
| image     = Emoji u1f34f.svg
| pix       = 24
| subject   = [[fruit]]-related
| category  = Fruit stubs
| name      = Template:Fruit-stub
| demo      = {{{demo|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:Food stub templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g417ogdvlh3y04xpwfp6gpudu6fz4w4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803622</id>
      <parentid>803621</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:48:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Template:Fruit-stub]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="233" sha1="g417ogdvlh3y04xpwfp6gpudu6fz4w4" xml:space="preserve">{{asbox
| image     = Emoji u1f34f.svg
| pix       = 24
| subject   = [[fruit]]-related
| category  = Fruit stubs
| name      = Template:Fruit-stub
| demo      = {{{demo|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:Food stub templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g417ogdvlh3y04xpwfp6gpudu6fz4w4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Fruit stubs</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197933</id>
    <revision>
      <id>803623</id>
      <timestamp>2013-03-23T11:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Addbot</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 11 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q7477724]]</comment>
      <origin>803623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146" sha1="2ilowfv27ywuv5u3job41034d0vqk1i" xml:space="preserve">{{WPSS-cat}}
{{Stub Category|article=[[fruit]]|newstub=fruit-stub|category=Fruit}}

[[Category:Food stubs| Fruit]]
[[Category:Plant stubs| Fruit]]</text>
      <sha1>2ilowfv27ywuv5u3job41034d0vqk1i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>803624</id>
      <parentid>803623</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Category:Fruit_stubs]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>803623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146" sha1="2ilowfv27ywuv5u3job41034d0vqk1i" xml:space="preserve">{{WPSS-cat}}
{{Stub Category|article=[[fruit]]|newstub=fruit-stub|category=Fruit}}

[[Category:Food stubs| Fruit]]
[[Category:Plant stubs| Fruit]]</text>
      <sha1>2ilowfv27ywuv5u3job41034d0vqk1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Privacy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197934</id>
    <revision>
      <id>803631</id>
      <timestamp>2026-11-05T11:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58693-81</username>
        <id>81978</id>
      </contributor>
      <comment>hxvjgxuhxkhxovjocxvk</comment>
      <origin>803631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="s7a4z57sw3air2b7umny7xywdme29ac" xml:space="preserve">jdfiufp[doposiidufudgfudpaodp</text>
      <sha1>s7a4z57sw3air2b7umny7xywdme29ac</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>