විකිමාධ්‍ය දින පොත/0000001131

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>siwikibooks</dbname>
    <base>https://si.wikibooks.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපොත්</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපොත් සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">විෂයය</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">විෂයය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="114" case="first-letter">කණිෂ්ඨ විකි</namespace>
      <namespace key="115" case="first-letter">කණිෂ්ඨ විකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>විකිමාධ්‍ය දින පොත/0000001131</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19235</id>
    <revision>
      <id>39545</id>
      <timestamp>2026-11-12T04:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>3028</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>39545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3768" sha1="7khypbe49v9vb7ttxija07cu0rmn8zp" xml:space="preserve">{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/මං සලකුණු}}
{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/දිනය
| බුද්ධ වර්ෂය = 2570
| මාසය = බිනර
| තිථිය = අව විසේනිය
| දින = ගුරු දින
| ග්‍රෙගරි වසර = 2026
| ග්‍රෙගරි මාසය = ඔක්තෝබර්
| ග්‍රෙගරි දිනය = 01
| හිරු උදාව = 05:58
| හිරු උදාවූ ග්‍රෙගරි දිනය = 2026-09-18
| සඳ උදාව = 11:49
| සඳ උදාවූ ග්‍රෙගරි දිනය = 2026-09-18
| තිථිය උදාව ග්‍රෙගරි දිනය = 2026-09-17
| තිථිය උදාව ග්‍රෙගරි වේලාව = 10:47
| තිථිය නිමාව ග්‍රෙගරි දිනය = 2026-09-18
| තිථිය නිමාව ග්‍රෙගරි වේලාව = 13:00
}}&lt;!--
--&gt;{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/ගණනය කිරීම පිළිබඳව තත්ත්වය}}

{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/විස්තර වගුව}}

&lt;!--
      සටහන: ගණනය නොකළ දින සඳහා පහත කොටස සඟවන්න,

* දිනය අවසාන වන විට සිංහල වික්ෂණරියේ [[:wikt:si:ප්‍රවර්ගය:ප්‍රවර්ග පද්ධතිය තුළ අර්ථ දක්වා නොමැති ප්‍රවර්ග|ප්‍රවර්ග පද්ධතිය තුළ අර්ථ දක්වා නොමැති ප්‍රවර්ග]] ගණන 0 දක්වා (අවසන් ගණනය කිරීම: 2 { {{fluc|0-2|minimize}} }) පහළ බැස තිබිණි.
--&gt;

&lt;!--

=== විකිපීඩියා ===
සමස්ත සිංහල ලිපි ගණන: [[w:විශේෂ:සංඛ්‍යාන දත්ත|19,518]]

=== විකිපොත් ===
සමස්ත පොත් ගණන: [[විශේෂ:සංඛ්‍යාන දත්ත|17 (පිටු: 459)]]

=== වික්ෂණරිය ===
සමස්ත අර්ථ දැක්වීම්: [[wiktionary:si:විශේෂ:සංඛ්‍යාන දත්ත|1,787]]

=== විකිකියමන් ===
සමස්ත සිංහල කියමන් ගණන: [[incubator:Special:PrefixIndex/Wq/si/|66]]

=== විකිපුවත් === 
සමස්ත පිටු ගණන: [[incubator:Special:PrefixIndex/Wn/si/|41]]

=== විකිමූලාශ්‍ර === 
සමස්ත සිංහල පිටු ගණන: [[oldwikisource:Category:සිංහල|1,047]]
--&gt;

== අමතර අවධානයට ==
* [[විකිපොත් භාවිතය]]
* [[{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/දත්ත පිටු නාමය}}]]

== මූලාශ්‍ර ==
* {{URL|1=https://www.timeanddate.com/moon/sri-lanka/kurunegala |2=ඉර උදාව }}
* {{URL|1=https://epaper.dinamina.lk/|2=අද දිනමිණ }}
* {{URL|1=https://epaper.dinamina.lk/Home/ArticleView?eid=2 |2=අද සිළුමිණ }}
* {{URL|1=https://epaper.dinamina.lk/Dinamina?eid=1&amp;edate=25/09/2023&amp;pgid=68072&amp;device=desktop&amp;view=3 |2=2023-09-25 දා දිනමිණ }}
* {{URL|1=https://www.drikpanchang.com/marathi/panchang/marathi-month-panchang.html|2=පංචාංග තොරතුරු }}
* {{URL|1=https://www.drikpanchang.com/marathi/panchang/marathi-day-panchang.html |2=සවිස්තරාත්මක මරාථි පංචාංග තොරතුරු }}

{{BookCat}}</text>
      <sha1>7khypbe49v9vb7ttxija07cu0rmn8zp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>39546</id>
      <parentid>39545</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T04:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>3028</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>39546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3762" sha1="l3rmcxun1n42ccs0u3y8d8ylqikny0l" xml:space="preserve">{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/මං සලකුණු}}
{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/දිනය
| බුද්ධ වර්ෂය = 2570
| මාසය = බිනර
| තිථිය = අව සැටවක
| දින = කිවි දින
| ග්‍රෙගරි වසර = 2026
| ග්‍රෙගරි මාසය = ඔක්තෝබර්
| ග්‍රෙගරි දිනය = 02
| හිරු උදාව = 05:58
| හිරු උදාවූ ග්‍රෙගරි දිනය = 2026-09-18
| සඳ උදාව = 11:49
| සඳ උදාවූ ග්‍රෙගරි දිනය = 2026-09-18
| තිථිය උදාව ග්‍රෙගරි දිනය = 2026-09-17
| තිථිය උදාව ග්‍රෙගරි වේලාව = 10:47
| තිථිය නිමාව ග්‍රෙගරි දිනය = 2026-09-18
| තිථිය නිමාව ග්‍රෙගරි වේලාව = 13:00
}}&lt;!--
--&gt;{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/ගණනය කිරීම පිළිබඳව තත්ත්වය}}

{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/විස්තර වගුව}}

&lt;!--
      සටහන: ගණනය නොකළ දින සඳහා පහත කොටස සඟවන්න,

* දිනය අවසාන වන විට සිංහල වික්ෂණරියේ [[:wikt:si:ප්‍රවර්ගය:ප්‍රවර්ග පද්ධතිය තුළ අර්ථ දක්වා නොමැති ප්‍රවර්ග|ප්‍රවර්ග පද්ධතිය තුළ අර්ථ දක්වා නොමැති ප්‍රවර්ග]] ගණන 0 දක්වා (අවසන් ගණනය කිරීම: 2 { {{fluc|0-2|minimize}} }) පහළ බැස තිබිණි.
--&gt;

&lt;!--

=== විකිපීඩියා ===
සමස්ත සිංහල ලිපි ගණන: [[w:විශේෂ:සංඛ්‍යාන දත්ත|19,518]]

=== විකිපොත් ===
සමස්ත පොත් ගණන: [[විශේෂ:සංඛ්‍යාන දත්ත|17 (පිටු: 459)]]

=== වික්ෂණරිය ===
සමස්ත අර්ථ දැක්වීම්: [[wiktionary:si:විශේෂ:සංඛ්‍යාන දත්ත|1,787]]

=== විකිකියමන් ===
සමස්ත සිංහල කියමන් ගණන: [[incubator:Special:PrefixIndex/Wq/si/|66]]

=== විකිපුවත් === 
සමස්ත පිටු ගණන: [[incubator:Special:PrefixIndex/Wn/si/|41]]

=== විකිමූලාශ්‍ර === 
සමස්ත සිංහල පිටු ගණන: [[oldwikisource:Category:සිංහල|1,047]]
--&gt;

== අමතර අවධානයට ==
* [[විකිපොත් භාවිතය]]
* [[{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/දත්ත පිටු නාමය}}]]

== මූලාශ්‍ර ==
* {{URL|1=https://www.timeanddate.com/moon/sri-lanka/kurunegala |2=ඉර උදාව }}
* {{URL|1=https://epaper.dinamina.lk/|2=අද දිනමිණ }}
* {{URL|1=https://epaper.dinamina.lk/Home/ArticleView?eid=2 |2=අද සිළුමිණ }}
* {{URL|1=https://epaper.dinamina.lk/Dinamina?eid=1&amp;edate=25/09/2023&amp;pgid=68072&amp;device=desktop&amp;view=3 |2=2023-09-25 දා දිනමිණ }}
* {{URL|1=https://www.drikpanchang.com/marathi/panchang/marathi-month-panchang.html|2=පංචාංග තොරතුරු }}
* {{URL|1=https://www.drikpanchang.com/marathi/panchang/marathi-day-panchang.html |2=සවිස්තරාත්මක මරාථි පංචාංග තොරතුරු }}

{{BookCat}}</text>
      <sha1>l3rmcxun1n42ccs0u3y8d8ylqikny0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:විකිමාධ්‍ය දින පොත/දත්ත/0000001131</title>
    <ns>828</ns>
    <id>19236</id>
    <revision>
      <id>39547</id>
      <timestamp>2026-11-12T04:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>3028</id>
      </contributor>
      <comment>දිනයට අදාළ දත්ත</comment>
      <origin>39547</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="3323" sha1="nucec8mai8xqls26t51qo37uasqyclj" xml:space="preserve">local data = {}

-- දත්ත නිවැරදි කිරීමෙන් පසුව පහත පැරාමිතිය [එසේය] ලෙස වෙනස් කරන්න.
-- data[&quot;නිවැරදිය&quot;] = &quot;එසේය&quot;
-- data[&quot;නිවැරදිය&quot;] = &quot;0&quot;
-- data[&quot;නිවැරදිය&quot;] = &quot;එසේය&quot;

data[&quot;විකිපීඩියා&quot;] = {}
data[&quot;විකිපොත්&quot;] = {}
data[&quot;වික්ෂණරිය&quot;] = {}
data[&quot;විකිමූලාශ්‍ර&quot;] = {}
data[&quot;විකිකියමන්&quot;] = {}
data[&quot;විකිපුවත්&quot;] = {}
data[&quot;විකිචාරිකා&quot;] = {}

data[&quot;විකිපීඩියා&quot;][&quot;අන්තර්ගතය&quot;] = 25691
data[&quot;විකිපීඩියා&quot;][&quot;පිටු&quot;] = 176718
data[&quot;විකිපීඩියා&quot;][&quot;දෝෂ ප්‍රවර්ග&quot;] = 3
data[&quot;විකිපීඩියා&quot;][&quot;දෝෂ පිටු&quot;] = 801
data[&quot;විකිපීඩියා&quot;][&quot;හිස්කර නොමැති&quot;] = 1168

data[&quot;විකිපොත්&quot;][&quot;විශේෂ&quot;] = &quot;35&quot;
data[&quot;විකිපොත්&quot;][&quot;අන්තර්ගතය&quot;] = 1654
data[&quot;විකිපොත්&quot;][&quot;පිටු&quot;] = 16504
data[&quot;විකිපොත්&quot;][&quot;දෝෂ ප්‍රවර්ග&quot;] = 0
data[&quot;විකිපොත්&quot;][&quot;දෝෂ පිටු&quot;] = 16
data[&quot;විකිපොත්&quot;][&quot;හිස්කර නොමැති&quot;] = 41

data[&quot;වික්ෂණරිය&quot;][&quot;අන්තර්ගතය&quot;] = 11425
data[&quot;වික්ෂණරිය&quot;][&quot;පිටු&quot;] = 141558
data[&quot;වික්ෂණරිය&quot;][&quot;දෝෂ ප්‍රවර්ග&quot;] = 12
data[&quot;වික්ෂණරිය&quot;][&quot;දෝෂ පිටු&quot;] = 6845
data[&quot;වික්ෂණරිය&quot;][&quot;අර්ථ නොදැක්වූ&quot;] = 505
data[&quot;වික්ෂණරිය&quot;][&quot;හිස්කර නොමැති&quot;] = 309

data[&quot;විකිමූලාශ්‍ර&quot;][&quot;අන්තර්ගතය&quot;] = 1385
data[&quot;විකිමූලාශ්‍ර&quot;][&quot;පිටු&quot;] = 1390
data[&quot;විකිමූලාශ්‍ර&quot;][&quot;දෝෂ ප්‍රවර්ග&quot;] = 0
data[&quot;විකිමූලාශ්‍ර&quot;][&quot;දෝෂ පිටු&quot;] = 0

data[&quot;විකිපීඩියා&quot;][&quot;දෝෂ&quot;]= {
	pravarga = 0,
	pitu = 0
}

data[&quot;විකිකියමන්&quot;][&quot;විශේෂ&quot;] = &quot;72&quot;
data[&quot;විකිකියමන්&quot;][&quot;අන්තර්ගතය&quot;] = 0
data[&quot;විකිකියමන්&quot;][&quot;පිටු&quot;] = 644
data[&quot;විකිකියමන්&quot;][&quot;දෝෂ ප්‍රවර්ග&quot;] = 0
data[&quot;විකිකියමන්&quot;][&quot;දෝෂ පිටු&quot;] = 0

data[&quot;විකිපුවත්&quot;][&quot;විශේෂ&quot;] = &quot;&quot;
data[&quot;විකිපුවත්&quot;][&quot;අන්තර්ගතය&quot;] = 41
data[&quot;විකිපුවත්&quot;][&quot;පිටු&quot;] = 615
data[&quot;විකිපුවත්&quot;][&quot;දෝෂ ප්‍රවර්ග&quot;] = 0
data[&quot;විකිපුවත්&quot;][&quot;දෝෂ පිටු&quot;] = 0

data[&quot;විකිචාරිකා&quot;][&quot;විශේෂ&quot;] = &quot;&quot;
data[&quot;විකිචාරිකා&quot;][&quot;අන්තර්ගතය&quot;] = 3
data[&quot;විකිචාරිකා&quot;][&quot;පිටු&quot;] = 642
data[&quot;විකිචාරිකා&quot;][&quot;දෝෂ ප්‍රවර්ග&quot;] = 0
data[&quot;විකිචාරිකා&quot;][&quot;දෝෂ පිටු&quot;] = 0

return data</text>
      <sha1>nucec8mai8xqls26t51qo37uasqyclj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:විකිමාධ්‍ය දින පොත/දත්ත/0000001131/උපදෙස්</title>
    <ns>828</ns>
    <id>19237</id>
    <revision>
      <id>39548</id>
      <timestamp>2026-11-12T04:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>3028</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>39548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="283" sha1="64by9l4u0onum4cagffamby10hcutxu" xml:space="preserve">&lt;!-- Add categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata --&gt;
{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/මොඩියුලය}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>64by9l4u0onum4cagffamby10hcutxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රුසියානු විප්ලවය සහ සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19238</id>
    <revision>
      <id>39549</id>
      <timestamp>2026-11-12T06:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hajiani, Dr.Seyed Firdawoosbee Hanifdeen</username>
        <id>3921</id>
      </contributor>
      <comment>'[[File:YOUR_IMAGE_FILENAME.jpg|thumb|center|350px|History of Russia and the Soviet Union]]   === පෙරවදන ===  සෝවියට් සංගමය යනු විසිවන සියවසේ ලෝක ඉතිහාසයට විශාල බලපෑමක් කළ රාජ්‍යයකි. 1917 රුසියානු විප්ලවයෙන් ආරම්භ වූ එහි දේශප...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>39549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243037" sha1="p9ol4xa1i5wcex7uiws8uqwodmyej2p" xml:space="preserve">[[File:YOUR_IMAGE_FILENAME.jpg|thumb|center|350px|History of Russia and the Soviet Union]]


=== පෙරවදන ===

සෝවියට් සංගමය යනු විසිවන සියවසේ ලෝක ඉතිහාසයට විශාල බලපෑමක් කළ රාජ්‍යයකි. 1917 රුසියානු විප්ලවයෙන් ආරම්භ වූ එහි දේශපාලන හා සමාජ පරිවර්තනය, 1922 දී සෝවියට් සංගමය පිහිටුවීම දක්වා වර්ධනය විය. ඉන් අනතුරුව දශක ගණනාවක් පුරා ලෝක දේශපාලනය, ආර්ථිකය, විද්‍යාව, අධ්‍යාපනය, කලාව සහ සංස්කෘතිය කෙරෙහි එය බලපෑම් ඇති කළේය.
මෙම පොත ලිවීමට මා පෙළඹුණේ සෝවියට් දේශයේ ඉතිහාසය අනාගත පරපුරට සරලව, පැහැදිලිව සහ අනුපිළිවෙළින් හඳුන්වා දීමේ අරමුණිනි. සෝවියට් සංගමය බිහිවීමට හේතු වූ විප්ලවීය අදහස්, කාල් මාක්ස්ගේ චින්තනය, ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්ගේ නායකත්වය, සෝවියට් නායකයන්ගේ පාලන කාලයන් සහ එම රාජ්‍යයේ දියුණුව හා අභියෝග පිළිබඳව මෙහිදී අවධානය යොමු කර ඇත.
සෝවියට් දේශය තුළ කාර්මික සංවර්ධනය, අධ්‍යාපනය, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ, අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය, සාහිත්‍යය, සංගීතය, නර්තනය සහ ක්‍රීඩා යන ක්ෂේත්‍රවල කැපී පෙනෙන ජයග්‍රහණ ඇති විය. එසේම දේශපාලන මර්දනය, ආර්ථික දුෂ්කරතා, ජාත්‍යන්තර ගැටුම් සහ පාලන ක්‍රමයේ අභියෝග ද එහි ඉතිහාසයේ කොටසක් විය.
එබැවින් මෙම කෘතියෙන් සෝවියට් සංගමය පිළිබඳ එක් පැත්තක් පමණක් නොව, එහි ජයග්‍රහණ, අසාර්ථකත්වයන්, සමාජ වෙනස්කම් සහ ලෝකයට ඇති කළ බලපෑම් පිළිබඳව සමබර අවබෝධයක් ලබාදීමට උත්සාහ කරමි.
ඉතිහාසය යනු අතීත සිදුවීම් මතක තබාගැනීම පමණක් නොවේ.එය වර්තමානය තේරුම් ගැනීමටත්, අනාගතය පිළිබඳව වඩාත් හොඳින් සිතීමටත් උපකාරී වන දැනුමකි.
මෙම පොත කියවන සියලු දෙනාට සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ  පුළුල් අබෝධයක් ලබාගැනීමට හැකි වේවායි මම බලාපොරොත්තු වෙමි.

කතුවරයා

==රුසියානු විප්ලවය සහ සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය==

{{Short description|1917 විප්ලවයට පෙර රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සමාජ, ආර්ථික හා දේශපාලන තත්ත්වය}}

'''රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සමාජ, ආර්ථික හා දේශපාලන තත්ත්වය (විප්ලවයට පෙර)''' යනු 1917 රුසියානු විප්ලවයට පෙර එරට පැවති පාලන ක්‍රමය, ගොවි ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය, කාර්මික සංවර්ධනය, කම්කරු පන්තියේ වර්ධනය සහ දේශපාලන අර්බුද පිළිබඳ ඓතිහාසික පසුබිමයි.


== රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සමාජ, ආර්ථික හා දේශපාලන තත්ත්වය ==

1917 රුසියානු විප්ලවයට පෙර රුසියානු අධිරාජ්‍යය තුළ සංකීර්ණ සමාජ, ආර්ථික හා දේශපාලන තත්ත්වයක් පැවතුණි. එවකට රුසියාව පාලනය කරන ලද්දේ රොමානොව් රාජවංශයට අයත් සාර් අධිරාජ්‍යවරුන් විසිනි.

රුසියානු සමාජයේ බහුතරය ගොවි ජනතාව වූ අතර රටේ ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන් කෘෂිකර්මාන්තය මත රඳා පැවතුණි. එහෙත් 19 වන සියවසේ අවසාන භාගයේ සිට කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් වීමත් සමඟ නව කම්කරු පන්තියක් බිහි විය.

=== 1. රුසියාවේ පැවති පාලන ක්‍රමය ===

1917 විප්ලවයට පෙර රුසියාව පාලනය කරන ලද්දේ රොමානොව් රාජවංශයට අයත් සාර්වරුන් විසිනි.

විප්ලවයට පෙර අවසන් සාර් අධිරාජ්‍යයා වූයේ [[දෙවන නිකලස්]] (Nicholas II) ය. ඔහු 1894 සිට 1917 දක්වා රුසියාව පාලනය කළේය.

1905 විප්ලවයෙන් පසුව රාජ්‍ය ඩූමාව (State Duma) පිහිටුවීමට පියවර ගනු ලැබීය. එහෙත් සාර්වරයාගේ බලය සම්පූර්ණයෙන් සීමා නොවීය.

=== 2. ගොවි ජනතාවගේ ජීවිතය ===

රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ ජනගහනයෙන් විශාල බහුතරයක් ගොවි ජනතාව වූහ.

1861 වසරේදී දෙවන ඇලෙක්සැන්ඩර් සාර්වරයාගේ පාලන සමයේදී ප්‍රවේණිදාස ක්‍රමය (Serfdom) අහෝසි කරන ලදී.

එහෙත් ගොවීන්ගේ ඉඩම් හිඟය, දුප්පත්කම සහ ණය බර වැනි ගැටලු දිගටම පැවතුණි.

=== 3. කම්කරු පන්තියේ ආරම්භය සහ කාර්මික සංවර්ධනය ===

19 වන සියවසේ අවසාන භාගයේදී රුසියාවේ කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් විය.

[[ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග්]] සහ [[මොස්කව්]] වැනි නගරවල කර්මාන්තශාලා සහ දුම්රිය මාර්ග වර්ධනය විය.

කම්කරුවන්ට අඩු වැටුප්, දිගු සේවා කාලයන් සහ දුෂ්කර සේවා කොන්දේසිවලට මුහුණ දීමට සිදුවිය.

=== 4. 1905 රුසියානු විප්ලවය ===

1905 ජනවාරි 9 දින (නව දින දර්ශනය අනුව ජනවාරි 22) ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේ සාමකාමී පෙළපාළියක නිරත වූ කම්කරුවන්ට හමුදා වෙඩි තැබූහ.

මෙම සිදුවීම [[ලේ වැකි ඉරිදා]] (Bloody Sunday) ලෙස හැඳින්වේ.

එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රුසියාව පුරා විරෝධතා සහ වැඩ වර්ජන ව්‍යාප්ත විය.

=== 5. පළමු ලෝක යුද්ධය සහ රුසියාව ===

1914 දී ආරම්භ වූ [[පළමු ලෝක යුද්ධය]] රුසියානු අධිරාජ්‍යයට දැඩි බලපෑමක් ඇති කළේය.

යුද්ධය දිග්ගැස්සීමත් සමඟ ආහාර හිඟය, උද්ධමනය, ප්‍රවාහන ගැටලු සහ හමුදා පරාජයන් වර්ධනය විය.

=== 6. විප්ලවයට පෙර රුසියානු සමාජයේ ප්‍රධාන ගැටලු ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! සමාජ කණ්ඩායම !! ප්‍රධාන ගැටලු
|-
| ගොවි ජනතාව || ඉඩම් හිඟය සහ දුප්පත්කම
|-
| කම්කරු ජනතාව || අඩු වැටුප් සහ දුෂ්කර සේවා කොන්දේසි
|-
| සෙබළුන් || යුද්ධයේ පරාජයන් සහ ආහාර හිඟය
|-
| මධ්‍යම පන්තිය || දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා වූ ඉල්ලීම්
|-
| සුළු ජාතික ජනතාව || අධිරාජ්‍ය පාලනය යටතේ පැවති සීමා
|}

=== 7. නව දේශපාලන අදහස් සඳහා පසුබිම ===

රුසියාවේ පැවති සමාජ හා ආර්ථික ගැටලු හමුවේ සමාජවාදී, මාක්ස්වාදී සහ වෙනත් විප්ලවවාදී දේශපාලන අදහස් වර්ධනය විය.

මෙම පසුබිම තුළ රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය වර්ධනය වූ අතර පසුව බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් අතර බෙදීමක් ඇති විය.

මෙම සියලු කරුණු 1917 රුසියානු විප්ලවයට බලපෑ ප්‍රධාන ඓතිහාසික පසුබිමක් විය.

== ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර ==

* [[Special:MyLanguage/Library of Congress|Library of Congress]]
* [https://www.loc.gov/ Library of Congress]
* [https://www.britannica.com/event/Russian-Revolution Britannica – Russian Revolution]

== මේවාත් බලන්න ==

* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
* [[කාල් මාක්ස්]]
* [[මාක්ස්වාදය]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]


== 1. රුසියාවේ පැවති පාලන ක්‍රමය ==

[[File:Nicholas II of Russia by V.Serov (1910, Hessen).jpg|thumb|right|200px|රුසියාවේ අවසන් සාර් අධිරාජ්‍යයා වූ දෙවන නිකලස්]]

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයට පෙර රුසියාව පාලනය කරන ලද්දේ රොමානොව් රාජවංශයට අයත් සාර්වරුන් විසිනි. එය රාජාණ්ඩු ක්‍රමයක් වූ අතර රටේ දේශපාලන බලය ප්‍රධාන වශයෙන් සාර් අධිරාජ්‍යයා අතේ සංකේන්ද්‍රණය වී තිබුණි.

විප්ලවයට පෙර අවසන් සාර් අධිරාජ්‍යයා වූයේ දෙවන නිකලස් (Nicholas II) ය. ඔහු 1894 සිට 1917 දක්වා රුසියාව පාලනය කළේය.

එකල ජනතාවට රටේ පාලනය පිළිබඳ තීරණ ගැනීම සඳහා පුළුල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අයිතිවාසිකම් නොතිබුණි. දේශපාලන විරෝධතා, මාධ්‍ය නිදහස සහ සංවිධාන පිහිටුවීම සම්බන්ධයෙන් රජයේ දැඩි සීමා පැවතුණි.

1905 විප්ලවයෙන් පසුව රාජ්‍ය ඩූමා (State Duma) නමැති පාර්ලිමේන්තු ආයතනයක් පිහිටුවනු ලැබුවද සාර්ගේ බලය සම්පූර්ණයෙන් සීමා කිරීමට එයට හැකි නොවීය.

== 1.2 ගොවි ජනතාවගේ ජීවිතය ==

[[File:Peasants.jpg|thumb|right|200px|1910 වසරේ රුසියානු ගොවි ජනතාව දැක්වෙන ඓතිහාසික ඡායාරූපයක්]]

රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ ජනගහනයෙන් විශාල බහුතරයක් ගොවි ජනතාව වූහ. රටේ ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන් කෘෂිකර්මාන්තය මත රඳා පැවතුණි.

1861 වසරේ දෙවන ඇලෙක්සැන්ඩර් සාර්වරයාගේ පාලන සමයේදී ප්‍රවේණිදාස ක්‍රමය (Serfdom) නීත්‍යනුකූලව අහෝසි කරන ලදී.

එහෙත් එම වෙනසෙන් පසුවද ගොවීන්ගේ ඉඩම් අයිතිය, ඉඩම් හිඟය සහ ආර්ථික ගැටලු සම්පූර්ණයෙන් විසඳී නොතිබුණි. බොහෝ ගොවීන්ට ජීවත්වීමට අවශ්‍ය තරම් ඉඩම් නොතිබූ අතර ඉඩම් හිමියන්ගේ බලපෑම යටතේ ජීවත් වීමට සිදුවිය.

මෙම තත්ත්වය ගොවි ජනතාව අතර ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ සහ සමාජ වෙනස්කම් පිළිබඳ ඉල්ලීම් වර්ධනය වීමට බලපෑවේය.

== 1.3. කම්කරු පන්තියේ ආරම්භය සහ කාර්මික සංවර්ධනය ==

[[File:Russischer Photograph um 1900 - Hölzerne Schlafpritschen im Arbeiterschlafsaal einer unbekannten Fabrik (Zeno Fotografie).jpg|thumb|right|200px|1900 පමණ කාලයේ රුසියානු කර්මාන්තශාලාවක කම්කරුවන්ගේ නේවාසික පරිසරය]]

19 වන සියවසේ අවසාන භාගයේදී රුසියාවේ කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් විය. ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් සහ මොස්කව් වැනි නගරවල කර්මාන්තශාලා, දුම්රිය මාර්ග සහ කාර්මික මධ්‍යස්ථාන වර්ධනය විය.

මෙම සංවර්ධනයත් සමඟ නව සමාජ පන්තියක් වූ කාර්මික කම්කරු පන්තිය වර්ධනය විය.

කම්කරුවන් බොහෝ දෙනෙකුට දිගු සේවා කාලයක්, අඩු වැටුප් සහ දුෂ්කර සේවා පරිසරයන්ට මුහුණ දීමට සිදුවිය. කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ වෘත්තීය සමිති පිළිබඳ ඉල්ලීම් ද වර්ධනය විය.

මේ අනුව රුසියානු සමාජය තුළ සාම්ප්‍රදායික ගොවි සමාජයට අමතරව කාර්මික කම්කරු පන්තියක් සහ නව දේශපාලන අදහස් සහිත සමාජ කණ්ඩායම් බිහිවෙමින් පැවතුණි.

== 1.4. 1905 රුසියානු විප්ලවය ==

[[File:Bloody sunday.jpg|thumb|right|250px|1905 ජනවාරි මාසයේ ලේ වැකි ඉරිදා සිදුවීම]]

1905 වසරේදී රුසියාව තුළ විශාල ජනතා විරෝධතා සහ වැඩ වර්ජන ඇති විය.

1905 ජනවාරි 22 දින (එවකට රුසියාවේ භාවිත කළ පැරණි දින දර්ශනය අනුව ජනවාරි 9) ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේ සාමකාමී පෙළපාළියක නිරත වූ කම්කරුවන්ට රජයේ හමුදා වෙඩි තැබූ සිදුවීම 'ලේ වැකි ඉරිදා' (Bloody Sunday) ලෙස හැඳින්වේ.

මෙම සිදුවීමෙන් පසුව රට පුරා විරෝධතා, වැඩ වර්ජන සහ ගොවි කැරලි ව්‍යාප්ත විය.

එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දෙවන නිකලස් සාර්වරයා 1905 ඔක්තෝබර් ප්‍රකාශනය (October Manifesto) නිකුත් කරමින් ඇතැම් සිවිල් හා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් සහ රාජ්‍ය ඩූමා පිහිටුවීම සඳහා එකඟ විය.

කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් ජනතාවගේ සියලු ඉල්ලීම් ඉටු නොවූ අතර සාර් පාලනය දිගටම පැවතුණි.

== 1.5. පළමු ලෝක යුද්ධය සහ රුසියාවේ අර්බුදය ==

[[File:Colorized Photo of Russian soldiers, 1916. (49949670272).jpg|thumb|right|250px|1916 වසරේ රුසියානු සෙබළුන්]]

1914දී ආරම්භ වූ පළමු ලෝක යුද්ධයට රුසියාව ද සහභාගී විය.

යුද්ධය දිග්ගැස්සීමත් සමඟ රුසියානු ආර්ථිකයට දැඩි පීඩනයක් එල්ල විය. ආහාර හිඟය, උද්ධමනය, ප්‍රවාහන ගැටලු සහ හමුදා පරාජයන් නිසා ජනතාව අතර රජය පිළිබඳ විශ්වාසය අඩු විය.

කම්කරුවන්, ගොවීන් සහ සෙබළුන් අතර අසහනය වර්ධනය විය. යුද්ධය අවසන් කිරීම සහ ජීවන තත්ත්වය වැඩිදියුණු කිරීම පිළිබඳ ඉල්ලීම් තීව්‍ර විය.

== 1.6. විප්ලවයකට පෙර රුසියානු සමාජයේ ප්‍රධාන ගැටලු ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! සමාජ කණ්ඩායම !! ප්‍රධාන ගැටලු
|-
| ගොවි ජනතාව || ඉඩම් හිඟය සහ දුප්පත්කම
|-
| කම්කරු ජනතාව || අඩු වැටුප් සහ දුෂ්කර සේවා කොන්දේසි
|-
| සෙබළුන් || යුද්ධයේ පරාජයන් සහ දුෂ්කරතා
|-
| මධ්‍යම පන්තිය || දේශපාලන අයිතිවාසිකම් සීමා වීම
|-
| සුළු ජාතික ජනතාව || අධිරාජ්‍ය පාලනය යටතේ පැවති අසමානතා
|}

== 1.7. නව දේශපාලන අදහස් සඳහා පසුබිම ==

රුසියාවේ මෙම සමාජ හා ආර්ථික ගැටලු හමුවේ සමාජවාදී, මාක්ස්වාදී සහ වෙනත් විප්ලවවාදී දේශපාලන අදහස් සඳහා අවකාශය වර්ධනය විය.

කම්කරු පන්තියේ අයිතිවාසිකම්, ගොවි ජනතාවගේ ඉඩම් ඉල්ලීම් සහ රාජාණ්ඩු පාලනය වෙනස් කිරීම පිළිබඳ අදහස් දේශපාලන ව්‍යාපාරවල ප්‍රධාන මාතෘකා බවට පත්විය.

මෙම පසුබිම තුළ රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය සහ පසුව බොල්ෂෙවික් හා මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් වර්ධනය විය.

මේ සියලු කරුණු 1917 වසරේ සිදුවූ රුසියානු විප්ලවයට බලපෑ ඓතිහාසික පසුබිමේ කොටස් විය.

== මේවාත් බලන්න ==

* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
* [[කාල් මාක්ස්]]
* [[මාක්ස්වාදය]]
* [[දෙවන නිකලස්]]
* [[1905 රුසියානු විප්ලවය]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]

== ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර ==

* [https://www.loc.gov/pictures/item/2002717000/ Library of Congress – Bloody Sunday in Russia, 1905]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Peasants.jpg Wikimedia Commons – Russian Peasants]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nicholas_II_of_Russia_by_V.Serov_(1910,_Hessen).jpg Wikimedia Commons – Nicholas II]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bloody_sunday.jpg Wikimedia Commons – Bloody Sunday]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Colorized_Photo_of_Russian_soldiers,_1916._(49949670272).jpg Wikimedia Commons – Russian Soldiers, 1916]

[[Category:රුසියානු ඉතිහාසය]]
[[Category:රුසියානු විප්ලවය]]
[[Category:රුසියානු අධිරාජ්‍යය]]
[[Category:සමාජ ඉතිහාසය]]


{{Short description|කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික අදහස් සහ මාක්ස්වාදයේ මූලික සංකල්ප}}

'''කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය සහ මාක්ස්වාදය''' යනු 19 වන සියවසේ දාර්ශනික, ආර්ථික හා දේශපාලන ඉතිහාසයේ වැදගත් ස්ථානයක් හිමි සංකල්ප පද්ධතියකි. ජර්මානු දාර්ශනිකයකු, ආර්ථික විශ්ලේෂකයකු සහ දේශපාලන චින්තකයකු වූ [[කාල් මාක්ස්]] (1818–1883) විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද අදහස් ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් සමඟ එක්ව තවදුරටත් වර්ධනය කරන ලදී.

මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය තුළ ඓතිහාසික භෞතිකවාදය, පන්ති අරගලය, නිෂ්පාදන සම්බන්ධතා, ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනය, අතිරික්ත වටිනාකම සහ සමාජ වෙනස්වීම පිළිබඳ අදහස් ප්‍රධාන ස්ථානයක් ගනී.

මෙම අදහස් පසුව මාක්ස්වාදය (Marxism) ලෙස හැඳින්වුණු අතර, ලෝකයේ විවිධ කම්කරු ව්‍යාපාර, සමාජවාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර සහ කොමියුනිස්ට් ව්‍යාපාර කෙරෙහි බලපෑවේය.

== 2.1 කාල් මාක්ස්ගේ ජීවිතය සහ දාර්ශනික පසුබිම ==

[[File:Karl Marx.png|thumb|right|220px|කාල් මාක්ස් (1818–1883)]]

කාල් හෙන්රික් මාක්ස් 1818 මැයි 5 දින එවකට ප්‍රෂියා රාජධානියට අයත් ට්‍රීර් (Trier) නගරයේ උපත ලැබීය. ඔහු ජර්මානු දාර්ශනිකයකු, ආර්ථික විශ්ලේෂකයකු, ලේඛකයකු සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයකු විය.

ඔහු බොන් සහ බර්ලින් විශ්වවිද්‍යාලවල අධ්‍යාපනය ලැබීය. දර්ශනය සහ නීතිය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කළ ඔහු පුරාණ ග්‍රීක දාර්ශනිකයන්ගේ අදහස් ද අධ්‍යයනය කළේය.

මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය ගොඩනැගීමේදී ජර්මානු දාර්ශනික ජෝර්ජ් විල්හෙල්ම් ෆ්‍රෙඩ්රික් හේගල් (G. W. F. Hegel) සහ ලුඩ්විග් ෆොයර්බාක් (Ludwig Feuerbach) වැනි චින්තකයන්ගේ අදහස් බලපෑවේය.

හේගල්ගේ දයලෙක්තික ක්‍රමය සහ ෆොයර්බාක්ගේ භෞතිකවාදී අදහස් විවේචනාත්මකව අධ්‍යයනය කරමින් මාක්ස් තමන්ගේම සමාජ හා ඓතිහාසික විග්‍රහයක් වර්ධනය කළේය.

මාක්ස් 1883 මාර්තු 14 දින ලන්ඩනයේදී මිය ගියේය.

== 2.2 මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය ==

මාක්ස්ගේ දර්ශනය මිනිසා ජීවත් වන සමාජය, ආර්ථික ක්‍රමය සහ නිෂ්පාදන කටයුතු අතර ඇති සම්බන්ධතාව විමර්ශනය කරයි.

ඔහුගේ අදහස අනුව මිනිසුන්ගේ ජීවන තත්ත්වය සහ සමාජ සම්බන්ධතා තේරුම් ගැනීමට ඔවුන් ජීවත් වන භෞතික හා ආර්ථික තත්ත්වයන් අධ්‍යයනය කිරීම වැදගත් වේ.

මාක්ස් දර්ශනය හුදෙක් ලෝකය විස්තර කිරීම සඳහා පමණක් නොව, සමාජය වෙනස් කිරීම පිළිබඳ විමර්ශනයක් ලෙස ද සැලකීය.

1845දී ලියන ලද ''ෆොයර්බාක් පිළිබඳ ප්‍රවාද'' (Theses on Feuerbach) කෘතියේ එකොළොස්වන ප්‍රවාදය තුළ දාර්ශනිකයන් ලෝකය විවිධ ආකාරයෙන් විග්‍රහ කර ඇති නමුත් එය වෙනස් කිරීමේ වැදගත්කම ද අවධාරණය කළේය.

== 2.3 ඓතිහාසික භෞතිකවාදය (Historical Materialism) ==

ඓතිහාසික භෞතිකවාදය මාක්ස්ගේ සමාජ හා ඉතිහාස විග්‍රහයේ ප්‍රධාන සංකල්පයකි.

මෙම සංකල්පය අනුව සමාජයක ඉතිහාසය සහ වෙනස්වීම තේරුම් ගැනීමේදී එම සමාජයේ නිෂ්පාදන ක්‍රමය, ආර්ථික සම්බන්ධතා සහ නිෂ්පාදන බලවේග පිළිබඳව අධ්‍යයනය කළ යුතුය.

මිනිසුන් ජීවත්වීමට අවශ්‍ය ආහාර, ඇඳුම්, නිවාස සහ වෙනත් අවශ්‍යතා නිෂ්පාදනය කරන ආකාරය සමාජයේ ආර්ථික ව්‍යුහය ගොඩනැගීමට බලපායි.

මෙම ආර්ථික ව්‍යුහය දේශපාලන, නීතිමය සහ සමාජ ආයතන සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මාක්ස්ගේ විග්‍රහය තුළ සමාජ පරිවර්තනයන් සිදුවීමට නිෂ්පාදන බලවේග සහ පවතින නිෂ්පාදන සම්බන්ධතා අතර ඇති ගැටුම් ද බලපායි.

== 2.4 පන්ති අරගලය (Class Struggle) ==

[[File:Communist-manifesto.png|thumb|right|220px|1848 වසරේ ප්‍රකාශයට පත් කළ කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනයේ මුල් කවරය]]

පන්ති අරගලය මාක්ස් සහ එංගල්ස්ගේ දේශපාලන හා සමාජ චින්තනයේ ප්‍රධාන සංකල්පයකි.

මාක්ස්ගේ විග්‍රහය අනුව ඉතිහාසයේ විවිධ සමාජ ක්‍රම තුළ නිෂ්පාදන සම්පත් සහ ආර්ථික බලය බෙදී පැවති ආකාරය අනුව විවිධ සමාජ පන්ති බිහිවී ඇත.

ධනවාදී සමාජය තුළ ප්‍රධාන පන්ති දෙකක් පිළිබඳව මාක්ස් විශේෂ අවධානය යොමු කළේය.

* ධනපති පන්තිය (Bourgeoisie) – කර්මාන්තශාලා, යන්ත්‍රෝපකරණ සහ නිෂ්පාදන සම්පත් හිමි පන්තිය.
* කම්කරු පන්තිය (Proletariat) – ජීවත්වීම සඳහා තම ශ්‍රමය විකිණීමට සිදුවන පන්තිය.

මෙම පන්ති අතර නිෂ්පාදන සම්පත්, වැටුප්, ලාභ සහ ආර්ථික බලය සම්බන්ධයෙන් ගැටුම් ඇති වන බව මාක්ස් සහ එංගල්ස් විග්‍රහ කළහ.

1848දී ප්‍රකාශයට පත් කළ ''කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනය'' (The Communist Manifesto) කෘතියේ පන්ති අරගලය පිළිබඳ අදහස් විශේෂයෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.

== 2.5 ධනවාදය පිළිබඳ මාක්ස්ගේ විවේචනය ==

ධනවාදය (Capitalism) යනු නිෂ්පාදන සම්පත්වලින් විශාල කොටසක් පෞද්ගලික හිමිකාරිත්වය යටතේ පවතින අතර භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය සහ වෙළඳාම ලාභය අරමුණු කරගත් ආර්ථික ක්‍රමයකි.

මාක්ස් ධනවාදී ආර්ථික ක්‍රමය පිළිබඳව දීර්ඝ අධ්‍යයනයක් සිදු කළේය.

ඔහුගේ විග්‍රහය අනුව ධනවාදී නිෂ්පාදන ක්‍රමය තුළ කම්කරුවන් තම ශ්‍රමය යොදා නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩවල වටිනාකම සහ ඔවුන්ට ලැබෙන වැටුප අතර වෙනසක් පවතී.

මෙම වෙනස සහ එමගින් ධනපති හිමිකරුවන්ට ලැබෙන ආර්ථික ප්‍රතිලාභ මාක්ස්ගේ ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනයේ වැදගත් කොටසකි.

ඔහු ධනවාදය තුළ ආර්ථික අසමානතාව, කම්කරුවන්ගේ තත්ත්වය, නිෂ්පාදන සම්පත්වල හිමිකාරිත්වය සහ ලාභය බෙදී යන ආකාරය පිළිබඳව විමර්ශනය කළේය.

== 2.6 අතිරික්ත වටිනාකම (Surplus Value) ==

අතිරික්ත වටිනාකම මාක්ස්ගේ දේශපාලන ආර්ථික විද්‍යා විග්‍රහයේ ප්‍රධාන සංකල්පයකි.

මාක්ස්ගේ විග්‍රහය අනුව කම්කරුවකු තම ශ්‍රමය මඟින් නිෂ්පාදනය කරන නව වටිනාකම සහ ඔහුගේ ශ්‍රම බලය මිලදී ගැනීම සඳහා ගෙවන වැටුප අතර වෙනස අතිරික්ත වටිනාකම ලෙස විග්‍රහ කළ හැකිය.

මෙම සංකල්පය මඟින් ධනවාදී නිෂ්පාදන ක්‍රමය තුළ ලාභය නිර්මාණය වන ආකාරය සහ කම්කරු ශ්‍රමය ආර්ථික ක්‍රියාවලියට සම්බන්ධ වන ආකාරය මාක්ස් පැහැදිලි කිරීමට උත්සාහ කළේය.

== 2.7 ශ්‍රමයෙන් ඈත්වීම (Alienation) ==

මාක්ස්ගේ මුල් දාර්ශනික ලේඛනවල දක්නට ලැබෙන තවත් වැදගත් සංකල්පයක් වන්නේ ශ්‍රමයෙන් ඈත්වීම හෙවත් Alienation යන්නයි.

මෙම සංකල්පය මඟින් කම්කරුවකු තමන් නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩය, තම ශ්‍රම ක්‍රියාවලිය, අනෙකුත් මිනිසුන් සහ තමන්ගේ නිර්මාණශීලී හැකියාවන්ගෙන් ඈත්වන තත්ත්වය විග්‍රහ කරයි.

1844 වසරේ ලියන ලද ''ආර්ථික හා දාර්ශනික අත්පිටපත්'' (Economic and Philosophic Manuscripts of 1844) තුළ මාක්ස් මෙම අදහස් විස්තර කර ඇත.

== 2.8 දයලෙක්තික චින්තනය සහ භෞතිකවාදය ==

දයලෙක්තික චින්තනය (Dialectics) යනු වෙනස්වීම, ප්‍රතිවිරෝධතා සහ ඒවා අතර අන්තර්ක්‍රියා මඟින් යථාර්ථය විග්‍රහ කිරීමේ දාර්ශනික ක්‍රමයකි.

මාක්ස් හේගල්ගේ දයලෙක්තික ක්‍රමයෙන් බලපෑමක් ලබා ගත්තද එය භෞතික හා සමාජීය ජීවිතය පිළිබඳ විග්‍රහයක් සඳහා යොදා ගත්තේය.

ඔහුගේ අදහස් තුළ සමාජයේ ආර්ථික හා ද්‍රව්‍යමය සම්බන්ධතා, සමාජ වෙනස්වීම් සහ පන්ති අතර ප්‍රතිවිරෝධතා විශේෂ ස්ථානයක් ගනී.

''දයලෙක්තික භෞතිකවාදය'' (Dialectical Materialism) යන නාමය පසුව මාක්ස්වාදී දාර්ශනික සම්ප්‍රදාය තුළ වඩාත් ප්‍රචලිත විය. එම නාමය මාක්ස් විසින්ම තම දර්ශනය සඳහා භාවිත කළ නිශ්චිත පදයක් නොවේ.

== 2.9 සමාජවාදය සහ කොමියුනිස්ට්වාදය ==

මාක්ස් සහ එංගල්ස් ධනවාදී සමාජයේ පන්ති සම්බන්ධතා සහ නිෂ්පාදන සම්පත්වල පෞද්ගලික හිමිකාරිත්වය පිළිබඳව විවේචනයක් ඉදිරිපත් කළහ.

ඔවුන්ගේ දේශපාලන චින්තනය තුළ කම්කරු පන්තියේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරිත්වය සහ සමාජ පරිවර්තනය වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.

සමාජවාදය (Socialism) සහ කොමියුනිස්ට්වාදය (Communism) යන සංකල්ප විවිධ දේශපාලන හා දාර්ශනික සම්ප්‍රදායන් තුළ විවිධ ආකාරයෙන් විග්‍රහ කර ඇත.

මාක්ස් සහ එංගල්ස්ගේ ලේඛන තුළ පන්ති භේදවලින් තොර සමාජයක් පිළිබඳ අදහස සහ නිෂ්පාදන සම්පත් පිළිබඳ පොදු සමාජීය පාලනය පිළිබඳ සංකල්පය වැදගත් වේ.

කෙසේ වෙතත්, අනාගත කොමියුනිස්ට් සමාජයක් පාලනය විය යුතු සෑම විස්තරයක්ම නිශ්චිත සැලැස්මක් ලෙස මාක්ස් ඉදිරිපත් කර නොතිබුණි.

== 2.10 මාක්ස් සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්ගේ දායකත්වය ==

[[File:Karl Marx.png|thumb|right|180px|කාල් මාක්ස්]]

[[ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්]] (Friedrich Engels) මාක්ස්ගේ සමීප දාර්ශනික සහ දේශපාලන සහයෝගිතාකරුවකු විය.

ඔවුන් දෙදෙනා එක්ව සමාජවාදී හා කොමියුනිස්ට් දේශපාලන අදහස් වර්ධනය කිරීමට සහ ඒවා ලේඛනගත කිරීමට දායක වූහ.

ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන කෘති අතර:

* ''කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනය'' (The Communist Manifesto) – 1848.
* ''ජර්මානු දෘෂ්ටිවාදය'' (The German Ideology) – 1845–1846දී රචනා කරන ලදී.
* ''ශුද්ධ පවුල'' (The Holy Family) – 1845.

එංගල්ස් මාක්ස්ගේ මරණයෙන් පසුව ද ඔහුගේ ලේඛන සංස්කරණය කිරීම සහ ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සඳහා දායක විය.

== 2.11 මාක්ස්ගේ ප්‍රධාන කෘති ==

[[File:Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie. Band 1.pdf|thumb|right|200px|1867දී ප්‍රකාශයට පත් කළ ''දාස් කැපිටාල්'' කෘතියේ පළමු වෙළුමේ මුල් සංස්කරණය]]

මාක්ස්ගේ දාර්ශනික සහ ආර්ථික අදහස් ඔහුගේ විවිධ කෘති තුළින් ඉදිරිපත් කර ඇත.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය !! කෘතිය !! ප්‍රධාන කරුණු
|-
| 1844 || Economic and Philosophic Manuscripts || ශ්‍රමයෙන් ඈත්වීම සහ මිනිස් ස්වභාවය
|-
| 1845 || Theses on Feuerbach || භෞතිකවාදය සහ දාර්ශනික ක්‍රියාකාරිත්වය
|-
| 1845–1846 || The German Ideology || ඓතිහාසික භෞතිකවාදය
|-
| 1848 || The Communist Manifesto || පන්ති අරගලය සහ කොමියුනිස්ට් දේශපාලන අදහස්
|-
| 1859 || A Contribution to the Critique of Political Economy || දේශපාලන ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ විවේචනය
|-
| 1867 || Das Kapital, Volume I || ධනවාදී නිෂ්පාදන ක්‍රමය සහ අතිරික්ත වටිනාකම
|}

''දාස් කැපිටාල්'' (Das Kapital) කෘතියේ පළමු වෙළුම 1867දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. එහිදී මාක්ස් ධනවාදී නිෂ්පාදන ක්‍රමය, වෙළඳ භාණ්ඩ, මුදල්, ශ්‍රම බලය සහ අතිරික්ත වටිනාකම පිළිබඳ දීර්ඝ විශ්ලේෂණයක් ඉදිරිපත් කළේය.

එහි දෙවන සහ තුන්වන වෙළුම් මාක්ස්ගේ මරණයෙන් පසුව ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් විසින් සංස්කරණය කර ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

== 2.12 මාක්ස්වාදය ලෝක දේශපාලනයට කළ බලපෑම ==

මාක්ස්ගේ අදහස් 19 වන සියවසේ යුරෝපයේ කම්කරු ව්‍යාපාර සහ සමාජවාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර කෙරෙහි බලපෑවේය.

1864දී පිහිටුවන ලද ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංගමය (International Workingmen's Association) සමඟ ද මාක්ස් සම්බන්ධ විය.

20 වන සියවසේදී රුසියාවේ ලෙනින්ගේ නායකත්වය යටතේ වර්ධනය වූ බොල්ෂෙවික් ව්‍යාපාරය මාක්ස්වාදී අදහස් මත පදනම් වූ දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් බවට පත්විය.

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව පිහිටුවන ලද සෝවියට් රාජ්‍යය මාක්ස්වාදී සහ ලෙනින්වාදී දේශපාලන මතවාදයන් තම නිල දේශපාලන දර්ශනය ලෙස පිළිගත්තේය.

පසුව චීනය, කියුබාව, වියට්නාමය සහ වෙනත් රටවල ද විවිධ මාක්ස්වාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර වර්ධනය විය.

කෙසේ වෙතත්, මෙම රටවල දේශපාලන හා ආර්ථික පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වූ අතර මාක්ස්ගේ මුල් දාර්ශනික අදහස් සහ පසුව ඇති වූ රාජ්‍ය පාලන ක්‍රම එකිනෙකට සමාන යැයි සැලකිය නොහැකිය.

== 2.13 මාක්ස්වාදය පිළිබඳ විවිධ විග්‍රහ ==

මාක්ස්වාදය ලෝකයේ විවිධ දේශපාලන සහ ශාස්ත්‍රීය සම්ප්‍රදායන් තුළ විවිධ ආකාරයෙන් අර්ථකථනය කර ඇත.

සමහර චින්තකයන් එය සමාජ අසමානතා, කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ ආර්ථික බලය පිළිබඳ විග්‍රහයක් ලෙස සලකන අතර, තවත් විවේචකයන් එහි දේශපාලන යෙදීම්, රාජ්‍ය බලය සංකේන්ද්‍රණය වීම සහ ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ විවේචන ඉදිරිපත් කර ඇත.

එබැවින් මාක්ස්ගේ මුල් දාර්ශනික අදහස්, පසුව වර්ධනය වූ මාක්ස්වාදී න්‍යායන් සහ විවිධ රටවල ක්‍රියාත්මක වූ දේශපාලන පද්ධති වෙන වෙනම අධ්‍යයනය කිරීම වැදගත් වේ.

== 2.14 නිගමනය ==

කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය 19 වන සියවසේ සමාජ, ආර්ථික සහ දේශපාලන අදහස් වෙනස් කළ බලගතු බුද්ධිමය සම්ප්‍රදායකි.

ඔහුගේ ඓතිහාසික භෞතිකවාදය, පන්ති අරගලය, ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනය සහ අතිරික්ත වටිනාකම පිළිබඳ විග්‍රහයන් ලෝකයේ විවිධ දේශපාලන ව්‍යාපාරවලට සහ ආර්ථික විවාදවලට බලපෑවේය.

රුසියානු විප්ලවය සහ සෝවියට් සංගමය බිහිවීම තේරුම් ගැනීම සඳහා ද මාක්ස්වාදී දර්ශනය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගැනීම වැදගත් වේ.

== ඊළඟ පරිච්ඡේදය ==

[[රුසියාවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ වර්ධනය]]

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[කාල් මාක්ස්]]
* [[ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්]]
* [[මාක්ස්වාදය]]
* [[ඓතිහාසික භෞතිකවාදය]]
* [[කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනය]]
* [[දාස් කැපිටාල්]]
* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]

== මූලාශ්‍ර ==

* [https://plato.stanford.edu/entries/marx/ Stanford Encyclopedia of Philosophy – Karl Marx]
* [https://www.britannica.com/biography/Karl-Marx Karl Marx – Encyclopaedia Britannica]
* [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1848/communist-manifesto/ Marx and Engels – The Communist Manifesto]
* [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1867-c1/ Marx – Capital, Volume I]
* [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/theses/ Theses on Feuerbach]

[[Category:කාල් මාක්ස්]]
[[Category:මාක්ස්වාදය]]
[[Category:දේශපාලන දර්ශනය]]
[[Category:සමාජවාදය]]
[[Category:කොමියුනිස්ට්වාදය]]
[[Category:ආර්ථික චින්තනය]]


{{Short description|කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික අදහස් සහ මාක්ස්වාදයේ මූලික සංකල්ප}}

'''කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය සහ මාක්ස්වාදය''' යනු 19 වන සියවසේ දාර්ශනික, ආර්ථික හා දේශපාලන ඉතිහාසයේ වැදගත් ස්ථානයක් හිමි සංකල්ප පද්ධතියකි. ජර්මානු දාර්ශනිකයකු, ආර්ථික විශ්ලේෂකයකු සහ දේශපාලන චින්තකයකු වූ [[කාල් මාක්ස්]] (1818–1883) විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද අදහස් ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් සමඟ එක්ව තවදුරටත් වර්ධනය කරන ලදී.

මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය තුළ ඓතිහාසික භෞතිකවාදය, පන්ති අරගලය, නිෂ්පාදන සම්බන්ධතා, ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනය, අතිරික්ත වටිනාකම සහ සමාජ වෙනස්වීම පිළිබඳ අදහස් ප්‍රධාන ස්ථානයක් ගනී.

මෙම අදහස් පසුව මාක්ස්වාදය (Marxism) ලෙස හැඳින්වුණු අතර, ලෝකයේ විවිධ කම්කරු ව්‍යාපාර, සමාජවාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර සහ කොමියුනිස්ට් ව්‍යාපාර කෙරෙහි බලපෑවේය.


== 3. රුසියාවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ වර්ධනය ==

=== 3.1. හැඳින්වීම ===

19 වන සියවසේ අග භාගයේදී රුසියානු අධිරාජ්‍යය තුළ සමාජ, ආර්ථික සහ දේශපාලන වෙනස්කම් වේගයෙන් සිදුවෙමින් පැවතුණි. කාර්මික සංවර්ධනයත් සමඟ නගරවල කම්කරු පන්තිය වර්ධනය වූ අතර, ගොවි ජනතාවගේ දුෂ්කර ජීවන තත්ත්වය සහ සාර් පාලනයේ දේශපාලන මර්දනය පිළිබඳ විරෝධය ද වැඩි විය.

මෙම පසුබිම තුළ යුරෝපයේ වර්ධනය වෙමින් පැවති මාක්ස්වාදී දර්ශනය රුසියාවට ද පැතිර ගියේය. කාල් මාක්ස් සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් ඉදිරිපත් කළ පන්ති අරගලය, ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනය සහ කම්කරු පන්තියේ දේශපාලන සංවිධානය පිළිබඳ අදහස් රුසියානු විප්ලවවාදීන් අතර සාකච්ඡාවට ලක් විය.

රුසියාවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරය ක්‍රමයෙන් කුඩා අධ්‍යයන කණ්ඩායම්වලින් ආරම්භ වී, කම්කරු සංවිධාන සහ දේශපාලන පක්ෂයක් දක්වා වර්ධනය විය. පසුව එය 1917 රුසියානු විප්ලවයට බලපෑ ප්‍රධාන දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් බවට පත්විය.

=== 3.2. රුසියාවේ මාක්ස්වාදයට පෙර පැවති ජනප්‍රියවාදී ව්‍යාපාරය ===

රුසියාවේ මාක්ස්වාදය ව්‍යාප්ත වීමට පෙර ''නරොද්නික්'' (Narodnik) හෙවත් රුසියානු ජනප්‍රියවාදී ව්‍යාපාරය විප්ලවවාදී දේශපාලන අදහස් අතර වැදගත් ස්ථානයක් හිමි කරගෙන තිබුණි.

මෙම ව්‍යාපාරයේ ඇතැම් නායකයන් විශ්වාස කළේ රුසියාවේ ගොවි ජනතාව සහ ගම්මානවල පැවති සාමූහික ඉඩම් පරිහරණ ක්‍රමය මත පදනම්ව සමාජවාදී සමාජයක් ගොඩනැගිය හැකි බවයි. බටහිර යුරෝපයේ මෙන් රුසියාව අනිවාර්යයෙන්ම ධනවාදී සංවර්ධන මාර්ගය හරහා යා යුතු නැති බව ඔවුන්ගෙන් සමහරෙක් තර්ක කළහ.

නරොද්නික් ව්‍යාපාරයේ ඇතැම් කණ්ඩායම් ගොවි ජනතාව අතර දේශපාලන අවබෝධය ඇති කිරීම සඳහා ගම්මාන වෙත ගියහ. තවත් සමහර කණ්ඩායම් සාර් පාලනයට එරෙහිව රහසිගත දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සහ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාමාර්ගවල නිරත වූහ.

කෙසේ වෙතත්, කාර්මික සංවර්ධනය සහ කම්කරු පන්තියේ වර්ධනය පිළිබඳ මාක්ස්වාදී විග්‍රහය රුසියානු විප්ලවවාදීන් අතර නව දේශපාලන සාකච්ඡාවක් ඇති කළේය. මේ අනුව නරොද්නික් අදහස් සහ මාක්ස්වාදී අදහස් අතර මතවාදී විවාදයක් වර්ධනය විය.

=== 3.3. ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව් සහ රුසියානු මාක්ස්වාදයේ ආරම්භය ===

[[File:Georgi Plekhanov seated portrait.jpg|thumb|ජෝර්ජි වැලෙන්ටිනොවිච් ප්ලෙඛානොව්]]

රුසියාවේ මාක්ස්වාදය ව්‍යාප්ත කිරීමේ ආරම්භක පුරෝගාමියෙකු ලෙස ජෝර්ජි වැලෙන්ටිනොවිච් ප්ලෙඛානොව් (Georgi Plekhanov) සැලකේ.

ප්ලෙඛානොව් මුලදී රුසියානු ජනප්‍රියවාදී ව්‍යාපාරයට සම්බන්ධව සිටියේය. පසුව ඔහු මාක්ස්වාදී අදහස් පිළිගෙන, රුසියාවේ සමාජ වෙනස්කම් විග්‍රහ කිරීම සඳහා මාක්ස්වාදී ඉතිහාස හා ආර්ථික න්‍යායන් භාවිත කළේය.

1883 දී ස්විට්සර්ලන්තයේ ජිනීවා නගරයේදී ප්ලෙඛානොව් සහ ඔහුගේ සහචරයන් විසින් ''කම්කරු විමුක්ති කණ්ඩායම'' (Emancipation of Labour Group) පිහිටුවන ලදී. එය රුසියාවේ පළමු මාක්ස්වාදී සංවිධානය ලෙස සාමාන්‍යයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ.

මෙම කණ්ඩායමේ ආරම්භක සාමාජිකයන් අතර පහත සඳහන් පුද්ගලයෝ සිටියහ.

* ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව් (Georgi Plekhanov)
* පාවෙල් ඇක්සෙල්රොඩ් (Pavel Axelrod)
* වේරා සසුලිච් (Vera Zasulich)
* ලෙව් ඩොයිච් (Lev Deutsch)
* වසීලි ඉග්නාටොව් (Vasily Ignatov)

මෙම කණ්ඩායමේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ මාක්ස් සහ එංගල්ස්ගේ කෘති රුසියානු භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීම, ඒවා රුසියාව තුළ බෙදාහැරීම සහ කම්කරු පන්තිය අතර සමාජවාදී දේශපාලන අදහස් ව්‍යාප්ත කිරීමයි.

රුසියාව තුළ දේශපාලන මර්දනය සහ වාරණය පැවති බැවින් මෙම කණ්ඩායමේ බොහෝ කටයුතු විදේශගතව සිට සිදු කිරීමට සිදුවිය.

=== 3.4. කම්කරු විමුක්ති කණ්ඩායමේ කාර්යභාරය ===

කම්කරු විමුක්ති කණ්ඩායම මාක්ස්වාදී සාහිත්‍යය රුසියානු භාෂාවෙන් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

එම කණ්ඩායම විසින් කාල් මාක්ස් සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්ගේ කෘති පරිවර්තනය කර විදේශයන්හි මුද්‍රණය කර රුසියාවට යැවීමට කටයුතු කරන ලදී.

එම කෘති අතර පහත සඳහන් කෘති වැදගත් වේ.

* කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනය (The Communist Manifesto) – කාල් මාක්ස් සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්.
* වැටුප් ශ්‍රමය සහ ප්‍රාග්ධනය (Wage Labour and Capital) – කාල් මාක්ස්.
* මනෝරාජික සමාජවාදය සහ විද්‍යාත්මක සමාජවාදය (Socialism: Utopian and Scientific) – ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්.

ප්ලෙඛානොව් විසින් 1883 දී ''සමාජවාදය සහ දේශපාලන අරගලය'' (Socialism and the Political Struggle) නමැති කෘතිය ද, 1885 දී ''අපගේ වෙනස්කම්'' (Our Differences) නමැති කෘතිය ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

1895 දී පළ වූ ''ඉතිහාසය පිළිබඳ ඒකවාදී දෘෂ්ටිය වර්ධනය කිරීම'' (The Development of the Monist View of History) කෘතිය ද රුසියානු මාක්ස්වාදී චින්තනයේ වර්ධනයට බලපෑවේය.

මෙම කටයුතු මඟින් රුසියාවේ විප්ලවවාදී තරුණ පරපුර සහ කම්කරු සංවිධාන අතර මාක්ස්වාදී අදහස් පිළිබඳ දැනුම ව්‍යාප්ත විය.

=== 3.5. රුසියාවේ කම්කරු පන්තියේ වර්ධනය ===

19 වන සියවසේ අග භාගයේදී රුසියාවේ කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් වීමත් සමඟ කර්මාන්තශාලා, දුම්රිය මාර්ග සහ නගර ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන මධ්‍යස්ථාන වර්ධනය විය.

මෙම වෙනස්කම් නිසා ගම්මානවලින් නගර වෙත පැමිණි ජනතාව කර්මාන්තශාලා සහ අනෙකුත් කාර්මික ආයතනවල සේවයට එක් වූහ. එමඟින් නවීන කම්කරු පන්තියක් වර්ධනය විය.

කම්කරුවන් මුහුණ දුන් ප්‍රධාන ගැටලු අතර,

* දිගු වැඩ පැය
* අඩු වැටුප්
* අනාරක්ෂිත සේවා පරිසරය
* කම්කරු අයිතිවාසිකම් සීමා කිරීම
* වෘත්තීය සමිති සංවිධානය කිරීමේ බාධා
* වැඩ වර්ජන සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් මර්දනය කිරීම

වැනි කරුණු ඇතුළත් විය.

මෙම තත්ත්වය තුළ කම්කරුවන් අතර වැඩ වර්ජන සහ සාමූහික සංවිධාන ක්‍රියාකාරකම් වර්ධනය විය. මාක්ස්වාදී ක්‍රියාකාරීන් මෙම කම්කරු ව්‍යාපාර සමඟ සම්බන්ධ වෙමින් දේශපාලන අවබෝධය ඇති කිරීමට උත්සාහ කළහ.

=== 3.6. ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්ගේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම්වල ආරම්භය ===

[[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]] (Vladimir Lenin) රුසියානු මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ ප්‍රධාන නායකයෙකු බවට පත්වූයේ 19 වන සියවසේ අවසාන දශකයේදීය.

ලෙනින්ගේ උපන් නම ව්ලැඩිමීර් ඉලිච් උලියානොව් (Vladimir Ilyich Ulyanov) ය. ඔහු මාක්ස්වාදී දර්ශනය අධ්‍යයනය කළ අතර රුසියාවේ කම්කරු පන්තිය දේශපාලන වශයෙන් සංවිධානය කිරීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කළේය.

1895 දී ලෙනින් සහ ඔහුගේ දේශපාලන සහචරයන් ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේදී ''කම්කරු පන්තියේ විමුක්තිය සඳහා අරගල සංගමය'' (Union of Struggle for the Emancipation of the Working Class) පිහිටුවීමට දායක වූහ.

මෙම සංවිධානයේ අරමුණ වූයේ කම්කරුවන්ගේ ආර්ථික ඉල්ලීම් සහ දේශපාලන අරගල අතර සම්බන්ධතාව පැහැදිලි කිරීමයි.

කෙසේ වෙතත්, සාර් පාලනයේ රහස් පොලිසිය විසින් විප්ලවවාදී සංවිධාන නිරීක්ෂණය කරන ලදී. 1895 දී ලෙනින් අත්අඩංගුවට ගෙන පසුව සයිබීරියාවට පිටුවහල් කරන ලදී.

=== 3.7. රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය පිහිටුවීම ===

1898 මාර්තු මාසයේදී මින්ස්ක් නගරයේ පැවති රැස්වීමකදී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය (Russian Social Democratic Labour Party – RSDLP) පිහිටුවන ලදී.

මෙම පළමු සමුළුවට විවිධ සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කණ්ඩායම් නියෝජනය කළ නියෝජිතයන් නව දෙනෙකු සහභාගී වූ බව ඉතිහාස මූලාශ්‍ර සඳහන් කරයි.

පක්ෂය පිහිටුවීමේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ රුසියාව පුරා විසිරී පැවති මාක්ස්වාදී සහ කම්කරු සංවිධාන එකම දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් යටතේ සම්බන්ධ කිරීමයි.

මෙම සමුළුවේදී පක්ෂ ප්‍රකාශනයක් පිළිගනු ලැබූ අතර මධ්‍යම කමිටුවක් ද පත් කරන ලදී. එහෙත් සමුළුවෙන් පසුව රහස් පොලිසිය විසින් නියෝජිතයන් සහ පක්ෂ ක්‍රියාකාරීන් බොහෝ දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගැනීම හේතුවෙන් සංවිධානයේ ක්‍රියාකාරීත්වය දැඩි ලෙස දුර්වල විය.

එබැවින් 1898 දී පක්ෂය නිල වශයෙන් පිහිටුවනු ලැබුවද, එය ශක්තිමත් මධ්‍යගත දේශපාලන සංවිධානයක් බවට පත් කිරීමේ කටයුතු ඉදිරියටත් සිදු කිරීමට අවශ්‍ය විය.

=== 3.8. ඉස්ක්‍රා පුවත්පත සහ මාක්ස්වාදී අදහස් ව්‍යාප්ත කිරීම ===

1900 දී ලෙනින් සහ ඔහුගේ සහචරයන් ''ඉස්ක්‍රා'' (Iskra) නමැති දේශපාලන පුවත්පත ආරම්භ කළහ. රුසියානු භාෂාවෙන් ''ඉස්ක්‍රා'' යන්නෙහි අර්ථය ''ගිනි පුපුර'' යන්නයි.

මෙම පුවත්පතේ අරමුණ වූයේ රුසියාව පුරා විසිරී සිටි මාක්ස්වාදී කණ්ඩායම් අතර සම්බන්ධතාව ගොඩනැගීම සහ සාර් පාලනයට එරෙහි දේශපාලන අරගලය පිළිබඳ සාකච්ඡාව වර්ධනය කිරීමයි.

ඉස්ක්‍රා පුවත්පතේ කටයුතුවලට ලෙනින්, ජූලියස් මාර්ටොව්, ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව්, පාවෙල් ඇක්සෙල්රොඩ් සහ වේරා සසුලිච් ඇතුළු පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වූහ.

පුවත්පත විදේශයන්හි මුද්‍රණය කර රුසියාවට රහසිගතව ගෙන යාම සිදු විය. එමඟින් මාක්ස්වාදී අදහස් සහ දේශපාලන සංවිධානය පිළිබඳ සාකච්ඡා පුළුල් විය.

=== 3.9. බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් බිහිවීම ===

[[File:Zasulich-vera.jpg|thumb|වේරා සසුලිච් – රුසියානු මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ ආරම්භක සාමාජිකාවක්]]

1903 දී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂයේ දෙවන සමුළුව බ්‍රසල්ස්හිදී ආරම්භ වී පසුව ලන්ඩනයේදී පැවැත්විණි.

මෙම සමුළුවේදී පක්ෂ සාමාජිකත්වය, පක්ෂ සංවිධානය සහ විප්ලවවාදී දේශපාලන ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳව ප්‍රබල මතභේද ඇති විය.

විශේෂයෙන්ම පක්ෂ සාමාජිකයෙකු වීමට අවශ්‍ය කොන්දේසි පිළිබඳව ලෙනින් සහ ජූලියස් මාර්ටොව් අතර මතභේදයක් ඇති විය.

මෙම මතභේද හේතුවෙන් පක්ෂය තුළ කණ්ඩායම් දෙකක් වර්ධනය විය.

==== බොල්ෂෙවික් කණ්ඩායම ====

ලෙනින්ගේ නායකත්වය යටතේ වර්ධනය වූ කණ්ඩායම බොල්ෂෙවික් (Bolsheviks) ලෙස හැඳින්විණි. ඔවුහු විප්ලවවාදී අරමුණු වෙනුවෙන් විනයගරුක, සංවිධානාත්මක සහ මධ්‍යගත පක්ෂයක් ගොඩනැගීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කළහ.

''බොල්ෂෙවික්'' යන වචනය රුසියානු භාෂාවේ ''බහුතරය'' යන අර්ථයට සම්බන්ධ වේ. 1903 සමුළුවේ ඇතැම් ඡන්ද විමසීම්වලදී ලෙනින්ගේ පාර්ශ්වයට බහුතරය ලැබීම නිසා මෙම නම භාවිතයට පැමිණියේය.

==== මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම ====

ජූලියස් මාර්ටොව්ගේ නායකත්වය යටතේ වර්ධනය වූ කණ්ඩායම මෙන්ෂෙවික් (Mensheviks) ලෙස හැඳින්විණි.

ඔවුහු පක්ෂ සාමාජිකත්වය වඩා පුළුල් ලෙස අර්ථ දැක්වීමට සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සඳහා පුළුල් සාමාජික සහභාගීත්වයක් ලබා ගැනීමට කැමැත්ත දැක්වූහ.

''මෙන්ෂෙවික්'' යන වචනය ''සුළුතරය'' යන අර්ථයට සම්බන්ධ වේ. 1903 සමුළුවේ ඇතැම් ඡන්ද විමසීම්වලදී මාර්ටොව්ගේ පාර්ශ්වය සුළුතරයට පත්වීම නිසා එම නම භාවිතයට පැමිණියේය.

මෙම නම් ඇති වූයේ එම සමුළුවේ නිශ්චිත ඡන්ද විමසීම්වලදී ලැබුණු සංඛ්‍යාත්මක ප්‍රතිඵල අනුවය. ඒවා සෑම අවස්ථාවකම එකම ස්ථිර බහුතරයක් හෝ සුළුතරයක් නියෝජනය කළ බව අදහස් නොවේ.

=== 3.10. බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් මතවාදී වෙනස්කම් ===

බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් දෙකම මුලදී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂයේ කොටස් විය. එහෙත් කාලයත් සමඟ ඔවුන්ගේ දේශපාලන මතවාද සහ සංවිධාන ක්‍රම අතර වෙනස්කම් තවදුරටත් පැහැදිලි විය.

ප්‍රධාන වෙනස්කම් අතර,

* පක්ෂ සාමාජිකත්වය සහ සංවිධාන ව්‍යුහය පිළිබඳ අදහස්.
* විප්ලවවාදී ක්‍රියාකාරකම් මෙහෙයවීමේ ක්‍රම.
* කම්කරු පන්තිය සහ ගොවි ජනතාව අතර දේශපාලන සන්ධානය පිළිබඳ අදහස්.
* රුසියාවේ ධනවාදී සංවර්ධනය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී විප්ලවය පිළිබඳ විග්‍රහ.
* දේශපාලන බලය ලබා ගැනීම සඳහා භාවිත කළ යුතු උපායමාර්ග.

මෙම මතභේද නිසා දෙපාර්ශ්වය අතර ගැටුම් සහ සංවිධානමය බෙදීම් වර්ධනය විය. පසුව 1917 විප්ලවය වන විට බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් දෙක වෙනස් දේශපාලන මාර්ග අනුගමනය කළහ.

=== 3.11. 1905 විප්ලවය සහ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරය ===

1905 දී රුසියාව තුළ ඇති වූ විප්ලවවාදී නැගිටීම මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයට වැදගත් අත්දැකීමක් විය.

කම්කරුවන්ගේ වැඩ වර්ජන, ගොවි ජනතාවගේ විරෝධතා, හමුදා තුළ ඇති වූ කැරලි සහ සාර් පාලනයට එරෙහි දේශපාලන උද්ඝෝෂණ එම විප්ලවයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ විය.

මෙම කාලය තුළ කම්කරු නියෝජිතයන්ගෙන් සමන්විත සෝවියට් (Soviet) හෙවත් කම්කරු සභා බිහි විය. ඒවා කම්කරුවන්ගේ ඉල්ලීම් සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධීකරණය කිරීමේ නව සංවිධාන ආකාරයක් ලෙස වැදගත් විය.

1905 විප්ලවය අවසානයේ සාර් පාලනය බිඳවැටුණේ නැත. එහෙත් එය රුසියානු ජනතාවගේ දේශපාලන අවබෝධය සහ විප්ලවවාදී සංවිධානවල අත්දැකීම් වර්ධනය කිරීමට බලපෑවේය.

=== 3.12. පළමු ලෝක යුද්ධය සහ විප්ලවවාදී අදහස් වර්ධනය ===

1914 දී ආරම්භ වූ පළමු ලෝක යුද්ධය රුසියාවේ ආර්ථික හා සමාජ අර්බුදය තවදුරටත් උග්‍ර කළේය.

යුද්ධය හේතුවෙන් ආහාර හිඟය, උද්ධමනය, ප්‍රවාහන ගැටලු සහ හමුදා පරාජයන් වර්ධනය විය. කම්කරුවන් සහ ගොවි ජනතාව අතර රජයට එරෙහි විරෝධය තීව්‍ර විය.

රුසියානු සමාජවාදී සහ මාක්ස්වාදී කණ්ඩායම් අතර යුද්ධය පිළිබඳ මතභේද ද පැවතුණි. ඇතැම් පිරිස් යුද්ධයට විරුද්ධ වූ අතර තවත් පිරිස් වෙනස් දේශපාලන ස්ථාවරයන් ගත්හ.

මෙම තත්ත්වය 1917 පෙබරවාරි විප්ලවයට පෙර පැවති දේශපාලන පසුබිම සකස් කිරීමට දායක විය.

=== 3.13. රුසියානු මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

රුසියාවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරය කුඩා බුද්ධිමය කණ්ඩායම්වලින් ආරම්භ වී, කම්කරු පන්තිය සහ දේශපාලන සංවිධාන සමඟ සම්බන්ධ වූ පුළුල් ව්‍යාපාරයක් බවට පත්විය.

එහි වර්ධනයට ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව්, වේරා සසුලිච්, පාවෙල් ඇක්සෙල්රොඩ්, ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් සහ ජූලියස් මාර්ටොව් වැනි පුද්ගලයන් විවිධ ආකාරයෙන් දායක වූහ.

1883 දී කම්කරු විමුක්ති කණ්ඩායම පිහිටුවීම, 1898 දී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය ආරම්භ කිරීම සහ 1903 දී බොල්ෂෙවික්–මෙන්ෂෙවික් බෙදීම ඇතිවීම එම ව්‍යාපාරයේ වැදගත් සන්ධිස්ථාන විය.

මෙම වර්ධනයන් 1917 දී සිදු වූ පෙබරවාරි සහ ඔක්තෝබර් විප්ලවවලට පෙර රුසියාවේ පැවති දේශපාලන සංවිධාන සහ මතවාදී පසුබිම තේරුම් ගැනීමට උපකාරී වේ.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[කාල් මාක්ස්]]
* [[මාක්ස්වාදය]]
* [[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]
* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[බොල්ෂෙවික්]]
* [[මෙන්ෂෙවික්]]
* [[රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය]]

== මූලාශ්‍ර ==

* Plekhanov, Georgi. ''Socialism and the Political Struggle'' (1883).
* Lenin, Vladimir. ''The Tasks of the Russian Social-Democrats'' (1897).
* Lenin, Vladimir. ''What Is to Be Done?'' (1902).
* Frankel, Jonathan. ''Revolution and Politics in Russia''. Indiana University Press.
* ''The Russian Social-Democratic Labour Party: Documents of the First and Second Congresses''.

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.marxists.org/archive/plekhanov/ Georgi Plekhanov – Marxists Internet Archive]
* [https://www.marxists.org/archive/lenin/ Lenin – Marxists Internet Archive]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Georgi_Plekhanov ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව් – Wikimedia Commons]

[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:මාක්ස්වාදය]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:සමාජවාදය]]


== 1917 පෙබරවාරි විප්ලවය ==

=== 4.1. හැඳින්වීම ===

1917 පෙබරවාරි විප්ලවය රුසියානු ඉතිහාසයේ තීරණාත්මක දේශපාලන සිදුවීමකි. මෙම විප්ලවය හේතුවෙන් සියවස් ගණනාවක් රුසියාව පාලනය කළ රොමානොව් රාජවංශයේ පාලනය අවසන් වූ අතර, අවසාන රුසියානු සාර්වරයා වූ දෙවන නිකොලස්ට සිහසුන අත්හැරීමට සිදු විය.

මෙම විප්ලවය 1917 පෙබරවාරි මාසයේදී රුසියාවේ අගනුවර වූ පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේ ආරම්භ විය. එවකට රුසියාව භාවිත කළ ජූලියානු දින දර්ශනය අනුව එය පෙබරවාරි 23 සිට 27 දක්වා සිදුවූ අතර, ග්‍රෙගෝරියානු දින දර්ශනය අනුව එම දිනයන් මාර්තු 8 සිට 12 දක්වා වේ.

මෙම විප්ලවය කම්කරු ජනතාවගේ වැඩ වර්ජන, කාන්තාවන්ගේ විරෝධතා, ආහාර හිඟයට එරෙහි ජනතා නැගිටීම් සහ හමුදා සෙබළුන්ගේ කැරලි යන කරුණු එකට එක්වීමෙන් වර්ධනය විය.

පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසුව සාර් පාලනය අවසන් වූ නමුත් රුසියාවේ දේශපාලන අර්බුදය විසඳී නොතිබුණි. තාවකාලික ආණ්ඩුව සහ පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව අතර බලය බෙදී පැවති තත්ත්වයක් ඇති වූ අතර, එය පසුව ඔක්තෝබර් විප්ලවයට පසුබිම සකස් කළේය.

=== 4.2. විප්ලවයට පෙර රුසියාවේ පැවති තත්ත්වය ===

1917 වන විට රුසියාව පළමු ලෝක යුද්ධයට සම්බන්ධ වී වසර තුනකට ආසන්න කාලයක් ගතවී තිබුණි. යුද්ධය නිසා රටේ ආර්ථිකය දැඩි පීඩනයකට ලක්ව තිබූ අතර, සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය වේගයෙන් පිරිහෙමින් පැවතුණි.

ප්‍රධාන ගැටලු කිහිපයක් මෙසේ විය.

* ආහාර සහ පාන් හිඟය.
* ආහාර මිල සහ අනෙකුත් භාණ්ඩ මිල ඉහළ යාම.
* කම්කරුවන්ගේ අඩු වැටුප් සහ දුෂ්කර සේවා තත්ත්වයන්.
* යුද්ධයේදී රුසියානු හමුදාව ලැබූ පරාජයන්.
* සෙබළුන්ගේ මරණ සහ තුවාල වැඩිවීම.
* ප්‍රවාහන හා දුම්රිය පද්ධතියේ ගැටලු.
* සාර් පාලනය පිළිබඳ ජනතාවගේ විශ්වාසය බිඳවැටීම.

යුද්ධය සඳහා විශාල මුදල් ප්‍රමාණයක් වැය කිරීමට සිදුවීමත් සමඟ රජයේ ආර්ථික කළමනාකරණය දුර්වල විය. නගරවල ආහාර බෙදාහැරීමේ ගැටලු උග්‍ර වූ අතර, පාන් ලබා ගැනීම සඳහා ජනතාව දිගු පෝලිම්වල රැඳී සිටීමට සිදු විය.

ගොවි ජනතාව ඉඩම් පිළිබඳ ගැටලුවලට මුහුණ දුන් අතර, කම්කරු ජනතාව වැඩි වැටුප් සහ යහපත් සේවා තත්ත්වයන් ඉල්ලා සිටියහ. මේ සියලු කරුණු සාර් පාලනයට එරෙහි විරෝධය තවදුරටත් වර්ධනය කළේය.

=== 4.3. දෙවන නිකොලස්ගේ පාලනය සහ ජනතා විරෝධය ===

[[File:The last photo of Nicholas II.jpg|thumb|දෙවන නිකොලස් – සිහසුන අත්හැරීමෙන් පසු 1917 දී ගත් ඡායාරූපයක්]]

දෙවන නිකොලස් (Nicholas II) 1894 සිට රුසියාවේ සාර්වරයා ලෙස පාලනය කළේය. ඔහුගේ පාලන සමයේදී රුසියාව තුළ කාර්මික සංවර්ධනය සිදු වුවද, දේශපාලන බලය සාර්වරයා සහ රාජාණ්ඩුව අතේ සංකේන්ද්‍රණය වී තිබුණි.

1905 විප්ලවයෙන් පසුව රාජ්‍ය ඩූමාව (State Duma) පිහිටුවනු ලැබුවද, සාර්වරයාගේ බලය තවදුරටත් ප්‍රබලව පැවතුණි. ජනතාවට අවශ්‍ය දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සම්පූර්ණයෙන් ලබාදීමට රජය අසමත් විය.

පළමු ලෝක යුද්ධයේදී රුසියානු හමුදාව ලැබූ පරාජයන් සහ ආර්ථික අර්බුදය නිසා සාර්වරයාගේ ජනප්‍රියත්වය තවදුරටත් පහත වැටුණි.

රජයේ පරිපාලනය පිළිබඳ විවේචන, රාජකීය පවුලේ දේශපාලන බලපෑම පිළිබඳ සැක සහ අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ අස්ථාවරත්වය ද පාලනය කෙරෙහි ජනතාවගේ විශ්වාසය අඩු කිරීමට හේතු විය.

=== 4.4. ජාත්‍යන්තර කාන්තා දිනය සහ විප්ලවයේ ආරම්භය ===

[[File:1917 International Women's Day - Petrograd.jpg|thumb|1917 මාර්තු 8 වන දින පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි පැවති කාන්තා විරෝධතාවක්]]

1917 පෙබරවාරි 23 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 8) පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේ කාන්තා කම්කරුවන් සහ අනෙකුත් කාන්තාවෝ ජාත්‍යන්තර කාන්තා දිනය නිමිත්තෙන් විරෝධතා ආරම්භ කළහ.

විශේෂයෙන්ම රෙදිපිළි කර්මාන්තශාලාවල සේවය කළ කාන්තා කම්කරුවන් පාන් හිඟය, ආහාර මිල ඉහළ යාම සහ යුද්ධය හේතුවෙන් ඇති වූ දුෂ්කරතා පිළිබඳව විරෝධය පළ කළහ.

ඔවුන්ගේ විරෝධතාවලට අනෙකුත් කර්මාන්තශාලාවල කම්කරුවෝ ද එක් වූහ. මුලදී සීමිත ප්‍රදේශයක පැවති විරෝධතා ක්‍රමයෙන් නගරය පුරා පැතිර ගියේය.

කාන්තාවන්ගේ විරෝධතා කම්කරු පන්තියේ පුළුල් වැඩ වර්ජනයකට පරිවර්තනය වීම පෙබරවාරි විප්ලවයේ ආරම්භක අවස්ථාව ලෙස සැලකේ.

මෙම සිදුවීමෙන් රුසියානු විප්ලවයේදී කාන්තාවන් ඉටු කළ වැදගත් දේශපාලන කාර්යභාරය පැහැදිලි වේ.

=== 4.5. කම්කරු වැඩ වර්ජන සහ ජනතා උද්ඝෝෂණ ===

පෙබරවාරි 24 සහ 25 වන දිනවලදී විරෝධතා තවදුරටත් ව්‍යාප්ත විය. කම්කරුවන් විශාල පිරිසක් කර්මාන්තශාලාවලින් පිටවී වීදිවලට පැමිණියහ.

පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි විවිධ කාර්මික ප්‍රදේශවල වැඩ වර්ජන පැතිර ගිය අතර, විරෝධතාකරුවෝ පාන්, සාමය සහ දේශපාලන වෙනසක් ඉල්ලා සිටියහ.

විරෝධතා අතරතුර පහත සඳහන් ඉල්ලීම් ප්‍රධාන වශයෙන් ඉදිරිපත් විය.

* ජනතාවට ප්‍රමාණවත් ආහාර සැපයීම.
* යුද්ධය අවසන් කිරීම.
* කම්කරුවන්ගේ සේවා තත්ත්වයන් යහපත් කිරීම.
* සාර් පාලනය අවසන් කිරීම.
* දේශපාලන නිදහස සහ ජනතා අයිතිවාසිකම් ලබාදීම.

විරෝධතාවලට කම්කරුවන් පමණක් නොව සිසුන්, නාගරික මධ්‍යම පන්තියේ සාමාජිකයන් සහ අනෙකුත් ජන කණ්ඩායම් ද එක් වූහ.

මෙම තත්ත්වය නිසා පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේ සාමාන්‍ය පරිපාලන කටයුතු බිඳවැටීමට පටන් ගත්තේය.

=== 4.6. හමුදා සෙබළුන්ගේ කැරැල්ල ===

විප්ලවයේ තීරණාත්මක අවස්ථාවක් වූයේ පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි ස්ථානගත කර තිබූ හමුදා සෙබළුන්ගේ හැසිරීම වෙනස් වීමයි.

මුලදී සාර් පාලනය විරෝධතා මර්දනය කිරීම සඳහා හමුදා සෙබළුන් යොදාගත්තේය. 1917 පෙබරවාරි 26 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 11) ඇතැම් හමුදා ඒකකවලට විරෝධතාකරුවන්ට වෙඩි තැබීමට නියෝග ලැබුණි.

එහෙත් සෙබළුන් අතරද යුද්ධය පිළිබඳ කලකිරීම, අඩු ආහාර සැපයුම්, දුෂ්කර සේවා තත්ත්වයන් සහ සාර් පාලනය පිළිබඳ අසතුට පැවතුණි.

පෙබරවාරි 27 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 12) වොලින්ස්කි රෙජිමේන්තුවේ සෙබළුන් කැරලි ගැසූහ. පසුව තවත් හමුදා ඒකක රැසක් ඔවුන් සමඟ එක් වූහ.

සෙබළුන් විරෝධතාකරුවන්ට එරෙහිව ක්‍රියා කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, ඇතැම් පිරිස් ජනතාවගේ පැත්තට එක් වූහ. අවි ආයුධ සහිත හමුදා සාමාජිකයන් විප්ලවවාදී ජනතාව සමඟ එක්වීම සාර් පාලනයේ බලය බිඳවැටීමට ප්‍රධාන හේතුවක් විය.

=== 4.7. පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව පිහිටුවීම ===

1917 පෙබරවාරි 27 වන දින පෙට්‍රොග්‍රාඩ් කම්කරු සහ සෙබළුන්ගේ නියෝජිත සෝවියට් සභාව (Petrograd Soviet of Workers' and Soldiers' Deputies) පිහිටුවන ලදී.

සෝවියට් යන රුසියානු වචනයේ අර්ථය සභාව හෝ කවුන්සිලය යන්නයි. මෙම සංවිධානය කම්කරුවන් සහ හමුදා සෙබළුන්ගේ නියෝජිතයන්ගෙන් සමන්විත විය.

සෝවියට් සභාව විප්ලවවාදී ජනතාවගේ ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් කිරීම, නගරයේ කටයුතු සම්බන්ධීකරණය කිරීම සහ හමුදා සෙබළුන් සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වා ගැනීම වැනි කාර්යයන් ඉටු කළේය.

පසුව එම සෝවියට් සභාව රුසියාවේ දේශපාලන බල අරගලයේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්විය.

=== 4.8. තාවකාලික ආණ්ඩුව පිහිටුවීම ===

සාර් පාලනයේ බලය බිඳවැටෙමින් පැවති අවස්ථාවේදී රාජ්‍ය ඩූමාවේ නියෝජිතයන් නව පාලන ව්‍යුහයක් පිහිටුවීමට කටයුතු කළහ.

1917 පෙබරවාරි 27 වන දින ඩූමාවේ තාවකාලික කමිටුවක් පිහිටුවන ලදී. පසුව එම කමිටුවේ මූලිකත්වයෙන් තාවකාලික ආණ්ඩුව (Provisional Government) පිහිටුවීමේ කටයුතු සිදු විය.

1917 මාර්තු 2 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 15) පළමු තාවකාලික ආණ්ඩුව පිහිටුවනු ලැබීය.

එහි පළමු අග්‍රාමාත්‍යවරයා වූයේ ජෝර්ජි ල්වොව් (Georgy Lvov) ය. ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි (Alexander Kerensky) ද එම ආණ්ඩුවේ අමාත්‍යවරයෙකු ලෙස කටයුතු කළේය.

තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ රුසියාවේ නව දේශපාලන පාලනයක් ගොඩනැගීම සහ අනාගත ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් සඳහා මැතිවරණ පැවැත්වීමයි.

=== 4.9. දෙවන නිකොලස් සිහසුන අත්හැරීම ===

1917 මාර්තු 2 වන දින (ජූලියානු දින දර්ශනය අනුව) දෙවන නිකොලස් සාර්වරයා සිහසුන අත්හැරීමට එකඟ විය.

මුලදී ඔහු තම පුත්‍රයා වන ඇලෙක්සි වෙනුවට තම සහෝදරයා වූ මහා ආදිපාද මයිකල්ට සිහසුන පැවරීමට උත්සාහ කළේය. එහෙත් මයිකල් දේශපාලන තත්ත්වය සලකා බලා මාර්තු 3 වන දින සිහසුන භාර ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය.

මෙම සිදුවීමෙන් රුසියාවේ රොමානොව් රාජවංශයේ රාජාණ්ඩු පාලනය අවසන් විය.

[[File:Kerensky09491v.jpg|thumb|ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි – 1917 රුසියානු තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන දේශපාලන නායකයෙකි]]

=== 4.10. ද්විත්ව බල තත්ත්වය ===

පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසුව රුසියාව තුළ ''ද්විත්ව බලය'' (Dual Power) ලෙස හැඳින්වෙන විශේෂ දේශපාලන තත්ත්වයක් ඇති විය.

එහිදී ප්‍රධාන බල මධ්‍යස්ථාන දෙකක් පැවතුණි.

; 1. තාවකාලික ආණ්ඩුව
: රාජ්‍ය පරිපාලනය සහ නිල ආණ්ඩු බලය තමන් සතු බව ප්‍රකාශ කළේය. එය ඩූමා නියෝජිතයන්ගේ සහ ලිබරල් දේශපාලන කණ්ඩායම්වල සහාය මත පිහිටුවනු ලැබීය.

; 2. පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව
: කම්කරුවන් සහ සෙබළුන්ගේ නියෝජිතයන්ගෙන් සමන්විත වූ අතර, කම්කරු ජනතාව සහ හමුදා සෙබළුන් අතර සැලකිය යුතු බලපෑමක් එයට හිමි විය.

තාවකාලික ආණ්ඩුවට නිල රාජ්‍ය බලය තිබුණද, පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවේ සහාය නොමැතිව රට පාලනය කිරීම අපහසු විය.

මෙම තත්ත්වය රුසියාවේ දේශපාලන අස්ථාවරත්වය තවදුරටත් වර්ධනය කළේය.

=== 4.11. අංක 1 නියෝගය ===

1917 මාර්තු 1 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 14) පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව විසින් ''අංක 1 නියෝගය'' (Order No. 1) නිකුත් කරන ලදී.

මෙම නියෝගය විශේෂයෙන්ම පෙට්‍රොග්‍රාඩ් හමුදා බලකායන්ගේ සංවිධානය සහ සෙබළුන්ගේ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳව බලපෑවේය.

එහි ප්‍රධාන කරුණු අතර,

* හමුදා ඒකක තුළ සෙබළුන්ගේ නියෝජිත කමිටු පිහිටුවීම.
* සෙබළුන්ට තම නියෝජිතයන් තෝරා පත් කර ගැනීමට අවස්ථාව ලබාදීම.
* හමුදා නියෝග සහ දේශපාලන බලය අතර සම්බන්ධතාව පිළිබඳ නව ක්‍රමවේදයක් ඇති කිරීම.
* සෝවියට් සභාවේ නියෝග සහ තීරණවලට අනුකූලව කටයුතු කිරීම.

මෙම නියෝගය හමුදාව තුළ පැවති පැරණි අධිකාරී ක්‍රමයට බලපෑ අතර, සෙබළුන්ගේ දේශපාලන සහ සංවිධානමය බලය වැඩි කළේය.

=== 4.12. තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රතිසංස්කරණ සහ ගැටලු ===

තාවකාලික ආණ්ඩුව බලයට පැමිණීමෙන් පසුව දේශපාලන නිදහස සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වාදීමට කටයුතු කළේය.

එමඟින්,

* දේශපාලන සිරකරුවන්ට පොදු සමාවක් ලබාදීම.
* අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ සහ රැස්වීමේ නිදහස පුළුල් කිරීම.
* දේශපාලන පක්ෂවල ක්‍රියාකාරකම් සඳහා ඉඩකඩ සැලසීම.
* සර්වජන ඡන්ද අයිතිය සහ ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් පිළිබඳ සැලසුම් ඉදිරිපත් කිරීම.

වැනි වෙනස්කම් සිදු විය.

එහෙත් තාවකාලික ආණ්ඩුව මුහුණ දුන් ප්‍රධාන ගැටලුව වූයේ පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් රුසියාව ඉවත් කර ගැනීමට එය අසමත් වීමයි.

තවද ඉඩම් ප්‍රශ්නය, ආහාර හිඟය, ආර්ථික අර්බුදය සහ කම්කරුවන්ගේ ඉල්ලීම් වැනි ගැටලු සඳහා ඉක්මන් විසඳුම් ලබාදීමට ද ආණ්ඩුවට නොහැකි විය.

ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ සහ රාජ්‍ය පාලන ක්‍රමය පිළිබඳ අවසන් තීරණ බොහොමයක් අනාගත ව්‍යවස්ථාදායක සභාවට කල් දැමීම නිසා ජනතාව අතර අසතුට තවදුරටත් වර්ධනය විය.

=== 4.13. ලෙනින් නැවත රුසියාවට පැමිණීම ===

පෙබරවාරි විප්ලවය සිදුවන අවස්ථාවේදී ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් විදේශගතව සිටියේය.

1917 අප්‍රේල් මාසයේදී ඔහු ස්විට්සර්ලන්තයේ සිට ජර්මනිය හරහා රුසියාවට පැමිණියේය. අප්‍රේල් 3 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව අප්‍රේල් 16) ඔහු පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි ෆින්ලන්ත දුම්රිය ස්ථානයට පැමිණියේය.

ඔහු ඉදිරිපත් කළ ''අප්‍රේල් තේසිස්'' (April Theses) මඟින් තාවකාලික ආණ්ඩුවට සහාය නොදිය යුතු බවත්, සියලු බලය සෝවියට් සභාවලට පැවරිය යුතු බවත් අවධාරණය කළේය.

ලෙනින්ගේ දේශපාලන අදහස් බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ ක්‍රියාමාර්ග වෙනස් කිරීමට බලපෑ අතර, ඔක්තෝබර් විප්ලවය දක්වා වූ දේශපාලන අරගලයේ නව අදියරක් ආරම්භ විය.

=== 4.14. පෙබරවාරි විප්ලවයේ ඓතිහාසික ප්‍රතිඵල ===

1917 පෙබරවාරි විප්ලවය රුසියාවේ දේශපාලන හා සමාජ ඉතිහාසය වෙනස් කළ ප්‍රධාන සිදුවීමකි.

එහි ප්‍රධාන ප්‍රතිඵල පහත පරිදි දැක්විය හැකිය.

# රොමානොව් රාජවංශයේ පාලනය අවසන් වීම.
# දෙවන නිකොලස් සාර්වරයා සිහසුන අත්හැරීම.
# තාවකාලික ආණ්ඩුවක් පිහිටුවීම.
# පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවේ බලපෑම වර්ධනය වීම.
# කම්කරුවන් සහ සෙබළුන්ගේ දේශපාලන සහභාගීත්වය වැඩිවීම.
# දේශපාලන නිදහස සහ නව සංවිධාන සඳහා අවස්ථා ඇතිවීම.
# බොල්ෂෙවික් සහ අනෙකුත් සමාජවාදී කණ්ඩායම්වල ක්‍රියාකාරකම් වර්ධනය වීම.

කෙසේ වෙතත්, පෙබරවාරි විප්ලවය මඟින් රුසියාවේ සියලු සමාජ හා ආර්ථික ගැටලු විසඳී නොතිබුණි. යුද්ධය දිගටම පැවති අතර, ඉඩම්, ආහාර සහ කම්කරු අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ගැටලු තවදුරටත් පැවතුණි.

මෙම අසම්පූර්ණ දේශපාලන වෙනස සහ තාවකාලික ආණ්ඩුව පිළිබඳ ජනතා අසතුට 1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයට මඟ පෑදූ ප්‍රධාන සාධක අතරට එක් විය.

=== 4.15. නිගමනය ===

1917 පෙබරවාරි විප්ලවය යනු රුසියානු ජනතාවගේ දේශපාලන, ආර්ථික සහ සමාජ අසතුට එකට එක්වී රාජාණ්ඩු පාලනය අවසන් කළ ඓතිහාසික ජනතා නැගිටීමකි.

මෙම විප්ලවයේදී කාන්තා කම්කරුවන්, කාර්මික කම්කරුවන්, සෙබළුන්, සමාජවාදී ක්‍රියාකාරීන් සහ අනෙකුත් ජන කොටස් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළහ.

එහෙත් සාර් පාලනය අවසන් වීමෙන් පසුව ඇති වූ තාවකාලික ආණ්ඩුවට ජනතාවගේ මූලික ඉල්ලීම් සම්පූර්ණ කිරීමට නොහැකි විය. එම නිසා රුසියාවේ බල අරගලය තවදුරටත් වර්ධනය වී, අවසානයේ 1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය දක්වා ගමන් කළේය.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
* [[දෙවන නිකොලස් (රුසියාව)]]
* [[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]
* [[ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි]]
* [[රුසියානු සෝවියට් සභාව]]
* [[බොල්ෂෙවික්]]
* [[පළමු ලෝක යුද්ධය]]

== මූලාශ්‍ර ==

* S. A. Smith, ''The Revolutions of 1917–1918'', The Cambridge History of Russia, Cambridge University Press.
* S. A. Smith, ''Red Petrograd: Revolution in the Factories, 1917–1918'', Cambridge University Press.
* Leon Trotsky, ''The History of the Russian Revolution'', Volume One: The Overthrow of Tsarism.
* University of Warwick, Modern Records Centre, ''The February Revolution''.
* United States Holocaust Memorial Museum, ''Russian Revolution, 1917''.
* University of Manchester, ''Teaching the Russian Revolution 1917: The Russian Revolution – Brief Timeline''.

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-russia/revolutions-of19171918/858CA1E87FF489B55546B959E5A12138 Cambridge University Press – The Revolutions of 1917–1918]
* [https://warwick.ac.uk/services/library/mrc/collections/digital/russia/menshevik/ University of Warwick – The February Revolution]
* [https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-russian-revolution-1917 United States Holocaust Memorial Museum – Russian Revolution, 1917]
* [https://www.marxists.org/archive/trotsky/1930/hrr/ch07.htm Leon Trotsky – Five Days (February 23–27, 1917)]

[[ප්‍රවර්ගය:1917 රුසියානු විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:1917 වසරේ සිදුවීම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:විප්ලව]]
Mlk


== 1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය ==

=== 5.1. හැඳින්වීම ===

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය රුසියාවේ සහ ලෝක ඉතිහාසයේ තීරණාත්මක දේශපාලන සිදුවීමකි. මෙම විප්ලවය මඟින් ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්ගේ නායකත්වය යටතේ බොල්ෂෙවික්වරු රුසියාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දමා රාජ්‍ය බලය අත්පත් කර ගත්හ.

මෙම සිදුවීම 1917 ඔක්තෝබර් 25–26 දිනවල රුසියාවේ එවකට භාවිත කළ ජූලියානු දින දර්ශනය අනුව සිදු විය. ග්‍රෙගෝරියානු දින දර්ශනය අනුව එම දිනයන් නොවැම්බර් 7–8 වේ. එබැවින් මෙම සිදුවීම ''ඔක්තෝබර් විප්ලවය'' හෝ ''බොල්ෂෙවික් විප්ලවය'' ලෙස හැඳින්වේ.

පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසු බලයට පත්වූ තාවකාලික ආණ්ඩුවට යුද්ධය අවසන් කිරීමට, ඉඩම් ප්‍රශ්නය විසඳීමට සහ ආර්ථික අර්බුදය පාලනය කිරීමට නොහැකි විය. මේ හේතුවෙන් කම්කරුවන්, සෙබළුන් සහ ගොවි ජනතාව අතර එම ආණ්ඩුවට එරෙහි විරෝධය වර්ධනය විය.

මෙම තත්ත්වය ප්‍රයෝජනයට ගත් බොල්ෂෙවික් පක්ෂය සෝවියට් සභා හරහා බලය ලබා ගැනීමේ දේශපාලන වැඩපිළිවෙළ ඉදිරියට ගෙන ගියේය. ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් නව සෝවියට් ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී.

=== 5.2. පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසු රුසියාවේ දේශපාලන තත්ත්වය ===

1917 පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් දෙවන නිකොලස් සාර්වරයාගේ පාලනය අවසන් වූ අතර, රුසියාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී.

එහෙත් නව ආණ්ඩුවට ජනතාවගේ ප්‍රධාන ඉල්ලීම් ඉටු කිරීමට නොහැකි විය. රුසියාව පළමු ලෝක යුද්ධයට තවදුරටත් සම්බන්ධව සිටීම නිසා රටේ ආර්ථික හා සමාජ අර්බුදය උග්‍ර විය.

ප්‍රධාන ගැටලු වූයේ,

* පළමු ලෝක යුද්ධය දිගටම පැවතීම.
* නගරවල ආහාර හිඟය සහ මිල ඉහළ යාම.
* ගොවි ජනතාවට ඉඩම් ලබාදීම ප්‍රමාද වීම.
* කම්කරුවන්ගේ වැටුප් සහ සේවා තත්ත්වයන් පිළිබඳ ගැටලු.
* හමුදාව තුළ විනය හා සංවිධාන ගැටලු.
* තාවකාලික ආණ්ඩුව සහ සෝවියට් සභා අතර බල අරගලය.

තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන දේශපාලන නායකයෙකු වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි 1917 ජූලි මාසයේදී ආණ්ඩුවේ ප්‍රධානත්වයට පත්විය. එහෙත් ඔහුගේ ආණ්ඩුවට ද යුද්ධය සහ ආර්ථික අර්බුදය විසඳීමට නොහැකි විය.

මෙම තත්ත්වය බොල්ෂෙවික් පක්ෂයට ජනතාව අතර සිය දේශපාලන බලපෑම වර්ධනය කර ගැනීමට අවස්ථාවක් සැලසීය.

=== 5.3. ලෙනින්ගේ අප්‍රේල් තේසිස් ===

[[File:Vladimir Lenin, 1917.jpg|thumb|1917 දී ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]

1917 අප්‍රේල් මාසයේදී විදේශගතව සිටි ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් නැවත රුසියාවට පැමිණියේය. ඔහු පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේදී බොල්ෂෙවික් ක්‍රියාකාරීන් ඉදිරියේ සිය නව දේශපාලන වැඩපිළිවෙළ ඉදිරිපත් කළේය.

එය ''අප්‍රේල් තේසිස්'' (April Theses) ලෙස හැඳින්වේ.

එහි ප්‍රධාන අදහස් වූයේ,

* තාවකාලික ආණ්ඩුවට සහාය නොදීම.
* පළමු ලෝක යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා ක්‍රියා කිරීම.
* සියලු බලය සෝවියට් සභාවලට පැවරීම.
* ඉඩම් හිමිකාරීත්වය පිළිබඳ වෙනස්කම් ඇති කිරීම.
* බැංකු පද්ධතිය රාජ්‍ය පාලනයට ගෙන ඒම.
* සමාජවාදී දේශපාලන පරිවර්තනයක් සඳහා සූදානම් වීම.

''සියලු බලය සෝවියට් සභාවලට'' (All Power to the Soviets) යන අදහස බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ ප්‍රධාන දේශපාලන සටන් පාඨයක් බවට පත්විය.

මෙම වැඩපිළිවෙළ මඟින් ලෙනින් තාවකාලික ආණ්ඩුව සහ සෝවියට් සභා අතර පැවති බල සම්බන්ධතාව පිළිබඳ වෙනස් දේශපාලන මඟක් යෝජනා කළේය.

=== 5.4. බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ බලය වර්ධනය වීම ===

1917 මැද භාගයේ සිට බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ ජනප්‍රියත්වය ක්‍රමයෙන් වර්ධනය විය.

කම්කරුවන්, සෙබළුන් සහ නාගරික ජනතාව අතර තාවකාලික ආණ්ඩුව පිළිබඳ විශ්වාසය අඩු වීම මෙම වර්ධනයට බලපෑවේය.

බොල්ෂෙවික් පක්ෂය ඉදිරිපත් කළ ''සාමය, පාන් සහ ඉඩම්'' යන ඉල්ලීම් ජනතාවගේ එදිනෙදා ගැටලු සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ විය.

1917 ජූලි මාසයේදී පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි ආණ්ඩුවට එරෙහි විරෝධතා ඇති විය. මෙම සිදුවීම් ''ජූලි දින'' (July Days) ලෙස හැඳින්වේ. එම විරෝධතා අතරතුර බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ ඇතැම් නායකයන්ට මර්දනයට මුහුණ දීමට සිදු වූ අතර ලෙනින් ද රහසිගතව සැඟවී සිටියේය.

1917 අගෝස්තු මාසයේදී ජෙනරාල් ලැව්ර් කෝර්නිලොව්ගේ හමුදා ක්‍රියාමාර්ගය හේතුවෙන් ඇති වූ අර්බුදය ද බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ බලය වර්ධනය වීමට බලපෑවේය. කෝර්නිලොව්ගේ ක්‍රියාමාර්ගයට එරෙහිව කම්කරු සහ සෙබළුන්ගේ සංවිධාන ක්‍රියාත්මක වූ අතර, බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ දේශපාලන බලපෑම තවදුරටත් පුළුල් විය.

=== 5.5. ලෙනින්ගේ සන්නද්ධ නැගිටීම පිළිබඳ යෝජනාව ===

1917 සැප්තැම්බර් සහ ඔක්තෝබර් මාසවලදී ලෙනින් සන්නද්ධ නැගිටීමක් මඟින් තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දැමිය යුතු බවට පක්ෂ නායකත්වයට බල කළේය.

1917 ඔක්තෝබර් 10 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව ඔක්තෝබර් 23) බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ මධ්‍යම කාරක සභාව රැස්වී සන්නද්ධ නැගිටීමක් සඳහා සූදානම් වීමට තීරණය කළේය.

එම රැස්වීමේදී ලෙනින් ඉදිරිපත් කළ යෝජනාවට බහුතර සහාය ලැබුණි. එහෙත් ග්‍රිගෝරි සිනොවියෙව් සහ ලෙව් කමනෙව් වැනි නායකයන් එම අවස්ථාවේ සන්නද්ධ නැගිටීමක් සිදු කිරීම පිළිබඳව විරුද්ධ අදහස් දැක්වූහ.

ලෙනින්ගේ අදහස වූයේ තාවකාලික ආණ්ඩුව තවදුරටත් බලයේ සිටීමට ඉඩ දීමෙන් විප්ලවවාදී ව්‍යාපාරයට අවාසි සිදුවිය හැකි බවයි.

මෙම තීරණය ඔක්තෝබර් විප්ලවය සඳහා පක්ෂයේ සංවිධානමය සූදානමට මූලික පදනමක් විය.

=== 5.6. ලියොන් ට්‍රොට්ස්කිගේ කාර්යභාරය ===

[[ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි]] (Leon Trotsky) ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ සංවිධානමය හා දේශපාලන කටයුතුවල වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

1917 දී ඔහු පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවේ ප්‍රධානියා බවට පත්විය. සෝවියට් සභාව තුළ බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ බලපෑම වර්ධනය කිරීම සහ හමුදා සෙබළුන්ගේ සහාය ලබා ගැනීම සඳහා ඔහු ක්‍රියා කළේය.

ට්‍රොට්ස්කිගේ දායකත්වය විශේෂයෙන්ම පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවට සම්බන්ධ හමුදා විප්ලවවාදී කමිටුවේ කටයුතු තුළ කැපී පෙනුණි.

ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ එම කමිටුව පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි හමුදා ඒකක, නාවික සෙබළුන් සහ රතු ආරක්ෂක කණ්ඩායම් සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වා ගත්තේය.

=== 5.7. හමුදා විප්ලවවාදී කමිටුව පිහිටුවීම ===

1917 ඔක්තෝබර් මාසයේදී පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව විසින් හමුදා විප්ලවවාදී කමිටුව (Military Revolutionary Committee) පිහිටුවන ලදී.

මෙම කමිටුවේ ප්‍රධාන කාර්යය වූයේ පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේ හමුදා ආරක්ෂාව, සන්නද්ධ ඒකක සහ රාජ්‍ය ආයතන සම්බන්ධීකරණය කිරීමයි.

කමිටුව විසින් හමුදා ඒකක වෙත නියෝජිතයන් යවා, ඔවුන්ගේ සහාය ලබා ගැනීමට කටයුතු කරන ලදී. එමෙන්ම නගරයේ වැදගත් පාලන හා සන්නිවේදන මධ්‍යස්ථාන පිළිබඳව ද අවධානය යොමු කළේය.

ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ සන්නද්ධ ක්‍රියාමාර්ග සංවිධානය කිරීමේදී මෙම කමිටුව ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

=== 5.8. විප්ලවයට පෙර දිනවල සිදුවීම් ===

1917 ඔක්තෝබර් 24 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව නොවැම්බර් 6) තාවකාලික ආණ්ඩුව බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ පුවත්පත් කටයුතු සහ විප්ලවවාදී ක්‍රියාකාරකම් සීමා කිරීමට උත්සාහ කළේය.

මෙයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් හමුදා විප්ලවවාදී කමිටුවේ නායකත්වය යටතේ බොල්ෂෙවික්වරු ක්‍රියාත්මක වූහ.

ඔවුහු පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි වැදගත් ස්ථානවල ආරක්ෂාව සහ පාලනය ලබා ගැනීමට කටයුතු කළහ. ඒ අතර,

* දුම්රිය ස්ථාන.
* පාලම්.
* විදුලි හා සන්නිවේදන මධ්‍යස්ථාන.
* තැපැල් සහ ටෙලිග්‍රාෆ් කාර්යාල.
* රාජ්‍ය පරිපාලන ගොඩනැගිලි.

වැනි ස්ථාන ඇතුළත් විය.

මෙම ක්‍රියාමාර්ග මඟින් තාවකාලික ආණ්ඩුවේ පරිපාලන හා සන්නිවේදන බලය ක්‍රමයෙන් අඩපණ විය.

=== 5.9. ශීත මාලිගය අත්පත් කර ගැනීම ===

[[File:Russia-2175 - Aurora, a shot that changed the world. (4093854002).jpg|thumb|රුසියානු නාවික හමුදාවේ අරෝරා නෞකාව]]

ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේ පිහිටි ශීත මාලිගය (Winter Palace) තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන මූලස්ථානය ලෙස භාවිත විය.

1917 ඔක්තෝබර් 25 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව නොවැම්බර් 7) බොල්ෂෙවික්වරු සහ ඔවුන්ට සහාය දැක්වූ සෙබළුන්, නාවිකයන් සහ රතු ආරක්ෂක කණ්ඩායම් ශීත මාලිගය වටලා ගත්හ.

එම අවස්ථාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුවේ අමාත්‍යවරුන් මාලිගය තුළ සිටියහ. ආණ්ඩුවට පක්ෂපාතී හමුදා පිරිස් විසින් මාලිගය ආරක්ෂා කිරීමට උත්සාහ කළද, ඔවුන්ගේ බලය සීමිත විය.

අරෝරා (Aurora) නෞකාවෙන් එල්ල කළ හිස් උණ්ඩයක් හෙවත් අනතුරු ඇඟවීමේ වෙඩි පහරක් ප්‍රහාරය ආරම්භ කිරීමේ සංඥාවක් ලෙස ඉතිහාසයේ ප්‍රසිද්ධ වී ඇත.

එහෙත් ජනප්‍රිය චිත්‍රපටවල දැක්වෙන ආකාරයට මාලිගයට දැවැන්ත කාලතුවක්කු ප්‍රහාරයක් එල්ල කරමින් විශාල සටනක් පැවති බවට වූ රූපය ඓතිහාසික සිදුවීමේ සම්පූර්ණ නිරූපණයක් නොවේ. ඉතිහාස වාර්තා අනුව සන්නද්ධ කණ්ඩායම් කිහිපයක් මාලිගයට ඇතුළු වී, සාපේක්ෂව සීමිත ප්‍රතිරෝධයක් මධ්‍යයේ තාවකාලික ආණ්ඩුවේ අමාත්‍යවරුන් අත්අඩංගුවට ගත්හ.

මෙම සිදුවීමෙන් තාවකාලික ආණ්ඩුවේ පාලනය පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරය තුළ අවසන් විය.

=== 5.10. දෙවන සමස්ත රුසියානු සෝවියට් සම්මේලනය ===

[[File:The entrance to the Smolny October 1917.jpg|thumb|1917 ඔක්තෝබර් මාසයේ ස්මොල්නි ආයතනයේ පිවිසුම]]

1917 ඔක්තෝබර් 25 වන දින සවස පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි ස්මොල්නි ආයතනයේදී දෙවන සමස්ත රුසියානු කම්කරු සහ සෙබළුන්ගේ නියෝජිත සෝවියට් සම්මේලනය (Second All-Russian Congress of Soviets of Workers' and Soldiers' Deputies) ආරම්භ විය.

මෙම සම්මේලනයට රුසියාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලින් සෝවියට් සභා නියෝජිතයෝ සහභාගී වූහ.

සම්මේලනය පැවැත්වෙන අවස්ථාවේදී තාවකාලික ආණ්ඩුවේ බලය බිඳවැටෙමින් පැවති අතර, බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ බලපෑම සම්මේලනය තුළ සැලකිය යුතු මට්ටමකට වර්ධනය වී තිබුණි.

සන්නද්ධ බලය භාවිත කරමින් ආණ්ඩුව පෙරළා දැමීම පිළිබඳව විරෝධය දැක්වූ මෙන්ෂෙවික්වරු සහ දකුණු සමාජ විප්ලවවාදීන්ගේ නියෝජිතයන්ගෙන් සමහරෙක් සම්මේලනයෙන් ඉවත්ව ගියහ.

සම්මේලනය තුළ බොල්ෂෙවික්වරුන්ට ප්‍රබල සහායක් ලැබුණු අතර, නව සෝවියට් පාලනයක් පිහිටුවීම සඳහා මූලික තීරණ ගනු ලැබීය.

=== 5.11. තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දැමීම ===

1917 ඔක්තෝබර් 25–26 දිනවල සිදු වූ සන්නද්ධ ක්‍රියාමාර්ගවලින් පසුව තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන අමාත්‍යවරුන් අත්අඩංගුවට ගනු ලැබීය.

ආණ්ඩුවේ ප්‍රධානියා වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයෙන් පිටව ගොස් බොල්ෂෙවික්වරුන්ට එරෙහිව සහාය ලබා ගැනීමට උත්සාහ කළේය.

මේ අනුව පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි තාවකාලික ආණ්ඩුවේ පාලනය අවසන් වූ අතර, දෙවන සෝවියට් සම්මේලනය විසින් බලය සෝවියට් සභා වෙත පැවරීමේ තීරණය පිළිගන්නා ලදී.

ඔක්තෝබර් විප්ලවය රුසියාවේ දේශපාලන බලය රාජාණ්ඩුවෙන් තාවකාලික ආණ්ඩුවටත්, එතැනින් බොල්ෂෙවික් නායකත්වය යටතේ වූ සෝවියට් ආණ්ඩුවටත් මාරු කළ ප්‍රධාන සිදුවීමක් විය.

=== 5.12. සාමය පිළිබඳ නියෝගය ===

1917 ඔක්තෝබර් 26 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව නොවැම්බර් 8) දෙවන සමස්ත රුසියානු සෝවියට් සම්මේලනය විසින් ''සාමය පිළිබඳ නියෝගය'' (Decree on Peace) සම්මත කරන ලදී.

මෙම නියෝගය මඟින් පළමු ලෝක යුද්ධයට සම්බන්ධ සියලු රටවලට සාම සාකච්ඡා ආරම්භ කරන ලෙස ආරාධනා කරන ලදී.

එහි අරමුණ වූයේ යුද්ධය අවසන් කිරීම, භූමි ප්‍රදේශ අත්පත් කර ගැනීම් සහ යුද වන්දි පිළිබඳ බලහත්කාරී කොන්දේසි නොමැති සාමයක් සඳහා සාකච්ඡා කිරීමයි.

රුසියාව යුද්ධයෙන් ඉවත් වීම සඳහා මෙම නියෝගය වැදගත් පියවරක් විය. කෙසේ වෙතත්, යුද්ධයෙන් නිල වශයෙන් ඉවත් වීම පසුව බ්‍රෙස්ට්-ලිටොව්ස්ක් ගිවිසුම මඟින් සිදු විය.

=== 5.13. ඉඩම් පිළිබඳ නියෝගය ===

එදිනම සම්මේලනය විසින් ''ඉඩම් පිළිබඳ නියෝගය'' (Decree on Land) ද සම්මත කරන ලදී.

මෙම නියෝගය මඟින් ඉඩම් හිමියන්, රාජකීය පවුල සහ ආගමික ආයතන සතු විශාල ඉඩම් වතු අහෝසි කිරීමේ ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

ගොවි ජනතාවට ඉඩම් භාවිත කිරීමේ අවස්ථා ලබාදීම සහ ඉඩම් පිළිබඳ පැවති පැරණි හිමිකාරීත්ව ක්‍රමය වෙනස් කිරීම එහි අරමුණ විය.

මෙම නියෝගය රුසියාවේ ගොවි ජනතාව අතර බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුවට සහාය වර්ධනය කර ගැනීමට වැදගත් විය.

කෙසේ වෙතත්, රුසියාවේ ඉඩම් ප්‍රශ්නය සංකීර්ණ වූ අතර, ඉඩම් බෙදාහැරීම සහ කෘෂිකාර්මික පාලනය පිළිබඳ ගැටලු ඉදිරි වසරවලදී ද පැවතුණි.

=== 5.14. මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ මණ්ඩලය පිහිටුවීම ===

[[File:Vladimir Lenin, 1917.jpg|thumb|1917 දී ලෙනින්ගේ ඡායාරූපයක්]]

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව නව සෝවියට් ආණ්ඩුව පිහිටුවීම සඳහා ''මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ මණ්ඩලය'' (Council of People's Commissars – Sovnarkom) පිහිටුවන ලදී.

එහි සභාපතිවරයා ලෙස ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් පත් කරන ලදී.

නව ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන සාමාජිකයන් අතර,

* ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් – මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ මණ්ඩලයේ සභාපති.
* ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි – විදේශ කටයුතු පිළිබඳ මහජන කොමසාරිස්.
* ජෝසෆ් ස්ටාලින් – ජාතිකත්ව කටයුතු පිළිබඳ මහජන කොමසාරිස්.

ඇතුළත් වූහ.

මෙම ආණ්ඩුව රුසියාවේ නව සෝවියට් රාජ්‍ය පාලන ව්‍යුහය ගොඩනැගීම ආරම්භ කළේය.

=== 5.15. ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසු ඇති වූ දේශපාලන වෙනස්කම් ===

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසු රුසියාවේ දේශපාලන, ආර්ථික සහ සමාජ පාලන ක්‍රමය වෙනස් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ විය.

නව ආණ්ඩුව විසින්,

* සෝවියට් සභා මත පදනම් වූ රාජ්‍ය පාලන ව්‍යුහයක් ගොඩනැගීම.
* ඉඩම් හිමිකාරීත්වය වෙනස් කිරීම.
* කම්කරුවන්ගේ කර්මාන්තශාලා පාලන සහභාගීත්වය පුළුල් කිරීම.
* බැංකු සහ ප්‍රධාන ආර්ථික ආයතන රාජ්‍ය පාලනයට ගැනීම.
* යුද්ධයෙන් ඉවත් වීම සඳහා සාකච්ඡා ආරම්භ කිරීම.
* නව නීති සහ පරිපාලන ආයතන පිහිටුවීම.

වැනි ක්‍රියාමාර්ග ආරම්භ කළේය.

මෙම වෙනස්කම් ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී රුසියාව තුළ දේශපාලන විරෝධතා සහ ගැටුම් ද වර්ධනය විය.

=== 5.16. ඔක්තෝබර් විප්ලවය සහ රුසියානු සිවිල් යුද්ධය ===

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව රුසියාවේ සියලු දේශපාලන කණ්ඩායම් නව බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුව පිළිගත්තේ නැත.

බොල්ෂෙවික්වරුන්ට විරුද්ධ වූ රාජාණ්ඩුවාදී, ලිබරල් සහ සමාජවාදී කණ්ඩායම් ඇතුළු විවිධ බලවේග නව ආණ්ඩුවට එරෙහිව ක්‍රියා කළහ.

1918 සිට 1922 දක්වා රුසියාව තුළ සිවිල් යුද්ධයක් වර්ධනය විය. මෙම යුද්ධයේදී බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ රතු හමුදාව සහ ඔවුන්ට විරුද්ධ වූ සුදු හමුදා ඇතුළු විවිධ කණ්ඩායම් අතර සටන් පැවතුණි.

විදේශීය බලවතුන් කිහිපයක් ද රුසියානු සිවිල් යුද්ධයේදී විවිධ පාර්ශ්වවලට සහාය දැක්වූහ.

සිවිල් යුද්ධය හේතුවෙන් රටේ ආර්ථිකය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ ප්‍රවාහන පද්ධතිය දැඩි ලෙස හානි විය. විශාල ජනතාවක් මිය ගිය අතර, තවත් බොහෝ පිරිසකට අවතැන් වීමට සිදු විය.

මෙම සිවිල් යුද්ධය සහ එහි ප්‍රතිඵල පිළිබඳ විස්තර ඊළඟ පරිච්ඡේදවලදී සාකච්ඡා කෙරේ.

=== 5.17. ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය රුසියාවේ පමණක් නොව ලෝක දේශපාලන ඉතිහාසයේ ද වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් විය.

එහි ප්‍රධාන ඓතිහාසික ප්‍රතිඵල අතර,

# රුසියාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දැමීම.
# බොල්ෂෙවික් පක්ෂය රාජ්‍ය බලය අත්පත් කර ගැනීම.
# ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් නව සෝවියට් ආණ්ඩුව පිහිටුවීම.
# රාජ්‍ය පාලනය සහ ආර්ථිකය සමාජවාදී මූලධර්ම මත ප්‍රතිසංවිධානය කිරීමට උත්සාහ කිරීම.
# පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් රුසියාව ඉවත් වීම සඳහා ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කිරීම.
# ලෝකයේ අනෙකුත් රටවල සමාජවාදී සහ කොමියුනිස්ට් ව්‍යාපාරවලට බලපෑමක් ඇති කිරීම.
# 1922 දී සෝවියට් සමාජවාදී සමූහාණ්ඩු සංගමය පිහිටුවීමට පසුබිම සකස් වීම.

මෙම විප්ලවය පිළිබඳ ඉතිහාසඥයන් අතර විවිධ විග්‍රහ පවතී. ඇතැම් විග්‍රහවල එය කම්කරු සහ සෙබළුන්ගේ විප්ලවවාදී නැගිටීමක් ලෙස විස්තර වන අතර, තවත් විග්‍රහවල එය බොල්ෂෙවික් පක්ෂය විසින් සංවිධානය කළ බලය අත්පත් කර ගැනීමක් ලෙස විස්තර කෙරේ.

එබැවින් ඔක්තෝබර් විප්ලවය අධ්‍යයනය කිරීමේදී එහි සමාජ පසුබිම, දේශපාලන සංවිධානය, සන්නද්ධ ක්‍රියාමාර්ග සහ ඉන් පසුව ඇති වූ ප්‍රතිඵල සියල්ල සලකා බැලීම වැදගත් වේ.

=== 5.18. නිගමනය ===

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය රුසියාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය නව මඟකට යොමු කළ සිදුවීමකි. පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් අවසන් වූ සාර් පාලනයෙන් පසුව බලයට පත්වූ තාවකාලික ආණ්ඩුව ද ජනතාවගේ ප්‍රධාන ගැටලු විසඳීමට අසමත් වීම හේතුවෙන් නව බල අරගලයක් ඇති විය.

ලෙනින්ගේ නායකත්වය, ට්‍රොට්ස්කිගේ සංවිධානමය කාර්යභාරය, බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සහ පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවේ සහාය මෙම විප්ලවයේ වැදගත් සාධක විය.

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසු ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් සෝවියට් ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලද අතර, එය රුසියාවේ නව දේශපාලන හා ආර්ථික පද්ධතියක් ගොඩනැගීමට උත්සාහ කළේය.

මෙම සිදුවීම් 20 වන සියවසේ ජාත්‍යන්තර දේශපාලනය, සමාජවාදී ව්‍යාපාර සහ ලෝක බල තුලනය කෙරෙහි දිගුකාලීන බලපෑමක් ඇති කළේය.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[1917 පෙබරවාරි විප්ලවය]]
* [[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]
* [[ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි]]
* [[බොල්ෂෙවික්]]
* [[මෙන්ෂෙවික්]]
* [[සෝවියට් සභාව]]
* [[රුසියානු සිවිල් යුද්ධය]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]

== මූලාශ්‍ර ==

* T. H. Rigby, ''Lenin's Government: Sovnarkom 1917–1922'', Cambridge University Press.
* Rex A. Wade, ''The Russian Revolution, 1917'', Cambridge University Press.
* Leon Trotsky, ''The History of the Russian Revolution''.
* V. I. Lenin, ''The Second All-Russia Congress of Soviets of Workers' and Soldiers' Deputies'', 25–26 October 1917.
* International Encyclopedia of the First World War, ''Decree on Peace''.
* V. I. Lenin Museum, ''Biography of V. I. Lenin''.

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://lenin.shm.ru/en/main-page/biography/ V. I. Lenin Museum – Biography]
* [https://www.cambridge.org/core/books/lenins-government/origins-of-sovnarkom/8BEAFEEE408EEA71B002B5293D6A80C7 Cambridge University Press – The Origins of Sovnarkom]
* [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/wp-content/uploads/2023/01/ams/958270/pdf/1914-1918-Online-decree_on_peace-2014-12-19.pdf International Encyclopedia of the First World War – Decree on Peace]
* [https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1917/oct/10a.htm Lenin – Central Committee Meeting, 10 October 1917]

[[ප්‍රවර්ගය:1917 රුසියානු විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:සමාජවාදය]]
[[ප්‍රවර්ගය:බොල්ෂෙවික්]]

6.වන පරිච්ඡේදය

'ලෙනින්' සහ සෝවියට් රාජ්‍යයේ ආරම්භය – නව රාජ්‍යයේ ගොඩනැගීම =

6.1 ==හැඳින්වීම ==

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසු රුසියාවේ බලය බොල්ෂෙවික් පක්ෂය අතට පත්විය. එහි නායකයා වූයේ ව්ලැදිමීර් ඉලිච් ලෙනින් ය. ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ නව සමාජවාදී රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීම ආරම්භ විය.

මෙම කාලය රුසියානු ඉතිහාසයේ පමණක් නොව ලෝක දේශපාලන ඉතිහාසයේ ද වැදගත් හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් විය. නව ආණ්ඩුවට දේශපාලන, ආර්ථික හා යුදමය අභියෝග රැසකට මුහුණ දීමට සිදු විය.

6.2 == ව්ලැදිමීර් ලෙනින්ගේ ජීවිතය ==

!-- ව්ලැදිමීර් ලෙනින් --&gt;
[[ගොනුව:Lenin in 1920.jpg|දකුණට|thumb|200px|ව්ලැදිමීර් ලෙනින් (1920)]]


ව්ලැදිමීර් ඉලිච් ලෙනින් 1870 අප්‍රේල් 22 දින රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සිම්බිර්ස්ක් නගරයේ උපත ලැබීය. ඔහුගේ මුල් නම ව්ලැදිමීර් ඉලිච් උලියානොව් ය. පසුව ඔහු ලෙනින් යන දේශපාලන නාමයෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්විය.

තරුණ වියේ සිටම ඔහු රුසියානු සාර් පාලනය සහ සමාජ අසාධාරණය පිළිබඳ විවේචනාත්මක අදහස් දැරීය. කාල් මාක්ස්ගේ සමාජවාදී දර්ශනය අධ්‍යයනය කළ ඔහු, කම්කරු පන්තිය දේශපාලන බලය ලබාගත යුතු බවට අදහස් ඉදිරිපත් කළේය.

ලෙනින් නීතිය හැදෑරූ අතර පසුව විප්ලවවාදී දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත විය. ඔහුගේ දේශපාලන කටයුතු හේතුවෙන් අත්අඩංගුවට ගැනීම්, පිටුවහල් කිරීම් සහ විදේශගතව ජීවත් වීමට සිදුවීම් ද සිදුවිය.

== 6.3 බොල්ෂෙවික් පක්ෂය සහ බලය අත්පත් කර ගැනීම ==


&lt;!-- බොල්ෂෙවික් පක්ෂය --&gt;
[[ගොනුව:19190525-Lenin and bolshevik leaders on Red square.jpg|දකුණට|thumb|250px|ලෙනින් සහ බොල්ෂෙවික් නායකයෝ, 1919]]


&lt;!-- ඔක්තෝබර් විප්ලවය --&gt;
[[ගොනුව:19191107-lenin second anniversary october revolution moscow.jpg|දකුණට|thumb|250px|ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ දෙවන සංවත්සරය, 1919]]


ලෙනින් රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂයේ විප්ලවවාදී කණ්ඩායමක් වූ බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ ප්‍රධාන නායකයා විය.

1917 පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් සාර් පාලනය අවසන් වූ පසු රුසියාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී. එහෙත් යුද්ධය දිගටම පවත්වාගෙන යාම, ආහාර හිඟය සහ ඉඩම් ප්‍රශ්නය වැනි ගැටලු හේතුවෙන් ජනතාව අතර ආණ්ඩුව පිළිබඳ විරෝධය වර්ධනය විය.

ලෙනින් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද ''සාමය, ඉඩම් සහ පාන්'' යන සටන් පාඨය ජනතාව අතර ජනප්‍රිය විය. 1917 ඔක්තෝබර් මාසයේදී බොල්ෂෙවික්වරුන් පෙට්‍රොග්‍රෑඩ් නගරයේ ප්‍රධාන රාජ්‍ය මධ්‍යස්ථාන අත්පත් කරගෙන තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දැමූහ.

== 6.4 නව සෝවියට් ආණ්ඩුව පිහිටුවීම ==

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් නව ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී. එය මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ මණ්ඩලය ලෙස හැඳින්වූ අතර ලෙනින් එහි සභාපතිවරයා විය.

නව ආණ්ඩුව ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ, කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ යුද්ධයෙන් ඉවත් වීම වැනි ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීමට උත්සාහ කළේය.

1917 නොවැම්බර් මාසයේ පැවති ව්‍යවස්ථාදායක සභා මැතිවරණයෙන් බොල්ෂෙවික්වරුන් බහුතරය ලබා නොගත් අතර, 1918 ජනවාරි මාසයේදී එම සභාව විසුරුවා හරින ලදී. මෙය නව පාලනයේ දේශපාලන ස්වභාවය පිළිබඳ විවාදයට හේතු විය.

== 6.5 බ්‍රෙස්ට්-ලිටොව්ස්ක් ගිවිසුම (1918) ==

පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් රුසියාව ඉවත් කර ගැනීම ලෙනින්ගේ ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන අරමුණක් විය. ඒ සඳහා මධ්‍යම බලවතුන් සමඟ සාකච්ඡා පවත්වන ලදී.

1918 මාර්තු 3 දින රුසියාව සහ මධ්‍යම බලවතුන් අතර බ්‍රෙස්ට්-ලිටොව්ස්ක් ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී. මෙම ගිවිසුම මගින් රුසියාව පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් ඉවත් විය.

එහෙත් රුසියාවට විශාල භූමි ප්‍රදේශ සහ ආර්ථික සම්පත් අහිමි විය. එම නිසා ගිවිසුම රුසියාව තුළ දැඩි විවාදයට ලක් විය.

== 6.6 රුසියානු සිවිල් යුද්ධය (1918–1922) ==

&lt;!-- රුසියානු සිවිල් යුද්ධය --&gt;
[[ගොනුව:Russian civil war posters.png|දකුණට|thumb|250px|රුසියානු සිවිල් යුද්ධය පිළිබඳ පෝස්ටර්]]

1918 දී බොල්ෂෙවික් පාලනයට එරෙහිව විවිධ දේශපාලන හා හමුදා කණ්ඩායම් සටන් ආරම්භ කළහ. මෙම ගැටුම රුසියානු සිවිල් යුද්ධය ලෙස හැඳින්වේ.

බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ හමුදාව ''රතු හමුදාව'' ලෙස හැඳින්වූ අතර ඔවුන්ට එරෙහි වූ විවිධ කණ්ඩායම් ''ධවල හමුදා'' ලෙස හැඳින්වුණි. විදේශීය බලවතුන් කිහිපයක් ද බොල්ෂෙවික් විරෝධී පාර්ශ්වයන්ට සහාය ලබා දුන්හ.

ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි රතු හමුදාව සංවිධානය කිරීමේදී ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කළේය. වසර කිහිපයක් පැවති දරුණු සටන්, ආහාර හිඟය සහ රෝග ව්‍යාප්තිය හේතුවෙන් විශාල ජනතාවක් පීඩාවට පත්වූහ.

අවසානයේදී රතු හමුදාව ප්‍රධාන සටන්වල ජයග්‍රහණය කළ අතර බොල්ෂෙවික් පාලනය රුසියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල තහවුරු විය.

== 6.7 යුද කොමියුනිස්ට්වාදය (1918–1921) ==

සිවිල් යුද්ධය පැවති කාලයේදී ලෙනින්ගේ ආණ්ඩුව ''යුද කොමියුනිස්ට්වාදය'' නමින් හැඳින්වූ ආර්ථික ප්‍රතිපත්තියක් ක්‍රියාත්මක කළේය.

මෙම ප්‍රතිපත්තිය යටතේ ප්‍රධාන කර්මාන්ත රජයේ පාලනයට ගෙන ආ අතර ගොවීන්ගෙන් ධාන්‍ය ලබා ගැනීම සහ පෞද්ගලික වෙළෙඳාම සීමා කිරීම සිදු විය.

මෙම ක්‍රියාමාර්ග යුද කාලීන අවශ්‍යතා සපුරාලීමට උපකාරී වූ නමුත් ආර්ථික දුෂ්කරතා සහ ජනතා විරෝධය ද වර්ධනය කළේය.

== 6.8 චෙකා රහස් ආරක්ෂක ආයතනය ==

[[File:Felix Edmundovich Dzerzhinsky 1919.jpg|thumb|right|250px|ෆීලික්ස් ඩ්සර්ෂින්ස්කි – 1919]]

1917 දෙසැම්බර් මාසයේදී බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුව විසින් විප්ලවයට එරෙහි කඩාකප්පල්කාරී ක්‍රියා සහ විරෝධී ක්‍රියා මර්දනය කිරීම සඳහා චෙකා නමින් ආරක්ෂක ආයතනයක් පිහිටුවන ලදී.

එහි ප්‍රධානියා වූයේ ෆීලික්ස් ඩ්සර්ෂින්ස්කි ය. චෙකා ආයතනය නව බොල්ෂෙවික් පාලනය ආරක්ෂා කිරීමේදී ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

එහෙත් දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් අත්අඩංගුවට ගැනීම, මර්දනය සහ විනිශ්චයකින් තොරව දඬුවම් ලබාදීම වැනි ක්‍රියාමාර්ග හේතුවෙන් එම ආයතනය දැඩි විවේචනයට ද ලක් විය.

== 6.9 නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය (NEP) – 1921 ==

සිවිල් යුද්ධය සහ යුද කොමියුනිස්ට්වාදය හේතුවෙන් රුසියාවේ ආර්ථිකය දැඩි අර්බුදයකට මුහුණ දුන්නේය. ගොවි ජනතාව සහ කම්කරුවන් අතර විරෝධතා ද වර්ධනය විය.

1921 දී ලෙනින් නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය (New Economic Policy – NEP) හඳුන්වා දුන්නේය.

මෙම ප්‍රතිපත්තිය යටතේ කුඩා පෞද්ගලික ව්‍යාපාර සහ වෙළෙඳාමට සීමිත අවසරයක් ලබා දෙන ලදී. ගොවීන්ට තම නිෂ්පාදනවල කොටසක් වෙළෙඳපොළේ අලෙවි කිරීමට ද අවස්ථාව ලැබුණි.

නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය මගින් රුසියානු ආර්ථිකය යම් ප්‍රමාණයකට යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට හැකි විය.

== 6.10 සෝවියට් සංගමය පිහිටුවීම (1922) ==

&lt;!-- සෝවියට් සංගමය --&gt;
[[ගොනුව:Flag of the Soviet Union.svg|දකුණට|thumb|300px|සෝවියට් සංගමයේ ධජය]]


1922 දෙසැම්බර් 30 දින සෝවියට් සමාජවාදී සමූහාණ්ඩු සංගමය (Union of Soviet Socialist Republics – USSR) නිල වශයෙන් පිහිටුවන ලදී.

ආරම්භයේදී රුසියානු, යුක්රේන, බෙලරුසියානු සහ ට්‍රාන්ස්කොකේසියානු සෝවියට් සමූහාණ්ඩු මෙම සංගමයට ඇතුළත් විය.

සෝවියට් සංගමය ෆෙඩරල් රාජ්‍යයක් ලෙස සංවිධානය කළද, කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ මධ්‍යගත දේශපාලන බලය එහි පාලනයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් විය.

මෙම රාජ්‍යය පසුව ලෝකයේ ප්‍රධාන දේශපාලන හා යුද බලවතුන්ගෙන් එකක් බවට පත්විය.

== 6.11 ලෙනින්ගේ අවසාන කාලය සහ මරණය ==

සෝවියට් රාජ්‍යය පිහිටුවීමෙන් පසු ලෙනින්ගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය පිරිහෙන්නට විය. 1922 දී ඔහුට ආඝාත තත්ත්වයන් ඇති වූ අතර පසුව දේශපාලන කටයුතුවල නිරත වීමේ හැකියාව සීමා විය.

1924 ජනවාරි 21 දින ලෙනින් මිය ගියේය. ඔහුගේ මරණයෙන් පසු සෝවියට් කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ නායකත්වය සඳහා බල අරගලයක් ඇති විය.

== 6.12 ලෙනින්ගේ දේශපාලන උරුමය ==

ලෙනින්ගේ නායකත්වය යටතේ රුසියාවේ සාර් පාලනයෙන් පසු සමාජවාදී රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීම ආරම්භ විය. ඔහුගේ දේශපාලන අදහස් සහ ක්‍රියාමාර්ග ලෝකයේ කොමියුනිස්ට් හා සමාජවාදී ව්‍යාපාරවලට විශාල බලපෑමක් ඇති කළේය.

එසේම ඔහුගේ පාලන සමයේ දේශපාලන මර්දනය, විරුද්ධ මත සීමා කිරීම සහ චෙකා ආයතනයේ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳව ද ඉතිහාසඥයන් අතර විවේචනාත්මක සාකච්ඡා පවතී.

ලෙනින්ගේ දේශපාලන උරුමය අද දක්වාම ලෝක ඉතිහාසය සහ දේශපාලන චින්තනය තුළ වැදගත් ස්ථානයක් හිමිකර ගනී.

== 6.13 වැදගත් සිදුවීම් කාලරේඛාව ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1870 || ව්ලැදිමීර් ලෙනින්ගේ උපත
|-
| 1917 || ඔක්තෝබර් විප්ලවය සහ බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුව පිහිටුවීම
|-
| 1918 || බ්‍රෙස්ට්-ලිටොව්ස්ක් ගිවිසුම සහ සිවිල් යුද්ධයේ ආරම්භය
|-
| 1921 || නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය හඳුන්වාදීම
|-
| 1922 || සෝවියට් සංගමය පිහිටුවීම
|-
| 1924 || ලෙනින්ගේ මරණය
|}

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[ව්ලැදිමීර් ලෙනින්]]
* [[ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
* [[රුසියානු සිවිල් යුද්ධය]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]
* [[බොල්ෂෙවික් පක්ෂය]]
* [[කාල් මාක්ස්]]

== මූලාශ්‍ර ==

* [https://www.britannica.com/biography/Vladimir-Lenin Encyclopaedia Britannica – Vladimir Lenin]
* [https://www.britannica.com/event/Russian-Revolution Encyclopaedia Britannica – Russian Revolution]
* [https://www.britannica.com/place/Soviet-Union Encyclopaedia Britannica – Soviet Union]
* [https://www.marxists.org/archive/lenin/ Lenin Internet Archive]

[[ප්‍රවර්ගය:ව්ලැදිමීර් ලෙනින්]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:සෝවියට් සංගමය]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියාවේ ඉතිහාසය]]

7 වන පරිච්ඡේදය 

ලෙනින්ගෙන් පසු, ' ස්ටාර්ලින්' සිට මිහායිල් ගොර්බ්චොව්' දක්වා වූ සෝවියට් දේශයේ නායකත්වය&quot; 


== 7. 'ජෝසෆ් ස්ටාලින්' සිට ගොර්බචොව් දක්වා සෝවියට් නායකයන් ==

සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය තුළ ජෝසෆ් ස්ටාලින්ගේ සිට මිහායිල් ගොර්බචොව් දක්වා නායකයන් රටේ දේශපාලන, ආර්ථික, සමාජීය හා ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිපත්ති කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් ඇති කළහ.

=== 7.1 ජෝසෆ් ස්ටාලින් (1924–1953) ===

[[File:Joseph Stalin official portrait.jpg|thumb|right|200px|ජෝසෆ් ස්ටාලින්]]

ලෙනින්ගේ මරණයෙන් පසු සෝවියට් සංගමයේ බලය තහවුරු කරගත් ජෝසෆ් ස්ටාලින් රටේ ප්‍රධාන නායකයා බවට පත්විය. ඔහුගේ පාලන සමයේදී වේගවත් කාර්මිකකරණය, කෘෂිකර්මාන්තය සාමූහිකකරණය සහ පස් අවුරුදු ආර්ථික සැලසුම් ක්‍රියාත්මක විය. එමෙන්ම දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ට එරෙහිව දැඩි මර්දනයක් ද සිදු විය.

දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී නාසි ජර්මනියට එරෙහි සෝවියට් සංගමයේ සටනේදී ඔහු ප්‍රධාන නායකත්වයක් දැරීය. 1953 මාර්තු 5 දින ඔහු මිය ගියේය.

=== 7.2 ජෝර්ජි මැලෙන්කොව් (1953) ===

[[File:Georgy Malenkov 1953.jpg|thumb|right|200px|ජෝර්ජි මැලෙන්කොව්]]

ස්ටාලින්ගේ මරණයෙන් පසු ජෝර්ජි මැලෙන්කොව් සෝවියට් ආණ්ඩුවේ ප්‍රධානියා බවට පත්විය. ඔහු කෙටි කාලයක් තුළ කෘෂිකාර්මික හා ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති වෙනස් කිරීමට උත්සාහ කළේය. පසුව නිකිතා කෘෂෙව්ගේ දේශපාලන බලය වර්ධනය වීමත් සමඟ ඔහුගේ බලපෑම අඩු විය.

=== 7.3 නිකිතා කෘෂෙව් (1953–1964) ===

[[File:Nikita Khrushchev official portrait.jpg|thumb|right|200px|නිකිතා කෘෂෙව්]]

කෘෂෙව් ස්ටාලින්ගේ පාලන සමයේ සිදු වූ මර්දනකාරී ක්‍රියා විවේචනය කරමින් ස්ටාලින්වාදයෙන් ඉවත් වීමේ ප්‍රතිපත්තියක් ක්‍රියාත්මක කළේය. ඔහුගේ පාලන සමයේදී අභ්‍යවකාශ වැඩසටහන් වර්ධනය වූ අතර 1961 දී යූරි ගගාරින් අභ්‍යවකාශයට ගියේය.

1962 කියුබානු මිසයිල අර්බුදය ඔහුගේ පාලන සමයේ සිදු වූ ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර සිදුවීමකි. 1964 දී ඔහු බලයෙන් ඉවත් කරන ලදී.

=== 7.4 ලියොනිඩ් බ්‍රෙෂ්නෙව් (1964–1982) ===

[[File:Leonid Brezhnev official portrait (color version).png|thumb|right|200px|ලියොනිඩ් බ්‍රෙෂ්නෙව්]]

බ්‍රෙෂ්නෙව්ගේ පාලන සමයේදී සෝවියට් සංගමයේ හමුදා හා ජාත්‍යන්තර බලපෑම වර්ධනය විය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ අවි පාලන සාකච්ඡා ද පැවැත්විණි.

එහෙත් කාලයත් සමඟ ආර්ථික වර්ධනය මන්දගාමී වූ අතර දේශපාලන හා ආර්ථික පද්ධතියේ එකතැන පල්වීමක් ඇති විය.

=== 7.5 යූරි අන්ද්‍රොපොව් (1982–1984) ===

[[File:Yuri Andropov.jpg|thumb|right|200px|යූරි අන්ද්‍රොපොව්]]

බ්‍රෙෂ්නෙව්ගේ මරණයෙන් පසු බලයට පත් වූ යූරි අන්ද්‍රොපොව් මීට පෙර KGB සංවිධානයේ ප්‍රධානියා ලෙස කටයුතු කර තිබුණි. ඔහු රාජ්‍ය පරිපාලනයේ විනය වැඩි කිරීමට සහ දූෂණය පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළේය. අසනීප තත්ත්වය හේතුවෙන් ඔහුගේ පාලන කාලය කෙටි විය.

=== 7.6 කොන්ස්ටන්ටින් චර්නෙන්කෝ (1984–1985) ===

[[File:Konstantin Chernenko official portrait.jpg|thumb|right|200px|කොන්ස්ටන්ටින් චර්නෙන්කෝ]]

යූරි අන්ද්‍රොපොව්ගේ මරණයෙන් පසු කොන්ස්ටන්ටින් චර්නෙන්කෝ සෝවියට් කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ ප්‍රධාන ලේකම් ධුරයට පත්විය. ඔහුගේ පාලන කාලය ඉතා කෙටි වූ අතර 1985 මාර්තු 10 දින ඔහු මිය ගියේය.

=== 7.7 මිහායිල් ගොර්බචොව් (1985–1991) ===

[[File:Mikhail Gorbachev 1987.jpg|thumb|right|200px|මිහායිල් ගොර්බචොව්]]

1985 දී සෝවියට් සංගමයේ නායකත්වයට පත් වූ මිහායිල් ගොර්බචොව් දේශපාලන හා ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වා දුන්නේය.

ඔහුගේ ප්‍රධාන ප්‍රතිපත්ති දෙක වූයේ පෙරෙස්ත්‍රොයිකා (Perestroika) සහ ග්ලාස්නොස්ට් (Glasnost) ය.

* පෙරෙස්ත්‍රොයිකා - ආර්ථික හා දේශපාලන ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම.
* ග්ලාස්නොස්ට් - විවෘතභාවය සහ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස පුළුල් කිරීම.

ඔහු ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ සබඳතා වැඩිදියුණු කිරීමටත් සීතල යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහාත් කටයුතු කළේය.

1991 දෙසැම්බර් මාසයේදී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරුණු අතර 1991 දෙසැම්බර් 25 දින ගොර්බචොව් ජනාධිපති ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය.

=== 7.8 සෝවියට් සංගමයේ අවසානය ===

1922 දී පිහිටුවන ලද සෝවියට් සංගමය 1991 දී විසුරුවා හැරීමත් සමඟ එහි වසර 69 ක ඉතිහාසය අවසන් විය. මෙම සිදුවීම ලෝක දේශපාලන බල තුලනයේ විශාල වෙනසක් ඇති කළ අතර සීතල යුද්ධයේ අවසානය සනිටුහන් කළේය.


8. වන පරිච්ඡේදය 

== සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීම සහ නව රුසියාව ==

සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීම 20 වන සියවසේ ලෝක ඉතිහාසයේ සිදු වූ ඉතා වැදගත් දේශපාලන සිදුවීමකි. 1991 දෙසැම්බර් මාසයේදී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමත් සමඟ වසර 69ක් පැවති සෝවියට් රාජ්‍යයේ ඉතිහාසය අවසන් විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ස්වාධීන රාජ්‍ය 15ක් බිහි වූ අතර රුසියානු සමූහාණ්ඩුව නව රාජ්‍යයක් ලෙස ඉදිරියට පැමිණියේය.

=== 8.1 සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමට බලපෑ හේතු ===

1980 දශකයේ අවසාන භාගය වන විට සෝවියට් සංගමය බරපතළ ආර්ථික හා දේශපාලන අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටියේය.

එයට බලපෑ ප්‍රධාන හේතු කිහිපයක් වූයේ:

* මධ්‍යගත ආර්ථික ක්‍රමයේ දුර්වලතා සහ ආර්ථික වර්ධනය මන්දගාමී වීම.
* කාර්මික හා කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන ගැටලු.
* ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ පැවති සීතල යුද්ධය සහ අවි තරගය.
* සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවේ විවිධ ජාතික ජනතාව අතර ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ ඉල්ලීම් වර්ධනය වීම.
* දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ හේතුවෙන් කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ පාලන බලය දුර්වල වීම.

[[File:RSFSR deklaraciya suverenitet.jpg|thumb|right|200px|රුසියානු සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවේ ස්වෛරීභාවය පිළිබඳ ප්‍රකාශනය]]

=== 8.2 ගොර්බචොව්ගේ ප්‍රතිසංස්කරණ සහ දේශපාලන අර්බුදය ===

1985 දී මිහායිල් ගොර්බචොව් සෝවියට් සංගමයේ නායකත්වයට පත්වීමෙන් පසු පෙරෙස්ත්‍රොයිකා සහ ග්ලාස්නොස්ට් යන ප්‍රතිපත්ති හඳුන්වා දුන්නේය.

පෙරෙස්ත්‍රොයිකා මඟින් ආර්ථික හා දේශපාලන ක්‍රමය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමට උත්සාහ කළ අතර ග්ලාස්නොස්ට් මඟින් දේශපාලන විවෘතභාවය සහ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස පුළුල් කිරීමට උත්සාහ කරන ලදී.

කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ මඟින් සෝවියට් සංගමය තුළ පැවති දේශපාලන හා ජාතික අර්බුද තවදුරටත් ඉස්මතු විය. විවිධ සමූහාණ්ඩු ස්වාධීනත්වය ඉල්ලා සිටීමට පටන් ගත්හ.

=== 8.3 1991 අගෝස්තු කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය ===

1991 අගෝස්තු මාසයේදී සෝවියට් සංගමයේ දැඩි මතධාරී කොමියුනිස්ට් නායකයන් පිරිසක් ගොර්බචොව්ගේ ප්‍රතිසංස්කරණ නතර කර පැරණි පාලන ක්‍රමය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා බලය අත්පත් කර ගැනීමට උත්සාහ කළහ.

මෙම කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය දින කිහිපයක් ඇතුළත අසාර්ථක විය. රුසියානු නායක බොරිස් යෙල්ට්සින් කුමන්ත්‍රණයට විරුද්ධව ප්‍රසිද්ධියේ පෙනී සිටි අතර ඔහුගේ දේශපාලන බලපෑම වැඩි විය.

[[File:August Coup montage.png|thumb|center|300px|1991 අගෝස්තු කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය]]

=== 8.4 බොරිස් යෙල්ට්සින්ගේ නැගීම ===

[[File:Boris Yeltsin 22 August 1991-1.jpg|thumb|right|250px|1991 අගෝස්තු මාසයේදී බොරිස් යෙල්ට්සින්]]

බොරිස් යෙල්ට්සින් රුසියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රධාන දේශපාලන නායකයෙකු බවට පත්විය. ඔහු සෝවියට් මධ්‍යම පාලනයෙන් රුසියාව වෙන්වී ස්වාධීන රාජ්‍යයක් බවට පත්වීම සඳහා සහාය දැක්වීය.

1991 ජූනි මාසයේදී යෙල්ට්සින් රුසියානු සමූහාණ්ඩුවේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස තේරී පත්විය. අගෝස්තු කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය අසාර්ථක වීමෙන් පසු ඔහුගේ බලය තවදුරටත් ශක්තිමත් විය.

=== 8.5 බෙලවෙෂා ගිවිසුම (Belavezha Accords) ===

[[File:Soglashenie o sozdanii Sodruzhestva Nezavisimyh Gosudarstv.pdf|thumb|right|200px|ස්වාධීන රාජ්‍ය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය පිහිටුවීමේ ගිවිසුම]]

== බෙලවේෂා ගිවිසුම (1991) ==

[[File:Belavezha Accords.jpg|thumb|right|250px|1991 දෙසැම්බර් 8 දින අත්සන් කරන ලද බෙලවේෂා ගිවිසුම]]

1991 දෙසැම්බර් 8 දින බෙලරුස්හිදී රුසියාව, යුක්රේනය සහ බෙලරුස් නායකයන් විසින් සෝවියට් සංගමයේ පැවැත්ම අවසන් වී ස්වාධීන රාජ්‍යයන්ගේ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය (CIS) පිහිටුවීමට එකඟ වූ ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී.


මෙම ගිවිසුම මඟින් සෝවියට් සංගමය තවදුරටත් පැවතීමට නොහැකි බව ප්‍රකාශ කරමින් ස්වාධීන රාජ්‍ය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය (Commonwealth of Independent States – CIS) පිහිටුවීමට එකඟ විය.

1991 දෙසැම්බර් 21 දින අල්මා-අටාහිදී පැවති සාකච්ඡාවලදී තවත් හිටපු සෝවියට් සමූහාණ්ඩු කිහිපයක් මෙම නව සහයෝගීතා ක්‍රියාවලියට එක් විය.

=== 8.6 1991 දෙසැම්බර් 25 – සෝවියට් ධජය පහත හෙළීම ===

[[File:Акт спуска флага СССР над Кремлем и поднятии флага России 25 декабря 2021 года.jpg|thumb|center|300px|ක්‍රෙම්ලිනයේ සෝවියට් ධජය පහත හෙළීම සහ රුසියානු ධජය එසවීම සිහිපත් කරන ඡායාරූපය]]

1991 දෙසැම්බර් 25 දින මිහායිල් ගොර්බචොව් සෝවියට් සංගමයේ ජනාධිපති ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය.

එදින මොස්කව්හි ක්‍රෙම්ලිනයට ඉහළින් පැවති සෝවියට් සංගමයේ රතු ධජය අවසන් වරට පහත හෙළන ලදී. ඒ වෙනුවට රුසියානු ත්‍රිවර්ණ ධජය එසවීම සෝවියට් සංගමයේ අවසානය සංකේතවත් කළේය.

1991 දෙසැම්බර් 26 දින සෝවියට් සංගමයේ උත්තරීතර සෝවියට් මණ්ඩලය සංගමය විසුරුවා හැරීම නිල වශයෙන් තහවුරු කළේය.

=== 8.7 නව රුසියානු සමූහාණ්ඩුව (Russian Federation) ===

[[File:Flag of Russia.svg|thumb|right|200px|රුසියානු සමූහාණ්ඩුවේ ජාතික ධජය]]

සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමෙන් පසු රුසියානු සමූහාණ්ඩුව නව ස්වාධීන රාජ්‍යයක් ලෙස ඉදිරියට පැමිණියේය.

බොරිස් යෙල්ට්සින් නව රුසියානු රාජ්‍යයේ පළමු ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය. සෝවියට් සංගමයේ පැරණි මධ්‍යගත ආර්ථික ක්‍රමය වෙනුවට වෙළෙඳපොළ ආර්ථික ක්‍රමයක් හඳුන්වා දීමට ඔහුගේ රජය උත්සාහ කළේය.

මෙම වෙනස්කම් අතරතුර රාජ්‍ය ආයතන පෞද්ගලීකරණය කිරීම, මිල පාලන ඉවත් කිරීම සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කිරීම සිදු විය.

=== 8.8 යෙල්ට්සින්ගේ පාලන සමයේ ආර්ථික හා දේශපාලන වෙනස්කම් ===

1990 දශකයේ මුල් භාගයේදී රුසියාව බරපතළ ආර්ථික අර්බුදයකට මුහුණ දුන්නේය. උද්ධමනය, විරැකියාව, නිෂ්පාදන අඩුවීම සහ ජනතාවගේ ජීවන වියදම ඉහළ යාම ප්‍රධාන ගැටලු බවට පත්විය.

===8.9 අල්මා-අටා ප්‍රකාශනය සහ ප්‍රොටෝකෝලය (1991) ==

[[File:RIAN archive 140800 Signing of Protocol on Establishing Commonwealth of Independent States.jpg|thumb|right|300px|1991 දෙසැම්බර් මාසයේ අල්මා-අටාහිදී CIS පිහිටුවීමේ ප්‍රොටෝකෝලය අත්සන් කිරීම]]

[[File:RIAN archive 41059 CIS heads of state.jpg|thumb|right|300px|අල්මා-අටා ගිවිසුමෙන් පසු රාජ්‍ය නායකයන්]]

1991 දෙසැම්බර් 21 දින කසකස්තානයේ අල්මා-අටා නගරයේදී ස්වාධීන රාජ්‍යයන්ගේ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය (CIS) පිහිටුවීමේ ක්‍රියාවලිය තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී.

1991 දෙසැම්බර් 8 දින බෙලරුස්, රුසියාව සහ යුක්රේනය විසින් අත්සන් කරන ලද ගිවිසුමට අදාළ ප්‍රොටෝකෝලය දෙසැම්බර් 21 දින අත්සන් කරන ලදී. එමගින් ආර්මේනියාව, අසර්බයිජානය, කසකස්තානය, කිර්ගිස්තානය, මෝල්ඩෝවා, තජිකිස්තානය, තුර්ක්මෙනිස්තානය සහ උස්බෙකිස්තානය ඇතුළු රාජ්‍යයන් ද CIS රාමුවට එක් විය.

[[File:Alma-Ata Declaration 1991.jpg|thumb|right|250px|1991 දෙසැම්බර් 21 දින අල්මා-අටා ප්‍රකාශනය]]

[[File:Protocol to the Agreement establishing the Commonwealth of Independent States.jpg|thumb|right|250px|CIS පිහිටුවීමේ ගිවිසුමට අදාළ ප්‍රොටෝකෝලය]]

මෙම ප්‍රොටෝකෝලය CIS පිහිටුවීමේ ගිවිසුමේ අනිවාර්ය කොටසක් බව එහි සඳහන් විය. අල්මා-අටා ප්‍රකාශනය මගින් සාමාජික රාජ්‍යයන් අතර ස්වෛරී සමානාත්මතාව, භෞමික අඛණ්ඩතාව සහ අභ්‍යන්තර කටයුතුවලට මැදිහත් නොවීම වැනි මූලධර්ම තහවුරු කරන ලදී.

== මූලාශ්‍ර ==

* [https://documents.un.org/api/symbol/access?l=en&amp;s=A%2F47%2F60&amp;t=pdf එක්සත් ජාතීන්ගේ ලේඛනය – A/47/60]
* [https://e-cis.info/page/3373/79406/ අල්මා-අටා ප්‍රකාශනය – CIS]
* [https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=3933 ප්‍රොටෝකෝලයේ සම්පූර්ණ පාඨය]

1993 දී රුසියානු ජනාධිපතිවරයා සහ පාර්ලිමේන්තුව අතර බරපතළ දේශපාලන ගැටුමක් ඇති විය. එම අර්බුදයෙන් පසුව 1993 දෙසැම්බර් මාසයේදී නව රුසියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් ජනමත විචාරණයකින් අනුමත කරන ලදී.

=== 8.10 සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමේ ලෝක බලපෑම ===

සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීම ලෝක දේශපාලනයේ විශාල වෙනසක් ඇති කළේය.

* සීතල යුද්ධයේ අවසානය සනිටුහන් විය.
* හිටපු සෝවියට් සමූහාණ්ඩු 15 ස්වාධීන රාජ්‍ය බවට පත්විය.
* ලෝකයේ බලවත්ම රාජ්‍ය දෙකක් අතර පැවති ද්විධ්‍රැව බල තුලනය අවසන් විය.
* රුසියාව ජාත්‍යන්තර දේශපාලනයේ ප්‍රධාන රාජ්‍යයක් ලෙස ඉදිරියට පැමිණියේය.
* නැගෙනහිර යුරෝපයේ සහ මධ්‍යම ආසියාවේ දේශපාලන හා ආර්ථික පරිවර්තන වේගවත් විය.

=== 8.11 සෝවියට් දේශයේ දජය යටතේ පැවැති රටවල් ===

== සෝවියට් සංගමයේ සාමාජික ජනරජ ==

සෝවියට් සංගමය ජනරජ 15කින් සමන්විත වූ රාජ්‍යයකි. 1991දී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමෙන් පසු එම ජනරජ ස්වාධීන රාජ්‍ය බවට පත් විය.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! අංකය
! ජනරජය
! වර්තමාන ජාතික ධජය
! අගනුවර
|-
| 1
| රුසියානු සෝවියට් ෆෙඩරේටිව් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Russia.svg|50px]]
| මොස්කව්
|-
| 2
| යුක්රේන සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Ukraine.svg|50px]]
| කියෙව්
|-
| 3
| බෙලරුසියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Belarus.svg|50px]]
| මින්ස්ක්
|-
| 4
| උස්බෙක් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Uzbekistan.svg|50px]]
| තෂ්කෙන්ට්
|-
| 5
| කසක් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Kazakhstan.svg|50px]]
| අල්මා-අටා
|-
| 6
| ජෝර්ජියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Georgia.svg|50px]]
| ටිබිලිසි
|-
| 7
| අසර්බයිජානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Azerbaijan.svg|50px]]
| බාකු
|-
| 8
| ලිතුවේනියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Lithuania.svg|50px]]
| විල්නියස්
|-
| 9
| මෝල්දාවියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Moldova.svg|50px]]
| කිෂිනෙව්
|-
| 10
| ලැට්වියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Latvia.svg|50px]]
| රීගා
|-
| 11
| කිර්ගිස් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Kyrgyzstan.svg|50px]]
| ෆ්රුන්සේ
|-
| 12
| තජික් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Tajikistan.svg|50px]]
| දුෂාන්බේ
|-
| 13
| ආර්මේනියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Armenia.svg|50px]]
| යෙරෙවන්
|-
| 14
| තුර්ක්මෙනිස් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Turkmenistan.svg|50px]]
| අෂ්ගාබාත්
|-
| 15
| එස්තෝනියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Estonia.svg|50px]]
| ටැලින්
|}

සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීම ලෝක ඉතිහාසයේ නව යුගයක ආරම්භය සනිටුහන් කළේය. කොමියුනිස්ට් පාලනය යටතේ පැවති විශාල රාජ්‍යයක් විසුරුවා හැරීමත් සමඟ නව ස්වාධීන රාජ්‍ය ගණනාවක් බිහි විය. එමඟින් රුසියාව ඇතුළු හිටපු සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවල දේශපාලන, ආර්ථික සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා නව දිශාවකට යොමු විය.


== නැගෙනහිර යුරෝපයේ සෝවියට් බලපෑම යටතේ පැවති රාජ්‍යයන් ==

දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව නැගෙනහිර සහ මධ්‍යම යුරෝපයේ රටවල් කිහිපයක කොමියුනිස්ට් පාලන ක්‍රම ස්ථාපිත විය. මෙම රටවල් සෝවියට් සංගමයේ සාමාජික ජනරජ නොවූ නමුත්, ඒවායින් බොහොමයක් සෝවියට් සංගමයේ දේශපාලන හා හමුදා බලපෑම යටතේ පැවතුණි. මෙම කලාපය සාමාන්‍යයෙන් නැගෙනහිර කඳවුර (Eastern Bloc) ලෙස හැඳින්වේ.

=== ප්‍රධාන රාජ්‍යයන් ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! අංකය
! රට
! ධජය
! අගනුවර
|-
| 1
| [[පෝලන්තය]]
| [[ගොනුව:Flag of Poland.svg|50px]]
| වෝර්සෝ
|-
| 2
| [[නැගෙනහිර ජර්මනිය]]
| [[ගොනුව:Flag of East Germany.svg|50px]]
| නැගෙනහිර බර්ලින්
|-
| 3
| [[චෙකොස්ලොවැකියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Czechoslovakia.svg|50px]]
| ප්‍රාග්
|-
| 4
| [[හංගේරියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Hungary.svg|50px]]
| බුඩාපෙස්ට්
|-
| 5
| [[රුමේනියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Romania.svg|50px]]
| බුකාරෙස්ට්
|-
| 6
| [[බල්ගේරියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Bulgaria.svg|50px]]
| සොෆියා
|-
| 7
| [[ඇල්බේනියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Albania.svg|50px]]
| ටිරානා
|}

මෙම රාජ්‍යයන්ගෙන් බොහොමයක් 1955දී පිහිටුවන ලද වෝර්සෝ ගිවිසුම් සංවිධානයට (Warsaw Pact) සම්බන්ධ විය. ඇල්බේනියාව 1968දී එම සංවිධානයෙන් නිල වශයෙන් ඉවත් විය.

=== සෝවියට් සංගමය සහ නැගෙනහිර යුරෝපය අතර වෙනස ===

ඉහත සඳහන් රටවල් සෝවියට් සංගමයේ කොටස් නොවීය. ඒවාට තමන්ගේම රාජ්‍ය නාම, භූමි ප්‍රදේශ සහ ආණ්ඩු තිබුණි. එහෙත් සීතල යුද්ධ සමයේදී ඒවායින් බොහොමයක් සෝවියට් සංගමය සමඟ දේශපාලන, ආර්ථික සහ හමුදා සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන ගියේය.

== මූලාශ්‍ර ==

* [https://history.state.gov/milestones/1989-1992/collapse-soviet-union United States Department of State – The Collapse of the Soviet Union]
* [https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/pcw/108229.htm United States Department of State – Dissolution of the USSR and the Establishment of Independent Republics]
* [https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/russia-programs/2021-12-21/end-soviet-union-1991 National Security Archive – The End of the Soviet Union]
* [https://ieres.elliott.gwu.edu/project/soviet-dissolution-30-years-later/ George Washington University – Soviet Dissolution 30 Years Later]

9. වන පරිච්ඡේදය 


{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name = ව්ලැඩිමීර් පුටින්
| image = Vladimir Putin portrait (2024-02-23).png
| caption = ව්ලැඩිමීර් ව්ලැඩිමිරොවිච් පුටින්
| birth_date = {{Birth date and age|1952|10|7}}
| birth_place = ලෙනින්ග්‍රෑඩ්, සෝවියට් සංගමය
| nationality = රුසියානු
| occupation = දේශපාලනඥයා
| office = රුසියාවේ ජනාධිපති
| term_start = 7 මැයි 2012
}}

9.1 '''ව්ලැඩිමීර් ව්ලැඩිමිරොවිච් පුටින්''' (රුසියානු: Владимир Владимирович Путин; උපත 1952 ඔක්තෝබර් 7) යනු රුසියානු දේශපාලනඥයෙකු වන අතර 1999 දෙසැම්බර් මාසයේ සිට රුසියාවේ දේශපාලන නායකත්වයේ ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කරමින් සිටින පුද්ගලයෙකි. ඔහු 2000 සිට 2008 දක්වාත්, 2012 සිට නැවතත් රුසියාවේ ජනාධිපතිවරයා ලෙසත් කටයුතු කළේය. 2008 සිට 2012 දක්වා ඔහු රුසියාවේ අගමැතිවරයා විය.

පුටින්ගේ දේශපාලන ජීවිතය සෝවියට් සංගමයේ රාජ්‍ය ආරක්ෂක කමිටුව (Committee for State Security – KGB) සමඟ සම්බන්ධ වී තිබේ. ඔහු එහි නිලධාරියෙකු ලෙස සේවය කළ අතර පසුව රුසියානු රාජ්‍ය පරිපාලනයට එක්විය. 1998 දී රුසියානු ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවයේ (FSB) අධ්‍යක්ෂවරයා බවට පත්වීමෙන් පසු ඔහු ජාතික දේශපාලනයේ ඉහළට පැමිණියේය.

ඔහුගේ පාලන කාලය තුළ රුසියාවේ ආර්ථිකය, ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්ති, විදේශ සබඳතා සහ දේශපාලන පද්ධතියේ සැලකිය යුතු වෙනස්කම් සිදුවිය. 2014 දී ක්‍රිමියාව රුසියාවට ඈඳා ගැනීම සහ 2022 පෙබරවාරි 24 දින යුක්රේනයට එරෙහිව ආරම්භ කළ පූර්ණ පරිමාණ ආක්‍රමණය ඔහුගේ පාලන සමයේ ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර සිදුවීම් වේ.

9.1.1== මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය ==

[[ගොනුව:Vladimir Putin portrait (2024-02-23).png|දකුණට|thumb|200px|ව්ලැඩිමීර් ව්ලැඩිමිරොවිච් පුටින්]]

පුටින් 1952 ඔක්තෝබර් 7 වැනිදා එවකට සෝවියට් සංගමයට අයත් ලෙනින්ග්‍රෑඩ් නගරයේදී උපත ලැබීය. වර්තමානයේ එම නගරය ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් ලෙස හැඳින්වේ.

ඔහුගේ පියා ව්ලැඩිමීර් ස්පිරිඩොනොවිච් පුටින් සහ මව මරියා ඉවානොව්නා පුටිනා වූහ. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු සෝවියට් සමාජයේ පැවති ආර්ථික හා සමාජ පරිසරය තුළ ඔහු හැදී වැඩුණි.

පුටින් ලෙනින්ග්‍රෑඩ් රාජ්‍ය විශ්වවිද්‍යාලයේ නීතිය හැදෑරීය. 1975 දී ඔහු නීති උපාධිය ලබාගත්තේය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් පසු ඔහු සෝවියට් රාජ්‍ය ආරක්ෂක සේවයට එක්විය.

9.2 == කේ.ජී.බී. (KGB) සංවිධානය යනු කුමක්ද? ==

[[ගොනුව:Lubyanka Building.jpg|දකුණට|thumb|250px|මොස්කව්හි ලුබියන්කා ගොඩනැගිල්ල. පැරණි කේ.ජී.බී. මූලස්ථානය මෙහි පිහිටා තිබිණි.]]

කේ.ජී.බී. (KGB) යනු සෝවියට් සංගමයේ ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආරක්ෂක හා බුද්ධි තොරතුරු රැස්කිරීමේ ආයතනය විය. එහි රුසියානු සම්පූර්ණ නාමය ''Komitet Gosudarstvennoy Bezopasnosti'' වන අතර ඉංග්‍රීසි නාමය ''Committee for State Security'' වේ. සිංහලෙන් එය රාජ්‍ය ආරක්ෂක කමිටුව ලෙස හැඳින්වේ.

මෙම සංවිධානය 1954 දී පිහිටුවන ලද අතර 1991 දී සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමත් සමඟ විසුරුවා හරින ලදී.

එහි ප්‍රධාන කාර්යයන් වූයේ:

* විදේශ රටවල බුද්ධි තොරතුරු රැස් කිරීම.
* සෝවියට් සංගමයේ අභ්‍යන්තර ආරක්ෂාව පවත්වාගෙන යාම.
* ප්‍රතිබුද්ධි මෙහෙයුම් සිදු කිරීම.
* රාජ්‍ය රහස් ආරක්ෂා කිරීම.
* දේශසීමා ආරක්ෂාව සම්බන්ධ කටයුතු සිදු කිරීම.
* රාජ්‍ය විරෝධී ක්‍රියාකාරකම් නිරීක්ෂණය කිරීම.


සීතල යුද්ධ සමයේදී කේ.ජී.බී. සංවිධානය ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ මධ්‍යම බුද්ධි ඒජන්සිය (CIA) ඇතුළු බටහිර රටවල බුද්ධි ආයතන සමඟ තරගකාරී සම්බන්ධතාවක සිටියේය.


1991 දී සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමෙන් පසු කේ.ජී.බී. සංවිධානයේ කාර්යයන් නව රුසියානු ආයතන වෙත බෙදා දෙන ලදී. ඒ අතර ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවය (FSB) වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.


9.3 == කේ.ජී.බී. නිලධාරියෙකු ලෙස පුටින් ==

[[ගොනුව:Lubyanka Building.jpg|දකුණට|thumb|220px|කේ.ජී.බී. සංවිධානයේ පැරණි මූලස්ථානය පිහිටි ලුබියන්කා ගොඩනැගිල්ල]]

1975 දී විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය අවසන් කිරීමෙන් පසු පුටින් කේ.ජී.බී. සංවිධානයට එක්විය. ඔහුට බුද්ධි තොරතුරු රැස්කිරීම සහ ආරක්ෂක කටයුතු පිළිබඳ පුහුණුව ලබා දෙන ලදී.

1980 දශකයේදී ඔහු නැගෙනහිර ජර්මනියේ ඩ්‍රෙස්ඩන් නගරයේ සේවය කළේය. එවකට නැගෙනහිර ජර්මනිය සෝවියට් සංගමයේ ප්‍රධාන සමාජවාදී සගයෙකු විය.

1989 දී බර්ලින් තාප්පය බිඳවැටීමත් සමඟ නැගෙනහිර ජර්මනියේ කොමියුනිස්ට් පාලනය අවසන් විය. මෙම දේශපාලන වෙනස්කම් පුටින්ගේ සේවා ජීවිතයට ද බලපෑවේය.

1990 දී ඔහු සෝවියට් සංගමයට ආපසු පැමිණියේය. 1991 දී කේ.ජී.බී. සේවයෙන් ඉවත් විය.

9.4 == සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීම සහ දේශපාලන ජීවිතයේ ආරම්භය ==

1991 දෙසැම්බර් මාසයේදී සෝවියට් සංගමය නිල වශයෙන් බිඳවැටීමෙන් පසු රුසියාව නව දේශපාලන හා ආර්ථික පරිවර්තනයකට මුහුණ දුන්නේය.

පුටින් ලෙනින්ග්‍රෑඩ් නගරයේ දේශපාලන හා පරිපාලන කටයුතුවලට සම්බන්ධ විය. එවකට නගරාධිපතිවරයා වූ ඇනටෝලි සොබ්චක් සමඟ ඔහු සමීපව කටයුතු කළේය.

ඔහු නගරයේ විදේශ සබඳතා හා ආර්ථික කටයුතු සම්බන්ධ වගකීම් දැරීය. පසුව ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේ නියෝජ්‍ය නගරාධිපතිවරයා බවට පත්විය.

1996 දී ඔහු මොස්කව් නගරයට ගොස් රුසියානු ජනාධිපති කාර්යාලයේ පරිපාලන කටයුතුවලට සම්බන්ධ විය.

9.5 == ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවයේ අධ්‍යක්ෂවරයා වීම ==

1998 ජූලි මාසයේදී රුසියානු ජනාධිපති බොරිස් යෙල්ට්සින් විසින් පුටින් රුසියානු ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවයේ (FSB) අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස පත් කරන ලදී.

මෙම ආයතනය සෝවියට් කේ.ජී.බී. සංවිධානයේ අභ්‍යන්තර ආරක්ෂක කාර්යයන්ගෙන් කොටසක් භාරගත් පසුකාලීන ආයතනයකි.

1999 දී පුටින් රුසියානු ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ලේකම්වරයා ලෙස ද කටයුතු කළේය. මෙම තනතුරු ඔහුගේ දේශපාලන නැගීමට වැදගත් පසුබිමක් සැපයීය.

9.6 == අගමැති ධුරයට පත්වීම සහ ජනාධිපති ධුරයට පැමිණීම ==

[[ගොනුව:Inauguration of Vladimir Putin 7 May 2000-12.jpg|දකුණට|thumb|250px|2000 දී ජනාධිපති ධුරයට පත්වීමෙන් පසු පුටින් සහ බොරිස් යෙල්ට්සින්]]

1999 අගෝස්තු මාසයේදී ජනාධිපති බොරිස් යෙල්ට්සින් විසින් පුටින් රුසියාවේ අගමැතිවරයා ලෙස පත් කරන ලදී.

එවකට රුසියාව ආර්ථික අර්බුද, දේශපාලන අස්ථාවරත්වය සහ චෙච්නියානු ගැටුම ඇතුළු අභියෝග රැසකට මුහුණ දෙමින් සිටියේය.

1999 දෙසැම්බර් 31 වැනිදා බොරිස් යෙල්ට්සින් ජනාධිපති ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය. එම අවස්ථාවේදී පුටින් වැඩබලන ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය.

2000 මාර්තු 26 වැනිදා පැවති ජනාධිපතිවරණයෙන් ඔහු ජයග්‍රහණය කළේය. 2000 මැයි 7 වැනිදා රුසියාවේ ජනාධිපති ධුරයේ දිවුරුම් දුන්නේය.

[[ගොනුව:Putin inauguration 2000.jpg|දකුණට|thumb|250px|2000 මැයි 7 දින පුටින්ගේ ජනාධිපති දිවුරුම් දීම]]

9.7 == පළමු ජනාධිපති ධුර කාලය (2000–2004) ==

පුටින්ගේ පළමු ජනාධිපති ධුර කාලයේදී රුසියාවේ මධ්‍යම ආණ්ඩුවේ බලය ශක්තිමත් කිරීම ප්‍රධාන ප්‍රතිපත්තියක් විය.

ප්‍රාදේශීය පාලන ආයතන සහ මධ්‍යම රජය අතර බලතල නැවත සංවිධානය කිරීමට ඔහු පියවර ගත්තේය.

මෙම කාලයේදී රුසියානු ආර්ථිකය වර්ධනය වූ අතර තෙල් සහ ස්වාභාවික ගෑස් අපනයනයෙන් ලැබුණු ආදායම එයට වැදගත් විය.

කෙසේ වෙතත් මාධ්‍ය නිදහස, දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ගේ අයිතිවාසිකම් සහ බලය මධ්‍යගත කිරීම පිළිබඳ විවේචන ද ඇති විය.

9.8 == දෙවන ජනාධිපති ධුර කාලය (2004–2008) ==

2004 මාර්තු මාසයේ පැවති ජනාධිපතිවරණයෙන් පුටින් නැවතත් ජයග්‍රහණය කළේය.

මෙම කාලයේදී රුසියාවේ ආර්ථික වර්ධනය අඛණ්ඩව පැවති අතර බලශක්ති සම්පත් ජාත්‍යන්තර දේශපාලනයේ වැදගත් මෙවලමක් බවට පත්විය.

රුසියාව ජාත්‍යන්තර දේශපාලනය තුළ තම බලපෑම වැඩි කිරීමට උත්සාහ කළේය.

2008 දී ඔහුගේ දෙවන අඛණ්ඩ ජනාධිපති ධුර කාලය අවසන් විය.

9.9 == දිමිත්‍රි මෙද්වදෙව් පාලනය සහ පුටින් අගමැති වීම (2008–2012) ==

[[ගොනුව:Dmitry Medvedev with Vladimir Putin-1.jpg|දකුණට|thumb|250px|2008 දී අගමැති ව්ලැඩිමීර් පුටින් සහ ජනාධිපති දිමිත්‍රි මෙද්වදෙව්]]

රුසියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අනුව එක දිගට ජනාධිපති ධුර කාල දෙකක් සම්පූර්ණ කළ පුටින්ට 2008 දී තවත් අඛණ්ඩ ධුර කාලයක් සඳහා තරග කිරීමට නොහැකි විය.

ඒ අනුව 2008 දී දිමිත්‍රි මෙද්වදෙව් ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය. පුටින් අගමැති ධුරයට පත්විය.

මෙම කාලයේදී රුසියානු රජයේ ප්‍රධාන තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය තුළ පුටින්ට සැලකිය යුතු බලපෑමක් පැවතිණි.

2012 දී පුටින් නැවත ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් වී ජයග්‍රහණය කළේය.

9.10 == නැවත ජනාධිපති ධුරයට පත්වීම (2012–2018) ==

2012 මැයි මාසයේදී පුටින් නැවතත් රුසියානු ජනාධිපති ධුරයට පත්විය.

මෙම කාලයේදී රුසියාවේ දේශපාලන බලය තවදුරටත් මධ්‍යගත විය. විපක්ෂ දේශපාලන කණ්ඩායම්, ස්වාධීන මාධ්‍ය සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සම්බන්ධයෙන් රජයේ ප්‍රතිපත්ති විවේචනයට ලක්විය.

2014 දී ක්‍රිමියානු අර්බුදය ඇති වූ අතර එය රුසියාව සහ බටහිර රටවල් අතර සබඳතා දැඩි ලෙස පිරිහීමට හේතු විය.

9.11 == ක්‍රිමියාව අත්පත් කරගැනීම සහ යුක්රේන අර්බුදය (2014) ==

[[ගොනුව:Address by President of the Russian Federation 2014.jpg|දකුණට|thumb|250px|2014 මාර්තු 18 දින ක්‍රිමියාව සම්බන්ධයෙන් පුටින් කළ ප්‍රකාශය]]

2014 දී යුක්රේනයේ දේශපාලන අර්බුදයක් ඇති විය. එවකට ජනාධිපති වික්ටර් යනුකොවිච් බලයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසු රුසියාව සහ යුක්රේනය අතර සබඳතා දැඩි ලෙස පිරිහුණි.

රුසියානු හමුදා ක්‍රිමියානු අර්ධද්වීපයේ පාලනය අත්පත් කරගත් අතර 2014 මාර්තු මාසයේදී රුසියාව ක්‍රිමියාව තම රටට ඈඳා ගත්තේය.

යුක්රේනය සහ බොහෝ ජාත්‍යන්තර රටවල් මෙම ක්‍රියාව යුක්රේනයේ භෞමික අඛණ්ඩතාව උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කළහ.

ඉන් අනතුරුව නැගෙනහිර යුක්රේනයේ ඩොනෙට්ස්ක් සහ ලුහාන්ස්ක් ප්‍රදේශවල සන්නද්ධ ගැටුම් වර්ධනය විය.

මෙම සිදුවීම් හේතුවෙන් රුසියාවට එරෙහිව බටහිර රටවල් ආර්ථික සම්බාධක පැනවීමට පියවර ගත්හ.

9.12 == 2018 ජනාධිපතිවරණය ==

2018 මාර්තු මාසයේ පැවති ජනාධිපතිවරණයෙන් පුටින් නැවතත් ජයග්‍රහණය කළේය.

ඔහුගේ සිව්වන ජනාධිපති ධුර කාලය 2018 මැයි මාසයේදී ආරම්භ විය.

මෙම කාලයේදී රුසියාවේ ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්ති, ජාත්‍යන්තර සබඳතා සහ විදේශීය බලපෑම් පිළිබඳ ගැටලු ප්‍රමුඛ විය.

9.13 == 2020 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධන ==

2020 දී රුසියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට සංශෝධන සිදු කරන ලදී.

එම සංශෝධන මගින් ජනාධිපති ධුර කාල ගණනය කිරීමේ ක්‍රමය වෙනස් කරන ලද අතර පුටින්ට තවත් ජනාධිපති ධුර කාල දෙකක් සඳහා තරග කිරීමට අවස්ථාව ලැබිණි.

මෙම සංශෝධන රුසියාවේ දේශපාලන බලය සහ ජනාධිපති ධුරයේ බලතල සම්බන්ධයෙන් ජාත්‍යන්තර අවධානයට ලක්විය.

9.14 == රුසියානු–යුක්රේන යුද්ධය (2022–වර්තමානය) ==

[[ගොනුව:20220224 Kyiv.jpg|දකුණට|thumb|250px|2022 පෙබරවාරි මාසයේ රුසියානු ආක්‍රමණය ආරම්භ වූ අවස්ථාවේ යුක්රේනයේ කියෙව් නගරය]]

2022 පෙබරවාරි 24 වැනිදා රුසියාව යුක්රේනයට එරෙහිව පූර්ණ පරිමාණ හමුදා ආක්‍රමණයක් ආරම්භ කළේය. එම තීරණය ගනු ලැබුවේ පුටින්ගේ නායකත්වය යටතේය.

රුසියානු රජය තම ක්‍රියාමාර්ග සඳහා ජාතික ආරක්ෂාව සහ නේටෝ සංවිධානයේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ කරුණු ඉදිරිපත් කළේය. එහෙත් යුක්රේනය සහ බොහෝ රටවල් මෙම ක්‍රියාව ස්වාධීන රාජ්‍යයකට එරෙහි ආක්‍රමණයක් ලෙස හෙළා දුටුවේය.

යුද්ධය හේතුවෙන් යුක්රේනයේ නගර, නිවාස, රෝහල් සහ යටිතල පහසුකම් විනාශයට පත්විය. විශාල සංඛ්‍යාවක ජනතාව මියගිය අතර තවත් මිලියන ගණනකට තම නිවාස අතහැර වෙනත් ප්‍රදේශවලට හෝ රටවලට යාමට සිදුවිය.

මෙම යුද්ධය ලෝක ආර්ථිකයට ද බලපෑවේය. විශේෂයෙන් බලශක්ති මිල, ආහාර සැපයුම සහ ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳාම සම්බන්ධයෙන් විශාල වෙනස්කම් ඇති විය.

[[ගොනුව:Clearing debris of a residential building in Kyiv, 2022-04-20 (962844).jpg|දකුණට|thumb|250px|රුසියානු ආක්‍රමණයෙන් පසු කියෙව්හි විනාශ වූ නේවාසික ගොඩනැගිල්ලක සුන්බුන් ඉවත් කිරීම]]

යුද්ධය සම්බන්ධයෙන් රුසියාවට එරෙහිව ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය, යුරෝපා සංගමය සහ වෙනත් රටවල් ආර්ථික හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බාධක පැනවීය.

2023 මාර්තු 17 වැනිදා ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය (ICC) විසින් යුක්රේනයේ සිටින ළමුන් නීතිවිරෝධී ලෙස පිටුවහල් කිරීම සහ මාරු කිරීම සම්බන්ධයෙන් පුටින්ට එරෙහිව අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තුවක් නිකුත් කරන ලදී. මෙය අධිකරණය විසින් නිකුත් කළ වරෙන්තුවක් වන අතර නඩු විභාගයකින් තීරණය වූ වරදකරුභාවයක් නොවේ.

යුක්රේන යුද්ධය 21 වැනි සියවසේ යුරෝපයේ ආරක්ෂාව, ජාත්‍යන්තර නීතිය සහ ලෝක බල තුලනය සම්බන්ධයෙන් ප්‍රධාන අභියෝගයක් බවට පත්විය.

9.15 == 2024 ජනාධිපතිවරණය සහ පස්වන ධුර කාලය ==

[[ගොනුව:Инаугурация Владимира Путина — 07 (7 мая 2024).jpg|දකුණට|thumb|250px|2024 මැයි 7 දින පුටින්ගේ පස්වන ජනාධිපති දිවුරුම් දීම]]

2024 මාර්තු මාසයේ පැවති රුසියානු ජනාධිපතිවරණයෙන් පුටින් නැවතත් ජයග්‍රහණය කළේය.

2024 මැයි 7 වැනිදා ඔහු පස්වන ජනාධිපති ධුර කාලය සඳහා දිවුරුම් දුන්නේය.

මෙම මැතිවරණය සම්බන්ධයෙන් විපක්ෂ දේශපාලන කණ්ඩායම් සහ බටහිර රටවල් විසින් විවේචන එල්ල කරන ලදී. මැතිවරණ තරගකාරීත්වය, දේශපාලන නිදහස සහ විපක්ෂ නායකයන්ට ඇති සීමා පිළිබඳ ගැටලු ඒ අතර විය.

2020 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධන අනුව ඔහුට 2030 දී නැවත ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් වීමට අවස්ථාව ඇත.

9.16 == පුටින්ගේ පාලන ක්‍රමය සහ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය ==

පුටින්ගේ පාලන ක්‍රමයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් වන්නේ මධ්‍යම රජයේ බලය ශක්තිමත් කිරීමයි.

ඔහුගේ පාලන කාලය තුළ:

* මධ්‍යම ආණ්ඩුවේ බලතල ශක්තිමත් විය.
* ආරක්ෂක හා බුද්ධි අංශවලට වැඩි වැදගත්කමක් ලැබිණි.
* රුසියාවේ ජාත්‍යන්තර දේශපාලන බලපෑම වර්ධනය කිරීමට උත්සාහ කරන ලදී.
* බලශක්ති සම්පත් විදේශ ප්‍රතිපත්තියේ වැදගත් අංගයක් විය.
* චීනය ඇතුළු ආසියානු රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය විය.
* නේටෝ සංවිධානයේ ව්‍යාප්තියට විරෝධය පළ කරන ලදී.

පුටින්ගේ ආධාරකරුවන් ඔහු රුසියාවේ ස්ථාවරත්වය සහ ජාත්‍යන්තර බලය ශක්තිමත් කළ නායකයෙකු ලෙස සලකති.

එහෙත් විවේචකයන් ඔහුගේ පාලනය දේශපාලන නිදහස සීමා කිරීම, මාධ්‍ය නිදහසට බලපෑම් කිරීම සහ බලය එක් පුද්ගලයෙකු වටා මධ්‍යගත කිරීම සම්බන්ධයෙන් විවේචනය කරති.

9.17 == 2026 වන විට රුසියාවේ දේශපාලන තත්ත්වය ==

2026 වන විට ව්ලැඩිමීර් පුටින් රුසියාවේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.

ඔහුගේ දීර්ඝ පාලන කාලය තුළ රුසියාව සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමෙන් පසු ඇති වූ දේශපාලන හා ආර්ථික පරිවර්තනයන් හරහා ගමන් කර ඇත.

රුසියානු–යුක්රේන යුද්ධය, බටහිර රටවල් සමඟ පවතින ගැටුම්, ජාත්‍යන්තර සම්බාධක සහ චීනය සමඟ වර්ධනය වන සබඳතා ඔහුගේ පාලනයේ ප්‍රධාන අභියෝග අතර වේ.

== බලන්න ==

* [[සෝවියට් සංගමය]]
* [[සීතල යුද්ධය]]
* [[කේ.ජී.බී.]]
* [[බොරිස් යෙල්ට්සින්]]
* [[දිමිත්‍රි මෙද්වදෙව්]]
* [[රුසියාව]]
* [[රුසියානු–යුක්රේන යුද්ධය]]
* [[ක්‍රිමියානු අර්බුදය]]

== ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර ==

* [https://www.britannica.com/biography/Vladimir-Putin Encyclopaedia Britannica – Vladimir Putin]
* [https://www.britannica.com/topic/KGB KGB – Encyclopaedia Britannica]
* [https://www.icc-cpi.int/news/situation-ukraine-icc-judges-issue-arrest-warrants-against-vladimir-vladimirovich-putin-and International Criminal Court – Ukraine situation]
* [https://www.un.org/ United Nations]
* [https://www.kremlin.ru/ Kremlin – President of Russia]

[[ප්‍රවර්ගය:1952 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවතුන් අතර සිටින පුද්ගලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු ජනාධිපතිවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු දේශපාලනඥයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:කේ.ජී.බී. නිලධාරීහු]]
ජ්ජ්


=පසුවදන=

සෝවියට් දේශය – නැගීම, සශ්‍රීකත්වය, ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතාව සහ බිඳවැටීම
ඉතිහාසය යනු ජයග්‍රහණ සහ පරාජයන් පිළිබඳ කතාන්දරයක් පමණක් නොවේ. එය මිනිසුන්ගේ ජීවිත, ඔවුන්ගේ බලාපොරොත්තු, අරගල, කැපකිරීම් සහ අනාගත පරම්පරාවන්ට ඉතිරි කරන පාඩම්වල එකතුවකි. සෝවියට් දේශයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී මට වඩාත් පැහැදිලි වූයේ එම සත්‍යයයි.
1917 රුසියානු විප්ලවයෙන් පසුව මාක්ස්වාදී සහ කොමියුනිස්ට්වාදී දේශපාලන අදහස් රුසියාව තුළ පමණක් නොව ලෝකයේ විවිධ රටවල ජනතාව අතර ද විශාල ආකර්ෂණයක් ඇති කළේය. සමාජ සමානාත්මතාව, පංති විෂමතාව අඩු කිරීම, කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ පොදු ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය උසස් කිරීම පිළිබඳ වූ එම අදහස් බොහෝ ජනතාවගේ බලාපොරොත්තු බවට පත්විය.
එම ඓතිහාසික පරිවර්තනයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1922 දී සෝවියට් සමාජවාදී සමූහාණ්ඩු සංගමය (USSR) පිහිටුවනු ලැබීය. විවිධ ජාතීන්ට, භාෂාවන්ට සහ සංස්කෘතීන්ට අයත් ජනරජ කිහිපයක් එක් රාජ්‍ය සංගමයක් යටතේ එක්වීම ලෝක ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී සිදුවීමක් විය.
කාලයත් සමඟ සෝවියට් සංගමය ලෝකයේ ප්‍රබලතම දේශපාලන, ආර්ථික, විද්‍යාත්මක සහ යුද බලවතුන්ගෙන් එකක් බවට පත්විය. කාර්මික සංවර්ධනය, අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ, අධ්‍යාපනය සහ තාක්ෂණය යන ක්ෂේත්‍රවල එය ලෝකයට විශාල බලපෑමක් ඇති කළේය.
මාගේ අවධානයට විශේෂයෙන් ලක්වන්නේ සෝවියට් දේශය තම රටේ සංවර්ධනය පමණක් සලකා නොබලා, තමන්ට වඩා ආර්ථික වශයෙන් දුර්වල සහ සංවර්ධනය වෙමින් පැවති රටවලට ද සහයෝගය ලබාදීමට කටයුතු කළ ආකාරයයි.
ශ්‍රී ලංකාව එයට හොඳ උදාහරණයකි. 1958 දී ශ්‍රී ලංකාව සහ සෝවියට් සංගමය අතර ඇතිකරගත් ආර්ථික හා තාක්ෂණික සහයෝගිතාව යටතේ අපේ රටේ කාර්මික සංවර්ධනයට දායකත්වයක් ලැබුණි. ඔරුවල වානේ කර්මාන්තශාලාව, කැලණිය ටයර් කර්මාන්තශාලාව සහ මෝදර පිටි කර්මාන්තශාලාව වැනි කර්මාන්ත ඒ සම්බන්ධයෙන් සිහිපත් කළ හැකි උදාහරණ වේ.
එම සහයෝගය කර්මාන්තශාලා ඉදිකිරීමට පමණක් සීමා නොවීය. තාක්ෂණික දැනුම, යන්ත්‍රෝපකරණ, විශේෂඥ සහාය සහ කාර්මික අත්දැකීම් හුවමාරු කිරීම ද එහි වැදගත් අංගයන් විය.
සෝවියට් දේශයේ ජාත්‍යන්තර දායකත්වය තුළින් මට වඩාත් වැදගත් ලෙස පෙනෙන්නේ අධ්‍යාපන ක්ෂේත්‍රයයි.
ලෝකයේ විවිධ රටවලින් පැමිණි තරුණ තරුණියන්ට සෝවියට් විශ්වවිද්‍යාලවල අධ්‍යාපනය ලැබීමට ශිෂ්‍යත්ව සහ වෙනත් පහසුකම් සලසා දී තිබුණි. ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු ආසියානු, අප්‍රිකානු සහ ලතින් ඇමරිකානු රටවල සිසුන්ට වෛද්‍ය විද්‍යාව, ඉංජිනේරු විද්‍යාව, විද්‍යාව, තාක්ෂණය, කෘෂිකර්මය සහ වෙනත් විෂයයන් හැදෑරීමට අවස්ථාව ලැබුණි.
මොස්කව්හි මහජන මිත්‍රත්ව විශ්වවිද්‍යාලය (People's Friendship University) වැනි අධ්‍යාපන ආයතන ඒ සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.
එම ශිෂ්‍යත්ව අවස්ථා හරහා විදේශීය සිසුන්ට තම මව් රටවලදී ලබාගැනීමට අපහසු වූ උසස් අධ්‍යාපන අවස්ථා හිමිවිය. ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් පසුව වෛද්‍යවරුන්, ඉංජිනේරුවන්, විද්‍යාඥයන්, ගුරුවරුන් සහ වෙනත් වෘත්තිකයන් බවට පත්ව තම රටවල සංවර්ධනයට දායක වූහ. තවත් පිරිසක් ලෝකයේ විවිධ රටවල සේවය කරමින් සිටිති.
ශ්‍රී ලංකාවේ ද අද සෝවියට් දේශයේ අධ්‍යාපනය ලැබූ වෛද්‍යවරුන්, ඉංජිනේරුවන් සහ වෙනත් වෘත්තිකයන් සිටීම එම අධ්‍යාපනික සබඳතාවේ දිගුකාලීන ප්‍රතිඵලයකි.
එදා බොහෝ සිසුන්ට ශිෂ්‍යත්ව යටතේ අධ්‍යාපනය, නවාතැන් සහ ජීවන පහසුකම් ලබාගැනීමට හැකි විය. එය හුදෙක් එක් පුද්ගලයෙකුගේ අධ්‍යාපනය සඳහා කළ ආයෝජනයක් නොව, ඔහුගේ හෝ ඇයගේ මව් රටේ අනාගතයට කළ ආයෝජනයක් ලෙස ද සැලකිය හැකිය.
සෝවියට් දේශයේ සමාජ හා ආර්ථික ජීවිතය පිළිබඳව ද මට වැදගත් අදහසක් තිබේ. එහි පැවති පොදු ආර්ථික ක්‍රමය තුළ අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍ය සේවා, නිවාස සහ මූලික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා රාජ්‍යය විශාල වගකීමක් දැරීය. ආහාර ද්‍රව්‍ය, පොත්පත් සහ බොහෝ අත්‍යවශ්‍ය සේවා සාපේක්ෂව අඩු මිලකට ලබාගැනීමට ජනතාවට හැකි වූ අවස්ථා තිබුණි.
එම සමාජ ආරක්ෂණ ක්‍රමය සහ ආර්ථික සහයෝගිතාව බොහෝ ජනතාවගේ ජීවිතවලට බලපෑවේය. එහෙත් එම පද්ධතිය තුළ දේශපාලන නිදහස සීමා වීම, මධ්‍යගත පාලනය, බලය සංකේන්ද්‍රණය වීම, නිෂ්පාදන හා සැපයුම් ගැටලු සහ ඇතැම් කාලවල ආහාර හිඟයන් වැනි බරපතළ අඩුපාඩු ද පැවති බව අමතක නොකළ යුතුය.
1980 දශකයේ මිහායිල් ගොර්බචොව් හඳුන්වා දුන් ග්ලාස්නොස්ට් සහ පෙරෙස්ත්‍රොයිකා ප්‍රතිසංස්කරණ සමඟ සෝවියට් සමාජය තුළ විශාල පරිවර්තනයක් ඇති විය. එහි අවසාන ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1991 දී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරුණි. එතෙක් එකම රාජ්‍ය සංගමයක් තුළ පැවති ජනරජ ස්වාධීන රාජ්‍ය බවට පත්විය.
එම බිඳවැටීමෙන් පසුව පැරණි සෝවියට් ජනරජවලට විවිධාකාර ආර්ථික හා සමාජීය අභියෝගවලට මුහුණදීමට සිදුවිය. කර්මාන්ත පද්ධති බිඳවැටීම, රැකියා අහිමිවීම, උද්ධමනය, සැපයුම් ජාල අඩපණ වීම සහ ජනතාවගේ මිලදී ගැනීමේ හැකියාව පහත වැටීම වැනි තත්ත්වයන් ඇතැම් රටවල දක්නට ලැබුණි.
මගේ අදහස අනුව, මෙහිදී අප අවධානය යොමු කළ යුතු තවත් කරුණක් තිබේ. සෝවියට් සංගමය තුළ පැවති පොදු ආර්ථික සබඳතා, නිෂ්පාදන ජාල, සම්පත් බෙදාගැනීම සහ අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව විසුරුවා හැරීමෙන් පසුව එම රටවලට වෙන වෙනම තම ආර්ථික ශක්තිය ගොඩනඟා ගැනීමට සිදුවිය. කලින් තිබූ පොදු වෙළෙඳපොළ හා සැපයුම් පද්ධති වෙනස් වීමෙන් ඇතැම් ජනතාවට දැඩි දුෂ්කරතාවලට මුහුණදීමට සිදුවිය.
එමෙන්ම සෝවියට් දේශය සමඟ අධ්‍යාපනික, කාර්මික හා තාක්ෂණික සබඳතා පවත්වාගෙන ගිය ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටවලට ද එම ජාත්‍යන්තර සබඳතා වෙනස් වීමේ බලපෑම් දැනෙන්නට විය.
අද විදේශීය සිසුන්ට රුසියාව ඇතුළු පැරණි සෝවියට් ජනරජවල අධ්‍යාපනය ලැබීමට විවිධ ශිෂ්‍යත්ව සහ මුදල් ගෙවා ඉගෙනීමේ අවස්ථා තිබුණ ද, එදා පැවති සෝවියට් සංගමයේ පොදු අධ්‍යාපනික සහයෝගිතා පද්ධතියට එය සමාන නොවේ.
මෙම සියලු කරුණු දෙස බලන විට මට සිතෙන්නේ සෝවියට් දේශයේ බිඳවැටීම යනු රටක දේශපාලන පාලනයක් අවසන් වීම පමණක් නොවන බවයි. එය දශක ගණනාවක් පුරා ගොඩනැඟුණු ආර්ථික, කාර්මික, අධ්‍යාපනික සහ ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතා පද්ධතියක විශාල වෙනසක් ද විය.
මගේ පෞද්ගලික විග්‍රහයේදී වඩාත් සංවේදී කරුණ වන්නේ, පරම්පරා ගණනාවක් විසින් ගොඩනඟන ලද සමාජ හා ආර්ථික සම්පත්, පොදු සංවර්ධන ක්‍රම සහ ජනතා සුබසාධන පද්ධති බිඳවැටීමෙන් පසුව ඒවා නැවත ගොඩනඟා ගැනීම කෙතරම් දුෂ්කර කාර්යයක් වූවාද යන්නයි.
සෝවියට් දේශයේ පැවති සියල්ල නිවැරදි යැයි හෝ එහි පාලන ක්‍රමයේ සියලු අංග අනුමත කළ යුතු යැයි මම නොකියමි. එහි තිබූ දේශපාලන සීමා, ආර්ථික දුර්වලතා සහ ජනතාව මුහුණදුන් අසාධාරණකම් ද ඉතිහාසයේ කොටසකි. එහෙත් එම රට විසින් ගොඩනඟන ලද අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක, කාර්මික සහ ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතා දායකත්වය ද නොසලකා හැරිය නොහැකිය.
අවසානයේ මගේ සිතට නැඟෙන ප්‍රධාන අදහස මෙයයි.
සෝවියට් දේශය විසින් ගොඩනඟන ලද සශ්‍රීකත්වය, කාර්මික ශක්තිය, අධ්‍යාපනික අවස්ථා සහ ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතාව එම සංගමය බිඳවැටීමත් සමඟ විශාල පරිවර්තනයකට ලක් විය. කලක් එකම ආර්ථික හා දේශපාලන ව්‍යුහයක් තුළ එකට බැඳී සිටි ජනරජවලට පසුව වෙන වෙනම තම අනාගතය ගොඩනඟා ගැනීමට සිදුවිය. ඒ සමඟ එදා තිබූ ඇතැම් පොදු වාසි සහ සහයෝගිතා ද අහිමි විය.
එබැවින් සෝවියට් දේශයේ ඉතිහාසය අපට ලබාදෙන වැදගත්ම පාඩම වන්නේ රාජ්‍යයක ශක්තිය ගොඩනැඟීම පමණක් නොව, එම ශක්තිය ජනතාවගේ යහපත වෙනුවෙන් සාධාරණව භාවිත කිරීම, දේශපාලන නිදහස ආරක්ෂා කිරීම සහ අනාගත පරම්පරාවන් වෙනුවෙන් සමාජීය හා ආර්ථික ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගැනීම ද අත්‍යවශ්‍ය බවයි.
අතීතයේ සිදු වූ දේ වෙනස් කළ නොහැකිය. එහෙත් එම ඉතිහාසයෙන් පාඩම් ඉගෙනගෙන වඩාත් සාධාරණ, සාමකාමී සහ මානුෂීය ලෝකයක් ගොඩනැඟීමට අපට හැකියාව තිබේ.
සෝවියට් දේශයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ මෙම කියවීම මගේ සිතේ ඉතිරි කළ අවසාන පණිවිඩය එයයි.

කතුවරයා  🙏</text>
      <sha1>p9ol4xa1i5wcex7uiws8uqwodmyej2p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>39550</id>
      <parentid>39549</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T07:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hajiani, Dr.Seyed Firdawoosbee Hanifdeen</username>
        <id>3921</id>
      </contributor>
      <origin>39550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243323" sha1="p8nf3akbrs7pk4cgxll2ztnuc06pqsa" xml:space="preserve">[[File:YOUR_IMAGE_FILENAME.jpg|thumb|center|350px|History of Russia and the Soviet Union]]


[[File:රුසියානු විප්ලවය සහ සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය 17943030868712771.jpg|thumb|center|500px|රුසියානු විප්ලවය සහ සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය]]


=== පෙරවදන ===

සෝවියට් සංගමය යනු විසිවන සියවසේ ලෝක ඉතිහාසයට විශාල බලපෑමක් කළ රාජ්‍යයකි. 1917 රුසියානු විප්ලවයෙන් ආරම්භ වූ එහි දේශපාලන හා සමාජ පරිවර්තනය, 1922 දී සෝවියට් සංගමය පිහිටුවීම දක්වා වර්ධනය විය. ඉන් අනතුරුව දශක ගණනාවක් පුරා ලෝක දේශපාලනය, ආර්ථිකය, විද්‍යාව, අධ්‍යාපනය, කලාව සහ සංස්කෘතිය කෙරෙහි එය බලපෑම් ඇති කළේය.
මෙම පොත ලිවීමට මා පෙළඹුණේ සෝවියට් දේශයේ ඉතිහාසය අනාගත පරපුරට සරලව, පැහැදිලිව සහ අනුපිළිවෙළින් හඳුන්වා දීමේ අරමුණිනි. සෝවියට් සංගමය බිහිවීමට හේතු වූ විප්ලවීය අදහස්, කාල් මාක්ස්ගේ චින්තනය, ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්ගේ නායකත්වය, සෝවියට් නායකයන්ගේ පාලන කාලයන් සහ එම රාජ්‍යයේ දියුණුව හා අභියෝග පිළිබඳව මෙහිදී අවධානය යොමු කර ඇත.
සෝවියට් දේශය තුළ කාර්මික සංවර්ධනය, අධ්‍යාපනය, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ, අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය, සාහිත්‍යය, සංගීතය, නර්තනය සහ ක්‍රීඩා යන ක්ෂේත්‍රවල කැපී පෙනෙන ජයග්‍රහණ ඇති විය. එසේම දේශපාලන මර්දනය, ආර්ථික දුෂ්කරතා, ජාත්‍යන්තර ගැටුම් සහ පාලන ක්‍රමයේ අභියෝග ද එහි ඉතිහාසයේ කොටසක් විය.
එබැවින් මෙම කෘතියෙන් සෝවියට් සංගමය පිළිබඳ එක් පැත්තක් පමණක් නොව, එහි ජයග්‍රහණ, අසාර්ථකත්වයන්, සමාජ වෙනස්කම් සහ ලෝකයට ඇති කළ බලපෑම් පිළිබඳව සමබර අවබෝධයක් ලබාදීමට උත්සාහ කරමි.
ඉතිහාසය යනු අතීත සිදුවීම් මතක තබාගැනීම පමණක් නොවේ.එය වර්තමානය තේරුම් ගැනීමටත්, අනාගතය පිළිබඳව වඩාත් හොඳින් සිතීමටත් උපකාරී වන දැනුමකි.
මෙම පොත කියවන සියලු දෙනාට සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ  පුළුල් අබෝධයක් ලබාගැනීමට හැකි වේවායි මම බලාපොරොත්තු වෙමි.

කතුවරයා

==රුසියානු විප්ලවය සහ සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය==

{{Short description|1917 විප්ලවයට පෙර රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සමාජ, ආර්ථික හා දේශපාලන තත්ත්වය}}

'''රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සමාජ, ආර්ථික හා දේශපාලන තත්ත්වය (විප්ලවයට පෙර)''' යනු 1917 රුසියානු විප්ලවයට පෙර එරට පැවති පාලන ක්‍රමය, ගොවි ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය, කාර්මික සංවර්ධනය, කම්කරු පන්තියේ වර්ධනය සහ දේශපාලන අර්බුද පිළිබඳ ඓතිහාසික පසුබිමයි.


== රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සමාජ, ආර්ථික හා දේශපාලන තත්ත්වය ==

1917 රුසියානු විප්ලවයට පෙර රුසියානු අධිරාජ්‍යය තුළ සංකීර්ණ සමාජ, ආර්ථික හා දේශපාලන තත්ත්වයක් පැවතුණි. එවකට රුසියාව පාලනය කරන ලද්දේ රොමානොව් රාජවංශයට අයත් සාර් අධිරාජ්‍යවරුන් විසිනි.

රුසියානු සමාජයේ බහුතරය ගොවි ජනතාව වූ අතර රටේ ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන් කෘෂිකර්මාන්තය මත රඳා පැවතුණි. එහෙත් 19 වන සියවසේ අවසාන භාගයේ සිට කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් වීමත් සමඟ නව කම්කරු පන්තියක් බිහි විය.

=== 1. රුසියාවේ පැවති පාලන ක්‍රමය ===

1917 විප්ලවයට පෙර රුසියාව පාලනය කරන ලද්දේ රොමානොව් රාජවංශයට අයත් සාර්වරුන් විසිනි.

විප්ලවයට පෙර අවසන් සාර් අධිරාජ්‍යයා වූයේ [[දෙවන නිකලස්]] (Nicholas II) ය. ඔහු 1894 සිට 1917 දක්වා රුසියාව පාලනය කළේය.

1905 විප්ලවයෙන් පසුව රාජ්‍ය ඩූමාව (State Duma) පිහිටුවීමට පියවර ගනු ලැබීය. එහෙත් සාර්වරයාගේ බලය සම්පූර්ණයෙන් සීමා නොවීය.

=== 2. ගොවි ජනතාවගේ ජීවිතය ===

රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ ජනගහනයෙන් විශාල බහුතරයක් ගොවි ජනතාව වූහ.

1861 වසරේදී දෙවන ඇලෙක්සැන්ඩර් සාර්වරයාගේ පාලන සමයේදී ප්‍රවේණිදාස ක්‍රමය (Serfdom) අහෝසි කරන ලදී.

එහෙත් ගොවීන්ගේ ඉඩම් හිඟය, දුප්පත්කම සහ ණය බර වැනි ගැටලු දිගටම පැවතුණි.

=== 3. කම්කරු පන්තියේ ආරම්භය සහ කාර්මික සංවර්ධනය ===

19 වන සියවසේ අවසාන භාගයේදී රුසියාවේ කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් විය.

[[ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග්]] සහ [[මොස්කව්]] වැනි නගරවල කර්මාන්තශාලා සහ දුම්රිය මාර්ග වර්ධනය විය.

කම්කරුවන්ට අඩු වැටුප්, දිගු සේවා කාලයන් සහ දුෂ්කර සේවා කොන්දේසිවලට මුහුණ දීමට සිදුවිය.

=== 4. 1905 රුසියානු විප්ලවය ===

1905 ජනවාරි 9 දින (නව දින දර්ශනය අනුව ජනවාරි 22) ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේ සාමකාමී පෙළපාළියක නිරත වූ කම්කරුවන්ට හමුදා වෙඩි තැබූහ.

මෙම සිදුවීම [[ලේ වැකි ඉරිදා]] (Bloody Sunday) ලෙස හැඳින්වේ.

එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රුසියාව පුරා විරෝධතා සහ වැඩ වර්ජන ව්‍යාප්ත විය.

=== 5. පළමු ලෝක යුද්ධය සහ රුසියාව ===

1914 දී ආරම්භ වූ [[පළමු ලෝක යුද්ධය]] රුසියානු අධිරාජ්‍යයට දැඩි බලපෑමක් ඇති කළේය.

යුද්ධය දිග්ගැස්සීමත් සමඟ ආහාර හිඟය, උද්ධමනය, ප්‍රවාහන ගැටලු සහ හමුදා පරාජයන් වර්ධනය විය.

=== 6. විප්ලවයට පෙර රුසියානු සමාජයේ ප්‍රධාන ගැටලු ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! සමාජ කණ්ඩායම !! ප්‍රධාන ගැටලු
|-
| ගොවි ජනතාව || ඉඩම් හිඟය සහ දුප්පත්කම
|-
| කම්කරු ජනතාව || අඩු වැටුප් සහ දුෂ්කර සේවා කොන්දේසි
|-
| සෙබළුන් || යුද්ධයේ පරාජයන් සහ ආහාර හිඟය
|-
| මධ්‍යම පන්තිය || දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා වූ ඉල්ලීම්
|-
| සුළු ජාතික ජනතාව || අධිරාජ්‍ය පාලනය යටතේ පැවති සීමා
|}

=== 7. නව දේශපාලන අදහස් සඳහා පසුබිම ===

රුසියාවේ පැවති සමාජ හා ආර්ථික ගැටලු හමුවේ සමාජවාදී, මාක්ස්වාදී සහ වෙනත් විප්ලවවාදී දේශපාලන අදහස් වර්ධනය විය.

මෙම පසුබිම තුළ රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය වර්ධනය වූ අතර පසුව බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් අතර බෙදීමක් ඇති විය.

මෙම සියලු කරුණු 1917 රුසියානු විප්ලවයට බලපෑ ප්‍රධාන ඓතිහාසික පසුබිමක් විය.

== ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර ==

* [[Special:MyLanguage/Library of Congress|Library of Congress]]
* [https://www.loc.gov/ Library of Congress]
* [https://www.britannica.com/event/Russian-Revolution Britannica – Russian Revolution]

== මේවාත් බලන්න ==

* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
* [[කාල් මාක්ස්]]
* [[මාක්ස්වාදය]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]


== 1. රුසියාවේ පැවති පාලන ක්‍රමය ==

[[File:Nicholas II of Russia by V.Serov (1910, Hessen).jpg|thumb|right|200px|රුසියාවේ අවසන් සාර් අධිරාජ්‍යයා වූ දෙවන නිකලස්]]

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයට පෙර රුසියාව පාලනය කරන ලද්දේ රොමානොව් රාජවංශයට අයත් සාර්වරුන් විසිනි. එය රාජාණ්ඩු ක්‍රමයක් වූ අතර රටේ දේශපාලන බලය ප්‍රධාන වශයෙන් සාර් අධිරාජ්‍යයා අතේ සංකේන්ද්‍රණය වී තිබුණි.

විප්ලවයට පෙර අවසන් සාර් අධිරාජ්‍යයා වූයේ දෙවන නිකලස් (Nicholas II) ය. ඔහු 1894 සිට 1917 දක්වා රුසියාව පාලනය කළේය.

එකල ජනතාවට රටේ පාලනය පිළිබඳ තීරණ ගැනීම සඳහා පුළුල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අයිතිවාසිකම් නොතිබුණි. දේශපාලන විරෝධතා, මාධ්‍ය නිදහස සහ සංවිධාන පිහිටුවීම සම්බන්ධයෙන් රජයේ දැඩි සීමා පැවතුණි.

1905 විප්ලවයෙන් පසුව රාජ්‍ය ඩූමා (State Duma) නමැති පාර්ලිමේන්තු ආයතනයක් පිහිටුවනු ලැබුවද සාර්ගේ බලය සම්පූර්ණයෙන් සීමා කිරීමට එයට හැකි නොවීය.

== 1.2 ගොවි ජනතාවගේ ජීවිතය ==

[[File:Peasants.jpg|thumb|right|200px|1910 වසරේ රුසියානු ගොවි ජනතාව දැක්වෙන ඓතිහාසික ඡායාරූපයක්]]

රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ ජනගහනයෙන් විශාල බහුතරයක් ගොවි ජනතාව වූහ. රටේ ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන් කෘෂිකර්මාන්තය මත රඳා පැවතුණි.

1861 වසරේ දෙවන ඇලෙක්සැන්ඩර් සාර්වරයාගේ පාලන සමයේදී ප්‍රවේණිදාස ක්‍රමය (Serfdom) නීත්‍යනුකූලව අහෝසි කරන ලදී.

එහෙත් එම වෙනසෙන් පසුවද ගොවීන්ගේ ඉඩම් අයිතිය, ඉඩම් හිඟය සහ ආර්ථික ගැටලු සම්පූර්ණයෙන් විසඳී නොතිබුණි. බොහෝ ගොවීන්ට ජීවත්වීමට අවශ්‍ය තරම් ඉඩම් නොතිබූ අතර ඉඩම් හිමියන්ගේ බලපෑම යටතේ ජීවත් වීමට සිදුවිය.

මෙම තත්ත්වය ගොවි ජනතාව අතර ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ සහ සමාජ වෙනස්කම් පිළිබඳ ඉල්ලීම් වර්ධනය වීමට බලපෑවේය.

== 1.3. කම්කරු පන්තියේ ආරම්භය සහ කාර්මික සංවර්ධනය ==

[[File:Russischer Photograph um 1900 - Hölzerne Schlafpritschen im Arbeiterschlafsaal einer unbekannten Fabrik (Zeno Fotografie).jpg|thumb|right|200px|1900 පමණ කාලයේ රුසියානු කර්මාන්තශාලාවක කම්කරුවන්ගේ නේවාසික පරිසරය]]

19 වන සියවසේ අවසාන භාගයේදී රුසියාවේ කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් විය. ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් සහ මොස්කව් වැනි නගරවල කර්මාන්තශාලා, දුම්රිය මාර්ග සහ කාර්මික මධ්‍යස්ථාන වර්ධනය විය.

මෙම සංවර්ධනයත් සමඟ නව සමාජ පන්තියක් වූ කාර්මික කම්කරු පන්තිය වර්ධනය විය.

කම්කරුවන් බොහෝ දෙනෙකුට දිගු සේවා කාලයක්, අඩු වැටුප් සහ දුෂ්කර සේවා පරිසරයන්ට මුහුණ දීමට සිදුවිය. කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ වෘත්තීය සමිති පිළිබඳ ඉල්ලීම් ද වර්ධනය විය.

මේ අනුව රුසියානු සමාජය තුළ සාම්ප්‍රදායික ගොවි සමාජයට අමතරව කාර්මික කම්කරු පන්තියක් සහ නව දේශපාලන අදහස් සහිත සමාජ කණ්ඩායම් බිහිවෙමින් පැවතුණි.

== 1.4. 1905 රුසියානු විප්ලවය ==

[[File:Bloody sunday.jpg|thumb|right|250px|1905 ජනවාරි මාසයේ ලේ වැකි ඉරිදා සිදුවීම]]

1905 වසරේදී රුසියාව තුළ විශාල ජනතා විරෝධතා සහ වැඩ වර්ජන ඇති විය.

1905 ජනවාරි 22 දින (එවකට රුසියාවේ භාවිත කළ පැරණි දින දර්ශනය අනුව ජනවාරි 9) ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේ සාමකාමී පෙළපාළියක නිරත වූ කම්කරුවන්ට රජයේ හමුදා වෙඩි තැබූ සිදුවීම 'ලේ වැකි ඉරිදා' (Bloody Sunday) ලෙස හැඳින්වේ.

මෙම සිදුවීමෙන් පසුව රට පුරා විරෝධතා, වැඩ වර්ජන සහ ගොවි කැරලි ව්‍යාප්ත විය.

එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දෙවන නිකලස් සාර්වරයා 1905 ඔක්තෝබර් ප්‍රකාශනය (October Manifesto) නිකුත් කරමින් ඇතැම් සිවිල් හා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් සහ රාජ්‍ය ඩූමා පිහිටුවීම සඳහා එකඟ විය.

කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් ජනතාවගේ සියලු ඉල්ලීම් ඉටු නොවූ අතර සාර් පාලනය දිගටම පැවතුණි.

== 1.5. පළමු ලෝක යුද්ධය සහ රුසියාවේ අර්බුදය ==

[[File:Colorized Photo of Russian soldiers, 1916. (49949670272).jpg|thumb|right|250px|1916 වසරේ රුසියානු සෙබළුන්]]

1914දී ආරම්භ වූ පළමු ලෝක යුද්ධයට රුසියාව ද සහභාගී විය.

යුද්ධය දිග්ගැස්සීමත් සමඟ රුසියානු ආර්ථිකයට දැඩි පීඩනයක් එල්ල විය. ආහාර හිඟය, උද්ධමනය, ප්‍රවාහන ගැටලු සහ හමුදා පරාජයන් නිසා ජනතාව අතර රජය පිළිබඳ විශ්වාසය අඩු විය.

කම්කරුවන්, ගොවීන් සහ සෙබළුන් අතර අසහනය වර්ධනය විය. යුද්ධය අවසන් කිරීම සහ ජීවන තත්ත්වය වැඩිදියුණු කිරීම පිළිබඳ ඉල්ලීම් තීව්‍ර විය.

== 1.6. විප්ලවයකට පෙර රුසියානු සමාජයේ ප්‍රධාන ගැටලු ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! සමාජ කණ්ඩායම !! ප්‍රධාන ගැටලු
|-
| ගොවි ජනතාව || ඉඩම් හිඟය සහ දුප්පත්කම
|-
| කම්කරු ජනතාව || අඩු වැටුප් සහ දුෂ්කර සේවා කොන්දේසි
|-
| සෙබළුන් || යුද්ධයේ පරාජයන් සහ දුෂ්කරතා
|-
| මධ්‍යම පන්තිය || දේශපාලන අයිතිවාසිකම් සීමා වීම
|-
| සුළු ජාතික ජනතාව || අධිරාජ්‍ය පාලනය යටතේ පැවති අසමානතා
|}

== 1.7. නව දේශපාලන අදහස් සඳහා පසුබිම ==

රුසියාවේ මෙම සමාජ හා ආර්ථික ගැටලු හමුවේ සමාජවාදී, මාක්ස්වාදී සහ වෙනත් විප්ලවවාදී දේශපාලන අදහස් සඳහා අවකාශය වර්ධනය විය.

කම්කරු පන්තියේ අයිතිවාසිකම්, ගොවි ජනතාවගේ ඉඩම් ඉල්ලීම් සහ රාජාණ්ඩු පාලනය වෙනස් කිරීම පිළිබඳ අදහස් දේශපාලන ව්‍යාපාරවල ප්‍රධාන මාතෘකා බවට පත්විය.

මෙම පසුබිම තුළ රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය සහ පසුව බොල්ෂෙවික් හා මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් වර්ධනය විය.

මේ සියලු කරුණු 1917 වසරේ සිදුවූ රුසියානු විප්ලවයට බලපෑ ඓතිහාසික පසුබිමේ කොටස් විය.

== මේවාත් බලන්න ==

* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
* [[කාල් මාක්ස්]]
* [[මාක්ස්වාදය]]
* [[දෙවන නිකලස්]]
* [[1905 රුසියානු විප්ලවය]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]

== ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර ==

* [https://www.loc.gov/pictures/item/2002717000/ Library of Congress – Bloody Sunday in Russia, 1905]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Peasants.jpg Wikimedia Commons – Russian Peasants]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nicholas_II_of_Russia_by_V.Serov_(1910,_Hessen).jpg Wikimedia Commons – Nicholas II]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bloody_sunday.jpg Wikimedia Commons – Bloody Sunday]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Colorized_Photo_of_Russian_soldiers,_1916._(49949670272).jpg Wikimedia Commons – Russian Soldiers, 1916]

[[Category:රුසියානු ඉතිහාසය]]
[[Category:රුසියානු විප්ලවය]]
[[Category:රුසියානු අධිරාජ්‍යය]]
[[Category:සමාජ ඉතිහාසය]]


{{Short description|කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික අදහස් සහ මාක්ස්වාදයේ මූලික සංකල්ප}}

'''කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය සහ මාක්ස්වාදය''' යනු 19 වන සියවසේ දාර්ශනික, ආර්ථික හා දේශපාලන ඉතිහාසයේ වැදගත් ස්ථානයක් හිමි සංකල්ප පද්ධතියකි. ජර්මානු දාර්ශනිකයකු, ආර්ථික විශ්ලේෂකයකු සහ දේශපාලන චින්තකයකු වූ [[කාල් මාක්ස්]] (1818–1883) විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද අදහස් ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් සමඟ එක්ව තවදුරටත් වර්ධනය කරන ලදී.

මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය තුළ ඓතිහාසික භෞතිකවාදය, පන්ති අරගලය, නිෂ්පාදන සම්බන්ධතා, ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනය, අතිරික්ත වටිනාකම සහ සමාජ වෙනස්වීම පිළිබඳ අදහස් ප්‍රධාන ස්ථානයක් ගනී.

මෙම අදහස් පසුව මාක්ස්වාදය (Marxism) ලෙස හැඳින්වුණු අතර, ලෝකයේ විවිධ කම්කරු ව්‍යාපාර, සමාජවාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර සහ කොමියුනිස්ට් ව්‍යාපාර කෙරෙහි බලපෑවේය.

== 2.1 කාල් මාක්ස්ගේ ජීවිතය සහ දාර්ශනික පසුබිම ==

[[File:Karl Marx.png|thumb|right|220px|කාල් මාක්ස් (1818–1883)]]

කාල් හෙන්රික් මාක්ස් 1818 මැයි 5 දින එවකට ප්‍රෂියා රාජධානියට අයත් ට්‍රීර් (Trier) නගරයේ උපත ලැබීය. ඔහු ජර්මානු දාර්ශනිකයකු, ආර්ථික විශ්ලේෂකයකු, ලේඛකයකු සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයකු විය.

ඔහු බොන් සහ බර්ලින් විශ්වවිද්‍යාලවල අධ්‍යාපනය ලැබීය. දර්ශනය සහ නීතිය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කළ ඔහු පුරාණ ග්‍රීක දාර්ශනිකයන්ගේ අදහස් ද අධ්‍යයනය කළේය.

මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය ගොඩනැගීමේදී ජර්මානු දාර්ශනික ජෝර්ජ් විල්හෙල්ම් ෆ්‍රෙඩ්රික් හේගල් (G. W. F. Hegel) සහ ලුඩ්විග් ෆොයර්බාක් (Ludwig Feuerbach) වැනි චින්තකයන්ගේ අදහස් බලපෑවේය.

හේගල්ගේ දයලෙක්තික ක්‍රමය සහ ෆොයර්බාක්ගේ භෞතිකවාදී අදහස් විවේචනාත්මකව අධ්‍යයනය කරමින් මාක්ස් තමන්ගේම සමාජ හා ඓතිහාසික විග්‍රහයක් වර්ධනය කළේය.

මාක්ස් 1883 මාර්තු 14 දින ලන්ඩනයේදී මිය ගියේය.

== 2.2 මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය ==

මාක්ස්ගේ දර්ශනය මිනිසා ජීවත් වන සමාජය, ආර්ථික ක්‍රමය සහ නිෂ්පාදන කටයුතු අතර ඇති සම්බන්ධතාව විමර්ශනය කරයි.

ඔහුගේ අදහස අනුව මිනිසුන්ගේ ජීවන තත්ත්වය සහ සමාජ සම්බන්ධතා තේරුම් ගැනීමට ඔවුන් ජීවත් වන භෞතික හා ආර්ථික තත්ත්වයන් අධ්‍යයනය කිරීම වැදගත් වේ.

මාක්ස් දර්ශනය හුදෙක් ලෝකය විස්තර කිරීම සඳහා පමණක් නොව, සමාජය වෙනස් කිරීම පිළිබඳ විමර්ශනයක් ලෙස ද සැලකීය.

1845දී ලියන ලද ''ෆොයර්බාක් පිළිබඳ ප්‍රවාද'' (Theses on Feuerbach) කෘතියේ එකොළොස්වන ප්‍රවාදය තුළ දාර්ශනිකයන් ලෝකය විවිධ ආකාරයෙන් විග්‍රහ කර ඇති නමුත් එය වෙනස් කිරීමේ වැදගත්කම ද අවධාරණය කළේය.

== 2.3 ඓතිහාසික භෞතිකවාදය (Historical Materialism) ==

ඓතිහාසික භෞතිකවාදය මාක්ස්ගේ සමාජ හා ඉතිහාස විග්‍රහයේ ප්‍රධාන සංකල්පයකි.

මෙම සංකල්පය අනුව සමාජයක ඉතිහාසය සහ වෙනස්වීම තේරුම් ගැනීමේදී එම සමාජයේ නිෂ්පාදන ක්‍රමය, ආර්ථික සම්බන්ධතා සහ නිෂ්පාදන බලවේග පිළිබඳව අධ්‍යයනය කළ යුතුය.

මිනිසුන් ජීවත්වීමට අවශ්‍ය ආහාර, ඇඳුම්, නිවාස සහ වෙනත් අවශ්‍යතා නිෂ්පාදනය කරන ආකාරය සමාජයේ ආර්ථික ව්‍යුහය ගොඩනැගීමට බලපායි.

මෙම ආර්ථික ව්‍යුහය දේශපාලන, නීතිමය සහ සමාජ ආයතන සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මාක්ස්ගේ විග්‍රහය තුළ සමාජ පරිවර්තනයන් සිදුවීමට නිෂ්පාදන බලවේග සහ පවතින නිෂ්පාදන සම්බන්ධතා අතර ඇති ගැටුම් ද බලපායි.

== 2.4 පන්ති අරගලය (Class Struggle) ==

[[File:Communist-manifesto.png|thumb|right|220px|1848 වසරේ ප්‍රකාශයට පත් කළ කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනයේ මුල් කවරය]]

පන්ති අරගලය මාක්ස් සහ එංගල්ස්ගේ දේශපාලන හා සමාජ චින්තනයේ ප්‍රධාන සංකල්පයකි.

මාක්ස්ගේ විග්‍රහය අනුව ඉතිහාසයේ විවිධ සමාජ ක්‍රම තුළ නිෂ්පාදන සම්පත් සහ ආර්ථික බලය බෙදී පැවති ආකාරය අනුව විවිධ සමාජ පන්ති බිහිවී ඇත.

ධනවාදී සමාජය තුළ ප්‍රධාන පන්ති දෙකක් පිළිබඳව මාක්ස් විශේෂ අවධානය යොමු කළේය.

* ධනපති පන්තිය (Bourgeoisie) – කර්මාන්තශාලා, යන්ත්‍රෝපකරණ සහ නිෂ්පාදන සම්පත් හිමි පන්තිය.
* කම්කරු පන්තිය (Proletariat) – ජීවත්වීම සඳහා තම ශ්‍රමය විකිණීමට සිදුවන පන්තිය.

මෙම පන්ති අතර නිෂ්පාදන සම්පත්, වැටුප්, ලාභ සහ ආර්ථික බලය සම්බන්ධයෙන් ගැටුම් ඇති වන බව මාක්ස් සහ එංගල්ස් විග්‍රහ කළහ.

1848දී ප්‍රකාශයට පත් කළ ''කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනය'' (The Communist Manifesto) කෘතියේ පන්ති අරගලය පිළිබඳ අදහස් විශේෂයෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.

== 2.5 ධනවාදය පිළිබඳ මාක්ස්ගේ විවේචනය ==

ධනවාදය (Capitalism) යනු නිෂ්පාදන සම්පත්වලින් විශාල කොටසක් පෞද්ගලික හිමිකාරිත්වය යටතේ පවතින අතර භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය සහ වෙළඳාම ලාභය අරමුණු කරගත් ආර්ථික ක්‍රමයකි.

මාක්ස් ධනවාදී ආර්ථික ක්‍රමය පිළිබඳව දීර්ඝ අධ්‍යයනයක් සිදු කළේය.

ඔහුගේ විග්‍රහය අනුව ධනවාදී නිෂ්පාදන ක්‍රමය තුළ කම්කරුවන් තම ශ්‍රමය යොදා නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩවල වටිනාකම සහ ඔවුන්ට ලැබෙන වැටුප අතර වෙනසක් පවතී.

මෙම වෙනස සහ එමගින් ධනපති හිමිකරුවන්ට ලැබෙන ආර්ථික ප්‍රතිලාභ මාක්ස්ගේ ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනයේ වැදගත් කොටසකි.

ඔහු ධනවාදය තුළ ආර්ථික අසමානතාව, කම්කරුවන්ගේ තත්ත්වය, නිෂ්පාදන සම්පත්වල හිමිකාරිත්වය සහ ලාභය බෙදී යන ආකාරය පිළිබඳව විමර්ශනය කළේය.

== 2.6 අතිරික්ත වටිනාකම (Surplus Value) ==

අතිරික්ත වටිනාකම මාක්ස්ගේ දේශපාලන ආර්ථික විද්‍යා විග්‍රහයේ ප්‍රධාන සංකල්පයකි.

මාක්ස්ගේ විග්‍රහය අනුව කම්කරුවකු තම ශ්‍රමය මඟින් නිෂ්පාදනය කරන නව වටිනාකම සහ ඔහුගේ ශ්‍රම බලය මිලදී ගැනීම සඳහා ගෙවන වැටුප අතර වෙනස අතිරික්ත වටිනාකම ලෙස විග්‍රහ කළ හැකිය.

මෙම සංකල්පය මඟින් ධනවාදී නිෂ්පාදන ක්‍රමය තුළ ලාභය නිර්මාණය වන ආකාරය සහ කම්කරු ශ්‍රමය ආර්ථික ක්‍රියාවලියට සම්බන්ධ වන ආකාරය මාක්ස් පැහැදිලි කිරීමට උත්සාහ කළේය.

== 2.7 ශ්‍රමයෙන් ඈත්වීම (Alienation) ==

මාක්ස්ගේ මුල් දාර්ශනික ලේඛනවල දක්නට ලැබෙන තවත් වැදගත් සංකල්පයක් වන්නේ ශ්‍රමයෙන් ඈත්වීම හෙවත් Alienation යන්නයි.

මෙම සංකල්පය මඟින් කම්කරුවකු තමන් නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩය, තම ශ්‍රම ක්‍රියාවලිය, අනෙකුත් මිනිසුන් සහ තමන්ගේ නිර්මාණශීලී හැකියාවන්ගෙන් ඈත්වන තත්ත්වය විග්‍රහ කරයි.

1844 වසරේ ලියන ලද ''ආර්ථික හා දාර්ශනික අත්පිටපත්'' (Economic and Philosophic Manuscripts of 1844) තුළ මාක්ස් මෙම අදහස් විස්තර කර ඇත.

== 2.8 දයලෙක්තික චින්තනය සහ භෞතිකවාදය ==

දයලෙක්තික චින්තනය (Dialectics) යනු වෙනස්වීම, ප්‍රතිවිරෝධතා සහ ඒවා අතර අන්තර්ක්‍රියා මඟින් යථාර්ථය විග්‍රහ කිරීමේ දාර්ශනික ක්‍රමයකි.

මාක්ස් හේගල්ගේ දයලෙක්තික ක්‍රමයෙන් බලපෑමක් ලබා ගත්තද එය භෞතික හා සමාජීය ජීවිතය පිළිබඳ විග්‍රහයක් සඳහා යොදා ගත්තේය.

ඔහුගේ අදහස් තුළ සමාජයේ ආර්ථික හා ද්‍රව්‍යමය සම්බන්ධතා, සමාජ වෙනස්වීම් සහ පන්ති අතර ප්‍රතිවිරෝධතා විශේෂ ස්ථානයක් ගනී.

''දයලෙක්තික භෞතිකවාදය'' (Dialectical Materialism) යන නාමය පසුව මාක්ස්වාදී දාර්ශනික සම්ප්‍රදාය තුළ වඩාත් ප්‍රචලිත විය. එම නාමය මාක්ස් විසින්ම තම දර්ශනය සඳහා භාවිත කළ නිශ්චිත පදයක් නොවේ.

== 2.9 සමාජවාදය සහ කොමියුනිස්ට්වාදය ==

මාක්ස් සහ එංගල්ස් ධනවාදී සමාජයේ පන්ති සම්බන්ධතා සහ නිෂ්පාදන සම්පත්වල පෞද්ගලික හිමිකාරිත්වය පිළිබඳව විවේචනයක් ඉදිරිපත් කළහ.

ඔවුන්ගේ දේශපාලන චින්තනය තුළ කම්කරු පන්තියේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරිත්වය සහ සමාජ පරිවර්තනය වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.

සමාජවාදය (Socialism) සහ කොමියුනිස්ට්වාදය (Communism) යන සංකල්ප විවිධ දේශපාලන හා දාර්ශනික සම්ප්‍රදායන් තුළ විවිධ ආකාරයෙන් විග්‍රහ කර ඇත.

මාක්ස් සහ එංගල්ස්ගේ ලේඛන තුළ පන්ති භේදවලින් තොර සමාජයක් පිළිබඳ අදහස සහ නිෂ්පාදන සම්පත් පිළිබඳ පොදු සමාජීය පාලනය පිළිබඳ සංකල්පය වැදගත් වේ.

කෙසේ වෙතත්, අනාගත කොමියුනිස්ට් සමාජයක් පාලනය විය යුතු සෑම විස්තරයක්ම නිශ්චිත සැලැස්මක් ලෙස මාක්ස් ඉදිරිපත් කර නොතිබුණි.

== 2.10 මාක්ස් සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්ගේ දායකත්වය ==

[[File:Karl Marx.png|thumb|right|180px|කාල් මාක්ස්]]

[[ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්]] (Friedrich Engels) මාක්ස්ගේ සමීප දාර්ශනික සහ දේශපාලන සහයෝගිතාකරුවකු විය.

ඔවුන් දෙදෙනා එක්ව සමාජවාදී හා කොමියුනිස්ට් දේශපාලන අදහස් වර්ධනය කිරීමට සහ ඒවා ලේඛනගත කිරීමට දායක වූහ.

ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන කෘති අතර:

* ''කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනය'' (The Communist Manifesto) – 1848.
* ''ජර්මානු දෘෂ්ටිවාදය'' (The German Ideology) – 1845–1846දී රචනා කරන ලදී.
* ''ශුද්ධ පවුල'' (The Holy Family) – 1845.

එංගල්ස් මාක්ස්ගේ මරණයෙන් පසුව ද ඔහුගේ ලේඛන සංස්කරණය කිරීම සහ ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සඳහා දායක විය.

== 2.11 මාක්ස්ගේ ප්‍රධාන කෘති ==

[[File:Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie. Band 1.pdf|thumb|right|200px|1867දී ප්‍රකාශයට පත් කළ ''දාස් කැපිටාල්'' කෘතියේ පළමු වෙළුමේ මුල් සංස්කරණය]]

මාක්ස්ගේ දාර්ශනික සහ ආර්ථික අදහස් ඔහුගේ විවිධ කෘති තුළින් ඉදිරිපත් කර ඇත.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය !! කෘතිය !! ප්‍රධාන කරුණු
|-
| 1844 || Economic and Philosophic Manuscripts || ශ්‍රමයෙන් ඈත්වීම සහ මිනිස් ස්වභාවය
|-
| 1845 || Theses on Feuerbach || භෞතිකවාදය සහ දාර්ශනික ක්‍රියාකාරිත්වය
|-
| 1845–1846 || The German Ideology || ඓතිහාසික භෞතිකවාදය
|-
| 1848 || The Communist Manifesto || පන්ති අරගලය සහ කොමියුනිස්ට් දේශපාලන අදහස්
|-
| 1859 || A Contribution to the Critique of Political Economy || දේශපාලන ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ විවේචනය
|-
| 1867 || Das Kapital, Volume I || ධනවාදී නිෂ්පාදන ක්‍රමය සහ අතිරික්ත වටිනාකම
|}

''දාස් කැපිටාල්'' (Das Kapital) කෘතියේ පළමු වෙළුම 1867දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. එහිදී මාක්ස් ධනවාදී නිෂ්පාදන ක්‍රමය, වෙළඳ භාණ්ඩ, මුදල්, ශ්‍රම බලය සහ අතිරික්ත වටිනාකම පිළිබඳ දීර්ඝ විශ්ලේෂණයක් ඉදිරිපත් කළේය.

එහි දෙවන සහ තුන්වන වෙළුම් මාක්ස්ගේ මරණයෙන් පසුව ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් විසින් සංස්කරණය කර ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

== 2.12 මාක්ස්වාදය ලෝක දේශපාලනයට කළ බලපෑම ==

මාක්ස්ගේ අදහස් 19 වන සියවසේ යුරෝපයේ කම්කරු ව්‍යාපාර සහ සමාජවාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර කෙරෙහි බලපෑවේය.

1864දී පිහිටුවන ලද ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංගමය (International Workingmen's Association) සමඟ ද මාක්ස් සම්බන්ධ විය.

20 වන සියවසේදී රුසියාවේ ලෙනින්ගේ නායකත්වය යටතේ වර්ධනය වූ බොල්ෂෙවික් ව්‍යාපාරය මාක්ස්වාදී අදහස් මත පදනම් වූ දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් බවට පත්විය.

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව පිහිටුවන ලද සෝවියට් රාජ්‍යය මාක්ස්වාදී සහ ලෙනින්වාදී දේශපාලන මතවාදයන් තම නිල දේශපාලන දර්ශනය ලෙස පිළිගත්තේය.

පසුව චීනය, කියුබාව, වියට්නාමය සහ වෙනත් රටවල ද විවිධ මාක්ස්වාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර වර්ධනය විය.

කෙසේ වෙතත්, මෙම රටවල දේශපාලන හා ආර්ථික පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වූ අතර මාක්ස්ගේ මුල් දාර්ශනික අදහස් සහ පසුව ඇති වූ රාජ්‍ය පාලන ක්‍රම එකිනෙකට සමාන යැයි සැලකිය නොහැකිය.

== 2.13 මාක්ස්වාදය පිළිබඳ විවිධ විග්‍රහ ==

මාක්ස්වාදය ලෝකයේ විවිධ දේශපාලන සහ ශාස්ත්‍රීය සම්ප්‍රදායන් තුළ විවිධ ආකාරයෙන් අර්ථකථනය කර ඇත.

සමහර චින්තකයන් එය සමාජ අසමානතා, කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ ආර්ථික බලය පිළිබඳ විග්‍රහයක් ලෙස සලකන අතර, තවත් විවේචකයන් එහි දේශපාලන යෙදීම්, රාජ්‍ය බලය සංකේන්ද්‍රණය වීම සහ ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ විවේචන ඉදිරිපත් කර ඇත.

එබැවින් මාක්ස්ගේ මුල් දාර්ශනික අදහස්, පසුව වර්ධනය වූ මාක්ස්වාදී න්‍යායන් සහ විවිධ රටවල ක්‍රියාත්මක වූ දේශපාලන පද්ධති වෙන වෙනම අධ්‍යයනය කිරීම වැදගත් වේ.

== 2.14 නිගමනය ==

කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය 19 වන සියවසේ සමාජ, ආර්ථික සහ දේශපාලන අදහස් වෙනස් කළ බලගතු බුද්ධිමය සම්ප්‍රදායකි.

ඔහුගේ ඓතිහාසික භෞතිකවාදය, පන්ති අරගලය, ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනය සහ අතිරික්ත වටිනාකම පිළිබඳ විග්‍රහයන් ලෝකයේ විවිධ දේශපාලන ව්‍යාපාරවලට සහ ආර්ථික විවාදවලට බලපෑවේය.

රුසියානු විප්ලවය සහ සෝවියට් සංගමය බිහිවීම තේරුම් ගැනීම සඳහා ද මාක්ස්වාදී දර්ශනය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගැනීම වැදගත් වේ.

== ඊළඟ පරිච්ඡේදය ==

[[රුසියාවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ වර්ධනය]]

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[කාල් මාක්ස්]]
* [[ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්]]
* [[මාක්ස්වාදය]]
* [[ඓතිහාසික භෞතිකවාදය]]
* [[කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනය]]
* [[දාස් කැපිටාල්]]
* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]

== මූලාශ්‍ර ==

* [https://plato.stanford.edu/entries/marx/ Stanford Encyclopedia of Philosophy – Karl Marx]
* [https://www.britannica.com/biography/Karl-Marx Karl Marx – Encyclopaedia Britannica]
* [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1848/communist-manifesto/ Marx and Engels – The Communist Manifesto]
* [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1867-c1/ Marx – Capital, Volume I]
* [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/theses/ Theses on Feuerbach]

[[Category:කාල් මාක්ස්]]
[[Category:මාක්ස්වාදය]]
[[Category:දේශපාලන දර්ශනය]]
[[Category:සමාජවාදය]]
[[Category:කොමියුනිස්ට්වාදය]]
[[Category:ආර්ථික චින්තනය]]


{{Short description|කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික අදහස් සහ මාක්ස්වාදයේ මූලික සංකල්ප}}

'''කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය සහ මාක්ස්වාදය''' යනු 19 වන සියවසේ දාර්ශනික, ආර්ථික හා දේශපාලන ඉතිහාසයේ වැදගත් ස්ථානයක් හිමි සංකල්ප පද්ධතියකි. ජර්මානු දාර්ශනිකයකු, ආර්ථික විශ්ලේෂකයකු සහ දේශපාලන චින්තකයකු වූ [[කාල් මාක්ස්]] (1818–1883) විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද අදහස් ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් සමඟ එක්ව තවදුරටත් වර්ධනය කරන ලදී.

මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය තුළ ඓතිහාසික භෞතිකවාදය, පන්ති අරගලය, නිෂ්පාදන සම්බන්ධතා, ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනය, අතිරික්ත වටිනාකම සහ සමාජ වෙනස්වීම පිළිබඳ අදහස් ප්‍රධාන ස්ථානයක් ගනී.

මෙම අදහස් පසුව මාක්ස්වාදය (Marxism) ලෙස හැඳින්වුණු අතර, ලෝකයේ විවිධ කම්කරු ව්‍යාපාර, සමාජවාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර සහ කොමියුනිස්ට් ව්‍යාපාර කෙරෙහි බලපෑවේය.


== 3. රුසියාවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ වර්ධනය ==

=== 3.1. හැඳින්වීම ===

19 වන සියවසේ අග භාගයේදී රුසියානු අධිරාජ්‍යය තුළ සමාජ, ආර්ථික සහ දේශපාලන වෙනස්කම් වේගයෙන් සිදුවෙමින් පැවතුණි. කාර්මික සංවර්ධනයත් සමඟ නගරවල කම්කරු පන්තිය වර්ධනය වූ අතර, ගොවි ජනතාවගේ දුෂ්කර ජීවන තත්ත්වය සහ සාර් පාලනයේ දේශපාලන මර්දනය පිළිබඳ විරෝධය ද වැඩි විය.

මෙම පසුබිම තුළ යුරෝපයේ වර්ධනය වෙමින් පැවති මාක්ස්වාදී දර්ශනය රුසියාවට ද පැතිර ගියේය. කාල් මාක්ස් සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් ඉදිරිපත් කළ පන්ති අරගලය, ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනය සහ කම්කරු පන්තියේ දේශපාලන සංවිධානය පිළිබඳ අදහස් රුසියානු විප්ලවවාදීන් අතර සාකච්ඡාවට ලක් විය.

රුසියාවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරය ක්‍රමයෙන් කුඩා අධ්‍යයන කණ්ඩායම්වලින් ආරම්භ වී, කම්කරු සංවිධාන සහ දේශපාලන පක්ෂයක් දක්වා වර්ධනය විය. පසුව එය 1917 රුසියානු විප්ලවයට බලපෑ ප්‍රධාන දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් බවට පත්විය.

=== 3.2. රුසියාවේ මාක්ස්වාදයට පෙර පැවති ජනප්‍රියවාදී ව්‍යාපාරය ===

රුසියාවේ මාක්ස්වාදය ව්‍යාප්ත වීමට පෙර ''නරොද්නික්'' (Narodnik) හෙවත් රුසියානු ජනප්‍රියවාදී ව්‍යාපාරය විප්ලවවාදී දේශපාලන අදහස් අතර වැදගත් ස්ථානයක් හිමි කරගෙන තිබුණි.

මෙම ව්‍යාපාරයේ ඇතැම් නායකයන් විශ්වාස කළේ රුසියාවේ ගොවි ජනතාව සහ ගම්මානවල පැවති සාමූහික ඉඩම් පරිහරණ ක්‍රමය මත පදනම්ව සමාජවාදී සමාජයක් ගොඩනැගිය හැකි බවයි. බටහිර යුරෝපයේ මෙන් රුසියාව අනිවාර්යයෙන්ම ධනවාදී සංවර්ධන මාර්ගය හරහා යා යුතු නැති බව ඔවුන්ගෙන් සමහරෙක් තර්ක කළහ.

නරොද්නික් ව්‍යාපාරයේ ඇතැම් කණ්ඩායම් ගොවි ජනතාව අතර දේශපාලන අවබෝධය ඇති කිරීම සඳහා ගම්මාන වෙත ගියහ. තවත් සමහර කණ්ඩායම් සාර් පාලනයට එරෙහිව රහසිගත දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සහ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාමාර්ගවල නිරත වූහ.

කෙසේ වෙතත්, කාර්මික සංවර්ධනය සහ කම්කරු පන්තියේ වර්ධනය පිළිබඳ මාක්ස්වාදී විග්‍රහය රුසියානු විප්ලවවාදීන් අතර නව දේශපාලන සාකච්ඡාවක් ඇති කළේය. මේ අනුව නරොද්නික් අදහස් සහ මාක්ස්වාදී අදහස් අතර මතවාදී විවාදයක් වර්ධනය විය.

=== 3.3. ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව් සහ රුසියානු මාක්ස්වාදයේ ආරම්භය ===

[[File:Georgi Plekhanov seated portrait.jpg|thumb|ජෝර්ජි වැලෙන්ටිනොවිච් ප්ලෙඛානොව්]]

රුසියාවේ මාක්ස්වාදය ව්‍යාප්ත කිරීමේ ආරම්භක පුරෝගාමියෙකු ලෙස ජෝර්ජි වැලෙන්ටිනොවිච් ප්ලෙඛානොව් (Georgi Plekhanov) සැලකේ.

ප්ලෙඛානොව් මුලදී රුසියානු ජනප්‍රියවාදී ව්‍යාපාරයට සම්බන්ධව සිටියේය. පසුව ඔහු මාක්ස්වාදී අදහස් පිළිගෙන, රුසියාවේ සමාජ වෙනස්කම් විග්‍රහ කිරීම සඳහා මාක්ස්වාදී ඉතිහාස හා ආර්ථික න්‍යායන් භාවිත කළේය.

1883 දී ස්විට්සර්ලන්තයේ ජිනීවා නගරයේදී ප්ලෙඛානොව් සහ ඔහුගේ සහචරයන් විසින් ''කම්කරු විමුක්ති කණ්ඩායම'' (Emancipation of Labour Group) පිහිටුවන ලදී. එය රුසියාවේ පළමු මාක්ස්වාදී සංවිධානය ලෙස සාමාන්‍යයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ.

මෙම කණ්ඩායමේ ආරම්භක සාමාජිකයන් අතර පහත සඳහන් පුද්ගලයෝ සිටියහ.

* ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව් (Georgi Plekhanov)
* පාවෙල් ඇක්සෙල්රොඩ් (Pavel Axelrod)
* වේරා සසුලිච් (Vera Zasulich)
* ලෙව් ඩොයිච් (Lev Deutsch)
* වසීලි ඉග්නාටොව් (Vasily Ignatov)

මෙම කණ්ඩායමේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ මාක්ස් සහ එංගල්ස්ගේ කෘති රුසියානු භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීම, ඒවා රුසියාව තුළ බෙදාහැරීම සහ කම්කරු පන්තිය අතර සමාජවාදී දේශපාලන අදහස් ව්‍යාප්ත කිරීමයි.

රුසියාව තුළ දේශපාලන මර්දනය සහ වාරණය පැවති බැවින් මෙම කණ්ඩායමේ බොහෝ කටයුතු විදේශගතව සිට සිදු කිරීමට සිදුවිය.

=== 3.4. කම්කරු විමුක්ති කණ්ඩායමේ කාර්යභාරය ===

කම්කරු විමුක්ති කණ්ඩායම මාක්ස්වාදී සාහිත්‍යය රුසියානු භාෂාවෙන් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

එම කණ්ඩායම විසින් කාල් මාක්ස් සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්ගේ කෘති පරිවර්තනය කර විදේශයන්හි මුද්‍රණය කර රුසියාවට යැවීමට කටයුතු කරන ලදී.

එම කෘති අතර පහත සඳහන් කෘති වැදගත් වේ.

* කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනය (The Communist Manifesto) – කාල් මාක්ස් සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්.
* වැටුප් ශ්‍රමය සහ ප්‍රාග්ධනය (Wage Labour and Capital) – කාල් මාක්ස්.
* මනෝරාජික සමාජවාදය සහ විද්‍යාත්මක සමාජවාදය (Socialism: Utopian and Scientific) – ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්.

ප්ලෙඛානොව් විසින් 1883 දී ''සමාජවාදය සහ දේශපාලන අරගලය'' (Socialism and the Political Struggle) නමැති කෘතිය ද, 1885 දී ''අපගේ වෙනස්කම්'' (Our Differences) නමැති කෘතිය ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

1895 දී පළ වූ ''ඉතිහාසය පිළිබඳ ඒකවාදී දෘෂ්ටිය වර්ධනය කිරීම'' (The Development of the Monist View of History) කෘතිය ද රුසියානු මාක්ස්වාදී චින්තනයේ වර්ධනයට බලපෑවේය.

මෙම කටයුතු මඟින් රුසියාවේ විප්ලවවාදී තරුණ පරපුර සහ කම්කරු සංවිධාන අතර මාක්ස්වාදී අදහස් පිළිබඳ දැනුම ව්‍යාප්ත විය.

=== 3.5. රුසියාවේ කම්කරු පන්තියේ වර්ධනය ===

19 වන සියවසේ අග භාගයේදී රුසියාවේ කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් වීමත් සමඟ කර්මාන්තශාලා, දුම්රිය මාර්ග සහ නගර ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන මධ්‍යස්ථාන වර්ධනය විය.

මෙම වෙනස්කම් නිසා ගම්මානවලින් නගර වෙත පැමිණි ජනතාව කර්මාන්තශාලා සහ අනෙකුත් කාර්මික ආයතනවල සේවයට එක් වූහ. එමඟින් නවීන කම්කරු පන්තියක් වර්ධනය විය.

කම්කරුවන් මුහුණ දුන් ප්‍රධාන ගැටලු අතර,

* දිගු වැඩ පැය
* අඩු වැටුප්
* අනාරක්ෂිත සේවා පරිසරය
* කම්කරු අයිතිවාසිකම් සීමා කිරීම
* වෘත්තීය සමිති සංවිධානය කිරීමේ බාධා
* වැඩ වර්ජන සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් මර්දනය කිරීම

වැනි කරුණු ඇතුළත් විය.

මෙම තත්ත්වය තුළ කම්කරුවන් අතර වැඩ වර්ජන සහ සාමූහික සංවිධාන ක්‍රියාකාරකම් වර්ධනය විය. මාක්ස්වාදී ක්‍රියාකාරීන් මෙම කම්කරු ව්‍යාපාර සමඟ සම්බන්ධ වෙමින් දේශපාලන අවබෝධය ඇති කිරීමට උත්සාහ කළහ.

=== 3.6. ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්ගේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම්වල ආරම්භය ===

[[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]] (Vladimir Lenin) රුසියානු මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ ප්‍රධාන නායකයෙකු බවට පත්වූයේ 19 වන සියවසේ අවසාන දශකයේදීය.

ලෙනින්ගේ උපන් නම ව්ලැඩිමීර් ඉලිච් උලියානොව් (Vladimir Ilyich Ulyanov) ය. ඔහු මාක්ස්වාදී දර්ශනය අධ්‍යයනය කළ අතර රුසියාවේ කම්කරු පන්තිය දේශපාලන වශයෙන් සංවිධානය කිරීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කළේය.

1895 දී ලෙනින් සහ ඔහුගේ දේශපාලන සහචරයන් ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේදී ''කම්කරු පන්තියේ විමුක්තිය සඳහා අරගල සංගමය'' (Union of Struggle for the Emancipation of the Working Class) පිහිටුවීමට දායක වූහ.

මෙම සංවිධානයේ අරමුණ වූයේ කම්කරුවන්ගේ ආර්ථික ඉල්ලීම් සහ දේශපාලන අරගල අතර සම්බන්ධතාව පැහැදිලි කිරීමයි.

කෙසේ වෙතත්, සාර් පාලනයේ රහස් පොලිසිය විසින් විප්ලවවාදී සංවිධාන නිරීක්ෂණය කරන ලදී. 1895 දී ලෙනින් අත්අඩංගුවට ගෙන පසුව සයිබීරියාවට පිටුවහල් කරන ලදී.

=== 3.7. රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය පිහිටුවීම ===

1898 මාර්තු මාසයේදී මින්ස්ක් නගරයේ පැවති රැස්වීමකදී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය (Russian Social Democratic Labour Party – RSDLP) පිහිටුවන ලදී.

මෙම පළමු සමුළුවට විවිධ සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කණ්ඩායම් නියෝජනය කළ නියෝජිතයන් නව දෙනෙකු සහභාගී වූ බව ඉතිහාස මූලාශ්‍ර සඳහන් කරයි.

පක්ෂය පිහිටුවීමේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ රුසියාව පුරා විසිරී පැවති මාක්ස්වාදී සහ කම්කරු සංවිධාන එකම දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් යටතේ සම්බන්ධ කිරීමයි.

මෙම සමුළුවේදී පක්ෂ ප්‍රකාශනයක් පිළිගනු ලැබූ අතර මධ්‍යම කමිටුවක් ද පත් කරන ලදී. එහෙත් සමුළුවෙන් පසුව රහස් පොලිසිය විසින් නියෝජිතයන් සහ පක්ෂ ක්‍රියාකාරීන් බොහෝ දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගැනීම හේතුවෙන් සංවිධානයේ ක්‍රියාකාරීත්වය දැඩි ලෙස දුර්වල විය.

එබැවින් 1898 දී පක්ෂය නිල වශයෙන් පිහිටුවනු ලැබුවද, එය ශක්තිමත් මධ්‍යගත දේශපාලන සංවිධානයක් බවට පත් කිරීමේ කටයුතු ඉදිරියටත් සිදු කිරීමට අවශ්‍ය විය.

=== 3.8. ඉස්ක්‍රා පුවත්පත සහ මාක්ස්වාදී අදහස් ව්‍යාප්ත කිරීම ===

1900 දී ලෙනින් සහ ඔහුගේ සහචරයන් ''ඉස්ක්‍රා'' (Iskra) නමැති දේශපාලන පුවත්පත ආරම්භ කළහ. රුසියානු භාෂාවෙන් ''ඉස්ක්‍රා'' යන්නෙහි අර්ථය ''ගිනි පුපුර'' යන්නයි.

මෙම පුවත්පතේ අරමුණ වූයේ රුසියාව පුරා විසිරී සිටි මාක්ස්වාදී කණ්ඩායම් අතර සම්බන්ධතාව ගොඩනැගීම සහ සාර් පාලනයට එරෙහි දේශපාලන අරගලය පිළිබඳ සාකච්ඡාව වර්ධනය කිරීමයි.

ඉස්ක්‍රා පුවත්පතේ කටයුතුවලට ලෙනින්, ජූලියස් මාර්ටොව්, ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව්, පාවෙල් ඇක්සෙල්රොඩ් සහ වේරා සසුලිච් ඇතුළු පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වූහ.

පුවත්පත විදේශයන්හි මුද්‍රණය කර රුසියාවට රහසිගතව ගෙන යාම සිදු විය. එමඟින් මාක්ස්වාදී අදහස් සහ දේශපාලන සංවිධානය පිළිබඳ සාකච්ඡා පුළුල් විය.

=== 3.9. බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් බිහිවීම ===

[[File:Zasulich-vera.jpg|thumb|වේරා සසුලිච් – රුසියානු මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ ආරම්භක සාමාජිකාවක්]]

1903 දී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂයේ දෙවන සමුළුව බ්‍රසල්ස්හිදී ආරම්භ වී පසුව ලන්ඩනයේදී පැවැත්විණි.

මෙම සමුළුවේදී පක්ෂ සාමාජිකත්වය, පක්ෂ සංවිධානය සහ විප්ලවවාදී දේශපාලන ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳව ප්‍රබල මතභේද ඇති විය.

විශේෂයෙන්ම පක්ෂ සාමාජිකයෙකු වීමට අවශ්‍ය කොන්දේසි පිළිබඳව ලෙනින් සහ ජූලියස් මාර්ටොව් අතර මතභේදයක් ඇති විය.

මෙම මතභේද හේතුවෙන් පක්ෂය තුළ කණ්ඩායම් දෙකක් වර්ධනය විය.

==== බොල්ෂෙවික් කණ්ඩායම ====

ලෙනින්ගේ නායකත්වය යටතේ වර්ධනය වූ කණ්ඩායම බොල්ෂෙවික් (Bolsheviks) ලෙස හැඳින්විණි. ඔවුහු විප්ලවවාදී අරමුණු වෙනුවෙන් විනයගරුක, සංවිධානාත්මක සහ මධ්‍යගත පක්ෂයක් ගොඩනැගීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කළහ.

''බොල්ෂෙවික්'' යන වචනය රුසියානු භාෂාවේ ''බහුතරය'' යන අර්ථයට සම්බන්ධ වේ. 1903 සමුළුවේ ඇතැම් ඡන්ද විමසීම්වලදී ලෙනින්ගේ පාර්ශ්වයට බහුතරය ලැබීම නිසා මෙම නම භාවිතයට පැමිණියේය.

==== මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම ====

ජූලියස් මාර්ටොව්ගේ නායකත්වය යටතේ වර්ධනය වූ කණ්ඩායම මෙන්ෂෙවික් (Mensheviks) ලෙස හැඳින්විණි.

ඔවුහු පක්ෂ සාමාජිකත්වය වඩා පුළුල් ලෙස අර්ථ දැක්වීමට සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සඳහා පුළුල් සාමාජික සහභාගීත්වයක් ලබා ගැනීමට කැමැත්ත දැක්වූහ.

''මෙන්ෂෙවික්'' යන වචනය ''සුළුතරය'' යන අර්ථයට සම්බන්ධ වේ. 1903 සමුළුවේ ඇතැම් ඡන්ද විමසීම්වලදී මාර්ටොව්ගේ පාර්ශ්වය සුළුතරයට පත්වීම නිසා එම නම භාවිතයට පැමිණියේය.

මෙම නම් ඇති වූයේ එම සමුළුවේ නිශ්චිත ඡන්ද විමසීම්වලදී ලැබුණු සංඛ්‍යාත්මක ප්‍රතිඵල අනුවය. ඒවා සෑම අවස්ථාවකම එකම ස්ථිර බහුතරයක් හෝ සුළුතරයක් නියෝජනය කළ බව අදහස් නොවේ.

=== 3.10. බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් මතවාදී වෙනස්කම් ===

බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් දෙකම මුලදී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂයේ කොටස් විය. එහෙත් කාලයත් සමඟ ඔවුන්ගේ දේශපාලන මතවාද සහ සංවිධාන ක්‍රම අතර වෙනස්කම් තවදුරටත් පැහැදිලි විය.

ප්‍රධාන වෙනස්කම් අතර,

* පක්ෂ සාමාජිකත්වය සහ සංවිධාන ව්‍යුහය පිළිබඳ අදහස්.
* විප්ලවවාදී ක්‍රියාකාරකම් මෙහෙයවීමේ ක්‍රම.
* කම්කරු පන්තිය සහ ගොවි ජනතාව අතර දේශපාලන සන්ධානය පිළිබඳ අදහස්.
* රුසියාවේ ධනවාදී සංවර්ධනය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී විප්ලවය පිළිබඳ විග්‍රහ.
* දේශපාලන බලය ලබා ගැනීම සඳහා භාවිත කළ යුතු උපායමාර්ග.

මෙම මතභේද නිසා දෙපාර්ශ්වය අතර ගැටුම් සහ සංවිධානමය බෙදීම් වර්ධනය විය. පසුව 1917 විප්ලවය වන විට බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් දෙක වෙනස් දේශපාලන මාර්ග අනුගමනය කළහ.

=== 3.11. 1905 විප්ලවය සහ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරය ===

1905 දී රුසියාව තුළ ඇති වූ විප්ලවවාදී නැගිටීම මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයට වැදගත් අත්දැකීමක් විය.

කම්කරුවන්ගේ වැඩ වර්ජන, ගොවි ජනතාවගේ විරෝධතා, හමුදා තුළ ඇති වූ කැරලි සහ සාර් පාලනයට එරෙහි දේශපාලන උද්ඝෝෂණ එම විප්ලවයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ විය.

මෙම කාලය තුළ කම්කරු නියෝජිතයන්ගෙන් සමන්විත සෝවියට් (Soviet) හෙවත් කම්කරු සභා බිහි විය. ඒවා කම්කරුවන්ගේ ඉල්ලීම් සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධීකරණය කිරීමේ නව සංවිධාන ආකාරයක් ලෙස වැදගත් විය.

1905 විප්ලවය අවසානයේ සාර් පාලනය බිඳවැටුණේ නැත. එහෙත් එය රුසියානු ජනතාවගේ දේශපාලන අවබෝධය සහ විප්ලවවාදී සංවිධානවල අත්දැකීම් වර්ධනය කිරීමට බලපෑවේය.

=== 3.12. පළමු ලෝක යුද්ධය සහ විප්ලවවාදී අදහස් වර්ධනය ===

1914 දී ආරම්භ වූ පළමු ලෝක යුද්ධය රුසියාවේ ආර්ථික හා සමාජ අර්බුදය තවදුරටත් උග්‍ර කළේය.

යුද්ධය හේතුවෙන් ආහාර හිඟය, උද්ධමනය, ප්‍රවාහන ගැටලු සහ හමුදා පරාජයන් වර්ධනය විය. කම්කරුවන් සහ ගොවි ජනතාව අතර රජයට එරෙහි විරෝධය තීව්‍ර විය.

රුසියානු සමාජවාදී සහ මාක්ස්වාදී කණ්ඩායම් අතර යුද්ධය පිළිබඳ මතභේද ද පැවතුණි. ඇතැම් පිරිස් යුද්ධයට විරුද්ධ වූ අතර තවත් පිරිස් වෙනස් දේශපාලන ස්ථාවරයන් ගත්හ.

මෙම තත්ත්වය 1917 පෙබරවාරි විප්ලවයට පෙර පැවති දේශපාලන පසුබිම සකස් කිරීමට දායක විය.

=== 3.13. රුසියානු මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

රුසියාවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරය කුඩා බුද්ධිමය කණ්ඩායම්වලින් ආරම්භ වී, කම්කරු පන්තිය සහ දේශපාලන සංවිධාන සමඟ සම්බන්ධ වූ පුළුල් ව්‍යාපාරයක් බවට පත්විය.

එහි වර්ධනයට ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව්, වේරා සසුලිච්, පාවෙල් ඇක්සෙල්රොඩ්, ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් සහ ජූලියස් මාර්ටොව් වැනි පුද්ගලයන් විවිධ ආකාරයෙන් දායක වූහ.

1883 දී කම්කරු විමුක්ති කණ්ඩායම පිහිටුවීම, 1898 දී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය ආරම්භ කිරීම සහ 1903 දී බොල්ෂෙවික්–මෙන්ෂෙවික් බෙදීම ඇතිවීම එම ව්‍යාපාරයේ වැදගත් සන්ධිස්ථාන විය.

මෙම වර්ධනයන් 1917 දී සිදු වූ පෙබරවාරි සහ ඔක්තෝබර් විප්ලවවලට පෙර රුසියාවේ පැවති දේශපාලන සංවිධාන සහ මතවාදී පසුබිම තේරුම් ගැනීමට උපකාරී වේ.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[කාල් මාක්ස්]]
* [[මාක්ස්වාදය]]
* [[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]
* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[බොල්ෂෙවික්]]
* [[මෙන්ෂෙවික්]]
* [[රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය]]

== මූලාශ්‍ර ==

* Plekhanov, Georgi. ''Socialism and the Political Struggle'' (1883).
* Lenin, Vladimir. ''The Tasks of the Russian Social-Democrats'' (1897).
* Lenin, Vladimir. ''What Is to Be Done?'' (1902).
* Frankel, Jonathan. ''Revolution and Politics in Russia''. Indiana University Press.
* ''The Russian Social-Democratic Labour Party: Documents of the First and Second Congresses''.

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.marxists.org/archive/plekhanov/ Georgi Plekhanov – Marxists Internet Archive]
* [https://www.marxists.org/archive/lenin/ Lenin – Marxists Internet Archive]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Georgi_Plekhanov ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව් – Wikimedia Commons]

[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:මාක්ස්වාදය]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:සමාජවාදය]]


== 1917 පෙබරවාරි විප්ලවය ==

=== 4.1. හැඳින්වීම ===

1917 පෙබරවාරි විප්ලවය රුසියානු ඉතිහාසයේ තීරණාත්මක දේශපාලන සිදුවීමකි. මෙම විප්ලවය හේතුවෙන් සියවස් ගණනාවක් රුසියාව පාලනය කළ රොමානොව් රාජවංශයේ පාලනය අවසන් වූ අතර, අවසාන රුසියානු සාර්වරයා වූ දෙවන නිකොලස්ට සිහසුන අත්හැරීමට සිදු විය.

මෙම විප්ලවය 1917 පෙබරවාරි මාසයේදී රුසියාවේ අගනුවර වූ පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේ ආරම්භ විය. එවකට රුසියාව භාවිත කළ ජූලියානු දින දර්ශනය අනුව එය පෙබරවාරි 23 සිට 27 දක්වා සිදුවූ අතර, ග්‍රෙගෝරියානු දින දර්ශනය අනුව එම දිනයන් මාර්තු 8 සිට 12 දක්වා වේ.

මෙම විප්ලවය කම්කරු ජනතාවගේ වැඩ වර්ජන, කාන්තාවන්ගේ විරෝධතා, ආහාර හිඟයට එරෙහි ජනතා නැගිටීම් සහ හමුදා සෙබළුන්ගේ කැරලි යන කරුණු එකට එක්වීමෙන් වර්ධනය විය.

පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසුව සාර් පාලනය අවසන් වූ නමුත් රුසියාවේ දේශපාලන අර්බුදය විසඳී නොතිබුණි. තාවකාලික ආණ්ඩුව සහ පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව අතර බලය බෙදී පැවති තත්ත්වයක් ඇති වූ අතර, එය පසුව ඔක්තෝබර් විප්ලවයට පසුබිම සකස් කළේය.

=== 4.2. විප්ලවයට පෙර රුසියාවේ පැවති තත්ත්වය ===

1917 වන විට රුසියාව පළමු ලෝක යුද්ධයට සම්බන්ධ වී වසර තුනකට ආසන්න කාලයක් ගතවී තිබුණි. යුද්ධය නිසා රටේ ආර්ථිකය දැඩි පීඩනයකට ලක්ව තිබූ අතර, සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය වේගයෙන් පිරිහෙමින් පැවතුණි.

ප්‍රධාන ගැටලු කිහිපයක් මෙසේ විය.

* ආහාර සහ පාන් හිඟය.
* ආහාර මිල සහ අනෙකුත් භාණ්ඩ මිල ඉහළ යාම.
* කම්කරුවන්ගේ අඩු වැටුප් සහ දුෂ්කර සේවා තත්ත්වයන්.
* යුද්ධයේදී රුසියානු හමුදාව ලැබූ පරාජයන්.
* සෙබළුන්ගේ මරණ සහ තුවාල වැඩිවීම.
* ප්‍රවාහන හා දුම්රිය පද්ධතියේ ගැටලු.
* සාර් පාලනය පිළිබඳ ජනතාවගේ විශ්වාසය බිඳවැටීම.

යුද්ධය සඳහා විශාල මුදල් ප්‍රමාණයක් වැය කිරීමට සිදුවීමත් සමඟ රජයේ ආර්ථික කළමනාකරණය දුර්වල විය. නගරවල ආහාර බෙදාහැරීමේ ගැටලු උග්‍ර වූ අතර, පාන් ලබා ගැනීම සඳහා ජනතාව දිගු පෝලිම්වල රැඳී සිටීමට සිදු විය.

ගොවි ජනතාව ඉඩම් පිළිබඳ ගැටලුවලට මුහුණ දුන් අතර, කම්කරු ජනතාව වැඩි වැටුප් සහ යහපත් සේවා තත්ත්වයන් ඉල්ලා සිටියහ. මේ සියලු කරුණු සාර් පාලනයට එරෙහි විරෝධය තවදුරටත් වර්ධනය කළේය.

=== 4.3. දෙවන නිකොලස්ගේ පාලනය සහ ජනතා විරෝධය ===

[[File:The last photo of Nicholas II.jpg|thumb|දෙවන නිකොලස් – සිහසුන අත්හැරීමෙන් පසු 1917 දී ගත් ඡායාරූපයක්]]

දෙවන නිකොලස් (Nicholas II) 1894 සිට රුසියාවේ සාර්වරයා ලෙස පාලනය කළේය. ඔහුගේ පාලන සමයේදී රුසියාව තුළ කාර්මික සංවර්ධනය සිදු වුවද, දේශපාලන බලය සාර්වරයා සහ රාජාණ්ඩුව අතේ සංකේන්ද්‍රණය වී තිබුණි.

1905 විප්ලවයෙන් පසුව රාජ්‍ය ඩූමාව (State Duma) පිහිටුවනු ලැබුවද, සාර්වරයාගේ බලය තවදුරටත් ප්‍රබලව පැවතුණි. ජනතාවට අවශ්‍ය දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සම්පූර්ණයෙන් ලබාදීමට රජය අසමත් විය.

පළමු ලෝක යුද්ධයේදී රුසියානු හමුදාව ලැබූ පරාජයන් සහ ආර්ථික අර්බුදය නිසා සාර්වරයාගේ ජනප්‍රියත්වය තවදුරටත් පහත වැටුණි.

රජයේ පරිපාලනය පිළිබඳ විවේචන, රාජකීය පවුලේ දේශපාලන බලපෑම පිළිබඳ සැක සහ අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ අස්ථාවරත්වය ද පාලනය කෙරෙහි ජනතාවගේ විශ්වාසය අඩු කිරීමට හේතු විය.

=== 4.4. ජාත්‍යන්තර කාන්තා දිනය සහ විප්ලවයේ ආරම්භය ===

[[File:1917 International Women's Day - Petrograd.jpg|thumb|1917 මාර්තු 8 වන දින පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි පැවති කාන්තා විරෝධතාවක්]]

1917 පෙබරවාරි 23 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 8) පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේ කාන්තා කම්කරුවන් සහ අනෙකුත් කාන්තාවෝ ජාත්‍යන්තර කාන්තා දිනය නිමිත්තෙන් විරෝධතා ආරම්භ කළහ.

විශේෂයෙන්ම රෙදිපිළි කර්මාන්තශාලාවල සේවය කළ කාන්තා කම්කරුවන් පාන් හිඟය, ආහාර මිල ඉහළ යාම සහ යුද්ධය හේතුවෙන් ඇති වූ දුෂ්කරතා පිළිබඳව විරෝධය පළ කළහ.

ඔවුන්ගේ විරෝධතාවලට අනෙකුත් කර්මාන්තශාලාවල කම්කරුවෝ ද එක් වූහ. මුලදී සීමිත ප්‍රදේශයක පැවති විරෝධතා ක්‍රමයෙන් නගරය පුරා පැතිර ගියේය.

කාන්තාවන්ගේ විරෝධතා කම්කරු පන්තියේ පුළුල් වැඩ වර්ජනයකට පරිවර්තනය වීම පෙබරවාරි විප්ලවයේ ආරම්භක අවස්ථාව ලෙස සැලකේ.

මෙම සිදුවීමෙන් රුසියානු විප්ලවයේදී කාන්තාවන් ඉටු කළ වැදගත් දේශපාලන කාර්යභාරය පැහැදිලි වේ.

=== 4.5. කම්කරු වැඩ වර්ජන සහ ජනතා උද්ඝෝෂණ ===

පෙබරවාරි 24 සහ 25 වන දිනවලදී විරෝධතා තවදුරටත් ව්‍යාප්ත විය. කම්කරුවන් විශාල පිරිසක් කර්මාන්තශාලාවලින් පිටවී වීදිවලට පැමිණියහ.

පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි විවිධ කාර්මික ප්‍රදේශවල වැඩ වර්ජන පැතිර ගිය අතර, විරෝධතාකරුවෝ පාන්, සාමය සහ දේශපාලන වෙනසක් ඉල්ලා සිටියහ.

විරෝධතා අතරතුර පහත සඳහන් ඉල්ලීම් ප්‍රධාන වශයෙන් ඉදිරිපත් විය.

* ජනතාවට ප්‍රමාණවත් ආහාර සැපයීම.
* යුද්ධය අවසන් කිරීම.
* කම්කරුවන්ගේ සේවා තත්ත්වයන් යහපත් කිරීම.
* සාර් පාලනය අවසන් කිරීම.
* දේශපාලන නිදහස සහ ජනතා අයිතිවාසිකම් ලබාදීම.

විරෝධතාවලට කම්කරුවන් පමණක් නොව සිසුන්, නාගරික මධ්‍යම පන්තියේ සාමාජිකයන් සහ අනෙකුත් ජන කණ්ඩායම් ද එක් වූහ.

මෙම තත්ත්වය නිසා පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේ සාමාන්‍ය පරිපාලන කටයුතු බිඳවැටීමට පටන් ගත්තේය.

=== 4.6. හමුදා සෙබළුන්ගේ කැරැල්ල ===

විප්ලවයේ තීරණාත්මක අවස්ථාවක් වූයේ පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි ස්ථානගත කර තිබූ හමුදා සෙබළුන්ගේ හැසිරීම වෙනස් වීමයි.

මුලදී සාර් පාලනය විරෝධතා මර්දනය කිරීම සඳහා හමුදා සෙබළුන් යොදාගත්තේය. 1917 පෙබරවාරි 26 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 11) ඇතැම් හමුදා ඒකකවලට විරෝධතාකරුවන්ට වෙඩි තැබීමට නියෝග ලැබුණි.

එහෙත් සෙබළුන් අතරද යුද්ධය පිළිබඳ කලකිරීම, අඩු ආහාර සැපයුම්, දුෂ්කර සේවා තත්ත්වයන් සහ සාර් පාලනය පිළිබඳ අසතුට පැවතුණි.

පෙබරවාරි 27 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 12) වොලින්ස්කි රෙජිමේන්තුවේ සෙබළුන් කැරලි ගැසූහ. පසුව තවත් හමුදා ඒකක රැසක් ඔවුන් සමඟ එක් වූහ.

සෙබළුන් විරෝධතාකරුවන්ට එරෙහිව ක්‍රියා කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, ඇතැම් පිරිස් ජනතාවගේ පැත්තට එක් වූහ. අවි ආයුධ සහිත හමුදා සාමාජිකයන් විප්ලවවාදී ජනතාව සමඟ එක්වීම සාර් පාලනයේ බලය බිඳවැටීමට ප්‍රධාන හේතුවක් විය.

=== 4.7. පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව පිහිටුවීම ===

1917 පෙබරවාරි 27 වන දින පෙට්‍රොග්‍රාඩ් කම්කරු සහ සෙබළුන්ගේ නියෝජිත සෝවියට් සභාව (Petrograd Soviet of Workers' and Soldiers' Deputies) පිහිටුවන ලදී.

සෝවියට් යන රුසියානු වචනයේ අර්ථය සභාව හෝ කවුන්සිලය යන්නයි. මෙම සංවිධානය කම්කරුවන් සහ හමුදා සෙබළුන්ගේ නියෝජිතයන්ගෙන් සමන්විත විය.

සෝවියට් සභාව විප්ලවවාදී ජනතාවගේ ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් කිරීම, නගරයේ කටයුතු සම්බන්ධීකරණය කිරීම සහ හමුදා සෙබළුන් සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වා ගැනීම වැනි කාර්යයන් ඉටු කළේය.

පසුව එම සෝවියට් සභාව රුසියාවේ දේශපාලන බල අරගලයේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්විය.

=== 4.8. තාවකාලික ආණ්ඩුව පිහිටුවීම ===

සාර් පාලනයේ බලය බිඳවැටෙමින් පැවති අවස්ථාවේදී රාජ්‍ය ඩූමාවේ නියෝජිතයන් නව පාලන ව්‍යුහයක් පිහිටුවීමට කටයුතු කළහ.

1917 පෙබරවාරි 27 වන දින ඩූමාවේ තාවකාලික කමිටුවක් පිහිටුවන ලදී. පසුව එම කමිටුවේ මූලිකත්වයෙන් තාවකාලික ආණ්ඩුව (Provisional Government) පිහිටුවීමේ කටයුතු සිදු විය.

1917 මාර්තු 2 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 15) පළමු තාවකාලික ආණ්ඩුව පිහිටුවනු ලැබීය.

එහි පළමු අග්‍රාමාත්‍යවරයා වූයේ ජෝර්ජි ල්වොව් (Georgy Lvov) ය. ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි (Alexander Kerensky) ද එම ආණ්ඩුවේ අමාත්‍යවරයෙකු ලෙස කටයුතු කළේය.

තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ රුසියාවේ නව දේශපාලන පාලනයක් ගොඩනැගීම සහ අනාගත ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් සඳහා මැතිවරණ පැවැත්වීමයි.

=== 4.9. දෙවන නිකොලස් සිහසුන අත්හැරීම ===

1917 මාර්තු 2 වන දින (ජූලියානු දින දර්ශනය අනුව) දෙවන නිකොලස් සාර්වරයා සිහසුන අත්හැරීමට එකඟ විය.

මුලදී ඔහු තම පුත්‍රයා වන ඇලෙක්සි වෙනුවට තම සහෝදරයා වූ මහා ආදිපාද මයිකල්ට සිහසුන පැවරීමට උත්සාහ කළේය. එහෙත් මයිකල් දේශපාලන තත්ත්වය සලකා බලා මාර්තු 3 වන දින සිහසුන භාර ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය.

මෙම සිදුවීමෙන් රුසියාවේ රොමානොව් රාජවංශයේ රාජාණ්ඩු පාලනය අවසන් විය.

[[File:Kerensky09491v.jpg|thumb|ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි – 1917 රුසියානු තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන දේශපාලන නායකයෙකි]]

=== 4.10. ද්විත්ව බල තත්ත්වය ===

පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසුව රුසියාව තුළ ''ද්විත්ව බලය'' (Dual Power) ලෙස හැඳින්වෙන විශේෂ දේශපාලන තත්ත්වයක් ඇති විය.

එහිදී ප්‍රධාන බල මධ්‍යස්ථාන දෙකක් පැවතුණි.

; 1. තාවකාලික ආණ්ඩුව
: රාජ්‍ය පරිපාලනය සහ නිල ආණ්ඩු බලය තමන් සතු බව ප්‍රකාශ කළේය. එය ඩූමා නියෝජිතයන්ගේ සහ ලිබරල් දේශපාලන කණ්ඩායම්වල සහාය මත පිහිටුවනු ලැබීය.

; 2. පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව
: කම්කරුවන් සහ සෙබළුන්ගේ නියෝජිතයන්ගෙන් සමන්විත වූ අතර, කම්කරු ජනතාව සහ හමුදා සෙබළුන් අතර සැලකිය යුතු බලපෑමක් එයට හිමි විය.

තාවකාලික ආණ්ඩුවට නිල රාජ්‍ය බලය තිබුණද, පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවේ සහාය නොමැතිව රට පාලනය කිරීම අපහසු විය.

මෙම තත්ත්වය රුසියාවේ දේශපාලන අස්ථාවරත්වය තවදුරටත් වර්ධනය කළේය.

=== 4.11. අංක 1 නියෝගය ===

1917 මාර්තු 1 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 14) පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව විසින් ''අංක 1 නියෝගය'' (Order No. 1) නිකුත් කරන ලදී.

මෙම නියෝගය විශේෂයෙන්ම පෙට්‍රොග්‍රාඩ් හමුදා බලකායන්ගේ සංවිධානය සහ සෙබළුන්ගේ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳව බලපෑවේය.

එහි ප්‍රධාන කරුණු අතර,

* හමුදා ඒකක තුළ සෙබළුන්ගේ නියෝජිත කමිටු පිහිටුවීම.
* සෙබළුන්ට තම නියෝජිතයන් තෝරා පත් කර ගැනීමට අවස්ථාව ලබාදීම.
* හමුදා නියෝග සහ දේශපාලන බලය අතර සම්බන්ධතාව පිළිබඳ නව ක්‍රමවේදයක් ඇති කිරීම.
* සෝවියට් සභාවේ නියෝග සහ තීරණවලට අනුකූලව කටයුතු කිරීම.

මෙම නියෝගය හමුදාව තුළ පැවති පැරණි අධිකාරී ක්‍රමයට බලපෑ අතර, සෙබළුන්ගේ දේශපාලන සහ සංවිධානමය බලය වැඩි කළේය.

=== 4.12. තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රතිසංස්කරණ සහ ගැටලු ===

තාවකාලික ආණ්ඩුව බලයට පැමිණීමෙන් පසුව දේශපාලන නිදහස සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වාදීමට කටයුතු කළේය.

එමඟින්,

* දේශපාලන සිරකරුවන්ට පොදු සමාවක් ලබාදීම.
* අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ සහ රැස්වීමේ නිදහස පුළුල් කිරීම.
* දේශපාලන පක්ෂවල ක්‍රියාකාරකම් සඳහා ඉඩකඩ සැලසීම.
* සර්වජන ඡන්ද අයිතිය සහ ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් පිළිබඳ සැලසුම් ඉදිරිපත් කිරීම.

වැනි වෙනස්කම් සිදු විය.

එහෙත් තාවකාලික ආණ්ඩුව මුහුණ දුන් ප්‍රධාන ගැටලුව වූයේ පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් රුසියාව ඉවත් කර ගැනීමට එය අසමත් වීමයි.

තවද ඉඩම් ප්‍රශ්නය, ආහාර හිඟය, ආර්ථික අර්බුදය සහ කම්කරුවන්ගේ ඉල්ලීම් වැනි ගැටලු සඳහා ඉක්මන් විසඳුම් ලබාදීමට ද ආණ්ඩුවට නොහැකි විය.

ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ සහ රාජ්‍ය පාලන ක්‍රමය පිළිබඳ අවසන් තීරණ බොහොමයක් අනාගත ව්‍යවස්ථාදායක සභාවට කල් දැමීම නිසා ජනතාව අතර අසතුට තවදුරටත් වර්ධනය විය.

=== 4.13. ලෙනින් නැවත රුසියාවට පැමිණීම ===

පෙබරවාරි විප්ලවය සිදුවන අවස්ථාවේදී ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් විදේශගතව සිටියේය.

1917 අප්‍රේල් මාසයේදී ඔහු ස්විට්සර්ලන්තයේ සිට ජර්මනිය හරහා රුසියාවට පැමිණියේය. අප්‍රේල් 3 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව අප්‍රේල් 16) ඔහු පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි ෆින්ලන්ත දුම්රිය ස්ථානයට පැමිණියේය.

ඔහු ඉදිරිපත් කළ ''අප්‍රේල් තේසිස්'' (April Theses) මඟින් තාවකාලික ආණ්ඩුවට සහාය නොදිය යුතු බවත්, සියලු බලය සෝවියට් සභාවලට පැවරිය යුතු බවත් අවධාරණය කළේය.

ලෙනින්ගේ දේශපාලන අදහස් බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ ක්‍රියාමාර්ග වෙනස් කිරීමට බලපෑ අතර, ඔක්තෝබර් විප්ලවය දක්වා වූ දේශපාලන අරගලයේ නව අදියරක් ආරම්භ විය.

=== 4.14. පෙබරවාරි විප්ලවයේ ඓතිහාසික ප්‍රතිඵල ===

1917 පෙබරවාරි විප්ලවය රුසියාවේ දේශපාලන හා සමාජ ඉතිහාසය වෙනස් කළ ප්‍රධාන සිදුවීමකි.

එහි ප්‍රධාන ප්‍රතිඵල පහත පරිදි දැක්විය හැකිය.

# රොමානොව් රාජවංශයේ පාලනය අවසන් වීම.
# දෙවන නිකොලස් සාර්වරයා සිහසුන අත්හැරීම.
# තාවකාලික ආණ්ඩුවක් පිහිටුවීම.
# පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවේ බලපෑම වර්ධනය වීම.
# කම්කරුවන් සහ සෙබළුන්ගේ දේශපාලන සහභාගීත්වය වැඩිවීම.
# දේශපාලන නිදහස සහ නව සංවිධාන සඳහා අවස්ථා ඇතිවීම.
# බොල්ෂෙවික් සහ අනෙකුත් සමාජවාදී කණ්ඩායම්වල ක්‍රියාකාරකම් වර්ධනය වීම.

කෙසේ වෙතත්, පෙබරවාරි විප්ලවය මඟින් රුසියාවේ සියලු සමාජ හා ආර්ථික ගැටලු විසඳී නොතිබුණි. යුද්ධය දිගටම පැවති අතර, ඉඩම්, ආහාර සහ කම්කරු අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ගැටලු තවදුරටත් පැවතුණි.

මෙම අසම්පූර්ණ දේශපාලන වෙනස සහ තාවකාලික ආණ්ඩුව පිළිබඳ ජනතා අසතුට 1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයට මඟ පෑදූ ප්‍රධාන සාධක අතරට එක් විය.

=== 4.15. නිගමනය ===

1917 පෙබරවාරි විප්ලවය යනු රුසියානු ජනතාවගේ දේශපාලන, ආර්ථික සහ සමාජ අසතුට එකට එක්වී රාජාණ්ඩු පාලනය අවසන් කළ ඓතිහාසික ජනතා නැගිටීමකි.

මෙම විප්ලවයේදී කාන්තා කම්කරුවන්, කාර්මික කම්කරුවන්, සෙබළුන්, සමාජවාදී ක්‍රියාකාරීන් සහ අනෙකුත් ජන කොටස් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළහ.

එහෙත් සාර් පාලනය අවසන් වීමෙන් පසුව ඇති වූ තාවකාලික ආණ්ඩුවට ජනතාවගේ මූලික ඉල්ලීම් සම්පූර්ණ කිරීමට නොහැකි විය. එම නිසා රුසියාවේ බල අරගලය තවදුරටත් වර්ධනය වී, අවසානයේ 1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය දක්වා ගමන් කළේය.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
* [[දෙවන නිකොලස් (රුසියාව)]]
* [[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]
* [[ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි]]
* [[රුසියානු සෝවියට් සභාව]]
* [[බොල්ෂෙවික්]]
* [[පළමු ලෝක යුද්ධය]]

== මූලාශ්‍ර ==

* S. A. Smith, ''The Revolutions of 1917–1918'', The Cambridge History of Russia, Cambridge University Press.
* S. A. Smith, ''Red Petrograd: Revolution in the Factories, 1917–1918'', Cambridge University Press.
* Leon Trotsky, ''The History of the Russian Revolution'', Volume One: The Overthrow of Tsarism.
* University of Warwick, Modern Records Centre, ''The February Revolution''.
* United States Holocaust Memorial Museum, ''Russian Revolution, 1917''.
* University of Manchester, ''Teaching the Russian Revolution 1917: The Russian Revolution – Brief Timeline''.

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-russia/revolutions-of19171918/858CA1E87FF489B55546B959E5A12138 Cambridge University Press – The Revolutions of 1917–1918]
* [https://warwick.ac.uk/services/library/mrc/collections/digital/russia/menshevik/ University of Warwick – The February Revolution]
* [https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-russian-revolution-1917 United States Holocaust Memorial Museum – Russian Revolution, 1917]
* [https://www.marxists.org/archive/trotsky/1930/hrr/ch07.htm Leon Trotsky – Five Days (February 23–27, 1917)]

[[ප්‍රවර්ගය:1917 රුසියානු විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:1917 වසරේ සිදුවීම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:විප්ලව]]
Mlk


== 1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය ==

=== 5.1. හැඳින්වීම ===

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය රුසියාවේ සහ ලෝක ඉතිහාසයේ තීරණාත්මක දේශපාලන සිදුවීමකි. මෙම විප්ලවය මඟින් ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්ගේ නායකත්වය යටතේ බොල්ෂෙවික්වරු රුසියාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දමා රාජ්‍ය බලය අත්පත් කර ගත්හ.

මෙම සිදුවීම 1917 ඔක්තෝබර් 25–26 දිනවල රුසියාවේ එවකට භාවිත කළ ජූලියානු දින දර්ශනය අනුව සිදු විය. ග්‍රෙගෝරියානු දින දර්ශනය අනුව එම දිනයන් නොවැම්බර් 7–8 වේ. එබැවින් මෙම සිදුවීම ''ඔක්තෝබර් විප්ලවය'' හෝ ''බොල්ෂෙවික් විප්ලවය'' ලෙස හැඳින්වේ.

පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසු බලයට පත්වූ තාවකාලික ආණ්ඩුවට යුද්ධය අවසන් කිරීමට, ඉඩම් ප්‍රශ්නය විසඳීමට සහ ආර්ථික අර්බුදය පාලනය කිරීමට නොහැකි විය. මේ හේතුවෙන් කම්කරුවන්, සෙබළුන් සහ ගොවි ජනතාව අතර එම ආණ්ඩුවට එරෙහි විරෝධය වර්ධනය විය.

මෙම තත්ත්වය ප්‍රයෝජනයට ගත් බොල්ෂෙවික් පක්ෂය සෝවියට් සභා හරහා බලය ලබා ගැනීමේ දේශපාලන වැඩපිළිවෙළ ඉදිරියට ගෙන ගියේය. ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් නව සෝවියට් ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී.

=== 5.2. පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසු රුසියාවේ දේශපාලන තත්ත්වය ===

1917 පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් දෙවන නිකොලස් සාර්වරයාගේ පාලනය අවසන් වූ අතර, රුසියාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී.

එහෙත් නව ආණ්ඩුවට ජනතාවගේ ප්‍රධාන ඉල්ලීම් ඉටු කිරීමට නොහැකි විය. රුසියාව පළමු ලෝක යුද්ධයට තවදුරටත් සම්බන්ධව සිටීම නිසා රටේ ආර්ථික හා සමාජ අර්බුදය උග්‍ර විය.

ප්‍රධාන ගැටලු වූයේ,

* පළමු ලෝක යුද්ධය දිගටම පැවතීම.
* නගරවල ආහාර හිඟය සහ මිල ඉහළ යාම.
* ගොවි ජනතාවට ඉඩම් ලබාදීම ප්‍රමාද වීම.
* කම්කරුවන්ගේ වැටුප් සහ සේවා තත්ත්වයන් පිළිබඳ ගැටලු.
* හමුදාව තුළ විනය හා සංවිධාන ගැටලු.
* තාවකාලික ආණ්ඩුව සහ සෝවියට් සභා අතර බල අරගලය.

තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන දේශපාලන නායකයෙකු වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි 1917 ජූලි මාසයේදී ආණ්ඩුවේ ප්‍රධානත්වයට පත්විය. එහෙත් ඔහුගේ ආණ්ඩුවට ද යුද්ධය සහ ආර්ථික අර්බුදය විසඳීමට නොහැකි විය.

මෙම තත්ත්වය බොල්ෂෙවික් පක්ෂයට ජනතාව අතර සිය දේශපාලන බලපෑම වර්ධනය කර ගැනීමට අවස්ථාවක් සැලසීය.

=== 5.3. ලෙනින්ගේ අප්‍රේල් තේසිස් ===

[[File:Vladimir Lenin, 1917.jpg|thumb|1917 දී ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]

1917 අප්‍රේල් මාසයේදී විදේශගතව සිටි ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් නැවත රුසියාවට පැමිණියේය. ඔහු පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේදී බොල්ෂෙවික් ක්‍රියාකාරීන් ඉදිරියේ සිය නව දේශපාලන වැඩපිළිවෙළ ඉදිරිපත් කළේය.

එය ''අප්‍රේල් තේසිස්'' (April Theses) ලෙස හැඳින්වේ.

එහි ප්‍රධාන අදහස් වූයේ,

* තාවකාලික ආණ්ඩුවට සහාය නොදීම.
* පළමු ලෝක යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා ක්‍රියා කිරීම.
* සියලු බලය සෝවියට් සභාවලට පැවරීම.
* ඉඩම් හිමිකාරීත්වය පිළිබඳ වෙනස්කම් ඇති කිරීම.
* බැංකු පද්ධතිය රාජ්‍ය පාලනයට ගෙන ඒම.
* සමාජවාදී දේශපාලන පරිවර්තනයක් සඳහා සූදානම් වීම.

''සියලු බලය සෝවියට් සභාවලට'' (All Power to the Soviets) යන අදහස බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ ප්‍රධාන දේශපාලන සටන් පාඨයක් බවට පත්විය.

මෙම වැඩපිළිවෙළ මඟින් ලෙනින් තාවකාලික ආණ්ඩුව සහ සෝවියට් සභා අතර පැවති බල සම්බන්ධතාව පිළිබඳ වෙනස් දේශපාලන මඟක් යෝජනා කළේය.

=== 5.4. බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ බලය වර්ධනය වීම ===

1917 මැද භාගයේ සිට බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ ජනප්‍රියත්වය ක්‍රමයෙන් වර්ධනය විය.

කම්කරුවන්, සෙබළුන් සහ නාගරික ජනතාව අතර තාවකාලික ආණ්ඩුව පිළිබඳ විශ්වාසය අඩු වීම මෙම වර්ධනයට බලපෑවේය.

බොල්ෂෙවික් පක්ෂය ඉදිරිපත් කළ ''සාමය, පාන් සහ ඉඩම්'' යන ඉල්ලීම් ජනතාවගේ එදිනෙදා ගැටලු සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ විය.

1917 ජූලි මාසයේදී පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි ආණ්ඩුවට එරෙහි විරෝධතා ඇති විය. මෙම සිදුවීම් ''ජූලි දින'' (July Days) ලෙස හැඳින්වේ. එම විරෝධතා අතරතුර බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ ඇතැම් නායකයන්ට මර්දනයට මුහුණ දීමට සිදු වූ අතර ලෙනින් ද රහසිගතව සැඟවී සිටියේය.

1917 අගෝස්තු මාසයේදී ජෙනරාල් ලැව්ර් කෝර්නිලොව්ගේ හමුදා ක්‍රියාමාර්ගය හේතුවෙන් ඇති වූ අර්බුදය ද බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ බලය වර්ධනය වීමට බලපෑවේය. කෝර්නිලොව්ගේ ක්‍රියාමාර්ගයට එරෙහිව කම්කරු සහ සෙබළුන්ගේ සංවිධාන ක්‍රියාත්මක වූ අතර, බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ දේශපාලන බලපෑම තවදුරටත් පුළුල් විය.

=== 5.5. ලෙනින්ගේ සන්නද්ධ නැගිටීම පිළිබඳ යෝජනාව ===

1917 සැප්තැම්බර් සහ ඔක්තෝබර් මාසවලදී ලෙනින් සන්නද්ධ නැගිටීමක් මඟින් තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දැමිය යුතු බවට පක්ෂ නායකත්වයට බල කළේය.

1917 ඔක්තෝබර් 10 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව ඔක්තෝබර් 23) බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ මධ්‍යම කාරක සභාව රැස්වී සන්නද්ධ නැගිටීමක් සඳහා සූදානම් වීමට තීරණය කළේය.

එම රැස්වීමේදී ලෙනින් ඉදිරිපත් කළ යෝජනාවට බහුතර සහාය ලැබුණි. එහෙත් ග්‍රිගෝරි සිනොවියෙව් සහ ලෙව් කමනෙව් වැනි නායකයන් එම අවස්ථාවේ සන්නද්ධ නැගිටීමක් සිදු කිරීම පිළිබඳව විරුද්ධ අදහස් දැක්වූහ.

ලෙනින්ගේ අදහස වූයේ තාවකාලික ආණ්ඩුව තවදුරටත් බලයේ සිටීමට ඉඩ දීමෙන් විප්ලවවාදී ව්‍යාපාරයට අවාසි සිදුවිය හැකි බවයි.

මෙම තීරණය ඔක්තෝබර් විප්ලවය සඳහා පක්ෂයේ සංවිධානමය සූදානමට මූලික පදනමක් විය.

=== 5.6. ලියොන් ට්‍රොට්ස්කිගේ කාර්යභාරය ===

[[ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි]] (Leon Trotsky) ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ සංවිධානමය හා දේශපාලන කටයුතුවල වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

1917 දී ඔහු පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවේ ප්‍රධානියා බවට පත්විය. සෝවියට් සභාව තුළ බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ බලපෑම වර්ධනය කිරීම සහ හමුදා සෙබළුන්ගේ සහාය ලබා ගැනීම සඳහා ඔහු ක්‍රියා කළේය.

ට්‍රොට්ස්කිගේ දායකත්වය විශේෂයෙන්ම පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවට සම්බන්ධ හමුදා විප්ලවවාදී කමිටුවේ කටයුතු තුළ කැපී පෙනුණි.

ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ එම කමිටුව පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි හමුදා ඒකක, නාවික සෙබළුන් සහ රතු ආරක්ෂක කණ්ඩායම් සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වා ගත්තේය.

=== 5.7. හමුදා විප්ලවවාදී කමිටුව පිහිටුවීම ===

1917 ඔක්තෝබර් මාසයේදී පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව විසින් හමුදා විප්ලවවාදී කමිටුව (Military Revolutionary Committee) පිහිටුවන ලදී.

මෙම කමිටුවේ ප්‍රධාන කාර්යය වූයේ පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේ හමුදා ආරක්ෂාව, සන්නද්ධ ඒකක සහ රාජ්‍ය ආයතන සම්බන්ධීකරණය කිරීමයි.

කමිටුව විසින් හමුදා ඒකක වෙත නියෝජිතයන් යවා, ඔවුන්ගේ සහාය ලබා ගැනීමට කටයුතු කරන ලදී. එමෙන්ම නගරයේ වැදගත් පාලන හා සන්නිවේදන මධ්‍යස්ථාන පිළිබඳව ද අවධානය යොමු කළේය.

ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ සන්නද්ධ ක්‍රියාමාර්ග සංවිධානය කිරීමේදී මෙම කමිටුව ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

=== 5.8. විප්ලවයට පෙර දිනවල සිදුවීම් ===

1917 ඔක්තෝබර් 24 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව නොවැම්බර් 6) තාවකාලික ආණ්ඩුව බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ පුවත්පත් කටයුතු සහ විප්ලවවාදී ක්‍රියාකාරකම් සීමා කිරීමට උත්සාහ කළේය.

මෙයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් හමුදා විප්ලවවාදී කමිටුවේ නායකත්වය යටතේ බොල්ෂෙවික්වරු ක්‍රියාත්මක වූහ.

ඔවුහු පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි වැදගත් ස්ථානවල ආරක්ෂාව සහ පාලනය ලබා ගැනීමට කටයුතු කළහ. ඒ අතර,

* දුම්රිය ස්ථාන.
* පාලම්.
* විදුලි හා සන්නිවේදන මධ්‍යස්ථාන.
* තැපැල් සහ ටෙලිග්‍රාෆ් කාර්යාල.
* රාජ්‍ය පරිපාලන ගොඩනැගිලි.

වැනි ස්ථාන ඇතුළත් විය.

මෙම ක්‍රියාමාර්ග මඟින් තාවකාලික ආණ්ඩුවේ පරිපාලන හා සන්නිවේදන බලය ක්‍රමයෙන් අඩපණ විය.

=== 5.9. ශීත මාලිගය අත්පත් කර ගැනීම ===

[[File:Russia-2175 - Aurora, a shot that changed the world. (4093854002).jpg|thumb|රුසියානු නාවික හමුදාවේ අරෝරා නෞකාව]]

ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේ පිහිටි ශීත මාලිගය (Winter Palace) තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන මූලස්ථානය ලෙස භාවිත විය.

1917 ඔක්තෝබර් 25 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව නොවැම්බර් 7) බොල්ෂෙවික්වරු සහ ඔවුන්ට සහාය දැක්වූ සෙබළුන්, නාවිකයන් සහ රතු ආරක්ෂක කණ්ඩායම් ශීත මාලිගය වටලා ගත්හ.

එම අවස්ථාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුවේ අමාත්‍යවරුන් මාලිගය තුළ සිටියහ. ආණ්ඩුවට පක්ෂපාතී හමුදා පිරිස් විසින් මාලිගය ආරක්ෂා කිරීමට උත්සාහ කළද, ඔවුන්ගේ බලය සීමිත විය.

අරෝරා (Aurora) නෞකාවෙන් එල්ල කළ හිස් උණ්ඩයක් හෙවත් අනතුරු ඇඟවීමේ වෙඩි පහරක් ප්‍රහාරය ආරම්භ කිරීමේ සංඥාවක් ලෙස ඉතිහාසයේ ප්‍රසිද්ධ වී ඇත.

එහෙත් ජනප්‍රිය චිත්‍රපටවල දැක්වෙන ආකාරයට මාලිගයට දැවැන්ත කාලතුවක්කු ප්‍රහාරයක් එල්ල කරමින් විශාල සටනක් පැවති බවට වූ රූපය ඓතිහාසික සිදුවීමේ සම්පූර්ණ නිරූපණයක් නොවේ. ඉතිහාස වාර්තා අනුව සන්නද්ධ කණ්ඩායම් කිහිපයක් මාලිගයට ඇතුළු වී, සාපේක්ෂව සීමිත ප්‍රතිරෝධයක් මධ්‍යයේ තාවකාලික ආණ්ඩුවේ අමාත්‍යවරුන් අත්අඩංගුවට ගත්හ.

මෙම සිදුවීමෙන් තාවකාලික ආණ්ඩුවේ පාලනය පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරය තුළ අවසන් විය.

=== 5.10. දෙවන සමස්ත රුසියානු සෝවියට් සම්මේලනය ===

[[File:The entrance to the Smolny October 1917.jpg|thumb|1917 ඔක්තෝබර් මාසයේ ස්මොල්නි ආයතනයේ පිවිසුම]]

1917 ඔක්තෝබර් 25 වන දින සවස පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි ස්මොල්නි ආයතනයේදී දෙවන සමස්ත රුසියානු කම්කරු සහ සෙබළුන්ගේ නියෝජිත සෝවියට් සම්මේලනය (Second All-Russian Congress of Soviets of Workers' and Soldiers' Deputies) ආරම්භ විය.

මෙම සම්මේලනයට රුසියාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලින් සෝවියට් සභා නියෝජිතයෝ සහභාගී වූහ.

සම්මේලනය පැවැත්වෙන අවස්ථාවේදී තාවකාලික ආණ්ඩුවේ බලය බිඳවැටෙමින් පැවති අතර, බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ බලපෑම සම්මේලනය තුළ සැලකිය යුතු මට්ටමකට වර්ධනය වී තිබුණි.

සන්නද්ධ බලය භාවිත කරමින් ආණ්ඩුව පෙරළා දැමීම පිළිබඳව විරෝධය දැක්වූ මෙන්ෂෙවික්වරු සහ දකුණු සමාජ විප්ලවවාදීන්ගේ නියෝජිතයන්ගෙන් සමහරෙක් සම්මේලනයෙන් ඉවත්ව ගියහ.

සම්මේලනය තුළ බොල්ෂෙවික්වරුන්ට ප්‍රබල සහායක් ලැබුණු අතර, නව සෝවියට් පාලනයක් පිහිටුවීම සඳහා මූලික තීරණ ගනු ලැබීය.

=== 5.11. තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දැමීම ===

1917 ඔක්තෝබර් 25–26 දිනවල සිදු වූ සන්නද්ධ ක්‍රියාමාර්ගවලින් පසුව තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන අමාත්‍යවරුන් අත්අඩංගුවට ගනු ලැබීය.

ආණ්ඩුවේ ප්‍රධානියා වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයෙන් පිටව ගොස් බොල්ෂෙවික්වරුන්ට එරෙහිව සහාය ලබා ගැනීමට උත්සාහ කළේය.

මේ අනුව පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි තාවකාලික ආණ්ඩුවේ පාලනය අවසන් වූ අතර, දෙවන සෝවියට් සම්මේලනය විසින් බලය සෝවියට් සභා වෙත පැවරීමේ තීරණය පිළිගන්නා ලදී.

ඔක්තෝබර් විප්ලවය රුසියාවේ දේශපාලන බලය රාජාණ්ඩුවෙන් තාවකාලික ආණ්ඩුවටත්, එතැනින් බොල්ෂෙවික් නායකත්වය යටතේ වූ සෝවියට් ආණ්ඩුවටත් මාරු කළ ප්‍රධාන සිදුවීමක් විය.

=== 5.12. සාමය පිළිබඳ නියෝගය ===

1917 ඔක්තෝබර් 26 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව නොවැම්බර් 8) දෙවන සමස්ත රුසියානු සෝවියට් සම්මේලනය විසින් ''සාමය පිළිබඳ නියෝගය'' (Decree on Peace) සම්මත කරන ලදී.

මෙම නියෝගය මඟින් පළමු ලෝක යුද්ධයට සම්බන්ධ සියලු රටවලට සාම සාකච්ඡා ආරම්භ කරන ලෙස ආරාධනා කරන ලදී.

එහි අරමුණ වූයේ යුද්ධය අවසන් කිරීම, භූමි ප්‍රදේශ අත්පත් කර ගැනීම් සහ යුද වන්දි පිළිබඳ බලහත්කාරී කොන්දේසි නොමැති සාමයක් සඳහා සාකච්ඡා කිරීමයි.

රුසියාව යුද්ධයෙන් ඉවත් වීම සඳහා මෙම නියෝගය වැදගත් පියවරක් විය. කෙසේ වෙතත්, යුද්ධයෙන් නිල වශයෙන් ඉවත් වීම පසුව බ්‍රෙස්ට්-ලිටොව්ස්ක් ගිවිසුම මඟින් සිදු විය.

=== 5.13. ඉඩම් පිළිබඳ නියෝගය ===

එදිනම සම්මේලනය විසින් ''ඉඩම් පිළිබඳ නියෝගය'' (Decree on Land) ද සම්මත කරන ලදී.

මෙම නියෝගය මඟින් ඉඩම් හිමියන්, රාජකීය පවුල සහ ආගමික ආයතන සතු විශාල ඉඩම් වතු අහෝසි කිරීමේ ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

ගොවි ජනතාවට ඉඩම් භාවිත කිරීමේ අවස්ථා ලබාදීම සහ ඉඩම් පිළිබඳ පැවති පැරණි හිමිකාරීත්ව ක්‍රමය වෙනස් කිරීම එහි අරමුණ විය.

මෙම නියෝගය රුසියාවේ ගොවි ජනතාව අතර බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුවට සහාය වර්ධනය කර ගැනීමට වැදගත් විය.

කෙසේ වෙතත්, රුසියාවේ ඉඩම් ප්‍රශ්නය සංකීර්ණ වූ අතර, ඉඩම් බෙදාහැරීම සහ කෘෂිකාර්මික පාලනය පිළිබඳ ගැටලු ඉදිරි වසරවලදී ද පැවතුණි.

=== 5.14. මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ මණ්ඩලය පිහිටුවීම ===

[[File:Vladimir Lenin, 1917.jpg|thumb|1917 දී ලෙනින්ගේ ඡායාරූපයක්]]

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව නව සෝවියට් ආණ්ඩුව පිහිටුවීම සඳහා ''මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ මණ්ඩලය'' (Council of People's Commissars – Sovnarkom) පිහිටුවන ලදී.

එහි සභාපතිවරයා ලෙස ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් පත් කරන ලදී.

නව ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන සාමාජිකයන් අතර,

* ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් – මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ මණ්ඩලයේ සභාපති.
* ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි – විදේශ කටයුතු පිළිබඳ මහජන කොමසාරිස්.
* ජෝසෆ් ස්ටාලින් – ජාතිකත්ව කටයුතු පිළිබඳ මහජන කොමසාරිස්.

ඇතුළත් වූහ.

මෙම ආණ්ඩුව රුසියාවේ නව සෝවියට් රාජ්‍ය පාලන ව්‍යුහය ගොඩනැගීම ආරම්භ කළේය.

=== 5.15. ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසු ඇති වූ දේශපාලන වෙනස්කම් ===

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසු රුසියාවේ දේශපාලන, ආර්ථික සහ සමාජ පාලන ක්‍රමය වෙනස් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ විය.

නව ආණ්ඩුව විසින්,

* සෝවියට් සභා මත පදනම් වූ රාජ්‍ය පාලන ව්‍යුහයක් ගොඩනැගීම.
* ඉඩම් හිමිකාරීත්වය වෙනස් කිරීම.
* කම්කරුවන්ගේ කර්මාන්තශාලා පාලන සහභාගීත්වය පුළුල් කිරීම.
* බැංකු සහ ප්‍රධාන ආර්ථික ආයතන රාජ්‍ය පාලනයට ගැනීම.
* යුද්ධයෙන් ඉවත් වීම සඳහා සාකච්ඡා ආරම්භ කිරීම.
* නව නීති සහ පරිපාලන ආයතන පිහිටුවීම.

වැනි ක්‍රියාමාර්ග ආරම්භ කළේය.

මෙම වෙනස්කම් ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී රුසියාව තුළ දේශපාලන විරෝධතා සහ ගැටුම් ද වර්ධනය විය.

=== 5.16. ඔක්තෝබර් විප්ලවය සහ රුසියානු සිවිල් යුද්ධය ===

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව රුසියාවේ සියලු දේශපාලන කණ්ඩායම් නව බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුව පිළිගත්තේ නැත.

බොල්ෂෙවික්වරුන්ට විරුද්ධ වූ රාජාණ්ඩුවාදී, ලිබරල් සහ සමාජවාදී කණ්ඩායම් ඇතුළු විවිධ බලවේග නව ආණ්ඩුවට එරෙහිව ක්‍රියා කළහ.

1918 සිට 1922 දක්වා රුසියාව තුළ සිවිල් යුද්ධයක් වර්ධනය විය. මෙම යුද්ධයේදී බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ රතු හමුදාව සහ ඔවුන්ට විරුද්ධ වූ සුදු හමුදා ඇතුළු විවිධ කණ්ඩායම් අතර සටන් පැවතුණි.

විදේශීය බලවතුන් කිහිපයක් ද රුසියානු සිවිල් යුද්ධයේදී විවිධ පාර්ශ්වවලට සහාය දැක්වූහ.

සිවිල් යුද්ධය හේතුවෙන් රටේ ආර්ථිකය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ ප්‍රවාහන පද්ධතිය දැඩි ලෙස හානි විය. විශාල ජනතාවක් මිය ගිය අතර, තවත් බොහෝ පිරිසකට අවතැන් වීමට සිදු විය.

මෙම සිවිල් යුද්ධය සහ එහි ප්‍රතිඵල පිළිබඳ විස්තර ඊළඟ පරිච්ඡේදවලදී සාකච්ඡා කෙරේ.

=== 5.17. ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය රුසියාවේ පමණක් නොව ලෝක දේශපාලන ඉතිහාසයේ ද වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් විය.

එහි ප්‍රධාන ඓතිහාසික ප්‍රතිඵල අතර,

# රුසියාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දැමීම.
# බොල්ෂෙවික් පක්ෂය රාජ්‍ය බලය අත්පත් කර ගැනීම.
# ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් නව සෝවියට් ආණ්ඩුව පිහිටුවීම.
# රාජ්‍ය පාලනය සහ ආර්ථිකය සමාජවාදී මූලධර්ම මත ප්‍රතිසංවිධානය කිරීමට උත්සාහ කිරීම.
# පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් රුසියාව ඉවත් වීම සඳහා ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කිරීම.
# ලෝකයේ අනෙකුත් රටවල සමාජවාදී සහ කොමියුනිස්ට් ව්‍යාපාරවලට බලපෑමක් ඇති කිරීම.
# 1922 දී සෝවියට් සමාජවාදී සමූහාණ්ඩු සංගමය පිහිටුවීමට පසුබිම සකස් වීම.

මෙම විප්ලවය පිළිබඳ ඉතිහාසඥයන් අතර විවිධ විග්‍රහ පවතී. ඇතැම් විග්‍රහවල එය කම්කරු සහ සෙබළුන්ගේ විප්ලවවාදී නැගිටීමක් ලෙස විස්තර වන අතර, තවත් විග්‍රහවල එය බොල්ෂෙවික් පක්ෂය විසින් සංවිධානය කළ බලය අත්පත් කර ගැනීමක් ලෙස විස්තර කෙරේ.

එබැවින් ඔක්තෝබර් විප්ලවය අධ්‍යයනය කිරීමේදී එහි සමාජ පසුබිම, දේශපාලන සංවිධානය, සන්නද්ධ ක්‍රියාමාර්ග සහ ඉන් පසුව ඇති වූ ප්‍රතිඵල සියල්ල සලකා බැලීම වැදගත් වේ.

=== 5.18. නිගමනය ===

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය රුසියාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය නව මඟකට යොමු කළ සිදුවීමකි. පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් අවසන් වූ සාර් පාලනයෙන් පසුව බලයට පත්වූ තාවකාලික ආණ්ඩුව ද ජනතාවගේ ප්‍රධාන ගැටලු විසඳීමට අසමත් වීම හේතුවෙන් නව බල අරගලයක් ඇති විය.

ලෙනින්ගේ නායකත්වය, ට්‍රොට්ස්කිගේ සංවිධානමය කාර්යභාරය, බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සහ පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවේ සහාය මෙම විප්ලවයේ වැදගත් සාධක විය.

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසු ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් සෝවියට් ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලද අතර, එය රුසියාවේ නව දේශපාලන හා ආර්ථික පද්ධතියක් ගොඩනැගීමට උත්සාහ කළේය.

මෙම සිදුවීම් 20 වන සියවසේ ජාත්‍යන්තර දේශපාලනය, සමාජවාදී ව්‍යාපාර සහ ලෝක බල තුලනය කෙරෙහි දිගුකාලීන බලපෑමක් ඇති කළේය.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[1917 පෙබරවාරි විප්ලවය]]
* [[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]
* [[ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි]]
* [[බොල්ෂෙවික්]]
* [[මෙන්ෂෙවික්]]
* [[සෝවියට් සභාව]]
* [[රුසියානු සිවිල් යුද්ධය]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]

== මූලාශ්‍ර ==

* T. H. Rigby, ''Lenin's Government: Sovnarkom 1917–1922'', Cambridge University Press.
* Rex A. Wade, ''The Russian Revolution, 1917'', Cambridge University Press.
* Leon Trotsky, ''The History of the Russian Revolution''.
* V. I. Lenin, ''The Second All-Russia Congress of Soviets of Workers' and Soldiers' Deputies'', 25–26 October 1917.
* International Encyclopedia of the First World War, ''Decree on Peace''.
* V. I. Lenin Museum, ''Biography of V. I. Lenin''.

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://lenin.shm.ru/en/main-page/biography/ V. I. Lenin Museum – Biography]
* [https://www.cambridge.org/core/books/lenins-government/origins-of-sovnarkom/8BEAFEEE408EEA71B002B5293D6A80C7 Cambridge University Press – The Origins of Sovnarkom]
* [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/wp-content/uploads/2023/01/ams/958270/pdf/1914-1918-Online-decree_on_peace-2014-12-19.pdf International Encyclopedia of the First World War – Decree on Peace]
* [https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1917/oct/10a.htm Lenin – Central Committee Meeting, 10 October 1917]

[[ප්‍රවර්ගය:1917 රුසියානු විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:සමාජවාදය]]
[[ප්‍රවර්ගය:බොල්ෂෙවික්]]

6.වන පරිච්ඡේදය

'ලෙනින්' සහ සෝවියට් රාජ්‍යයේ ආරම්භය – නව රාජ්‍යයේ ගොඩනැගීම =

6.1 ==හැඳින්වීම ==

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසු රුසියාවේ බලය බොල්ෂෙවික් පක්ෂය අතට පත්විය. එහි නායකයා වූයේ ව්ලැදිමීර් ඉලිච් ලෙනින් ය. ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ නව සමාජවාදී රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීම ආරම්භ විය.

මෙම කාලය රුසියානු ඉතිහාසයේ පමණක් නොව ලෝක දේශපාලන ඉතිහාසයේ ද වැදගත් හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් විය. නව ආණ්ඩුවට දේශපාලන, ආර්ථික හා යුදමය අභියෝග රැසකට මුහුණ දීමට සිදු විය.

6.2 == ව්ලැදිමීර් ලෙනින්ගේ ජීවිතය ==

!-- ව්ලැදිමීර් ලෙනින් --&gt;
[[ගොනුව:Lenin in 1920.jpg|දකුණට|thumb|200px|ව්ලැදිමීර් ලෙනින් (1920)]]


ව්ලැදිමීර් ඉලිච් ලෙනින් 1870 අප්‍රේල් 22 දින රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සිම්බිර්ස්ක් නගරයේ උපත ලැබීය. ඔහුගේ මුල් නම ව්ලැදිමීර් ඉලිච් උලියානොව් ය. පසුව ඔහු ලෙනින් යන දේශපාලන නාමයෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්විය.

තරුණ වියේ සිටම ඔහු රුසියානු සාර් පාලනය සහ සමාජ අසාධාරණය පිළිබඳ විවේචනාත්මක අදහස් දැරීය. කාල් මාක්ස්ගේ සමාජවාදී දර්ශනය අධ්‍යයනය කළ ඔහු, කම්කරු පන්තිය දේශපාලන බලය ලබාගත යුතු බවට අදහස් ඉදිරිපත් කළේය.

ලෙනින් නීතිය හැදෑරූ අතර පසුව විප්ලවවාදී දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත විය. ඔහුගේ දේශපාලන කටයුතු හේතුවෙන් අත්අඩංගුවට ගැනීම්, පිටුවහල් කිරීම් සහ විදේශගතව ජීවත් වීමට සිදුවීම් ද සිදුවිය.

== 6.3 බොල්ෂෙවික් පක්ෂය සහ බලය අත්පත් කර ගැනීම ==


&lt;!-- බොල්ෂෙවික් පක්ෂය --&gt;
[[ගොනුව:19190525-Lenin and bolshevik leaders on Red square.jpg|දකුණට|thumb|250px|ලෙනින් සහ බොල්ෂෙවික් නායකයෝ, 1919]]


&lt;!-- ඔක්තෝබර් විප්ලවය --&gt;
[[ගොනුව:19191107-lenin second anniversary october revolution moscow.jpg|දකුණට|thumb|250px|ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ දෙවන සංවත්සරය, 1919]]


ලෙනින් රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂයේ විප්ලවවාදී කණ්ඩායමක් වූ බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ ප්‍රධාන නායකයා විය.

1917 පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් සාර් පාලනය අවසන් වූ පසු රුසියාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී. එහෙත් යුද්ධය දිගටම පවත්වාගෙන යාම, ආහාර හිඟය සහ ඉඩම් ප්‍රශ්නය වැනි ගැටලු හේතුවෙන් ජනතාව අතර ආණ්ඩුව පිළිබඳ විරෝධය වර්ධනය විය.

ලෙනින් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද ''සාමය, ඉඩම් සහ පාන්'' යන සටන් පාඨය ජනතාව අතර ජනප්‍රිය විය. 1917 ඔක්තෝබර් මාසයේදී බොල්ෂෙවික්වරුන් පෙට්‍රොග්‍රෑඩ් නගරයේ ප්‍රධාන රාජ්‍ය මධ්‍යස්ථාන අත්පත් කරගෙන තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දැමූහ.

== 6.4 නව සෝවියට් ආණ්ඩුව පිහිටුවීම ==

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් නව ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී. එය මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ මණ්ඩලය ලෙස හැඳින්වූ අතර ලෙනින් එහි සභාපතිවරයා විය.

නව ආණ්ඩුව ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ, කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ යුද්ධයෙන් ඉවත් වීම වැනි ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීමට උත්සාහ කළේය.

1917 නොවැම්බර් මාසයේ පැවති ව්‍යවස්ථාදායක සභා මැතිවරණයෙන් බොල්ෂෙවික්වරුන් බහුතරය ලබා නොගත් අතර, 1918 ජනවාරි මාසයේදී එම සභාව විසුරුවා හරින ලදී. මෙය නව පාලනයේ දේශපාලන ස්වභාවය පිළිබඳ විවාදයට හේතු විය.

== 6.5 බ්‍රෙස්ට්-ලිටොව්ස්ක් ගිවිසුම (1918) ==

පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් රුසියාව ඉවත් කර ගැනීම ලෙනින්ගේ ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන අරමුණක් විය. ඒ සඳහා මධ්‍යම බලවතුන් සමඟ සාකච්ඡා පවත්වන ලදී.

1918 මාර්තු 3 දින රුසියාව සහ මධ්‍යම බලවතුන් අතර බ්‍රෙස්ට්-ලිටොව්ස්ක් ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී. මෙම ගිවිසුම මගින් රුසියාව පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් ඉවත් විය.

එහෙත් රුසියාවට විශාල භූමි ප්‍රදේශ සහ ආර්ථික සම්පත් අහිමි විය. එම නිසා ගිවිසුම රුසියාව තුළ දැඩි විවාදයට ලක් විය.

== 6.6 රුසියානු සිවිල් යුද්ධය (1918–1922) ==

&lt;!-- රුසියානු සිවිල් යුද්ධය --&gt;
[[ගොනුව:Russian civil war posters.png|දකුණට|thumb|250px|රුසියානු සිවිල් යුද්ධය පිළිබඳ පෝස්ටර්]]

1918 දී බොල්ෂෙවික් පාලනයට එරෙහිව විවිධ දේශපාලන හා හමුදා කණ්ඩායම් සටන් ආරම්භ කළහ. මෙම ගැටුම රුසියානු සිවිල් යුද්ධය ලෙස හැඳින්වේ.

බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ හමුදාව ''රතු හමුදාව'' ලෙස හැඳින්වූ අතර ඔවුන්ට එරෙහි වූ විවිධ කණ්ඩායම් ''ධවල හමුදා'' ලෙස හැඳින්වුණි. විදේශීය බලවතුන් කිහිපයක් ද බොල්ෂෙවික් විරෝධී පාර්ශ්වයන්ට සහාය ලබා දුන්හ.

ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි රතු හමුදාව සංවිධානය කිරීමේදී ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කළේය. වසර කිහිපයක් පැවති දරුණු සටන්, ආහාර හිඟය සහ රෝග ව්‍යාප්තිය හේතුවෙන් විශාල ජනතාවක් පීඩාවට පත්වූහ.

අවසානයේදී රතු හමුදාව ප්‍රධාන සටන්වල ජයග්‍රහණය කළ අතර බොල්ෂෙවික් පාලනය රුසියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල තහවුරු විය.

== 6.7 යුද කොමියුනිස්ට්වාදය (1918–1921) ==

සිවිල් යුද්ධය පැවති කාලයේදී ලෙනින්ගේ ආණ්ඩුව ''යුද කොමියුනිස්ට්වාදය'' නමින් හැඳින්වූ ආර්ථික ප්‍රතිපත්තියක් ක්‍රියාත්මක කළේය.

මෙම ප්‍රතිපත්තිය යටතේ ප්‍රධාන කර්මාන්ත රජයේ පාලනයට ගෙන ආ අතර ගොවීන්ගෙන් ධාන්‍ය ලබා ගැනීම සහ පෞද්ගලික වෙළෙඳාම සීමා කිරීම සිදු විය.

මෙම ක්‍රියාමාර්ග යුද කාලීන අවශ්‍යතා සපුරාලීමට උපකාරී වූ නමුත් ආර්ථික දුෂ්කරතා සහ ජනතා විරෝධය ද වර්ධනය කළේය.

== 6.8 චෙකා රහස් ආරක්ෂක ආයතනය ==

[[File:Felix Edmundovich Dzerzhinsky 1919.jpg|thumb|right|250px|ෆීලික්ස් ඩ්සර්ෂින්ස්කි – 1919]]

1917 දෙසැම්බර් මාසයේදී බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුව විසින් විප්ලවයට එරෙහි කඩාකප්පල්කාරී ක්‍රියා සහ විරෝධී ක්‍රියා මර්දනය කිරීම සඳහා චෙකා නමින් ආරක්ෂක ආයතනයක් පිහිටුවන ලදී.

එහි ප්‍රධානියා වූයේ ෆීලික්ස් ඩ්සර්ෂින්ස්කි ය. චෙකා ආයතනය නව බොල්ෂෙවික් පාලනය ආරක්ෂා කිරීමේදී ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

එහෙත් දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් අත්අඩංගුවට ගැනීම, මර්දනය සහ විනිශ්චයකින් තොරව දඬුවම් ලබාදීම වැනි ක්‍රියාමාර්ග හේතුවෙන් එම ආයතනය දැඩි විවේචනයට ද ලක් විය.

== 6.9 නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය (NEP) – 1921 ==

සිවිල් යුද්ධය සහ යුද කොමියුනිස්ට්වාදය හේතුවෙන් රුසියාවේ ආර්ථිකය දැඩි අර්බුදයකට මුහුණ දුන්නේය. ගොවි ජනතාව සහ කම්කරුවන් අතර විරෝධතා ද වර්ධනය විය.

1921 දී ලෙනින් නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය (New Economic Policy – NEP) හඳුන්වා දුන්නේය.

මෙම ප්‍රතිපත්තිය යටතේ කුඩා පෞද්ගලික ව්‍යාපාර සහ වෙළෙඳාමට සීමිත අවසරයක් ලබා දෙන ලදී. ගොවීන්ට තම නිෂ්පාදනවල කොටසක් වෙළෙඳපොළේ අලෙවි කිරීමට ද අවස්ථාව ලැබුණි.

නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය මගින් රුසියානු ආර්ථිකය යම් ප්‍රමාණයකට යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට හැකි විය.

== 6.10 සෝවියට් සංගමය පිහිටුවීම (1922) ==

&lt;!-- සෝවියට් සංගමය --&gt;
[[ගොනුව:Flag of the Soviet Union.svg|දකුණට|thumb|300px|සෝවියට් සංගමයේ ධජය]]


1922 දෙසැම්බර් 30 දින සෝවියට් සමාජවාදී සමූහාණ්ඩු සංගමය (Union of Soviet Socialist Republics – USSR) නිල වශයෙන් පිහිටුවන ලදී.

ආරම්භයේදී රුසියානු, යුක්රේන, බෙලරුසියානු සහ ට්‍රාන්ස්කොකේසියානු සෝවියට් සමූහාණ්ඩු මෙම සංගමයට ඇතුළත් විය.

සෝවියට් සංගමය ෆෙඩරල් රාජ්‍යයක් ලෙස සංවිධානය කළද, කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ මධ්‍යගත දේශපාලන බලය එහි පාලනයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් විය.

මෙම රාජ්‍යය පසුව ලෝකයේ ප්‍රධාන දේශපාලන හා යුද බලවතුන්ගෙන් එකක් බවට පත්විය.

== 6.11 ලෙනින්ගේ අවසාන කාලය සහ මරණය ==

සෝවියට් රාජ්‍යය පිහිටුවීමෙන් පසු ලෙනින්ගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය පිරිහෙන්නට විය. 1922 දී ඔහුට ආඝාත තත්ත්වයන් ඇති වූ අතර පසුව දේශපාලන කටයුතුවල නිරත වීමේ හැකියාව සීමා විය.

1924 ජනවාරි 21 දින ලෙනින් මිය ගියේය. ඔහුගේ මරණයෙන් පසු සෝවියට් කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ නායකත්වය සඳහා බල අරගලයක් ඇති විය.

== 6.12 ලෙනින්ගේ දේශපාලන උරුමය ==

ලෙනින්ගේ නායකත්වය යටතේ රුසියාවේ සාර් පාලනයෙන් පසු සමාජවාදී රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීම ආරම්භ විය. ඔහුගේ දේශපාලන අදහස් සහ ක්‍රියාමාර්ග ලෝකයේ කොමියුනිස්ට් හා සමාජවාදී ව්‍යාපාරවලට විශාල බලපෑමක් ඇති කළේය.

එසේම ඔහුගේ පාලන සමයේ දේශපාලන මර්දනය, විරුද්ධ මත සීමා කිරීම සහ චෙකා ආයතනයේ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳව ද ඉතිහාසඥයන් අතර විවේචනාත්මක සාකච්ඡා පවතී.

ලෙනින්ගේ දේශපාලන උරුමය අද දක්වාම ලෝක ඉතිහාසය සහ දේශපාලන චින්තනය තුළ වැදගත් ස්ථානයක් හිමිකර ගනී.

== 6.13 වැදගත් සිදුවීම් කාලරේඛාව ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1870 || ව්ලැදිමීර් ලෙනින්ගේ උපත
|-
| 1917 || ඔක්තෝබර් විප්ලවය සහ බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුව පිහිටුවීම
|-
| 1918 || බ්‍රෙස්ට්-ලිටොව්ස්ක් ගිවිසුම සහ සිවිල් යුද්ධයේ ආරම්භය
|-
| 1921 || නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය හඳුන්වාදීම
|-
| 1922 || සෝවියට් සංගමය පිහිටුවීම
|-
| 1924 || ලෙනින්ගේ මරණය
|}

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[ව්ලැදිමීර් ලෙනින්]]
* [[ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
* [[රුසියානු සිවිල් යුද්ධය]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]
* [[බොල්ෂෙවික් පක්ෂය]]
* [[කාල් මාක්ස්]]

== මූලාශ්‍ර ==

* [https://www.britannica.com/biography/Vladimir-Lenin Encyclopaedia Britannica – Vladimir Lenin]
* [https://www.britannica.com/event/Russian-Revolution Encyclopaedia Britannica – Russian Revolution]
* [https://www.britannica.com/place/Soviet-Union Encyclopaedia Britannica – Soviet Union]
* [https://www.marxists.org/archive/lenin/ Lenin Internet Archive]

[[ප්‍රවර්ගය:ව්ලැදිමීර් ලෙනින්]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:සෝවියට් සංගමය]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියාවේ ඉතිහාසය]]

7 වන පරිච්ඡේදය 

ලෙනින්ගෙන් පසු, ' ස්ටාර්ලින්' සිට මිහායිල් ගොර්බ්චොව්' දක්වා වූ සෝවියට් දේශයේ නායකත්වය&quot; 


== 7. 'ජෝසෆ් ස්ටාලින්' සිට ගොර්බචොව් දක්වා සෝවියට් නායකයන් ==

සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය තුළ ජෝසෆ් ස්ටාලින්ගේ සිට මිහායිල් ගොර්බචොව් දක්වා නායකයන් රටේ දේශපාලන, ආර්ථික, සමාජීය හා ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිපත්ති කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් ඇති කළහ.

=== 7.1 ජෝසෆ් ස්ටාලින් (1924–1953) ===

[[File:Joseph Stalin official portrait.jpg|thumb|right|200px|ජෝසෆ් ස්ටාලින්]]

ලෙනින්ගේ මරණයෙන් පසු සෝවියට් සංගමයේ බලය තහවුරු කරගත් ජෝසෆ් ස්ටාලින් රටේ ප්‍රධාන නායකයා බවට පත්විය. ඔහුගේ පාලන සමයේදී වේගවත් කාර්මිකකරණය, කෘෂිකර්මාන්තය සාමූහිකකරණය සහ පස් අවුරුදු ආර්ථික සැලසුම් ක්‍රියාත්මක විය. එමෙන්ම දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ට එරෙහිව දැඩි මර්දනයක් ද සිදු විය.

දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී නාසි ජර්මනියට එරෙහි සෝවියට් සංගමයේ සටනේදී ඔහු ප්‍රධාන නායකත්වයක් දැරීය. 1953 මාර්තු 5 දින ඔහු මිය ගියේය.

=== 7.2 ජෝර්ජි මැලෙන්කොව් (1953) ===

[[File:Georgy Malenkov 1953.jpg|thumb|right|200px|ජෝර්ජි මැලෙන්කොව්]]

ස්ටාලින්ගේ මරණයෙන් පසු ජෝර්ජි මැලෙන්කොව් සෝවියට් ආණ්ඩුවේ ප්‍රධානියා බවට පත්විය. ඔහු කෙටි කාලයක් තුළ කෘෂිකාර්මික හා ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති වෙනස් කිරීමට උත්සාහ කළේය. පසුව නිකිතා කෘෂෙව්ගේ දේශපාලන බලය වර්ධනය වීමත් සමඟ ඔහුගේ බලපෑම අඩු විය.

=== 7.3 නිකිතා කෘෂෙව් (1953–1964) ===

[[File:Nikita Khrushchev official portrait.jpg|thumb|right|200px|නිකිතා කෘෂෙව්]]

කෘෂෙව් ස්ටාලින්ගේ පාලන සමයේ සිදු වූ මර්දනකාරී ක්‍රියා විවේචනය කරමින් ස්ටාලින්වාදයෙන් ඉවත් වීමේ ප්‍රතිපත්තියක් ක්‍රියාත්මක කළේය. ඔහුගේ පාලන සමයේදී අභ්‍යවකාශ වැඩසටහන් වර්ධනය වූ අතර 1961 දී යූරි ගගාරින් අභ්‍යවකාශයට ගියේය.

1962 කියුබානු මිසයිල අර්බුදය ඔහුගේ පාලන සමයේ සිදු වූ ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර සිදුවීමකි. 1964 දී ඔහු බලයෙන් ඉවත් කරන ලදී.

=== 7.4 ලියොනිඩ් බ්‍රෙෂ්නෙව් (1964–1982) ===

[[File:Leonid Brezhnev official portrait (color version).png|thumb|right|200px|ලියොනිඩ් බ්‍රෙෂ්නෙව්]]

බ්‍රෙෂ්නෙව්ගේ පාලන සමයේදී සෝවියට් සංගමයේ හමුදා හා ජාත්‍යන්තර බලපෑම වර්ධනය විය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ අවි පාලන සාකච්ඡා ද පැවැත්විණි.

එහෙත් කාලයත් සමඟ ආර්ථික වර්ධනය මන්දගාමී වූ අතර දේශපාලන හා ආර්ථික පද්ධතියේ එකතැන පල්වීමක් ඇති විය.

=== 7.5 යූරි අන්ද්‍රොපොව් (1982–1984) ===

[[File:Yuri Andropov.jpg|thumb|right|200px|යූරි අන්ද්‍රොපොව්]]

බ්‍රෙෂ්නෙව්ගේ මරණයෙන් පසු බලයට පත් වූ යූරි අන්ද්‍රොපොව් මීට පෙර KGB සංවිධානයේ ප්‍රධානියා ලෙස කටයුතු කර තිබුණි. ඔහු රාජ්‍ය පරිපාලනයේ විනය වැඩි කිරීමට සහ දූෂණය පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළේය. අසනීප තත්ත්වය හේතුවෙන් ඔහුගේ පාලන කාලය කෙටි විය.

=== 7.6 කොන්ස්ටන්ටින් චර්නෙන්කෝ (1984–1985) ===

[[File:Konstantin Chernenko official portrait.jpg|thumb|right|200px|කොන්ස්ටන්ටින් චර්නෙන්කෝ]]

යූරි අන්ද්‍රොපොව්ගේ මරණයෙන් පසු කොන්ස්ටන්ටින් චර්නෙන්කෝ සෝවියට් කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ ප්‍රධාන ලේකම් ධුරයට පත්විය. ඔහුගේ පාලන කාලය ඉතා කෙටි වූ අතර 1985 මාර්තු 10 දින ඔහු මිය ගියේය.

=== 7.7 මිහායිල් ගොර්බචොව් (1985–1991) ===

[[File:Mikhail Gorbachev 1987.jpg|thumb|right|200px|මිහායිල් ගොර්බචොව්]]

1985 දී සෝවියට් සංගමයේ නායකත්වයට පත් වූ මිහායිල් ගොර්බචොව් දේශපාලන හා ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වා දුන්නේය.

ඔහුගේ ප්‍රධාන ප්‍රතිපත්ති දෙක වූයේ පෙරෙස්ත්‍රොයිකා (Perestroika) සහ ග්ලාස්නොස්ට් (Glasnost) ය.

* පෙරෙස්ත්‍රොයිකා - ආර්ථික හා දේශපාලන ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම.
* ග්ලාස්නොස්ට් - විවෘතභාවය සහ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස පුළුල් කිරීම.

ඔහු ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ සබඳතා වැඩිදියුණු කිරීමටත් සීතල යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහාත් කටයුතු කළේය.

1991 දෙසැම්බර් මාසයේදී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරුණු අතර 1991 දෙසැම්බර් 25 දින ගොර්බචොව් ජනාධිපති ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය.

=== 7.8 සෝවියට් සංගමයේ අවසානය ===

1922 දී පිහිටුවන ලද සෝවියට් සංගමය 1991 දී විසුරුවා හැරීමත් සමඟ එහි වසර 69 ක ඉතිහාසය අවසන් විය. මෙම සිදුවීම ලෝක දේශපාලන බල තුලනයේ විශාල වෙනසක් ඇති කළ අතර සීතල යුද්ධයේ අවසානය සනිටුහන් කළේය.


8. වන පරිච්ඡේදය 

== සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීම සහ නව රුසියාව ==

සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීම 20 වන සියවසේ ලෝක ඉතිහාසයේ සිදු වූ ඉතා වැදගත් දේශපාලන සිදුවීමකි. 1991 දෙසැම්බර් මාසයේදී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමත් සමඟ වසර 69ක් පැවති සෝවියට් රාජ්‍යයේ ඉතිහාසය අවසන් විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ස්වාධීන රාජ්‍ය 15ක් බිහි වූ අතර රුසියානු සමූහාණ්ඩුව නව රාජ්‍යයක් ලෙස ඉදිරියට පැමිණියේය.

=== 8.1 සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමට බලපෑ හේතු ===

1980 දශකයේ අවසාන භාගය වන විට සෝවියට් සංගමය බරපතළ ආර්ථික හා දේශපාලන අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටියේය.

එයට බලපෑ ප්‍රධාන හේතු කිහිපයක් වූයේ:

* මධ්‍යගත ආර්ථික ක්‍රමයේ දුර්වලතා සහ ආර්ථික වර්ධනය මන්දගාමී වීම.
* කාර්මික හා කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන ගැටලු.
* ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ පැවති සීතල යුද්ධය සහ අවි තරගය.
* සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවේ විවිධ ජාතික ජනතාව අතර ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ ඉල්ලීම් වර්ධනය වීම.
* දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ හේතුවෙන් කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ පාලන බලය දුර්වල වීම.

[[File:RSFSR deklaraciya suverenitet.jpg|thumb|right|200px|රුසියානු සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවේ ස්වෛරීභාවය පිළිබඳ ප්‍රකාශනය]]

=== 8.2 ගොර්බචොව්ගේ ප්‍රතිසංස්කරණ සහ දේශපාලන අර්බුදය ===

1985 දී මිහායිල් ගොර්බචොව් සෝවියට් සංගමයේ නායකත්වයට පත්වීමෙන් පසු පෙරෙස්ත්‍රොයිකා සහ ග්ලාස්නොස්ට් යන ප්‍රතිපත්ති හඳුන්වා දුන්නේය.

පෙරෙස්ත්‍රොයිකා මඟින් ආර්ථික හා දේශපාලන ක්‍රමය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමට උත්සාහ කළ අතර ග්ලාස්නොස්ට් මඟින් දේශපාලන විවෘතභාවය සහ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස පුළුල් කිරීමට උත්සාහ කරන ලදී.

කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ මඟින් සෝවියට් සංගමය තුළ පැවති දේශපාලන හා ජාතික අර්බුද තවදුරටත් ඉස්මතු විය. විවිධ සමූහාණ්ඩු ස්වාධීනත්වය ඉල්ලා සිටීමට පටන් ගත්හ.

=== 8.3 1991 අගෝස්තු කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය ===

1991 අගෝස්තු මාසයේදී සෝවියට් සංගමයේ දැඩි මතධාරී කොමියුනිස්ට් නායකයන් පිරිසක් ගොර්බචොව්ගේ ප්‍රතිසංස්කරණ නතර කර පැරණි පාලන ක්‍රමය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා බලය අත්පත් කර ගැනීමට උත්සාහ කළහ.

මෙම කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය දින කිහිපයක් ඇතුළත අසාර්ථක විය. රුසියානු නායක බොරිස් යෙල්ට්සින් කුමන්ත්‍රණයට විරුද්ධව ප්‍රසිද්ධියේ පෙනී සිටි අතර ඔහුගේ දේශපාලන බලපෑම වැඩි විය.

[[File:August Coup montage.png|thumb|center|300px|1991 අගෝස්තු කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය]]

=== 8.4 බොරිස් යෙල්ට්සින්ගේ නැගීම ===

[[File:Boris Yeltsin 22 August 1991-1.jpg|thumb|right|250px|1991 අගෝස්තු මාසයේදී බොරිස් යෙල්ට්සින්]]

බොරිස් යෙල්ට්සින් රුසියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රධාන දේශපාලන නායකයෙකු බවට පත්විය. ඔහු සෝවියට් මධ්‍යම පාලනයෙන් රුසියාව වෙන්වී ස්වාධීන රාජ්‍යයක් බවට පත්වීම සඳහා සහාය දැක්වීය.

1991 ජූනි මාසයේදී යෙල්ට්සින් රුසියානු සමූහාණ්ඩුවේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස තේරී පත්විය. අගෝස්තු කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය අසාර්ථක වීමෙන් පසු ඔහුගේ බලය තවදුරටත් ශක්තිමත් විය.

=== 8.5 බෙලවෙෂා ගිවිසුම (Belavezha Accords) ===

[[File:Soglashenie o sozdanii Sodruzhestva Nezavisimyh Gosudarstv.pdf|thumb|right|200px|ස්වාධීන රාජ්‍ය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය පිහිටුවීමේ ගිවිසුම]]

== බෙලවේෂා ගිවිසුම (1991) ==

[[File:Belavezha Accords.jpg|thumb|right|250px|1991 දෙසැම්බර් 8 දින අත්සන් කරන ලද බෙලවේෂා ගිවිසුම]]

1991 දෙසැම්බර් 8 දින බෙලරුස්හිදී රුසියාව, යුක්රේනය සහ බෙලරුස් නායකයන් විසින් සෝවියට් සංගමයේ පැවැත්ම අවසන් වී ස්වාධීන රාජ්‍යයන්ගේ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය (CIS) පිහිටුවීමට එකඟ වූ ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී.


මෙම ගිවිසුම මඟින් සෝවියට් සංගමය තවදුරටත් පැවතීමට නොහැකි බව ප්‍රකාශ කරමින් ස්වාධීන රාජ්‍ය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය (Commonwealth of Independent States – CIS) පිහිටුවීමට එකඟ විය.

1991 දෙසැම්බර් 21 දින අල්මා-අටාහිදී පැවති සාකච්ඡාවලදී තවත් හිටපු සෝවියට් සමූහාණ්ඩු කිහිපයක් මෙම නව සහයෝගීතා ක්‍රියාවලියට එක් විය.

=== 8.6 1991 දෙසැම්බර් 25 – සෝවියට් ධජය පහත හෙළීම ===

[[File:Акт спуска флага СССР над Кремлем и поднятии флага России 25 декабря 2021 года.jpg|thumb|center|300px|ක්‍රෙම්ලිනයේ සෝවියට් ධජය පහත හෙළීම සහ රුසියානු ධජය එසවීම සිහිපත් කරන ඡායාරූපය]]

1991 දෙසැම්බර් 25 දින මිහායිල් ගොර්බචොව් සෝවියට් සංගමයේ ජනාධිපති ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය.

එදින මොස්කව්හි ක්‍රෙම්ලිනයට ඉහළින් පැවති සෝවියට් සංගමයේ රතු ධජය අවසන් වරට පහත හෙළන ලදී. ඒ වෙනුවට රුසියානු ත්‍රිවර්ණ ධජය එසවීම සෝවියට් සංගමයේ අවසානය සංකේතවත් කළේය.

1991 දෙසැම්බර් 26 දින සෝවියට් සංගමයේ උත්තරීතර සෝවියට් මණ්ඩලය සංගමය විසුරුවා හැරීම නිල වශයෙන් තහවුරු කළේය.

=== 8.7 නව රුසියානු සමූහාණ්ඩුව (Russian Federation) ===

[[File:Flag of Russia.svg|thumb|right|200px|රුසියානු සමූහාණ්ඩුවේ ජාතික ධජය]]

සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමෙන් පසු රුසියානු සමූහාණ්ඩුව නව ස්වාධීන රාජ්‍යයක් ලෙස ඉදිරියට පැමිණියේය.

බොරිස් යෙල්ට්සින් නව රුසියානු රාජ්‍යයේ පළමු ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය. සෝවියට් සංගමයේ පැරණි මධ්‍යගත ආර්ථික ක්‍රමය වෙනුවට වෙළෙඳපොළ ආර්ථික ක්‍රමයක් හඳුන්වා දීමට ඔහුගේ රජය උත්සාහ කළේය.

මෙම වෙනස්කම් අතරතුර රාජ්‍ය ආයතන පෞද්ගලීකරණය කිරීම, මිල පාලන ඉවත් කිරීම සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කිරීම සිදු විය.

=== 8.8 යෙල්ට්සින්ගේ පාලන සමයේ ආර්ථික හා දේශපාලන වෙනස්කම් ===

1990 දශකයේ මුල් භාගයේදී රුසියාව බරපතළ ආර්ථික අර්බුදයකට මුහුණ දුන්නේය. උද්ධමනය, විරැකියාව, නිෂ්පාදන අඩුවීම සහ ජනතාවගේ ජීවන වියදම ඉහළ යාම ප්‍රධාන ගැටලු බවට පත්විය.

===8.9 අල්මා-අටා ප්‍රකාශනය සහ ප්‍රොටෝකෝලය (1991) ==

[[File:RIAN archive 140800 Signing of Protocol on Establishing Commonwealth of Independent States.jpg|thumb|right|300px|1991 දෙසැම්බර් මාසයේ අල්මා-අටාහිදී CIS පිහිටුවීමේ ප්‍රොටෝකෝලය අත්සන් කිරීම]]

[[File:RIAN archive 41059 CIS heads of state.jpg|thumb|right|300px|අල්මා-අටා ගිවිසුමෙන් පසු රාජ්‍ය නායකයන්]]

1991 දෙසැම්බර් 21 දින කසකස්තානයේ අල්මා-අටා නගරයේදී ස්වාධීන රාජ්‍යයන්ගේ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය (CIS) පිහිටුවීමේ ක්‍රියාවලිය තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී.

1991 දෙසැම්බර් 8 දින බෙලරුස්, රුසියාව සහ යුක්රේනය විසින් අත්සන් කරන ලද ගිවිසුමට අදාළ ප්‍රොටෝකෝලය දෙසැම්බර් 21 දින අත්සන් කරන ලදී. එමගින් ආර්මේනියාව, අසර්බයිජානය, කසකස්තානය, කිර්ගිස්තානය, මෝල්ඩෝවා, තජිකිස්තානය, තුර්ක්මෙනිස්තානය සහ උස්බෙකිස්තානය ඇතුළු රාජ්‍යයන් ද CIS රාමුවට එක් විය.

[[File:Alma-Ata Declaration 1991.jpg|thumb|right|250px|1991 දෙසැම්බර් 21 දින අල්මා-අටා ප්‍රකාශනය]]

[[File:Protocol to the Agreement establishing the Commonwealth of Independent States.jpg|thumb|right|250px|CIS පිහිටුවීමේ ගිවිසුමට අදාළ ප්‍රොටෝකෝලය]]

මෙම ප්‍රොටෝකෝලය CIS පිහිටුවීමේ ගිවිසුමේ අනිවාර්ය කොටසක් බව එහි සඳහන් විය. අල්මා-අටා ප්‍රකාශනය මගින් සාමාජික රාජ්‍යයන් අතර ස්වෛරී සමානාත්මතාව, භෞමික අඛණ්ඩතාව සහ අභ්‍යන්තර කටයුතුවලට මැදිහත් නොවීම වැනි මූලධර්ම තහවුරු කරන ලදී.

== මූලාශ්‍ර ==

* [https://documents.un.org/api/symbol/access?l=en&amp;s=A%2F47%2F60&amp;t=pdf එක්සත් ජාතීන්ගේ ලේඛනය – A/47/60]
* [https://e-cis.info/page/3373/79406/ අල්මා-අටා ප්‍රකාශනය – CIS]
* [https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=3933 ප්‍රොටෝකෝලයේ සම්පූර්ණ පාඨය]

1993 දී රුසියානු ජනාධිපතිවරයා සහ පාර්ලිමේන්තුව අතර බරපතළ දේශපාලන ගැටුමක් ඇති විය. එම අර්බුදයෙන් පසුව 1993 දෙසැම්බර් මාසයේදී නව රුසියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් ජනමත විචාරණයකින් අනුමත කරන ලදී.

=== 8.10 සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමේ ලෝක බලපෑම ===

සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීම ලෝක දේශපාලනයේ විශාල වෙනසක් ඇති කළේය.

* සීතල යුද්ධයේ අවසානය සනිටුහන් විය.
* හිටපු සෝවියට් සමූහාණ්ඩු 15 ස්වාධීන රාජ්‍ය බවට පත්විය.
* ලෝකයේ බලවත්ම රාජ්‍ය දෙකක් අතර පැවති ද්විධ්‍රැව බල තුලනය අවසන් විය.
* රුසියාව ජාත්‍යන්තර දේශපාලනයේ ප්‍රධාන රාජ්‍යයක් ලෙස ඉදිරියට පැමිණියේය.
* නැගෙනහිර යුරෝපයේ සහ මධ්‍යම ආසියාවේ දේශපාලන හා ආර්ථික පරිවර්තන වේගවත් විය.

=== 8.11 සෝවියට් දේශයේ දජය යටතේ පැවැති රටවල් ===

== සෝවියට් සංගමයේ සාමාජික ජනරජ ==

සෝවියට් සංගමය ජනරජ 15කින් සමන්විත වූ රාජ්‍යයකි. 1991දී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමෙන් පසු එම ජනරජ ස්වාධීන රාජ්‍ය බවට පත් විය.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! අංකය
! ජනරජය
! වර්තමාන ජාතික ධජය
! අගනුවර
|-
| 1
| රුසියානු සෝවියට් ෆෙඩරේටිව් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Russia.svg|50px]]
| මොස්කව්
|-
| 2
| යුක්රේන සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Ukraine.svg|50px]]
| කියෙව්
|-
| 3
| බෙලරුසියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Belarus.svg|50px]]
| මින්ස්ක්
|-
| 4
| උස්බෙක් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Uzbekistan.svg|50px]]
| තෂ්කෙන්ට්
|-
| 5
| කසක් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Kazakhstan.svg|50px]]
| අල්මා-අටා
|-
| 6
| ජෝර්ජියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Georgia.svg|50px]]
| ටිබිලිසි
|-
| 7
| අසර්බයිජානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Azerbaijan.svg|50px]]
| බාකු
|-
| 8
| ලිතුවේනියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Lithuania.svg|50px]]
| විල්නියස්
|-
| 9
| මෝල්දාවියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Moldova.svg|50px]]
| කිෂිනෙව්
|-
| 10
| ලැට්වියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Latvia.svg|50px]]
| රීගා
|-
| 11
| කිර්ගිස් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Kyrgyzstan.svg|50px]]
| ෆ්රුන්සේ
|-
| 12
| තජික් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Tajikistan.svg|50px]]
| දුෂාන්බේ
|-
| 13
| ආර්මේනියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Armenia.svg|50px]]
| යෙරෙවන්
|-
| 14
| තුර්ක්මෙනිස් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Turkmenistan.svg|50px]]
| අෂ්ගාබාත්
|-
| 15
| එස්තෝනියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Estonia.svg|50px]]
| ටැලින්
|}

සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීම ලෝක ඉතිහාසයේ නව යුගයක ආරම්භය සනිටුහන් කළේය. කොමියුනිස්ට් පාලනය යටතේ පැවති විශාල රාජ්‍යයක් විසුරුවා හැරීමත් සමඟ නව ස්වාධීන රාජ්‍ය ගණනාවක් බිහි විය. එමඟින් රුසියාව ඇතුළු හිටපු සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවල දේශපාලන, ආර්ථික සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා නව දිශාවකට යොමු විය.


== නැගෙනහිර යුරෝපයේ සෝවියට් බලපෑම යටතේ පැවති රාජ්‍යයන් ==

දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව නැගෙනහිර සහ මධ්‍යම යුරෝපයේ රටවල් කිහිපයක කොමියුනිස්ට් පාලන ක්‍රම ස්ථාපිත විය. මෙම රටවල් සෝවියට් සංගමයේ සාමාජික ජනරජ නොවූ නමුත්, ඒවායින් බොහොමයක් සෝවියට් සංගමයේ දේශපාලන හා හමුදා බලපෑම යටතේ පැවතුණි. මෙම කලාපය සාමාන්‍යයෙන් නැගෙනහිර කඳවුර (Eastern Bloc) ලෙස හැඳින්වේ.

=== ප්‍රධාන රාජ්‍යයන් ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! අංකය
! රට
! ධජය
! අගනුවර
|-
| 1
| [[පෝලන්තය]]
| [[ගොනුව:Flag of Poland.svg|50px]]
| වෝර්සෝ
|-
| 2
| [[නැගෙනහිර ජර්මනිය]]
| [[ගොනුව:Flag of East Germany.svg|50px]]
| නැගෙනහිර බර්ලින්
|-
| 3
| [[චෙකොස්ලොවැකියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Czechoslovakia.svg|50px]]
| ප්‍රාග්
|-
| 4
| [[හංගේරියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Hungary.svg|50px]]
| බුඩාපෙස්ට්
|-
| 5
| [[රුමේනියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Romania.svg|50px]]
| බුකාරෙස්ට්
|-
| 6
| [[බල්ගේරියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Bulgaria.svg|50px]]
| සොෆියා
|-
| 7
| [[ඇල්බේනියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Albania.svg|50px]]
| ටිරානා
|}

මෙම රාජ්‍යයන්ගෙන් බොහොමයක් 1955දී පිහිටුවන ලද වෝර්සෝ ගිවිසුම් සංවිධානයට (Warsaw Pact) සම්බන්ධ විය. ඇල්බේනියාව 1968දී එම සංවිධානයෙන් නිල වශයෙන් ඉවත් විය.

=== සෝවියට් සංගමය සහ නැගෙනහිර යුරෝපය අතර වෙනස ===

ඉහත සඳහන් රටවල් සෝවියට් සංගමයේ කොටස් නොවීය. ඒවාට තමන්ගේම රාජ්‍ය නාම, භූමි ප්‍රදේශ සහ ආණ්ඩු තිබුණි. එහෙත් සීතල යුද්ධ සමයේදී ඒවායින් බොහොමයක් සෝවියට් සංගමය සමඟ දේශපාලන, ආර්ථික සහ හමුදා සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන ගියේය.

== මූලාශ්‍ර ==

* [https://history.state.gov/milestones/1989-1992/collapse-soviet-union United States Department of State – The Collapse of the Soviet Union]
* [https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/pcw/108229.htm United States Department of State – Dissolution of the USSR and the Establishment of Independent Republics]
* [https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/russia-programs/2021-12-21/end-soviet-union-1991 National Security Archive – The End of the Soviet Union]
* [https://ieres.elliott.gwu.edu/project/soviet-dissolution-30-years-later/ George Washington University – Soviet Dissolution 30 Years Later]

9. වන පරිච්ඡේදය 


{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name = ව්ලැඩිමීර් පුටින්
| image = Vladimir Putin portrait (2024-02-23).png
| caption = ව්ලැඩිමීර් ව්ලැඩිමිරොවිච් පුටින්
| birth_date = {{Birth date and age|1952|10|7}}
| birth_place = ලෙනින්ග්‍රෑඩ්, සෝවියට් සංගමය
| nationality = රුසියානු
| occupation = දේශපාලනඥයා
| office = රුසියාවේ ජනාධිපති
| term_start = 7 මැයි 2012
}}

9.1 '''ව්ලැඩිමීර් ව්ලැඩිමිරොවිච් පුටින්''' (රුසියානු: Владимир Владимирович Путин; උපත 1952 ඔක්තෝබර් 7) යනු රුසියානු දේශපාලනඥයෙකු වන අතර 1999 දෙසැම්බර් මාසයේ සිට රුසියාවේ දේශපාලන නායකත්වයේ ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කරමින් සිටින පුද්ගලයෙකි. ඔහු 2000 සිට 2008 දක්වාත්, 2012 සිට නැවතත් රුසියාවේ ජනාධිපතිවරයා ලෙසත් කටයුතු කළේය. 2008 සිට 2012 දක්වා ඔහු රුසියාවේ අගමැතිවරයා විය.

පුටින්ගේ දේශපාලන ජීවිතය සෝවියට් සංගමයේ රාජ්‍ය ආරක්ෂක කමිටුව (Committee for State Security – KGB) සමඟ සම්බන්ධ වී තිබේ. ඔහු එහි නිලධාරියෙකු ලෙස සේවය කළ අතර පසුව රුසියානු රාජ්‍ය පරිපාලනයට එක්විය. 1998 දී රුසියානු ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවයේ (FSB) අධ්‍යක්ෂවරයා බවට පත්වීමෙන් පසු ඔහු ජාතික දේශපාලනයේ ඉහළට පැමිණියේය.

ඔහුගේ පාලන කාලය තුළ රුසියාවේ ආර්ථිකය, ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්ති, විදේශ සබඳතා සහ දේශපාලන පද්ධතියේ සැලකිය යුතු වෙනස්කම් සිදුවිය. 2014 දී ක්‍රිමියාව රුසියාවට ඈඳා ගැනීම සහ 2022 පෙබරවාරි 24 දින යුක්රේනයට එරෙහිව ආරම්භ කළ පූර්ණ පරිමාණ ආක්‍රමණය ඔහුගේ පාලන සමයේ ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර සිදුවීම් වේ.

9.1.1== මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය ==

[[ගොනුව:Vladimir Putin portrait (2024-02-23).png|දකුණට|thumb|200px|ව්ලැඩිමීර් ව්ලැඩිමිරොවිච් පුටින්]]

පුටින් 1952 ඔක්තෝබර් 7 වැනිදා එවකට සෝවියට් සංගමයට අයත් ලෙනින්ග්‍රෑඩ් නගරයේදී උපත ලැබීය. වර්තමානයේ එම නගරය ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් ලෙස හැඳින්වේ.

ඔහුගේ පියා ව්ලැඩිමීර් ස්පිරිඩොනොවිච් පුටින් සහ මව මරියා ඉවානොව්නා පුටිනා වූහ. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු සෝවියට් සමාජයේ පැවති ආර්ථික හා සමාජ පරිසරය තුළ ඔහු හැදී වැඩුණි.

පුටින් ලෙනින්ග්‍රෑඩ් රාජ්‍ය විශ්වවිද්‍යාලයේ නීතිය හැදෑරීය. 1975 දී ඔහු නීති උපාධිය ලබාගත්තේය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් පසු ඔහු සෝවියට් රාජ්‍ය ආරක්ෂක සේවයට එක්විය.

9.2 == කේ.ජී.බී. (KGB) සංවිධානය යනු කුමක්ද? ==

[[ගොනුව:Lubyanka Building.jpg|දකුණට|thumb|250px|මොස්කව්හි ලුබියන්කා ගොඩනැගිල්ල. පැරණි කේ.ජී.බී. මූලස්ථානය මෙහි පිහිටා තිබිණි.]]

කේ.ජී.බී. (KGB) යනු සෝවියට් සංගමයේ ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආරක්ෂක හා බුද්ධි තොරතුරු රැස්කිරීමේ ආයතනය විය. එහි රුසියානු සම්පූර්ණ නාමය ''Komitet Gosudarstvennoy Bezopasnosti'' වන අතර ඉංග්‍රීසි නාමය ''Committee for State Security'' වේ. සිංහලෙන් එය රාජ්‍ය ආරක්ෂක කමිටුව ලෙස හැඳින්වේ.

මෙම සංවිධානය 1954 දී පිහිටුවන ලද අතර 1991 දී සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමත් සමඟ විසුරුවා හරින ලදී.

එහි ප්‍රධාන කාර්යයන් වූයේ:

* විදේශ රටවල බුද්ධි තොරතුරු රැස් කිරීම.
* සෝවියට් සංගමයේ අභ්‍යන්තර ආරක්ෂාව පවත්වාගෙන යාම.
* ප්‍රතිබුද්ධි මෙහෙයුම් සිදු කිරීම.
* රාජ්‍ය රහස් ආරක්ෂා කිරීම.
* දේශසීමා ආරක්ෂාව සම්බන්ධ කටයුතු සිදු කිරීම.
* රාජ්‍ය විරෝධී ක්‍රියාකාරකම් නිරීක්ෂණය කිරීම.


සීතල යුද්ධ සමයේදී කේ.ජී.බී. සංවිධානය ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ මධ්‍යම බුද්ධි ඒජන්සිය (CIA) ඇතුළු බටහිර රටවල බුද්ධි ආයතන සමඟ තරගකාරී සම්බන්ධතාවක සිටියේය.


1991 දී සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමෙන් පසු කේ.ජී.බී. සංවිධානයේ කාර්යයන් නව රුසියානු ආයතන වෙත බෙදා දෙන ලදී. ඒ අතර ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවය (FSB) වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.


9.3 == කේ.ජී.බී. නිලධාරියෙකු ලෙස පුටින් ==

[[ගොනුව:Lubyanka Building.jpg|දකුණට|thumb|220px|කේ.ජී.බී. සංවිධානයේ පැරණි මූලස්ථානය පිහිටි ලුබියන්කා ගොඩනැගිල්ල]]

1975 දී විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය අවසන් කිරීමෙන් පසු පුටින් කේ.ජී.බී. සංවිධානයට එක්විය. ඔහුට බුද්ධි තොරතුරු රැස්කිරීම සහ ආරක්ෂක කටයුතු පිළිබඳ පුහුණුව ලබා දෙන ලදී.

1980 දශකයේදී ඔහු නැගෙනහිර ජර්මනියේ ඩ්‍රෙස්ඩන් නගරයේ සේවය කළේය. එවකට නැගෙනහිර ජර්මනිය සෝවියට් සංගමයේ ප්‍රධාන සමාජවාදී සගයෙකු විය.

1989 දී බර්ලින් තාප්පය බිඳවැටීමත් සමඟ නැගෙනහිර ජර්මනියේ කොමියුනිස්ට් පාලනය අවසන් විය. මෙම දේශපාලන වෙනස්කම් පුටින්ගේ සේවා ජීවිතයට ද බලපෑවේය.

1990 දී ඔහු සෝවියට් සංගමයට ආපසු පැමිණියේය. 1991 දී කේ.ජී.බී. සේවයෙන් ඉවත් විය.

9.4 == සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීම සහ දේශපාලන ජීවිතයේ ආරම්භය ==

1991 දෙසැම්බර් මාසයේදී සෝවියට් සංගමය නිල වශයෙන් බිඳවැටීමෙන් පසු රුසියාව නව දේශපාලන හා ආර්ථික පරිවර්තනයකට මුහුණ දුන්නේය.

පුටින් ලෙනින්ග්‍රෑඩ් නගරයේ දේශපාලන හා පරිපාලන කටයුතුවලට සම්බන්ධ විය. එවකට නගරාධිපතිවරයා වූ ඇනටෝලි සොබ්චක් සමඟ ඔහු සමීපව කටයුතු කළේය.

ඔහු නගරයේ විදේශ සබඳතා හා ආර්ථික කටයුතු සම්බන්ධ වගකීම් දැරීය. පසුව ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේ නියෝජ්‍ය නගරාධිපතිවරයා බවට පත්විය.

1996 දී ඔහු මොස්කව් නගරයට ගොස් රුසියානු ජනාධිපති කාර්යාලයේ පරිපාලන කටයුතුවලට සම්බන්ධ විය.

9.5 == ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවයේ අධ්‍යක්ෂවරයා වීම ==

1998 ජූලි මාසයේදී රුසියානු ජනාධිපති බොරිස් යෙල්ට්සින් විසින් පුටින් රුසියානු ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවයේ (FSB) අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස පත් කරන ලදී.

මෙම ආයතනය සෝවියට් කේ.ජී.බී. සංවිධානයේ අභ්‍යන්තර ආරක්ෂක කාර්යයන්ගෙන් කොටසක් භාරගත් පසුකාලීන ආයතනයකි.

1999 දී පුටින් රුසියානු ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ලේකම්වරයා ලෙස ද කටයුතු කළේය. මෙම තනතුරු ඔහුගේ දේශපාලන නැගීමට වැදගත් පසුබිමක් සැපයීය.

9.6 == අගමැති ධුරයට පත්වීම සහ ජනාධිපති ධුරයට පැමිණීම ==

[[ගොනුව:Inauguration of Vladimir Putin 7 May 2000-12.jpg|දකුණට|thumb|250px|2000 දී ජනාධිපති ධුරයට පත්වීමෙන් පසු පුටින් සහ බොරිස් යෙල්ට්සින්]]

1999 අගෝස්තු මාසයේදී ජනාධිපති බොරිස් යෙල්ට්සින් විසින් පුටින් රුසියාවේ අගමැතිවරයා ලෙස පත් කරන ලදී.

එවකට රුසියාව ආර්ථික අර්බුද, දේශපාලන අස්ථාවරත්වය සහ චෙච්නියානු ගැටුම ඇතුළු අභියෝග රැසකට මුහුණ දෙමින් සිටියේය.

1999 දෙසැම්බර් 31 වැනිදා බොරිස් යෙල්ට්සින් ජනාධිපති ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය. එම අවස්ථාවේදී පුටින් වැඩබලන ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය.

2000 මාර්තු 26 වැනිදා පැවති ජනාධිපතිවරණයෙන් ඔහු ජයග්‍රහණය කළේය. 2000 මැයි 7 වැනිදා රුසියාවේ ජනාධිපති ධුරයේ දිවුරුම් දුන්නේය.

[[ගොනුව:Putin inauguration 2000.jpg|දකුණට|thumb|250px|2000 මැයි 7 දින පුටින්ගේ ජනාධිපති දිවුරුම් දීම]]

9.7 == පළමු ජනාධිපති ධුර කාලය (2000–2004) ==

පුටින්ගේ පළමු ජනාධිපති ධුර කාලයේදී රුසියාවේ මධ්‍යම ආණ්ඩුවේ බලය ශක්තිමත් කිරීම ප්‍රධාන ප්‍රතිපත්තියක් විය.

ප්‍රාදේශීය පාලන ආයතන සහ මධ්‍යම රජය අතර බලතල නැවත සංවිධානය කිරීමට ඔහු පියවර ගත්තේය.

මෙම කාලයේදී රුසියානු ආර්ථිකය වර්ධනය වූ අතර තෙල් සහ ස්වාභාවික ගෑස් අපනයනයෙන් ලැබුණු ආදායම එයට වැදගත් විය.

කෙසේ වෙතත් මාධ්‍ය නිදහස, දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ගේ අයිතිවාසිකම් සහ බලය මධ්‍යගත කිරීම පිළිබඳ විවේචන ද ඇති විය.

9.8 == දෙවන ජනාධිපති ධුර කාලය (2004–2008) ==

2004 මාර්තු මාසයේ පැවති ජනාධිපතිවරණයෙන් පුටින් නැවතත් ජයග්‍රහණය කළේය.

මෙම කාලයේදී රුසියාවේ ආර්ථික වර්ධනය අඛණ්ඩව පැවති අතර බලශක්ති සම්පත් ජාත්‍යන්තර දේශපාලනයේ වැදගත් මෙවලමක් බවට පත්විය.

රුසියාව ජාත්‍යන්තර දේශපාලනය තුළ තම බලපෑම වැඩි කිරීමට උත්සාහ කළේය.

2008 දී ඔහුගේ දෙවන අඛණ්ඩ ජනාධිපති ධුර කාලය අවසන් විය.

9.9 == දිමිත්‍රි මෙද්වදෙව් පාලනය සහ පුටින් අගමැති වීම (2008–2012) ==

[[ගොනුව:Dmitry Medvedev with Vladimir Putin-1.jpg|දකුණට|thumb|250px|2008 දී අගමැති ව්ලැඩිමීර් පුටින් සහ ජනාධිපති දිමිත්‍රි මෙද්වදෙව්]]

රුසියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අනුව එක දිගට ජනාධිපති ධුර කාල දෙකක් සම්පූර්ණ කළ පුටින්ට 2008 දී තවත් අඛණ්ඩ ධුර කාලයක් සඳහා තරග කිරීමට නොහැකි විය.

ඒ අනුව 2008 දී දිමිත්‍රි මෙද්වදෙව් ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය. පුටින් අගමැති ධුරයට පත්විය.

මෙම කාලයේදී රුසියානු රජයේ ප්‍රධාන තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය තුළ පුටින්ට සැලකිය යුතු බලපෑමක් පැවතිණි.

2012 දී පුටින් නැවත ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් වී ජයග්‍රහණය කළේය.

9.10 == නැවත ජනාධිපති ධුරයට පත්වීම (2012–2018) ==

2012 මැයි මාසයේදී පුටින් නැවතත් රුසියානු ජනාධිපති ධුරයට පත්විය.

මෙම කාලයේදී රුසියාවේ දේශපාලන බලය තවදුරටත් මධ්‍යගත විය. විපක්ෂ දේශපාලන කණ්ඩායම්, ස්වාධීන මාධ්‍ය සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සම්බන්ධයෙන් රජයේ ප්‍රතිපත්ති විවේචනයට ලක්විය.

2014 දී ක්‍රිමියානු අර්බුදය ඇති වූ අතර එය රුසියාව සහ බටහිර රටවල් අතර සබඳතා දැඩි ලෙස පිරිහීමට හේතු විය.

9.11 == ක්‍රිමියාව අත්පත් කරගැනීම සහ යුක්රේන අර්බුදය (2014) ==

[[ගොනුව:Address by President of the Russian Federation 2014.jpg|දකුණට|thumb|250px|2014 මාර්තු 18 දින ක්‍රිමියාව සම්බන්ධයෙන් පුටින් කළ ප්‍රකාශය]]

2014 දී යුක්රේනයේ දේශපාලන අර්බුදයක් ඇති විය. එවකට ජනාධිපති වික්ටර් යනුකොවිච් බලයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසු රුසියාව සහ යුක්රේනය අතර සබඳතා දැඩි ලෙස පිරිහුණි.

රුසියානු හමුදා ක්‍රිමියානු අර්ධද්වීපයේ පාලනය අත්පත් කරගත් අතර 2014 මාර්තු මාසයේදී රුසියාව ක්‍රිමියාව තම රටට ඈඳා ගත්තේය.

යුක්රේනය සහ බොහෝ ජාත්‍යන්තර රටවල් මෙම ක්‍රියාව යුක්රේනයේ භෞමික අඛණ්ඩතාව උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කළහ.

ඉන් අනතුරුව නැගෙනහිර යුක්රේනයේ ඩොනෙට්ස්ක් සහ ලුහාන්ස්ක් ප්‍රදේශවල සන්නද්ධ ගැටුම් වර්ධනය විය.

මෙම සිදුවීම් හේතුවෙන් රුසියාවට එරෙහිව බටහිර රටවල් ආර්ථික සම්බාධක පැනවීමට පියවර ගත්හ.

9.12 == 2018 ජනාධිපතිවරණය ==

2018 මාර්තු මාසයේ පැවති ජනාධිපතිවරණයෙන් පුටින් නැවතත් ජයග්‍රහණය කළේය.

ඔහුගේ සිව්වන ජනාධිපති ධුර කාලය 2018 මැයි මාසයේදී ආරම්භ විය.

මෙම කාලයේදී රුසියාවේ ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්ති, ජාත්‍යන්තර සබඳතා සහ විදේශීය බලපෑම් පිළිබඳ ගැටලු ප්‍රමුඛ විය.

9.13 == 2020 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධන ==

2020 දී රුසියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට සංශෝධන සිදු කරන ලදී.

එම සංශෝධන මගින් ජනාධිපති ධුර කාල ගණනය කිරීමේ ක්‍රමය වෙනස් කරන ලද අතර පුටින්ට තවත් ජනාධිපති ධුර කාල දෙකක් සඳහා තරග කිරීමට අවස්ථාව ලැබිණි.

මෙම සංශෝධන රුසියාවේ දේශපාලන බලය සහ ජනාධිපති ධුරයේ බලතල සම්බන්ධයෙන් ජාත්‍යන්තර අවධානයට ලක්විය.

9.14 == රුසියානු–යුක්රේන යුද්ධය (2022–වර්තමානය) ==

[[ගොනුව:20220224 Kyiv.jpg|දකුණට|thumb|250px|2022 පෙබරවාරි මාසයේ රුසියානු ආක්‍රමණය ආරම්භ වූ අවස්ථාවේ යුක්රේනයේ කියෙව් නගරය]]

2022 පෙබරවාරි 24 වැනිදා රුසියාව යුක්රේනයට එරෙහිව පූර්ණ පරිමාණ හමුදා ආක්‍රමණයක් ආරම්භ කළේය. එම තීරණය ගනු ලැබුවේ පුටින්ගේ නායකත්වය යටතේය.

රුසියානු රජය තම ක්‍රියාමාර්ග සඳහා ජාතික ආරක්ෂාව සහ නේටෝ සංවිධානයේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ කරුණු ඉදිරිපත් කළේය. එහෙත් යුක්රේනය සහ බොහෝ රටවල් මෙම ක්‍රියාව ස්වාධීන රාජ්‍යයකට එරෙහි ආක්‍රමණයක් ලෙස හෙළා දුටුවේය.

යුද්ධය හේතුවෙන් යුක්රේනයේ නගර, නිවාස, රෝහල් සහ යටිතල පහසුකම් විනාශයට පත්විය. විශාල සංඛ්‍යාවක ජනතාව මියගිය අතර තවත් මිලියන ගණනකට තම නිවාස අතහැර වෙනත් ප්‍රදේශවලට හෝ රටවලට යාමට සිදුවිය.

මෙම යුද්ධය ලෝක ආර්ථිකයට ද බලපෑවේය. විශේෂයෙන් බලශක්ති මිල, ආහාර සැපයුම සහ ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳාම සම්බන්ධයෙන් විශාල වෙනස්කම් ඇති විය.

[[ගොනුව:Clearing debris of a residential building in Kyiv, 2022-04-20 (962844).jpg|දකුණට|thumb|250px|රුසියානු ආක්‍රමණයෙන් පසු කියෙව්හි විනාශ වූ නේවාසික ගොඩනැගිල්ලක සුන්බුන් ඉවත් කිරීම]]

යුද්ධය සම්බන්ධයෙන් රුසියාවට එරෙහිව ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය, යුරෝපා සංගමය සහ වෙනත් රටවල් ආර්ථික හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බාධක පැනවීය.

2023 මාර්තු 17 වැනිදා ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය (ICC) විසින් යුක්රේනයේ සිටින ළමුන් නීතිවිරෝධී ලෙස පිටුවහල් කිරීම සහ මාරු කිරීම සම්බන්ධයෙන් පුටින්ට එරෙහිව අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තුවක් නිකුත් කරන ලදී. මෙය අධිකරණය විසින් නිකුත් කළ වරෙන්තුවක් වන අතර නඩු විභාගයකින් තීරණය වූ වරදකරුභාවයක් නොවේ.

යුක්රේන යුද්ධය 21 වැනි සියවසේ යුරෝපයේ ආරක්ෂාව, ජාත්‍යන්තර නීතිය සහ ලෝක බල තුලනය සම්බන්ධයෙන් ප්‍රධාන අභියෝගයක් බවට පත්විය.

9.15 == 2024 ජනාධිපතිවරණය සහ පස්වන ධුර කාලය ==

[[ගොනුව:Инаугурация Владимира Путина — 07 (7 мая 2024).jpg|දකුණට|thumb|250px|2024 මැයි 7 දින පුටින්ගේ පස්වන ජනාධිපති දිවුරුම් දීම]]

2024 මාර්තු මාසයේ පැවති රුසියානු ජනාධිපතිවරණයෙන් පුටින් නැවතත් ජයග්‍රහණය කළේය.

2024 මැයි 7 වැනිදා ඔහු පස්වන ජනාධිපති ධුර කාලය සඳහා දිවුරුම් දුන්නේය.

මෙම මැතිවරණය සම්බන්ධයෙන් විපක්ෂ දේශපාලන කණ්ඩායම් සහ බටහිර රටවල් විසින් විවේචන එල්ල කරන ලදී. මැතිවරණ තරගකාරීත්වය, දේශපාලන නිදහස සහ විපක්ෂ නායකයන්ට ඇති සීමා පිළිබඳ ගැටලු ඒ අතර විය.

2020 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධන අනුව ඔහුට 2030 දී නැවත ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් වීමට අවස්ථාව ඇත.

9.16 == පුටින්ගේ පාලන ක්‍රමය සහ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය ==

පුටින්ගේ පාලන ක්‍රමයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් වන්නේ මධ්‍යම රජයේ බලය ශක්තිමත් කිරීමයි.

ඔහුගේ පාලන කාලය තුළ:

* මධ්‍යම ආණ්ඩුවේ බලතල ශක්තිමත් විය.
* ආරක්ෂක හා බුද්ධි අංශවලට වැඩි වැදගත්කමක් ලැබිණි.
* රුසියාවේ ජාත්‍යන්තර දේශපාලන බලපෑම වර්ධනය කිරීමට උත්සාහ කරන ලදී.
* බලශක්ති සම්පත් විදේශ ප්‍රතිපත්තියේ වැදගත් අංගයක් විය.
* චීනය ඇතුළු ආසියානු රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය විය.
* නේටෝ සංවිධානයේ ව්‍යාප්තියට විරෝධය පළ කරන ලදී.

පුටින්ගේ ආධාරකරුවන් ඔහු රුසියාවේ ස්ථාවරත්වය සහ ජාත්‍යන්තර බලය ශක්තිමත් කළ නායකයෙකු ලෙස සලකති.

එහෙත් විවේචකයන් ඔහුගේ පාලනය දේශපාලන නිදහස සීමා කිරීම, මාධ්‍ය නිදහසට බලපෑම් කිරීම සහ බලය එක් පුද්ගලයෙකු වටා මධ්‍යගත කිරීම සම්බන්ධයෙන් විවේචනය කරති.

9.17 == 2026 වන විට රුසියාවේ දේශපාලන තත්ත්වය ==

2026 වන විට ව්ලැඩිමීර් පුටින් රුසියාවේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.

ඔහුගේ දීර්ඝ පාලන කාලය තුළ රුසියාව සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමෙන් පසු ඇති වූ දේශපාලන හා ආර්ථික පරිවර්තනයන් හරහා ගමන් කර ඇත.

රුසියානු–යුක්රේන යුද්ධය, බටහිර රටවල් සමඟ පවතින ගැටුම්, ජාත්‍යන්තර සම්බාධක සහ චීනය සමඟ වර්ධනය වන සබඳතා ඔහුගේ පාලනයේ ප්‍රධාන අභියෝග අතර වේ.

== බලන්න ==

* [[සෝවියට් සංගමය]]
* [[සීතල යුද්ධය]]
* [[කේ.ජී.බී.]]
* [[බොරිස් යෙල්ට්සින්]]
* [[දිමිත්‍රි මෙද්වදෙව්]]
* [[රුසියාව]]
* [[රුසියානු–යුක්රේන යුද්ධය]]
* [[ක්‍රිමියානු අර්බුදය]]

== ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර ==

* [https://www.britannica.com/biography/Vladimir-Putin Encyclopaedia Britannica – Vladimir Putin]
* [https://www.britannica.com/topic/KGB KGB – Encyclopaedia Britannica]
* [https://www.icc-cpi.int/news/situation-ukraine-icc-judges-issue-arrest-warrants-against-vladimir-vladimirovich-putin-and International Criminal Court – Ukraine situation]
* [https://www.un.org/ United Nations]
* [https://www.kremlin.ru/ Kremlin – President of Russia]

[[ප්‍රවර්ගය:1952 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවතුන් අතර සිටින පුද්ගලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු ජනාධිපතිවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු දේශපාලනඥයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:කේ.ජී.බී. නිලධාරීහු]]
ජ්ජ්


=පසුවදන=

සෝවියට් දේශය – නැගීම, සශ්‍රීකත්වය, ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතාව සහ බිඳවැටීම
ඉතිහාසය යනු ජයග්‍රහණ සහ පරාජයන් පිළිබඳ කතාන්දරයක් පමණක් නොවේ. එය මිනිසුන්ගේ ජීවිත, ඔවුන්ගේ බලාපොරොත්තු, අරගල, කැපකිරීම් සහ අනාගත පරම්පරාවන්ට ඉතිරි කරන පාඩම්වල එකතුවකි. සෝවියට් දේශයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී මට වඩාත් පැහැදිලි වූයේ එම සත්‍යයයි.
1917 රුසියානු විප්ලවයෙන් පසුව මාක්ස්වාදී සහ කොමියුනිස්ට්වාදී දේශපාලන අදහස් රුසියාව තුළ පමණක් නොව ලෝකයේ විවිධ රටවල ජනතාව අතර ද විශාල ආකර්ෂණයක් ඇති කළේය. සමාජ සමානාත්මතාව, පංති විෂමතාව අඩු කිරීම, කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ පොදු ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය උසස් කිරීම පිළිබඳ වූ එම අදහස් බොහෝ ජනතාවගේ බලාපොරොත්තු බවට පත්විය.
එම ඓතිහාසික පරිවර්තනයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1922 දී සෝවියට් සමාජවාදී සමූහාණ්ඩු සංගමය (USSR) පිහිටුවනු ලැබීය. විවිධ ජාතීන්ට, භාෂාවන්ට සහ සංස්කෘතීන්ට අයත් ජනරජ කිහිපයක් එක් රාජ්‍ය සංගමයක් යටතේ එක්වීම ලෝක ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී සිදුවීමක් විය.
කාලයත් සමඟ සෝවියට් සංගමය ලෝකයේ ප්‍රබලතම දේශපාලන, ආර්ථික, විද්‍යාත්මක සහ යුද බලවතුන්ගෙන් එකක් බවට පත්විය. කාර්මික සංවර්ධනය, අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ, අධ්‍යාපනය සහ තාක්ෂණය යන ක්ෂේත්‍රවල එය ලෝකයට විශාල බලපෑමක් ඇති කළේය.
මාගේ අවධානයට විශේෂයෙන් ලක්වන්නේ සෝවියට් දේශය තම රටේ සංවර්ධනය පමණක් සලකා නොබලා, තමන්ට වඩා ආර්ථික වශයෙන් දුර්වල සහ සංවර්ධනය වෙමින් පැවති රටවලට ද සහයෝගය ලබාදීමට කටයුතු කළ ආකාරයයි.
ශ්‍රී ලංකාව එයට හොඳ උදාහරණයකි. 1958 දී ශ්‍රී ලංකාව සහ සෝවියට් සංගමය අතර ඇතිකරගත් ආර්ථික හා තාක්ෂණික සහයෝගිතාව යටතේ අපේ රටේ කාර්මික සංවර්ධනයට දායකත්වයක් ලැබුණි. ඔරුවල වානේ කර්මාන්තශාලාව, කැලණිය ටයර් කර්මාන්තශාලාව සහ මෝදර පිටි කර්මාන්තශාලාව වැනි කර්මාන්ත ඒ සම්බන්ධයෙන් සිහිපත් කළ හැකි උදාහරණ වේ.
එම සහයෝගය කර්මාන්තශාලා ඉදිකිරීමට පමණක් සීමා නොවීය. තාක්ෂණික දැනුම, යන්ත්‍රෝපකරණ, විශේෂඥ සහාය සහ කාර්මික අත්දැකීම් හුවමාරු කිරීම ද එහි වැදගත් අංගයන් විය.
සෝවියට් දේශයේ ජාත්‍යන්තර දායකත්වය තුළින් මට වඩාත් වැදගත් ලෙස පෙනෙන්නේ අධ්‍යාපන ක්ෂේත්‍රයයි.
ලෝකයේ විවිධ රටවලින් පැමිණි තරුණ තරුණියන්ට සෝවියට් විශ්වවිද්‍යාලවල අධ්‍යාපනය ලැබීමට ශිෂ්‍යත්ව සහ වෙනත් පහසුකම් සලසා දී තිබුණි. ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු ආසියානු, අප්‍රිකානු සහ ලතින් ඇමරිකානු රටවල සිසුන්ට වෛද්‍ය විද්‍යාව, ඉංජිනේරු විද්‍යාව, විද්‍යාව, තාක්ෂණය, කෘෂිකර්මය සහ වෙනත් විෂයයන් හැදෑරීමට අවස්ථාව ලැබුණි.
මොස්කව්හි මහජන මිත්‍රත්ව විශ්වවිද්‍යාලය (People's Friendship University) වැනි අධ්‍යාපන ආයතන ඒ සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.
එම ශිෂ්‍යත්ව අවස්ථා හරහා විදේශීය සිසුන්ට තම මව් රටවලදී ලබාගැනීමට අපහසු වූ උසස් අධ්‍යාපන අවස්ථා හිමිවිය. ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් පසුව වෛද්‍යවරුන්, ඉංජිනේරුවන්, විද්‍යාඥයන්, ගුරුවරුන් සහ වෙනත් වෘත්තිකයන් බවට පත්ව තම රටවල සංවර්ධනයට දායක වූහ. තවත් පිරිසක් ලෝකයේ විවිධ රටවල සේවය කරමින් සිටිති.
ශ්‍රී ලංකාවේ ද අද සෝවියට් දේශයේ අධ්‍යාපනය ලැබූ වෛද්‍යවරුන්, ඉංජිනේරුවන් සහ වෙනත් වෘත්තිකයන් සිටීම එම අධ්‍යාපනික සබඳතාවේ දිගුකාලීන ප්‍රතිඵලයකි.
එදා බොහෝ සිසුන්ට ශිෂ්‍යත්ව යටතේ අධ්‍යාපනය, නවාතැන් සහ ජීවන පහසුකම් ලබාගැනීමට හැකි විය. එය හුදෙක් එක් පුද්ගලයෙකුගේ අධ්‍යාපනය සඳහා කළ ආයෝජනයක් නොව, ඔහුගේ හෝ ඇයගේ මව් රටේ අනාගතයට කළ ආයෝජනයක් ලෙස ද සැලකිය හැකිය.
සෝවියට් දේශයේ සමාජ හා ආර්ථික ජීවිතය පිළිබඳව ද මට වැදගත් අදහසක් තිබේ. එහි පැවති පොදු ආර්ථික ක්‍රමය තුළ අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍ය සේවා, නිවාස සහ මූලික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා රාජ්‍යය විශාල වගකීමක් දැරීය. ආහාර ද්‍රව්‍ය, පොත්පත් සහ බොහෝ අත්‍යවශ්‍ය සේවා සාපේක්ෂව අඩු මිලකට ලබාගැනීමට ජනතාවට හැකි වූ අවස්ථා තිබුණි.
එම සමාජ ආරක්ෂණ ක්‍රමය සහ ආර්ථික සහයෝගිතාව බොහෝ ජනතාවගේ ජීවිතවලට බලපෑවේය. එහෙත් එම පද්ධතිය තුළ දේශපාලන නිදහස සීමා වීම, මධ්‍යගත පාලනය, බලය සංකේන්ද්‍රණය වීම, නිෂ්පාදන හා සැපයුම් ගැටලු සහ ඇතැම් කාලවල ආහාර හිඟයන් වැනි බරපතළ අඩුපාඩු ද පැවති බව අමතක නොකළ යුතුය.
1980 දශකයේ මිහායිල් ගොර්බචොව් හඳුන්වා දුන් ග්ලාස්නොස්ට් සහ පෙරෙස්ත්‍රොයිකා ප්‍රතිසංස්කරණ සමඟ සෝවියට් සමාජය තුළ විශාල පරිවර්තනයක් ඇති විය. එහි අවසාන ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1991 දී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරුණි. එතෙක් එකම රාජ්‍ය සංගමයක් තුළ පැවති ජනරජ ස්වාධීන රාජ්‍ය බවට පත්විය.
එම බිඳවැටීමෙන් පසුව පැරණි සෝවියට් ජනරජවලට විවිධාකාර ආර්ථික හා සමාජීය අභියෝගවලට මුහුණදීමට සිදුවිය. කර්මාන්ත පද්ධති බිඳවැටීම, රැකියා අහිමිවීම, උද්ධමනය, සැපයුම් ජාල අඩපණ වීම සහ ජනතාවගේ මිලදී ගැනීමේ හැකියාව පහත වැටීම වැනි තත්ත්වයන් ඇතැම් රටවල දක්නට ලැබුණි.
මගේ අදහස අනුව, මෙහිදී අප අවධානය යොමු කළ යුතු තවත් කරුණක් තිබේ. සෝවියට් සංගමය තුළ පැවති පොදු ආර්ථික සබඳතා, නිෂ්පාදන ජාල, සම්පත් බෙදාගැනීම සහ අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව විසුරුවා හැරීමෙන් පසුව එම රටවලට වෙන වෙනම තම ආර්ථික ශක්තිය ගොඩනඟා ගැනීමට සිදුවිය. කලින් තිබූ පොදු වෙළෙඳපොළ හා සැපයුම් පද්ධති වෙනස් වීමෙන් ඇතැම් ජනතාවට දැඩි දුෂ්කරතාවලට මුහුණදීමට සිදුවිය.
එමෙන්ම සෝවියට් දේශය සමඟ අධ්‍යාපනික, කාර්මික හා තාක්ෂණික සබඳතා පවත්වාගෙන ගිය ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටවලට ද එම ජාත්‍යන්තර සබඳතා වෙනස් වීමේ බලපෑම් දැනෙන්නට විය.
අද විදේශීය සිසුන්ට රුසියාව ඇතුළු පැරණි සෝවියට් ජනරජවල අධ්‍යාපනය ලැබීමට විවිධ ශිෂ්‍යත්ව සහ මුදල් ගෙවා ඉගෙනීමේ අවස්ථා තිබුණ ද, එදා පැවති සෝවියට් සංගමයේ පොදු අධ්‍යාපනික සහයෝගිතා පද්ධතියට එය සමාන නොවේ.
මෙම සියලු කරුණු දෙස බලන විට මට සිතෙන්නේ සෝවියට් දේශයේ බිඳවැටීම යනු රටක දේශපාලන පාලනයක් අවසන් වීම පමණක් නොවන බවයි. එය දශක ගණනාවක් පුරා ගොඩනැඟුණු ආර්ථික, කාර්මික, අධ්‍යාපනික සහ ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතා පද්ධතියක විශාල වෙනසක් ද විය.
මගේ පෞද්ගලික විග්‍රහයේදී වඩාත් සංවේදී කරුණ වන්නේ, පරම්පරා ගණනාවක් විසින් ගොඩනඟන ලද සමාජ හා ආර්ථික සම්පත්, පොදු සංවර්ධන ක්‍රම සහ ජනතා සුබසාධන පද්ධති බිඳවැටීමෙන් පසුව ඒවා නැවත ගොඩනඟා ගැනීම කෙතරම් දුෂ්කර කාර්යයක් වූවාද යන්නයි.
සෝවියට් දේශයේ පැවති සියල්ල නිවැරදි යැයි හෝ එහි පාලන ක්‍රමයේ සියලු අංග අනුමත කළ යුතු යැයි මම නොකියමි. එහි තිබූ දේශපාලන සීමා, ආර්ථික දුර්වලතා සහ ජනතාව මුහුණදුන් අසාධාරණකම් ද ඉතිහාසයේ කොටසකි. එහෙත් එම රට විසින් ගොඩනඟන ලද අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක, කාර්මික සහ ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතා දායකත්වය ද නොසලකා හැරිය නොහැකිය.
අවසානයේ මගේ සිතට නැඟෙන ප්‍රධාන අදහස මෙයයි.
සෝවියට් දේශය විසින් ගොඩනඟන ලද සශ්‍රීකත්වය, කාර්මික ශක්තිය, අධ්‍යාපනික අවස්ථා සහ ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතාව එම සංගමය බිඳවැටීමත් සමඟ විශාල පරිවර්තනයකට ලක් විය. කලක් එකම ආර්ථික හා දේශපාලන ව්‍යුහයක් තුළ එකට බැඳී සිටි ජනරජවලට පසුව වෙන වෙනම තම අනාගතය ගොඩනඟා ගැනීමට සිදුවිය. ඒ සමඟ එදා තිබූ ඇතැම් පොදු වාසි සහ සහයෝගිතා ද අහිමි විය.
එබැවින් සෝවියට් දේශයේ ඉතිහාසය අපට ලබාදෙන වැදගත්ම පාඩම වන්නේ රාජ්‍යයක ශක්තිය ගොඩනැඟීම පමණක් නොව, එම ශක්තිය ජනතාවගේ යහපත වෙනුවෙන් සාධාරණව භාවිත කිරීම, දේශපාලන නිදහස ආරක්ෂා කිරීම සහ අනාගත පරම්පරාවන් වෙනුවෙන් සමාජීය හා ආර්ථික ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගැනීම ද අත්‍යවශ්‍ය බවයි.
අතීතයේ සිදු වූ දේ වෙනස් කළ නොහැකිය. එහෙත් එම ඉතිහාසයෙන් පාඩම් ඉගෙනගෙන වඩාත් සාධාරණ, සාමකාමී සහ මානුෂීය ලෝකයක් ගොඩනැඟීමට අපට හැකියාව තිබේ.
සෝවියට් දේශයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ මෙම කියවීම මගේ සිතේ ඉතිරි කළ අවසාන පණිවිඩය එයයි.

කතුවරයා  🙏</text>
      <sha1>p8nf3akbrs7pk4cgxll2ztnuc06pqsa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>39551</id>
      <parentid>39550</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T07:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hajiani, Dr.Seyed Firdawoosbee Hanifdeen</username>
        <id>3921</id>
      </contributor>
      <origin>39551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243233" sha1="tpguzkjwox3chh00mlye576yxjfxygf" xml:space="preserve"> 
[[File:රුසියානු විප්ලවය සහ සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය 17943030868712771.jpg|thumb|center|500px|රුසියානු විප්ලවය සහ සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය]]


=== පෙරවදන ===

සෝවියට් සංගමය යනු විසිවන සියවසේ ලෝක ඉතිහාසයට විශාල බලපෑමක් කළ රාජ්‍යයකි. 1917 රුසියානු විප්ලවයෙන් ආරම්භ වූ එහි දේශපාලන හා සමාජ පරිවර්තනය, 1922 දී සෝවියට් සංගමය පිහිටුවීම දක්වා වර්ධනය විය. ඉන් අනතුරුව දශක ගණනාවක් පුරා ලෝක දේශපාලනය, ආර්ථිකය, විද්‍යාව, අධ්‍යාපනය, කලාව සහ සංස්කෘතිය කෙරෙහි එය බලපෑම් ඇති කළේය.
මෙම පොත ලිවීමට මා පෙළඹුණේ සෝවියට් දේශයේ ඉතිහාසය අනාගත පරපුරට සරලව, පැහැදිලිව සහ අනුපිළිවෙළින් හඳුන්වා දීමේ අරමුණිනි. සෝවියට් සංගමය බිහිවීමට හේතු වූ විප්ලවීය අදහස්, කාල් මාක්ස්ගේ චින්තනය, ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්ගේ නායකත්වය, සෝවියට් නායකයන්ගේ පාලන කාලයන් සහ එම රාජ්‍යයේ දියුණුව හා අභියෝග පිළිබඳව මෙහිදී අවධානය යොමු කර ඇත.
සෝවියට් දේශය තුළ කාර්මික සංවර්ධනය, අධ්‍යාපනය, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ, අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය, සාහිත්‍යය, සංගීතය, නර්තනය සහ ක්‍රීඩා යන ක්ෂේත්‍රවල කැපී පෙනෙන ජයග්‍රහණ ඇති විය. එසේම දේශපාලන මර්දනය, ආර්ථික දුෂ්කරතා, ජාත්‍යන්තර ගැටුම් සහ පාලන ක්‍රමයේ අභියෝග ද එහි ඉතිහාසයේ කොටසක් විය.
එබැවින් මෙම කෘතියෙන් සෝවියට් සංගමය පිළිබඳ එක් පැත්තක් පමණක් නොව, එහි ජයග්‍රහණ, අසාර්ථකත්වයන්, සමාජ වෙනස්කම් සහ ලෝකයට ඇති කළ බලපෑම් පිළිබඳව සමබර අවබෝධයක් ලබාදීමට උත්සාහ කරමි.
ඉතිහාසය යනු අතීත සිදුවීම් මතක තබාගැනීම පමණක් නොවේ.එය වර්තමානය තේරුම් ගැනීමටත්, අනාගතය පිළිබඳව වඩාත් හොඳින් සිතීමටත් උපකාරී වන දැනුමකි.
මෙම පොත කියවන සියලු දෙනාට සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ  පුළුල් අබෝධයක් ලබාගැනීමට හැකි වේවායි මම බලාපොරොත්තු වෙමි.

කතුවරයා

==රුසියානු විප්ලවය සහ සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය==

{{Short description|1917 විප්ලවයට පෙර රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සමාජ, ආර්ථික හා දේශපාලන තත්ත්වය}}

'''රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සමාජ, ආර්ථික හා දේශපාලන තත්ත්වය (විප්ලවයට පෙර)''' යනු 1917 රුසියානු විප්ලවයට පෙර එරට පැවති පාලන ක්‍රමය, ගොවි ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය, කාර්මික සංවර්ධනය, කම්කරු පන්තියේ වර්ධනය සහ දේශපාලන අර්බුද පිළිබඳ ඓතිහාසික පසුබිමයි.


== රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සමාජ, ආර්ථික හා දේශපාලන තත්ත්වය ==

1917 රුසියානු විප්ලවයට පෙර රුසියානු අධිරාජ්‍යය තුළ සංකීර්ණ සමාජ, ආර්ථික හා දේශපාලන තත්ත්වයක් පැවතුණි. එවකට රුසියාව පාලනය කරන ලද්දේ රොමානොව් රාජවංශයට අයත් සාර් අධිරාජ්‍යවරුන් විසිනි.

රුසියානු සමාජයේ බහුතරය ගොවි ජනතාව වූ අතර රටේ ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන් කෘෂිකර්මාන්තය මත රඳා පැවතුණි. එහෙත් 19 වන සියවසේ අවසාන භාගයේ සිට කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් වීමත් සමඟ නව කම්කරු පන්තියක් බිහි විය.

=== 1. රුසියාවේ පැවති පාලන ක්‍රමය ===

1917 විප්ලවයට පෙර රුසියාව පාලනය කරන ලද්දේ රොමානොව් රාජවංශයට අයත් සාර්වරුන් විසිනි.

විප්ලවයට පෙර අවසන් සාර් අධිරාජ්‍යයා වූයේ [[දෙවන නිකලස්]] (Nicholas II) ය. ඔහු 1894 සිට 1917 දක්වා රුසියාව පාලනය කළේය.

1905 විප්ලවයෙන් පසුව රාජ්‍ය ඩූමාව (State Duma) පිහිටුවීමට පියවර ගනු ලැබීය. එහෙත් සාර්වරයාගේ බලය සම්පූර්ණයෙන් සීමා නොවීය.

=== 2. ගොවි ජනතාවගේ ජීවිතය ===

රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ ජනගහනයෙන් විශාල බහුතරයක් ගොවි ජනතාව වූහ.

1861 වසරේදී දෙවන ඇලෙක්සැන්ඩර් සාර්වරයාගේ පාලන සමයේදී ප්‍රවේණිදාස ක්‍රමය (Serfdom) අහෝසි කරන ලදී.

එහෙත් ගොවීන්ගේ ඉඩම් හිඟය, දුප්පත්කම සහ ණය බර වැනි ගැටලු දිගටම පැවතුණි.

=== 3. කම්කරු පන්තියේ ආරම්භය සහ කාර්මික සංවර්ධනය ===

19 වන සියවසේ අවසාන භාගයේදී රුසියාවේ කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් විය.

[[ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග්]] සහ [[මොස්කව්]] වැනි නගරවල කර්මාන්තශාලා සහ දුම්රිය මාර්ග වර්ධනය විය.

කම්කරුවන්ට අඩු වැටුප්, දිගු සේවා කාලයන් සහ දුෂ්කර සේවා කොන්දේසිවලට මුහුණ දීමට සිදුවිය.

=== 4. 1905 රුසියානු විප්ලවය ===

1905 ජනවාරි 9 දින (නව දින දර්ශනය අනුව ජනවාරි 22) ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේ සාමකාමී පෙළපාළියක නිරත වූ කම්කරුවන්ට හමුදා වෙඩි තැබූහ.

මෙම සිදුවීම [[ලේ වැකි ඉරිදා]] (Bloody Sunday) ලෙස හැඳින්වේ.

එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රුසියාව පුරා විරෝධතා සහ වැඩ වර්ජන ව්‍යාප්ත විය.

=== 5. පළමු ලෝක යුද්ධය සහ රුසියාව ===

1914 දී ආරම්භ වූ [[පළමු ලෝක යුද්ධය]] රුසියානු අධිරාජ්‍යයට දැඩි බලපෑමක් ඇති කළේය.

යුද්ධය දිග්ගැස්සීමත් සමඟ ආහාර හිඟය, උද්ධමනය, ප්‍රවාහන ගැටලු සහ හමුදා පරාජයන් වර්ධනය විය.

=== 6. විප්ලවයට පෙර රුසියානු සමාජයේ ප්‍රධාන ගැටලු ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! සමාජ කණ්ඩායම !! ප්‍රධාන ගැටලු
|-
| ගොවි ජනතාව || ඉඩම් හිඟය සහ දුප්පත්කම
|-
| කම්කරු ජනතාව || අඩු වැටුප් සහ දුෂ්කර සේවා කොන්දේසි
|-
| සෙබළුන් || යුද්ධයේ පරාජයන් සහ ආහාර හිඟය
|-
| මධ්‍යම පන්තිය || දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා වූ ඉල්ලීම්
|-
| සුළු ජාතික ජනතාව || අධිරාජ්‍ය පාලනය යටතේ පැවති සීමා
|}

=== 7. නව දේශපාලන අදහස් සඳහා පසුබිම ===

රුසියාවේ පැවති සමාජ හා ආර්ථික ගැටලු හමුවේ සමාජවාදී, මාක්ස්වාදී සහ වෙනත් විප්ලවවාදී දේශපාලන අදහස් වර්ධනය විය.

මෙම පසුබිම තුළ රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය වර්ධනය වූ අතර පසුව බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් අතර බෙදීමක් ඇති විය.

මෙම සියලු කරුණු 1917 රුසියානු විප්ලවයට බලපෑ ප්‍රධාන ඓතිහාසික පසුබිමක් විය.

== ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර ==

* [[Special:MyLanguage/Library of Congress|Library of Congress]]
* [https://www.loc.gov/ Library of Congress]
* [https://www.britannica.com/event/Russian-Revolution Britannica – Russian Revolution]

== මේවාත් බලන්න ==

* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
* [[කාල් මාක්ස්]]
* [[මාක්ස්වාදය]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]


== 1. රුසියාවේ පැවති පාලන ක්‍රමය ==

[[File:Nicholas II of Russia by V.Serov (1910, Hessen).jpg|thumb|right|200px|රුසියාවේ අවසන් සාර් අධිරාජ්‍යයා වූ දෙවන නිකලස්]]

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයට පෙර රුසියාව පාලනය කරන ලද්දේ රොමානොව් රාජවංශයට අයත් සාර්වරුන් විසිනි. එය රාජාණ්ඩු ක්‍රමයක් වූ අතර රටේ දේශපාලන බලය ප්‍රධාන වශයෙන් සාර් අධිරාජ්‍යයා අතේ සංකේන්ද්‍රණය වී තිබුණි.

විප්ලවයට පෙර අවසන් සාර් අධිරාජ්‍යයා වූයේ දෙවන නිකලස් (Nicholas II) ය. ඔහු 1894 සිට 1917 දක්වා රුසියාව පාලනය කළේය.

එකල ජනතාවට රටේ පාලනය පිළිබඳ තීරණ ගැනීම සඳහා පුළුල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අයිතිවාසිකම් නොතිබුණි. දේශපාලන විරෝධතා, මාධ්‍ය නිදහස සහ සංවිධාන පිහිටුවීම සම්බන්ධයෙන් රජයේ දැඩි සීමා පැවතුණි.

1905 විප්ලවයෙන් පසුව රාජ්‍ය ඩූමා (State Duma) නමැති පාර්ලිමේන්තු ආයතනයක් පිහිටුවනු ලැබුවද සාර්ගේ බලය සම්පූර්ණයෙන් සීමා කිරීමට එයට හැකි නොවීය.

== 1.2 ගොවි ජනතාවගේ ජීවිතය ==

[[File:Peasants.jpg|thumb|right|200px|1910 වසරේ රුසියානු ගොවි ජනතාව දැක්වෙන ඓතිහාසික ඡායාරූපයක්]]

රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ ජනගහනයෙන් විශාල බහුතරයක් ගොවි ජනතාව වූහ. රටේ ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන් කෘෂිකර්මාන්තය මත රඳා පැවතුණි.

1861 වසරේ දෙවන ඇලෙක්සැන්ඩර් සාර්වරයාගේ පාලන සමයේදී ප්‍රවේණිදාස ක්‍රමය (Serfdom) නීත්‍යනුකූලව අහෝසි කරන ලදී.

එහෙත් එම වෙනසෙන් පසුවද ගොවීන්ගේ ඉඩම් අයිතිය, ඉඩම් හිඟය සහ ආර්ථික ගැටලු සම්පූර්ණයෙන් විසඳී නොතිබුණි. බොහෝ ගොවීන්ට ජීවත්වීමට අවශ්‍ය තරම් ඉඩම් නොතිබූ අතර ඉඩම් හිමියන්ගේ බලපෑම යටතේ ජීවත් වීමට සිදුවිය.

මෙම තත්ත්වය ගොවි ජනතාව අතර ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ සහ සමාජ වෙනස්කම් පිළිබඳ ඉල්ලීම් වර්ධනය වීමට බලපෑවේය.

== 1.3. කම්කරු පන්තියේ ආරම්භය සහ කාර්මික සංවර්ධනය ==

[[File:Russischer Photograph um 1900 - Hölzerne Schlafpritschen im Arbeiterschlafsaal einer unbekannten Fabrik (Zeno Fotografie).jpg|thumb|right|200px|1900 පමණ කාලයේ රුසියානු කර්මාන්තශාලාවක කම්කරුවන්ගේ නේවාසික පරිසරය]]

19 වන සියවසේ අවසාන භාගයේදී රුසියාවේ කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් විය. ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් සහ මොස්කව් වැනි නගරවල කර්මාන්තශාලා, දුම්රිය මාර්ග සහ කාර්මික මධ්‍යස්ථාන වර්ධනය විය.

මෙම සංවර්ධනයත් සමඟ නව සමාජ පන්තියක් වූ කාර්මික කම්කරු පන්තිය වර්ධනය විය.

කම්කරුවන් බොහෝ දෙනෙකුට දිගු සේවා කාලයක්, අඩු වැටුප් සහ දුෂ්කර සේවා පරිසරයන්ට මුහුණ දීමට සිදුවිය. කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ වෘත්තීය සමිති පිළිබඳ ඉල්ලීම් ද වර්ධනය විය.

මේ අනුව රුසියානු සමාජය තුළ සාම්ප්‍රදායික ගොවි සමාජයට අමතරව කාර්මික කම්කරු පන්තියක් සහ නව දේශපාලන අදහස් සහිත සමාජ කණ්ඩායම් බිහිවෙමින් පැවතුණි.

== 1.4. 1905 රුසියානු විප්ලවය ==

[[File:Bloody sunday.jpg|thumb|right|250px|1905 ජනවාරි මාසයේ ලේ වැකි ඉරිදා සිදුවීම]]

1905 වසරේදී රුසියාව තුළ විශාල ජනතා විරෝධතා සහ වැඩ වර්ජන ඇති විය.

1905 ජනවාරි 22 දින (එවකට රුසියාවේ භාවිත කළ පැරණි දින දර්ශනය අනුව ජනවාරි 9) ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේ සාමකාමී පෙළපාළියක නිරත වූ කම්කරුවන්ට රජයේ හමුදා වෙඩි තැබූ සිදුවීම 'ලේ වැකි ඉරිදා' (Bloody Sunday) ලෙස හැඳින්වේ.

මෙම සිදුවීමෙන් පසුව රට පුරා විරෝධතා, වැඩ වර්ජන සහ ගොවි කැරලි ව්‍යාප්ත විය.

එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දෙවන නිකලස් සාර්වරයා 1905 ඔක්තෝබර් ප්‍රකාශනය (October Manifesto) නිකුත් කරමින් ඇතැම් සිවිල් හා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් සහ රාජ්‍ය ඩූමා පිහිටුවීම සඳහා එකඟ විය.

කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් ජනතාවගේ සියලු ඉල්ලීම් ඉටු නොවූ අතර සාර් පාලනය දිගටම පැවතුණි.

== 1.5. පළමු ලෝක යුද්ධය සහ රුසියාවේ අර්බුදය ==

[[File:Colorized Photo of Russian soldiers, 1916. (49949670272).jpg|thumb|right|250px|1916 වසරේ රුසියානු සෙබළුන්]]

1914දී ආරම්භ වූ පළමු ලෝක යුද්ධයට රුසියාව ද සහභාගී විය.

යුද්ධය දිග්ගැස්සීමත් සමඟ රුසියානු ආර්ථිකයට දැඩි පීඩනයක් එල්ල විය. ආහාර හිඟය, උද්ධමනය, ප්‍රවාහන ගැටලු සහ හමුදා පරාජයන් නිසා ජනතාව අතර රජය පිළිබඳ විශ්වාසය අඩු විය.

කම්කරුවන්, ගොවීන් සහ සෙබළුන් අතර අසහනය වර්ධනය විය. යුද්ධය අවසන් කිරීම සහ ජීවන තත්ත්වය වැඩිදියුණු කිරීම පිළිබඳ ඉල්ලීම් තීව්‍ර විය.

== 1.6. විප්ලවයකට පෙර රුසියානු සමාජයේ ප්‍රධාන ගැටලු ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! සමාජ කණ්ඩායම !! ප්‍රධාන ගැටලු
|-
| ගොවි ජනතාව || ඉඩම් හිඟය සහ දුප්පත්කම
|-
| කම්කරු ජනතාව || අඩු වැටුප් සහ දුෂ්කර සේවා කොන්දේසි
|-
| සෙබළුන් || යුද්ධයේ පරාජයන් සහ දුෂ්කරතා
|-
| මධ්‍යම පන්තිය || දේශපාලන අයිතිවාසිකම් සීමා වීම
|-
| සුළු ජාතික ජනතාව || අධිරාජ්‍ය පාලනය යටතේ පැවති අසමානතා
|}

== 1.7. නව දේශපාලන අදහස් සඳහා පසුබිම ==

රුසියාවේ මෙම සමාජ හා ආර්ථික ගැටලු හමුවේ සමාජවාදී, මාක්ස්වාදී සහ වෙනත් විප්ලවවාදී දේශපාලන අදහස් සඳහා අවකාශය වර්ධනය විය.

කම්කරු පන්තියේ අයිතිවාසිකම්, ගොවි ජනතාවගේ ඉඩම් ඉල්ලීම් සහ රාජාණ්ඩු පාලනය වෙනස් කිරීම පිළිබඳ අදහස් දේශපාලන ව්‍යාපාරවල ප්‍රධාන මාතෘකා බවට පත්විය.

මෙම පසුබිම තුළ රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය සහ පසුව බොල්ෂෙවික් හා මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් වර්ධනය විය.

මේ සියලු කරුණු 1917 වසරේ සිදුවූ රුසියානු විප්ලවයට බලපෑ ඓතිහාසික පසුබිමේ කොටස් විය.

== මේවාත් බලන්න ==

* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
* [[කාල් මාක්ස්]]
* [[මාක්ස්වාදය]]
* [[දෙවන නිකලස්]]
* [[1905 රුසියානු විප්ලවය]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]

== ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර ==

* [https://www.loc.gov/pictures/item/2002717000/ Library of Congress – Bloody Sunday in Russia, 1905]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Peasants.jpg Wikimedia Commons – Russian Peasants]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nicholas_II_of_Russia_by_V.Serov_(1910,_Hessen).jpg Wikimedia Commons – Nicholas II]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bloody_sunday.jpg Wikimedia Commons – Bloody Sunday]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Colorized_Photo_of_Russian_soldiers,_1916._(49949670272).jpg Wikimedia Commons – Russian Soldiers, 1916]

[[Category:රුසියානු ඉතිහාසය]]
[[Category:රුසියානු විප්ලවය]]
[[Category:රුසියානු අධිරාජ්‍යය]]
[[Category:සමාජ ඉතිහාසය]]


{{Short description|කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික අදහස් සහ මාක්ස්වාදයේ මූලික සංකල්ප}}

'''කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය සහ මාක්ස්වාදය''' යනු 19 වන සියවසේ දාර්ශනික, ආර්ථික හා දේශපාලන ඉතිහාසයේ වැදගත් ස්ථානයක් හිමි සංකල්ප පද්ධතියකි. ජර්මානු දාර්ශනිකයකු, ආර්ථික විශ්ලේෂකයකු සහ දේශපාලන චින්තකයකු වූ [[කාල් මාක්ස්]] (1818–1883) විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද අදහස් ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් සමඟ එක්ව තවදුරටත් වර්ධනය කරන ලදී.

මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය තුළ ඓතිහාසික භෞතිකවාදය, පන්ති අරගලය, නිෂ්පාදන සම්බන්ධතා, ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනය, අතිරික්ත වටිනාකම සහ සමාජ වෙනස්වීම පිළිබඳ අදහස් ප්‍රධාන ස්ථානයක් ගනී.

මෙම අදහස් පසුව මාක්ස්වාදය (Marxism) ලෙස හැඳින්වුණු අතර, ලෝකයේ විවිධ කම්කරු ව්‍යාපාර, සමාජවාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර සහ කොමියුනිස්ට් ව්‍යාපාර කෙරෙහි බලපෑවේය.

== 2.1 කාල් මාක්ස්ගේ ජීවිතය සහ දාර්ශනික පසුබිම ==

[[File:Karl Marx.png|thumb|right|220px|කාල් මාක්ස් (1818–1883)]]

කාල් හෙන්රික් මාක්ස් 1818 මැයි 5 දින එවකට ප්‍රෂියා රාජධානියට අයත් ට්‍රීර් (Trier) නගරයේ උපත ලැබීය. ඔහු ජර්මානු දාර්ශනිකයකු, ආර්ථික විශ්ලේෂකයකු, ලේඛකයකු සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයකු විය.

ඔහු බොන් සහ බර්ලින් විශ්වවිද්‍යාලවල අධ්‍යාපනය ලැබීය. දර්ශනය සහ නීතිය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කළ ඔහු පුරාණ ග්‍රීක දාර්ශනිකයන්ගේ අදහස් ද අධ්‍යයනය කළේය.

මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය ගොඩනැගීමේදී ජර්මානු දාර්ශනික ජෝර්ජ් විල්හෙල්ම් ෆ්‍රෙඩ්රික් හේගල් (G. W. F. Hegel) සහ ලුඩ්විග් ෆොයර්බාක් (Ludwig Feuerbach) වැනි චින්තකයන්ගේ අදහස් බලපෑවේය.

හේගල්ගේ දයලෙක්තික ක්‍රමය සහ ෆොයර්බාක්ගේ භෞතිකවාදී අදහස් විවේචනාත්මකව අධ්‍යයනය කරමින් මාක්ස් තමන්ගේම සමාජ හා ඓතිහාසික විග්‍රහයක් වර්ධනය කළේය.

මාක්ස් 1883 මාර්තු 14 දින ලන්ඩනයේදී මිය ගියේය.

== 2.2 මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය ==

මාක්ස්ගේ දර්ශනය මිනිසා ජීවත් වන සමාජය, ආර්ථික ක්‍රමය සහ නිෂ්පාදන කටයුතු අතර ඇති සම්බන්ධතාව විමර්ශනය කරයි.

ඔහුගේ අදහස අනුව මිනිසුන්ගේ ජීවන තත්ත්වය සහ සමාජ සම්බන්ධතා තේරුම් ගැනීමට ඔවුන් ජීවත් වන භෞතික හා ආර්ථික තත්ත්වයන් අධ්‍යයනය කිරීම වැදගත් වේ.

මාක්ස් දර්ශනය හුදෙක් ලෝකය විස්තර කිරීම සඳහා පමණක් නොව, සමාජය වෙනස් කිරීම පිළිබඳ විමර්ශනයක් ලෙස ද සැලකීය.

1845දී ලියන ලද ''ෆොයර්බාක් පිළිබඳ ප්‍රවාද'' (Theses on Feuerbach) කෘතියේ එකොළොස්වන ප්‍රවාදය තුළ දාර්ශනිකයන් ලෝකය විවිධ ආකාරයෙන් විග්‍රහ කර ඇති නමුත් එය වෙනස් කිරීමේ වැදගත්කම ද අවධාරණය කළේය.

== 2.3 ඓතිහාසික භෞතිකවාදය (Historical Materialism) ==

ඓතිහාසික භෞතිකවාදය මාක්ස්ගේ සමාජ හා ඉතිහාස විග්‍රහයේ ප්‍රධාන සංකල්පයකි.

මෙම සංකල්පය අනුව සමාජයක ඉතිහාසය සහ වෙනස්වීම තේරුම් ගැනීමේදී එම සමාජයේ නිෂ්පාදන ක්‍රමය, ආර්ථික සම්බන්ධතා සහ නිෂ්පාදන බලවේග පිළිබඳව අධ්‍යයනය කළ යුතුය.

මිනිසුන් ජීවත්වීමට අවශ්‍ය ආහාර, ඇඳුම්, නිවාස සහ වෙනත් අවශ්‍යතා නිෂ්පාදනය කරන ආකාරය සමාජයේ ආර්ථික ව්‍යුහය ගොඩනැගීමට බලපායි.

මෙම ආර්ථික ව්‍යුහය දේශපාලන, නීතිමය සහ සමාජ ආයතන සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මාක්ස්ගේ විග්‍රහය තුළ සමාජ පරිවර්තනයන් සිදුවීමට නිෂ්පාදන බලවේග සහ පවතින නිෂ්පාදන සම්බන්ධතා අතර ඇති ගැටුම් ද බලපායි.

== 2.4 පන්ති අරගලය (Class Struggle) ==

[[File:Communist-manifesto.png|thumb|right|220px|1848 වසරේ ප්‍රකාශයට පත් කළ කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනයේ මුල් කවරය]]

පන්ති අරගලය මාක්ස් සහ එංගල්ස්ගේ දේශපාලන හා සමාජ චින්තනයේ ප්‍රධාන සංකල්පයකි.

මාක්ස්ගේ විග්‍රහය අනුව ඉතිහාසයේ විවිධ සමාජ ක්‍රම තුළ නිෂ්පාදන සම්පත් සහ ආර්ථික බලය බෙදී පැවති ආකාරය අනුව විවිධ සමාජ පන්ති බිහිවී ඇත.

ධනවාදී සමාජය තුළ ප්‍රධාන පන්ති දෙකක් පිළිබඳව මාක්ස් විශේෂ අවධානය යොමු කළේය.

* ධනපති පන්තිය (Bourgeoisie) – කර්මාන්තශාලා, යන්ත්‍රෝපකරණ සහ නිෂ්පාදන සම්පත් හිමි පන්තිය.
* කම්කරු පන්තිය (Proletariat) – ජීවත්වීම සඳහා තම ශ්‍රමය විකිණීමට සිදුවන පන්තිය.

මෙම පන්ති අතර නිෂ්පාදන සම්පත්, වැටුප්, ලාභ සහ ආර්ථික බලය සම්බන්ධයෙන් ගැටුම් ඇති වන බව මාක්ස් සහ එංගල්ස් විග්‍රහ කළහ.

1848දී ප්‍රකාශයට පත් කළ ''කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනය'' (The Communist Manifesto) කෘතියේ පන්ති අරගලය පිළිබඳ අදහස් විශේෂයෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.

== 2.5 ධනවාදය පිළිබඳ මාක්ස්ගේ විවේචනය ==

ධනවාදය (Capitalism) යනු නිෂ්පාදන සම්පත්වලින් විශාල කොටසක් පෞද්ගලික හිමිකාරිත්වය යටතේ පවතින අතර භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය සහ වෙළඳාම ලාභය අරමුණු කරගත් ආර්ථික ක්‍රමයකි.

මාක්ස් ධනවාදී ආර්ථික ක්‍රමය පිළිබඳව දීර්ඝ අධ්‍යයනයක් සිදු කළේය.

ඔහුගේ විග්‍රහය අනුව ධනවාදී නිෂ්පාදන ක්‍රමය තුළ කම්කරුවන් තම ශ්‍රමය යොදා නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩවල වටිනාකම සහ ඔවුන්ට ලැබෙන වැටුප අතර වෙනසක් පවතී.

මෙම වෙනස සහ එමගින් ධනපති හිමිකරුවන්ට ලැබෙන ආර්ථික ප්‍රතිලාභ මාක්ස්ගේ ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනයේ වැදගත් කොටසකි.

ඔහු ධනවාදය තුළ ආර්ථික අසමානතාව, කම්කරුවන්ගේ තත්ත්වය, නිෂ්පාදන සම්පත්වල හිමිකාරිත්වය සහ ලාභය බෙදී යන ආකාරය පිළිබඳව විමර්ශනය කළේය.

== 2.6 අතිරික්ත වටිනාකම (Surplus Value) ==

අතිරික්ත වටිනාකම මාක්ස්ගේ දේශපාලන ආර්ථික විද්‍යා විග්‍රහයේ ප්‍රධාන සංකල්පයකි.

මාක්ස්ගේ විග්‍රහය අනුව කම්කරුවකු තම ශ්‍රමය මඟින් නිෂ්පාදනය කරන නව වටිනාකම සහ ඔහුගේ ශ්‍රම බලය මිලදී ගැනීම සඳහා ගෙවන වැටුප අතර වෙනස අතිරික්ත වටිනාකම ලෙස විග්‍රහ කළ හැකිය.

මෙම සංකල්පය මඟින් ධනවාදී නිෂ්පාදන ක්‍රමය තුළ ලාභය නිර්මාණය වන ආකාරය සහ කම්කරු ශ්‍රමය ආර්ථික ක්‍රියාවලියට සම්බන්ධ වන ආකාරය මාක්ස් පැහැදිලි කිරීමට උත්සාහ කළේය.

== 2.7 ශ්‍රමයෙන් ඈත්වීම (Alienation) ==

මාක්ස්ගේ මුල් දාර්ශනික ලේඛනවල දක්නට ලැබෙන තවත් වැදගත් සංකල්පයක් වන්නේ ශ්‍රමයෙන් ඈත්වීම හෙවත් Alienation යන්නයි.

මෙම සංකල්පය මඟින් කම්කරුවකු තමන් නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩය, තම ශ්‍රම ක්‍රියාවලිය, අනෙකුත් මිනිසුන් සහ තමන්ගේ නිර්මාණශීලී හැකියාවන්ගෙන් ඈත්වන තත්ත්වය විග්‍රහ කරයි.

1844 වසරේ ලියන ලද ''ආර්ථික හා දාර්ශනික අත්පිටපත්'' (Economic and Philosophic Manuscripts of 1844) තුළ මාක්ස් මෙම අදහස් විස්තර කර ඇත.

== 2.8 දයලෙක්තික චින්තනය සහ භෞතිකවාදය ==

දයලෙක්තික චින්තනය (Dialectics) යනු වෙනස්වීම, ප්‍රතිවිරෝධතා සහ ඒවා අතර අන්තර්ක්‍රියා මඟින් යථාර්ථය විග්‍රහ කිරීමේ දාර්ශනික ක්‍රමයකි.

මාක්ස් හේගල්ගේ දයලෙක්තික ක්‍රමයෙන් බලපෑමක් ලබා ගත්තද එය භෞතික හා සමාජීය ජීවිතය පිළිබඳ විග්‍රහයක් සඳහා යොදා ගත්තේය.

ඔහුගේ අදහස් තුළ සමාජයේ ආර්ථික හා ද්‍රව්‍යමය සම්බන්ධතා, සමාජ වෙනස්වීම් සහ පන්ති අතර ප්‍රතිවිරෝධතා විශේෂ ස්ථානයක් ගනී.

''දයලෙක්තික භෞතිකවාදය'' (Dialectical Materialism) යන නාමය පසුව මාක්ස්වාදී දාර්ශනික සම්ප්‍රදාය තුළ වඩාත් ප්‍රචලිත විය. එම නාමය මාක්ස් විසින්ම තම දර්ශනය සඳහා භාවිත කළ නිශ්චිත පදයක් නොවේ.

== 2.9 සමාජවාදය සහ කොමියුනිස්ට්වාදය ==

මාක්ස් සහ එංගල්ස් ධනවාදී සමාජයේ පන්ති සම්බන්ධතා සහ නිෂ්පාදන සම්පත්වල පෞද්ගලික හිමිකාරිත්වය පිළිබඳව විවේචනයක් ඉදිරිපත් කළහ.

ඔවුන්ගේ දේශපාලන චින්තනය තුළ කම්කරු පන්තියේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරිත්වය සහ සමාජ පරිවර්තනය වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.

සමාජවාදය (Socialism) සහ කොමියුනිස්ට්වාදය (Communism) යන සංකල්ප විවිධ දේශපාලන හා දාර්ශනික සම්ප්‍රදායන් තුළ විවිධ ආකාරයෙන් විග්‍රහ කර ඇත.

මාක්ස් සහ එංගල්ස්ගේ ලේඛන තුළ පන්ති භේදවලින් තොර සමාජයක් පිළිබඳ අදහස සහ නිෂ්පාදන සම්පත් පිළිබඳ පොදු සමාජීය පාලනය පිළිබඳ සංකල්පය වැදගත් වේ.

කෙසේ වෙතත්, අනාගත කොමියුනිස්ට් සමාජයක් පාලනය විය යුතු සෑම විස්තරයක්ම නිශ්චිත සැලැස්මක් ලෙස මාක්ස් ඉදිරිපත් කර නොතිබුණි.

== 2.10 මාක්ස් සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්ගේ දායකත්වය ==

[[File:Karl Marx.png|thumb|right|180px|කාල් මාක්ස්]]

[[ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්]] (Friedrich Engels) මාක්ස්ගේ සමීප දාර්ශනික සහ දේශපාලන සහයෝගිතාකරුවකු විය.

ඔවුන් දෙදෙනා එක්ව සමාජවාදී හා කොමියුනිස්ට් දේශපාලන අදහස් වර්ධනය කිරීමට සහ ඒවා ලේඛනගත කිරීමට දායක වූහ.

ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන කෘති අතර:

* ''කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනය'' (The Communist Manifesto) – 1848.
* ''ජර්මානු දෘෂ්ටිවාදය'' (The German Ideology) – 1845–1846දී රචනා කරන ලදී.
* ''ශුද්ධ පවුල'' (The Holy Family) – 1845.

එංගල්ස් මාක්ස්ගේ මරණයෙන් පසුව ද ඔහුගේ ලේඛන සංස්කරණය කිරීම සහ ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සඳහා දායක විය.

== 2.11 මාක්ස්ගේ ප්‍රධාන කෘති ==

[[File:Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie. Band 1.pdf|thumb|right|200px|1867දී ප්‍රකාශයට පත් කළ ''දාස් කැපිටාල්'' කෘතියේ පළමු වෙළුමේ මුල් සංස්කරණය]]

මාක්ස්ගේ දාර්ශනික සහ ආර්ථික අදහස් ඔහුගේ විවිධ කෘති තුළින් ඉදිරිපත් කර ඇත.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය !! කෘතිය !! ප්‍රධාන කරුණු
|-
| 1844 || Economic and Philosophic Manuscripts || ශ්‍රමයෙන් ඈත්වීම සහ මිනිස් ස්වභාවය
|-
| 1845 || Theses on Feuerbach || භෞතිකවාදය සහ දාර්ශනික ක්‍රියාකාරිත්වය
|-
| 1845–1846 || The German Ideology || ඓතිහාසික භෞතිකවාදය
|-
| 1848 || The Communist Manifesto || පන්ති අරගලය සහ කොමියුනිස්ට් දේශපාලන අදහස්
|-
| 1859 || A Contribution to the Critique of Political Economy || දේශපාලන ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ විවේචනය
|-
| 1867 || Das Kapital, Volume I || ධනවාදී නිෂ්පාදන ක්‍රමය සහ අතිරික්ත වටිනාකම
|}

''දාස් කැපිටාල්'' (Das Kapital) කෘතියේ පළමු වෙළුම 1867දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. එහිදී මාක්ස් ධනවාදී නිෂ්පාදන ක්‍රමය, වෙළඳ භාණ්ඩ, මුදල්, ශ්‍රම බලය සහ අතිරික්ත වටිනාකම පිළිබඳ දීර්ඝ විශ්ලේෂණයක් ඉදිරිපත් කළේය.

එහි දෙවන සහ තුන්වන වෙළුම් මාක්ස්ගේ මරණයෙන් පසුව ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් විසින් සංස්කරණය කර ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

== 2.12 මාක්ස්වාදය ලෝක දේශපාලනයට කළ බලපෑම ==

මාක්ස්ගේ අදහස් 19 වන සියවසේ යුරෝපයේ කම්කරු ව්‍යාපාර සහ සමාජවාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර කෙරෙහි බලපෑවේය.

1864දී පිහිටුවන ලද ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංගමය (International Workingmen's Association) සමඟ ද මාක්ස් සම්බන්ධ විය.

20 වන සියවසේදී රුසියාවේ ලෙනින්ගේ නායකත්වය යටතේ වර්ධනය වූ බොල්ෂෙවික් ව්‍යාපාරය මාක්ස්වාදී අදහස් මත පදනම් වූ දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් බවට පත්විය.

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව පිහිටුවන ලද සෝවියට් රාජ්‍යය මාක්ස්වාදී සහ ලෙනින්වාදී දේශපාලන මතවාදයන් තම නිල දේශපාලන දර්ශනය ලෙස පිළිගත්තේය.

පසුව චීනය, කියුබාව, වියට්නාමය සහ වෙනත් රටවල ද විවිධ මාක්ස්වාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර වර්ධනය විය.

කෙසේ වෙතත්, මෙම රටවල දේශපාලන හා ආර්ථික පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වූ අතර මාක්ස්ගේ මුල් දාර්ශනික අදහස් සහ පසුව ඇති වූ රාජ්‍ය පාලන ක්‍රම එකිනෙකට සමාන යැයි සැලකිය නොහැකිය.

== 2.13 මාක්ස්වාදය පිළිබඳ විවිධ විග්‍රහ ==

මාක්ස්වාදය ලෝකයේ විවිධ දේශපාලන සහ ශාස්ත්‍රීය සම්ප්‍රදායන් තුළ විවිධ ආකාරයෙන් අර්ථකථනය කර ඇත.

සමහර චින්තකයන් එය සමාජ අසමානතා, කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ ආර්ථික බලය පිළිබඳ විග්‍රහයක් ලෙස සලකන අතර, තවත් විවේචකයන් එහි දේශපාලන යෙදීම්, රාජ්‍ය බලය සංකේන්ද්‍රණය වීම සහ ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ විවේචන ඉදිරිපත් කර ඇත.

එබැවින් මාක්ස්ගේ මුල් දාර්ශනික අදහස්, පසුව වර්ධනය වූ මාක්ස්වාදී න්‍යායන් සහ විවිධ රටවල ක්‍රියාත්මක වූ දේශපාලන පද්ධති වෙන වෙනම අධ්‍යයනය කිරීම වැදගත් වේ.

== 2.14 නිගමනය ==

කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය 19 වන සියවසේ සමාජ, ආර්ථික සහ දේශපාලන අදහස් වෙනස් කළ බලගතු බුද්ධිමය සම්ප්‍රදායකි.

ඔහුගේ ඓතිහාසික භෞතිකවාදය, පන්ති අරගලය, ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනය සහ අතිරික්ත වටිනාකම පිළිබඳ විග්‍රහයන් ලෝකයේ විවිධ දේශපාලන ව්‍යාපාරවලට සහ ආර්ථික විවාදවලට බලපෑවේය.

රුසියානු විප්ලවය සහ සෝවියට් සංගමය බිහිවීම තේරුම් ගැනීම සඳහා ද මාක්ස්වාදී දර්ශනය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගැනීම වැදගත් වේ.

== ඊළඟ පරිච්ඡේදය ==

[[රුසියාවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ වර්ධනය]]

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[කාල් මාක්ස්]]
* [[ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්]]
* [[මාක්ස්වාදය]]
* [[ඓතිහාසික භෞතිකවාදය]]
* [[කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනය]]
* [[දාස් කැපිටාල්]]
* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]

== මූලාශ්‍ර ==

* [https://plato.stanford.edu/entries/marx/ Stanford Encyclopedia of Philosophy – Karl Marx]
* [https://www.britannica.com/biography/Karl-Marx Karl Marx – Encyclopaedia Britannica]
* [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1848/communist-manifesto/ Marx and Engels – The Communist Manifesto]
* [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1867-c1/ Marx – Capital, Volume I]
* [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/theses/ Theses on Feuerbach]

[[Category:කාල් මාක්ස්]]
[[Category:මාක්ස්වාදය]]
[[Category:දේශපාලන දර්ශනය]]
[[Category:සමාජවාදය]]
[[Category:කොමියුනිස්ට්වාදය]]
[[Category:ආර්ථික චින්තනය]]


{{Short description|කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික අදහස් සහ මාක්ස්වාදයේ මූලික සංකල්ප}}

'''කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය සහ මාක්ස්වාදය''' යනු 19 වන සියවසේ දාර්ශනික, ආර්ථික හා දේශපාලන ඉතිහාසයේ වැදගත් ස්ථානයක් හිමි සංකල්ප පද්ධතියකි. ජර්මානු දාර්ශනිකයකු, ආර්ථික විශ්ලේෂකයකු සහ දේශපාලන චින්තකයකු වූ [[කාල් මාක්ස්]] (1818–1883) විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද අදහස් ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් සමඟ එක්ව තවදුරටත් වර්ධනය කරන ලදී.

මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය තුළ ඓතිහාසික භෞතිකවාදය, පන්ති අරගලය, නිෂ්පාදන සම්බන්ධතා, ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනය, අතිරික්ත වටිනාකම සහ සමාජ වෙනස්වීම පිළිබඳ අදහස් ප්‍රධාන ස්ථානයක් ගනී.

මෙම අදහස් පසුව මාක්ස්වාදය (Marxism) ලෙස හැඳින්වුණු අතර, ලෝකයේ විවිධ කම්කරු ව්‍යාපාර, සමාජවාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර සහ කොමියුනිස්ට් ව්‍යාපාර කෙරෙහි බලපෑවේය.


== 3. රුසියාවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ වර්ධනය ==

=== 3.1. හැඳින්වීම ===

19 වන සියවසේ අග භාගයේදී රුසියානු අධිරාජ්‍යය තුළ සමාජ, ආර්ථික සහ දේශපාලන වෙනස්කම් වේගයෙන් සිදුවෙමින් පැවතුණි. කාර්මික සංවර්ධනයත් සමඟ නගරවල කම්කරු පන්තිය වර්ධනය වූ අතර, ගොවි ජනතාවගේ දුෂ්කර ජීවන තත්ත්වය සහ සාර් පාලනයේ දේශපාලන මර්දනය පිළිබඳ විරෝධය ද වැඩි විය.

මෙම පසුබිම තුළ යුරෝපයේ වර්ධනය වෙමින් පැවති මාක්ස්වාදී දර්ශනය රුසියාවට ද පැතිර ගියේය. කාල් මාක්ස් සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් ඉදිරිපත් කළ පන්ති අරගලය, ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනය සහ කම්කරු පන්තියේ දේශපාලන සංවිධානය පිළිබඳ අදහස් රුසියානු විප්ලවවාදීන් අතර සාකච්ඡාවට ලක් විය.

රුසියාවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරය ක්‍රමයෙන් කුඩා අධ්‍යයන කණ්ඩායම්වලින් ආරම්භ වී, කම්කරු සංවිධාන සහ දේශපාලන පක්ෂයක් දක්වා වර්ධනය විය. පසුව එය 1917 රුසියානු විප්ලවයට බලපෑ ප්‍රධාන දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් බවට පත්විය.

=== 3.2. රුසියාවේ මාක්ස්වාදයට පෙර පැවති ජනප්‍රියවාදී ව්‍යාපාරය ===

රුසියාවේ මාක්ස්වාදය ව්‍යාප්ත වීමට පෙර ''නරොද්නික්'' (Narodnik) හෙවත් රුසියානු ජනප්‍රියවාදී ව්‍යාපාරය විප්ලවවාදී දේශපාලන අදහස් අතර වැදගත් ස්ථානයක් හිමි කරගෙන තිබුණි.

මෙම ව්‍යාපාරයේ ඇතැම් නායකයන් විශ්වාස කළේ රුසියාවේ ගොවි ජනතාව සහ ගම්මානවල පැවති සාමූහික ඉඩම් පරිහරණ ක්‍රමය මත පදනම්ව සමාජවාදී සමාජයක් ගොඩනැගිය හැකි බවයි. බටහිර යුරෝපයේ මෙන් රුසියාව අනිවාර්යයෙන්ම ධනවාදී සංවර්ධන මාර්ගය හරහා යා යුතු නැති බව ඔවුන්ගෙන් සමහරෙක් තර්ක කළහ.

නරොද්නික් ව්‍යාපාරයේ ඇතැම් කණ්ඩායම් ගොවි ජනතාව අතර දේශපාලන අවබෝධය ඇති කිරීම සඳහා ගම්මාන වෙත ගියහ. තවත් සමහර කණ්ඩායම් සාර් පාලනයට එරෙහිව රහසිගත දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සහ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාමාර්ගවල නිරත වූහ.

කෙසේ වෙතත්, කාර්මික සංවර්ධනය සහ කම්කරු පන්තියේ වර්ධනය පිළිබඳ මාක්ස්වාදී විග්‍රහය රුසියානු විප්ලවවාදීන් අතර නව දේශපාලන සාකච්ඡාවක් ඇති කළේය. මේ අනුව නරොද්නික් අදහස් සහ මාක්ස්වාදී අදහස් අතර මතවාදී විවාදයක් වර්ධනය විය.

=== 3.3. ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව් සහ රුසියානු මාක්ස්වාදයේ ආරම්භය ===

[[File:Georgi Plekhanov seated portrait.jpg|thumb|ජෝර්ජි වැලෙන්ටිනොවිච් ප්ලෙඛානොව්]]

රුසියාවේ මාක්ස්වාදය ව්‍යාප්ත කිරීමේ ආරම්භක පුරෝගාමියෙකු ලෙස ජෝර්ජි වැලෙන්ටිනොවිච් ප්ලෙඛානොව් (Georgi Plekhanov) සැලකේ.

ප්ලෙඛානොව් මුලදී රුසියානු ජනප්‍රියවාදී ව්‍යාපාරයට සම්බන්ධව සිටියේය. පසුව ඔහු මාක්ස්වාදී අදහස් පිළිගෙන, රුසියාවේ සමාජ වෙනස්කම් විග්‍රහ කිරීම සඳහා මාක්ස්වාදී ඉතිහාස හා ආර්ථික න්‍යායන් භාවිත කළේය.

1883 දී ස්විට්සර්ලන්තයේ ජිනීවා නගරයේදී ප්ලෙඛානොව් සහ ඔහුගේ සහචරයන් විසින් ''කම්කරු විමුක්ති කණ්ඩායම'' (Emancipation of Labour Group) පිහිටුවන ලදී. එය රුසියාවේ පළමු මාක්ස්වාදී සංවිධානය ලෙස සාමාන්‍යයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ.

මෙම කණ්ඩායමේ ආරම්භක සාමාජිකයන් අතර පහත සඳහන් පුද්ගලයෝ සිටියහ.

* ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව් (Georgi Plekhanov)
* පාවෙල් ඇක්සෙල්රොඩ් (Pavel Axelrod)
* වේරා සසුලිච් (Vera Zasulich)
* ලෙව් ඩොයිච් (Lev Deutsch)
* වසීලි ඉග්නාටොව් (Vasily Ignatov)

මෙම කණ්ඩායමේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ මාක්ස් සහ එංගල්ස්ගේ කෘති රුසියානු භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීම, ඒවා රුසියාව තුළ බෙදාහැරීම සහ කම්කරු පන්තිය අතර සමාජවාදී දේශපාලන අදහස් ව්‍යාප්ත කිරීමයි.

රුසියාව තුළ දේශපාලන මර්දනය සහ වාරණය පැවති බැවින් මෙම කණ්ඩායමේ බොහෝ කටයුතු විදේශගතව සිට සිදු කිරීමට සිදුවිය.

=== 3.4. කම්කරු විමුක්ති කණ්ඩායමේ කාර්යභාරය ===

කම්කරු විමුක්ති කණ්ඩායම මාක්ස්වාදී සාහිත්‍යය රුසියානු භාෂාවෙන් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

එම කණ්ඩායම විසින් කාල් මාක්ස් සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්ගේ කෘති පරිවර්තනය කර විදේශයන්හි මුද්‍රණය කර රුසියාවට යැවීමට කටයුතු කරන ලදී.

එම කෘති අතර පහත සඳහන් කෘති වැදගත් වේ.

* කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනය (The Communist Manifesto) – කාල් මාක්ස් සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්.
* වැටුප් ශ්‍රමය සහ ප්‍රාග්ධනය (Wage Labour and Capital) – කාල් මාක්ස්.
* මනෝරාජික සමාජවාදය සහ විද්‍යාත්මක සමාජවාදය (Socialism: Utopian and Scientific) – ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්.

ප්ලෙඛානොව් විසින් 1883 දී ''සමාජවාදය සහ දේශපාලන අරගලය'' (Socialism and the Political Struggle) නමැති කෘතිය ද, 1885 දී ''අපගේ වෙනස්කම්'' (Our Differences) නමැති කෘතිය ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

1895 දී පළ වූ ''ඉතිහාසය පිළිබඳ ඒකවාදී දෘෂ්ටිය වර්ධනය කිරීම'' (The Development of the Monist View of History) කෘතිය ද රුසියානු මාක්ස්වාදී චින්තනයේ වර්ධනයට බලපෑවේය.

මෙම කටයුතු මඟින් රුසියාවේ විප්ලවවාදී තරුණ පරපුර සහ කම්කරු සංවිධාන අතර මාක්ස්වාදී අදහස් පිළිබඳ දැනුම ව්‍යාප්ත විය.

=== 3.5. රුසියාවේ කම්කරු පන්තියේ වර්ධනය ===

19 වන සියවසේ අග භාගයේදී රුසියාවේ කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් වීමත් සමඟ කර්මාන්තශාලා, දුම්රිය මාර්ග සහ නගර ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන මධ්‍යස්ථාන වර්ධනය විය.

මෙම වෙනස්කම් නිසා ගම්මානවලින් නගර වෙත පැමිණි ජනතාව කර්මාන්තශාලා සහ අනෙකුත් කාර්මික ආයතනවල සේවයට එක් වූහ. එමඟින් නවීන කම්කරු පන්තියක් වර්ධනය විය.

කම්කරුවන් මුහුණ දුන් ප්‍රධාන ගැටලු අතර,

* දිගු වැඩ පැය
* අඩු වැටුප්
* අනාරක්ෂිත සේවා පරිසරය
* කම්කරු අයිතිවාසිකම් සීමා කිරීම
* වෘත්තීය සමිති සංවිධානය කිරීමේ බාධා
* වැඩ වර්ජන සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් මර්දනය කිරීම

වැනි කරුණු ඇතුළත් විය.

මෙම තත්ත්වය තුළ කම්කරුවන් අතර වැඩ වර්ජන සහ සාමූහික සංවිධාන ක්‍රියාකාරකම් වර්ධනය විය. මාක්ස්වාදී ක්‍රියාකාරීන් මෙම කම්කරු ව්‍යාපාර සමඟ සම්බන්ධ වෙමින් දේශපාලන අවබෝධය ඇති කිරීමට උත්සාහ කළහ.

=== 3.6. ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්ගේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම්වල ආරම්භය ===

[[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]] (Vladimir Lenin) රුසියානු මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ ප්‍රධාන නායකයෙකු බවට පත්වූයේ 19 වන සියවසේ අවසාන දශකයේදීය.

ලෙනින්ගේ උපන් නම ව්ලැඩිමීර් ඉලිච් උලියානොව් (Vladimir Ilyich Ulyanov) ය. ඔහු මාක්ස්වාදී දර්ශනය අධ්‍යයනය කළ අතර රුසියාවේ කම්කරු පන්තිය දේශපාලන වශයෙන් සංවිධානය කිරීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කළේය.

1895 දී ලෙනින් සහ ඔහුගේ දේශපාලන සහචරයන් ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේදී ''කම්කරු පන්තියේ විමුක්තිය සඳහා අරගල සංගමය'' (Union of Struggle for the Emancipation of the Working Class) පිහිටුවීමට දායක වූහ.

මෙම සංවිධානයේ අරමුණ වූයේ කම්කරුවන්ගේ ආර්ථික ඉල්ලීම් සහ දේශපාලන අරගල අතර සම්බන්ධතාව පැහැදිලි කිරීමයි.

කෙසේ වෙතත්, සාර් පාලනයේ රහස් පොලිසිය විසින් විප්ලවවාදී සංවිධාන නිරීක්ෂණය කරන ලදී. 1895 දී ලෙනින් අත්අඩංගුවට ගෙන පසුව සයිබීරියාවට පිටුවහල් කරන ලදී.

=== 3.7. රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය පිහිටුවීම ===

1898 මාර්තු මාසයේදී මින්ස්ක් නගරයේ පැවති රැස්වීමකදී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය (Russian Social Democratic Labour Party – RSDLP) පිහිටුවන ලදී.

මෙම පළමු සමුළුවට විවිධ සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කණ්ඩායම් නියෝජනය කළ නියෝජිතයන් නව දෙනෙකු සහභාගී වූ බව ඉතිහාස මූලාශ්‍ර සඳහන් කරයි.

පක්ෂය පිහිටුවීමේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ රුසියාව පුරා විසිරී පැවති මාක්ස්වාදී සහ කම්කරු සංවිධාන එකම දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් යටතේ සම්බන්ධ කිරීමයි.

මෙම සමුළුවේදී පක්ෂ ප්‍රකාශනයක් පිළිගනු ලැබූ අතර මධ්‍යම කමිටුවක් ද පත් කරන ලදී. එහෙත් සමුළුවෙන් පසුව රහස් පොලිසිය විසින් නියෝජිතයන් සහ පක්ෂ ක්‍රියාකාරීන් බොහෝ දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගැනීම හේතුවෙන් සංවිධානයේ ක්‍රියාකාරීත්වය දැඩි ලෙස දුර්වල විය.

එබැවින් 1898 දී පක්ෂය නිල වශයෙන් පිහිටුවනු ලැබුවද, එය ශක්තිමත් මධ්‍යගත දේශපාලන සංවිධානයක් බවට පත් කිරීමේ කටයුතු ඉදිරියටත් සිදු කිරීමට අවශ්‍ය විය.

=== 3.8. ඉස්ක්‍රා පුවත්පත සහ මාක්ස්වාදී අදහස් ව්‍යාප්ත කිරීම ===

1900 දී ලෙනින් සහ ඔහුගේ සහචරයන් ''ඉස්ක්‍රා'' (Iskra) නමැති දේශපාලන පුවත්පත ආරම්භ කළහ. රුසියානු භාෂාවෙන් ''ඉස්ක්‍රා'' යන්නෙහි අර්ථය ''ගිනි පුපුර'' යන්නයි.

මෙම පුවත්පතේ අරමුණ වූයේ රුසියාව පුරා විසිරී සිටි මාක්ස්වාදී කණ්ඩායම් අතර සම්බන්ධතාව ගොඩනැගීම සහ සාර් පාලනයට එරෙහි දේශපාලන අරගලය පිළිබඳ සාකච්ඡාව වර්ධනය කිරීමයි.

ඉස්ක්‍රා පුවත්පතේ කටයුතුවලට ලෙනින්, ජූලියස් මාර්ටොව්, ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව්, පාවෙල් ඇක්සෙල්රොඩ් සහ වේරා සසුලිච් ඇතුළු පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වූහ.

පුවත්පත විදේශයන්හි මුද්‍රණය කර රුසියාවට රහසිගතව ගෙන යාම සිදු විය. එමඟින් මාක්ස්වාදී අදහස් සහ දේශපාලන සංවිධානය පිළිබඳ සාකච්ඡා පුළුල් විය.

=== 3.9. බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් බිහිවීම ===

[[File:Zasulich-vera.jpg|thumb|වේරා සසුලිච් – රුසියානු මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ ආරම්භක සාමාජිකාවක්]]

1903 දී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂයේ දෙවන සමුළුව බ්‍රසල්ස්හිදී ආරම්භ වී පසුව ලන්ඩනයේදී පැවැත්විණි.

මෙම සමුළුවේදී පක්ෂ සාමාජිකත්වය, පක්ෂ සංවිධානය සහ විප්ලවවාදී දේශපාලන ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳව ප්‍රබල මතභේද ඇති විය.

විශේෂයෙන්ම පක්ෂ සාමාජිකයෙකු වීමට අවශ්‍ය කොන්දේසි පිළිබඳව ලෙනින් සහ ජූලියස් මාර්ටොව් අතර මතභේදයක් ඇති විය.

මෙම මතභේද හේතුවෙන් පක්ෂය තුළ කණ්ඩායම් දෙකක් වර්ධනය විය.

==== බොල්ෂෙවික් කණ්ඩායම ====

ලෙනින්ගේ නායකත්වය යටතේ වර්ධනය වූ කණ්ඩායම බොල්ෂෙවික් (Bolsheviks) ලෙස හැඳින්විණි. ඔවුහු විප්ලවවාදී අරමුණු වෙනුවෙන් විනයගරුක, සංවිධානාත්මක සහ මධ්‍යගත පක්ෂයක් ගොඩනැගීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කළහ.

''බොල්ෂෙවික්'' යන වචනය රුසියානු භාෂාවේ ''බහුතරය'' යන අර්ථයට සම්බන්ධ වේ. 1903 සමුළුවේ ඇතැම් ඡන්ද විමසීම්වලදී ලෙනින්ගේ පාර්ශ්වයට බහුතරය ලැබීම නිසා මෙම නම භාවිතයට පැමිණියේය.

==== මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම ====

ජූලියස් මාර්ටොව්ගේ නායකත්වය යටතේ වර්ධනය වූ කණ්ඩායම මෙන්ෂෙවික් (Mensheviks) ලෙස හැඳින්විණි.

ඔවුහු පක්ෂ සාමාජිකත්වය වඩා පුළුල් ලෙස අර්ථ දැක්වීමට සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සඳහා පුළුල් සාමාජික සහභාගීත්වයක් ලබා ගැනීමට කැමැත්ත දැක්වූහ.

''මෙන්ෂෙවික්'' යන වචනය ''සුළුතරය'' යන අර්ථයට සම්බන්ධ වේ. 1903 සමුළුවේ ඇතැම් ඡන්ද විමසීම්වලදී මාර්ටොව්ගේ පාර්ශ්වය සුළුතරයට පත්වීම නිසා එම නම භාවිතයට පැමිණියේය.

මෙම නම් ඇති වූයේ එම සමුළුවේ නිශ්චිත ඡන්ද විමසීම්වලදී ලැබුණු සංඛ්‍යාත්මක ප්‍රතිඵල අනුවය. ඒවා සෑම අවස්ථාවකම එකම ස්ථිර බහුතරයක් හෝ සුළුතරයක් නියෝජනය කළ බව අදහස් නොවේ.

=== 3.10. බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් මතවාදී වෙනස්කම් ===

බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් දෙකම මුලදී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂයේ කොටස් විය. එහෙත් කාලයත් සමඟ ඔවුන්ගේ දේශපාලන මතවාද සහ සංවිධාන ක්‍රම අතර වෙනස්කම් තවදුරටත් පැහැදිලි විය.

ප්‍රධාන වෙනස්කම් අතර,

* පක්ෂ සාමාජිකත්වය සහ සංවිධාන ව්‍යුහය පිළිබඳ අදහස්.
* විප්ලවවාදී ක්‍රියාකාරකම් මෙහෙයවීමේ ක්‍රම.
* කම්කරු පන්තිය සහ ගොවි ජනතාව අතර දේශපාලන සන්ධානය පිළිබඳ අදහස්.
* රුසියාවේ ධනවාදී සංවර්ධනය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී විප්ලවය පිළිබඳ විග්‍රහ.
* දේශපාලන බලය ලබා ගැනීම සඳහා භාවිත කළ යුතු උපායමාර්ග.

මෙම මතභේද නිසා දෙපාර්ශ්වය අතර ගැටුම් සහ සංවිධානමය බෙදීම් වර්ධනය විය. පසුව 1917 විප්ලවය වන විට බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් දෙක වෙනස් දේශපාලන මාර්ග අනුගමනය කළහ.

=== 3.11. 1905 විප්ලවය සහ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරය ===

1905 දී රුසියාව තුළ ඇති වූ විප්ලවවාදී නැගිටීම මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයට වැදගත් අත්දැකීමක් විය.

කම්කරුවන්ගේ වැඩ වර්ජන, ගොවි ජනතාවගේ විරෝධතා, හමුදා තුළ ඇති වූ කැරලි සහ සාර් පාලනයට එරෙහි දේශපාලන උද්ඝෝෂණ එම විප්ලවයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ විය.

මෙම කාලය තුළ කම්කරු නියෝජිතයන්ගෙන් සමන්විත සෝවියට් (Soviet) හෙවත් කම්කරු සභා බිහි විය. ඒවා කම්කරුවන්ගේ ඉල්ලීම් සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධීකරණය කිරීමේ නව සංවිධාන ආකාරයක් ලෙස වැදගත් විය.

1905 විප්ලවය අවසානයේ සාර් පාලනය බිඳවැටුණේ නැත. එහෙත් එය රුසියානු ජනතාවගේ දේශපාලන අවබෝධය සහ විප්ලවවාදී සංවිධානවල අත්දැකීම් වර්ධනය කිරීමට බලපෑවේය.

=== 3.12. පළමු ලෝක යුද්ධය සහ විප්ලවවාදී අදහස් වර්ධනය ===

1914 දී ආරම්භ වූ පළමු ලෝක යුද්ධය රුසියාවේ ආර්ථික හා සමාජ අර්බුදය තවදුරටත් උග්‍ර කළේය.

යුද්ධය හේතුවෙන් ආහාර හිඟය, උද්ධමනය, ප්‍රවාහන ගැටලු සහ හමුදා පරාජයන් වර්ධනය විය. කම්කරුවන් සහ ගොවි ජනතාව අතර රජයට එරෙහි විරෝධය තීව්‍ර විය.

රුසියානු සමාජවාදී සහ මාක්ස්වාදී කණ්ඩායම් අතර යුද්ධය පිළිබඳ මතභේද ද පැවතුණි. ඇතැම් පිරිස් යුද්ධයට විරුද්ධ වූ අතර තවත් පිරිස් වෙනස් දේශපාලන ස්ථාවරයන් ගත්හ.

මෙම තත්ත්වය 1917 පෙබරවාරි විප්ලවයට පෙර පැවති දේශපාලන පසුබිම සකස් කිරීමට දායක විය.

=== 3.13. රුසියානු මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

රුසියාවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරය කුඩා බුද්ධිමය කණ්ඩායම්වලින් ආරම්භ වී, කම්කරු පන්තිය සහ දේශපාලන සංවිධාන සමඟ සම්බන්ධ වූ පුළුල් ව්‍යාපාරයක් බවට පත්විය.

එහි වර්ධනයට ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව්, වේරා සසුලිච්, පාවෙල් ඇක්සෙල්රොඩ්, ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් සහ ජූලියස් මාර්ටොව් වැනි පුද්ගලයන් විවිධ ආකාරයෙන් දායක වූහ.

1883 දී කම්කරු විමුක්ති කණ්ඩායම පිහිටුවීම, 1898 දී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය ආරම්භ කිරීම සහ 1903 දී බොල්ෂෙවික්–මෙන්ෂෙවික් බෙදීම ඇතිවීම එම ව්‍යාපාරයේ වැදගත් සන්ධිස්ථාන විය.

මෙම වර්ධනයන් 1917 දී සිදු වූ පෙබරවාරි සහ ඔක්තෝබර් විප්ලවවලට පෙර රුසියාවේ පැවති දේශපාලන සංවිධාන සහ මතවාදී පසුබිම තේරුම් ගැනීමට උපකාරී වේ.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[කාල් මාක්ස්]]
* [[මාක්ස්වාදය]]
* [[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]
* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[බොල්ෂෙවික්]]
* [[මෙන්ෂෙවික්]]
* [[රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය]]

== මූලාශ්‍ර ==

* Plekhanov, Georgi. ''Socialism and the Political Struggle'' (1883).
* Lenin, Vladimir. ''The Tasks of the Russian Social-Democrats'' (1897).
* Lenin, Vladimir. ''What Is to Be Done?'' (1902).
* Frankel, Jonathan. ''Revolution and Politics in Russia''. Indiana University Press.
* ''The Russian Social-Democratic Labour Party: Documents of the First and Second Congresses''.

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.marxists.org/archive/plekhanov/ Georgi Plekhanov – Marxists Internet Archive]
* [https://www.marxists.org/archive/lenin/ Lenin – Marxists Internet Archive]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Georgi_Plekhanov ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව් – Wikimedia Commons]

[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:මාක්ස්වාදය]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:සමාජවාදය]]


== 1917 පෙබරවාරි විප්ලවය ==

=== 4.1. හැඳින්වීම ===

1917 පෙබරවාරි විප්ලවය රුසියානු ඉතිහාසයේ තීරණාත්මක දේශපාලන සිදුවීමකි. මෙම විප්ලවය හේතුවෙන් සියවස් ගණනාවක් රුසියාව පාලනය කළ රොමානොව් රාජවංශයේ පාලනය අවසන් වූ අතර, අවසාන රුසියානු සාර්වරයා වූ දෙවන නිකොලස්ට සිහසුන අත්හැරීමට සිදු විය.

මෙම විප්ලවය 1917 පෙබරවාරි මාසයේදී රුසියාවේ අගනුවර වූ පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේ ආරම්භ විය. එවකට රුසියාව භාවිත කළ ජූලියානු දින දර්ශනය අනුව එය පෙබරවාරි 23 සිට 27 දක්වා සිදුවූ අතර, ග්‍රෙගෝරියානු දින දර්ශනය අනුව එම දිනයන් මාර්තු 8 සිට 12 දක්වා වේ.

මෙම විප්ලවය කම්කරු ජනතාවගේ වැඩ වර්ජන, කාන්තාවන්ගේ විරෝධතා, ආහාර හිඟයට එරෙහි ජනතා නැගිටීම් සහ හමුදා සෙබළුන්ගේ කැරලි යන කරුණු එකට එක්වීමෙන් වර්ධනය විය.

පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසුව සාර් පාලනය අවසන් වූ නමුත් රුසියාවේ දේශපාලන අර්බුදය විසඳී නොතිබුණි. තාවකාලික ආණ්ඩුව සහ පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව අතර බලය බෙදී පැවති තත්ත්වයක් ඇති වූ අතර, එය පසුව ඔක්තෝබර් විප්ලවයට පසුබිම සකස් කළේය.

=== 4.2. විප්ලවයට පෙර රුසියාවේ පැවති තත්ත්වය ===

1917 වන විට රුසියාව පළමු ලෝක යුද්ධයට සම්බන්ධ වී වසර තුනකට ආසන්න කාලයක් ගතවී තිබුණි. යුද්ධය නිසා රටේ ආර්ථිකය දැඩි පීඩනයකට ලක්ව තිබූ අතර, සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය වේගයෙන් පිරිහෙමින් පැවතුණි.

ප්‍රධාන ගැටලු කිහිපයක් මෙසේ විය.

* ආහාර සහ පාන් හිඟය.
* ආහාර මිල සහ අනෙකුත් භාණ්ඩ මිල ඉහළ යාම.
* කම්කරුවන්ගේ අඩු වැටුප් සහ දුෂ්කර සේවා තත්ත්වයන්.
* යුද්ධයේදී රුසියානු හමුදාව ලැබූ පරාජයන්.
* සෙබළුන්ගේ මරණ සහ තුවාල වැඩිවීම.
* ප්‍රවාහන හා දුම්රිය පද්ධතියේ ගැටලු.
* සාර් පාලනය පිළිබඳ ජනතාවගේ විශ්වාසය බිඳවැටීම.

යුද්ධය සඳහා විශාල මුදල් ප්‍රමාණයක් වැය කිරීමට සිදුවීමත් සමඟ රජයේ ආර්ථික කළමනාකරණය දුර්වල විය. නගරවල ආහාර බෙදාහැරීමේ ගැටලු උග්‍ර වූ අතර, පාන් ලබා ගැනීම සඳහා ජනතාව දිගු පෝලිම්වල රැඳී සිටීමට සිදු විය.

ගොවි ජනතාව ඉඩම් පිළිබඳ ගැටලුවලට මුහුණ දුන් අතර, කම්කරු ජනතාව වැඩි වැටුප් සහ යහපත් සේවා තත්ත්වයන් ඉල්ලා සිටියහ. මේ සියලු කරුණු සාර් පාලනයට එරෙහි විරෝධය තවදුරටත් වර්ධනය කළේය.

=== 4.3. දෙවන නිකොලස්ගේ පාලනය සහ ජනතා විරෝධය ===

[[File:The last photo of Nicholas II.jpg|thumb|දෙවන නිකොලස් – සිහසුන අත්හැරීමෙන් පසු 1917 දී ගත් ඡායාරූපයක්]]

දෙවන නිකොලස් (Nicholas II) 1894 සිට රුසියාවේ සාර්වරයා ලෙස පාලනය කළේය. ඔහුගේ පාලන සමයේදී රුසියාව තුළ කාර්මික සංවර්ධනය සිදු වුවද, දේශපාලන බලය සාර්වරයා සහ රාජාණ්ඩුව අතේ සංකේන්ද්‍රණය වී තිබුණි.

1905 විප්ලවයෙන් පසුව රාජ්‍ය ඩූමාව (State Duma) පිහිටුවනු ලැබුවද, සාර්වරයාගේ බලය තවදුරටත් ප්‍රබලව පැවතුණි. ජනතාවට අවශ්‍ය දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සම්පූර්ණයෙන් ලබාදීමට රජය අසමත් විය.

පළමු ලෝක යුද්ධයේදී රුසියානු හමුදාව ලැබූ පරාජයන් සහ ආර්ථික අර්බුදය නිසා සාර්වරයාගේ ජනප්‍රියත්වය තවදුරටත් පහත වැටුණි.

රජයේ පරිපාලනය පිළිබඳ විවේචන, රාජකීය පවුලේ දේශපාලන බලපෑම පිළිබඳ සැක සහ අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ අස්ථාවරත්වය ද පාලනය කෙරෙහි ජනතාවගේ විශ්වාසය අඩු කිරීමට හේතු විය.

=== 4.4. ජාත්‍යන්තර කාන්තා දිනය සහ විප්ලවයේ ආරම්භය ===

[[File:1917 International Women's Day - Petrograd.jpg|thumb|1917 මාර්තු 8 වන දින පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි පැවති කාන්තා විරෝධතාවක්]]

1917 පෙබරවාරි 23 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 8) පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේ කාන්තා කම්කරුවන් සහ අනෙකුත් කාන්තාවෝ ජාත්‍යන්තර කාන්තා දිනය නිමිත්තෙන් විරෝධතා ආරම්භ කළහ.

විශේෂයෙන්ම රෙදිපිළි කර්මාන්තශාලාවල සේවය කළ කාන්තා කම්කරුවන් පාන් හිඟය, ආහාර මිල ඉහළ යාම සහ යුද්ධය හේතුවෙන් ඇති වූ දුෂ්කරතා පිළිබඳව විරෝධය පළ කළහ.

ඔවුන්ගේ විරෝධතාවලට අනෙකුත් කර්මාන්තශාලාවල කම්කරුවෝ ද එක් වූහ. මුලදී සීමිත ප්‍රදේශයක පැවති විරෝධතා ක්‍රමයෙන් නගරය පුරා පැතිර ගියේය.

කාන්තාවන්ගේ විරෝධතා කම්කරු පන්තියේ පුළුල් වැඩ වර්ජනයකට පරිවර්තනය වීම පෙබරවාරි විප්ලවයේ ආරම්භක අවස්ථාව ලෙස සැලකේ.

මෙම සිදුවීමෙන් රුසියානු විප්ලවයේදී කාන්තාවන් ඉටු කළ වැදගත් දේශපාලන කාර්යභාරය පැහැදිලි වේ.

=== 4.5. කම්කරු වැඩ වර්ජන සහ ජනතා උද්ඝෝෂණ ===

පෙබරවාරි 24 සහ 25 වන දිනවලදී විරෝධතා තවදුරටත් ව්‍යාප්ත විය. කම්කරුවන් විශාල පිරිසක් කර්මාන්තශාලාවලින් පිටවී වීදිවලට පැමිණියහ.

පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි විවිධ කාර්මික ප්‍රදේශවල වැඩ වර්ජන පැතිර ගිය අතර, විරෝධතාකරුවෝ පාන්, සාමය සහ දේශපාලන වෙනසක් ඉල්ලා සිටියහ.

විරෝධතා අතරතුර පහත සඳහන් ඉල්ලීම් ප්‍රධාන වශයෙන් ඉදිරිපත් විය.

* ජනතාවට ප්‍රමාණවත් ආහාර සැපයීම.
* යුද්ධය අවසන් කිරීම.
* කම්කරුවන්ගේ සේවා තත්ත්වයන් යහපත් කිරීම.
* සාර් පාලනය අවසන් කිරීම.
* දේශපාලන නිදහස සහ ජනතා අයිතිවාසිකම් ලබාදීම.

විරෝධතාවලට කම්කරුවන් පමණක් නොව සිසුන්, නාගරික මධ්‍යම පන්තියේ සාමාජිකයන් සහ අනෙකුත් ජන කණ්ඩායම් ද එක් වූහ.

මෙම තත්ත්වය නිසා පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේ සාමාන්‍ය පරිපාලන කටයුතු බිඳවැටීමට පටන් ගත්තේය.

=== 4.6. හමුදා සෙබළුන්ගේ කැරැල්ල ===

විප්ලවයේ තීරණාත්මක අවස්ථාවක් වූයේ පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි ස්ථානගත කර තිබූ හමුදා සෙබළුන්ගේ හැසිරීම වෙනස් වීමයි.

මුලදී සාර් පාලනය විරෝධතා මර්දනය කිරීම සඳහා හමුදා සෙබළුන් යොදාගත්තේය. 1917 පෙබරවාරි 26 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 11) ඇතැම් හමුදා ඒකකවලට විරෝධතාකරුවන්ට වෙඩි තැබීමට නියෝග ලැබුණි.

එහෙත් සෙබළුන් අතරද යුද්ධය පිළිබඳ කලකිරීම, අඩු ආහාර සැපයුම්, දුෂ්කර සේවා තත්ත්වයන් සහ සාර් පාලනය පිළිබඳ අසතුට පැවතුණි.

පෙබරවාරි 27 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 12) වොලින්ස්කි රෙජිමේන්තුවේ සෙබළුන් කැරලි ගැසූහ. පසුව තවත් හමුදා ඒකක රැසක් ඔවුන් සමඟ එක් වූහ.

සෙබළුන් විරෝධතාකරුවන්ට එරෙහිව ක්‍රියා කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, ඇතැම් පිරිස් ජනතාවගේ පැත්තට එක් වූහ. අවි ආයුධ සහිත හමුදා සාමාජිකයන් විප්ලවවාදී ජනතාව සමඟ එක්වීම සාර් පාලනයේ බලය බිඳවැටීමට ප්‍රධාන හේතුවක් විය.

=== 4.7. පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව පිහිටුවීම ===

1917 පෙබරවාරි 27 වන දින පෙට්‍රොග්‍රාඩ් කම්කරු සහ සෙබළුන්ගේ නියෝජිත සෝවියට් සභාව (Petrograd Soviet of Workers' and Soldiers' Deputies) පිහිටුවන ලදී.

සෝවියට් යන රුසියානු වචනයේ අර්ථය සභාව හෝ කවුන්සිලය යන්නයි. මෙම සංවිධානය කම්කරුවන් සහ හමුදා සෙබළුන්ගේ නියෝජිතයන්ගෙන් සමන්විත විය.

සෝවියට් සභාව විප්ලවවාදී ජනතාවගේ ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් කිරීම, නගරයේ කටයුතු සම්බන්ධීකරණය කිරීම සහ හමුදා සෙබළුන් සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වා ගැනීම වැනි කාර්යයන් ඉටු කළේය.

පසුව එම සෝවියට් සභාව රුසියාවේ දේශපාලන බල අරගලයේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්විය.

=== 4.8. තාවකාලික ආණ්ඩුව පිහිටුවීම ===

සාර් පාලනයේ බලය බිඳවැටෙමින් පැවති අවස්ථාවේදී රාජ්‍ය ඩූමාවේ නියෝජිතයන් නව පාලන ව්‍යුහයක් පිහිටුවීමට කටයුතු කළහ.

1917 පෙබරවාරි 27 වන දින ඩූමාවේ තාවකාලික කමිටුවක් පිහිටුවන ලදී. පසුව එම කමිටුවේ මූලිකත්වයෙන් තාවකාලික ආණ්ඩුව (Provisional Government) පිහිටුවීමේ කටයුතු සිදු විය.

1917 මාර්තු 2 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 15) පළමු තාවකාලික ආණ්ඩුව පිහිටුවනු ලැබීය.

එහි පළමු අග්‍රාමාත්‍යවරයා වූයේ ජෝර්ජි ල්වොව් (Georgy Lvov) ය. ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි (Alexander Kerensky) ද එම ආණ්ඩුවේ අමාත්‍යවරයෙකු ලෙස කටයුතු කළේය.

තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ රුසියාවේ නව දේශපාලන පාලනයක් ගොඩනැගීම සහ අනාගත ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් සඳහා මැතිවරණ පැවැත්වීමයි.

=== 4.9. දෙවන නිකොලස් සිහසුන අත්හැරීම ===

1917 මාර්තු 2 වන දින (ජූලියානු දින දර්ශනය අනුව) දෙවන නිකොලස් සාර්වරයා සිහසුන අත්හැරීමට එකඟ විය.

මුලදී ඔහු තම පුත්‍රයා වන ඇලෙක්සි වෙනුවට තම සහෝදරයා වූ මහා ආදිපාද මයිකල්ට සිහසුන පැවරීමට උත්සාහ කළේය. එහෙත් මයිකල් දේශපාලන තත්ත්වය සලකා බලා මාර්තු 3 වන දින සිහසුන භාර ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය.

මෙම සිදුවීමෙන් රුසියාවේ රොමානොව් රාජවංශයේ රාජාණ්ඩු පාලනය අවසන් විය.

[[File:Kerensky09491v.jpg|thumb|ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි – 1917 රුසියානු තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන දේශපාලන නායකයෙකි]]

=== 4.10. ද්විත්ව බල තත්ත්වය ===

පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසුව රුසියාව තුළ ''ද්විත්ව බලය'' (Dual Power) ලෙස හැඳින්වෙන විශේෂ දේශපාලන තත්ත්වයක් ඇති විය.

එහිදී ප්‍රධාන බල මධ්‍යස්ථාන දෙකක් පැවතුණි.

; 1. තාවකාලික ආණ්ඩුව
: රාජ්‍ය පරිපාලනය සහ නිල ආණ්ඩු බලය තමන් සතු බව ප්‍රකාශ කළේය. එය ඩූමා නියෝජිතයන්ගේ සහ ලිබරල් දේශපාලන කණ්ඩායම්වල සහාය මත පිහිටුවනු ලැබීය.

; 2. පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව
: කම්කරුවන් සහ සෙබළුන්ගේ නියෝජිතයන්ගෙන් සමන්විත වූ අතර, කම්කරු ජනතාව සහ හමුදා සෙබළුන් අතර සැලකිය යුතු බලපෑමක් එයට හිමි විය.

තාවකාලික ආණ්ඩුවට නිල රාජ්‍ය බලය තිබුණද, පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවේ සහාය නොමැතිව රට පාලනය කිරීම අපහසු විය.

මෙම තත්ත්වය රුසියාවේ දේශපාලන අස්ථාවරත්වය තවදුරටත් වර්ධනය කළේය.

=== 4.11. අංක 1 නියෝගය ===

1917 මාර්තු 1 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 14) පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව විසින් ''අංක 1 නියෝගය'' (Order No. 1) නිකුත් කරන ලදී.

මෙම නියෝගය විශේෂයෙන්ම පෙට්‍රොග්‍රාඩ් හමුදා බලකායන්ගේ සංවිධානය සහ සෙබළුන්ගේ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳව බලපෑවේය.

එහි ප්‍රධාන කරුණු අතර,

* හමුදා ඒකක තුළ සෙබළුන්ගේ නියෝජිත කමිටු පිහිටුවීම.
* සෙබළුන්ට තම නියෝජිතයන් තෝරා පත් කර ගැනීමට අවස්ථාව ලබාදීම.
* හමුදා නියෝග සහ දේශපාලන බලය අතර සම්බන්ධතාව පිළිබඳ නව ක්‍රමවේදයක් ඇති කිරීම.
* සෝවියට් සභාවේ නියෝග සහ තීරණවලට අනුකූලව කටයුතු කිරීම.

මෙම නියෝගය හමුදාව තුළ පැවති පැරණි අධිකාරී ක්‍රමයට බලපෑ අතර, සෙබළුන්ගේ දේශපාලන සහ සංවිධානමය බලය වැඩි කළේය.

=== 4.12. තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රතිසංස්කරණ සහ ගැටලු ===

තාවකාලික ආණ්ඩුව බලයට පැමිණීමෙන් පසුව දේශපාලන නිදහස සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වාදීමට කටයුතු කළේය.

එමඟින්,

* දේශපාලන සිරකරුවන්ට පොදු සමාවක් ලබාදීම.
* අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ සහ රැස්වීමේ නිදහස පුළුල් කිරීම.
* දේශපාලන පක්ෂවල ක්‍රියාකාරකම් සඳහා ඉඩකඩ සැලසීම.
* සර්වජන ඡන්ද අයිතිය සහ ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් පිළිබඳ සැලසුම් ඉදිරිපත් කිරීම.

වැනි වෙනස්කම් සිදු විය.

එහෙත් තාවකාලික ආණ්ඩුව මුහුණ දුන් ප්‍රධාන ගැටලුව වූයේ පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් රුසියාව ඉවත් කර ගැනීමට එය අසමත් වීමයි.

තවද ඉඩම් ප්‍රශ්නය, ආහාර හිඟය, ආර්ථික අර්බුදය සහ කම්කරුවන්ගේ ඉල්ලීම් වැනි ගැටලු සඳහා ඉක්මන් විසඳුම් ලබාදීමට ද ආණ්ඩුවට නොහැකි විය.

ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ සහ රාජ්‍ය පාලන ක්‍රමය පිළිබඳ අවසන් තීරණ බොහොමයක් අනාගත ව්‍යවස්ථාදායක සභාවට කල් දැමීම නිසා ජනතාව අතර අසතුට තවදුරටත් වර්ධනය විය.

=== 4.13. ලෙනින් නැවත රුසියාවට පැමිණීම ===

පෙබරවාරි විප්ලවය සිදුවන අවස්ථාවේදී ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් විදේශගතව සිටියේය.

1917 අප්‍රේල් මාසයේදී ඔහු ස්විට්සර්ලන්තයේ සිට ජර්මනිය හරහා රුසියාවට පැමිණියේය. අප්‍රේල් 3 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව අප්‍රේල් 16) ඔහු පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි ෆින්ලන්ත දුම්රිය ස්ථානයට පැමිණියේය.

ඔහු ඉදිරිපත් කළ ''අප්‍රේල් තේසිස්'' (April Theses) මඟින් තාවකාලික ආණ්ඩුවට සහාය නොදිය යුතු බවත්, සියලු බලය සෝවියට් සභාවලට පැවරිය යුතු බවත් අවධාරණය කළේය.

ලෙනින්ගේ දේශපාලන අදහස් බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ ක්‍රියාමාර්ග වෙනස් කිරීමට බලපෑ අතර, ඔක්තෝබර් විප්ලවය දක්වා වූ දේශපාලන අරගලයේ නව අදියරක් ආරම්භ විය.

=== 4.14. පෙබරවාරි විප්ලවයේ ඓතිහාසික ප්‍රතිඵල ===

1917 පෙබරවාරි විප්ලවය රුසියාවේ දේශපාලන හා සමාජ ඉතිහාසය වෙනස් කළ ප්‍රධාන සිදුවීමකි.

එහි ප්‍රධාන ප්‍රතිඵල පහත පරිදි දැක්විය හැකිය.

# රොමානොව් රාජවංශයේ පාලනය අවසන් වීම.
# දෙවන නිකොලස් සාර්වරයා සිහසුන අත්හැරීම.
# තාවකාලික ආණ්ඩුවක් පිහිටුවීම.
# පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවේ බලපෑම වර්ධනය වීම.
# කම්කරුවන් සහ සෙබළුන්ගේ දේශපාලන සහභාගීත්වය වැඩිවීම.
# දේශපාලන නිදහස සහ නව සංවිධාන සඳහා අවස්ථා ඇතිවීම.
# බොල්ෂෙවික් සහ අනෙකුත් සමාජවාදී කණ්ඩායම්වල ක්‍රියාකාරකම් වර්ධනය වීම.

කෙසේ වෙතත්, පෙබරවාරි විප්ලවය මඟින් රුසියාවේ සියලු සමාජ හා ආර්ථික ගැටලු විසඳී නොතිබුණි. යුද්ධය දිගටම පැවති අතර, ඉඩම්, ආහාර සහ කම්කරු අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ගැටලු තවදුරටත් පැවතුණි.

මෙම අසම්පූර්ණ දේශපාලන වෙනස සහ තාවකාලික ආණ්ඩුව පිළිබඳ ජනතා අසතුට 1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයට මඟ පෑදූ ප්‍රධාන සාධක අතරට එක් විය.

=== 4.15. නිගමනය ===

1917 පෙබරවාරි විප්ලවය යනු රුසියානු ජනතාවගේ දේශපාලන, ආර්ථික සහ සමාජ අසතුට එකට එක්වී රාජාණ්ඩු පාලනය අවසන් කළ ඓතිහාසික ජනතා නැගිටීමකි.

මෙම විප්ලවයේදී කාන්තා කම්කරුවන්, කාර්මික කම්කරුවන්, සෙබළුන්, සමාජවාදී ක්‍රියාකාරීන් සහ අනෙකුත් ජන කොටස් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළහ.

එහෙත් සාර් පාලනය අවසන් වීමෙන් පසුව ඇති වූ තාවකාලික ආණ්ඩුවට ජනතාවගේ මූලික ඉල්ලීම් සම්පූර්ණ කිරීමට නොහැකි විය. එම නිසා රුසියාවේ බල අරගලය තවදුරටත් වර්ධනය වී, අවසානයේ 1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය දක්වා ගමන් කළේය.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
* [[දෙවන නිකොලස් (රුසියාව)]]
* [[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]
* [[ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි]]
* [[රුසියානු සෝවියට් සභාව]]
* [[බොල්ෂෙවික්]]
* [[පළමු ලෝක යුද්ධය]]

== මූලාශ්‍ර ==

* S. A. Smith, ''The Revolutions of 1917–1918'', The Cambridge History of Russia, Cambridge University Press.
* S. A. Smith, ''Red Petrograd: Revolution in the Factories, 1917–1918'', Cambridge University Press.
* Leon Trotsky, ''The History of the Russian Revolution'', Volume One: The Overthrow of Tsarism.
* University of Warwick, Modern Records Centre, ''The February Revolution''.
* United States Holocaust Memorial Museum, ''Russian Revolution, 1917''.
* University of Manchester, ''Teaching the Russian Revolution 1917: The Russian Revolution – Brief Timeline''.

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-russia/revolutions-of19171918/858CA1E87FF489B55546B959E5A12138 Cambridge University Press – The Revolutions of 1917–1918]
* [https://warwick.ac.uk/services/library/mrc/collections/digital/russia/menshevik/ University of Warwick – The February Revolution]
* [https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-russian-revolution-1917 United States Holocaust Memorial Museum – Russian Revolution, 1917]
* [https://www.marxists.org/archive/trotsky/1930/hrr/ch07.htm Leon Trotsky – Five Days (February 23–27, 1917)]

[[ප්‍රවර්ගය:1917 රුසියානු විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:1917 වසරේ සිදුවීම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:විප්ලව]]
Mlk


== 1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය ==

=== 5.1. හැඳින්වීම ===

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය රුසියාවේ සහ ලෝක ඉතිහාසයේ තීරණාත්මක දේශපාලන සිදුවීමකි. මෙම විප්ලවය මඟින් ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්ගේ නායකත්වය යටතේ බොල්ෂෙවික්වරු රුසියාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දමා රාජ්‍ය බලය අත්පත් කර ගත්හ.

මෙම සිදුවීම 1917 ඔක්තෝබර් 25–26 දිනවල රුසියාවේ එවකට භාවිත කළ ජූලියානු දින දර්ශනය අනුව සිදු විය. ග්‍රෙගෝරියානු දින දර්ශනය අනුව එම දිනයන් නොවැම්බර් 7–8 වේ. එබැවින් මෙම සිදුවීම ''ඔක්තෝබර් විප්ලවය'' හෝ ''බොල්ෂෙවික් විප්ලවය'' ලෙස හැඳින්වේ.

පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසු බලයට පත්වූ තාවකාලික ආණ්ඩුවට යුද්ධය අවසන් කිරීමට, ඉඩම් ප්‍රශ්නය විසඳීමට සහ ආර්ථික අර්බුදය පාලනය කිරීමට නොහැකි විය. මේ හේතුවෙන් කම්කරුවන්, සෙබළුන් සහ ගොවි ජනතාව අතර එම ආණ්ඩුවට එරෙහි විරෝධය වර්ධනය විය.

මෙම තත්ත්වය ප්‍රයෝජනයට ගත් බොල්ෂෙවික් පක්ෂය සෝවියට් සභා හරහා බලය ලබා ගැනීමේ දේශපාලන වැඩපිළිවෙළ ඉදිරියට ගෙන ගියේය. ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් නව සෝවියට් ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී.

=== 5.2. පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසු රුසියාවේ දේශපාලන තත්ත්වය ===

1917 පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් දෙවන නිකොලස් සාර්වරයාගේ පාලනය අවසන් වූ අතර, රුසියාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී.

එහෙත් නව ආණ්ඩුවට ජනතාවගේ ප්‍රධාන ඉල්ලීම් ඉටු කිරීමට නොහැකි විය. රුසියාව පළමු ලෝක යුද්ධයට තවදුරටත් සම්බන්ධව සිටීම නිසා රටේ ආර්ථික හා සමාජ අර්බුදය උග්‍ර විය.

ප්‍රධාන ගැටලු වූයේ,

* පළමු ලෝක යුද්ධය දිගටම පැවතීම.
* නගරවල ආහාර හිඟය සහ මිල ඉහළ යාම.
* ගොවි ජනතාවට ඉඩම් ලබාදීම ප්‍රමාද වීම.
* කම්කරුවන්ගේ වැටුප් සහ සේවා තත්ත්වයන් පිළිබඳ ගැටලු.
* හමුදාව තුළ විනය හා සංවිධාන ගැටලු.
* තාවකාලික ආණ්ඩුව සහ සෝවියට් සභා අතර බල අරගලය.

තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන දේශපාලන නායකයෙකු වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි 1917 ජූලි මාසයේදී ආණ්ඩුවේ ප්‍රධානත්වයට පත්විය. එහෙත් ඔහුගේ ආණ්ඩුවට ද යුද්ධය සහ ආර්ථික අර්බුදය විසඳීමට නොහැකි විය.

මෙම තත්ත්වය බොල්ෂෙවික් පක්ෂයට ජනතාව අතර සිය දේශපාලන බලපෑම වර්ධනය කර ගැනීමට අවස්ථාවක් සැලසීය.

=== 5.3. ලෙනින්ගේ අප්‍රේල් තේසිස් ===

[[File:Vladimir Lenin, 1917.jpg|thumb|1917 දී ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]

1917 අප්‍රේල් මාසයේදී විදේශගතව සිටි ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් නැවත රුසියාවට පැමිණියේය. ඔහු පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේදී බොල්ෂෙවික් ක්‍රියාකාරීන් ඉදිරියේ සිය නව දේශපාලන වැඩපිළිවෙළ ඉදිරිපත් කළේය.

එය ''අප්‍රේල් තේසිස්'' (April Theses) ලෙස හැඳින්වේ.

එහි ප්‍රධාන අදහස් වූයේ,

* තාවකාලික ආණ්ඩුවට සහාය නොදීම.
* පළමු ලෝක යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා ක්‍රියා කිරීම.
* සියලු බලය සෝවියට් සභාවලට පැවරීම.
* ඉඩම් හිමිකාරීත්වය පිළිබඳ වෙනස්කම් ඇති කිරීම.
* බැංකු පද්ධතිය රාජ්‍ය පාලනයට ගෙන ඒම.
* සමාජවාදී දේශපාලන පරිවර්තනයක් සඳහා සූදානම් වීම.

''සියලු බලය සෝවියට් සභාවලට'' (All Power to the Soviets) යන අදහස බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ ප්‍රධාන දේශපාලන සටන් පාඨයක් බවට පත්විය.

මෙම වැඩපිළිවෙළ මඟින් ලෙනින් තාවකාලික ආණ්ඩුව සහ සෝවියට් සභා අතර පැවති බල සම්බන්ධතාව පිළිබඳ වෙනස් දේශපාලන මඟක් යෝජනා කළේය.

=== 5.4. බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ බලය වර්ධනය වීම ===

1917 මැද භාගයේ සිට බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ ජනප්‍රියත්වය ක්‍රමයෙන් වර්ධනය විය.

කම්කරුවන්, සෙබළුන් සහ නාගරික ජනතාව අතර තාවකාලික ආණ්ඩුව පිළිබඳ විශ්වාසය අඩු වීම මෙම වර්ධනයට බලපෑවේය.

බොල්ෂෙවික් පක්ෂය ඉදිරිපත් කළ ''සාමය, පාන් සහ ඉඩම්'' යන ඉල්ලීම් ජනතාවගේ එදිනෙදා ගැටලු සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ විය.

1917 ජූලි මාසයේදී පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි ආණ්ඩුවට එරෙහි විරෝධතා ඇති විය. මෙම සිදුවීම් ''ජූලි දින'' (July Days) ලෙස හැඳින්වේ. එම විරෝධතා අතරතුර බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ ඇතැම් නායකයන්ට මර්දනයට මුහුණ දීමට සිදු වූ අතර ලෙනින් ද රහසිගතව සැඟවී සිටියේය.

1917 අගෝස්තු මාසයේදී ජෙනරාල් ලැව්ර් කෝර්නිලොව්ගේ හමුදා ක්‍රියාමාර්ගය හේතුවෙන් ඇති වූ අර්බුදය ද බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ බලය වර්ධනය වීමට බලපෑවේය. කෝර්නිලොව්ගේ ක්‍රියාමාර්ගයට එරෙහිව කම්කරු සහ සෙබළුන්ගේ සංවිධාන ක්‍රියාත්මක වූ අතර, බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ දේශපාලන බලපෑම තවදුරටත් පුළුල් විය.

=== 5.5. ලෙනින්ගේ සන්නද්ධ නැගිටීම පිළිබඳ යෝජනාව ===

1917 සැප්තැම්බර් සහ ඔක්තෝබර් මාසවලදී ලෙනින් සන්නද්ධ නැගිටීමක් මඟින් තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දැමිය යුතු බවට පක්ෂ නායකත්වයට බල කළේය.

1917 ඔක්තෝබර් 10 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව ඔක්තෝබර් 23) බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ මධ්‍යම කාරක සභාව රැස්වී සන්නද්ධ නැගිටීමක් සඳහා සූදානම් වීමට තීරණය කළේය.

එම රැස්වීමේදී ලෙනින් ඉදිරිපත් කළ යෝජනාවට බහුතර සහාය ලැබුණි. එහෙත් ග්‍රිගෝරි සිනොවියෙව් සහ ලෙව් කමනෙව් වැනි නායකයන් එම අවස්ථාවේ සන්නද්ධ නැගිටීමක් සිදු කිරීම පිළිබඳව විරුද්ධ අදහස් දැක්වූහ.

ලෙනින්ගේ අදහස වූයේ තාවකාලික ආණ්ඩුව තවදුරටත් බලයේ සිටීමට ඉඩ දීමෙන් විප්ලවවාදී ව්‍යාපාරයට අවාසි සිදුවිය හැකි බවයි.

මෙම තීරණය ඔක්තෝබර් විප්ලවය සඳහා පක්ෂයේ සංවිධානමය සූදානමට මූලික පදනමක් විය.

=== 5.6. ලියොන් ට්‍රොට්ස්කිගේ කාර්යභාරය ===

[[ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි]] (Leon Trotsky) ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ සංවිධානමය හා දේශපාලන කටයුතුවල වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

1917 දී ඔහු පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවේ ප්‍රධානියා බවට පත්විය. සෝවියට් සභාව තුළ බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ බලපෑම වර්ධනය කිරීම සහ හමුදා සෙබළුන්ගේ සහාය ලබා ගැනීම සඳහා ඔහු ක්‍රියා කළේය.

ට්‍රොට්ස්කිගේ දායකත්වය විශේෂයෙන්ම පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවට සම්බන්ධ හමුදා විප්ලවවාදී කමිටුවේ කටයුතු තුළ කැපී පෙනුණි.

ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ එම කමිටුව පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි හමුදා ඒකක, නාවික සෙබළුන් සහ රතු ආරක්ෂක කණ්ඩායම් සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වා ගත්තේය.

=== 5.7. හමුදා විප්ලවවාදී කමිටුව පිහිටුවීම ===

1917 ඔක්තෝබර් මාසයේදී පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව විසින් හමුදා විප්ලවවාදී කමිටුව (Military Revolutionary Committee) පිහිටුවන ලදී.

මෙම කමිටුවේ ප්‍රධාන කාර්යය වූයේ පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේ හමුදා ආරක්ෂාව, සන්නද්ධ ඒකක සහ රාජ්‍ය ආයතන සම්බන්ධීකරණය කිරීමයි.

කමිටුව විසින් හමුදා ඒකක වෙත නියෝජිතයන් යවා, ඔවුන්ගේ සහාය ලබා ගැනීමට කටයුතු කරන ලදී. එමෙන්ම නගරයේ වැදගත් පාලන හා සන්නිවේදන මධ්‍යස්ථාන පිළිබඳව ද අවධානය යොමු කළේය.

ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ සන්නද්ධ ක්‍රියාමාර්ග සංවිධානය කිරීමේදී මෙම කමිටුව ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

=== 5.8. විප්ලවයට පෙර දිනවල සිදුවීම් ===

1917 ඔක්තෝබර් 24 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව නොවැම්බර් 6) තාවකාලික ආණ්ඩුව බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ පුවත්පත් කටයුතු සහ විප්ලවවාදී ක්‍රියාකාරකම් සීමා කිරීමට උත්සාහ කළේය.

මෙයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් හමුදා විප්ලවවාදී කමිටුවේ නායකත්වය යටතේ බොල්ෂෙවික්වරු ක්‍රියාත්මක වූහ.

ඔවුහු පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි වැදගත් ස්ථානවල ආරක්ෂාව සහ පාලනය ලබා ගැනීමට කටයුතු කළහ. ඒ අතර,

* දුම්රිය ස්ථාන.
* පාලම්.
* විදුලි හා සන්නිවේදන මධ්‍යස්ථාන.
* තැපැල් සහ ටෙලිග්‍රාෆ් කාර්යාල.
* රාජ්‍ය පරිපාලන ගොඩනැගිලි.

වැනි ස්ථාන ඇතුළත් විය.

මෙම ක්‍රියාමාර්ග මඟින් තාවකාලික ආණ්ඩුවේ පරිපාලන හා සන්නිවේදන බලය ක්‍රමයෙන් අඩපණ විය.

=== 5.9. ශීත මාලිගය අත්පත් කර ගැනීම ===

[[File:Russia-2175 - Aurora, a shot that changed the world. (4093854002).jpg|thumb|රුසියානු නාවික හමුදාවේ අරෝරා නෞකාව]]

ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේ පිහිටි ශීත මාලිගය (Winter Palace) තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන මූලස්ථානය ලෙස භාවිත විය.

1917 ඔක්තෝබර් 25 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව නොවැම්බර් 7) බොල්ෂෙවික්වරු සහ ඔවුන්ට සහාය දැක්වූ සෙබළුන්, නාවිකයන් සහ රතු ආරක්ෂක කණ්ඩායම් ශීත මාලිගය වටලා ගත්හ.

එම අවස්ථාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුවේ අමාත්‍යවරුන් මාලිගය තුළ සිටියහ. ආණ්ඩුවට පක්ෂපාතී හමුදා පිරිස් විසින් මාලිගය ආරක්ෂා කිරීමට උත්සාහ කළද, ඔවුන්ගේ බලය සීමිත විය.

අරෝරා (Aurora) නෞකාවෙන් එල්ල කළ හිස් උණ්ඩයක් හෙවත් අනතුරු ඇඟවීමේ වෙඩි පහරක් ප්‍රහාරය ආරම්භ කිරීමේ සංඥාවක් ලෙස ඉතිහාසයේ ප්‍රසිද්ධ වී ඇත.

එහෙත් ජනප්‍රිය චිත්‍රපටවල දැක්වෙන ආකාරයට මාලිගයට දැවැන්ත කාලතුවක්කු ප්‍රහාරයක් එල්ල කරමින් විශාල සටනක් පැවති බවට වූ රූපය ඓතිහාසික සිදුවීමේ සම්පූර්ණ නිරූපණයක් නොවේ. ඉතිහාස වාර්තා අනුව සන්නද්ධ කණ්ඩායම් කිහිපයක් මාලිගයට ඇතුළු වී, සාපේක්ෂව සීමිත ප්‍රතිරෝධයක් මධ්‍යයේ තාවකාලික ආණ්ඩුවේ අමාත්‍යවරුන් අත්අඩංගුවට ගත්හ.

මෙම සිදුවීමෙන් තාවකාලික ආණ්ඩුවේ පාලනය පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරය තුළ අවසන් විය.

=== 5.10. දෙවන සමස්ත රුසියානු සෝවියට් සම්මේලනය ===

[[File:The entrance to the Smolny October 1917.jpg|thumb|1917 ඔක්තෝබර් මාසයේ ස්මොල්නි ආයතනයේ පිවිසුම]]

1917 ඔක්තෝබර් 25 වන දින සවස පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි ස්මොල්නි ආයතනයේදී දෙවන සමස්ත රුසියානු කම්කරු සහ සෙබළුන්ගේ නියෝජිත සෝවියට් සම්මේලනය (Second All-Russian Congress of Soviets of Workers' and Soldiers' Deputies) ආරම්භ විය.

මෙම සම්මේලනයට රුසියාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලින් සෝවියට් සභා නියෝජිතයෝ සහභාගී වූහ.

සම්මේලනය පැවැත්වෙන අවස්ථාවේදී තාවකාලික ආණ්ඩුවේ බලය බිඳවැටෙමින් පැවති අතර, බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ බලපෑම සම්මේලනය තුළ සැලකිය යුතු මට්ටමකට වර්ධනය වී තිබුණි.

සන්නද්ධ බලය භාවිත කරමින් ආණ්ඩුව පෙරළා දැමීම පිළිබඳව විරෝධය දැක්වූ මෙන්ෂෙවික්වරු සහ දකුණු සමාජ විප්ලවවාදීන්ගේ නියෝජිතයන්ගෙන් සමහරෙක් සම්මේලනයෙන් ඉවත්ව ගියහ.

සම්මේලනය තුළ බොල්ෂෙවික්වරුන්ට ප්‍රබල සහායක් ලැබුණු අතර, නව සෝවියට් පාලනයක් පිහිටුවීම සඳහා මූලික තීරණ ගනු ලැබීය.

=== 5.11. තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දැමීම ===

1917 ඔක්තෝබර් 25–26 දිනවල සිදු වූ සන්නද්ධ ක්‍රියාමාර්ගවලින් පසුව තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන අමාත්‍යවරුන් අත්අඩංගුවට ගනු ලැබීය.

ආණ්ඩුවේ ප්‍රධානියා වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයෙන් පිටව ගොස් බොල්ෂෙවික්වරුන්ට එරෙහිව සහාය ලබා ගැනීමට උත්සාහ කළේය.

මේ අනුව පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි තාවකාලික ආණ්ඩුවේ පාලනය අවසන් වූ අතර, දෙවන සෝවියට් සම්මේලනය විසින් බලය සෝවියට් සභා වෙත පැවරීමේ තීරණය පිළිගන්නා ලදී.

ඔක්තෝබර් විප්ලවය රුසියාවේ දේශපාලන බලය රාජාණ්ඩුවෙන් තාවකාලික ආණ්ඩුවටත්, එතැනින් බොල්ෂෙවික් නායකත්වය යටතේ වූ සෝවියට් ආණ්ඩුවටත් මාරු කළ ප්‍රධාන සිදුවීමක් විය.

=== 5.12. සාමය පිළිබඳ නියෝගය ===

1917 ඔක්තෝබර් 26 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව නොවැම්බර් 8) දෙවන සමස්ත රුසියානු සෝවියට් සම්මේලනය විසින් ''සාමය පිළිබඳ නියෝගය'' (Decree on Peace) සම්මත කරන ලදී.

මෙම නියෝගය මඟින් පළමු ලෝක යුද්ධයට සම්බන්ධ සියලු රටවලට සාම සාකච්ඡා ආරම්භ කරන ලෙස ආරාධනා කරන ලදී.

එහි අරමුණ වූයේ යුද්ධය අවසන් කිරීම, භූමි ප්‍රදේශ අත්පත් කර ගැනීම් සහ යුද වන්දි පිළිබඳ බලහත්කාරී කොන්දේසි නොමැති සාමයක් සඳහා සාකච්ඡා කිරීමයි.

රුසියාව යුද්ධයෙන් ඉවත් වීම සඳහා මෙම නියෝගය වැදගත් පියවරක් විය. කෙසේ වෙතත්, යුද්ධයෙන් නිල වශයෙන් ඉවත් වීම පසුව බ්‍රෙස්ට්-ලිටොව්ස්ක් ගිවිසුම මඟින් සිදු විය.

=== 5.13. ඉඩම් පිළිබඳ නියෝගය ===

එදිනම සම්මේලනය විසින් ''ඉඩම් පිළිබඳ නියෝගය'' (Decree on Land) ද සම්මත කරන ලදී.

මෙම නියෝගය මඟින් ඉඩම් හිමියන්, රාජකීය පවුල සහ ආගමික ආයතන සතු විශාල ඉඩම් වතු අහෝසි කිරීමේ ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

ගොවි ජනතාවට ඉඩම් භාවිත කිරීමේ අවස්ථා ලබාදීම සහ ඉඩම් පිළිබඳ පැවති පැරණි හිමිකාරීත්ව ක්‍රමය වෙනස් කිරීම එහි අරමුණ විය.

මෙම නියෝගය රුසියාවේ ගොවි ජනතාව අතර බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුවට සහාය වර්ධනය කර ගැනීමට වැදගත් විය.

කෙසේ වෙතත්, රුසියාවේ ඉඩම් ප්‍රශ්නය සංකීර්ණ වූ අතර, ඉඩම් බෙදාහැරීම සහ කෘෂිකාර්මික පාලනය පිළිබඳ ගැටලු ඉදිරි වසරවලදී ද පැවතුණි.

=== 5.14. මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ මණ්ඩලය පිහිටුවීම ===

[[File:Vladimir Lenin, 1917.jpg|thumb|1917 දී ලෙනින්ගේ ඡායාරූපයක්]]

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව නව සෝවියට් ආණ්ඩුව පිහිටුවීම සඳහා ''මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ මණ්ඩලය'' (Council of People's Commissars – Sovnarkom) පිහිටුවන ලදී.

එහි සභාපතිවරයා ලෙස ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් පත් කරන ලදී.

නව ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන සාමාජිකයන් අතර,

* ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් – මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ මණ්ඩලයේ සභාපති.
* ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි – විදේශ කටයුතු පිළිබඳ මහජන කොමසාරිස්.
* ජෝසෆ් ස්ටාලින් – ජාතිකත්ව කටයුතු පිළිබඳ මහජන කොමසාරිස්.

ඇතුළත් වූහ.

මෙම ආණ්ඩුව රුසියාවේ නව සෝවියට් රාජ්‍ය පාලන ව්‍යුහය ගොඩනැගීම ආරම්භ කළේය.

=== 5.15. ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසු ඇති වූ දේශපාලන වෙනස්කම් ===

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසු රුසියාවේ දේශපාලන, ආර්ථික සහ සමාජ පාලන ක්‍රමය වෙනස් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ විය.

නව ආණ්ඩුව විසින්,

* සෝවියට් සභා මත පදනම් වූ රාජ්‍ය පාලන ව්‍යුහයක් ගොඩනැගීම.
* ඉඩම් හිමිකාරීත්වය වෙනස් කිරීම.
* කම්කරුවන්ගේ කර්මාන්තශාලා පාලන සහභාගීත්වය පුළුල් කිරීම.
* බැංකු සහ ප්‍රධාන ආර්ථික ආයතන රාජ්‍ය පාලනයට ගැනීම.
* යුද්ධයෙන් ඉවත් වීම සඳහා සාකච්ඡා ආරම්භ කිරීම.
* නව නීති සහ පරිපාලන ආයතන පිහිටුවීම.

වැනි ක්‍රියාමාර්ග ආරම්භ කළේය.

මෙම වෙනස්කම් ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී රුසියාව තුළ දේශපාලන විරෝධතා සහ ගැටුම් ද වර්ධනය විය.

=== 5.16. ඔක්තෝබර් විප්ලවය සහ රුසියානු සිවිල් යුද්ධය ===

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව රුසියාවේ සියලු දේශපාලන කණ්ඩායම් නව බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුව පිළිගත්තේ නැත.

බොල්ෂෙවික්වරුන්ට විරුද්ධ වූ රාජාණ්ඩුවාදී, ලිබරල් සහ සමාජවාදී කණ්ඩායම් ඇතුළු විවිධ බලවේග නව ආණ්ඩුවට එරෙහිව ක්‍රියා කළහ.

1918 සිට 1922 දක්වා රුසියාව තුළ සිවිල් යුද්ධයක් වර්ධනය විය. මෙම යුද්ධයේදී බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ රතු හමුදාව සහ ඔවුන්ට විරුද්ධ වූ සුදු හමුදා ඇතුළු විවිධ කණ්ඩායම් අතර සටන් පැවතුණි.

විදේශීය බලවතුන් කිහිපයක් ද රුසියානු සිවිල් යුද්ධයේදී විවිධ පාර්ශ්වවලට සහාය දැක්වූහ.

සිවිල් යුද්ධය හේතුවෙන් රටේ ආර්ථිකය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ ප්‍රවාහන පද්ධතිය දැඩි ලෙස හානි විය. විශාල ජනතාවක් මිය ගිය අතර, තවත් බොහෝ පිරිසකට අවතැන් වීමට සිදු විය.

මෙම සිවිල් යුද්ධය සහ එහි ප්‍රතිඵල පිළිබඳ විස්තර ඊළඟ පරිච්ඡේදවලදී සාකච්ඡා කෙරේ.

=== 5.17. ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය රුසියාවේ පමණක් නොව ලෝක දේශපාලන ඉතිහාසයේ ද වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් විය.

එහි ප්‍රධාන ඓතිහාසික ප්‍රතිඵල අතර,

# රුසියාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දැමීම.
# බොල්ෂෙවික් පක්ෂය රාජ්‍ය බලය අත්පත් කර ගැනීම.
# ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් නව සෝවියට් ආණ්ඩුව පිහිටුවීම.
# රාජ්‍ය පාලනය සහ ආර්ථිකය සමාජවාදී මූලධර්ම මත ප්‍රතිසංවිධානය කිරීමට උත්සාහ කිරීම.
# පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් රුසියාව ඉවත් වීම සඳහා ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කිරීම.
# ලෝකයේ අනෙකුත් රටවල සමාජවාදී සහ කොමියුනිස්ට් ව්‍යාපාරවලට බලපෑමක් ඇති කිරීම.
# 1922 දී සෝවියට් සමාජවාදී සමූහාණ්ඩු සංගමය පිහිටුවීමට පසුබිම සකස් වීම.

මෙම විප්ලවය පිළිබඳ ඉතිහාසඥයන් අතර විවිධ විග්‍රහ පවතී. ඇතැම් විග්‍රහවල එය කම්කරු සහ සෙබළුන්ගේ විප්ලවවාදී නැගිටීමක් ලෙස විස්තර වන අතර, තවත් විග්‍රහවල එය බොල්ෂෙවික් පක්ෂය විසින් සංවිධානය කළ බලය අත්පත් කර ගැනීමක් ලෙස විස්තර කෙරේ.

එබැවින් ඔක්තෝබර් විප්ලවය අධ්‍යයනය කිරීමේදී එහි සමාජ පසුබිම, දේශපාලන සංවිධානය, සන්නද්ධ ක්‍රියාමාර්ග සහ ඉන් පසුව ඇති වූ ප්‍රතිඵල සියල්ල සලකා බැලීම වැදගත් වේ.

=== 5.18. නිගමනය ===

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය රුසියාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය නව මඟකට යොමු කළ සිදුවීමකි. පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් අවසන් වූ සාර් පාලනයෙන් පසුව බලයට පත්වූ තාවකාලික ආණ්ඩුව ද ජනතාවගේ ප්‍රධාන ගැටලු විසඳීමට අසමත් වීම හේතුවෙන් නව බල අරගලයක් ඇති විය.

ලෙනින්ගේ නායකත්වය, ට්‍රොට්ස්කිගේ සංවිධානමය කාර්යභාරය, බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සහ පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවේ සහාය මෙම විප්ලවයේ වැදගත් සාධක විය.

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසු ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් සෝවියට් ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලද අතර, එය රුසියාවේ නව දේශපාලන හා ආර්ථික පද්ධතියක් ගොඩනැගීමට උත්සාහ කළේය.

මෙම සිදුවීම් 20 වන සියවසේ ජාත්‍යන්තර දේශපාලනය, සමාජවාදී ව්‍යාපාර සහ ලෝක බල තුලනය කෙරෙහි දිගුකාලීන බලපෑමක් ඇති කළේය.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[1917 පෙබරවාරි විප්ලවය]]
* [[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]
* [[ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි]]
* [[බොල්ෂෙවික්]]
* [[මෙන්ෂෙවික්]]
* [[සෝවියට් සභාව]]
* [[රුසියානු සිවිල් යුද්ධය]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]

== මූලාශ්‍ර ==

* T. H. Rigby, ''Lenin's Government: Sovnarkom 1917–1922'', Cambridge University Press.
* Rex A. Wade, ''The Russian Revolution, 1917'', Cambridge University Press.
* Leon Trotsky, ''The History of the Russian Revolution''.
* V. I. Lenin, ''The Second All-Russia Congress of Soviets of Workers' and Soldiers' Deputies'', 25–26 October 1917.
* International Encyclopedia of the First World War, ''Decree on Peace''.
* V. I. Lenin Museum, ''Biography of V. I. Lenin''.

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://lenin.shm.ru/en/main-page/biography/ V. I. Lenin Museum – Biography]
* [https://www.cambridge.org/core/books/lenins-government/origins-of-sovnarkom/8BEAFEEE408EEA71B002B5293D6A80C7 Cambridge University Press – The Origins of Sovnarkom]
* [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/wp-content/uploads/2023/01/ams/958270/pdf/1914-1918-Online-decree_on_peace-2014-12-19.pdf International Encyclopedia of the First World War – Decree on Peace]
* [https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1917/oct/10a.htm Lenin – Central Committee Meeting, 10 October 1917]

[[ප්‍රවර්ගය:1917 රුසියානු විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:සමාජවාදය]]
[[ප්‍රවර්ගය:බොල්ෂෙවික්]]

6.වන පරිච්ඡේදය

'ලෙනින්' සහ සෝවියට් රාජ්‍යයේ ආරම්භය – නව රාජ්‍යයේ ගොඩනැගීම =

6.1 ==හැඳින්වීම ==

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසු රුසියාවේ බලය බොල්ෂෙවික් පක්ෂය අතට පත්විය. එහි නායකයා වූයේ ව්ලැදිමීර් ඉලිච් ලෙනින් ය. ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ නව සමාජවාදී රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීම ආරම්භ විය.

මෙම කාලය රුසියානු ඉතිහාසයේ පමණක් නොව ලෝක දේශපාලන ඉතිහාසයේ ද වැදගත් හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් විය. නව ආණ්ඩුවට දේශපාලන, ආර්ථික හා යුදමය අභියෝග රැසකට මුහුණ දීමට සිදු විය.

6.2 == ව්ලැදිමීර් ලෙනින්ගේ ජීවිතය ==

!-- ව්ලැදිමීර් ලෙනින් --&gt;
[[ගොනුව:Lenin in 1920.jpg|දකුණට|thumb|200px|ව්ලැදිමීර් ලෙනින් (1920)]]


ව්ලැදිමීර් ඉලිච් ලෙනින් 1870 අප්‍රේල් 22 දින රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සිම්බිර්ස්ක් නගරයේ උපත ලැබීය. ඔහුගේ මුල් නම ව්ලැදිමීර් ඉලිච් උලියානොව් ය. පසුව ඔහු ලෙනින් යන දේශපාලන නාමයෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්විය.

තරුණ වියේ සිටම ඔහු රුසියානු සාර් පාලනය සහ සමාජ අසාධාරණය පිළිබඳ විවේචනාත්මක අදහස් දැරීය. කාල් මාක්ස්ගේ සමාජවාදී දර්ශනය අධ්‍යයනය කළ ඔහු, කම්කරු පන්තිය දේශපාලන බලය ලබාගත යුතු බවට අදහස් ඉදිරිපත් කළේය.

ලෙනින් නීතිය හැදෑරූ අතර පසුව විප්ලවවාදී දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත විය. ඔහුගේ දේශපාලන කටයුතු හේතුවෙන් අත්අඩංගුවට ගැනීම්, පිටුවහල් කිරීම් සහ විදේශගතව ජීවත් වීමට සිදුවීම් ද සිදුවිය.

== 6.3 බොල්ෂෙවික් පක්ෂය සහ බලය අත්පත් කර ගැනීම ==


&lt;!-- බොල්ෂෙවික් පක්ෂය --&gt;
[[ගොනුව:19190525-Lenin and bolshevik leaders on Red square.jpg|දකුණට|thumb|250px|ලෙනින් සහ බොල්ෂෙවික් නායකයෝ, 1919]]


&lt;!-- ඔක්තෝබර් විප්ලවය --&gt;
[[ගොනුව:19191107-lenin second anniversary october revolution moscow.jpg|දකුණට|thumb|250px|ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ දෙවන සංවත්සරය, 1919]]


ලෙනින් රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂයේ විප්ලවවාදී කණ්ඩායමක් වූ බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ ප්‍රධාන නායකයා විය.

1917 පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් සාර් පාලනය අවසන් වූ පසු රුසියාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී. එහෙත් යුද්ධය දිගටම පවත්වාගෙන යාම, ආහාර හිඟය සහ ඉඩම් ප්‍රශ්නය වැනි ගැටලු හේතුවෙන් ජනතාව අතර ආණ්ඩුව පිළිබඳ විරෝධය වර්ධනය විය.

ලෙනින් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද ''සාමය, ඉඩම් සහ පාන්'' යන සටන් පාඨය ජනතාව අතර ජනප්‍රිය විය. 1917 ඔක්තෝබර් මාසයේදී බොල්ෂෙවික්වරුන් පෙට්‍රොග්‍රෑඩ් නගරයේ ප්‍රධාන රාජ්‍ය මධ්‍යස්ථාන අත්පත් කරගෙන තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දැමූහ.

== 6.4 නව සෝවියට් ආණ්ඩුව පිහිටුවීම ==

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් නව ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී. එය මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ මණ්ඩලය ලෙස හැඳින්වූ අතර ලෙනින් එහි සභාපතිවරයා විය.

නව ආණ්ඩුව ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ, කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ යුද්ධයෙන් ඉවත් වීම වැනි ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීමට උත්සාහ කළේය.

1917 නොවැම්බර් මාසයේ පැවති ව්‍යවස්ථාදායක සභා මැතිවරණයෙන් බොල්ෂෙවික්වරුන් බහුතරය ලබා නොගත් අතර, 1918 ජනවාරි මාසයේදී එම සභාව විසුරුවා හරින ලදී. මෙය නව පාලනයේ දේශපාලන ස්වභාවය පිළිබඳ විවාදයට හේතු විය.

== 6.5 බ්‍රෙස්ට්-ලිටොව්ස්ක් ගිවිසුම (1918) ==

පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් රුසියාව ඉවත් කර ගැනීම ලෙනින්ගේ ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන අරමුණක් විය. ඒ සඳහා මධ්‍යම බලවතුන් සමඟ සාකච්ඡා පවත්වන ලදී.

1918 මාර්තු 3 දින රුසියාව සහ මධ්‍යම බලවතුන් අතර බ්‍රෙස්ට්-ලිටොව්ස්ක් ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී. මෙම ගිවිසුම මගින් රුසියාව පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් ඉවත් විය.

එහෙත් රුසියාවට විශාල භූමි ප්‍රදේශ සහ ආර්ථික සම්පත් අහිමි විය. එම නිසා ගිවිසුම රුසියාව තුළ දැඩි විවාදයට ලක් විය.

== 6.6 රුසියානු සිවිල් යුද්ධය (1918–1922) ==

&lt;!-- රුසියානු සිවිල් යුද්ධය --&gt;
[[ගොනුව:Russian civil war posters.png|දකුණට|thumb|250px|රුසියානු සිවිල් යුද්ධය පිළිබඳ පෝස්ටර්]]

1918 දී බොල්ෂෙවික් පාලනයට එරෙහිව විවිධ දේශපාලන හා හමුදා කණ්ඩායම් සටන් ආරම්භ කළහ. මෙම ගැටුම රුසියානු සිවිල් යුද්ධය ලෙස හැඳින්වේ.

බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ හමුදාව ''රතු හමුදාව'' ලෙස හැඳින්වූ අතර ඔවුන්ට එරෙහි වූ විවිධ කණ්ඩායම් ''ධවල හමුදා'' ලෙස හැඳින්වුණි. විදේශීය බලවතුන් කිහිපයක් ද බොල්ෂෙවික් විරෝධී පාර්ශ්වයන්ට සහාය ලබා දුන්හ.

ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි රතු හමුදාව සංවිධානය කිරීමේදී ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කළේය. වසර කිහිපයක් පැවති දරුණු සටන්, ආහාර හිඟය සහ රෝග ව්‍යාප්තිය හේතුවෙන් විශාල ජනතාවක් පීඩාවට පත්වූහ.

අවසානයේදී රතු හමුදාව ප්‍රධාන සටන්වල ජයග්‍රහණය කළ අතර බොල්ෂෙවික් පාලනය රුසියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල තහවුරු විය.

== 6.7 යුද කොමියුනිස්ට්වාදය (1918–1921) ==

සිවිල් යුද්ධය පැවති කාලයේදී ලෙනින්ගේ ආණ්ඩුව ''යුද කොමියුනිස්ට්වාදය'' නමින් හැඳින්වූ ආර්ථික ප්‍රතිපත්තියක් ක්‍රියාත්මක කළේය.

මෙම ප්‍රතිපත්තිය යටතේ ප්‍රධාන කර්මාන්ත රජයේ පාලනයට ගෙන ආ අතර ගොවීන්ගෙන් ධාන්‍ය ලබා ගැනීම සහ පෞද්ගලික වෙළෙඳාම සීමා කිරීම සිදු විය.

මෙම ක්‍රියාමාර්ග යුද කාලීන අවශ්‍යතා සපුරාලීමට උපකාරී වූ නමුත් ආර්ථික දුෂ්කරතා සහ ජනතා විරෝධය ද වර්ධනය කළේය.

== 6.8 චෙකා රහස් ආරක්ෂක ආයතනය ==

[[File:Felix Edmundovich Dzerzhinsky 1919.jpg|thumb|right|250px|ෆීලික්ස් ඩ්සර්ෂින්ස්කි – 1919]]

1917 දෙසැම්බර් මාසයේදී බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුව විසින් විප්ලවයට එරෙහි කඩාකප්පල්කාරී ක්‍රියා සහ විරෝධී ක්‍රියා මර්දනය කිරීම සඳහා චෙකා නමින් ආරක්ෂක ආයතනයක් පිහිටුවන ලදී.

එහි ප්‍රධානියා වූයේ ෆීලික්ස් ඩ්සර්ෂින්ස්කි ය. චෙකා ආයතනය නව බොල්ෂෙවික් පාලනය ආරක්ෂා කිරීමේදී ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

එහෙත් දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් අත්අඩංගුවට ගැනීම, මර්දනය සහ විනිශ්චයකින් තොරව දඬුවම් ලබාදීම වැනි ක්‍රියාමාර්ග හේතුවෙන් එම ආයතනය දැඩි විවේචනයට ද ලක් විය.

== 6.9 නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය (NEP) – 1921 ==

සිවිල් යුද්ධය සහ යුද කොමියුනිස්ට්වාදය හේතුවෙන් රුසියාවේ ආර්ථිකය දැඩි අර්බුදයකට මුහුණ දුන්නේය. ගොවි ජනතාව සහ කම්කරුවන් අතර විරෝධතා ද වර්ධනය විය.

1921 දී ලෙනින් නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය (New Economic Policy – NEP) හඳුන්වා දුන්නේය.

මෙම ප්‍රතිපත්තිය යටතේ කුඩා පෞද්ගලික ව්‍යාපාර සහ වෙළෙඳාමට සීමිත අවසරයක් ලබා දෙන ලදී. ගොවීන්ට තම නිෂ්පාදනවල කොටසක් වෙළෙඳපොළේ අලෙවි කිරීමට ද අවස්ථාව ලැබුණි.

නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය මගින් රුසියානු ආර්ථිකය යම් ප්‍රමාණයකට යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට හැකි විය.

== 6.10 සෝවියට් සංගමය පිහිටුවීම (1922) ==

&lt;!-- සෝවියට් සංගමය --&gt;
[[ගොනුව:Flag of the Soviet Union.svg|දකුණට|thumb|300px|සෝවියට් සංගමයේ ධජය]]


1922 දෙසැම්බර් 30 දින සෝවියට් සමාජවාදී සමූහාණ්ඩු සංගමය (Union of Soviet Socialist Republics – USSR) නිල වශයෙන් පිහිටුවන ලදී.

ආරම්භයේදී රුසියානු, යුක්රේන, බෙලරුසියානු සහ ට්‍රාන්ස්කොකේසියානු සෝවියට් සමූහාණ්ඩු මෙම සංගමයට ඇතුළත් විය.

සෝවියට් සංගමය ෆෙඩරල් රාජ්‍යයක් ලෙස සංවිධානය කළද, කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ මධ්‍යගත දේශපාලන බලය එහි පාලනයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් විය.

මෙම රාජ්‍යය පසුව ලෝකයේ ප්‍රධාන දේශපාලන හා යුද බලවතුන්ගෙන් එකක් බවට පත්විය.

== 6.11 ලෙනින්ගේ අවසාන කාලය සහ මරණය ==

සෝවියට් රාජ්‍යය පිහිටුවීමෙන් පසු ලෙනින්ගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය පිරිහෙන්නට විය. 1922 දී ඔහුට ආඝාත තත්ත්වයන් ඇති වූ අතර පසුව දේශපාලන කටයුතුවල නිරත වීමේ හැකියාව සීමා විය.

1924 ජනවාරි 21 දින ලෙනින් මිය ගියේය. ඔහුගේ මරණයෙන් පසු සෝවියට් කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ නායකත්වය සඳහා බල අරගලයක් ඇති විය.

== 6.12 ලෙනින්ගේ දේශපාලන උරුමය ==

ලෙනින්ගේ නායකත්වය යටතේ රුසියාවේ සාර් පාලනයෙන් පසු සමාජවාදී රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීම ආරම්භ විය. ඔහුගේ දේශපාලන අදහස් සහ ක්‍රියාමාර්ග ලෝකයේ කොමියුනිස්ට් හා සමාජවාදී ව්‍යාපාරවලට විශාල බලපෑමක් ඇති කළේය.

එසේම ඔහුගේ පාලන සමයේ දේශපාලන මර්දනය, විරුද්ධ මත සීමා කිරීම සහ චෙකා ආයතනයේ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳව ද ඉතිහාසඥයන් අතර විවේචනාත්මක සාකච්ඡා පවතී.

ලෙනින්ගේ දේශපාලන උරුමය අද දක්වාම ලෝක ඉතිහාසය සහ දේශපාලන චින්තනය තුළ වැදගත් ස්ථානයක් හිමිකර ගනී.

== 6.13 වැදගත් සිදුවීම් කාලරේඛාව ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1870 || ව්ලැදිමීර් ලෙනින්ගේ උපත
|-
| 1917 || ඔක්තෝබර් විප්ලවය සහ බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුව පිහිටුවීම
|-
| 1918 || බ්‍රෙස්ට්-ලිටොව්ස්ක් ගිවිසුම සහ සිවිල් යුද්ධයේ ආරම්භය
|-
| 1921 || නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය හඳුන්වාදීම
|-
| 1922 || සෝවියට් සංගමය පිහිටුවීම
|-
| 1924 || ලෙනින්ගේ මරණය
|}

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[ව්ලැදිමීර් ලෙනින්]]
* [[ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
* [[රුසියානු සිවිල් යුද්ධය]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]
* [[බොල්ෂෙවික් පක්ෂය]]
* [[කාල් මාක්ස්]]

== මූලාශ්‍ර ==

* [https://www.britannica.com/biography/Vladimir-Lenin Encyclopaedia Britannica – Vladimir Lenin]
* [https://www.britannica.com/event/Russian-Revolution Encyclopaedia Britannica – Russian Revolution]
* [https://www.britannica.com/place/Soviet-Union Encyclopaedia Britannica – Soviet Union]
* [https://www.marxists.org/archive/lenin/ Lenin Internet Archive]

[[ප්‍රවර්ගය:ව්ලැදිමීර් ලෙනින්]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:සෝවියට් සංගමය]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියාවේ ඉතිහාසය]]

7 වන පරිච්ඡේදය 

ලෙනින්ගෙන් පසු, ' ස්ටාර්ලින්' සිට මිහායිල් ගොර්බ්චොව්' දක්වා වූ සෝවියට් දේශයේ නායකත්වය&quot; 


== 7. 'ජෝසෆ් ස්ටාලින්' සිට ගොර්බචොව් දක්වා සෝවියට් නායකයන් ==

සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය තුළ ජෝසෆ් ස්ටාලින්ගේ සිට මිහායිල් ගොර්බචොව් දක්වා නායකයන් රටේ දේශපාලන, ආර්ථික, සමාජීය හා ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිපත්ති කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් ඇති කළහ.

=== 7.1 ජෝසෆ් ස්ටාලින් (1924–1953) ===

[[File:Joseph Stalin official portrait.jpg|thumb|right|200px|ජෝසෆ් ස්ටාලින්]]

ලෙනින්ගේ මරණයෙන් පසු සෝවියට් සංගමයේ බලය තහවුරු කරගත් ජෝසෆ් ස්ටාලින් රටේ ප්‍රධාන නායකයා බවට පත්විය. ඔහුගේ පාලන සමයේදී වේගවත් කාර්මිකකරණය, කෘෂිකර්මාන්තය සාමූහිකකරණය සහ පස් අවුරුදු ආර්ථික සැලසුම් ක්‍රියාත්මක විය. එමෙන්ම දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ට එරෙහිව දැඩි මර්දනයක් ද සිදු විය.

දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී නාසි ජර්මනියට එරෙහි සෝවියට් සංගමයේ සටනේදී ඔහු ප්‍රධාන නායකත්වයක් දැරීය. 1953 මාර්තු 5 දින ඔහු මිය ගියේය.

=== 7.2 ජෝර්ජි මැලෙන්කොව් (1953) ===

[[File:Georgy Malenkov 1953.jpg|thumb|right|200px|ජෝර්ජි මැලෙන්කොව්]]

ස්ටාලින්ගේ මරණයෙන් පසු ජෝර්ජි මැලෙන්කොව් සෝවියට් ආණ්ඩුවේ ප්‍රධානියා බවට පත්විය. ඔහු කෙටි කාලයක් තුළ කෘෂිකාර්මික හා ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති වෙනස් කිරීමට උත්සාහ කළේය. පසුව නිකිතා කෘෂෙව්ගේ දේශපාලන බලය වර්ධනය වීමත් සමඟ ඔහුගේ බලපෑම අඩු විය.

=== 7.3 නිකිතා කෘෂෙව් (1953–1964) ===

[[File:Nikita Khrushchev official portrait.jpg|thumb|right|200px|නිකිතා කෘෂෙව්]]

කෘෂෙව් ස්ටාලින්ගේ පාලන සමයේ සිදු වූ මර්දනකාරී ක්‍රියා විවේචනය කරමින් ස්ටාලින්වාදයෙන් ඉවත් වීමේ ප්‍රතිපත්තියක් ක්‍රියාත්මක කළේය. ඔහුගේ පාලන සමයේදී අභ්‍යවකාශ වැඩසටහන් වර්ධනය වූ අතර 1961 දී යූරි ගගාරින් අභ්‍යවකාශයට ගියේය.

1962 කියුබානු මිසයිල අර්බුදය ඔහුගේ පාලන සමයේ සිදු වූ ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර සිදුවීමකි. 1964 දී ඔහු බලයෙන් ඉවත් කරන ලදී.

=== 7.4 ලියොනිඩ් බ්‍රෙෂ්නෙව් (1964–1982) ===

[[File:Leonid Brezhnev official portrait (color version).png|thumb|right|200px|ලියොනිඩ් බ්‍රෙෂ්නෙව්]]

බ්‍රෙෂ්නෙව්ගේ පාලන සමයේදී සෝවියට් සංගමයේ හමුදා හා ජාත්‍යන්තර බලපෑම වර්ධනය විය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ අවි පාලන සාකච්ඡා ද පැවැත්විණි.

එහෙත් කාලයත් සමඟ ආර්ථික වර්ධනය මන්දගාමී වූ අතර දේශපාලන හා ආර්ථික පද්ධතියේ එකතැන පල්වීමක් ඇති විය.

=== 7.5 යූරි අන්ද්‍රොපොව් (1982–1984) ===

[[File:Yuri Andropov.jpg|thumb|right|200px|යූරි අන්ද්‍රොපොව්]]

බ්‍රෙෂ්නෙව්ගේ මරණයෙන් පසු බලයට පත් වූ යූරි අන්ද්‍රොපොව් මීට පෙර KGB සංවිධානයේ ප්‍රධානියා ලෙස කටයුතු කර තිබුණි. ඔහු රාජ්‍ය පරිපාලනයේ විනය වැඩි කිරීමට සහ දූෂණය පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළේය. අසනීප තත්ත්වය හේතුවෙන් ඔහුගේ පාලන කාලය කෙටි විය.

=== 7.6 කොන්ස්ටන්ටින් චර්නෙන්කෝ (1984–1985) ===

[[File:Konstantin Chernenko official portrait.jpg|thumb|right|200px|කොන්ස්ටන්ටින් චර්නෙන්කෝ]]

යූරි අන්ද්‍රොපොව්ගේ මරණයෙන් පසු කොන්ස්ටන්ටින් චර්නෙන්කෝ සෝවියට් කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ ප්‍රධාන ලේකම් ධුරයට පත්විය. ඔහුගේ පාලන කාලය ඉතා කෙටි වූ අතර 1985 මාර්තු 10 දින ඔහු මිය ගියේය.

=== 7.7 මිහායිල් ගොර්බචොව් (1985–1991) ===

[[File:Mikhail Gorbachev 1987.jpg|thumb|right|200px|මිහායිල් ගොර්බචොව්]]

1985 දී සෝවියට් සංගමයේ නායකත්වයට පත් වූ මිහායිල් ගොර්බචොව් දේශපාලන හා ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වා දුන්නේය.

ඔහුගේ ප්‍රධාන ප්‍රතිපත්ති දෙක වූයේ පෙරෙස්ත්‍රොයිකා (Perestroika) සහ ග්ලාස්නොස්ට් (Glasnost) ය.

* පෙරෙස්ත්‍රොයිකා - ආර්ථික හා දේශපාලන ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම.
* ග්ලාස්නොස්ට් - විවෘතභාවය සහ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස පුළුල් කිරීම.

ඔහු ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ සබඳතා වැඩිදියුණු කිරීමටත් සීතල යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහාත් කටයුතු කළේය.

1991 දෙසැම්බර් මාසයේදී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරුණු අතර 1991 දෙසැම්බර් 25 දින ගොර්බචොව් ජනාධිපති ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය.

=== 7.8 සෝවියට් සංගමයේ අවසානය ===

1922 දී පිහිටුවන ලද සෝවියට් සංගමය 1991 දී විසුරුවා හැරීමත් සමඟ එහි වසර 69 ක ඉතිහාසය අවසන් විය. මෙම සිදුවීම ලෝක දේශපාලන බල තුලනයේ විශාල වෙනසක් ඇති කළ අතර සීතල යුද්ධයේ අවසානය සනිටුහන් කළේය.


8. වන පරිච්ඡේදය 

== සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීම සහ නව රුසියාව ==

සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීම 20 වන සියවසේ ලෝක ඉතිහාසයේ සිදු වූ ඉතා වැදගත් දේශපාලන සිදුවීමකි. 1991 දෙසැම්බර් මාසයේදී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමත් සමඟ වසර 69ක් පැවති සෝවියට් රාජ්‍යයේ ඉතිහාසය අවසන් විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ස්වාධීන රාජ්‍ය 15ක් බිහි වූ අතර රුසියානු සමූහාණ්ඩුව නව රාජ්‍යයක් ලෙස ඉදිරියට පැමිණියේය.

=== 8.1 සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමට බලපෑ හේතු ===

1980 දශකයේ අවසාන භාගය වන විට සෝවියට් සංගමය බරපතළ ආර්ථික හා දේශපාලන අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටියේය.

එයට බලපෑ ප්‍රධාන හේතු කිහිපයක් වූයේ:

* මධ්‍යගත ආර්ථික ක්‍රමයේ දුර්වලතා සහ ආර්ථික වර්ධනය මන්දගාමී වීම.
* කාර්මික හා කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන ගැටලු.
* ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ පැවති සීතල යුද්ධය සහ අවි තරගය.
* සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවේ විවිධ ජාතික ජනතාව අතර ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ ඉල්ලීම් වර්ධනය වීම.
* දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ හේතුවෙන් කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ පාලන බලය දුර්වල වීම.

[[File:RSFSR deklaraciya suverenitet.jpg|thumb|right|200px|රුසියානු සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවේ ස්වෛරීභාවය පිළිබඳ ප්‍රකාශනය]]

=== 8.2 ගොර්බචොව්ගේ ප්‍රතිසංස්කරණ සහ දේශපාලන අර්බුදය ===

1985 දී මිහායිල් ගොර්බචොව් සෝවියට් සංගමයේ නායකත්වයට පත්වීමෙන් පසු පෙරෙස්ත්‍රොයිකා සහ ග්ලාස්නොස්ට් යන ප්‍රතිපත්ති හඳුන්වා දුන්නේය.

පෙරෙස්ත්‍රොයිකා මඟින් ආර්ථික හා දේශපාලන ක්‍රමය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමට උත්සාහ කළ අතර ග්ලාස්නොස්ට් මඟින් දේශපාලන විවෘතභාවය සහ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස පුළුල් කිරීමට උත්සාහ කරන ලදී.

කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ මඟින් සෝවියට් සංගමය තුළ පැවති දේශපාලන හා ජාතික අර්බුද තවදුරටත් ඉස්මතු විය. විවිධ සමූහාණ්ඩු ස්වාධීනත්වය ඉල්ලා සිටීමට පටන් ගත්හ.

=== 8.3 1991 අගෝස්තු කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය ===

1991 අගෝස්තු මාසයේදී සෝවියට් සංගමයේ දැඩි මතධාරී කොමියුනිස්ට් නායකයන් පිරිසක් ගොර්බචොව්ගේ ප්‍රතිසංස්කරණ නතර කර පැරණි පාලන ක්‍රමය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා බලය අත්පත් කර ගැනීමට උත්සාහ කළහ.

මෙම කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය දින කිහිපයක් ඇතුළත අසාර්ථක විය. රුසියානු නායක බොරිස් යෙල්ට්සින් කුමන්ත්‍රණයට විරුද්ධව ප්‍රසිද්ධියේ පෙනී සිටි අතර ඔහුගේ දේශපාලන බලපෑම වැඩි විය.

[[File:August Coup montage.png|thumb|center|300px|1991 අගෝස්තු කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය]]

=== 8.4 බොරිස් යෙල්ට්සින්ගේ නැගීම ===

[[File:Boris Yeltsin 22 August 1991-1.jpg|thumb|right|250px|1991 අගෝස්තු මාසයේදී බොරිස් යෙල්ට්සින්]]

බොරිස් යෙල්ට්සින් රුසියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රධාන දේශපාලන නායකයෙකු බවට පත්විය. ඔහු සෝවියට් මධ්‍යම පාලනයෙන් රුසියාව වෙන්වී ස්වාධීන රාජ්‍යයක් බවට පත්වීම සඳහා සහාය දැක්වීය.

1991 ජූනි මාසයේදී යෙල්ට්සින් රුසියානු සමූහාණ්ඩුවේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස තේරී පත්විය. අගෝස්තු කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය අසාර්ථක වීමෙන් පසු ඔහුගේ බලය තවදුරටත් ශක්තිමත් විය.

=== 8.5 බෙලවෙෂා ගිවිසුම (Belavezha Accords) ===

[[File:Soglashenie o sozdanii Sodruzhestva Nezavisimyh Gosudarstv.pdf|thumb|right|200px|ස්වාධීන රාජ්‍ය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය පිහිටුවීමේ ගිවිසුම]]

== බෙලවේෂා ගිවිසුම (1991) ==

[[File:Belavezha Accords.jpg|thumb|right|250px|1991 දෙසැම්බර් 8 දින අත්සන් කරන ලද බෙලවේෂා ගිවිසුම]]

1991 දෙසැම්බර් 8 දින බෙලරුස්හිදී රුසියාව, යුක්රේනය සහ බෙලරුස් නායකයන් විසින් සෝවියට් සංගමයේ පැවැත්ම අවසන් වී ස්වාධීන රාජ්‍යයන්ගේ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය (CIS) පිහිටුවීමට එකඟ වූ ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී.


මෙම ගිවිසුම මඟින් සෝවියට් සංගමය තවදුරටත් පැවතීමට නොහැකි බව ප්‍රකාශ කරමින් ස්වාධීන රාජ්‍ය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය (Commonwealth of Independent States – CIS) පිහිටුවීමට එකඟ විය.

1991 දෙසැම්බර් 21 දින අල්මා-අටාහිදී පැවති සාකච්ඡාවලදී තවත් හිටපු සෝවියට් සමූහාණ්ඩු කිහිපයක් මෙම නව සහයෝගීතා ක්‍රියාවලියට එක් විය.

=== 8.6 1991 දෙසැම්බර් 25 – සෝවියට් ධජය පහත හෙළීම ===

[[File:Акт спуска флага СССР над Кремлем и поднятии флага России 25 декабря 2021 года.jpg|thumb|center|300px|ක්‍රෙම්ලිනයේ සෝවියට් ධජය පහත හෙළීම සහ රුසියානු ධජය එසවීම සිහිපත් කරන ඡායාරූපය]]

1991 දෙසැම්බර් 25 දින මිහායිල් ගොර්බචොව් සෝවියට් සංගමයේ ජනාධිපති ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය.

එදින මොස්කව්හි ක්‍රෙම්ලිනයට ඉහළින් පැවති සෝවියට් සංගමයේ රතු ධජය අවසන් වරට පහත හෙළන ලදී. ඒ වෙනුවට රුසියානු ත්‍රිවර්ණ ධජය එසවීම සෝවියට් සංගමයේ අවසානය සංකේතවත් කළේය.

1991 දෙසැම්බර් 26 දින සෝවියට් සංගමයේ උත්තරීතර සෝවියට් මණ්ඩලය සංගමය විසුරුවා හැරීම නිල වශයෙන් තහවුරු කළේය.

=== 8.7 නව රුසියානු සමූහාණ්ඩුව (Russian Federation) ===

[[File:Flag of Russia.svg|thumb|right|200px|රුසියානු සමූහාණ්ඩුවේ ජාතික ධජය]]

සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමෙන් පසු රුසියානු සමූහාණ්ඩුව නව ස්වාධීන රාජ්‍යයක් ලෙස ඉදිරියට පැමිණියේය.

බොරිස් යෙල්ට්සින් නව රුසියානු රාජ්‍යයේ පළමු ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය. සෝවියට් සංගමයේ පැරණි මධ්‍යගත ආර්ථික ක්‍රමය වෙනුවට වෙළෙඳපොළ ආර්ථික ක්‍රමයක් හඳුන්වා දීමට ඔහුගේ රජය උත්සාහ කළේය.

මෙම වෙනස්කම් අතරතුර රාජ්‍ය ආයතන පෞද්ගලීකරණය කිරීම, මිල පාලන ඉවත් කිරීම සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කිරීම සිදු විය.

=== 8.8 යෙල්ට්සින්ගේ පාලන සමයේ ආර්ථික හා දේශපාලන වෙනස්කම් ===

1990 දශකයේ මුල් භාගයේදී රුසියාව බරපතළ ආර්ථික අර්බුදයකට මුහුණ දුන්නේය. උද්ධමනය, විරැකියාව, නිෂ්පාදන අඩුවීම සහ ජනතාවගේ ජීවන වියදම ඉහළ යාම ප්‍රධාන ගැටලු බවට පත්විය.

===8.9 අල්මා-අටා ප්‍රකාශනය සහ ප්‍රොටෝකෝලය (1991) ==

[[File:RIAN archive 140800 Signing of Protocol on Establishing Commonwealth of Independent States.jpg|thumb|right|300px|1991 දෙසැම්බර් මාසයේ අල්මා-අටාහිදී CIS පිහිටුවීමේ ප්‍රොටෝකෝලය අත්සන් කිරීම]]

[[File:RIAN archive 41059 CIS heads of state.jpg|thumb|right|300px|අල්මා-අටා ගිවිසුමෙන් පසු රාජ්‍ය නායකයන්]]

1991 දෙසැම්බර් 21 දින කසකස්තානයේ අල්මා-අටා නගරයේදී ස්වාධීන රාජ්‍යයන්ගේ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය (CIS) පිහිටුවීමේ ක්‍රියාවලිය තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී.

1991 දෙසැම්බර් 8 දින බෙලරුස්, රුසියාව සහ යුක්රේනය විසින් අත්සන් කරන ලද ගිවිසුමට අදාළ ප්‍රොටෝකෝලය දෙසැම්බර් 21 දින අත්සන් කරන ලදී. එමගින් ආර්මේනියාව, අසර්බයිජානය, කසකස්තානය, කිර්ගිස්තානය, මෝල්ඩෝවා, තජිකිස්තානය, තුර්ක්මෙනිස්තානය සහ උස්බෙකිස්තානය ඇතුළු රාජ්‍යයන් ද CIS රාමුවට එක් විය.

[[File:Alma-Ata Declaration 1991.jpg|thumb|right|250px|1991 දෙසැම්බර් 21 දින අල්මා-අටා ප්‍රකාශනය]]

[[File:Protocol to the Agreement establishing the Commonwealth of Independent States.jpg|thumb|right|250px|CIS පිහිටුවීමේ ගිවිසුමට අදාළ ප්‍රොටෝකෝලය]]

මෙම ප්‍රොටෝකෝලය CIS පිහිටුවීමේ ගිවිසුමේ අනිවාර්ය කොටසක් බව එහි සඳහන් විය. අල්මා-අටා ප්‍රකාශනය මගින් සාමාජික රාජ්‍යයන් අතර ස්වෛරී සමානාත්මතාව, භෞමික අඛණ්ඩතාව සහ අභ්‍යන්තර කටයුතුවලට මැදිහත් නොවීම වැනි මූලධර්ම තහවුරු කරන ලදී.

== මූලාශ්‍ර ==

* [https://documents.un.org/api/symbol/access?l=en&amp;s=A%2F47%2F60&amp;t=pdf එක්සත් ජාතීන්ගේ ලේඛනය – A/47/60]
* [https://e-cis.info/page/3373/79406/ අල්මා-අටා ප්‍රකාශනය – CIS]
* [https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=3933 ප්‍රොටෝකෝලයේ සම්පූර්ණ පාඨය]

1993 දී රුසියානු ජනාධිපතිවරයා සහ පාර්ලිමේන්තුව අතර බරපතළ දේශපාලන ගැටුමක් ඇති විය. එම අර්බුදයෙන් පසුව 1993 දෙසැම්බර් මාසයේදී නව රුසියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් ජනමත විචාරණයකින් අනුමත කරන ලදී.

=== 8.10 සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමේ ලෝක බලපෑම ===

සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීම ලෝක දේශපාලනයේ විශාල වෙනසක් ඇති කළේය.

* සීතල යුද්ධයේ අවසානය සනිටුහන් විය.
* හිටපු සෝවියට් සමූහාණ්ඩු 15 ස්වාධීන රාජ්‍ය බවට පත්විය.
* ලෝකයේ බලවත්ම රාජ්‍ය දෙකක් අතර පැවති ද්විධ්‍රැව බල තුලනය අවසන් විය.
* රුසියාව ජාත්‍යන්තර දේශපාලනයේ ප්‍රධාන රාජ්‍යයක් ලෙස ඉදිරියට පැමිණියේය.
* නැගෙනහිර යුරෝපයේ සහ මධ්‍යම ආසියාවේ දේශපාලන හා ආර්ථික පරිවර්තන වේගවත් විය.

=== 8.11 සෝවියට් දේශයේ දජය යටතේ පැවැති රටවල් ===

== සෝවියට් සංගමයේ සාමාජික ජනරජ ==

සෝවියට් සංගමය ජනරජ 15කින් සමන්විත වූ රාජ්‍යයකි. 1991දී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමෙන් පසු එම ජනරජ ස්වාධීන රාජ්‍ය බවට පත් විය.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! අංකය
! ජනරජය
! වර්තමාන ජාතික ධජය
! අගනුවර
|-
| 1
| රුසියානු සෝවියට් ෆෙඩරේටිව් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Russia.svg|50px]]
| මොස්කව්
|-
| 2
| යුක්රේන සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Ukraine.svg|50px]]
| කියෙව්
|-
| 3
| බෙලරුසියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Belarus.svg|50px]]
| මින්ස්ක්
|-
| 4
| උස්බෙක් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Uzbekistan.svg|50px]]
| තෂ්කෙන්ට්
|-
| 5
| කසක් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Kazakhstan.svg|50px]]
| අල්මා-අටා
|-
| 6
| ජෝර්ජියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Georgia.svg|50px]]
| ටිබිලිසි
|-
| 7
| අසර්බයිජානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Azerbaijan.svg|50px]]
| බාකු
|-
| 8
| ලිතුවේනියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Lithuania.svg|50px]]
| විල්නියස්
|-
| 9
| මෝල්දාවියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Moldova.svg|50px]]
| කිෂිනෙව්
|-
| 10
| ලැට්වියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Latvia.svg|50px]]
| රීගා
|-
| 11
| කිර්ගිස් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Kyrgyzstan.svg|50px]]
| ෆ්රුන්සේ
|-
| 12
| තජික් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Tajikistan.svg|50px]]
| දුෂාන්බේ
|-
| 13
| ආර්මේනියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Armenia.svg|50px]]
| යෙරෙවන්
|-
| 14
| තුර්ක්මෙනිස් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Turkmenistan.svg|50px]]
| අෂ්ගාබාත්
|-
| 15
| එස්තෝනියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Estonia.svg|50px]]
| ටැලින්
|}

සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීම ලෝක ඉතිහාසයේ නව යුගයක ආරම්භය සනිටුහන් කළේය. කොමියුනිස්ට් පාලනය යටතේ පැවති විශාල රාජ්‍යයක් විසුරුවා හැරීමත් සමඟ නව ස්වාධීන රාජ්‍ය ගණනාවක් බිහි විය. එමඟින් රුසියාව ඇතුළු හිටපු සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවල දේශපාලන, ආර්ථික සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා නව දිශාවකට යොමු විය.


== නැගෙනහිර යුරෝපයේ සෝවියට් බලපෑම යටතේ පැවති රාජ්‍යයන් ==

දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව නැගෙනහිර සහ මධ්‍යම යුරෝපයේ රටවල් කිහිපයක කොමියුනිස්ට් පාලන ක්‍රම ස්ථාපිත විය. මෙම රටවල් සෝවියට් සංගමයේ සාමාජික ජනරජ නොවූ නමුත්, ඒවායින් බොහොමයක් සෝවියට් සංගමයේ දේශපාලන හා හමුදා බලපෑම යටතේ පැවතුණි. මෙම කලාපය සාමාන්‍යයෙන් නැගෙනහිර කඳවුර (Eastern Bloc) ලෙස හැඳින්වේ.

=== ප්‍රධාන රාජ්‍යයන් ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! අංකය
! රට
! ධජය
! අගනුවර
|-
| 1
| [[පෝලන්තය]]
| [[ගොනුව:Flag of Poland.svg|50px]]
| වෝර්සෝ
|-
| 2
| [[නැගෙනහිර ජර්මනිය]]
| [[ගොනුව:Flag of East Germany.svg|50px]]
| නැගෙනහිර බර්ලින්
|-
| 3
| [[චෙකොස්ලොවැකියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Czechoslovakia.svg|50px]]
| ප්‍රාග්
|-
| 4
| [[හංගේරියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Hungary.svg|50px]]
| බුඩාපෙස්ට්
|-
| 5
| [[රුමේනියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Romania.svg|50px]]
| බුකාරෙස්ට්
|-
| 6
| [[බල්ගේරියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Bulgaria.svg|50px]]
| සොෆියා
|-
| 7
| [[ඇල්බේනියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Albania.svg|50px]]
| ටිරානා
|}

මෙම රාජ්‍යයන්ගෙන් බොහොමයක් 1955දී පිහිටුවන ලද වෝර්සෝ ගිවිසුම් සංවිධානයට (Warsaw Pact) සම්බන්ධ විය. ඇල්බේනියාව 1968දී එම සංවිධානයෙන් නිල වශයෙන් ඉවත් විය.

=== සෝවියට් සංගමය සහ නැගෙනහිර යුරෝපය අතර වෙනස ===

ඉහත සඳහන් රටවල් සෝවියට් සංගමයේ කොටස් නොවීය. ඒවාට තමන්ගේම රාජ්‍ය නාම, භූමි ප්‍රදේශ සහ ආණ්ඩු තිබුණි. එහෙත් සීතල යුද්ධ සමයේදී ඒවායින් බොහොමයක් සෝවියට් සංගමය සමඟ දේශපාලන, ආර්ථික සහ හමුදා සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන ගියේය.

== මූලාශ්‍ර ==

* [https://history.state.gov/milestones/1989-1992/collapse-soviet-union United States Department of State – The Collapse of the Soviet Union]
* [https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/pcw/108229.htm United States Department of State – Dissolution of the USSR and the Establishment of Independent Republics]
* [https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/russia-programs/2021-12-21/end-soviet-union-1991 National Security Archive – The End of the Soviet Union]
* [https://ieres.elliott.gwu.edu/project/soviet-dissolution-30-years-later/ George Washington University – Soviet Dissolution 30 Years Later]

9. වන පරිච්ඡේදය 


{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name = ව්ලැඩිමීර් පුටින්
| image = Vladimir Putin portrait (2024-02-23).png
| caption = ව්ලැඩිමීර් ව්ලැඩිමිරොවිච් පුටින්
| birth_date = {{Birth date and age|1952|10|7}}
| birth_place = ලෙනින්ග්‍රෑඩ්, සෝවියට් සංගමය
| nationality = රුසියානු
| occupation = දේශපාලනඥයා
| office = රුසියාවේ ජනාධිපති
| term_start = 7 මැයි 2012
}}

9.1 '''ව්ලැඩිමීර් ව්ලැඩිමිරොවිච් පුටින්''' (රුසියානු: Владимир Владимирович Путин; උපත 1952 ඔක්තෝබර් 7) යනු රුසියානු දේශපාලනඥයෙකු වන අතර 1999 දෙසැම්බර් මාසයේ සිට රුසියාවේ දේශපාලන නායකත්වයේ ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කරමින් සිටින පුද්ගලයෙකි. ඔහු 2000 සිට 2008 දක්වාත්, 2012 සිට නැවතත් රුසියාවේ ජනාධිපතිවරයා ලෙසත් කටයුතු කළේය. 2008 සිට 2012 දක්වා ඔහු රුසියාවේ අගමැතිවරයා විය.

පුටින්ගේ දේශපාලන ජීවිතය සෝවියට් සංගමයේ රාජ්‍ය ආරක්ෂක කමිටුව (Committee for State Security – KGB) සමඟ සම්බන්ධ වී තිබේ. ඔහු එහි නිලධාරියෙකු ලෙස සේවය කළ අතර පසුව රුසියානු රාජ්‍ය පරිපාලනයට එක්විය. 1998 දී රුසියානු ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවයේ (FSB) අධ්‍යක්ෂවරයා බවට පත්වීමෙන් පසු ඔහු ජාතික දේශපාලනයේ ඉහළට පැමිණියේය.

ඔහුගේ පාලන කාලය තුළ රුසියාවේ ආර්ථිකය, ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්ති, විදේශ සබඳතා සහ දේශපාලන පද්ධතියේ සැලකිය යුතු වෙනස්කම් සිදුවිය. 2014 දී ක්‍රිමියාව රුසියාවට ඈඳා ගැනීම සහ 2022 පෙබරවාරි 24 දින යුක්රේනයට එරෙහිව ආරම්භ කළ පූර්ණ පරිමාණ ආක්‍රමණය ඔහුගේ පාලන සමයේ ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර සිදුවීම් වේ.

9.1.1== මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය ==

[[ගොනුව:Vladimir Putin portrait (2024-02-23).png|දකුණට|thumb|200px|ව්ලැඩිමීර් ව්ලැඩිමිරොවිච් පුටින්]]

පුටින් 1952 ඔක්තෝබර් 7 වැනිදා එවකට සෝවියට් සංගමයට අයත් ලෙනින්ග්‍රෑඩ් නගරයේදී උපත ලැබීය. වර්තමානයේ එම නගරය ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් ලෙස හැඳින්වේ.

ඔහුගේ පියා ව්ලැඩිමීර් ස්පිරිඩොනොවිච් පුටින් සහ මව මරියා ඉවානොව්නා පුටිනා වූහ. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු සෝවියට් සමාජයේ පැවති ආර්ථික හා සමාජ පරිසරය තුළ ඔහු හැදී වැඩුණි.

පුටින් ලෙනින්ග්‍රෑඩ් රාජ්‍ය විශ්වවිද්‍යාලයේ නීතිය හැදෑරීය. 1975 දී ඔහු නීති උපාධිය ලබාගත්තේය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් පසු ඔහු සෝවියට් රාජ්‍ය ආරක්ෂක සේවයට එක්විය.

9.2 == කේ.ජී.බී. (KGB) සංවිධානය යනු කුමක්ද? ==

[[ගොනුව:Lubyanka Building.jpg|දකුණට|thumb|250px|මොස්කව්හි ලුබියන්කා ගොඩනැගිල්ල. පැරණි කේ.ජී.බී. මූලස්ථානය මෙහි පිහිටා තිබිණි.]]

කේ.ජී.බී. (KGB) යනු සෝවියට් සංගමයේ ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආරක්ෂක හා බුද්ධි තොරතුරු රැස්කිරීමේ ආයතනය විය. එහි රුසියානු සම්පූර්ණ නාමය ''Komitet Gosudarstvennoy Bezopasnosti'' වන අතර ඉංග්‍රීසි නාමය ''Committee for State Security'' වේ. සිංහලෙන් එය රාජ්‍ය ආරක්ෂක කමිටුව ලෙස හැඳින්වේ.

මෙම සංවිධානය 1954 දී පිහිටුවන ලද අතර 1991 දී සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමත් සමඟ විසුරුවා හරින ලදී.

එහි ප්‍රධාන කාර්යයන් වූයේ:

* විදේශ රටවල බුද්ධි තොරතුරු රැස් කිරීම.
* සෝවියට් සංගමයේ අභ්‍යන්තර ආරක්ෂාව පවත්වාගෙන යාම.
* ප්‍රතිබුද්ධි මෙහෙයුම් සිදු කිරීම.
* රාජ්‍ය රහස් ආරක්ෂා කිරීම.
* දේශසීමා ආරක්ෂාව සම්බන්ධ කටයුතු සිදු කිරීම.
* රාජ්‍ය විරෝධී ක්‍රියාකාරකම් නිරීක්ෂණය කිරීම.


සීතල යුද්ධ සමයේදී කේ.ජී.බී. සංවිධානය ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ මධ්‍යම බුද්ධි ඒජන්සිය (CIA) ඇතුළු බටහිර රටවල බුද්ධි ආයතන සමඟ තරගකාරී සම්බන්ධතාවක සිටියේය.


1991 දී සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමෙන් පසු කේ.ජී.බී. සංවිධානයේ කාර්යයන් නව රුසියානු ආයතන වෙත බෙදා දෙන ලදී. ඒ අතර ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවය (FSB) වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.


9.3 == කේ.ජී.බී. නිලධාරියෙකු ලෙස පුටින් ==

[[ගොනුව:Lubyanka Building.jpg|දකුණට|thumb|220px|කේ.ජී.බී. සංවිධානයේ පැරණි මූලස්ථානය පිහිටි ලුබියන්කා ගොඩනැගිල්ල]]

1975 දී විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය අවසන් කිරීමෙන් පසු පුටින් කේ.ජී.බී. සංවිධානයට එක්විය. ඔහුට බුද්ධි තොරතුරු රැස්කිරීම සහ ආරක්ෂක කටයුතු පිළිබඳ පුහුණුව ලබා දෙන ලදී.

1980 දශකයේදී ඔහු නැගෙනහිර ජර්මනියේ ඩ්‍රෙස්ඩන් නගරයේ සේවය කළේය. එවකට නැගෙනහිර ජර්මනිය සෝවියට් සංගමයේ ප්‍රධාන සමාජවාදී සගයෙකු විය.

1989 දී බර්ලින් තාප්පය බිඳවැටීමත් සමඟ නැගෙනහිර ජර්මනියේ කොමියුනිස්ට් පාලනය අවසන් විය. මෙම දේශපාලන වෙනස්කම් පුටින්ගේ සේවා ජීවිතයට ද බලපෑවේය.

1990 දී ඔහු සෝවියට් සංගමයට ආපසු පැමිණියේය. 1991 දී කේ.ජී.බී. සේවයෙන් ඉවත් විය.

9.4 == සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීම සහ දේශපාලන ජීවිතයේ ආරම්භය ==

1991 දෙසැම්බර් මාසයේදී සෝවියට් සංගමය නිල වශයෙන් බිඳවැටීමෙන් පසු රුසියාව නව දේශපාලන හා ආර්ථික පරිවර්තනයකට මුහුණ දුන්නේය.

පුටින් ලෙනින්ග්‍රෑඩ් නගරයේ දේශපාලන හා පරිපාලන කටයුතුවලට සම්බන්ධ විය. එවකට නගරාධිපතිවරයා වූ ඇනටෝලි සොබ්චක් සමඟ ඔහු සමීපව කටයුතු කළේය.

ඔහු නගරයේ විදේශ සබඳතා හා ආර්ථික කටයුතු සම්බන්ධ වගකීම් දැරීය. පසුව ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේ නියෝජ්‍ය නගරාධිපතිවරයා බවට පත්විය.

1996 දී ඔහු මොස්කව් නගරයට ගොස් රුසියානු ජනාධිපති කාර්යාලයේ පරිපාලන කටයුතුවලට සම්බන්ධ විය.

9.5 == ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවයේ අධ්‍යක්ෂවරයා වීම ==

1998 ජූලි මාසයේදී රුසියානු ජනාධිපති බොරිස් යෙල්ට්සින් විසින් පුටින් රුසියානු ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවයේ (FSB) අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස පත් කරන ලදී.

මෙම ආයතනය සෝවියට් කේ.ජී.බී. සංවිධානයේ අභ්‍යන්තර ආරක්ෂක කාර්යයන්ගෙන් කොටසක් භාරගත් පසුකාලීන ආයතනයකි.

1999 දී පුටින් රුසියානු ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ලේකම්වරයා ලෙස ද කටයුතු කළේය. මෙම තනතුරු ඔහුගේ දේශපාලන නැගීමට වැදගත් පසුබිමක් සැපයීය.

9.6 == අගමැති ධුරයට පත්වීම සහ ජනාධිපති ධුරයට පැමිණීම ==

[[ගොනුව:Inauguration of Vladimir Putin 7 May 2000-12.jpg|දකුණට|thumb|250px|2000 දී ජනාධිපති ධුරයට පත්වීමෙන් පසු පුටින් සහ බොරිස් යෙල්ට්සින්]]

1999 අගෝස්තු මාසයේදී ජනාධිපති බොරිස් යෙල්ට්සින් විසින් පුටින් රුසියාවේ අගමැතිවරයා ලෙස පත් කරන ලදී.

එවකට රුසියාව ආර්ථික අර්බුද, දේශපාලන අස්ථාවරත්වය සහ චෙච්නියානු ගැටුම ඇතුළු අභියෝග රැසකට මුහුණ දෙමින් සිටියේය.

1999 දෙසැම්බර් 31 වැනිදා බොරිස් යෙල්ට්සින් ජනාධිපති ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය. එම අවස්ථාවේදී පුටින් වැඩබලන ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය.

2000 මාර්තු 26 වැනිදා පැවති ජනාධිපතිවරණයෙන් ඔහු ජයග්‍රහණය කළේය. 2000 මැයි 7 වැනිදා රුසියාවේ ජනාධිපති ධුරයේ දිවුරුම් දුන්නේය.

[[ගොනුව:Putin inauguration 2000.jpg|දකුණට|thumb|250px|2000 මැයි 7 දින පුටින්ගේ ජනාධිපති දිවුරුම් දීම]]

9.7 == පළමු ජනාධිපති ධුර කාලය (2000–2004) ==

පුටින්ගේ පළමු ජනාධිපති ධුර කාලයේදී රුසියාවේ මධ්‍යම ආණ්ඩුවේ බලය ශක්තිමත් කිරීම ප්‍රධාන ප්‍රතිපත්තියක් විය.

ප්‍රාදේශීය පාලන ආයතන සහ මධ්‍යම රජය අතර බලතල නැවත සංවිධානය කිරීමට ඔහු පියවර ගත්තේය.

මෙම කාලයේදී රුසියානු ආර්ථිකය වර්ධනය වූ අතර තෙල් සහ ස්වාභාවික ගෑස් අපනයනයෙන් ලැබුණු ආදායම එයට වැදගත් විය.

කෙසේ වෙතත් මාධ්‍ය නිදහස, දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ගේ අයිතිවාසිකම් සහ බලය මධ්‍යගත කිරීම පිළිබඳ විවේචන ද ඇති විය.

9.8 == දෙවන ජනාධිපති ධුර කාලය (2004–2008) ==

2004 මාර්තු මාසයේ පැවති ජනාධිපතිවරණයෙන් පුටින් නැවතත් ජයග්‍රහණය කළේය.

මෙම කාලයේදී රුසියාවේ ආර්ථික වර්ධනය අඛණ්ඩව පැවති අතර බලශක්ති සම්පත් ජාත්‍යන්තර දේශපාලනයේ වැදගත් මෙවලමක් බවට පත්විය.

රුසියාව ජාත්‍යන්තර දේශපාලනය තුළ තම බලපෑම වැඩි කිරීමට උත්සාහ කළේය.

2008 දී ඔහුගේ දෙවන අඛණ්ඩ ජනාධිපති ධුර කාලය අවසන් විය.

9.9 == දිමිත්‍රි මෙද්වදෙව් පාලනය සහ පුටින් අගමැති වීම (2008–2012) ==

[[ගොනුව:Dmitry Medvedev with Vladimir Putin-1.jpg|දකුණට|thumb|250px|2008 දී අගමැති ව්ලැඩිමීර් පුටින් සහ ජනාධිපති දිමිත්‍රි මෙද්වදෙව්]]

රුසියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අනුව එක දිගට ජනාධිපති ධුර කාල දෙකක් සම්පූර්ණ කළ පුටින්ට 2008 දී තවත් අඛණ්ඩ ධුර කාලයක් සඳහා තරග කිරීමට නොහැකි විය.

ඒ අනුව 2008 දී දිමිත්‍රි මෙද්වදෙව් ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය. පුටින් අගමැති ධුරයට පත්විය.

මෙම කාලයේදී රුසියානු රජයේ ප්‍රධාන තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය තුළ පුටින්ට සැලකිය යුතු බලපෑමක් පැවතිණි.

2012 දී පුටින් නැවත ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් වී ජයග්‍රහණය කළේය.

9.10 == නැවත ජනාධිපති ධුරයට පත්වීම (2012–2018) ==

2012 මැයි මාසයේදී පුටින් නැවතත් රුසියානු ජනාධිපති ධුරයට පත්විය.

මෙම කාලයේදී රුසියාවේ දේශපාලන බලය තවදුරටත් මධ්‍යගත විය. විපක්ෂ දේශපාලන කණ්ඩායම්, ස්වාධීන මාධ්‍ය සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සම්බන්ධයෙන් රජයේ ප්‍රතිපත්ති විවේචනයට ලක්විය.

2014 දී ක්‍රිමියානු අර්බුදය ඇති වූ අතර එය රුසියාව සහ බටහිර රටවල් අතර සබඳතා දැඩි ලෙස පිරිහීමට හේතු විය.

9.11 == ක්‍රිමියාව අත්පත් කරගැනීම සහ යුක්රේන අර්බුදය (2014) ==

[[ගොනුව:Address by President of the Russian Federation 2014.jpg|දකුණට|thumb|250px|2014 මාර්තු 18 දින ක්‍රිමියාව සම්බන්ධයෙන් පුටින් කළ ප්‍රකාශය]]

2014 දී යුක්රේනයේ දේශපාලන අර්බුදයක් ඇති විය. එවකට ජනාධිපති වික්ටර් යනුකොවිච් බලයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසු රුසියාව සහ යුක්රේනය අතර සබඳතා දැඩි ලෙස පිරිහුණි.

රුසියානු හමුදා ක්‍රිමියානු අර්ධද්වීපයේ පාලනය අත්පත් කරගත් අතර 2014 මාර්තු මාසයේදී රුසියාව ක්‍රිමියාව තම රටට ඈඳා ගත්තේය.

යුක්රේනය සහ බොහෝ ජාත්‍යන්තර රටවල් මෙම ක්‍රියාව යුක්රේනයේ භෞමික අඛණ්ඩතාව උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කළහ.

ඉන් අනතුරුව නැගෙනහිර යුක්රේනයේ ඩොනෙට්ස්ක් සහ ලුහාන්ස්ක් ප්‍රදේශවල සන්නද්ධ ගැටුම් වර්ධනය විය.

මෙම සිදුවීම් හේතුවෙන් රුසියාවට එරෙහිව බටහිර රටවල් ආර්ථික සම්බාධක පැනවීමට පියවර ගත්හ.

9.12 == 2018 ජනාධිපතිවරණය ==

2018 මාර්තු මාසයේ පැවති ජනාධිපතිවරණයෙන් පුටින් නැවතත් ජයග්‍රහණය කළේය.

ඔහුගේ සිව්වන ජනාධිපති ධුර කාලය 2018 මැයි මාසයේදී ආරම්භ විය.

මෙම කාලයේදී රුසියාවේ ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්ති, ජාත්‍යන්තර සබඳතා සහ විදේශීය බලපෑම් පිළිබඳ ගැටලු ප්‍රමුඛ විය.

9.13 == 2020 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධන ==

2020 දී රුසියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට සංශෝධන සිදු කරන ලදී.

එම සංශෝධන මගින් ජනාධිපති ධුර කාල ගණනය කිරීමේ ක්‍රමය වෙනස් කරන ලද අතර පුටින්ට තවත් ජනාධිපති ධුර කාල දෙකක් සඳහා තරග කිරීමට අවස්ථාව ලැබිණි.

මෙම සංශෝධන රුසියාවේ දේශපාලන බලය සහ ජනාධිපති ධුරයේ බලතල සම්බන්ධයෙන් ජාත්‍යන්තර අවධානයට ලක්විය.

9.14 == රුසියානු–යුක්රේන යුද්ධය (2022–වර්තමානය) ==

[[ගොනුව:20220224 Kyiv.jpg|දකුණට|thumb|250px|2022 පෙබරවාරි මාසයේ රුසියානු ආක්‍රමණය ආරම්භ වූ අවස්ථාවේ යුක්රේනයේ කියෙව් නගරය]]

2022 පෙබරවාරි 24 වැනිදා රුසියාව යුක්රේනයට එරෙහිව පූර්ණ පරිමාණ හමුදා ආක්‍රමණයක් ආරම්භ කළේය. එම තීරණය ගනු ලැබුවේ පුටින්ගේ නායකත්වය යටතේය.

රුසියානු රජය තම ක්‍රියාමාර්ග සඳහා ජාතික ආරක්ෂාව සහ නේටෝ සංවිධානයේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ කරුණු ඉදිරිපත් කළේය. එහෙත් යුක්රේනය සහ බොහෝ රටවල් මෙම ක්‍රියාව ස්වාධීන රාජ්‍යයකට එරෙහි ආක්‍රමණයක් ලෙස හෙළා දුටුවේය.

යුද්ධය හේතුවෙන් යුක්රේනයේ නගර, නිවාස, රෝහල් සහ යටිතල පහසුකම් විනාශයට පත්විය. විශාල සංඛ්‍යාවක ජනතාව මියගිය අතර තවත් මිලියන ගණනකට තම නිවාස අතහැර වෙනත් ප්‍රදේශවලට හෝ රටවලට යාමට සිදුවිය.

මෙම යුද්ධය ලෝක ආර්ථිකයට ද බලපෑවේය. විශේෂයෙන් බලශක්ති මිල, ආහාර සැපයුම සහ ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳාම සම්බන්ධයෙන් විශාල වෙනස්කම් ඇති විය.

[[ගොනුව:Clearing debris of a residential building in Kyiv, 2022-04-20 (962844).jpg|දකුණට|thumb|250px|රුසියානු ආක්‍රමණයෙන් පසු කියෙව්හි විනාශ වූ නේවාසික ගොඩනැගිල්ලක සුන්බුන් ඉවත් කිරීම]]

යුද්ධය සම්බන්ධයෙන් රුසියාවට එරෙහිව ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය, යුරෝපා සංගමය සහ වෙනත් රටවල් ආර්ථික හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බාධක පැනවීය.

2023 මාර්තු 17 වැනිදා ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය (ICC) විසින් යුක්රේනයේ සිටින ළමුන් නීතිවිරෝධී ලෙස පිටුවහල් කිරීම සහ මාරු කිරීම සම්බන්ධයෙන් පුටින්ට එරෙහිව අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තුවක් නිකුත් කරන ලදී. මෙය අධිකරණය විසින් නිකුත් කළ වරෙන්තුවක් වන අතර නඩු විභාගයකින් තීරණය වූ වරදකරුභාවයක් නොවේ.

යුක්රේන යුද්ධය 21 වැනි සියවසේ යුරෝපයේ ආරක්ෂාව, ජාත්‍යන්තර නීතිය සහ ලෝක බල තුලනය සම්බන්ධයෙන් ප්‍රධාන අභියෝගයක් බවට පත්විය.

9.15 == 2024 ජනාධිපතිවරණය සහ පස්වන ධුර කාලය ==

[[ගොනුව:Инаугурация Владимира Путина — 07 (7 мая 2024).jpg|දකුණට|thumb|250px|2024 මැයි 7 දින පුටින්ගේ පස්වන ජනාධිපති දිවුරුම් දීම]]

2024 මාර්තු මාසයේ පැවති රුසියානු ජනාධිපතිවරණයෙන් පුටින් නැවතත් ජයග්‍රහණය කළේය.

2024 මැයි 7 වැනිදා ඔහු පස්වන ජනාධිපති ධුර කාලය සඳහා දිවුරුම් දුන්නේය.

මෙම මැතිවරණය සම්බන්ධයෙන් විපක්ෂ දේශපාලන කණ්ඩායම් සහ බටහිර රටවල් විසින් විවේචන එල්ල කරන ලදී. මැතිවරණ තරගකාරීත්වය, දේශපාලන නිදහස සහ විපක්ෂ නායකයන්ට ඇති සීමා පිළිබඳ ගැටලු ඒ අතර විය.

2020 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධන අනුව ඔහුට 2030 දී නැවත ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් වීමට අවස්ථාව ඇත.

9.16 == පුටින්ගේ පාලන ක්‍රමය සහ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය ==

පුටින්ගේ පාලන ක්‍රමයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් වන්නේ මධ්‍යම රජයේ බලය ශක්තිමත් කිරීමයි.

ඔහුගේ පාලන කාලය තුළ:

* මධ්‍යම ආණ්ඩුවේ බලතල ශක්තිමත් විය.
* ආරක්ෂක හා බුද්ධි අංශවලට වැඩි වැදගත්කමක් ලැබිණි.
* රුසියාවේ ජාත්‍යන්තර දේශපාලන බලපෑම වර්ධනය කිරීමට උත්සාහ කරන ලදී.
* බලශක්ති සම්පත් විදේශ ප්‍රතිපත්තියේ වැදගත් අංගයක් විය.
* චීනය ඇතුළු ආසියානු රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය විය.
* නේටෝ සංවිධානයේ ව්‍යාප්තියට විරෝධය පළ කරන ලදී.

පුටින්ගේ ආධාරකරුවන් ඔහු රුසියාවේ ස්ථාවරත්වය සහ ජාත්‍යන්තර බලය ශක්තිමත් කළ නායකයෙකු ලෙස සලකති.

එහෙත් විවේචකයන් ඔහුගේ පාලනය දේශපාලන නිදහස සීමා කිරීම, මාධ්‍ය නිදහසට බලපෑම් කිරීම සහ බලය එක් පුද්ගලයෙකු වටා මධ්‍යගත කිරීම සම්බන්ධයෙන් විවේචනය කරති.

9.17 == 2026 වන විට රුසියාවේ දේශපාලන තත්ත්වය ==

2026 වන විට ව්ලැඩිමීර් පුටින් රුසියාවේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.

ඔහුගේ දීර්ඝ පාලන කාලය තුළ රුසියාව සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමෙන් පසු ඇති වූ දේශපාලන හා ආර්ථික පරිවර්තනයන් හරහා ගමන් කර ඇත.

රුසියානු–යුක්රේන යුද්ධය, බටහිර රටවල් සමඟ පවතින ගැටුම්, ජාත්‍යන්තර සම්බාධක සහ චීනය සමඟ වර්ධනය වන සබඳතා ඔහුගේ පාලනයේ ප්‍රධාන අභියෝග අතර වේ.

== බලන්න ==

* [[සෝවියට් සංගමය]]
* [[සීතල යුද්ධය]]
* [[කේ.ජී.බී.]]
* [[බොරිස් යෙල්ට්සින්]]
* [[දිමිත්‍රි මෙද්වදෙව්]]
* [[රුසියාව]]
* [[රුසියානු–යුක්රේන යුද්ධය]]
* [[ක්‍රිමියානු අර්බුදය]]

== ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර ==

* [https://www.britannica.com/biography/Vladimir-Putin Encyclopaedia Britannica – Vladimir Putin]
* [https://www.britannica.com/topic/KGB KGB – Encyclopaedia Britannica]
* [https://www.icc-cpi.int/news/situation-ukraine-icc-judges-issue-arrest-warrants-against-vladimir-vladimirovich-putin-and International Criminal Court – Ukraine situation]
* [https://www.un.org/ United Nations]
* [https://www.kremlin.ru/ Kremlin – President of Russia]

[[ප්‍රවර්ගය:1952 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවතුන් අතර සිටින පුද්ගලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු ජනාධිපතිවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු දේශපාලනඥයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:කේ.ජී.බී. නිලධාරීහු]]
ජ්ජ්


=පසුවදන=

සෝවියට් දේශය – නැගීම, සශ්‍රීකත්වය, ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතාව සහ බිඳවැටීම
ඉතිහාසය යනු ජයග්‍රහණ සහ පරාජයන් පිළිබඳ කතාන්දරයක් පමණක් නොවේ. එය මිනිසුන්ගේ ජීවිත, ඔවුන්ගේ බලාපොරොත්තු, අරගල, කැපකිරීම් සහ අනාගත පරම්පරාවන්ට ඉතිරි කරන පාඩම්වල එකතුවකි. සෝවියට් දේශයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී මට වඩාත් පැහැදිලි වූයේ එම සත්‍යයයි.
1917 රුසියානු විප්ලවයෙන් පසුව මාක්ස්වාදී සහ කොමියුනිස්ට්වාදී දේශපාලන අදහස් රුසියාව තුළ පමණක් නොව ලෝකයේ විවිධ රටවල ජනතාව අතර ද විශාල ආකර්ෂණයක් ඇති කළේය. සමාජ සමානාත්මතාව, පංති විෂමතාව අඩු කිරීම, කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ පොදු ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය උසස් කිරීම පිළිබඳ වූ එම අදහස් බොහෝ ජනතාවගේ බලාපොරොත්තු බවට පත්විය.
එම ඓතිහාසික පරිවර්තනයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1922 දී සෝවියට් සමාජවාදී සමූහාණ්ඩු සංගමය (USSR) පිහිටුවනු ලැබීය. විවිධ ජාතීන්ට, භාෂාවන්ට සහ සංස්කෘතීන්ට අයත් ජනරජ කිහිපයක් එක් රාජ්‍ය සංගමයක් යටතේ එක්වීම ලෝක ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී සිදුවීමක් විය.
කාලයත් සමඟ සෝවියට් සංගමය ලෝකයේ ප්‍රබලතම දේශපාලන, ආර්ථික, විද්‍යාත්මක සහ යුද බලවතුන්ගෙන් එකක් බවට පත්විය. කාර්මික සංවර්ධනය, අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ, අධ්‍යාපනය සහ තාක්ෂණය යන ක්ෂේත්‍රවල එය ලෝකයට විශාල බලපෑමක් ඇති කළේය.
මාගේ අවධානයට විශේෂයෙන් ලක්වන්නේ සෝවියට් දේශය තම රටේ සංවර්ධනය පමණක් සලකා නොබලා, තමන්ට වඩා ආර්ථික වශයෙන් දුර්වල සහ සංවර්ධනය වෙමින් පැවති රටවලට ද සහයෝගය ලබාදීමට කටයුතු කළ ආකාරයයි.
ශ්‍රී ලංකාව එයට හොඳ උදාහරණයකි. 1958 දී ශ්‍රී ලංකාව සහ සෝවියට් සංගමය අතර ඇතිකරගත් ආර්ථික හා තාක්ෂණික සහයෝගිතාව යටතේ අපේ රටේ කාර්මික සංවර්ධනයට දායකත්වයක් ලැබුණි. ඔරුවල වානේ කර්මාන්තශාලාව, කැලණිය ටයර් කර්මාන්තශාලාව සහ මෝදර පිටි කර්මාන්තශාලාව වැනි කර්මාන්ත ඒ සම්බන්ධයෙන් සිහිපත් කළ හැකි උදාහරණ වේ.
එම සහයෝගය කර්මාන්තශාලා ඉදිකිරීමට පමණක් සීමා නොවීය. තාක්ෂණික දැනුම, යන්ත්‍රෝපකරණ, විශේෂඥ සහාය සහ කාර්මික අත්දැකීම් හුවමාරු කිරීම ද එහි වැදගත් අංගයන් විය.
සෝවියට් දේශයේ ජාත්‍යන්තර දායකත්වය තුළින් මට වඩාත් වැදගත් ලෙස පෙනෙන්නේ අධ්‍යාපන ක්ෂේත්‍රයයි.
ලෝකයේ විවිධ රටවලින් පැමිණි තරුණ තරුණියන්ට සෝවියට් විශ්වවිද්‍යාලවල අධ්‍යාපනය ලැබීමට ශිෂ්‍යත්ව සහ වෙනත් පහසුකම් සලසා දී තිබුණි. ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු ආසියානු, අප්‍රිකානු සහ ලතින් ඇමරිකානු රටවල සිසුන්ට වෛද්‍ය විද්‍යාව, ඉංජිනේරු විද්‍යාව, විද්‍යාව, තාක්ෂණය, කෘෂිකර්මය සහ වෙනත් විෂයයන් හැදෑරීමට අවස්ථාව ලැබුණි.
මොස්කව්හි මහජන මිත්‍රත්ව විශ්වවිද්‍යාලය (People's Friendship University) වැනි අධ්‍යාපන ආයතන ඒ සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.
එම ශිෂ්‍යත්ව අවස්ථා හරහා විදේශීය සිසුන්ට තම මව් රටවලදී ලබාගැනීමට අපහසු වූ උසස් අධ්‍යාපන අවස්ථා හිමිවිය. ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් පසුව වෛද්‍යවරුන්, ඉංජිනේරුවන්, විද්‍යාඥයන්, ගුරුවරුන් සහ වෙනත් වෘත්තිකයන් බවට පත්ව තම රටවල සංවර්ධනයට දායක වූහ. තවත් පිරිසක් ලෝකයේ විවිධ රටවල සේවය කරමින් සිටිති.
ශ්‍රී ලංකාවේ ද අද සෝවියට් දේශයේ අධ්‍යාපනය ලැබූ වෛද්‍යවරුන්, ඉංජිනේරුවන් සහ වෙනත් වෘත්තිකයන් සිටීම එම අධ්‍යාපනික සබඳතාවේ දිගුකාලීන ප්‍රතිඵලයකි.
එදා බොහෝ සිසුන්ට ශිෂ්‍යත්ව යටතේ අධ්‍යාපනය, නවාතැන් සහ ජීවන පහසුකම් ලබාගැනීමට හැකි විය. එය හුදෙක් එක් පුද්ගලයෙකුගේ අධ්‍යාපනය සඳහා කළ ආයෝජනයක් නොව, ඔහුගේ හෝ ඇයගේ මව් රටේ අනාගතයට කළ ආයෝජනයක් ලෙස ද සැලකිය හැකිය.
සෝවියට් දේශයේ සමාජ හා ආර්ථික ජීවිතය පිළිබඳව ද මට වැදගත් අදහසක් තිබේ. එහි පැවති පොදු ආර්ථික ක්‍රමය තුළ අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍ය සේවා, නිවාස සහ මූලික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා රාජ්‍යය විශාල වගකීමක් දැරීය. ආහාර ද්‍රව්‍ය, පොත්පත් සහ බොහෝ අත්‍යවශ්‍ය සේවා සාපේක්ෂව අඩු මිලකට ලබාගැනීමට ජනතාවට හැකි වූ අවස්ථා තිබුණි.
එම සමාජ ආරක්ෂණ ක්‍රමය සහ ආර්ථික සහයෝගිතාව බොහෝ ජනතාවගේ ජීවිතවලට බලපෑවේය. එහෙත් එම පද්ධතිය තුළ දේශපාලන නිදහස සීමා වීම, මධ්‍යගත පාලනය, බලය සංකේන්ද්‍රණය වීම, නිෂ්පාදන හා සැපයුම් ගැටලු සහ ඇතැම් කාලවල ආහාර හිඟයන් වැනි බරපතළ අඩුපාඩු ද පැවති බව අමතක නොකළ යුතුය.
1980 දශකයේ මිහායිල් ගොර්බචොව් හඳුන්වා දුන් ග්ලාස්නොස්ට් සහ පෙරෙස්ත්‍රොයිකා ප්‍රතිසංස්කරණ සමඟ සෝවියට් සමාජය තුළ විශාල පරිවර්තනයක් ඇති විය. එහි අවසාන ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1991 දී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරුණි. එතෙක් එකම රාජ්‍ය සංගමයක් තුළ පැවති ජනරජ ස්වාධීන රාජ්‍ය බවට පත්විය.
එම බිඳවැටීමෙන් පසුව පැරණි සෝවියට් ජනරජවලට විවිධාකාර ආර්ථික හා සමාජීය අභියෝගවලට මුහුණදීමට සිදුවිය. කර්මාන්ත පද්ධති බිඳවැටීම, රැකියා අහිමිවීම, උද්ධමනය, සැපයුම් ජාල අඩපණ වීම සහ ජනතාවගේ මිලදී ගැනීමේ හැකියාව පහත වැටීම වැනි තත්ත්වයන් ඇතැම් රටවල දක්නට ලැබුණි.
මගේ අදහස අනුව, මෙහිදී අප අවධානය යොමු කළ යුතු තවත් කරුණක් තිබේ. සෝවියට් සංගමය තුළ පැවති පොදු ආර්ථික සබඳතා, නිෂ්පාදන ජාල, සම්පත් බෙදාගැනීම සහ අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව විසුරුවා හැරීමෙන් පසුව එම රටවලට වෙන වෙනම තම ආර්ථික ශක්තිය ගොඩනඟා ගැනීමට සිදුවිය. කලින් තිබූ පොදු වෙළෙඳපොළ හා සැපයුම් පද්ධති වෙනස් වීමෙන් ඇතැම් ජනතාවට දැඩි දුෂ්කරතාවලට මුහුණදීමට සිදුවිය.
එමෙන්ම සෝවියට් දේශය සමඟ අධ්‍යාපනික, කාර්මික හා තාක්ෂණික සබඳතා පවත්වාගෙන ගිය ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටවලට ද එම ජාත්‍යන්තර සබඳතා වෙනස් වීමේ බලපෑම් දැනෙන්නට විය.
අද විදේශීය සිසුන්ට රුසියාව ඇතුළු පැරණි සෝවියට් ජනරජවල අධ්‍යාපනය ලැබීමට විවිධ ශිෂ්‍යත්ව සහ මුදල් ගෙවා ඉගෙනීමේ අවස්ථා තිබුණ ද, එදා පැවති සෝවියට් සංගමයේ පොදු අධ්‍යාපනික සහයෝගිතා පද්ධතියට එය සමාන නොවේ.
මෙම සියලු කරුණු දෙස බලන විට මට සිතෙන්නේ සෝවියට් දේශයේ බිඳවැටීම යනු රටක දේශපාලන පාලනයක් අවසන් වීම පමණක් නොවන බවයි. එය දශක ගණනාවක් පුරා ගොඩනැඟුණු ආර්ථික, කාර්මික, අධ්‍යාපනික සහ ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතා පද්ධතියක විශාල වෙනසක් ද විය.
මගේ පෞද්ගලික විග්‍රහයේදී වඩාත් සංවේදී කරුණ වන්නේ, පරම්පරා ගණනාවක් විසින් ගොඩනඟන ලද සමාජ හා ආර්ථික සම්පත්, පොදු සංවර්ධන ක්‍රම සහ ජනතා සුබසාධන පද්ධති බිඳවැටීමෙන් පසුව ඒවා නැවත ගොඩනඟා ගැනීම කෙතරම් දුෂ්කර කාර්යයක් වූවාද යන්නයි.
සෝවියට් දේශයේ පැවති සියල්ල නිවැරදි යැයි හෝ එහි පාලන ක්‍රමයේ සියලු අංග අනුමත කළ යුතු යැයි මම නොකියමි. එහි තිබූ දේශපාලන සීමා, ආර්ථික දුර්වලතා සහ ජනතාව මුහුණදුන් අසාධාරණකම් ද ඉතිහාසයේ කොටසකි. එහෙත් එම රට විසින් ගොඩනඟන ලද අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක, කාර්මික සහ ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතා දායකත්වය ද නොසලකා හැරිය නොහැකිය.
අවසානයේ මගේ සිතට නැඟෙන ප්‍රධාන අදහස මෙයයි.
සෝවියට් දේශය විසින් ගොඩනඟන ලද සශ්‍රීකත්වය, කාර්මික ශක්තිය, අධ්‍යාපනික අවස්ථා සහ ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතාව එම සංගමය බිඳවැටීමත් සමඟ විශාල පරිවර්තනයකට ලක් විය. කලක් එකම ආර්ථික හා දේශපාලන ව්‍යුහයක් තුළ එකට බැඳී සිටි ජනරජවලට පසුව වෙන වෙනම තම අනාගතය ගොඩනඟා ගැනීමට සිදුවිය. ඒ සමඟ එදා තිබූ ඇතැම් පොදු වාසි සහ සහයෝගිතා ද අහිමි විය.
එබැවින් සෝවියට් දේශයේ ඉතිහාසය අපට ලබාදෙන වැදගත්ම පාඩම වන්නේ රාජ්‍යයක ශක්තිය ගොඩනැඟීම පමණක් නොව, එම ශක්තිය ජනතාවගේ යහපත වෙනුවෙන් සාධාරණව භාවිත කිරීම, දේශපාලන නිදහස ආරක්ෂා කිරීම සහ අනාගත පරම්පරාවන් වෙනුවෙන් සමාජීය හා ආර්ථික ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගැනීම ද අත්‍යවශ්‍ය බවයි.
අතීතයේ සිදු වූ දේ වෙනස් කළ නොහැකිය. එහෙත් එම ඉතිහාසයෙන් පාඩම් ඉගෙනගෙන වඩාත් සාධාරණ, සාමකාමී සහ මානුෂීය ලෝකයක් ගොඩනැඟීමට අපට හැකියාව තිබේ.
සෝවියට් දේශයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ මෙම කියවීම මගේ සිතේ ඉතිරි කළ අවසාන පණිවිඩය එයයි.

කතුවරයා  🙏</text>
      <sha1>tpguzkjwox3chh00mlye576yxjfxygf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>39552</id>
      <parentid>39551</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T07:41:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hajiani, Dr.Seyed Firdawoosbee Hanifdeen</username>
        <id>3921</id>
      </contributor>
      <comment>/* රුසියානු විප්ලවය සහ සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය */</comment>
      <origin>39552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243214" sha1="3bhc4hpwocys99vd3kzhtylkyd7fgit" xml:space="preserve"> 
[[File:රුසියානු විප්ලවය සහ සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය 17943030868712771.jpg|thumb|center|500px|රුසියානු විප්ලවය සහ සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය]]


=== පෙරවදන ===

සෝවියට් සංගමය යනු විසිවන සියවසේ ලෝක ඉතිහාසයට විශාල බලපෑමක් කළ රාජ්‍යයකි. 1917 රුසියානු විප්ලවයෙන් ආරම්භ වූ එහි දේශපාලන හා සමාජ පරිවර්තනය, 1922 දී සෝවියට් සංගමය පිහිටුවීම දක්වා වර්ධනය විය. ඉන් අනතුරුව දශක ගණනාවක් පුරා ලෝක දේශපාලනය, ආර්ථිකය, විද්‍යාව, අධ්‍යාපනය, කලාව සහ සංස්කෘතිය කෙරෙහි එය බලපෑම් ඇති කළේය.
මෙම පොත ලිවීමට මා පෙළඹුණේ සෝවියට් දේශයේ ඉතිහාසය අනාගත පරපුරට සරලව, පැහැදිලිව සහ අනුපිළිවෙළින් හඳුන්වා දීමේ අරමුණිනි. සෝවියට් සංගමය බිහිවීමට හේතු වූ විප්ලවීය අදහස්, කාල් මාක්ස්ගේ චින්තනය, ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්ගේ නායකත්වය, සෝවියට් නායකයන්ගේ පාලන කාලයන් සහ එම රාජ්‍යයේ දියුණුව හා අභියෝග පිළිබඳව මෙහිදී අවධානය යොමු කර ඇත.
සෝවියට් දේශය තුළ කාර්මික සංවර්ධනය, අධ්‍යාපනය, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ, අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය, සාහිත්‍යය, සංගීතය, නර්තනය සහ ක්‍රීඩා යන ක්ෂේත්‍රවල කැපී පෙනෙන ජයග්‍රහණ ඇති විය. එසේම දේශපාලන මර්දනය, ආර්ථික දුෂ්කරතා, ජාත්‍යන්තර ගැටුම් සහ පාලන ක්‍රමයේ අභියෝග ද එහි ඉතිහාසයේ කොටසක් විය.
එබැවින් මෙම කෘතියෙන් සෝවියට් සංගමය පිළිබඳ එක් පැත්තක් පමණක් නොව, එහි ජයග්‍රහණ, අසාර්ථකත්වයන්, සමාජ වෙනස්කම් සහ ලෝකයට ඇති කළ බලපෑම් පිළිබඳව සමබර අවබෝධයක් ලබාදීමට උත්සාහ කරමි.
ඉතිහාසය යනු අතීත සිදුවීම් මතක තබාගැනීම පමණක් නොවේ.එය වර්තමානය තේරුම් ගැනීමටත්, අනාගතය පිළිබඳව වඩාත් හොඳින් සිතීමටත් උපකාරී වන දැනුමකි.
මෙම පොත කියවන සියලු දෙනාට සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ  පුළුල් අබෝධයක් ලබාගැනීමට හැකි වේවායි මම බලාපොරොත්තු වෙමි.

කතුවරයා

==රුසියානු විප්ලවය සහ සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය==


1917 විප්ලවයට පෙර රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සමාජ, ආර්ථික හා දේශපාලන තත්ත්වය}}

'''රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සමාජ, ආර්ථික හා දේශපාලන තත්ත්වය (විප්ලවයට පෙර)''' යනු 1917 රුසියානු විප්ලවයට පෙර එරට පැවති පාලන ක්‍රමය, ගොවි ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය, කාර්මික සංවර්ධනය, කම්කරු පන්තියේ වර්ධනය සහ දේශපාලන අර්බුද පිළිබඳ ඓතිහාසික පසුබිමයි.

== රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සමාජ, ආර්ථික හා දේශපාලන තත්ත්වය ==

1917 රුසියානු විප්ලවයට පෙර රුසියානු අධිරාජ්‍යය තුළ සංකීර්ණ සමාජ, ආර්ථික හා දේශපාලන තත්ත්වයක් පැවතුණි. එවකට රුසියාව පාලනය කරන ලද්දේ රොමානොව් රාජවංශයට අයත් සාර් අධිරාජ්‍යවරුන් විසිනි.

රුසියානු සමාජයේ බහුතරය ගොවි ජනතාව වූ අතර රටේ ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන් කෘෂිකර්මාන්තය මත රඳා පැවතුණි. එහෙත් 19 වන සියවසේ අවසාන භාගයේ සිට කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් වීමත් සමඟ නව කම්කරු පන්තියක් බිහි විය.

=== 1. රුසියාවේ පැවති පාලන ක්‍රමය ===

1917 විප්ලවයට පෙර රුසියාව පාලනය කරන ලද්දේ රොමානොව් රාජවංශයට අයත් සාර්වරුන් විසිනි.

විප්ලවයට පෙර අවසන් සාර් අධිරාජ්‍යයා වූයේ [[දෙවන නිකලස්]] (Nicholas II) ය. ඔහු 1894 සිට 1917 දක්වා රුසියාව පාලනය කළේය.

1905 විප්ලවයෙන් පසුව රාජ්‍ය ඩූමාව (State Duma) පිහිටුවීමට පියවර ගනු ලැබීය. එහෙත් සාර්වරයාගේ බලය සම්පූර්ණයෙන් සීමා නොවීය.

=== 2. ගොවි ජනතාවගේ ජීවිතය ===

රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ ජනගහනයෙන් විශාල බහුතරයක් ගොවි ජනතාව වූහ.

1861 වසරේදී දෙවන ඇලෙක්සැන්ඩර් සාර්වරයාගේ පාලන සමයේදී ප්‍රවේණිදාස ක්‍රමය (Serfdom) අහෝසි කරන ලදී.

එහෙත් ගොවීන්ගේ ඉඩම් හිඟය, දුප්පත්කම සහ ණය බර වැනි ගැටලු දිගටම පැවතුණි.

=== 3. කම්කරු පන්තියේ ආරම්භය සහ කාර්මික සංවර්ධනය ===

19 වන සියවසේ අවසාන භාගයේදී රුසියාවේ කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් විය.

[[ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග්]] සහ [[මොස්කව්]] වැනි නගරවල කර්මාන්තශාලා සහ දුම්රිය මාර්ග වර්ධනය විය.

කම්කරුවන්ට අඩු වැටුප්, දිගු සේවා කාලයන් සහ දුෂ්කර සේවා කොන්දේසිවලට මුහුණ දීමට සිදුවිය.

=== 4. 1905 රුසියානු විප්ලවය ===

1905 ජනවාරි 9 දින (නව දින දර්ශනය අනුව ජනවාරි 22) ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේ සාමකාමී පෙළපාළියක නිරත වූ කම්කරුවන්ට හමුදා වෙඩි තැබූහ.

මෙම සිදුවීම [[ලේ වැකි ඉරිදා]] (Bloody Sunday) ලෙස හැඳින්වේ.

එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රුසියාව පුරා විරෝධතා සහ වැඩ වර්ජන ව්‍යාප්ත විය.

=== 5. පළමු ලෝක යුද්ධය සහ රුසියාව ===

1914 දී ආරම්භ වූ [[පළමු ලෝක යුද්ධය]] රුසියානු අධිරාජ්‍යයට දැඩි බලපෑමක් ඇති කළේය.

යුද්ධය දිග්ගැස්සීමත් සමඟ ආහාර හිඟය, උද්ධමනය, ප්‍රවාහන ගැටලු සහ හමුදා පරාජයන් වර්ධනය විය.

=== 6. විප්ලවයට පෙර රුසියානු සමාජයේ ප්‍රධාන ගැටලු ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! සමාජ කණ්ඩායම !! ප්‍රධාන ගැටලු
|-
| ගොවි ජනතාව || ඉඩම් හිඟය සහ දුප්පත්කම
|-
| කම්කරු ජනතාව || අඩු වැටුප් සහ දුෂ්කර සේවා කොන්දේසි
|-
| සෙබළුන් || යුද්ධයේ පරාජයන් සහ ආහාර හිඟය
|-
| මධ්‍යම පන්තිය || දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා වූ ඉල්ලීම්
|-
| සුළු ජාතික ජනතාව || අධිරාජ්‍ය පාලනය යටතේ පැවති සීමා
|}

=== 7. නව දේශපාලන අදහස් සඳහා පසුබිම ===

රුසියාවේ පැවති සමාජ හා ආර්ථික ගැටලු හමුවේ සමාජවාදී, මාක්ස්වාදී සහ වෙනත් විප්ලවවාදී දේශපාලන අදහස් වර්ධනය විය.

මෙම පසුබිම තුළ රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය වර්ධනය වූ අතර පසුව බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් අතර බෙදීමක් ඇති විය.

මෙම සියලු කරුණු 1917 රුසියානු විප්ලවයට බලපෑ ප්‍රධාන ඓතිහාසික පසුබිමක් විය.

== ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර ==

* [[Special:MyLanguage/Library of Congress|Library of Congress]]
* [https://www.loc.gov/ Library of Congress]
* [https://www.britannica.com/event/Russian-Revolution Britannica – Russian Revolution]

== මේවාත් බලන්න ==

* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
* [[කාල් මාක්ස්]]
* [[මාක්ස්වාදය]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]


== 1. රුසියාවේ පැවති පාලන ක්‍රමය ==

[[File:Nicholas II of Russia by V.Serov (1910, Hessen).jpg|thumb|right|200px|රුසියාවේ අවසන් සාර් අධිරාජ්‍යයා වූ දෙවන නිකලස්]]

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයට පෙර රුසියාව පාලනය කරන ලද්දේ රොමානොව් රාජවංශයට අයත් සාර්වරුන් විසිනි. එය රාජාණ්ඩු ක්‍රමයක් වූ අතර රටේ දේශපාලන බලය ප්‍රධාන වශයෙන් සාර් අධිරාජ්‍යයා අතේ සංකේන්ද්‍රණය වී තිබුණි.

විප්ලවයට පෙර අවසන් සාර් අධිරාජ්‍යයා වූයේ දෙවන නිකලස් (Nicholas II) ය. ඔහු 1894 සිට 1917 දක්වා රුසියාව පාලනය කළේය.

එකල ජනතාවට රටේ පාලනය පිළිබඳ තීරණ ගැනීම සඳහා පුළුල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අයිතිවාසිකම් නොතිබුණි. දේශපාලන විරෝධතා, මාධ්‍ය නිදහස සහ සංවිධාන පිහිටුවීම සම්බන්ධයෙන් රජයේ දැඩි සීමා පැවතුණි.

1905 විප්ලවයෙන් පසුව රාජ්‍ය ඩූමා (State Duma) නමැති පාර්ලිමේන්තු ආයතනයක් පිහිටුවනු ලැබුවද සාර්ගේ බලය සම්පූර්ණයෙන් සීමා කිරීමට එයට හැකි නොවීය.

== 1.2 ගොවි ජනතාවගේ ජීවිතය ==

[[File:Peasants.jpg|thumb|right|200px|1910 වසරේ රුසියානු ගොවි ජනතාව දැක්වෙන ඓතිහාසික ඡායාරූපයක්]]

රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ ජනගහනයෙන් විශාල බහුතරයක් ගොවි ජනතාව වූහ. රටේ ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන් කෘෂිකර්මාන්තය මත රඳා පැවතුණි.

1861 වසරේ දෙවන ඇලෙක්සැන්ඩර් සාර්වරයාගේ පාලන සමයේදී ප්‍රවේණිදාස ක්‍රමය (Serfdom) නීත්‍යනුකූලව අහෝසි කරන ලදී.

එහෙත් එම වෙනසෙන් පසුවද ගොවීන්ගේ ඉඩම් අයිතිය, ඉඩම් හිඟය සහ ආර්ථික ගැටලු සම්පූර්ණයෙන් විසඳී නොතිබුණි. බොහෝ ගොවීන්ට ජීවත්වීමට අවශ්‍ය තරම් ඉඩම් නොතිබූ අතර ඉඩම් හිමියන්ගේ බලපෑම යටතේ ජීවත් වීමට සිදුවිය.

මෙම තත්ත්වය ගොවි ජනතාව අතර ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ සහ සමාජ වෙනස්කම් පිළිබඳ ඉල්ලීම් වර්ධනය වීමට බලපෑවේය.

== 1.3. කම්කරු පන්තියේ ආරම්භය සහ කාර්මික සංවර්ධනය ==

[[File:Russischer Photograph um 1900 - Hölzerne Schlafpritschen im Arbeiterschlafsaal einer unbekannten Fabrik (Zeno Fotografie).jpg|thumb|right|200px|1900 පමණ කාලයේ රුසියානු කර්මාන්තශාලාවක කම්කරුවන්ගේ නේවාසික පරිසරය]]

19 වන සියවසේ අවසාන භාගයේදී රුසියාවේ කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් විය. ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් සහ මොස්කව් වැනි නගරවල කර්මාන්තශාලා, දුම්රිය මාර්ග සහ කාර්මික මධ්‍යස්ථාන වර්ධනය විය.

මෙම සංවර්ධනයත් සමඟ නව සමාජ පන්තියක් වූ කාර්මික කම්කරු පන්තිය වර්ධනය විය.

කම්කරුවන් බොහෝ දෙනෙකුට දිගු සේවා කාලයක්, අඩු වැටුප් සහ දුෂ්කර සේවා පරිසරයන්ට මුහුණ දීමට සිදුවිය. කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ වෘත්තීය සමිති පිළිබඳ ඉල්ලීම් ද වර්ධනය විය.

මේ අනුව රුසියානු සමාජය තුළ සාම්ප්‍රදායික ගොවි සමාජයට අමතරව කාර්මික කම්කරු පන්තියක් සහ නව දේශපාලන අදහස් සහිත සමාජ කණ්ඩායම් බිහිවෙමින් පැවතුණි.

== 1.4. 1905 රුසියානු විප්ලවය ==

[[File:Bloody sunday.jpg|thumb|right|250px|1905 ජනවාරි මාසයේ ලේ වැකි ඉරිදා සිදුවීම]]

1905 වසරේදී රුසියාව තුළ විශාල ජනතා විරෝධතා සහ වැඩ වර්ජන ඇති විය.

1905 ජනවාරි 22 දින (එවකට රුසියාවේ භාවිත කළ පැරණි දින දර්ශනය අනුව ජනවාරි 9) ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේ සාමකාමී පෙළපාළියක නිරත වූ කම්කරුවන්ට රජයේ හමුදා වෙඩි තැබූ සිදුවීම 'ලේ වැකි ඉරිදා' (Bloody Sunday) ලෙස හැඳින්වේ.

මෙම සිදුවීමෙන් පසුව රට පුරා විරෝධතා, වැඩ වර්ජන සහ ගොවි කැරලි ව්‍යාප්ත විය.

එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දෙවන නිකලස් සාර්වරයා 1905 ඔක්තෝබර් ප්‍රකාශනය (October Manifesto) නිකුත් කරමින් ඇතැම් සිවිල් හා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් සහ රාජ්‍ය ඩූමා පිහිටුවීම සඳහා එකඟ විය.

කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් ජනතාවගේ සියලු ඉල්ලීම් ඉටු නොවූ අතර සාර් පාලනය දිගටම පැවතුණි.

== 1.5. පළමු ලෝක යුද්ධය සහ රුසියාවේ අර්බුදය ==

[[File:Colorized Photo of Russian soldiers, 1916. (49949670272).jpg|thumb|right|250px|1916 වසරේ රුසියානු සෙබළුන්]]

1914දී ආරම්භ වූ පළමු ලෝක යුද්ධයට රුසියාව ද සහභාගී විය.

යුද්ධය දිග්ගැස්සීමත් සමඟ රුසියානු ආර්ථිකයට දැඩි පීඩනයක් එල්ල විය. ආහාර හිඟය, උද්ධමනය, ප්‍රවාහන ගැටලු සහ හමුදා පරාජයන් නිසා ජනතාව අතර රජය පිළිබඳ විශ්වාසය අඩු විය.

කම්කරුවන්, ගොවීන් සහ සෙබළුන් අතර අසහනය වර්ධනය විය. යුද්ධය අවසන් කිරීම සහ ජීවන තත්ත්වය වැඩිදියුණු කිරීම පිළිබඳ ඉල්ලීම් තීව්‍ර විය.

== 1.6. විප්ලවයකට පෙර රුසියානු සමාජයේ ප්‍රධාන ගැටලු ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! සමාජ කණ්ඩායම !! ප්‍රධාන ගැටලු
|-
| ගොවි ජනතාව || ඉඩම් හිඟය සහ දුප්පත්කම
|-
| කම්කරු ජනතාව || අඩු වැටුප් සහ දුෂ්කර සේවා කොන්දේසි
|-
| සෙබළුන් || යුද්ධයේ පරාජයන් සහ දුෂ්කරතා
|-
| මධ්‍යම පන්තිය || දේශපාලන අයිතිවාසිකම් සීමා වීම
|-
| සුළු ජාතික ජනතාව || අධිරාජ්‍ය පාලනය යටතේ පැවති අසමානතා
|}

== 1.7. නව දේශපාලන අදහස් සඳහා පසුබිම ==

රුසියාවේ මෙම සමාජ හා ආර්ථික ගැටලු හමුවේ සමාජවාදී, මාක්ස්වාදී සහ වෙනත් විප්ලවවාදී දේශපාලන අදහස් සඳහා අවකාශය වර්ධනය විය.

කම්කරු පන්තියේ අයිතිවාසිකම්, ගොවි ජනතාවගේ ඉඩම් ඉල්ලීම් සහ රාජාණ්ඩු පාලනය වෙනස් කිරීම පිළිබඳ අදහස් දේශපාලන ව්‍යාපාරවල ප්‍රධාන මාතෘකා බවට පත්විය.

මෙම පසුබිම තුළ රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය සහ පසුව බොල්ෂෙවික් හා මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් වර්ධනය විය.

මේ සියලු කරුණු 1917 වසරේ සිදුවූ රුසියානු විප්ලවයට බලපෑ ඓතිහාසික පසුබිමේ කොටස් විය.

== මේවාත් බලන්න ==

* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
* [[කාල් මාක්ස්]]
* [[මාක්ස්වාදය]]
* [[දෙවන නිකලස්]]
* [[1905 රුසියානු විප්ලවය]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]

== ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර ==

* [https://www.loc.gov/pictures/item/2002717000/ Library of Congress – Bloody Sunday in Russia, 1905]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Peasants.jpg Wikimedia Commons – Russian Peasants]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nicholas_II_of_Russia_by_V.Serov_(1910,_Hessen).jpg Wikimedia Commons – Nicholas II]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bloody_sunday.jpg Wikimedia Commons – Bloody Sunday]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Colorized_Photo_of_Russian_soldiers,_1916._(49949670272).jpg Wikimedia Commons – Russian Soldiers, 1916]

[[Category:රුසියානු ඉතිහාසය]]
[[Category:රුසියානු විප්ලවය]]
[[Category:රුසියානු අධිරාජ්‍යය]]
[[Category:සමාජ ඉතිහාසය]]


{{Short description|කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික අදහස් සහ මාක්ස්වාදයේ මූලික සංකල්ප}}

'''කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය සහ මාක්ස්වාදය''' යනු 19 වන සියවසේ දාර්ශනික, ආර්ථික හා දේශපාලන ඉතිහාසයේ වැදගත් ස්ථානයක් හිමි සංකල්ප පද්ධතියකි. ජර්මානු දාර්ශනිකයකු, ආර්ථික විශ්ලේෂකයකු සහ දේශපාලන චින්තකයකු වූ [[කාල් මාක්ස්]] (1818–1883) විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද අදහස් ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් සමඟ එක්ව තවදුරටත් වර්ධනය කරන ලදී.

මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය තුළ ඓතිහාසික භෞතිකවාදය, පන්ති අරගලය, නිෂ්පාදන සම්බන්ධතා, ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනය, අතිරික්ත වටිනාකම සහ සමාජ වෙනස්වීම පිළිබඳ අදහස් ප්‍රධාන ස්ථානයක් ගනී.

මෙම අදහස් පසුව මාක්ස්වාදය (Marxism) ලෙස හැඳින්වුණු අතර, ලෝකයේ විවිධ කම්කරු ව්‍යාපාර, සමාජවාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර සහ කොමියුනිස්ට් ව්‍යාපාර කෙරෙහි බලපෑවේය.

== 2.1 කාල් මාක්ස්ගේ ජීවිතය සහ දාර්ශනික පසුබිම ==

[[File:Karl Marx.png|thumb|right|220px|කාල් මාක්ස් (1818–1883)]]

කාල් හෙන්රික් මාක්ස් 1818 මැයි 5 දින එවකට ප්‍රෂියා රාජධානියට අයත් ට්‍රීර් (Trier) නගරයේ උපත ලැබීය. ඔහු ජර්මානු දාර්ශනිකයකු, ආර්ථික විශ්ලේෂකයකු, ලේඛකයකු සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයකු විය.

ඔහු බොන් සහ බර්ලින් විශ්වවිද්‍යාලවල අධ්‍යාපනය ලැබීය. දර්ශනය සහ නීතිය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කළ ඔහු පුරාණ ග්‍රීක දාර්ශනිකයන්ගේ අදහස් ද අධ්‍යයනය කළේය.

මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය ගොඩනැගීමේදී ජර්මානු දාර්ශනික ජෝර්ජ් විල්හෙල්ම් ෆ්‍රෙඩ්රික් හේගල් (G. W. F. Hegel) සහ ලුඩ්විග් ෆොයර්බාක් (Ludwig Feuerbach) වැනි චින්තකයන්ගේ අදහස් බලපෑවේය.

හේගල්ගේ දයලෙක්තික ක්‍රමය සහ ෆොයර්බාක්ගේ භෞතිකවාදී අදහස් විවේචනාත්මකව අධ්‍යයනය කරමින් මාක්ස් තමන්ගේම සමාජ හා ඓතිහාසික විග්‍රහයක් වර්ධනය කළේය.

මාක්ස් 1883 මාර්තු 14 දින ලන්ඩනයේදී මිය ගියේය.

== 2.2 මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය ==

මාක්ස්ගේ දර්ශනය මිනිසා ජීවත් වන සමාජය, ආර්ථික ක්‍රමය සහ නිෂ්පාදන කටයුතු අතර ඇති සම්බන්ධතාව විමර්ශනය කරයි.

ඔහුගේ අදහස අනුව මිනිසුන්ගේ ජීවන තත්ත්වය සහ සමාජ සම්බන්ධතා තේරුම් ගැනීමට ඔවුන් ජීවත් වන භෞතික හා ආර්ථික තත්ත්වයන් අධ්‍යයනය කිරීම වැදගත් වේ.

මාක්ස් දර්ශනය හුදෙක් ලෝකය විස්තර කිරීම සඳහා පමණක් නොව, සමාජය වෙනස් කිරීම පිළිබඳ විමර්ශනයක් ලෙස ද සැලකීය.

1845දී ලියන ලද ''ෆොයර්බාක් පිළිබඳ ප්‍රවාද'' (Theses on Feuerbach) කෘතියේ එකොළොස්වන ප්‍රවාදය තුළ දාර්ශනිකයන් ලෝකය විවිධ ආකාරයෙන් විග්‍රහ කර ඇති නමුත් එය වෙනස් කිරීමේ වැදගත්කම ද අවධාරණය කළේය.

== 2.3 ඓතිහාසික භෞතිකවාදය (Historical Materialism) ==

ඓතිහාසික භෞතිකවාදය මාක්ස්ගේ සමාජ හා ඉතිහාස විග්‍රහයේ ප්‍රධාන සංකල්පයකි.

මෙම සංකල්පය අනුව සමාජයක ඉතිහාසය සහ වෙනස්වීම තේරුම් ගැනීමේදී එම සමාජයේ නිෂ්පාදන ක්‍රමය, ආර්ථික සම්බන්ධතා සහ නිෂ්පාදන බලවේග පිළිබඳව අධ්‍යයනය කළ යුතුය.

මිනිසුන් ජීවත්වීමට අවශ්‍ය ආහාර, ඇඳුම්, නිවාස සහ වෙනත් අවශ්‍යතා නිෂ්පාදනය කරන ආකාරය සමාජයේ ආර්ථික ව්‍යුහය ගොඩනැගීමට බලපායි.

මෙම ආර්ථික ව්‍යුහය දේශපාලන, නීතිමය සහ සමාජ ආයතන සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මාක්ස්ගේ විග්‍රහය තුළ සමාජ පරිවර්තනයන් සිදුවීමට නිෂ්පාදන බලවේග සහ පවතින නිෂ්පාදන සම්බන්ධතා අතර ඇති ගැටුම් ද බලපායි.

== 2.4 පන්ති අරගලය (Class Struggle) ==

[[File:Communist-manifesto.png|thumb|right|220px|1848 වසරේ ප්‍රකාශයට පත් කළ කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනයේ මුල් කවරය]]

පන්ති අරගලය මාක්ස් සහ එංගල්ස්ගේ දේශපාලන හා සමාජ චින්තනයේ ප්‍රධාන සංකල්පයකි.

මාක්ස්ගේ විග්‍රහය අනුව ඉතිහාසයේ විවිධ සමාජ ක්‍රම තුළ නිෂ්පාදන සම්පත් සහ ආර්ථික බලය බෙදී පැවති ආකාරය අනුව විවිධ සමාජ පන්ති බිහිවී ඇත.

ධනවාදී සමාජය තුළ ප්‍රධාන පන්ති දෙකක් පිළිබඳව මාක්ස් විශේෂ අවධානය යොමු කළේය.

* ධනපති පන්තිය (Bourgeoisie) – කර්මාන්තශාලා, යන්ත්‍රෝපකරණ සහ නිෂ්පාදන සම්පත් හිමි පන්තිය.
* කම්කරු පන්තිය (Proletariat) – ජීවත්වීම සඳහා තම ශ්‍රමය විකිණීමට සිදුවන පන්තිය.

මෙම පන්ති අතර නිෂ්පාදන සම්පත්, වැටුප්, ලාභ සහ ආර්ථික බලය සම්බන්ධයෙන් ගැටුම් ඇති වන බව මාක්ස් සහ එංගල්ස් විග්‍රහ කළහ.

1848දී ප්‍රකාශයට පත් කළ ''කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනය'' (The Communist Manifesto) කෘතියේ පන්ති අරගලය පිළිබඳ අදහස් විශේෂයෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.

== 2.5 ධනවාදය පිළිබඳ මාක්ස්ගේ විවේචනය ==

ධනවාදය (Capitalism) යනු නිෂ්පාදන සම්පත්වලින් විශාල කොටසක් පෞද්ගලික හිමිකාරිත්වය යටතේ පවතින අතර භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය සහ වෙළඳාම ලාභය අරමුණු කරගත් ආර්ථික ක්‍රමයකි.

මාක්ස් ධනවාදී ආර්ථික ක්‍රමය පිළිබඳව දීර්ඝ අධ්‍යයනයක් සිදු කළේය.

ඔහුගේ විග්‍රහය අනුව ධනවාදී නිෂ්පාදන ක්‍රමය තුළ කම්කරුවන් තම ශ්‍රමය යොදා නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩවල වටිනාකම සහ ඔවුන්ට ලැබෙන වැටුප අතර වෙනසක් පවතී.

මෙම වෙනස සහ එමගින් ධනපති හිමිකරුවන්ට ලැබෙන ආර්ථික ප්‍රතිලාභ මාක්ස්ගේ ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනයේ වැදගත් කොටසකි.

ඔහු ධනවාදය තුළ ආර්ථික අසමානතාව, කම්කරුවන්ගේ තත්ත්වය, නිෂ්පාදන සම්පත්වල හිමිකාරිත්වය සහ ලාභය බෙදී යන ආකාරය පිළිබඳව විමර්ශනය කළේය.

== 2.6 අතිරික්ත වටිනාකම (Surplus Value) ==

අතිරික්ත වටිනාකම මාක්ස්ගේ දේශපාලන ආර්ථික විද්‍යා විග්‍රහයේ ප්‍රධාන සංකල්පයකි.

මාක්ස්ගේ විග්‍රහය අනුව කම්කරුවකු තම ශ්‍රමය මඟින් නිෂ්පාදනය කරන නව වටිනාකම සහ ඔහුගේ ශ්‍රම බලය මිලදී ගැනීම සඳහා ගෙවන වැටුප අතර වෙනස අතිරික්ත වටිනාකම ලෙස විග්‍රහ කළ හැකිය.

මෙම සංකල්පය මඟින් ධනවාදී නිෂ්පාදන ක්‍රමය තුළ ලාභය නිර්මාණය වන ආකාරය සහ කම්කරු ශ්‍රමය ආර්ථික ක්‍රියාවලියට සම්බන්ධ වන ආකාරය මාක්ස් පැහැදිලි කිරීමට උත්සාහ කළේය.

== 2.7 ශ්‍රමයෙන් ඈත්වීම (Alienation) ==

මාක්ස්ගේ මුල් දාර්ශනික ලේඛනවල දක්නට ලැබෙන තවත් වැදගත් සංකල්පයක් වන්නේ ශ්‍රමයෙන් ඈත්වීම හෙවත් Alienation යන්නයි.

මෙම සංකල්පය මඟින් කම්කරුවකු තමන් නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩය, තම ශ්‍රම ක්‍රියාවලිය, අනෙකුත් මිනිසුන් සහ තමන්ගේ නිර්මාණශීලී හැකියාවන්ගෙන් ඈත්වන තත්ත්වය විග්‍රහ කරයි.

1844 වසරේ ලියන ලද ''ආර්ථික හා දාර්ශනික අත්පිටපත්'' (Economic and Philosophic Manuscripts of 1844) තුළ මාක්ස් මෙම අදහස් විස්තර කර ඇත.

== 2.8 දයලෙක්තික චින්තනය සහ භෞතිකවාදය ==

දයලෙක්තික චින්තනය (Dialectics) යනු වෙනස්වීම, ප්‍රතිවිරෝධතා සහ ඒවා අතර අන්තර්ක්‍රියා මඟින් යථාර්ථය විග්‍රහ කිරීමේ දාර්ශනික ක්‍රමයකි.

මාක්ස් හේගල්ගේ දයලෙක්තික ක්‍රමයෙන් බලපෑමක් ලබා ගත්තද එය භෞතික හා සමාජීය ජීවිතය පිළිබඳ විග්‍රහයක් සඳහා යොදා ගත්තේය.

ඔහුගේ අදහස් තුළ සමාජයේ ආර්ථික හා ද්‍රව්‍යමය සම්බන්ධතා, සමාජ වෙනස්වීම් සහ පන්ති අතර ප්‍රතිවිරෝධතා විශේෂ ස්ථානයක් ගනී.

''දයලෙක්තික භෞතිකවාදය'' (Dialectical Materialism) යන නාමය පසුව මාක්ස්වාදී දාර්ශනික සම්ප්‍රදාය තුළ වඩාත් ප්‍රචලිත විය. එම නාමය මාක්ස් විසින්ම තම දර්ශනය සඳහා භාවිත කළ නිශ්චිත පදයක් නොවේ.

== 2.9 සමාජවාදය සහ කොමියුනිස්ට්වාදය ==

මාක්ස් සහ එංගල්ස් ධනවාදී සමාජයේ පන්ති සම්බන්ධතා සහ නිෂ්පාදන සම්පත්වල පෞද්ගලික හිමිකාරිත්වය පිළිබඳව විවේචනයක් ඉදිරිපත් කළහ.

ඔවුන්ගේ දේශපාලන චින්තනය තුළ කම්කරු පන්තියේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරිත්වය සහ සමාජ පරිවර්තනය වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.

සමාජවාදය (Socialism) සහ කොමියුනිස්ට්වාදය (Communism) යන සංකල්ප විවිධ දේශපාලන හා දාර්ශනික සම්ප්‍රදායන් තුළ විවිධ ආකාරයෙන් විග්‍රහ කර ඇත.

මාක්ස් සහ එංගල්ස්ගේ ලේඛන තුළ පන්ති භේදවලින් තොර සමාජයක් පිළිබඳ අදහස සහ නිෂ්පාදන සම්පත් පිළිබඳ පොදු සමාජීය පාලනය පිළිබඳ සංකල්පය වැදගත් වේ.

කෙසේ වෙතත්, අනාගත කොමියුනිස්ට් සමාජයක් පාලනය විය යුතු සෑම විස්තරයක්ම නිශ්චිත සැලැස්මක් ලෙස මාක්ස් ඉදිරිපත් කර නොතිබුණි.

== 2.10 මාක්ස් සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්ගේ දායකත්වය ==

[[File:Karl Marx.png|thumb|right|180px|කාල් මාක්ස්]]

[[ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්]] (Friedrich Engels) මාක්ස්ගේ සමීප දාර්ශනික සහ දේශපාලන සහයෝගිතාකරුවකු විය.

ඔවුන් දෙදෙනා එක්ව සමාජවාදී හා කොමියුනිස්ට් දේශපාලන අදහස් වර්ධනය කිරීමට සහ ඒවා ලේඛනගත කිරීමට දායක වූහ.

ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන කෘති අතර:

* ''කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනය'' (The Communist Manifesto) – 1848.
* ''ජර්මානු දෘෂ්ටිවාදය'' (The German Ideology) – 1845–1846දී රචනා කරන ලදී.
* ''ශුද්ධ පවුල'' (The Holy Family) – 1845.

එංගල්ස් මාක්ස්ගේ මරණයෙන් පසුව ද ඔහුගේ ලේඛන සංස්කරණය කිරීම සහ ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සඳහා දායක විය.

== 2.11 මාක්ස්ගේ ප්‍රධාන කෘති ==

[[File:Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie. Band 1.pdf|thumb|right|200px|1867දී ප්‍රකාශයට පත් කළ ''දාස් කැපිටාල්'' කෘතියේ පළමු වෙළුමේ මුල් සංස්කරණය]]

මාක්ස්ගේ දාර්ශනික සහ ආර්ථික අදහස් ඔහුගේ විවිධ කෘති තුළින් ඉදිරිපත් කර ඇත.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය !! කෘතිය !! ප්‍රධාන කරුණු
|-
| 1844 || Economic and Philosophic Manuscripts || ශ්‍රමයෙන් ඈත්වීම සහ මිනිස් ස්වභාවය
|-
| 1845 || Theses on Feuerbach || භෞතිකවාදය සහ දාර්ශනික ක්‍රියාකාරිත්වය
|-
| 1845–1846 || The German Ideology || ඓතිහාසික භෞතිකවාදය
|-
| 1848 || The Communist Manifesto || පන්ති අරගලය සහ කොමියුනිස්ට් දේශපාලන අදහස්
|-
| 1859 || A Contribution to the Critique of Political Economy || දේශපාලන ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ විවේචනය
|-
| 1867 || Das Kapital, Volume I || ධනවාදී නිෂ්පාදන ක්‍රමය සහ අතිරික්ත වටිනාකම
|}

''දාස් කැපිටාල්'' (Das Kapital) කෘතියේ පළමු වෙළුම 1867දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. එහිදී මාක්ස් ධනවාදී නිෂ්පාදන ක්‍රමය, වෙළඳ භාණ්ඩ, මුදල්, ශ්‍රම බලය සහ අතිරික්ත වටිනාකම පිළිබඳ දීර්ඝ විශ්ලේෂණයක් ඉදිරිපත් කළේය.

එහි දෙවන සහ තුන්වන වෙළුම් මාක්ස්ගේ මරණයෙන් පසුව ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් විසින් සංස්කරණය කර ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

== 2.12 මාක්ස්වාදය ලෝක දේශපාලනයට කළ බලපෑම ==

මාක්ස්ගේ අදහස් 19 වන සියවසේ යුරෝපයේ කම්කරු ව්‍යාපාර සහ සමාජවාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර කෙරෙහි බලපෑවේය.

1864දී පිහිටුවන ලද ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංගමය (International Workingmen's Association) සමඟ ද මාක්ස් සම්බන්ධ විය.

20 වන සියවසේදී රුසියාවේ ලෙනින්ගේ නායකත්වය යටතේ වර්ධනය වූ බොල්ෂෙවික් ව්‍යාපාරය මාක්ස්වාදී අදහස් මත පදනම් වූ දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් බවට පත්විය.

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව පිහිටුවන ලද සෝවියට් රාජ්‍යය මාක්ස්වාදී සහ ලෙනින්වාදී දේශපාලන මතවාදයන් තම නිල දේශපාලන දර්ශනය ලෙස පිළිගත්තේය.

පසුව චීනය, කියුබාව, වියට්නාමය සහ වෙනත් රටවල ද විවිධ මාක්ස්වාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර වර්ධනය විය.

කෙසේ වෙතත්, මෙම රටවල දේශපාලන හා ආර්ථික පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වූ අතර මාක්ස්ගේ මුල් දාර්ශනික අදහස් සහ පසුව ඇති වූ රාජ්‍ය පාලන ක්‍රම එකිනෙකට සමාන යැයි සැලකිය නොහැකිය.

== 2.13 මාක්ස්වාදය පිළිබඳ විවිධ විග්‍රහ ==

මාක්ස්වාදය ලෝකයේ විවිධ දේශපාලන සහ ශාස්ත්‍රීය සම්ප්‍රදායන් තුළ විවිධ ආකාරයෙන් අර්ථකථනය කර ඇත.

සමහර චින්තකයන් එය සමාජ අසමානතා, කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ ආර්ථික බලය පිළිබඳ විග්‍රහයක් ලෙස සලකන අතර, තවත් විවේචකයන් එහි දේශපාලන යෙදීම්, රාජ්‍ය බලය සංකේන්ද්‍රණය වීම සහ ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ විවේචන ඉදිරිපත් කර ඇත.

එබැවින් මාක්ස්ගේ මුල් දාර්ශනික අදහස්, පසුව වර්ධනය වූ මාක්ස්වාදී න්‍යායන් සහ විවිධ රටවල ක්‍රියාත්මක වූ දේශපාලන පද්ධති වෙන වෙනම අධ්‍යයනය කිරීම වැදගත් වේ.

== 2.14 නිගමනය ==

කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය 19 වන සියවසේ සමාජ, ආර්ථික සහ දේශපාලන අදහස් වෙනස් කළ බලගතු බුද්ධිමය සම්ප්‍රදායකි.

ඔහුගේ ඓතිහාසික භෞතිකවාදය, පන්ති අරගලය, ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනය සහ අතිරික්ත වටිනාකම පිළිබඳ විග්‍රහයන් ලෝකයේ විවිධ දේශපාලන ව්‍යාපාරවලට සහ ආර්ථික විවාදවලට බලපෑවේය.

රුසියානු විප්ලවය සහ සෝවියට් සංගමය බිහිවීම තේරුම් ගැනීම සඳහා ද මාක්ස්වාදී දර්ශනය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගැනීම වැදගත් වේ.

== ඊළඟ පරිච්ඡේදය ==

[[රුසියාවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ වර්ධනය]]

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[කාල් මාක්ස්]]
* [[ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්]]
* [[මාක්ස්වාදය]]
* [[ඓතිහාසික භෞතිකවාදය]]
* [[කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනය]]
* [[දාස් කැපිටාල්]]
* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]

== මූලාශ්‍ර ==

* [https://plato.stanford.edu/entries/marx/ Stanford Encyclopedia of Philosophy – Karl Marx]
* [https://www.britannica.com/biography/Karl-Marx Karl Marx – Encyclopaedia Britannica]
* [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1848/communist-manifesto/ Marx and Engels – The Communist Manifesto]
* [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1867-c1/ Marx – Capital, Volume I]
* [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/theses/ Theses on Feuerbach]

[[Category:කාල් මාක්ස්]]
[[Category:මාක්ස්වාදය]]
[[Category:දේශපාලන දර්ශනය]]
[[Category:සමාජවාදය]]
[[Category:කොමියුනිස්ට්වාදය]]
[[Category:ආර්ථික චින්තනය]]


{{Short description|කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික අදහස් සහ මාක්ස්වාදයේ මූලික සංකල්ප}}

'''කාල් මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය සහ මාක්ස්වාදය''' යනු 19 වන සියවසේ දාර්ශනික, ආර්ථික හා දේශපාලන ඉතිහාසයේ වැදගත් ස්ථානයක් හිමි සංකල්ප පද්ධතියකි. ජර්මානු දාර්ශනිකයකු, ආර්ථික විශ්ලේෂකයකු සහ දේශපාලන චින්තකයකු වූ [[කාල් මාක්ස්]] (1818–1883) විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද අදහස් ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් සමඟ එක්ව තවදුරටත් වර්ධනය කරන ලදී.

මාක්ස්ගේ දාර්ශනික චින්තනය තුළ ඓතිහාසික භෞතිකවාදය, පන්ති අරගලය, නිෂ්පාදන සම්බන්ධතා, ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනය, අතිරික්ත වටිනාකම සහ සමාජ වෙනස්වීම පිළිබඳ අදහස් ප්‍රධාන ස්ථානයක් ගනී.

මෙම අදහස් පසුව මාක්ස්වාදය (Marxism) ලෙස හැඳින්වුණු අතර, ලෝකයේ විවිධ කම්කරු ව්‍යාපාර, සමාජවාදී දේශපාලන ව්‍යාපාර සහ කොමියුනිස්ට් ව්‍යාපාර කෙරෙහි බලපෑවේය.


== 3. රුසියාවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ වර්ධනය ==

=== 3.1. හැඳින්වීම ===

19 වන සියවසේ අග භාගයේදී රුසියානු අධිරාජ්‍යය තුළ සමාජ, ආර්ථික සහ දේශපාලන වෙනස්කම් වේගයෙන් සිදුවෙමින් පැවතුණි. කාර්මික සංවර්ධනයත් සමඟ නගරවල කම්කරු පන්තිය වර්ධනය වූ අතර, ගොවි ජනතාවගේ දුෂ්කර ජීවන තත්ත්වය සහ සාර් පාලනයේ දේශපාලන මර්දනය පිළිබඳ විරෝධය ද වැඩි විය.

මෙම පසුබිම තුළ යුරෝපයේ වර්ධනය වෙමින් පැවති මාක්ස්වාදී දර්ශනය රුසියාවට ද පැතිර ගියේය. කාල් මාක්ස් සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් ඉදිරිපත් කළ පන්ති අරගලය, ධනවාදය පිළිබඳ විවේචනය සහ කම්කරු පන්තියේ දේශපාලන සංවිධානය පිළිබඳ අදහස් රුසියානු විප්ලවවාදීන් අතර සාකච්ඡාවට ලක් විය.

රුසියාවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරය ක්‍රමයෙන් කුඩා අධ්‍යයන කණ්ඩායම්වලින් ආරම්භ වී, කම්කරු සංවිධාන සහ දේශපාලන පක්ෂයක් දක්වා වර්ධනය විය. පසුව එය 1917 රුසියානු විප්ලවයට බලපෑ ප්‍රධාන දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් බවට පත්විය.

=== 3.2. රුසියාවේ මාක්ස්වාදයට පෙර පැවති ජනප්‍රියවාදී ව්‍යාපාරය ===

රුසියාවේ මාක්ස්වාදය ව්‍යාප්ත වීමට පෙර ''නරොද්නික්'' (Narodnik) හෙවත් රුසියානු ජනප්‍රියවාදී ව්‍යාපාරය විප්ලවවාදී දේශපාලන අදහස් අතර වැදගත් ස්ථානයක් හිමි කරගෙන තිබුණි.

මෙම ව්‍යාපාරයේ ඇතැම් නායකයන් විශ්වාස කළේ රුසියාවේ ගොවි ජනතාව සහ ගම්මානවල පැවති සාමූහික ඉඩම් පරිහරණ ක්‍රමය මත පදනම්ව සමාජවාදී සමාජයක් ගොඩනැගිය හැකි බවයි. බටහිර යුරෝපයේ මෙන් රුසියාව අනිවාර්යයෙන්ම ධනවාදී සංවර්ධන මාර්ගය හරහා යා යුතු නැති බව ඔවුන්ගෙන් සමහරෙක් තර්ක කළහ.

නරොද්නික් ව්‍යාපාරයේ ඇතැම් කණ්ඩායම් ගොවි ජනතාව අතර දේශපාලන අවබෝධය ඇති කිරීම සඳහා ගම්මාන වෙත ගියහ. තවත් සමහර කණ්ඩායම් සාර් පාලනයට එරෙහිව රහසිගත දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සහ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාමාර්ගවල නිරත වූහ.

කෙසේ වෙතත්, කාර්මික සංවර්ධනය සහ කම්කරු පන්තියේ වර්ධනය පිළිබඳ මාක්ස්වාදී විග්‍රහය රුසියානු විප්ලවවාදීන් අතර නව දේශපාලන සාකච්ඡාවක් ඇති කළේය. මේ අනුව නරොද්නික් අදහස් සහ මාක්ස්වාදී අදහස් අතර මතවාදී විවාදයක් වර්ධනය විය.

=== 3.3. ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව් සහ රුසියානු මාක්ස්වාදයේ ආරම්භය ===

[[File:Georgi Plekhanov seated portrait.jpg|thumb|ජෝර්ජි වැලෙන්ටිනොවිච් ප්ලෙඛානොව්]]

රුසියාවේ මාක්ස්වාදය ව්‍යාප්ත කිරීමේ ආරම්භක පුරෝගාමියෙකු ලෙස ජෝර්ජි වැලෙන්ටිනොවිච් ප්ලෙඛානොව් (Georgi Plekhanov) සැලකේ.

ප්ලෙඛානොව් මුලදී රුසියානු ජනප්‍රියවාදී ව්‍යාපාරයට සම්බන්ධව සිටියේය. පසුව ඔහු මාක්ස්වාදී අදහස් පිළිගෙන, රුසියාවේ සමාජ වෙනස්කම් විග්‍රහ කිරීම සඳහා මාක්ස්වාදී ඉතිහාස හා ආර්ථික න්‍යායන් භාවිත කළේය.

1883 දී ස්විට්සර්ලන්තයේ ජිනීවා නගරයේදී ප්ලෙඛානොව් සහ ඔහුගේ සහචරයන් විසින් ''කම්කරු විමුක්ති කණ්ඩායම'' (Emancipation of Labour Group) පිහිටුවන ලදී. එය රුසියාවේ පළමු මාක්ස්වාදී සංවිධානය ලෙස සාමාන්‍යයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ.

මෙම කණ්ඩායමේ ආරම්භක සාමාජිකයන් අතර පහත සඳහන් පුද්ගලයෝ සිටියහ.

* ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව් (Georgi Plekhanov)
* පාවෙල් ඇක්සෙල්රොඩ් (Pavel Axelrod)
* වේරා සසුලිච් (Vera Zasulich)
* ලෙව් ඩොයිච් (Lev Deutsch)
* වසීලි ඉග්නාටොව් (Vasily Ignatov)

මෙම කණ්ඩායමේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ මාක්ස් සහ එංගල්ස්ගේ කෘති රුසියානු භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීම, ඒවා රුසියාව තුළ බෙදාහැරීම සහ කම්කරු පන්තිය අතර සමාජවාදී දේශපාලන අදහස් ව්‍යාප්ත කිරීමයි.

රුසියාව තුළ දේශපාලන මර්දනය සහ වාරණය පැවති බැවින් මෙම කණ්ඩායමේ බොහෝ කටයුතු විදේශගතව සිට සිදු කිරීමට සිදුවිය.

=== 3.4. කම්කරු විමුක්ති කණ්ඩායමේ කාර්යභාරය ===

කම්කරු විමුක්ති කණ්ඩායම මාක්ස්වාදී සාහිත්‍යය රුසියානු භාෂාවෙන් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

එම කණ්ඩායම විසින් කාල් මාක්ස් සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්ගේ කෘති පරිවර්තනය කර විදේශයන්හි මුද්‍රණය කර රුසියාවට යැවීමට කටයුතු කරන ලදී.

එම කෘති අතර පහත සඳහන් කෘති වැදගත් වේ.

* කොමියුනිස්ට් ප්‍රකාශනය (The Communist Manifesto) – කාල් මාක්ස් සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්.
* වැටුප් ශ්‍රමය සහ ප්‍රාග්ධනය (Wage Labour and Capital) – කාල් මාක්ස්.
* මනෝරාජික සමාජවාදය සහ විද්‍යාත්මක සමාජවාදය (Socialism: Utopian and Scientific) – ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්.

ප්ලෙඛානොව් විසින් 1883 දී ''සමාජවාදය සහ දේශපාලන අරගලය'' (Socialism and the Political Struggle) නමැති කෘතිය ද, 1885 දී ''අපගේ වෙනස්කම්'' (Our Differences) නමැති කෘතිය ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

1895 දී පළ වූ ''ඉතිහාසය පිළිබඳ ඒකවාදී දෘෂ්ටිය වර්ධනය කිරීම'' (The Development of the Monist View of History) කෘතිය ද රුසියානු මාක්ස්වාදී චින්තනයේ වර්ධනයට බලපෑවේය.

මෙම කටයුතු මඟින් රුසියාවේ විප්ලවවාදී තරුණ පරපුර සහ කම්කරු සංවිධාන අතර මාක්ස්වාදී අදහස් පිළිබඳ දැනුම ව්‍යාප්ත විය.

=== 3.5. රුසියාවේ කම්කරු පන්තියේ වර්ධනය ===

19 වන සියවසේ අග භාගයේදී රුසියාවේ කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් වීමත් සමඟ කර්මාන්තශාලා, දුම්රිය මාර්ග සහ නගර ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන මධ්‍යස්ථාන වර්ධනය විය.

මෙම වෙනස්කම් නිසා ගම්මානවලින් නගර වෙත පැමිණි ජනතාව කර්මාන්තශාලා සහ අනෙකුත් කාර්මික ආයතනවල සේවයට එක් වූහ. එමඟින් නවීන කම්කරු පන්තියක් වර්ධනය විය.

කම්කරුවන් මුහුණ දුන් ප්‍රධාන ගැටලු අතර,

* දිගු වැඩ පැය
* අඩු වැටුප්
* අනාරක්ෂිත සේවා පරිසරය
* කම්කරු අයිතිවාසිකම් සීමා කිරීම
* වෘත්තීය සමිති සංවිධානය කිරීමේ බාධා
* වැඩ වර්ජන සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් මර්දනය කිරීම

වැනි කරුණු ඇතුළත් විය.

මෙම තත්ත්වය තුළ කම්කරුවන් අතර වැඩ වර්ජන සහ සාමූහික සංවිධාන ක්‍රියාකාරකම් වර්ධනය විය. මාක්ස්වාදී ක්‍රියාකාරීන් මෙම කම්කරු ව්‍යාපාර සමඟ සම්බන්ධ වෙමින් දේශපාලන අවබෝධය ඇති කිරීමට උත්සාහ කළහ.

=== 3.6. ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්ගේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම්වල ආරම්භය ===

[[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]] (Vladimir Lenin) රුසියානු මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ ප්‍රධාන නායකයෙකු බවට පත්වූයේ 19 වන සියවසේ අවසාන දශකයේදීය.

ලෙනින්ගේ උපන් නම ව්ලැඩිමීර් ඉලිච් උලියානොව් (Vladimir Ilyich Ulyanov) ය. ඔහු මාක්ස්වාදී දර්ශනය අධ්‍යයනය කළ අතර රුසියාවේ කම්කරු පන්තිය දේශපාලන වශයෙන් සංවිධානය කිරීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කළේය.

1895 දී ලෙනින් සහ ඔහුගේ දේශපාලන සහචරයන් ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේදී ''කම්කරු පන්තියේ විමුක්තිය සඳහා අරගල සංගමය'' (Union of Struggle for the Emancipation of the Working Class) පිහිටුවීමට දායක වූහ.

මෙම සංවිධානයේ අරමුණ වූයේ කම්කරුවන්ගේ ආර්ථික ඉල්ලීම් සහ දේශපාලන අරගල අතර සම්බන්ධතාව පැහැදිලි කිරීමයි.

කෙසේ වෙතත්, සාර් පාලනයේ රහස් පොලිසිය විසින් විප්ලවවාදී සංවිධාන නිරීක්ෂණය කරන ලදී. 1895 දී ලෙනින් අත්අඩංගුවට ගෙන පසුව සයිබීරියාවට පිටුවහල් කරන ලදී.

=== 3.7. රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය පිහිටුවීම ===

1898 මාර්තු මාසයේදී මින්ස්ක් නගරයේ පැවති රැස්වීමකදී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය (Russian Social Democratic Labour Party – RSDLP) පිහිටුවන ලදී.

මෙම පළමු සමුළුවට විවිධ සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කණ්ඩායම් නියෝජනය කළ නියෝජිතයන් නව දෙනෙකු සහභාගී වූ බව ඉතිහාස මූලාශ්‍ර සඳහන් කරයි.

පක්ෂය පිහිටුවීමේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ රුසියාව පුරා විසිරී පැවති මාක්ස්වාදී සහ කම්කරු සංවිධාන එකම දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් යටතේ සම්බන්ධ කිරීමයි.

මෙම සමුළුවේදී පක්ෂ ප්‍රකාශනයක් පිළිගනු ලැබූ අතර මධ්‍යම කමිටුවක් ද පත් කරන ලදී. එහෙත් සමුළුවෙන් පසුව රහස් පොලිසිය විසින් නියෝජිතයන් සහ පක්ෂ ක්‍රියාකාරීන් බොහෝ දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගැනීම හේතුවෙන් සංවිධානයේ ක්‍රියාකාරීත්වය දැඩි ලෙස දුර්වල විය.

එබැවින් 1898 දී පක්ෂය නිල වශයෙන් පිහිටුවනු ලැබුවද, එය ශක්තිමත් මධ්‍යගත දේශපාලන සංවිධානයක් බවට පත් කිරීමේ කටයුතු ඉදිරියටත් සිදු කිරීමට අවශ්‍ය විය.

=== 3.8. ඉස්ක්‍රා පුවත්පත සහ මාක්ස්වාදී අදහස් ව්‍යාප්ත කිරීම ===

1900 දී ලෙනින් සහ ඔහුගේ සහචරයන් ''ඉස්ක්‍රා'' (Iskra) නමැති දේශපාලන පුවත්පත ආරම්භ කළහ. රුසියානු භාෂාවෙන් ''ඉස්ක්‍රා'' යන්නෙහි අර්ථය ''ගිනි පුපුර'' යන්නයි.

මෙම පුවත්පතේ අරමුණ වූයේ රුසියාව පුරා විසිරී සිටි මාක්ස්වාදී කණ්ඩායම් අතර සම්බන්ධතාව ගොඩනැගීම සහ සාර් පාලනයට එරෙහි දේශපාලන අරගලය පිළිබඳ සාකච්ඡාව වර්ධනය කිරීමයි.

ඉස්ක්‍රා පුවත්පතේ කටයුතුවලට ලෙනින්, ජූලියස් මාර්ටොව්, ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව්, පාවෙල් ඇක්සෙල්රොඩ් සහ වේරා සසුලිච් ඇතුළු පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වූහ.

පුවත්පත විදේශයන්හි මුද්‍රණය කර රුසියාවට රහසිගතව ගෙන යාම සිදු විය. එමඟින් මාක්ස්වාදී අදහස් සහ දේශපාලන සංවිධානය පිළිබඳ සාකච්ඡා පුළුල් විය.

=== 3.9. බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් බිහිවීම ===

[[File:Zasulich-vera.jpg|thumb|වේරා සසුලිච් – රුසියානු මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ ආරම්භක සාමාජිකාවක්]]

1903 දී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂයේ දෙවන සමුළුව බ්‍රසල්ස්හිදී ආරම්භ වී පසුව ලන්ඩනයේදී පැවැත්විණි.

මෙම සමුළුවේදී පක්ෂ සාමාජිකත්වය, පක්ෂ සංවිධානය සහ විප්ලවවාදී දේශපාලන ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳව ප්‍රබල මතභේද ඇති විය.

විශේෂයෙන්ම පක්ෂ සාමාජිකයෙකු වීමට අවශ්‍ය කොන්දේසි පිළිබඳව ලෙනින් සහ ජූලියස් මාර්ටොව් අතර මතභේදයක් ඇති විය.

මෙම මතභේද හේතුවෙන් පක්ෂය තුළ කණ්ඩායම් දෙකක් වර්ධනය විය.

==== බොල්ෂෙවික් කණ්ඩායම ====

ලෙනින්ගේ නායකත්වය යටතේ වර්ධනය වූ කණ්ඩායම බොල්ෂෙවික් (Bolsheviks) ලෙස හැඳින්විණි. ඔවුහු විප්ලවවාදී අරමුණු වෙනුවෙන් විනයගරුක, සංවිධානාත්මක සහ මධ්‍යගත පක්ෂයක් ගොඩනැගීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කළහ.

''බොල්ෂෙවික්'' යන වචනය රුසියානු භාෂාවේ ''බහුතරය'' යන අර්ථයට සම්බන්ධ වේ. 1903 සමුළුවේ ඇතැම් ඡන්ද විමසීම්වලදී ලෙනින්ගේ පාර්ශ්වයට බහුතරය ලැබීම නිසා මෙම නම භාවිතයට පැමිණියේය.

==== මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම ====

ජූලියස් මාර්ටොව්ගේ නායකත්වය යටතේ වර්ධනය වූ කණ්ඩායම මෙන්ෂෙවික් (Mensheviks) ලෙස හැඳින්විණි.

ඔවුහු පක්ෂ සාමාජිකත්වය වඩා පුළුල් ලෙස අර්ථ දැක්වීමට සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සඳහා පුළුල් සාමාජික සහභාගීත්වයක් ලබා ගැනීමට කැමැත්ත දැක්වූහ.

''මෙන්ෂෙවික්'' යන වචනය ''සුළුතරය'' යන අර්ථයට සම්බන්ධ වේ. 1903 සමුළුවේ ඇතැම් ඡන්ද විමසීම්වලදී මාර්ටොව්ගේ පාර්ශ්වය සුළුතරයට පත්වීම නිසා එම නම භාවිතයට පැමිණියේය.

මෙම නම් ඇති වූයේ එම සමුළුවේ නිශ්චිත ඡන්ද විමසීම්වලදී ලැබුණු සංඛ්‍යාත්මක ප්‍රතිඵල අනුවය. ඒවා සෑම අවස්ථාවකම එකම ස්ථිර බහුතරයක් හෝ සුළුතරයක් නියෝජනය කළ බව අදහස් නොවේ.

=== 3.10. බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් මතවාදී වෙනස්කම් ===

බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් දෙකම මුලදී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂයේ කොටස් විය. එහෙත් කාලයත් සමඟ ඔවුන්ගේ දේශපාලන මතවාද සහ සංවිධාන ක්‍රම අතර වෙනස්කම් තවදුරටත් පැහැදිලි විය.

ප්‍රධාන වෙනස්කම් අතර,

* පක්ෂ සාමාජිකත්වය සහ සංවිධාන ව්‍යුහය පිළිබඳ අදහස්.
* විප්ලවවාදී ක්‍රියාකාරකම් මෙහෙයවීමේ ක්‍රම.
* කම්කරු පන්තිය සහ ගොවි ජනතාව අතර දේශපාලන සන්ධානය පිළිබඳ අදහස්.
* රුසියාවේ ධනවාදී සංවර්ධනය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී විප්ලවය පිළිබඳ විග්‍රහ.
* දේශපාලන බලය ලබා ගැනීම සඳහා භාවිත කළ යුතු උපායමාර්ග.

මෙම මතභේද නිසා දෙපාර්ශ්වය අතර ගැටුම් සහ සංවිධානමය බෙදීම් වර්ධනය විය. පසුව 1917 විප්ලවය වන විට බොල්ෂෙවික් සහ මෙන්ෂෙවික් කණ්ඩායම් දෙක වෙනස් දේශපාලන මාර්ග අනුගමනය කළහ.

=== 3.11. 1905 විප්ලවය සහ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරය ===

1905 දී රුසියාව තුළ ඇති වූ විප්ලවවාදී නැගිටීම මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයට වැදගත් අත්දැකීමක් විය.

කම්කරුවන්ගේ වැඩ වර්ජන, ගොවි ජනතාවගේ විරෝධතා, හමුදා තුළ ඇති වූ කැරලි සහ සාර් පාලනයට එරෙහි දේශපාලන උද්ඝෝෂණ එම විප්ලවයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ විය.

මෙම කාලය තුළ කම්කරු නියෝජිතයන්ගෙන් සමන්විත සෝවියට් (Soviet) හෙවත් කම්කරු සභා බිහි විය. ඒවා කම්කරුවන්ගේ ඉල්ලීම් සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධීකරණය කිරීමේ නව සංවිධාන ආකාරයක් ලෙස වැදගත් විය.

1905 විප්ලවය අවසානයේ සාර් පාලනය බිඳවැටුණේ නැත. එහෙත් එය රුසියානු ජනතාවගේ දේශපාලන අවබෝධය සහ විප්ලවවාදී සංවිධානවල අත්දැකීම් වර්ධනය කිරීමට බලපෑවේය.

=== 3.12. පළමු ලෝක යුද්ධය සහ විප්ලවවාදී අදහස් වර්ධනය ===

1914 දී ආරම්භ වූ පළමු ලෝක යුද්ධය රුසියාවේ ආර්ථික හා සමාජ අර්බුදය තවදුරටත් උග්‍ර කළේය.

යුද්ධය හේතුවෙන් ආහාර හිඟය, උද්ධමනය, ප්‍රවාහන ගැටලු සහ හමුදා පරාජයන් වර්ධනය විය. කම්කරුවන් සහ ගොවි ජනතාව අතර රජයට එරෙහි විරෝධය තීව්‍ර විය.

රුසියානු සමාජවාදී සහ මාක්ස්වාදී කණ්ඩායම් අතර යුද්ධය පිළිබඳ මතභේද ද පැවතුණි. ඇතැම් පිරිස් යුද්ධයට විරුද්ධ වූ අතර තවත් පිරිස් වෙනස් දේශපාලන ස්ථාවරයන් ගත්හ.

මෙම තත්ත්වය 1917 පෙබරවාරි විප්ලවයට පෙර පැවති දේශපාලන පසුබිම සකස් කිරීමට දායක විය.

=== 3.13. රුසියානු මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

රුසියාවේ මාක්ස්වාදී ව්‍යාපාරය කුඩා බුද්ධිමය කණ්ඩායම්වලින් ආරම්භ වී, කම්කරු පන්තිය සහ දේශපාලන සංවිධාන සමඟ සම්බන්ධ වූ පුළුල් ව්‍යාපාරයක් බවට පත්විය.

එහි වර්ධනයට ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව්, වේරා සසුලිච්, පාවෙල් ඇක්සෙල්රොඩ්, ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් සහ ජූලියස් මාර්ටොව් වැනි පුද්ගලයන් විවිධ ආකාරයෙන් දායක වූහ.

1883 දී කම්කරු විමුක්ති කණ්ඩායම පිහිටුවීම, 1898 දී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය ආරම්භ කිරීම සහ 1903 දී බොල්ෂෙවික්–මෙන්ෂෙවික් බෙදීම ඇතිවීම එම ව්‍යාපාරයේ වැදගත් සන්ධිස්ථාන විය.

මෙම වර්ධනයන් 1917 දී සිදු වූ පෙබරවාරි සහ ඔක්තෝබර් විප්ලවවලට පෙර රුසියාවේ පැවති දේශපාලන සංවිධාන සහ මතවාදී පසුබිම තේරුම් ගැනීමට උපකාරී වේ.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[කාල් මාක්ස්]]
* [[මාක්ස්වාදය]]
* [[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]
* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[බොල්ෂෙවික්]]
* [[මෙන්ෂෙවික්]]
* [[රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂය]]

== මූලාශ්‍ර ==

* Plekhanov, Georgi. ''Socialism and the Political Struggle'' (1883).
* Lenin, Vladimir. ''The Tasks of the Russian Social-Democrats'' (1897).
* Lenin, Vladimir. ''What Is to Be Done?'' (1902).
* Frankel, Jonathan. ''Revolution and Politics in Russia''. Indiana University Press.
* ''The Russian Social-Democratic Labour Party: Documents of the First and Second Congresses''.

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.marxists.org/archive/plekhanov/ Georgi Plekhanov – Marxists Internet Archive]
* [https://www.marxists.org/archive/lenin/ Lenin – Marxists Internet Archive]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Georgi_Plekhanov ජෝර්ජි ප්ලෙඛානොව් – Wikimedia Commons]

[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:මාක්ස්වාදය]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:සමාජවාදය]]


== 1917 පෙබරවාරි විප්ලවය ==

=== 4.1. හැඳින්වීම ===

1917 පෙබරවාරි විප්ලවය රුසියානු ඉතිහාසයේ තීරණාත්මක දේශපාලන සිදුවීමකි. මෙම විප්ලවය හේතුවෙන් සියවස් ගණනාවක් රුසියාව පාලනය කළ රොමානොව් රාජවංශයේ පාලනය අවසන් වූ අතර, අවසාන රුසියානු සාර්වරයා වූ දෙවන නිකොලස්ට සිහසුන අත්හැරීමට සිදු විය.

මෙම විප්ලවය 1917 පෙබරවාරි මාසයේදී රුසියාවේ අගනුවර වූ පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේ ආරම්භ විය. එවකට රුසියාව භාවිත කළ ජූලියානු දින දර්ශනය අනුව එය පෙබරවාරි 23 සිට 27 දක්වා සිදුවූ අතර, ග්‍රෙගෝරියානු දින දර්ශනය අනුව එම දිනයන් මාර්තු 8 සිට 12 දක්වා වේ.

මෙම විප්ලවය කම්කරු ජනතාවගේ වැඩ වර්ජන, කාන්තාවන්ගේ විරෝධතා, ආහාර හිඟයට එරෙහි ජනතා නැගිටීම් සහ හමුදා සෙබළුන්ගේ කැරලි යන කරුණු එකට එක්වීමෙන් වර්ධනය විය.

පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසුව සාර් පාලනය අවසන් වූ නමුත් රුසියාවේ දේශපාලන අර්බුදය විසඳී නොතිබුණි. තාවකාලික ආණ්ඩුව සහ පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව අතර බලය බෙදී පැවති තත්ත්වයක් ඇති වූ අතර, එය පසුව ඔක්තෝබර් විප්ලවයට පසුබිම සකස් කළේය.

=== 4.2. විප්ලවයට පෙර රුසියාවේ පැවති තත්ත්වය ===

1917 වන විට රුසියාව පළමු ලෝක යුද්ධයට සම්බන්ධ වී වසර තුනකට ආසන්න කාලයක් ගතවී තිබුණි. යුද්ධය නිසා රටේ ආර්ථිකය දැඩි පීඩනයකට ලක්ව තිබූ අතර, සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය වේගයෙන් පිරිහෙමින් පැවතුණි.

ප්‍රධාන ගැටලු කිහිපයක් මෙසේ විය.

* ආහාර සහ පාන් හිඟය.
* ආහාර මිල සහ අනෙකුත් භාණ්ඩ මිල ඉහළ යාම.
* කම්කරුවන්ගේ අඩු වැටුප් සහ දුෂ්කර සේවා තත්ත්වයන්.
* යුද්ධයේදී රුසියානු හමුදාව ලැබූ පරාජයන්.
* සෙබළුන්ගේ මරණ සහ තුවාල වැඩිවීම.
* ප්‍රවාහන හා දුම්රිය පද්ධතියේ ගැටලු.
* සාර් පාලනය පිළිබඳ ජනතාවගේ විශ්වාසය බිඳවැටීම.

යුද්ධය සඳහා විශාල මුදල් ප්‍රමාණයක් වැය කිරීමට සිදුවීමත් සමඟ රජයේ ආර්ථික කළමනාකරණය දුර්වල විය. නගරවල ආහාර බෙදාහැරීමේ ගැටලු උග්‍ර වූ අතර, පාන් ලබා ගැනීම සඳහා ජනතාව දිගු පෝලිම්වල රැඳී සිටීමට සිදු විය.

ගොවි ජනතාව ඉඩම් පිළිබඳ ගැටලුවලට මුහුණ දුන් අතර, කම්කරු ජනතාව වැඩි වැටුප් සහ යහපත් සේවා තත්ත්වයන් ඉල්ලා සිටියහ. මේ සියලු කරුණු සාර් පාලනයට එරෙහි විරෝධය තවදුරටත් වර්ධනය කළේය.

=== 4.3. දෙවන නිකොලස්ගේ පාලනය සහ ජනතා විරෝධය ===

[[File:The last photo of Nicholas II.jpg|thumb|දෙවන නිකොලස් – සිහසුන අත්හැරීමෙන් පසු 1917 දී ගත් ඡායාරූපයක්]]

දෙවන නිකොලස් (Nicholas II) 1894 සිට රුසියාවේ සාර්වරයා ලෙස පාලනය කළේය. ඔහුගේ පාලන සමයේදී රුසියාව තුළ කාර්මික සංවර්ධනය සිදු වුවද, දේශපාලන බලය සාර්වරයා සහ රාජාණ්ඩුව අතේ සංකේන්ද්‍රණය වී තිබුණි.

1905 විප්ලවයෙන් පසුව රාජ්‍ය ඩූමාව (State Duma) පිහිටුවනු ලැබුවද, සාර්වරයාගේ බලය තවදුරටත් ප්‍රබලව පැවතුණි. ජනතාවට අවශ්‍ය දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සම්පූර්ණයෙන් ලබාදීමට රජය අසමත් විය.

පළමු ලෝක යුද්ධයේදී රුසියානු හමුදාව ලැබූ පරාජයන් සහ ආර්ථික අර්බුදය නිසා සාර්වරයාගේ ජනප්‍රියත්වය තවදුරටත් පහත වැටුණි.

රජයේ පරිපාලනය පිළිබඳ විවේචන, රාජකීය පවුලේ දේශපාලන බලපෑම පිළිබඳ සැක සහ අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ අස්ථාවරත්වය ද පාලනය කෙරෙහි ජනතාවගේ විශ්වාසය අඩු කිරීමට හේතු විය.

=== 4.4. ජාත්‍යන්තර කාන්තා දිනය සහ විප්ලවයේ ආරම්භය ===

[[File:1917 International Women's Day - Petrograd.jpg|thumb|1917 මාර්තු 8 වන දින පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි පැවති කාන්තා විරෝධතාවක්]]

1917 පෙබරවාරි 23 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 8) පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේ කාන්තා කම්කරුවන් සහ අනෙකුත් කාන්තාවෝ ජාත්‍යන්තර කාන්තා දිනය නිමිත්තෙන් විරෝධතා ආරම්භ කළහ.

විශේෂයෙන්ම රෙදිපිළි කර්මාන්තශාලාවල සේවය කළ කාන්තා කම්කරුවන් පාන් හිඟය, ආහාර මිල ඉහළ යාම සහ යුද්ධය හේතුවෙන් ඇති වූ දුෂ්කරතා පිළිබඳව විරෝධය පළ කළහ.

ඔවුන්ගේ විරෝධතාවලට අනෙකුත් කර්මාන්තශාලාවල කම්කරුවෝ ද එක් වූහ. මුලදී සීමිත ප්‍රදේශයක පැවති විරෝධතා ක්‍රමයෙන් නගරය පුරා පැතිර ගියේය.

කාන්තාවන්ගේ විරෝධතා කම්කරු පන්තියේ පුළුල් වැඩ වර්ජනයකට පරිවර්තනය වීම පෙබරවාරි විප්ලවයේ ආරම්භක අවස්ථාව ලෙස සැලකේ.

මෙම සිදුවීමෙන් රුසියානු විප්ලවයේදී කාන්තාවන් ඉටු කළ වැදගත් දේශපාලන කාර්යභාරය පැහැදිලි වේ.

=== 4.5. කම්කරු වැඩ වර්ජන සහ ජනතා උද්ඝෝෂණ ===

පෙබරවාරි 24 සහ 25 වන දිනවලදී විරෝධතා තවදුරටත් ව්‍යාප්ත විය. කම්කරුවන් විශාල පිරිසක් කර්මාන්තශාලාවලින් පිටවී වීදිවලට පැමිණියහ.

පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි විවිධ කාර්මික ප්‍රදේශවල වැඩ වර්ජන පැතිර ගිය අතර, විරෝධතාකරුවෝ පාන්, සාමය සහ දේශපාලන වෙනසක් ඉල්ලා සිටියහ.

විරෝධතා අතරතුර පහත සඳහන් ඉල්ලීම් ප්‍රධාන වශයෙන් ඉදිරිපත් විය.

* ජනතාවට ප්‍රමාණවත් ආහාර සැපයීම.
* යුද්ධය අවසන් කිරීම.
* කම්කරුවන්ගේ සේවා තත්ත්වයන් යහපත් කිරීම.
* සාර් පාලනය අවසන් කිරීම.
* දේශපාලන නිදහස සහ ජනතා අයිතිවාසිකම් ලබාදීම.

විරෝධතාවලට කම්කරුවන් පමණක් නොව සිසුන්, නාගරික මධ්‍යම පන්තියේ සාමාජිකයන් සහ අනෙකුත් ජන කණ්ඩායම් ද එක් වූහ.

මෙම තත්ත්වය නිසා පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේ සාමාන්‍ය පරිපාලන කටයුතු බිඳවැටීමට පටන් ගත්තේය.

=== 4.6. හමුදා සෙබළුන්ගේ කැරැල්ල ===

විප්ලවයේ තීරණාත්මක අවස්ථාවක් වූයේ පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි ස්ථානගත කර තිබූ හමුදා සෙබළුන්ගේ හැසිරීම වෙනස් වීමයි.

මුලදී සාර් පාලනය විරෝධතා මර්දනය කිරීම සඳහා හමුදා සෙබළුන් යොදාගත්තේය. 1917 පෙබරවාරි 26 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 11) ඇතැම් හමුදා ඒකකවලට විරෝධතාකරුවන්ට වෙඩි තැබීමට නියෝග ලැබුණි.

එහෙත් සෙබළුන් අතරද යුද්ධය පිළිබඳ කලකිරීම, අඩු ආහාර සැපයුම්, දුෂ්කර සේවා තත්ත්වයන් සහ සාර් පාලනය පිළිබඳ අසතුට පැවතුණි.

පෙබරවාරි 27 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 12) වොලින්ස්කි රෙජිමේන්තුවේ සෙබළුන් කැරලි ගැසූහ. පසුව තවත් හමුදා ඒකක රැසක් ඔවුන් සමඟ එක් වූහ.

සෙබළුන් විරෝධතාකරුවන්ට එරෙහිව ක්‍රියා කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, ඇතැම් පිරිස් ජනතාවගේ පැත්තට එක් වූහ. අවි ආයුධ සහිත හමුදා සාමාජිකයන් විප්ලවවාදී ජනතාව සමඟ එක්වීම සාර් පාලනයේ බලය බිඳවැටීමට ප්‍රධාන හේතුවක් විය.

=== 4.7. පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව පිහිටුවීම ===

1917 පෙබරවාරි 27 වන දින පෙට්‍රොග්‍රාඩ් කම්කරු සහ සෙබළුන්ගේ නියෝජිත සෝවියට් සභාව (Petrograd Soviet of Workers' and Soldiers' Deputies) පිහිටුවන ලදී.

සෝවියට් යන රුසියානු වචනයේ අර්ථය සභාව හෝ කවුන්සිලය යන්නයි. මෙම සංවිධානය කම්කරුවන් සහ හමුදා සෙබළුන්ගේ නියෝජිතයන්ගෙන් සමන්විත විය.

සෝවියට් සභාව විප්ලවවාදී ජනතාවගේ ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් කිරීම, නගරයේ කටයුතු සම්බන්ධීකරණය කිරීම සහ හමුදා සෙබළුන් සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වා ගැනීම වැනි කාර්යයන් ඉටු කළේය.

පසුව එම සෝවියට් සභාව රුසියාවේ දේශපාලන බල අරගලයේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්විය.

=== 4.8. තාවකාලික ආණ්ඩුව පිහිටුවීම ===

සාර් පාලනයේ බලය බිඳවැටෙමින් පැවති අවස්ථාවේදී රාජ්‍ය ඩූමාවේ නියෝජිතයන් නව පාලන ව්‍යුහයක් පිහිටුවීමට කටයුතු කළහ.

1917 පෙබරවාරි 27 වන දින ඩූමාවේ තාවකාලික කමිටුවක් පිහිටුවන ලදී. පසුව එම කමිටුවේ මූලිකත්වයෙන් තාවකාලික ආණ්ඩුව (Provisional Government) පිහිටුවීමේ කටයුතු සිදු විය.

1917 මාර්තු 2 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 15) පළමු තාවකාලික ආණ්ඩුව පිහිටුවනු ලැබීය.

එහි පළමු අග්‍රාමාත්‍යවරයා වූයේ ජෝර්ජි ල්වොව් (Georgy Lvov) ය. ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි (Alexander Kerensky) ද එම ආණ්ඩුවේ අමාත්‍යවරයෙකු ලෙස කටයුතු කළේය.

තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ රුසියාවේ නව දේශපාලන පාලනයක් ගොඩනැගීම සහ අනාගත ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් සඳහා මැතිවරණ පැවැත්වීමයි.

=== 4.9. දෙවන නිකොලස් සිහසුන අත්හැරීම ===

1917 මාර්තු 2 වන දින (ජූලියානු දින දර්ශනය අනුව) දෙවන නිකොලස් සාර්වරයා සිහසුන අත්හැරීමට එකඟ විය.

මුලදී ඔහු තම පුත්‍රයා වන ඇලෙක්සි වෙනුවට තම සහෝදරයා වූ මහා ආදිපාද මයිකල්ට සිහසුන පැවරීමට උත්සාහ කළේය. එහෙත් මයිකල් දේශපාලන තත්ත්වය සලකා බලා මාර්තු 3 වන දින සිහසුන භාර ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය.

මෙම සිදුවීමෙන් රුසියාවේ රොමානොව් රාජවංශයේ රාජාණ්ඩු පාලනය අවසන් විය.

[[File:Kerensky09491v.jpg|thumb|ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි – 1917 රුසියානු තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන දේශපාලන නායකයෙකි]]

=== 4.10. ද්විත්ව බල තත්ත්වය ===

පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසුව රුසියාව තුළ ''ද්විත්ව බලය'' (Dual Power) ලෙස හැඳින්වෙන විශේෂ දේශපාලන තත්ත්වයක් ඇති විය.

එහිදී ප්‍රධාන බල මධ්‍යස්ථාන දෙකක් පැවතුණි.

; 1. තාවකාලික ආණ්ඩුව
: රාජ්‍ය පරිපාලනය සහ නිල ආණ්ඩු බලය තමන් සතු බව ප්‍රකාශ කළේය. එය ඩූමා නියෝජිතයන්ගේ සහ ලිබරල් දේශපාලන කණ්ඩායම්වල සහාය මත පිහිටුවනු ලැබීය.

; 2. පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව
: කම්කරුවන් සහ සෙබළුන්ගේ නියෝජිතයන්ගෙන් සමන්විත වූ අතර, කම්කරු ජනතාව සහ හමුදා සෙබළුන් අතර සැලකිය යුතු බලපෑමක් එයට හිමි විය.

තාවකාලික ආණ්ඩුවට නිල රාජ්‍ය බලය තිබුණද, පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවේ සහාය නොමැතිව රට පාලනය කිරීම අපහසු විය.

මෙම තත්ත්වය රුසියාවේ දේශපාලන අස්ථාවරත්වය තවදුරටත් වර්ධනය කළේය.

=== 4.11. අංක 1 නියෝගය ===

1917 මාර්තු 1 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව මාර්තු 14) පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව විසින් ''අංක 1 නියෝගය'' (Order No. 1) නිකුත් කරන ලදී.

මෙම නියෝගය විශේෂයෙන්ම පෙට්‍රොග්‍රාඩ් හමුදා බලකායන්ගේ සංවිධානය සහ සෙබළුන්ගේ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳව බලපෑවේය.

එහි ප්‍රධාන කරුණු අතර,

* හමුදා ඒකක තුළ සෙබළුන්ගේ නියෝජිත කමිටු පිහිටුවීම.
* සෙබළුන්ට තම නියෝජිතයන් තෝරා පත් කර ගැනීමට අවස්ථාව ලබාදීම.
* හමුදා නියෝග සහ දේශපාලන බලය අතර සම්බන්ධතාව පිළිබඳ නව ක්‍රමවේදයක් ඇති කිරීම.
* සෝවියට් සභාවේ නියෝග සහ තීරණවලට අනුකූලව කටයුතු කිරීම.

මෙම නියෝගය හමුදාව තුළ පැවති පැරණි අධිකාරී ක්‍රමයට බලපෑ අතර, සෙබළුන්ගේ දේශපාලන සහ සංවිධානමය බලය වැඩි කළේය.

=== 4.12. තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රතිසංස්කරණ සහ ගැටලු ===

තාවකාලික ආණ්ඩුව බලයට පැමිණීමෙන් පසුව දේශපාලන නිදහස සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වාදීමට කටයුතු කළේය.

එමඟින්,

* දේශපාලන සිරකරුවන්ට පොදු සමාවක් ලබාදීම.
* අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ සහ රැස්වීමේ නිදහස පුළුල් කිරීම.
* දේශපාලන පක්ෂවල ක්‍රියාකාරකම් සඳහා ඉඩකඩ සැලසීම.
* සර්වජන ඡන්ද අයිතිය සහ ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් පිළිබඳ සැලසුම් ඉදිරිපත් කිරීම.

වැනි වෙනස්කම් සිදු විය.

එහෙත් තාවකාලික ආණ්ඩුව මුහුණ දුන් ප්‍රධාන ගැටලුව වූයේ පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් රුසියාව ඉවත් කර ගැනීමට එය අසමත් වීමයි.

තවද ඉඩම් ප්‍රශ්නය, ආහාර හිඟය, ආර්ථික අර්බුදය සහ කම්කරුවන්ගේ ඉල්ලීම් වැනි ගැටලු සඳහා ඉක්මන් විසඳුම් ලබාදීමට ද ආණ්ඩුවට නොහැකි විය.

ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ සහ රාජ්‍ය පාලන ක්‍රමය පිළිබඳ අවසන් තීරණ බොහොමයක් අනාගත ව්‍යවස්ථාදායක සභාවට කල් දැමීම නිසා ජනතාව අතර අසතුට තවදුරටත් වර්ධනය විය.

=== 4.13. ලෙනින් නැවත රුසියාවට පැමිණීම ===

පෙබරවාරි විප්ලවය සිදුවන අවස්ථාවේදී ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් විදේශගතව සිටියේය.

1917 අප්‍රේල් මාසයේදී ඔහු ස්විට්සර්ලන්තයේ සිට ජර්මනිය හරහා රුසියාවට පැමිණියේය. අප්‍රේල් 3 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව අප්‍රේල් 16) ඔහු පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි ෆින්ලන්ත දුම්රිය ස්ථානයට පැමිණියේය.

ඔහු ඉදිරිපත් කළ ''අප්‍රේල් තේසිස්'' (April Theses) මඟින් තාවකාලික ආණ්ඩුවට සහාය නොදිය යුතු බවත්, සියලු බලය සෝවියට් සභාවලට පැවරිය යුතු බවත් අවධාරණය කළේය.

ලෙනින්ගේ දේශපාලන අදහස් බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ ක්‍රියාමාර්ග වෙනස් කිරීමට බලපෑ අතර, ඔක්තෝබර් විප්ලවය දක්වා වූ දේශපාලන අරගලයේ නව අදියරක් ආරම්භ විය.

=== 4.14. පෙබරවාරි විප්ලවයේ ඓතිහාසික ප්‍රතිඵල ===

1917 පෙබරවාරි විප්ලවය රුසියාවේ දේශපාලන හා සමාජ ඉතිහාසය වෙනස් කළ ප්‍රධාන සිදුවීමකි.

එහි ප්‍රධාන ප්‍රතිඵල පහත පරිදි දැක්විය හැකිය.

# රොමානොව් රාජවංශයේ පාලනය අවසන් වීම.
# දෙවන නිකොලස් සාර්වරයා සිහසුන අත්හැරීම.
# තාවකාලික ආණ්ඩුවක් පිහිටුවීම.
# පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවේ බලපෑම වර්ධනය වීම.
# කම්කරුවන් සහ සෙබළුන්ගේ දේශපාලන සහභාගීත්වය වැඩිවීම.
# දේශපාලන නිදහස සහ නව සංවිධාන සඳහා අවස්ථා ඇතිවීම.
# බොල්ෂෙවික් සහ අනෙකුත් සමාජවාදී කණ්ඩායම්වල ක්‍රියාකාරකම් වර්ධනය වීම.

කෙසේ වෙතත්, පෙබරවාරි විප්ලවය මඟින් රුසියාවේ සියලු සමාජ හා ආර්ථික ගැටලු විසඳී නොතිබුණි. යුද්ධය දිගටම පැවති අතර, ඉඩම්, ආහාර සහ කම්කරු අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ගැටලු තවදුරටත් පැවතුණි.

මෙම අසම්පූර්ණ දේශපාලන වෙනස සහ තාවකාලික ආණ්ඩුව පිළිබඳ ජනතා අසතුට 1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයට මඟ පෑදූ ප්‍රධාන සාධක අතරට එක් විය.

=== 4.15. නිගමනය ===

1917 පෙබරවාරි විප්ලවය යනු රුසියානු ජනතාවගේ දේශපාලන, ආර්ථික සහ සමාජ අසතුට එකට එක්වී රාජාණ්ඩු පාලනය අවසන් කළ ඓතිහාසික ජනතා නැගිටීමකි.

මෙම විප්ලවයේදී කාන්තා කම්කරුවන්, කාර්මික කම්කරුවන්, සෙබළුන්, සමාජවාදී ක්‍රියාකාරීන් සහ අනෙකුත් ජන කොටස් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළහ.

එහෙත් සාර් පාලනය අවසන් වීමෙන් පසුව ඇති වූ තාවකාලික ආණ්ඩුවට ජනතාවගේ මූලික ඉල්ලීම් සම්පූර්ණ කිරීමට නොහැකි විය. එම නිසා රුසියාවේ බල අරගලය තවදුරටත් වර්ධනය වී, අවසානයේ 1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය දක්වා ගමන් කළේය.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
* [[දෙවන නිකොලස් (රුසියාව)]]
* [[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]
* [[ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි]]
* [[රුසියානු සෝවියට් සභාව]]
* [[බොල්ෂෙවික්]]
* [[පළමු ලෝක යුද්ධය]]

== මූලාශ්‍ර ==

* S. A. Smith, ''The Revolutions of 1917–1918'', The Cambridge History of Russia, Cambridge University Press.
* S. A. Smith, ''Red Petrograd: Revolution in the Factories, 1917–1918'', Cambridge University Press.
* Leon Trotsky, ''The History of the Russian Revolution'', Volume One: The Overthrow of Tsarism.
* University of Warwick, Modern Records Centre, ''The February Revolution''.
* United States Holocaust Memorial Museum, ''Russian Revolution, 1917''.
* University of Manchester, ''Teaching the Russian Revolution 1917: The Russian Revolution – Brief Timeline''.

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-russia/revolutions-of19171918/858CA1E87FF489B55546B959E5A12138 Cambridge University Press – The Revolutions of 1917–1918]
* [https://warwick.ac.uk/services/library/mrc/collections/digital/russia/menshevik/ University of Warwick – The February Revolution]
* [https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-russian-revolution-1917 United States Holocaust Memorial Museum – Russian Revolution, 1917]
* [https://www.marxists.org/archive/trotsky/1930/hrr/ch07.htm Leon Trotsky – Five Days (February 23–27, 1917)]

[[ප්‍රවර්ගය:1917 රුසියානු විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:1917 වසරේ සිදුවීම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:විප්ලව]]
Mlk


== 1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය ==

=== 5.1. හැඳින්වීම ===

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය රුසියාවේ සහ ලෝක ඉතිහාසයේ තීරණාත්මක දේශපාලන සිදුවීමකි. මෙම විප්ලවය මඟින් ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්ගේ නායකත්වය යටතේ බොල්ෂෙවික්වරු රුසියාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දමා රාජ්‍ය බලය අත්පත් කර ගත්හ.

මෙම සිදුවීම 1917 ඔක්තෝබර් 25–26 දිනවල රුසියාවේ එවකට භාවිත කළ ජූලියානු දින දර්ශනය අනුව සිදු විය. ග්‍රෙගෝරියානු දින දර්ශනය අනුව එම දිනයන් නොවැම්බර් 7–8 වේ. එබැවින් මෙම සිදුවීම ''ඔක්තෝබර් විප්ලවය'' හෝ ''බොල්ෂෙවික් විප්ලවය'' ලෙස හැඳින්වේ.

පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසු බලයට පත්වූ තාවකාලික ආණ්ඩුවට යුද්ධය අවසන් කිරීමට, ඉඩම් ප්‍රශ්නය විසඳීමට සහ ආර්ථික අර්බුදය පාලනය කිරීමට නොහැකි විය. මේ හේතුවෙන් කම්කරුවන්, සෙබළුන් සහ ගොවි ජනතාව අතර එම ආණ්ඩුවට එරෙහි විරෝධය වර්ධනය විය.

මෙම තත්ත්වය ප්‍රයෝජනයට ගත් බොල්ෂෙවික් පක්ෂය සෝවියට් සභා හරහා බලය ලබා ගැනීමේ දේශපාලන වැඩපිළිවෙළ ඉදිරියට ගෙන ගියේය. ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් නව සෝවියට් ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී.

=== 5.2. පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසු රුසියාවේ දේශපාලන තත්ත්වය ===

1917 පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් දෙවන නිකොලස් සාර්වරයාගේ පාලනය අවසන් වූ අතර, රුසියාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී.

එහෙත් නව ආණ්ඩුවට ජනතාවගේ ප්‍රධාන ඉල්ලීම් ඉටු කිරීමට නොහැකි විය. රුසියාව පළමු ලෝක යුද්ධයට තවදුරටත් සම්බන්ධව සිටීම නිසා රටේ ආර්ථික හා සමාජ අර්බුදය උග්‍ර විය.

ප්‍රධාන ගැටලු වූයේ,

* පළමු ලෝක යුද්ධය දිගටම පැවතීම.
* නගරවල ආහාර හිඟය සහ මිල ඉහළ යාම.
* ගොවි ජනතාවට ඉඩම් ලබාදීම ප්‍රමාද වීම.
* කම්කරුවන්ගේ වැටුප් සහ සේවා තත්ත්වයන් පිළිබඳ ගැටලු.
* හමුදාව තුළ විනය හා සංවිධාන ගැටලු.
* තාවකාලික ආණ්ඩුව සහ සෝවියට් සභා අතර බල අරගලය.

තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන දේශපාලන නායකයෙකු වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි 1917 ජූලි මාසයේදී ආණ්ඩුවේ ප්‍රධානත්වයට පත්විය. එහෙත් ඔහුගේ ආණ්ඩුවට ද යුද්ධය සහ ආර්ථික අර්බුදය විසඳීමට නොහැකි විය.

මෙම තත්ත්වය බොල්ෂෙවික් පක්ෂයට ජනතාව අතර සිය දේශපාලන බලපෑම වර්ධනය කර ගැනීමට අවස්ථාවක් සැලසීය.

=== 5.3. ලෙනින්ගේ අප්‍රේල් තේසිස් ===

[[File:Vladimir Lenin, 1917.jpg|thumb|1917 දී ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]

1917 අප්‍රේල් මාසයේදී විදේශගතව සිටි ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් නැවත රුසියාවට පැමිණියේය. ඔහු පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේදී බොල්ෂෙවික් ක්‍රියාකාරීන් ඉදිරියේ සිය නව දේශපාලන වැඩපිළිවෙළ ඉදිරිපත් කළේය.

එය ''අප්‍රේල් තේසිස්'' (April Theses) ලෙස හැඳින්වේ.

එහි ප්‍රධාන අදහස් වූයේ,

* තාවකාලික ආණ්ඩුවට සහාය නොදීම.
* පළමු ලෝක යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා ක්‍රියා කිරීම.
* සියලු බලය සෝවියට් සභාවලට පැවරීම.
* ඉඩම් හිමිකාරීත්වය පිළිබඳ වෙනස්කම් ඇති කිරීම.
* බැංකු පද්ධතිය රාජ්‍ය පාලනයට ගෙන ඒම.
* සමාජවාදී දේශපාලන පරිවර්තනයක් සඳහා සූදානම් වීම.

''සියලු බලය සෝවියට් සභාවලට'' (All Power to the Soviets) යන අදහස බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ ප්‍රධාන දේශපාලන සටන් පාඨයක් බවට පත්විය.

මෙම වැඩපිළිවෙළ මඟින් ලෙනින් තාවකාලික ආණ්ඩුව සහ සෝවියට් සභා අතර පැවති බල සම්බන්ධතාව පිළිබඳ වෙනස් දේශපාලන මඟක් යෝජනා කළේය.

=== 5.4. බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ බලය වර්ධනය වීම ===

1917 මැද භාගයේ සිට බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ ජනප්‍රියත්වය ක්‍රමයෙන් වර්ධනය විය.

කම්කරුවන්, සෙබළුන් සහ නාගරික ජනතාව අතර තාවකාලික ආණ්ඩුව පිළිබඳ විශ්වාසය අඩු වීම මෙම වර්ධනයට බලපෑවේය.

බොල්ෂෙවික් පක්ෂය ඉදිරිපත් කළ ''සාමය, පාන් සහ ඉඩම්'' යන ඉල්ලීම් ජනතාවගේ එදිනෙදා ගැටලු සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ විය.

1917 ජූලි මාසයේදී පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි ආණ්ඩුවට එරෙහි විරෝධතා ඇති විය. මෙම සිදුවීම් ''ජූලි දින'' (July Days) ලෙස හැඳින්වේ. එම විරෝධතා අතරතුර බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ ඇතැම් නායකයන්ට මර්දනයට මුහුණ දීමට සිදු වූ අතර ලෙනින් ද රහසිගතව සැඟවී සිටියේය.

1917 අගෝස්තු මාසයේදී ජෙනරාල් ලැව්ර් කෝර්නිලොව්ගේ හමුදා ක්‍රියාමාර්ගය හේතුවෙන් ඇති වූ අර්බුදය ද බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ බලය වර්ධනය වීමට බලපෑවේය. කෝර්නිලොව්ගේ ක්‍රියාමාර්ගයට එරෙහිව කම්කරු සහ සෙබළුන්ගේ සංවිධාන ක්‍රියාත්මක වූ අතර, බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ දේශපාලන බලපෑම තවදුරටත් පුළුල් විය.

=== 5.5. ලෙනින්ගේ සන්නද්ධ නැගිටීම පිළිබඳ යෝජනාව ===

1917 සැප්තැම්බර් සහ ඔක්තෝබර් මාසවලදී ලෙනින් සන්නද්ධ නැගිටීමක් මඟින් තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දැමිය යුතු බවට පක්ෂ නායකත්වයට බල කළේය.

1917 ඔක්තෝබර් 10 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව ඔක්තෝබර් 23) බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ මධ්‍යම කාරක සභාව රැස්වී සන්නද්ධ නැගිටීමක් සඳහා සූදානම් වීමට තීරණය කළේය.

එම රැස්වීමේදී ලෙනින් ඉදිරිපත් කළ යෝජනාවට බහුතර සහාය ලැබුණි. එහෙත් ග්‍රිගෝරි සිනොවියෙව් සහ ලෙව් කමනෙව් වැනි නායකයන් එම අවස්ථාවේ සන්නද්ධ නැගිටීමක් සිදු කිරීම පිළිබඳව විරුද්ධ අදහස් දැක්වූහ.

ලෙනින්ගේ අදහස වූයේ තාවකාලික ආණ්ඩුව තවදුරටත් බලයේ සිටීමට ඉඩ දීමෙන් විප්ලවවාදී ව්‍යාපාරයට අවාසි සිදුවිය හැකි බවයි.

මෙම තීරණය ඔක්තෝබර් විප්ලවය සඳහා පක්ෂයේ සංවිධානමය සූදානමට මූලික පදනමක් විය.

=== 5.6. ලියොන් ට්‍රොට්ස්කිගේ කාර්යභාරය ===

[[ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි]] (Leon Trotsky) ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ සංවිධානමය හා දේශපාලන කටයුතුවල වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

1917 දී ඔහු පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවේ ප්‍රධානියා බවට පත්විය. සෝවියට් සභාව තුළ බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ බලපෑම වර්ධනය කිරීම සහ හමුදා සෙබළුන්ගේ සහාය ලබා ගැනීම සඳහා ඔහු ක්‍රියා කළේය.

ට්‍රොට්ස්කිගේ දායකත්වය විශේෂයෙන්ම පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවට සම්බන්ධ හමුදා විප්ලවවාදී කමිටුවේ කටයුතු තුළ කැපී පෙනුණි.

ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ එම කමිටුව පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි හමුදා ඒකක, නාවික සෙබළුන් සහ රතු ආරක්ෂක කණ්ඩායම් සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වා ගත්තේය.

=== 5.7. හමුදා විප්ලවවාදී කමිටුව පිහිටුවීම ===

1917 ඔක්තෝබර් මාසයේදී පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාව විසින් හමුදා විප්ලවවාදී කමිටුව (Military Revolutionary Committee) පිහිටුවන ලදී.

මෙම කමිටුවේ ප්‍රධාන කාර්යය වූයේ පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයේ හමුදා ආරක්ෂාව, සන්නද්ධ ඒකක සහ රාජ්‍ය ආයතන සම්බන්ධීකරණය කිරීමයි.

කමිටුව විසින් හමුදා ඒකක වෙත නියෝජිතයන් යවා, ඔවුන්ගේ සහාය ලබා ගැනීමට කටයුතු කරන ලදී. එමෙන්ම නගරයේ වැදගත් පාලන හා සන්නිවේදන මධ්‍යස්ථාන පිළිබඳව ද අවධානය යොමු කළේය.

ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ සන්නද්ධ ක්‍රියාමාර්ග සංවිධානය කිරීමේදී මෙම කමිටුව ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

=== 5.8. විප්ලවයට පෙර දිනවල සිදුවීම් ===

1917 ඔක්තෝබර් 24 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව නොවැම්බර් 6) තාවකාලික ආණ්ඩුව බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ පුවත්පත් කටයුතු සහ විප්ලවවාදී ක්‍රියාකාරකම් සීමා කිරීමට උත්සාහ කළේය.

මෙයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් හමුදා විප්ලවවාදී කමිටුවේ නායකත්වය යටතේ බොල්ෂෙවික්වරු ක්‍රියාත්මක වූහ.

ඔවුහු පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි වැදගත් ස්ථානවල ආරක්ෂාව සහ පාලනය ලබා ගැනීමට කටයුතු කළහ. ඒ අතර,

* දුම්රිය ස්ථාන.
* පාලම්.
* විදුලි හා සන්නිවේදන මධ්‍යස්ථාන.
* තැපැල් සහ ටෙලිග්‍රාෆ් කාර්යාල.
* රාජ්‍ය පරිපාලන ගොඩනැගිලි.

වැනි ස්ථාන ඇතුළත් විය.

මෙම ක්‍රියාමාර්ග මඟින් තාවකාලික ආණ්ඩුවේ පරිපාලන හා සන්නිවේදන බලය ක්‍රමයෙන් අඩපණ විය.

=== 5.9. ශීත මාලිගය අත්පත් කර ගැනීම ===

[[File:Russia-2175 - Aurora, a shot that changed the world. (4093854002).jpg|thumb|රුසියානු නාවික හමුදාවේ අරෝරා නෞකාව]]

ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේ පිහිටි ශීත මාලිගය (Winter Palace) තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන මූලස්ථානය ලෙස භාවිත විය.

1917 ඔක්තෝබර් 25 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව නොවැම්බර් 7) බොල්ෂෙවික්වරු සහ ඔවුන්ට සහාය දැක්වූ සෙබළුන්, නාවිකයන් සහ රතු ආරක්ෂක කණ්ඩායම් ශීත මාලිගය වටලා ගත්හ.

එම අවස්ථාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුවේ අමාත්‍යවරුන් මාලිගය තුළ සිටියහ. ආණ්ඩුවට පක්ෂපාතී හමුදා පිරිස් විසින් මාලිගය ආරක්ෂා කිරීමට උත්සාහ කළද, ඔවුන්ගේ බලය සීමිත විය.

අරෝරා (Aurora) නෞකාවෙන් එල්ල කළ හිස් උණ්ඩයක් හෙවත් අනතුරු ඇඟවීමේ වෙඩි පහරක් ප්‍රහාරය ආරම්භ කිරීමේ සංඥාවක් ලෙස ඉතිහාසයේ ප්‍රසිද්ධ වී ඇත.

එහෙත් ජනප්‍රිය චිත්‍රපටවල දැක්වෙන ආකාරයට මාලිගයට දැවැන්ත කාලතුවක්කු ප්‍රහාරයක් එල්ල කරමින් විශාල සටනක් පැවති බවට වූ රූපය ඓතිහාසික සිදුවීමේ සම්පූර්ණ නිරූපණයක් නොවේ. ඉතිහාස වාර්තා අනුව සන්නද්ධ කණ්ඩායම් කිහිපයක් මාලිගයට ඇතුළු වී, සාපේක්ෂව සීමිත ප්‍රතිරෝධයක් මධ්‍යයේ තාවකාලික ආණ්ඩුවේ අමාත්‍යවරුන් අත්අඩංගුවට ගත්හ.

මෙම සිදුවීමෙන් තාවකාලික ආණ්ඩුවේ පාලනය පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරය තුළ අවසන් විය.

=== 5.10. දෙවන සමස්ත රුසියානු සෝවියට් සම්මේලනය ===

[[File:The entrance to the Smolny October 1917.jpg|thumb|1917 ඔක්තෝබර් මාසයේ ස්මොල්නි ආයතනයේ පිවිසුම]]

1917 ඔක්තෝබර් 25 වන දින සවස පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි ස්මොල්නි ආයතනයේදී දෙවන සමස්ත රුසියානු කම්කරු සහ සෙබළුන්ගේ නියෝජිත සෝවියට් සම්මේලනය (Second All-Russian Congress of Soviets of Workers' and Soldiers' Deputies) ආරම්භ විය.

මෙම සම්මේලනයට රුසියාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලින් සෝවියට් සභා නියෝජිතයෝ සහභාගී වූහ.

සම්මේලනය පැවැත්වෙන අවස්ථාවේදී තාවකාලික ආණ්ඩුවේ බලය බිඳවැටෙමින් පැවති අතර, බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ බලපෑම සම්මේලනය තුළ සැලකිය යුතු මට්ටමකට වර්ධනය වී තිබුණි.

සන්නද්ධ බලය භාවිත කරමින් ආණ්ඩුව පෙරළා දැමීම පිළිබඳව විරෝධය දැක්වූ මෙන්ෂෙවික්වරු සහ දකුණු සමාජ විප්ලවවාදීන්ගේ නියෝජිතයන්ගෙන් සමහරෙක් සම්මේලනයෙන් ඉවත්ව ගියහ.

සම්මේලනය තුළ බොල්ෂෙවික්වරුන්ට ප්‍රබල සහායක් ලැබුණු අතර, නව සෝවියට් පාලනයක් පිහිටුවීම සඳහා මූලික තීරණ ගනු ලැබීය.

=== 5.11. තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දැමීම ===

1917 ඔක්තෝබර් 25–26 දිනවල සිදු වූ සන්නද්ධ ක්‍රියාමාර්ගවලින් පසුව තාවකාලික ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන අමාත්‍යවරුන් අත්අඩංගුවට ගනු ලැබීය.

ආණ්ඩුවේ ප්‍රධානියා වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් කෙරෙන්ස්කි පෙට්‍රොග්‍රාඩ් නගරයෙන් පිටව ගොස් බොල්ෂෙවික්වරුන්ට එරෙහිව සහාය ලබා ගැනීමට උත්සාහ කළේය.

මේ අනුව පෙට්‍රොග්‍රාඩ්හි තාවකාලික ආණ්ඩුවේ පාලනය අවසන් වූ අතර, දෙවන සෝවියට් සම්මේලනය විසින් බලය සෝවියට් සභා වෙත පැවරීමේ තීරණය පිළිගන්නා ලදී.

ඔක්තෝබර් විප්ලවය රුසියාවේ දේශපාලන බලය රාජාණ්ඩුවෙන් තාවකාලික ආණ්ඩුවටත්, එතැනින් බොල්ෂෙවික් නායකත්වය යටතේ වූ සෝවියට් ආණ්ඩුවටත් මාරු කළ ප්‍රධාන සිදුවීමක් විය.

=== 5.12. සාමය පිළිබඳ නියෝගය ===

1917 ඔක්තෝබර් 26 වන දින (නව දින දර්ශනය අනුව නොවැම්බර් 8) දෙවන සමස්ත රුසියානු සෝවියට් සම්මේලනය විසින් ''සාමය පිළිබඳ නියෝගය'' (Decree on Peace) සම්මත කරන ලදී.

මෙම නියෝගය මඟින් පළමු ලෝක යුද්ධයට සම්බන්ධ සියලු රටවලට සාම සාකච්ඡා ආරම්භ කරන ලෙස ආරාධනා කරන ලදී.

එහි අරමුණ වූයේ යුද්ධය අවසන් කිරීම, භූමි ප්‍රදේශ අත්පත් කර ගැනීම් සහ යුද වන්දි පිළිබඳ බලහත්කාරී කොන්දේසි නොමැති සාමයක් සඳහා සාකච්ඡා කිරීමයි.

රුසියාව යුද්ධයෙන් ඉවත් වීම සඳහා මෙම නියෝගය වැදගත් පියවරක් විය. කෙසේ වෙතත්, යුද්ධයෙන් නිල වශයෙන් ඉවත් වීම පසුව බ්‍රෙස්ට්-ලිටොව්ස්ක් ගිවිසුම මඟින් සිදු විය.

=== 5.13. ඉඩම් පිළිබඳ නියෝගය ===

එදිනම සම්මේලනය විසින් ''ඉඩම් පිළිබඳ නියෝගය'' (Decree on Land) ද සම්මත කරන ලදී.

මෙම නියෝගය මඟින් ඉඩම් හිමියන්, රාජකීය පවුල සහ ආගමික ආයතන සතු විශාල ඉඩම් වතු අහෝසි කිරීමේ ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

ගොවි ජනතාවට ඉඩම් භාවිත කිරීමේ අවස්ථා ලබාදීම සහ ඉඩම් පිළිබඳ පැවති පැරණි හිමිකාරීත්ව ක්‍රමය වෙනස් කිරීම එහි අරමුණ විය.

මෙම නියෝගය රුසියාවේ ගොවි ජනතාව අතර බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුවට සහාය වර්ධනය කර ගැනීමට වැදගත් විය.

කෙසේ වෙතත්, රුසියාවේ ඉඩම් ප්‍රශ්නය සංකීර්ණ වූ අතර, ඉඩම් බෙදාහැරීම සහ කෘෂිකාර්මික පාලනය පිළිබඳ ගැටලු ඉදිරි වසරවලදී ද පැවතුණි.

=== 5.14. මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ මණ්ඩලය පිහිටුවීම ===

[[File:Vladimir Lenin, 1917.jpg|thumb|1917 දී ලෙනින්ගේ ඡායාරූපයක්]]

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව නව සෝවියට් ආණ්ඩුව පිහිටුවීම සඳහා ''මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ මණ්ඩලය'' (Council of People's Commissars – Sovnarkom) පිහිටුවන ලදී.

එහි සභාපතිවරයා ලෙස ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් පත් කරන ලදී.

නව ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන සාමාජිකයන් අතර,

* ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් – මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ මණ්ඩලයේ සභාපති.
* ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි – විදේශ කටයුතු පිළිබඳ මහජන කොමසාරිස්.
* ජෝසෆ් ස්ටාලින් – ජාතිකත්ව කටයුතු පිළිබඳ මහජන කොමසාරිස්.

ඇතුළත් වූහ.

මෙම ආණ්ඩුව රුසියාවේ නව සෝවියට් රාජ්‍ය පාලන ව්‍යුහය ගොඩනැගීම ආරම්භ කළේය.

=== 5.15. ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසු ඇති වූ දේශපාලන වෙනස්කම් ===

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසු රුසියාවේ දේශපාලන, ආර්ථික සහ සමාජ පාලන ක්‍රමය වෙනස් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ විය.

නව ආණ්ඩුව විසින්,

* සෝවියට් සභා මත පදනම් වූ රාජ්‍ය පාලන ව්‍යුහයක් ගොඩනැගීම.
* ඉඩම් හිමිකාරීත්වය වෙනස් කිරීම.
* කම්කරුවන්ගේ කර්මාන්තශාලා පාලන සහභාගීත්වය පුළුල් කිරීම.
* බැංකු සහ ප්‍රධාන ආර්ථික ආයතන රාජ්‍ය පාලනයට ගැනීම.
* යුද්ධයෙන් ඉවත් වීම සඳහා සාකච්ඡා ආරම්භ කිරීම.
* නව නීති සහ පරිපාලන ආයතන පිහිටුවීම.

වැනි ක්‍රියාමාර්ග ආරම්භ කළේය.

මෙම වෙනස්කම් ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී රුසියාව තුළ දේශපාලන විරෝධතා සහ ගැටුම් ද වර්ධනය විය.

=== 5.16. ඔක්තෝබර් විප්ලවය සහ රුසියානු සිවිල් යුද්ධය ===

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව රුසියාවේ සියලු දේශපාලන කණ්ඩායම් නව බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුව පිළිගත්තේ නැත.

බොල්ෂෙවික්වරුන්ට විරුද්ධ වූ රාජාණ්ඩුවාදී, ලිබරල් සහ සමාජවාදී කණ්ඩායම් ඇතුළු විවිධ බලවේග නව ආණ්ඩුවට එරෙහිව ක්‍රියා කළහ.

1918 සිට 1922 දක්වා රුසියාව තුළ සිවිල් යුද්ධයක් වර්ධනය විය. මෙම යුද්ධයේදී බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ රතු හමුදාව සහ ඔවුන්ට විරුද්ධ වූ සුදු හමුදා ඇතුළු විවිධ කණ්ඩායම් අතර සටන් පැවතුණි.

විදේශීය බලවතුන් කිහිපයක් ද රුසියානු සිවිල් යුද්ධයේදී විවිධ පාර්ශ්වවලට සහාය දැක්වූහ.

සිවිල් යුද්ධය හේතුවෙන් රටේ ආර්ථිකය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ ප්‍රවාහන පද්ධතිය දැඩි ලෙස හානි විය. විශාල ජනතාවක් මිය ගිය අතර, තවත් බොහෝ පිරිසකට අවතැන් වීමට සිදු විය.

මෙම සිවිල් යුද්ධය සහ එහි ප්‍රතිඵල පිළිබඳ විස්තර ඊළඟ පරිච්ඡේදවලදී සාකච්ඡා කෙරේ.

=== 5.17. ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය රුසියාවේ පමණක් නොව ලෝක දේශපාලන ඉතිහාසයේ ද වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් විය.

එහි ප්‍රධාන ඓතිහාසික ප්‍රතිඵල අතර,

# රුසියාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දැමීම.
# බොල්ෂෙවික් පක්ෂය රාජ්‍ය බලය අත්පත් කර ගැනීම.
# ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් නව සෝවියට් ආණ්ඩුව පිහිටුවීම.
# රාජ්‍ය පාලනය සහ ආර්ථිකය සමාජවාදී මූලධර්ම මත ප්‍රතිසංවිධානය කිරීමට උත්සාහ කිරීම.
# පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් රුසියාව ඉවත් වීම සඳහා ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කිරීම.
# ලෝකයේ අනෙකුත් රටවල සමාජවාදී සහ කොමියුනිස්ට් ව්‍යාපාරවලට බලපෑමක් ඇති කිරීම.
# 1922 දී සෝවියට් සමාජවාදී සමූහාණ්ඩු සංගමය පිහිටුවීමට පසුබිම සකස් වීම.

මෙම විප්ලවය පිළිබඳ ඉතිහාසඥයන් අතර විවිධ විග්‍රහ පවතී. ඇතැම් විග්‍රහවල එය කම්කරු සහ සෙබළුන්ගේ විප්ලවවාදී නැගිටීමක් ලෙස විස්තර වන අතර, තවත් විග්‍රහවල එය බොල්ෂෙවික් පක්ෂය විසින් සංවිධානය කළ බලය අත්පත් කර ගැනීමක් ලෙස විස්තර කෙරේ.

එබැවින් ඔක්තෝබර් විප්ලවය අධ්‍යයනය කිරීමේදී එහි සමාජ පසුබිම, දේශපාලන සංවිධානය, සන්නද්ධ ක්‍රියාමාර්ග සහ ඉන් පසුව ඇති වූ ප්‍රතිඵල සියල්ල සලකා බැලීම වැදගත් වේ.

=== 5.18. නිගමනය ===

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය රුසියාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය නව මඟකට යොමු කළ සිදුවීමකි. පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් අවසන් වූ සාර් පාලනයෙන් පසුව බලයට පත්වූ තාවකාලික ආණ්ඩුව ද ජනතාවගේ ප්‍රධාන ගැටලු විසඳීමට අසමත් වීම හේතුවෙන් නව බල අරගලයක් ඇති විය.

ලෙනින්ගේ නායකත්වය, ට්‍රොට්ස්කිගේ සංවිධානමය කාර්යභාරය, බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සහ පෙට්‍රොග්‍රාඩ් සෝවියට් සභාවේ සහාය මෙම විප්ලවයේ වැදගත් සාධක විය.

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසු ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් සෝවියට් ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලද අතර, එය රුසියාවේ නව දේශපාලන හා ආර්ථික පද්ධතියක් ගොඩනැගීමට උත්සාහ කළේය.

මෙම සිදුවීම් 20 වන සියවසේ ජාත්‍යන්තර දේශපාලනය, සමාජවාදී ව්‍යාපාර සහ ලෝක බල තුලනය කෙරෙහි දිගුකාලීන බලපෑමක් ඇති කළේය.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රුසියානු විප්ලවය]]
* [[1917 පෙබරවාරි විප්ලවය]]
* [[ව්ලැඩිමීර් ලෙනින්]]
* [[ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි]]
* [[බොල්ෂෙවික්]]
* [[මෙන්ෂෙවික්]]
* [[සෝවියට් සභාව]]
* [[රුසියානු සිවිල් යුද්ධය]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]

== මූලාශ්‍ර ==

* T. H. Rigby, ''Lenin's Government: Sovnarkom 1917–1922'', Cambridge University Press.
* Rex A. Wade, ''The Russian Revolution, 1917'', Cambridge University Press.
* Leon Trotsky, ''The History of the Russian Revolution''.
* V. I. Lenin, ''The Second All-Russia Congress of Soviets of Workers' and Soldiers' Deputies'', 25–26 October 1917.
* International Encyclopedia of the First World War, ''Decree on Peace''.
* V. I. Lenin Museum, ''Biography of V. I. Lenin''.

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://lenin.shm.ru/en/main-page/biography/ V. I. Lenin Museum – Biography]
* [https://www.cambridge.org/core/books/lenins-government/origins-of-sovnarkom/8BEAFEEE408EEA71B002B5293D6A80C7 Cambridge University Press – The Origins of Sovnarkom]
* [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/wp-content/uploads/2023/01/ams/958270/pdf/1914-1918-Online-decree_on_peace-2014-12-19.pdf International Encyclopedia of the First World War – Decree on Peace]
* [https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1917/oct/10a.htm Lenin – Central Committee Meeting, 10 October 1917]

[[ප්‍රවර්ගය:1917 රුසියානු විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:සමාජවාදය]]
[[ප්‍රවර්ගය:බොල්ෂෙවික්]]

6.වන පරිච්ඡේදය

'ලෙනින්' සහ සෝවියට් රාජ්‍යයේ ආරම්භය – නව රාජ්‍යයේ ගොඩනැගීම =

6.1 ==හැඳින්වීම ==

1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසු රුසියාවේ බලය බොල්ෂෙවික් පක්ෂය අතට පත්විය. එහි නායකයා වූයේ ව්ලැදිමීර් ඉලිච් ලෙනින් ය. ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ නව සමාජවාදී රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීම ආරම්භ විය.

මෙම කාලය රුසියානු ඉතිහාසයේ පමණක් නොව ලෝක දේශපාලන ඉතිහාසයේ ද වැදගත් හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් විය. නව ආණ්ඩුවට දේශපාලන, ආර්ථික හා යුදමය අභියෝග රැසකට මුහුණ දීමට සිදු විය.

6.2 == ව්ලැදිමීර් ලෙනින්ගේ ජීවිතය ==

!-- ව්ලැදිමීර් ලෙනින් --&gt;
[[ගොනුව:Lenin in 1920.jpg|දකුණට|thumb|200px|ව්ලැදිමීර් ලෙනින් (1920)]]


ව්ලැදිමීර් ඉලිච් ලෙනින් 1870 අප්‍රේල් 22 දින රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සිම්බිර්ස්ක් නගරයේ උපත ලැබීය. ඔහුගේ මුල් නම ව්ලැදිමීර් ඉලිච් උලියානොව් ය. පසුව ඔහු ලෙනින් යන දේශපාලන නාමයෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්විය.

තරුණ වියේ සිටම ඔහු රුසියානු සාර් පාලනය සහ සමාජ අසාධාරණය පිළිබඳ විවේචනාත්මක අදහස් දැරීය. කාල් මාක්ස්ගේ සමාජවාදී දර්ශනය අධ්‍යයනය කළ ඔහු, කම්කරු පන්තිය දේශපාලන බලය ලබාගත යුතු බවට අදහස් ඉදිරිපත් කළේය.

ලෙනින් නීතිය හැදෑරූ අතර පසුව විප්ලවවාදී දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත විය. ඔහුගේ දේශපාලන කටයුතු හේතුවෙන් අත්අඩංගුවට ගැනීම්, පිටුවහල් කිරීම් සහ විදේශගතව ජීවත් වීමට සිදුවීම් ද සිදුවිය.

== 6.3 බොල්ෂෙවික් පක්ෂය සහ බලය අත්පත් කර ගැනීම ==


&lt;!-- බොල්ෂෙවික් පක්ෂය --&gt;
[[ගොනුව:19190525-Lenin and bolshevik leaders on Red square.jpg|දකුණට|thumb|250px|ලෙනින් සහ බොල්ෂෙවික් නායකයෝ, 1919]]


&lt;!-- ඔක්තෝබර් විප්ලවය --&gt;
[[ගොනුව:19191107-lenin second anniversary october revolution moscow.jpg|දකුණට|thumb|250px|ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ දෙවන සංවත්සරය, 1919]]


ලෙනින් රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂයේ විප්ලවවාදී කණ්ඩායමක් වූ බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ ප්‍රධාන නායකයා විය.

1917 පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් සාර් පාලනය අවසන් වූ පසු රුසියාවේ තාවකාලික ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී. එහෙත් යුද්ධය දිගටම පවත්වාගෙන යාම, ආහාර හිඟය සහ ඉඩම් ප්‍රශ්නය වැනි ගැටලු හේතුවෙන් ජනතාව අතර ආණ්ඩුව පිළිබඳ විරෝධය වර්ධනය විය.

ලෙනින් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද ''සාමය, ඉඩම් සහ පාන්'' යන සටන් පාඨය ජනතාව අතර ජනප්‍රිය විය. 1917 ඔක්තෝබර් මාසයේදී බොල්ෂෙවික්වරුන් පෙට්‍රොග්‍රෑඩ් නගරයේ ප්‍රධාන රාජ්‍ය මධ්‍යස්ථාන අත්පත් කරගෙන තාවකාලික ආණ්ඩුව පෙරළා දැමූහ.

== 6.4 නව සෝවියට් ආණ්ඩුව පිහිටුවීම ==

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් පසුව ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් නව ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී. එය මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ මණ්ඩලය ලෙස හැඳින්වූ අතර ලෙනින් එහි සභාපතිවරයා විය.

නව ආණ්ඩුව ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ, කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ යුද්ධයෙන් ඉවත් වීම වැනි ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීමට උත්සාහ කළේය.

1917 නොවැම්බර් මාසයේ පැවති ව්‍යවස්ථාදායක සභා මැතිවරණයෙන් බොල්ෂෙවික්වරුන් බහුතරය ලබා නොගත් අතර, 1918 ජනවාරි මාසයේදී එම සභාව විසුරුවා හරින ලදී. මෙය නව පාලනයේ දේශපාලන ස්වභාවය පිළිබඳ විවාදයට හේතු විය.

== 6.5 බ්‍රෙස්ට්-ලිටොව්ස්ක් ගිවිසුම (1918) ==

පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් රුසියාව ඉවත් කර ගැනීම ලෙනින්ගේ ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන අරමුණක් විය. ඒ සඳහා මධ්‍යම බලවතුන් සමඟ සාකච්ඡා පවත්වන ලදී.

1918 මාර්තු 3 දින රුසියාව සහ මධ්‍යම බලවතුන් අතර බ්‍රෙස්ට්-ලිටොව්ස්ක් ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී. මෙම ගිවිසුම මගින් රුසියාව පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් ඉවත් විය.

එහෙත් රුසියාවට විශාල භූමි ප්‍රදේශ සහ ආර්ථික සම්පත් අහිමි විය. එම නිසා ගිවිසුම රුසියාව තුළ දැඩි විවාදයට ලක් විය.

== 6.6 රුසියානු සිවිල් යුද්ධය (1918–1922) ==

&lt;!-- රුසියානු සිවිල් යුද්ධය --&gt;
[[ගොනුව:Russian civil war posters.png|දකුණට|thumb|250px|රුසියානු සිවිල් යුද්ධය පිළිබඳ පෝස්ටර්]]

1918 දී බොල්ෂෙවික් පාලනයට එරෙහිව විවිධ දේශපාලන හා හමුදා කණ්ඩායම් සටන් ආරම්භ කළහ. මෙම ගැටුම රුසියානු සිවිල් යුද්ධය ලෙස හැඳින්වේ.

බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ හමුදාව ''රතු හමුදාව'' ලෙස හැඳින්වූ අතර ඔවුන්ට එරෙහි වූ විවිධ කණ්ඩායම් ''ධවල හමුදා'' ලෙස හැඳින්වුණි. විදේශීය බලවතුන් කිහිපයක් ද බොල්ෂෙවික් විරෝධී පාර්ශ්වයන්ට සහාය ලබා දුන්හ.

ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි රතු හමුදාව සංවිධානය කිරීමේදී ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කළේය. වසර කිහිපයක් පැවති දරුණු සටන්, ආහාර හිඟය සහ රෝග ව්‍යාප්තිය හේතුවෙන් විශාල ජනතාවක් පීඩාවට පත්වූහ.

අවසානයේදී රතු හමුදාව ප්‍රධාන සටන්වල ජයග්‍රහණය කළ අතර බොල්ෂෙවික් පාලනය රුසියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල තහවුරු විය.

== 6.7 යුද කොමියුනිස්ට්වාදය (1918–1921) ==

සිවිල් යුද්ධය පැවති කාලයේදී ලෙනින්ගේ ආණ්ඩුව ''යුද කොමියුනිස්ට්වාදය'' නමින් හැඳින්වූ ආර්ථික ප්‍රතිපත්තියක් ක්‍රියාත්මක කළේය.

මෙම ප්‍රතිපත්තිය යටතේ ප්‍රධාන කර්මාන්ත රජයේ පාලනයට ගෙන ආ අතර ගොවීන්ගෙන් ධාන්‍ය ලබා ගැනීම සහ පෞද්ගලික වෙළෙඳාම සීමා කිරීම සිදු විය.

මෙම ක්‍රියාමාර්ග යුද කාලීන අවශ්‍යතා සපුරාලීමට උපකාරී වූ නමුත් ආර්ථික දුෂ්කරතා සහ ජනතා විරෝධය ද වර්ධනය කළේය.

== 6.8 චෙකා රහස් ආරක්ෂක ආයතනය ==

[[File:Felix Edmundovich Dzerzhinsky 1919.jpg|thumb|right|250px|ෆීලික්ස් ඩ්සර්ෂින්ස්කි – 1919]]

1917 දෙසැම්බර් මාසයේදී බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුව විසින් විප්ලවයට එරෙහි කඩාකප්පල්කාරී ක්‍රියා සහ විරෝධී ක්‍රියා මර්දනය කිරීම සඳහා චෙකා නමින් ආරක්ෂක ආයතනයක් පිහිටුවන ලදී.

එහි ප්‍රධානියා වූයේ ෆීලික්ස් ඩ්සර්ෂින්ස්කි ය. චෙකා ආයතනය නව බොල්ෂෙවික් පාලනය ආරක්ෂා කිරීමේදී ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

එහෙත් දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් අත්අඩංගුවට ගැනීම, මර්දනය සහ විනිශ්චයකින් තොරව දඬුවම් ලබාදීම වැනි ක්‍රියාමාර්ග හේතුවෙන් එම ආයතනය දැඩි විවේචනයට ද ලක් විය.

== 6.9 නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය (NEP) – 1921 ==

සිවිල් යුද්ධය සහ යුද කොමියුනිස්ට්වාදය හේතුවෙන් රුසියාවේ ආර්ථිකය දැඩි අර්බුදයකට මුහුණ දුන්නේය. ගොවි ජනතාව සහ කම්කරුවන් අතර විරෝධතා ද වර්ධනය විය.

1921 දී ලෙනින් නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය (New Economic Policy – NEP) හඳුන්වා දුන්නේය.

මෙම ප්‍රතිපත්තිය යටතේ කුඩා පෞද්ගලික ව්‍යාපාර සහ වෙළෙඳාමට සීමිත අවසරයක් ලබා දෙන ලදී. ගොවීන්ට තම නිෂ්පාදනවල කොටසක් වෙළෙඳපොළේ අලෙවි කිරීමට ද අවස්ථාව ලැබුණි.

නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය මගින් රුසියානු ආර්ථිකය යම් ප්‍රමාණයකට යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට හැකි විය.

== 6.10 සෝවියට් සංගමය පිහිටුවීම (1922) ==

&lt;!-- සෝවියට් සංගමය --&gt;
[[ගොනුව:Flag of the Soviet Union.svg|දකුණට|thumb|300px|සෝවියට් සංගමයේ ධජය]]


1922 දෙසැම්බර් 30 දින සෝවියට් සමාජවාදී සමූහාණ්ඩු සංගමය (Union of Soviet Socialist Republics – USSR) නිල වශයෙන් පිහිටුවන ලදී.

ආරම්භයේදී රුසියානු, යුක්රේන, බෙලරුසියානු සහ ට්‍රාන්ස්කොකේසියානු සෝවියට් සමූහාණ්ඩු මෙම සංගමයට ඇතුළත් විය.

සෝවියට් සංගමය ෆෙඩරල් රාජ්‍යයක් ලෙස සංවිධානය කළද, කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ මධ්‍යගත දේශපාලන බලය එහි පාලනයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් විය.

මෙම රාජ්‍යය පසුව ලෝකයේ ප්‍රධාන දේශපාලන හා යුද බලවතුන්ගෙන් එකක් බවට පත්විය.

== 6.11 ලෙනින්ගේ අවසාන කාලය සහ මරණය ==

සෝවියට් රාජ්‍යය පිහිටුවීමෙන් පසු ලෙනින්ගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය පිරිහෙන්නට විය. 1922 දී ඔහුට ආඝාත තත්ත්වයන් ඇති වූ අතර පසුව දේශපාලන කටයුතුවල නිරත වීමේ හැකියාව සීමා විය.

1924 ජනවාරි 21 දින ලෙනින් මිය ගියේය. ඔහුගේ මරණයෙන් පසු සෝවියට් කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ නායකත්වය සඳහා බල අරගලයක් ඇති විය.

== 6.12 ලෙනින්ගේ දේශපාලන උරුමය ==

ලෙනින්ගේ නායකත්වය යටතේ රුසියාවේ සාර් පාලනයෙන් පසු සමාජවාදී රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීම ආරම්භ විය. ඔහුගේ දේශපාලන අදහස් සහ ක්‍රියාමාර්ග ලෝකයේ කොමියුනිස්ට් හා සමාජවාදී ව්‍යාපාරවලට විශාල බලපෑමක් ඇති කළේය.

එසේම ඔහුගේ පාලන සමයේ දේශපාලන මර්දනය, විරුද්ධ මත සීමා කිරීම සහ චෙකා ආයතනයේ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳව ද ඉතිහාසඥයන් අතර විවේචනාත්මක සාකච්ඡා පවතී.

ලෙනින්ගේ දේශපාලන උරුමය අද දක්වාම ලෝක ඉතිහාසය සහ දේශපාලන චින්තනය තුළ වැදගත් ස්ථානයක් හිමිකර ගනී.

== 6.13 වැදගත් සිදුවීම් කාලරේඛාව ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1870 || ව්ලැදිමීර් ලෙනින්ගේ උපත
|-
| 1917 || ඔක්තෝබර් විප්ලවය සහ බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුව පිහිටුවීම
|-
| 1918 || බ්‍රෙස්ට්-ලිටොව්ස්ක් ගිවිසුම සහ සිවිල් යුද්ධයේ ආරම්භය
|-
| 1921 || නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය හඳුන්වාදීම
|-
| 1922 || සෝවියට් සංගමය පිහිටුවීම
|-
| 1924 || ලෙනින්ගේ මරණය
|}

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[ව්ලැදිමීර් ලෙනින්]]
* [[ඔක්තෝබර් විප්ලවය]]
* [[රුසියානු සිවිල් යුද්ධය]]
* [[සෝවියට් සංගමය]]
* [[බොල්ෂෙවික් පක්ෂය]]
* [[කාල් මාක්ස්]]

== මූලාශ්‍ර ==

* [https://www.britannica.com/biography/Vladimir-Lenin Encyclopaedia Britannica – Vladimir Lenin]
* [https://www.britannica.com/event/Russian-Revolution Encyclopaedia Britannica – Russian Revolution]
* [https://www.britannica.com/place/Soviet-Union Encyclopaedia Britannica – Soviet Union]
* [https://www.marxists.org/archive/lenin/ Lenin Internet Archive]

[[ප්‍රවර්ගය:ව්ලැදිමීර් ලෙනින්]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු විප්ලවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:සෝවියට් සංගමය]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියාවේ ඉතිහාසය]]

7 වන පරිච්ඡේදය 

ලෙනින්ගෙන් පසු, ' ස්ටාර්ලින්' සිට මිහායිල් ගොර්බ්චොව්' දක්වා වූ සෝවියට් දේශයේ නායකත්වය&quot; 


== 7. 'ජෝසෆ් ස්ටාලින්' සිට ගොර්බචොව් දක්වා සෝවියට් නායකයන් ==

සෝවියට් සංගමයේ ඉතිහාසය තුළ ජෝසෆ් ස්ටාලින්ගේ සිට මිහායිල් ගොර්බචොව් දක්වා නායකයන් රටේ දේශපාලන, ආර්ථික, සමාජීය හා ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිපත්ති කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් ඇති කළහ.

=== 7.1 ජෝසෆ් ස්ටාලින් (1924–1953) ===

[[File:Joseph Stalin official portrait.jpg|thumb|right|200px|ජෝසෆ් ස්ටාලින්]]

ලෙනින්ගේ මරණයෙන් පසු සෝවියට් සංගමයේ බලය තහවුරු කරගත් ජෝසෆ් ස්ටාලින් රටේ ප්‍රධාන නායකයා බවට පත්විය. ඔහුගේ පාලන සමයේදී වේගවත් කාර්මිකකරණය, කෘෂිකර්මාන්තය සාමූහිකකරණය සහ පස් අවුරුදු ආර්ථික සැලසුම් ක්‍රියාත්මක විය. එමෙන්ම දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ට එරෙහිව දැඩි මර්දනයක් ද සිදු විය.

දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී නාසි ජර්මනියට එරෙහි සෝවියට් සංගමයේ සටනේදී ඔහු ප්‍රධාන නායකත්වයක් දැරීය. 1953 මාර්තු 5 දින ඔහු මිය ගියේය.

=== 7.2 ජෝර්ජි මැලෙන්කොව් (1953) ===

[[File:Georgy Malenkov 1953.jpg|thumb|right|200px|ජෝර්ජි මැලෙන්කොව්]]

ස්ටාලින්ගේ මරණයෙන් පසු ජෝර්ජි මැලෙන්කොව් සෝවියට් ආණ්ඩුවේ ප්‍රධානියා බවට පත්විය. ඔහු කෙටි කාලයක් තුළ කෘෂිකාර්මික හා ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති වෙනස් කිරීමට උත්සාහ කළේය. පසුව නිකිතා කෘෂෙව්ගේ දේශපාලන බලය වර්ධනය වීමත් සමඟ ඔහුගේ බලපෑම අඩු විය.

=== 7.3 නිකිතා කෘෂෙව් (1953–1964) ===

[[File:Nikita Khrushchev official portrait.jpg|thumb|right|200px|නිකිතා කෘෂෙව්]]

කෘෂෙව් ස්ටාලින්ගේ පාලන සමයේ සිදු වූ මර්දනකාරී ක්‍රියා විවේචනය කරමින් ස්ටාලින්වාදයෙන් ඉවත් වීමේ ප්‍රතිපත්තියක් ක්‍රියාත්මක කළේය. ඔහුගේ පාලන සමයේදී අභ්‍යවකාශ වැඩසටහන් වර්ධනය වූ අතර 1961 දී යූරි ගගාරින් අභ්‍යවකාශයට ගියේය.

1962 කියුබානු මිසයිල අර්බුදය ඔහුගේ පාලන සමයේ සිදු වූ ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර සිදුවීමකි. 1964 දී ඔහු බලයෙන් ඉවත් කරන ලදී.

=== 7.4 ලියොනිඩ් බ්‍රෙෂ්නෙව් (1964–1982) ===

[[File:Leonid Brezhnev official portrait (color version).png|thumb|right|200px|ලියොනිඩ් බ්‍රෙෂ්නෙව්]]

බ්‍රෙෂ්නෙව්ගේ පාලන සමයේදී සෝවියට් සංගමයේ හමුදා හා ජාත්‍යන්තර බලපෑම වර්ධනය විය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ අවි පාලන සාකච්ඡා ද පැවැත්විණි.

එහෙත් කාලයත් සමඟ ආර්ථික වර්ධනය මන්දගාමී වූ අතර දේශපාලන හා ආර්ථික පද්ධතියේ එකතැන පල්වීමක් ඇති විය.

=== 7.5 යූරි අන්ද්‍රොපොව් (1982–1984) ===

[[File:Yuri Andropov.jpg|thumb|right|200px|යූරි අන්ද්‍රොපොව්]]

බ්‍රෙෂ්නෙව්ගේ මරණයෙන් පසු බලයට පත් වූ යූරි අන්ද්‍රොපොව් මීට පෙර KGB සංවිධානයේ ප්‍රධානියා ලෙස කටයුතු කර තිබුණි. ඔහු රාජ්‍ය පරිපාලනයේ විනය වැඩි කිරීමට සහ දූෂණය පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළේය. අසනීප තත්ත්වය හේතුවෙන් ඔහුගේ පාලන කාලය කෙටි විය.

=== 7.6 කොන්ස්ටන්ටින් චර්නෙන්කෝ (1984–1985) ===

[[File:Konstantin Chernenko official portrait.jpg|thumb|right|200px|කොන්ස්ටන්ටින් චර්නෙන්කෝ]]

යූරි අන්ද්‍රොපොව්ගේ මරණයෙන් පසු කොන්ස්ටන්ටින් චර්නෙන්කෝ සෝවියට් කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ ප්‍රධාන ලේකම් ධුරයට පත්විය. ඔහුගේ පාලන කාලය ඉතා කෙටි වූ අතර 1985 මාර්තු 10 දින ඔහු මිය ගියේය.

=== 7.7 මිහායිල් ගොර්බචොව් (1985–1991) ===

[[File:Mikhail Gorbachev 1987.jpg|thumb|right|200px|මිහායිල් ගොර්බචොව්]]

1985 දී සෝවියට් සංගමයේ නායකත්වයට පත් වූ මිහායිල් ගොර්බචොව් දේශපාලන හා ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වා දුන්නේය.

ඔහුගේ ප්‍රධාන ප්‍රතිපත්ති දෙක වූයේ පෙරෙස්ත්‍රොයිකා (Perestroika) සහ ග්ලාස්නොස්ට් (Glasnost) ය.

* පෙරෙස්ත්‍රොයිකා - ආර්ථික හා දේශපාලන ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම.
* ග්ලාස්නොස්ට් - විවෘතභාවය සහ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස පුළුල් කිරීම.

ඔහු ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ සබඳතා වැඩිදියුණු කිරීමටත් සීතල යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහාත් කටයුතු කළේය.

1991 දෙසැම්බර් මාසයේදී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරුණු අතර 1991 දෙසැම්බර් 25 දින ගොර්බචොව් ජනාධිපති ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය.

=== 7.8 සෝවියට් සංගමයේ අවසානය ===

1922 දී පිහිටුවන ලද සෝවියට් සංගමය 1991 දී විසුරුවා හැරීමත් සමඟ එහි වසර 69 ක ඉතිහාසය අවසන් විය. මෙම සිදුවීම ලෝක දේශපාලන බල තුලනයේ විශාල වෙනසක් ඇති කළ අතර සීතල යුද්ධයේ අවසානය සනිටුහන් කළේය.


8. වන පරිච්ඡේදය 

== සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීම සහ නව රුසියාව ==

සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීම 20 වන සියවසේ ලෝක ඉතිහාසයේ සිදු වූ ඉතා වැදගත් දේශපාලන සිදුවීමකි. 1991 දෙසැම්බර් මාසයේදී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමත් සමඟ වසර 69ක් පැවති සෝවියට් රාජ්‍යයේ ඉතිහාසය අවසන් විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ස්වාධීන රාජ්‍ය 15ක් බිහි වූ අතර රුසියානු සමූහාණ්ඩුව නව රාජ්‍යයක් ලෙස ඉදිරියට පැමිණියේය.

=== 8.1 සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමට බලපෑ හේතු ===

1980 දශකයේ අවසාන භාගය වන විට සෝවියට් සංගමය බරපතළ ආර්ථික හා දේශපාලන අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටියේය.

එයට බලපෑ ප්‍රධාන හේතු කිහිපයක් වූයේ:

* මධ්‍යගත ආර්ථික ක්‍රමයේ දුර්වලතා සහ ආර්ථික වර්ධනය මන්දගාමී වීම.
* කාර්මික හා කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන ගැටලු.
* ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ පැවති සීතල යුද්ධය සහ අවි තරගය.
* සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවේ විවිධ ජාතික ජනතාව අතර ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ ඉල්ලීම් වර්ධනය වීම.
* දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ හේතුවෙන් කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ පාලන බලය දුර්වල වීම.

[[File:RSFSR deklaraciya suverenitet.jpg|thumb|right|200px|රුසියානු සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවේ ස්වෛරීභාවය පිළිබඳ ප්‍රකාශනය]]

=== 8.2 ගොර්බචොව්ගේ ප්‍රතිසංස්කරණ සහ දේශපාලන අර්බුදය ===

1985 දී මිහායිල් ගොර්බචොව් සෝවියට් සංගමයේ නායකත්වයට පත්වීමෙන් පසු පෙරෙස්ත්‍රොයිකා සහ ග්ලාස්නොස්ට් යන ප්‍රතිපත්ති හඳුන්වා දුන්නේය.

පෙරෙස්ත්‍රොයිකා මඟින් ආර්ථික හා දේශපාලන ක්‍රමය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමට උත්සාහ කළ අතර ග්ලාස්නොස්ට් මඟින් දේශපාලන විවෘතභාවය සහ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස පුළුල් කිරීමට උත්සාහ කරන ලදී.

කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ මඟින් සෝවියට් සංගමය තුළ පැවති දේශපාලන හා ජාතික අර්බුද තවදුරටත් ඉස්මතු විය. විවිධ සමූහාණ්ඩු ස්වාධීනත්වය ඉල්ලා සිටීමට පටන් ගත්හ.

=== 8.3 1991 අගෝස්තු කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය ===

1991 අගෝස්තු මාසයේදී සෝවියට් සංගමයේ දැඩි මතධාරී කොමියුනිස්ට් නායකයන් පිරිසක් ගොර්බචොව්ගේ ප්‍රතිසංස්කරණ නතර කර පැරණි පාලන ක්‍රමය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා බලය අත්පත් කර ගැනීමට උත්සාහ කළහ.

මෙම කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය දින කිහිපයක් ඇතුළත අසාර්ථක විය. රුසියානු නායක බොරිස් යෙල්ට්සින් කුමන්ත්‍රණයට විරුද්ධව ප්‍රසිද්ධියේ පෙනී සිටි අතර ඔහුගේ දේශපාලන බලපෑම වැඩි විය.

[[File:August Coup montage.png|thumb|center|300px|1991 අගෝස්තු කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය]]

=== 8.4 බොරිස් යෙල්ට්සින්ගේ නැගීම ===

[[File:Boris Yeltsin 22 August 1991-1.jpg|thumb|right|250px|1991 අගෝස්තු මාසයේදී බොරිස් යෙල්ට්සින්]]

බොරිස් යෙල්ට්සින් රුසියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රධාන දේශපාලන නායකයෙකු බවට පත්විය. ඔහු සෝවියට් මධ්‍යම පාලනයෙන් රුසියාව වෙන්වී ස්වාධීන රාජ්‍යයක් බවට පත්වීම සඳහා සහාය දැක්වීය.

1991 ජූනි මාසයේදී යෙල්ට්සින් රුසියානු සමූහාණ්ඩුවේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස තේරී පත්විය. අගෝස්තු කුමන්ත්‍රණ උත්සාහය අසාර්ථක වීමෙන් පසු ඔහුගේ බලය තවදුරටත් ශක්තිමත් විය.

=== 8.5 බෙලවෙෂා ගිවිසුම (Belavezha Accords) ===

[[File:Soglashenie o sozdanii Sodruzhestva Nezavisimyh Gosudarstv.pdf|thumb|right|200px|ස්වාධීන රාජ්‍ය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය පිහිටුවීමේ ගිවිසුම]]

== බෙලවේෂා ගිවිසුම (1991) ==

[[File:Belavezha Accords.jpg|thumb|right|250px|1991 දෙසැම්බර් 8 දින අත්සන් කරන ලද බෙලවේෂා ගිවිසුම]]

1991 දෙසැම්බර් 8 දින බෙලරුස්හිදී රුසියාව, යුක්රේනය සහ බෙලරුස් නායකයන් විසින් සෝවියට් සංගමයේ පැවැත්ම අවසන් වී ස්වාධීන රාජ්‍යයන්ගේ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය (CIS) පිහිටුවීමට එකඟ වූ ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී.


මෙම ගිවිසුම මඟින් සෝවියට් සංගමය තවදුරටත් පැවතීමට නොහැකි බව ප්‍රකාශ කරමින් ස්වාධීන රාජ්‍ය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය (Commonwealth of Independent States – CIS) පිහිටුවීමට එකඟ විය.

1991 දෙසැම්බර් 21 දින අල්මා-අටාහිදී පැවති සාකච්ඡාවලදී තවත් හිටපු සෝවියට් සමූහාණ්ඩු කිහිපයක් මෙම නව සහයෝගීතා ක්‍රියාවලියට එක් විය.

=== 8.6 1991 දෙසැම්බර් 25 – සෝවියට් ධජය පහත හෙළීම ===

[[File:Акт спуска флага СССР над Кремлем и поднятии флага России 25 декабря 2021 года.jpg|thumb|center|300px|ක්‍රෙම්ලිනයේ සෝවියට් ධජය පහත හෙළීම සහ රුසියානු ධජය එසවීම සිහිපත් කරන ඡායාරූපය]]

1991 දෙසැම්බර් 25 දින මිහායිල් ගොර්බචොව් සෝවියට් සංගමයේ ජනාධිපති ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය.

එදින මොස්කව්හි ක්‍රෙම්ලිනයට ඉහළින් පැවති සෝවියට් සංගමයේ රතු ධජය අවසන් වරට පහත හෙළන ලදී. ඒ වෙනුවට රුසියානු ත්‍රිවර්ණ ධජය එසවීම සෝවියට් සංගමයේ අවසානය සංකේතවත් කළේය.

1991 දෙසැම්බර් 26 දින සෝවියට් සංගමයේ උත්තරීතර සෝවියට් මණ්ඩලය සංගමය විසුරුවා හැරීම නිල වශයෙන් තහවුරු කළේය.

=== 8.7 නව රුසියානු සමූහාණ්ඩුව (Russian Federation) ===

[[File:Flag of Russia.svg|thumb|right|200px|රුසියානු සමූහාණ්ඩුවේ ජාතික ධජය]]

සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමෙන් පසු රුසියානු සමූහාණ්ඩුව නව ස්වාධීන රාජ්‍යයක් ලෙස ඉදිරියට පැමිණියේය.

බොරිස් යෙල්ට්සින් නව රුසියානු රාජ්‍යයේ පළමු ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය. සෝවියට් සංගමයේ පැරණි මධ්‍යගත ආර්ථික ක්‍රමය වෙනුවට වෙළෙඳපොළ ආර්ථික ක්‍රමයක් හඳුන්වා දීමට ඔහුගේ රජය උත්සාහ කළේය.

මෙම වෙනස්කම් අතරතුර රාජ්‍ය ආයතන පෞද්ගලීකරණය කිරීම, මිල පාලන ඉවත් කිරීම සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කිරීම සිදු විය.

=== 8.8 යෙල්ට්සින්ගේ පාලන සමයේ ආර්ථික හා දේශපාලන වෙනස්කම් ===

1990 දශකයේ මුල් භාගයේදී රුසියාව බරපතළ ආර්ථික අර්බුදයකට මුහුණ දුන්නේය. උද්ධමනය, විරැකියාව, නිෂ්පාදන අඩුවීම සහ ජනතාවගේ ජීවන වියදම ඉහළ යාම ප්‍රධාන ගැටලු බවට පත්විය.

===8.9 අල්මා-අටා ප්‍රකාශනය සහ ප්‍රොටෝකෝලය (1991) ==

[[File:RIAN archive 140800 Signing of Protocol on Establishing Commonwealth of Independent States.jpg|thumb|right|300px|1991 දෙසැම්බර් මාසයේ අල්මා-අටාහිදී CIS පිහිටුවීමේ ප්‍රොටෝකෝලය අත්සන් කිරීම]]

[[File:RIAN archive 41059 CIS heads of state.jpg|thumb|right|300px|අල්මා-අටා ගිවිසුමෙන් පසු රාජ්‍ය නායකයන්]]

1991 දෙසැම්බර් 21 දින කසකස්තානයේ අල්මා-අටා නගරයේදී ස්වාධීන රාජ්‍යයන්ගේ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය (CIS) පිහිටුවීමේ ක්‍රියාවලිය තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී.

1991 දෙසැම්බර් 8 දින බෙලරුස්, රුසියාව සහ යුක්රේනය විසින් අත්සන් කරන ලද ගිවිසුමට අදාළ ප්‍රොටෝකෝලය දෙසැම්බර් 21 දින අත්සන් කරන ලදී. එමගින් ආර්මේනියාව, අසර්බයිජානය, කසකස්තානය, කිර්ගිස්තානය, මෝල්ඩෝවා, තජිකිස්තානය, තුර්ක්මෙනිස්තානය සහ උස්බෙකිස්තානය ඇතුළු රාජ්‍යයන් ද CIS රාමුවට එක් විය.

[[File:Alma-Ata Declaration 1991.jpg|thumb|right|250px|1991 දෙසැම්බර් 21 දින අල්මා-අටා ප්‍රකාශනය]]

[[File:Protocol to the Agreement establishing the Commonwealth of Independent States.jpg|thumb|right|250px|CIS පිහිටුවීමේ ගිවිසුමට අදාළ ප්‍රොටෝකෝලය]]

මෙම ප්‍රොටෝකෝලය CIS පිහිටුවීමේ ගිවිසුමේ අනිවාර්ය කොටසක් බව එහි සඳහන් විය. අල්මා-අටා ප්‍රකාශනය මගින් සාමාජික රාජ්‍යයන් අතර ස්වෛරී සමානාත්මතාව, භෞමික අඛණ්ඩතාව සහ අභ්‍යන්තර කටයුතුවලට මැදිහත් නොවීම වැනි මූලධර්ම තහවුරු කරන ලදී.

== මූලාශ්‍ර ==

* [https://documents.un.org/api/symbol/access?l=en&amp;s=A%2F47%2F60&amp;t=pdf එක්සත් ජාතීන්ගේ ලේඛනය – A/47/60]
* [https://e-cis.info/page/3373/79406/ අල්මා-අටා ප්‍රකාශනය – CIS]
* [https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=3933 ප්‍රොටෝකෝලයේ සම්පූර්ණ පාඨය]

1993 දී රුසියානු ජනාධිපතිවරයා සහ පාර්ලිමේන්තුව අතර බරපතළ දේශපාලන ගැටුමක් ඇති විය. එම අර්බුදයෙන් පසුව 1993 දෙසැම්බර් මාසයේදී නව රුසියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් ජනමත විචාරණයකින් අනුමත කරන ලදී.

=== 8.10 සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමේ ලෝක බලපෑම ===

සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීම ලෝක දේශපාලනයේ විශාල වෙනසක් ඇති කළේය.

* සීතල යුද්ධයේ අවසානය සනිටුහන් විය.
* හිටපු සෝවියට් සමූහාණ්ඩු 15 ස්වාධීන රාජ්‍ය බවට පත්විය.
* ලෝකයේ බලවත්ම රාජ්‍ය දෙකක් අතර පැවති ද්විධ්‍රැව බල තුලනය අවසන් විය.
* රුසියාව ජාත්‍යන්තර දේශපාලනයේ ප්‍රධාන රාජ්‍යයක් ලෙස ඉදිරියට පැමිණියේය.
* නැගෙනහිර යුරෝපයේ සහ මධ්‍යම ආසියාවේ දේශපාලන හා ආර්ථික පරිවර්තන වේගවත් විය.

=== 8.11 සෝවියට් දේශයේ දජය යටතේ පැවැති රටවල් ===

== සෝවියට් සංගමයේ සාමාජික ජනරජ ==

සෝවියට් සංගමය ජනරජ 15කින් සමන්විත වූ රාජ්‍යයකි. 1991දී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමෙන් පසු එම ජනරජ ස්වාධීන රාජ්‍ය බවට පත් විය.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! අංකය
! ජනරජය
! වර්තමාන ජාතික ධජය
! අගනුවර
|-
| 1
| රුසියානු සෝවියට් ෆෙඩරේටිව් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Russia.svg|50px]]
| මොස්කව්
|-
| 2
| යුක්රේන සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Ukraine.svg|50px]]
| කියෙව්
|-
| 3
| බෙලරුසියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Belarus.svg|50px]]
| මින්ස්ක්
|-
| 4
| උස්බෙක් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Uzbekistan.svg|50px]]
| තෂ්කෙන්ට්
|-
| 5
| කසක් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Kazakhstan.svg|50px]]
| අල්මා-අටා
|-
| 6
| ජෝර්ජියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Georgia.svg|50px]]
| ටිබිලිසි
|-
| 7
| අසර්බයිජානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Azerbaijan.svg|50px]]
| බාකු
|-
| 8
| ලිතුවේනියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Lithuania.svg|50px]]
| විල්නියස්
|-
| 9
| මෝල්දාවියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Moldova.svg|50px]]
| කිෂිනෙව්
|-
| 10
| ලැට්වියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Latvia.svg|50px]]
| රීගා
|-
| 11
| කිර්ගිස් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Kyrgyzstan.svg|50px]]
| ෆ්රුන්සේ
|-
| 12
| තජික් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Tajikistan.svg|50px]]
| දුෂාන්බේ
|-
| 13
| ආර්මේනියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Armenia.svg|50px]]
| යෙරෙවන්
|-
| 14
| තුර්ක්මෙනිස් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Turkmenistan.svg|50px]]
| අෂ්ගාබාත්
|-
| 15
| එස්තෝනියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය
| [[ගොනුව:Flag of Estonia.svg|50px]]
| ටැලින්
|}

සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීම ලෝක ඉතිහාසයේ නව යුගයක ආරම්භය සනිටුහන් කළේය. කොමියුනිස්ට් පාලනය යටතේ පැවති විශාල රාජ්‍යයක් විසුරුවා හැරීමත් සමඟ නව ස්වාධීන රාජ්‍ය ගණනාවක් බිහි විය. එමඟින් රුසියාව ඇතුළු හිටපු සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවල දේශපාලන, ආර්ථික සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා නව දිශාවකට යොමු විය.


== නැගෙනහිර යුරෝපයේ සෝවියට් බලපෑම යටතේ පැවති රාජ්‍යයන් ==

දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව නැගෙනහිර සහ මධ්‍යම යුරෝපයේ රටවල් කිහිපයක කොමියුනිස්ට් පාලන ක්‍රම ස්ථාපිත විය. මෙම රටවල් සෝවියට් සංගමයේ සාමාජික ජනරජ නොවූ නමුත්, ඒවායින් බොහොමයක් සෝවියට් සංගමයේ දේශපාලන හා හමුදා බලපෑම යටතේ පැවතුණි. මෙම කලාපය සාමාන්‍යයෙන් නැගෙනහිර කඳවුර (Eastern Bloc) ලෙස හැඳින්වේ.

=== ප්‍රධාන රාජ්‍යයන් ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! අංකය
! රට
! ධජය
! අගනුවර
|-
| 1
| [[පෝලන්තය]]
| [[ගොනුව:Flag of Poland.svg|50px]]
| වෝර්සෝ
|-
| 2
| [[නැගෙනහිර ජර්මනිය]]
| [[ගොනුව:Flag of East Germany.svg|50px]]
| නැගෙනහිර බර්ලින්
|-
| 3
| [[චෙකොස්ලොවැකියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Czechoslovakia.svg|50px]]
| ප්‍රාග්
|-
| 4
| [[හංගේරියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Hungary.svg|50px]]
| බුඩාපෙස්ට්
|-
| 5
| [[රුමේනියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Romania.svg|50px]]
| බුකාරෙස්ට්
|-
| 6
| [[බල්ගේරියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Bulgaria.svg|50px]]
| සොෆියා
|-
| 7
| [[ඇල්බේනියාව]]
| [[ගොනුව:Flag of Albania.svg|50px]]
| ටිරානා
|}

මෙම රාජ්‍යයන්ගෙන් බොහොමයක් 1955දී පිහිටුවන ලද වෝර්සෝ ගිවිසුම් සංවිධානයට (Warsaw Pact) සම්බන්ධ විය. ඇල්බේනියාව 1968දී එම සංවිධානයෙන් නිල වශයෙන් ඉවත් විය.

=== සෝවියට් සංගමය සහ නැගෙනහිර යුරෝපය අතර වෙනස ===

ඉහත සඳහන් රටවල් සෝවියට් සංගමයේ කොටස් නොවීය. ඒවාට තමන්ගේම රාජ්‍ය නාම, භූමි ප්‍රදේශ සහ ආණ්ඩු තිබුණි. එහෙත් සීතල යුද්ධ සමයේදී ඒවායින් බොහොමයක් සෝවියට් සංගමය සමඟ දේශපාලන, ආර්ථික සහ හමුදා සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන ගියේය.

== මූලාශ්‍ර ==

* [https://history.state.gov/milestones/1989-1992/collapse-soviet-union United States Department of State – The Collapse of the Soviet Union]
* [https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/pcw/108229.htm United States Department of State – Dissolution of the USSR and the Establishment of Independent Republics]
* [https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/russia-programs/2021-12-21/end-soviet-union-1991 National Security Archive – The End of the Soviet Union]
* [https://ieres.elliott.gwu.edu/project/soviet-dissolution-30-years-later/ George Washington University – Soviet Dissolution 30 Years Later]

9. වන පරිච්ඡේදය 


{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name = ව්ලැඩිමීර් පුටින්
| image = Vladimir Putin portrait (2024-02-23).png
| caption = ව්ලැඩිමීර් ව්ලැඩිමිරොවිච් පුටින්
| birth_date = {{Birth date and age|1952|10|7}}
| birth_place = ලෙනින්ග්‍රෑඩ්, සෝවියට් සංගමය
| nationality = රුසියානු
| occupation = දේශපාලනඥයා
| office = රුසියාවේ ජනාධිපති
| term_start = 7 මැයි 2012
}}

9.1 '''ව්ලැඩිමීර් ව්ලැඩිමිරොවිච් පුටින්''' (රුසියානු: Владимир Владимирович Путин; උපත 1952 ඔක්තෝබර් 7) යනු රුසියානු දේශපාලනඥයෙකු වන අතර 1999 දෙසැම්බර් මාසයේ සිට රුසියාවේ දේශපාලන නායකත්වයේ ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කරමින් සිටින පුද්ගලයෙකි. ඔහු 2000 සිට 2008 දක්වාත්, 2012 සිට නැවතත් රුසියාවේ ජනාධිපතිවරයා ලෙසත් කටයුතු කළේය. 2008 සිට 2012 දක්වා ඔහු රුසියාවේ අගමැතිවරයා විය.

පුටින්ගේ දේශපාලන ජීවිතය සෝවියට් සංගමයේ රාජ්‍ය ආරක්ෂක කමිටුව (Committee for State Security – KGB) සමඟ සම්බන්ධ වී තිබේ. ඔහු එහි නිලධාරියෙකු ලෙස සේවය කළ අතර පසුව රුසියානු රාජ්‍ය පරිපාලනයට එක්විය. 1998 දී රුසියානු ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවයේ (FSB) අධ්‍යක්ෂවරයා බවට පත්වීමෙන් පසු ඔහු ජාතික දේශපාලනයේ ඉහළට පැමිණියේය.

ඔහුගේ පාලන කාලය තුළ රුසියාවේ ආර්ථිකය, ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්ති, විදේශ සබඳතා සහ දේශපාලන පද්ධතියේ සැලකිය යුතු වෙනස්කම් සිදුවිය. 2014 දී ක්‍රිමියාව රුසියාවට ඈඳා ගැනීම සහ 2022 පෙබරවාරි 24 දින යුක්රේනයට එරෙහිව ආරම්භ කළ පූර්ණ පරිමාණ ආක්‍රමණය ඔහුගේ පාලන සමයේ ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර සිදුවීම් වේ.

9.1.1== මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය ==

[[ගොනුව:Vladimir Putin portrait (2024-02-23).png|දකුණට|thumb|200px|ව්ලැඩිමීර් ව්ලැඩිමිරොවිච් පුටින්]]

පුටින් 1952 ඔක්තෝබර් 7 වැනිදා එවකට සෝවියට් සංගමයට අයත් ලෙනින්ග්‍රෑඩ් නගරයේදී උපත ලැබීය. වර්තමානයේ එම නගරය ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් ලෙස හැඳින්වේ.

ඔහුගේ පියා ව්ලැඩිමීර් ස්පිරිඩොනොවිච් පුටින් සහ මව මරියා ඉවානොව්නා පුටිනා වූහ. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු සෝවියට් සමාජයේ පැවති ආර්ථික හා සමාජ පරිසරය තුළ ඔහු හැදී වැඩුණි.

පුටින් ලෙනින්ග්‍රෑඩ් රාජ්‍ය විශ්වවිද්‍යාලයේ නීතිය හැදෑරීය. 1975 දී ඔහු නීති උපාධිය ලබාගත්තේය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් පසු ඔහු සෝවියට් රාජ්‍ය ආරක්ෂක සේවයට එක්විය.

9.2 == කේ.ජී.බී. (KGB) සංවිධානය යනු කුමක්ද? ==

[[ගොනුව:Lubyanka Building.jpg|දකුණට|thumb|250px|මොස්කව්හි ලුබියන්කා ගොඩනැගිල්ල. පැරණි කේ.ජී.බී. මූලස්ථානය මෙහි පිහිටා තිබිණි.]]

කේ.ජී.බී. (KGB) යනු සෝවියට් සංගමයේ ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආරක්ෂක හා බුද්ධි තොරතුරු රැස්කිරීමේ ආයතනය විය. එහි රුසියානු සම්පූර්ණ නාමය ''Komitet Gosudarstvennoy Bezopasnosti'' වන අතර ඉංග්‍රීසි නාමය ''Committee for State Security'' වේ. සිංහලෙන් එය රාජ්‍ය ආරක්ෂක කමිටුව ලෙස හැඳින්වේ.

මෙම සංවිධානය 1954 දී පිහිටුවන ලද අතර 1991 දී සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමත් සමඟ විසුරුවා හරින ලදී.

එහි ප්‍රධාන කාර්යයන් වූයේ:

* විදේශ රටවල බුද්ධි තොරතුරු රැස් කිරීම.
* සෝවියට් සංගමයේ අභ්‍යන්තර ආරක්ෂාව පවත්වාගෙන යාම.
* ප්‍රතිබුද්ධි මෙහෙයුම් සිදු කිරීම.
* රාජ්‍ය රහස් ආරක්ෂා කිරීම.
* දේශසීමා ආරක්ෂාව සම්බන්ධ කටයුතු සිදු කිරීම.
* රාජ්‍ය විරෝධී ක්‍රියාකාරකම් නිරීක්ෂණය කිරීම.


සීතල යුද්ධ සමයේදී කේ.ජී.බී. සංවිධානය ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ මධ්‍යම බුද්ධි ඒජන්සිය (CIA) ඇතුළු බටහිර රටවල බුද්ධි ආයතන සමඟ තරගකාරී සම්බන්ධතාවක සිටියේය.


1991 දී සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමෙන් පසු කේ.ජී.බී. සංවිධානයේ කාර්යයන් නව රුසියානු ආයතන වෙත බෙදා දෙන ලදී. ඒ අතර ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවය (FSB) වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.


9.3 == කේ.ජී.බී. නිලධාරියෙකු ලෙස පුටින් ==

[[ගොනුව:Lubyanka Building.jpg|දකුණට|thumb|220px|කේ.ජී.බී. සංවිධානයේ පැරණි මූලස්ථානය පිහිටි ලුබියන්කා ගොඩනැගිල්ල]]

1975 දී විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය අවසන් කිරීමෙන් පසු පුටින් කේ.ජී.බී. සංවිධානයට එක්විය. ඔහුට බුද්ධි තොරතුරු රැස්කිරීම සහ ආරක්ෂක කටයුතු පිළිබඳ පුහුණුව ලබා දෙන ලදී.

1980 දශකයේදී ඔහු නැගෙනහිර ජර්මනියේ ඩ්‍රෙස්ඩන් නගරයේ සේවය කළේය. එවකට නැගෙනහිර ජර්මනිය සෝවියට් සංගමයේ ප්‍රධාන සමාජවාදී සගයෙකු විය.

1989 දී බර්ලින් තාප්පය බිඳවැටීමත් සමඟ නැගෙනහිර ජර්මනියේ කොමියුනිස්ට් පාලනය අවසන් විය. මෙම දේශපාලන වෙනස්කම් පුටින්ගේ සේවා ජීවිතයට ද බලපෑවේය.

1990 දී ඔහු සෝවියට් සංගමයට ආපසු පැමිණියේය. 1991 දී කේ.ජී.බී. සේවයෙන් ඉවත් විය.

9.4 == සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීම සහ දේශපාලන ජීවිතයේ ආරම්භය ==

1991 දෙසැම්බර් මාසයේදී සෝවියට් සංගමය නිල වශයෙන් බිඳවැටීමෙන් පසු රුසියාව නව දේශපාලන හා ආර්ථික පරිවර්තනයකට මුහුණ දුන්නේය.

පුටින් ලෙනින්ග්‍රෑඩ් නගරයේ දේශපාලන හා පරිපාලන කටයුතුවලට සම්බන්ධ විය. එවකට නගරාධිපතිවරයා වූ ඇනටෝලි සොබ්චක් සමඟ ඔහු සමීපව කටයුතු කළේය.

ඔහු නගරයේ විදේශ සබඳතා හා ආර්ථික කටයුතු සම්බන්ධ වගකීම් දැරීය. පසුව ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නගරයේ නියෝජ්‍ය නගරාධිපතිවරයා බවට පත්විය.

1996 දී ඔහු මොස්කව් නගරයට ගොස් රුසියානු ජනාධිපති කාර්යාලයේ පරිපාලන කටයුතුවලට සම්බන්ධ විය.

9.5 == ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවයේ අධ්‍යක්ෂවරයා වීම ==

1998 ජූලි මාසයේදී රුසියානු ජනාධිපති බොරිස් යෙල්ට්සින් විසින් පුටින් රුසියානු ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවයේ (FSB) අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස පත් කරන ලදී.

මෙම ආයතනය සෝවියට් කේ.ජී.බී. සංවිධානයේ අභ්‍යන්තර ආරක්ෂක කාර්යයන්ගෙන් කොටසක් භාරගත් පසුකාලීන ආයතනයකි.

1999 දී පුටින් රුසියානු ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ලේකම්වරයා ලෙස ද කටයුතු කළේය. මෙම තනතුරු ඔහුගේ දේශපාලන නැගීමට වැදගත් පසුබිමක් සැපයීය.

9.6 == අගමැති ධුරයට පත්වීම සහ ජනාධිපති ධුරයට පැමිණීම ==

[[ගොනුව:Inauguration of Vladimir Putin 7 May 2000-12.jpg|දකුණට|thumb|250px|2000 දී ජනාධිපති ධුරයට පත්වීමෙන් පසු පුටින් සහ බොරිස් යෙල්ට්සින්]]

1999 අගෝස්තු මාසයේදී ජනාධිපති බොරිස් යෙල්ට්සින් විසින් පුටින් රුසියාවේ අගමැතිවරයා ලෙස පත් කරන ලදී.

එවකට රුසියාව ආර්ථික අර්බුද, දේශපාලන අස්ථාවරත්වය සහ චෙච්නියානු ගැටුම ඇතුළු අභියෝග රැසකට මුහුණ දෙමින් සිටියේය.

1999 දෙසැම්බර් 31 වැනිදා බොරිස් යෙල්ට්සින් ජනාධිපති ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය. එම අවස්ථාවේදී පුටින් වැඩබලන ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය.

2000 මාර්තු 26 වැනිදා පැවති ජනාධිපතිවරණයෙන් ඔහු ජයග්‍රහණය කළේය. 2000 මැයි 7 වැනිදා රුසියාවේ ජනාධිපති ධුරයේ දිවුරුම් දුන්නේය.

[[ගොනුව:Putin inauguration 2000.jpg|දකුණට|thumb|250px|2000 මැයි 7 දින පුටින්ගේ ජනාධිපති දිවුරුම් දීම]]

9.7 == පළමු ජනාධිපති ධුර කාලය (2000–2004) ==

පුටින්ගේ පළමු ජනාධිපති ධුර කාලයේදී රුසියාවේ මධ්‍යම ආණ්ඩුවේ බලය ශක්තිමත් කිරීම ප්‍රධාන ප්‍රතිපත්තියක් විය.

ප්‍රාදේශීය පාලන ආයතන සහ මධ්‍යම රජය අතර බලතල නැවත සංවිධානය කිරීමට ඔහු පියවර ගත්තේය.

මෙම කාලයේදී රුසියානු ආර්ථිකය වර්ධනය වූ අතර තෙල් සහ ස්වාභාවික ගෑස් අපනයනයෙන් ලැබුණු ආදායම එයට වැදගත් විය.

කෙසේ වෙතත් මාධ්‍ය නිදහස, දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ගේ අයිතිවාසිකම් සහ බලය මධ්‍යගත කිරීම පිළිබඳ විවේචන ද ඇති විය.

9.8 == දෙවන ජනාධිපති ධුර කාලය (2004–2008) ==

2004 මාර්තු මාසයේ පැවති ජනාධිපතිවරණයෙන් පුටින් නැවතත් ජයග්‍රහණය කළේය.

මෙම කාලයේදී රුසියාවේ ආර්ථික වර්ධනය අඛණ්ඩව පැවති අතර බලශක්ති සම්පත් ජාත්‍යන්තර දේශපාලනයේ වැදගත් මෙවලමක් බවට පත්විය.

රුසියාව ජාත්‍යන්තර දේශපාලනය තුළ තම බලපෑම වැඩි කිරීමට උත්සාහ කළේය.

2008 දී ඔහුගේ දෙවන අඛණ්ඩ ජනාධිපති ධුර කාලය අවසන් විය.

9.9 == දිමිත්‍රි මෙද්වදෙව් පාලනය සහ පුටින් අගමැති වීම (2008–2012) ==

[[ගොනුව:Dmitry Medvedev with Vladimir Putin-1.jpg|දකුණට|thumb|250px|2008 දී අගමැති ව්ලැඩිමීර් පුටින් සහ ජනාධිපති දිමිත්‍රි මෙද්වදෙව්]]

රුසියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අනුව එක දිගට ජනාධිපති ධුර කාල දෙකක් සම්පූර්ණ කළ පුටින්ට 2008 දී තවත් අඛණ්ඩ ධුර කාලයක් සඳහා තරග කිරීමට නොහැකි විය.

ඒ අනුව 2008 දී දිමිත්‍රි මෙද්වදෙව් ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය. පුටින් අගමැති ධුරයට පත්විය.

මෙම කාලයේදී රුසියානු රජයේ ප්‍රධාන තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය තුළ පුටින්ට සැලකිය යුතු බලපෑමක් පැවතිණි.

2012 දී පුටින් නැවත ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් වී ජයග්‍රහණය කළේය.

9.10 == නැවත ජනාධිපති ධුරයට පත්වීම (2012–2018) ==

2012 මැයි මාසයේදී පුටින් නැවතත් රුසියානු ජනාධිපති ධුරයට පත්විය.

මෙම කාලයේදී රුසියාවේ දේශපාලන බලය තවදුරටත් මධ්‍යගත විය. විපක්ෂ දේශපාලන කණ්ඩායම්, ස්වාධීන මාධ්‍ය සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සම්බන්ධයෙන් රජයේ ප්‍රතිපත්ති විවේචනයට ලක්විය.

2014 දී ක්‍රිමියානු අර්බුදය ඇති වූ අතර එය රුසියාව සහ බටහිර රටවල් අතර සබඳතා දැඩි ලෙස පිරිහීමට හේතු විය.

9.11 == ක්‍රිමියාව අත්පත් කරගැනීම සහ යුක්රේන අර්බුදය (2014) ==

[[ගොනුව:Address by President of the Russian Federation 2014.jpg|දකුණට|thumb|250px|2014 මාර්තු 18 දින ක්‍රිමියාව සම්බන්ධයෙන් පුටින් කළ ප්‍රකාශය]]

2014 දී යුක්රේනයේ දේශපාලන අර්බුදයක් ඇති විය. එවකට ජනාධිපති වික්ටර් යනුකොවිච් බලයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසු රුසියාව සහ යුක්රේනය අතර සබඳතා දැඩි ලෙස පිරිහුණි.

රුසියානු හමුදා ක්‍රිමියානු අර්ධද්වීපයේ පාලනය අත්පත් කරගත් අතර 2014 මාර්තු මාසයේදී රුසියාව ක්‍රිමියාව තම රටට ඈඳා ගත්තේය.

යුක්රේනය සහ බොහෝ ජාත්‍යන්තර රටවල් මෙම ක්‍රියාව යුක්රේනයේ භෞමික අඛණ්ඩතාව උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කළහ.

ඉන් අනතුරුව නැගෙනහිර යුක්රේනයේ ඩොනෙට්ස්ක් සහ ලුහාන්ස්ක් ප්‍රදේශවල සන්නද්ධ ගැටුම් වර්ධනය විය.

මෙම සිදුවීම් හේතුවෙන් රුසියාවට එරෙහිව බටහිර රටවල් ආර්ථික සම්බාධක පැනවීමට පියවර ගත්හ.

9.12 == 2018 ජනාධිපතිවරණය ==

2018 මාර්තු මාසයේ පැවති ජනාධිපතිවරණයෙන් පුටින් නැවතත් ජයග්‍රහණය කළේය.

ඔහුගේ සිව්වන ජනාධිපති ධුර කාලය 2018 මැයි මාසයේදී ආරම්භ විය.

මෙම කාලයේදී රුසියාවේ ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්ති, ජාත්‍යන්තර සබඳතා සහ විදේශීය බලපෑම් පිළිබඳ ගැටලු ප්‍රමුඛ විය.

9.13 == 2020 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධන ==

2020 දී රුසියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට සංශෝධන සිදු කරන ලදී.

එම සංශෝධන මගින් ජනාධිපති ධුර කාල ගණනය කිරීමේ ක්‍රමය වෙනස් කරන ලද අතර පුටින්ට තවත් ජනාධිපති ධුර කාල දෙකක් සඳහා තරග කිරීමට අවස්ථාව ලැබිණි.

මෙම සංශෝධන රුසියාවේ දේශපාලන බලය සහ ජනාධිපති ධුරයේ බලතල සම්බන්ධයෙන් ජාත්‍යන්තර අවධානයට ලක්විය.

9.14 == රුසියානු–යුක්රේන යුද්ධය (2022–වර්තමානය) ==

[[ගොනුව:20220224 Kyiv.jpg|දකුණට|thumb|250px|2022 පෙබරවාරි මාසයේ රුසියානු ආක්‍රමණය ආරම්භ වූ අවස්ථාවේ යුක්රේනයේ කියෙව් නගරය]]

2022 පෙබරවාරි 24 වැනිදා රුසියාව යුක්රේනයට එරෙහිව පූර්ණ පරිමාණ හමුදා ආක්‍රමණයක් ආරම්භ කළේය. එම තීරණය ගනු ලැබුවේ පුටින්ගේ නායකත්වය යටතේය.

රුසියානු රජය තම ක්‍රියාමාර්ග සඳහා ජාතික ආරක්ෂාව සහ නේටෝ සංවිධානයේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ කරුණු ඉදිරිපත් කළේය. එහෙත් යුක්රේනය සහ බොහෝ රටවල් මෙම ක්‍රියාව ස්වාධීන රාජ්‍යයකට එරෙහි ආක්‍රමණයක් ලෙස හෙළා දුටුවේය.

යුද්ධය හේතුවෙන් යුක්රේනයේ නගර, නිවාස, රෝහල් සහ යටිතල පහසුකම් විනාශයට පත්විය. විශාල සංඛ්‍යාවක ජනතාව මියගිය අතර තවත් මිලියන ගණනකට තම නිවාස අතහැර වෙනත් ප්‍රදේශවලට හෝ රටවලට යාමට සිදුවිය.

මෙම යුද්ධය ලෝක ආර්ථිකයට ද බලපෑවේය. විශේෂයෙන් බලශක්ති මිල, ආහාර සැපයුම සහ ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳාම සම්බන්ධයෙන් විශාල වෙනස්කම් ඇති විය.

[[ගොනුව:Clearing debris of a residential building in Kyiv, 2022-04-20 (962844).jpg|දකුණට|thumb|250px|රුසියානු ආක්‍රමණයෙන් පසු කියෙව්හි විනාශ වූ නේවාසික ගොඩනැගිල්ලක සුන්බුන් ඉවත් කිරීම]]

යුද්ධය සම්බන්ධයෙන් රුසියාවට එරෙහිව ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය, යුරෝපා සංගමය සහ වෙනත් රටවල් ආර්ථික හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බාධක පැනවීය.

2023 මාර්තු 17 වැනිදා ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය (ICC) විසින් යුක්රේනයේ සිටින ළමුන් නීතිවිරෝධී ලෙස පිටුවහල් කිරීම සහ මාරු කිරීම සම්බන්ධයෙන් පුටින්ට එරෙහිව අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තුවක් නිකුත් කරන ලදී. මෙය අධිකරණය විසින් නිකුත් කළ වරෙන්තුවක් වන අතර නඩු විභාගයකින් තීරණය වූ වරදකරුභාවයක් නොවේ.

යුක්රේන යුද්ධය 21 වැනි සියවසේ යුරෝපයේ ආරක්ෂාව, ජාත්‍යන්තර නීතිය සහ ලෝක බල තුලනය සම්බන්ධයෙන් ප්‍රධාන අභියෝගයක් බවට පත්විය.

9.15 == 2024 ජනාධිපතිවරණය සහ පස්වන ධුර කාලය ==

[[ගොනුව:Инаугурация Владимира Путина — 07 (7 мая 2024).jpg|දකුණට|thumb|250px|2024 මැයි 7 දින පුටින්ගේ පස්වන ජනාධිපති දිවුරුම් දීම]]

2024 මාර්තු මාසයේ පැවති රුසියානු ජනාධිපතිවරණයෙන් පුටින් නැවතත් ජයග්‍රහණය කළේය.

2024 මැයි 7 වැනිදා ඔහු පස්වන ජනාධිපති ධුර කාලය සඳහා දිවුරුම් දුන්නේය.

මෙම මැතිවරණය සම්බන්ධයෙන් විපක්ෂ දේශපාලන කණ්ඩායම් සහ බටහිර රටවල් විසින් විවේචන එල්ල කරන ලදී. මැතිවරණ තරගකාරීත්වය, දේශපාලන නිදහස සහ විපක්ෂ නායකයන්ට ඇති සීමා පිළිබඳ ගැටලු ඒ අතර විය.

2020 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධන අනුව ඔහුට 2030 දී නැවත ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් වීමට අවස්ථාව ඇත.

9.16 == පුටින්ගේ පාලන ක්‍රමය සහ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය ==

පුටින්ගේ පාලන ක්‍රමයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් වන්නේ මධ්‍යම රජයේ බලය ශක්තිමත් කිරීමයි.

ඔහුගේ පාලන කාලය තුළ:

* මධ්‍යම ආණ්ඩුවේ බලතල ශක්තිමත් විය.
* ආරක්ෂක හා බුද්ධි අංශවලට වැඩි වැදගත්කමක් ලැබිණි.
* රුසියාවේ ජාත්‍යන්තර දේශපාලන බලපෑම වර්ධනය කිරීමට උත්සාහ කරන ලදී.
* බලශක්ති සම්පත් විදේශ ප්‍රතිපත්තියේ වැදගත් අංගයක් විය.
* චීනය ඇතුළු ආසියානු රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය විය.
* නේටෝ සංවිධානයේ ව්‍යාප්තියට විරෝධය පළ කරන ලදී.

පුටින්ගේ ආධාරකරුවන් ඔහු රුසියාවේ ස්ථාවරත්වය සහ ජාත්‍යන්තර බලය ශක්තිමත් කළ නායකයෙකු ලෙස සලකති.

එහෙත් විවේචකයන් ඔහුගේ පාලනය දේශපාලන නිදහස සීමා කිරීම, මාධ්‍ය නිදහසට බලපෑම් කිරීම සහ බලය එක් පුද්ගලයෙකු වටා මධ්‍යගත කිරීම සම්බන්ධයෙන් විවේචනය කරති.

9.17 == 2026 වන විට රුසියාවේ දේශපාලන තත්ත්වය ==

2026 වන විට ව්ලැඩිමීර් පුටින් රුසියාවේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.

ඔහුගේ දීර්ඝ පාලන කාලය තුළ රුසියාව සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමෙන් පසු ඇති වූ දේශපාලන හා ආර්ථික පරිවර්තනයන් හරහා ගමන් කර ඇත.

රුසියානු–යුක්රේන යුද්ධය, බටහිර රටවල් සමඟ පවතින ගැටුම්, ජාත්‍යන්තර සම්බාධක සහ චීනය සමඟ වර්ධනය වන සබඳතා ඔහුගේ පාලනයේ ප්‍රධාන අභියෝග අතර වේ.

== බලන්න ==

* [[සෝවියට් සංගමය]]
* [[සීතල යුද්ධය]]
* [[කේ.ජී.බී.]]
* [[බොරිස් යෙල්ට්සින්]]
* [[දිමිත්‍රි මෙද්වදෙව්]]
* [[රුසියාව]]
* [[රුසියානු–යුක්රේන යුද්ධය]]
* [[ක්‍රිමියානු අර්බුදය]]

== ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර ==

* [https://www.britannica.com/biography/Vladimir-Putin Encyclopaedia Britannica – Vladimir Putin]
* [https://www.britannica.com/topic/KGB KGB – Encyclopaedia Britannica]
* [https://www.icc-cpi.int/news/situation-ukraine-icc-judges-issue-arrest-warrants-against-vladimir-vladimirovich-putin-and International Criminal Court – Ukraine situation]
* [https://www.un.org/ United Nations]
* [https://www.kremlin.ru/ Kremlin – President of Russia]

[[ප්‍රවර්ගය:1952 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවතුන් අතර සිටින පුද්ගලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු ජනාධිපතිවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු දේශපාලනඥයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:කේ.ජී.බී. නිලධාරීහු]]
ජ්ජ්


=පසුවදන=

සෝවියට් දේශය – නැගීම, සශ්‍රීකත්වය, ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතාව සහ බිඳවැටීම
ඉතිහාසය යනු ජයග්‍රහණ සහ පරාජයන් පිළිබඳ කතාන්දරයක් පමණක් නොවේ. එය මිනිසුන්ගේ ජීවිත, ඔවුන්ගේ බලාපොරොත්තු, අරගල, කැපකිරීම් සහ අනාගත පරම්පරාවන්ට ඉතිරි කරන පාඩම්වල එකතුවකි. සෝවියට් දේශයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී මට වඩාත් පැහැදිලි වූයේ එම සත්‍යයයි.
1917 රුසියානු විප්ලවයෙන් පසුව මාක්ස්වාදී සහ කොමියුනිස්ට්වාදී දේශපාලන අදහස් රුසියාව තුළ පමණක් නොව ලෝකයේ විවිධ රටවල ජනතාව අතර ද විශාල ආකර්ෂණයක් ඇති කළේය. සමාජ සමානාත්මතාව, පංති විෂමතාව අඩු කිරීම, කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ පොදු ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය උසස් කිරීම පිළිබඳ වූ එම අදහස් බොහෝ ජනතාවගේ බලාපොරොත්තු බවට පත්විය.
එම ඓතිහාසික පරිවර්තනයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1922 දී සෝවියට් සමාජවාදී සමූහාණ්ඩු සංගමය (USSR) පිහිටුවනු ලැබීය. විවිධ ජාතීන්ට, භාෂාවන්ට සහ සංස්කෘතීන්ට අයත් ජනරජ කිහිපයක් එක් රාජ්‍ය සංගමයක් යටතේ එක්වීම ලෝක ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී සිදුවීමක් විය.
කාලයත් සමඟ සෝවියට් සංගමය ලෝකයේ ප්‍රබලතම දේශපාලන, ආර්ථික, විද්‍යාත්මක සහ යුද බලවතුන්ගෙන් එකක් බවට පත්විය. කාර්මික සංවර්ධනය, අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ, අධ්‍යාපනය සහ තාක්ෂණය යන ක්ෂේත්‍රවල එය ලෝකයට විශාල බලපෑමක් ඇති කළේය.
මාගේ අවධානයට විශේෂයෙන් ලක්වන්නේ සෝවියට් දේශය තම රටේ සංවර්ධනය පමණක් සලකා නොබලා, තමන්ට වඩා ආර්ථික වශයෙන් දුර්වල සහ සංවර්ධනය වෙමින් පැවති රටවලට ද සහයෝගය ලබාදීමට කටයුතු කළ ආකාරයයි.
ශ්‍රී ලංකාව එයට හොඳ උදාහරණයකි. 1958 දී ශ්‍රී ලංකාව සහ සෝවියට් සංගමය අතර ඇතිකරගත් ආර්ථික හා තාක්ෂණික සහයෝගිතාව යටතේ අපේ රටේ කාර්මික සංවර්ධනයට දායකත්වයක් ලැබුණි. ඔරුවල වානේ කර්මාන්තශාලාව, කැලණිය ටයර් කර්මාන්තශාලාව සහ මෝදර පිටි කර්මාන්තශාලාව වැනි කර්මාන්ත ඒ සම්බන්ධයෙන් සිහිපත් කළ හැකි උදාහරණ වේ.
එම සහයෝගය කර්මාන්තශාලා ඉදිකිරීමට පමණක් සීමා නොවීය. තාක්ෂණික දැනුම, යන්ත්‍රෝපකරණ, විශේෂඥ සහාය සහ කාර්මික අත්දැකීම් හුවමාරු කිරීම ද එහි වැදගත් අංගයන් විය.
සෝවියට් දේශයේ ජාත්‍යන්තර දායකත්වය තුළින් මට වඩාත් වැදගත් ලෙස පෙනෙන්නේ අධ්‍යාපන ක්ෂේත්‍රයයි.
ලෝකයේ විවිධ රටවලින් පැමිණි තරුණ තරුණියන්ට සෝවියට් විශ්වවිද්‍යාලවල අධ්‍යාපනය ලැබීමට ශිෂ්‍යත්ව සහ වෙනත් පහසුකම් සලසා දී තිබුණි. ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු ආසියානු, අප්‍රිකානු සහ ලතින් ඇමරිකානු රටවල සිසුන්ට වෛද්‍ය විද්‍යාව, ඉංජිනේරු විද්‍යාව, විද්‍යාව, තාක්ෂණය, කෘෂිකර්මය සහ වෙනත් විෂයයන් හැදෑරීමට අවස්ථාව ලැබුණි.
මොස්කව්හි මහජන මිත්‍රත්ව විශ්වවිද්‍යාලය (People's Friendship University) වැනි අධ්‍යාපන ආයතන ඒ සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.
එම ශිෂ්‍යත්ව අවස්ථා හරහා විදේශීය සිසුන්ට තම මව් රටවලදී ලබාගැනීමට අපහසු වූ උසස් අධ්‍යාපන අවස්ථා හිමිවිය. ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් පසුව වෛද්‍යවරුන්, ඉංජිනේරුවන්, විද්‍යාඥයන්, ගුරුවරුන් සහ වෙනත් වෘත්තිකයන් බවට පත්ව තම රටවල සංවර්ධනයට දායක වූහ. තවත් පිරිසක් ලෝකයේ විවිධ රටවල සේවය කරමින් සිටිති.
ශ්‍රී ලංකාවේ ද අද සෝවියට් දේශයේ අධ්‍යාපනය ලැබූ වෛද්‍යවරුන්, ඉංජිනේරුවන් සහ වෙනත් වෘත්තිකයන් සිටීම එම අධ්‍යාපනික සබඳතාවේ දිගුකාලීන ප්‍රතිඵලයකි.
එදා බොහෝ සිසුන්ට ශිෂ්‍යත්ව යටතේ අධ්‍යාපනය, නවාතැන් සහ ජීවන පහසුකම් ලබාගැනීමට හැකි විය. එය හුදෙක් එක් පුද්ගලයෙකුගේ අධ්‍යාපනය සඳහා කළ ආයෝජනයක් නොව, ඔහුගේ හෝ ඇයගේ මව් රටේ අනාගතයට කළ ආයෝජනයක් ලෙස ද සැලකිය හැකිය.
සෝවියට් දේශයේ සමාජ හා ආර්ථික ජීවිතය පිළිබඳව ද මට වැදගත් අදහසක් තිබේ. එහි පැවති පොදු ආර්ථික ක්‍රමය තුළ අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍ය සේවා, නිවාස සහ මූලික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා රාජ්‍යය විශාල වගකීමක් දැරීය. ආහාර ද්‍රව්‍ය, පොත්පත් සහ බොහෝ අත්‍යවශ්‍ය සේවා සාපේක්ෂව අඩු මිලකට ලබාගැනීමට ජනතාවට හැකි වූ අවස්ථා තිබුණි.
එම සමාජ ආරක්ෂණ ක්‍රමය සහ ආර්ථික සහයෝගිතාව බොහෝ ජනතාවගේ ජීවිතවලට බලපෑවේය. එහෙත් එම පද්ධතිය තුළ දේශපාලන නිදහස සීමා වීම, මධ්‍යගත පාලනය, බලය සංකේන්ද්‍රණය වීම, නිෂ්පාදන හා සැපයුම් ගැටලු සහ ඇතැම් කාලවල ආහාර හිඟයන් වැනි බරපතළ අඩුපාඩු ද පැවති බව අමතක නොකළ යුතුය.
1980 දශකයේ මිහායිල් ගොර්බචොව් හඳුන්වා දුන් ග්ලාස්නොස්ට් සහ පෙරෙස්ත්‍රොයිකා ප්‍රතිසංස්කරණ සමඟ සෝවියට් සමාජය තුළ විශාල පරිවර්තනයක් ඇති විය. එහි අවසාන ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1991 දී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරුණි. එතෙක් එකම රාජ්‍ය සංගමයක් තුළ පැවති ජනරජ ස්වාධීන රාජ්‍ය බවට පත්විය.
එම බිඳවැටීමෙන් පසුව පැරණි සෝවියට් ජනරජවලට විවිධාකාර ආර්ථික හා සමාජීය අභියෝගවලට මුහුණදීමට සිදුවිය. කර්මාන්ත පද්ධති බිඳවැටීම, රැකියා අහිමිවීම, උද්ධමනය, සැපයුම් ජාල අඩපණ වීම සහ ජනතාවගේ මිලදී ගැනීමේ හැකියාව පහත වැටීම වැනි තත්ත්වයන් ඇතැම් රටවල දක්නට ලැබුණි.
මගේ අදහස අනුව, මෙහිදී අප අවධානය යොමු කළ යුතු තවත් කරුණක් තිබේ. සෝවියට් සංගමය තුළ පැවති පොදු ආර්ථික සබඳතා, නිෂ්පාදන ජාල, සම්පත් බෙදාගැනීම සහ අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව විසුරුවා හැරීමෙන් පසුව එම රටවලට වෙන වෙනම තම ආර්ථික ශක්තිය ගොඩනඟා ගැනීමට සිදුවිය. කලින් තිබූ පොදු වෙළෙඳපොළ හා සැපයුම් පද්ධති වෙනස් වීමෙන් ඇතැම් ජනතාවට දැඩි දුෂ්කරතාවලට මුහුණදීමට සිදුවිය.
එමෙන්ම සෝවියට් දේශය සමඟ අධ්‍යාපනික, කාර්මික හා තාක්ෂණික සබඳතා පවත්වාගෙන ගිය ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටවලට ද එම ජාත්‍යන්තර සබඳතා වෙනස් වීමේ බලපෑම් දැනෙන්නට විය.
අද විදේශීය සිසුන්ට රුසියාව ඇතුළු පැරණි සෝවියට් ජනරජවල අධ්‍යාපනය ලැබීමට විවිධ ශිෂ්‍යත්ව සහ මුදල් ගෙවා ඉගෙනීමේ අවස්ථා තිබුණ ද, එදා පැවති සෝවියට් සංගමයේ පොදු අධ්‍යාපනික සහයෝගිතා පද්ධතියට එය සමාන නොවේ.
මෙම සියලු කරුණු දෙස බලන විට මට සිතෙන්නේ සෝවියට් දේශයේ බිඳවැටීම යනු රටක දේශපාලන පාලනයක් අවසන් වීම පමණක් නොවන බවයි. එය දශක ගණනාවක් පුරා ගොඩනැඟුණු ආර්ථික, කාර්මික, අධ්‍යාපනික සහ ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතා පද්ධතියක විශාල වෙනසක් ද විය.
මගේ පෞද්ගලික විග්‍රහයේදී වඩාත් සංවේදී කරුණ වන්නේ, පරම්පරා ගණනාවක් විසින් ගොඩනඟන ලද සමාජ හා ආර්ථික සම්පත්, පොදු සංවර්ධන ක්‍රම සහ ජනතා සුබසාධන පද්ධති බිඳවැටීමෙන් පසුව ඒවා නැවත ගොඩනඟා ගැනීම කෙතරම් දුෂ්කර කාර්යයක් වූවාද යන්නයි.
සෝවියට් දේශයේ පැවති සියල්ල නිවැරදි යැයි හෝ එහි පාලන ක්‍රමයේ සියලු අංග අනුමත කළ යුතු යැයි මම නොකියමි. එහි තිබූ දේශපාලන සීමා, ආර්ථික දුර්වලතා සහ ජනතාව මුහුණදුන් අසාධාරණකම් ද ඉතිහාසයේ කොටසකි. එහෙත් එම රට විසින් ගොඩනඟන ලද අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක, කාර්මික සහ ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතා දායකත්වය ද නොසලකා හැරිය නොහැකිය.
අවසානයේ මගේ සිතට නැඟෙන ප්‍රධාන අදහස මෙයයි.
සෝවියට් දේශය විසින් ගොඩනඟන ලද සශ්‍රීකත්වය, කාර්මික ශක්තිය, අධ්‍යාපනික අවස්ථා සහ ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතාව එම සංගමය බිඳවැටීමත් සමඟ විශාල පරිවර්තනයකට ලක් විය. කලක් එකම ආර්ථික හා දේශපාලන ව්‍යුහයක් තුළ එකට බැඳී සිටි ජනරජවලට පසුව වෙන වෙනම තම අනාගතය ගොඩනඟා ගැනීමට සිදුවිය. ඒ සමඟ එදා තිබූ ඇතැම් පොදු වාසි සහ සහයෝගිතා ද අහිමි විය.
එබැවින් සෝවියට් දේශයේ ඉතිහාසය අපට ලබාදෙන වැදගත්ම පාඩම වන්නේ රාජ්‍යයක ශක්තිය ගොඩනැඟීම පමණක් නොව, එම ශක්තිය ජනතාවගේ යහපත වෙනුවෙන් සාධාරණව භාවිත කිරීම, දේශපාලන නිදහස ආරක්ෂා කිරීම සහ අනාගත පරම්පරාවන් වෙනුවෙන් සමාජීය හා ආර්ථික ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගැනීම ද අත්‍යවශ්‍ය බවයි.
අතීතයේ සිදු වූ දේ වෙනස් කළ නොහැකිය. එහෙත් එම ඉතිහාසයෙන් පාඩම් ඉගෙනගෙන වඩාත් සාධාරණ, සාමකාමී සහ මානුෂීය ලෝකයක් ගොඩනැඟීමට අපට හැකියාව තිබේ.
සෝවියට් දේශයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ මෙම කියවීම මගේ සිතේ ඉතිරි කළ අවසාන පණිවිඩය එයයි.

කතුවරයා  🙏</text>
      <sha1>3bhc4hpwocys99vd3kzhtylkyd7fgit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විකිමාධ්‍ය දින පොත/0000001132</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19239</id>
    <revision>
      <id>39553</id>
      <timestamp>2026-11-12T08:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>3028</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>39553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3762" sha1="l3rmcxun1n42ccs0u3y8d8ylqikny0l" xml:space="preserve">{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/මං සලකුණු}}
{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/දිනය
| බුද්ධ වර්ෂය = 2570
| මාසය = බිනර
| තිථිය = අව සැටවක
| දින = කිවි දින
| ග්‍රෙගරි වසර = 2026
| ග්‍රෙගරි මාසය = ඔක්තෝබර්
| ග්‍රෙගරි දිනය = 02
| හිරු උදාව = 05:58
| හිරු උදාවූ ග්‍රෙගරි දිනය = 2026-09-18
| සඳ උදාව = 11:49
| සඳ උදාවූ ග්‍රෙගරි දිනය = 2026-09-18
| තිථිය උදාව ග්‍රෙගරි දිනය = 2026-09-17
| තිථිය උදාව ග්‍රෙගරි වේලාව = 10:47
| තිථිය නිමාව ග්‍රෙගරි දිනය = 2026-09-18
| තිථිය නිමාව ග්‍රෙගරි වේලාව = 13:00
}}&lt;!--
--&gt;{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/ගණනය කිරීම පිළිබඳව තත්ත්වය}}

{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/විස්තර වගුව}}

&lt;!--
      සටහන: ගණනය නොකළ දින සඳහා පහත කොටස සඟවන්න,

* දිනය අවසාන වන විට සිංහල වික්ෂණරියේ [[:wikt:si:ප්‍රවර්ගය:ප්‍රවර්ග පද්ධතිය තුළ අර්ථ දක්වා නොමැති ප්‍රවර්ග|ප්‍රවර්ග පද්ධතිය තුළ අර්ථ දක්වා නොමැති ප්‍රවර්ග]] ගණන 0 දක්වා (අවසන් ගණනය කිරීම: 2 { {{fluc|0-2|minimize}} }) පහළ බැස තිබිණි.
--&gt;

&lt;!--

=== විකිපීඩියා ===
සමස්ත සිංහල ලිපි ගණන: [[w:විශේෂ:සංඛ්‍යාන දත්ත|19,518]]

=== විකිපොත් ===
සමස්ත පොත් ගණන: [[විශේෂ:සංඛ්‍යාන දත්ත|17 (පිටු: 459)]]

=== වික්ෂණරිය ===
සමස්ත අර්ථ දැක්වීම්: [[wiktionary:si:විශේෂ:සංඛ්‍යාන දත්ත|1,787]]

=== විකිකියමන් ===
සමස්ත සිංහල කියමන් ගණන: [[incubator:Special:PrefixIndex/Wq/si/|66]]

=== විකිපුවත් === 
සමස්ත පිටු ගණන: [[incubator:Special:PrefixIndex/Wn/si/|41]]

=== විකිමූලාශ්‍ර === 
සමස්ත සිංහල පිටු ගණන: [[oldwikisource:Category:සිංහල|1,047]]
--&gt;

== අමතර අවධානයට ==
* [[විකිපොත් භාවිතය]]
* [[{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/දත්ත පිටු නාමය}}]]

== මූලාශ්‍ර ==
* {{URL|1=https://www.timeanddate.com/moon/sri-lanka/kurunegala |2=ඉර උදාව }}
* {{URL|1=https://epaper.dinamina.lk/|2=අද දිනමිණ }}
* {{URL|1=https://epaper.dinamina.lk/Home/ArticleView?eid=2 |2=අද සිළුමිණ }}
* {{URL|1=https://epaper.dinamina.lk/Dinamina?eid=1&amp;edate=25/09/2023&amp;pgid=68072&amp;device=desktop&amp;view=3 |2=2023-09-25 දා දිනමිණ }}
* {{URL|1=https://www.drikpanchang.com/marathi/panchang/marathi-month-panchang.html|2=පංචාංග තොරතුරු }}
* {{URL|1=https://www.drikpanchang.com/marathi/panchang/marathi-day-panchang.html |2=සවිස්තරාත්මක මරාථි පංචාංග තොරතුරු }}

{{BookCat}}</text>
      <sha1>l3rmcxun1n42ccs0u3y8d8ylqikny0l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>39554</id>
      <parentid>39553</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>3028</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>39554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3756" sha1="lkz3i791aqxd18zpnq8h6kxw5uq75pk" xml:space="preserve">{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/මං සලකුණු}}
{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/දිනය
| බුද්ධ වර්ෂය = 2570
| මාසය = බිනර
| තිථිය = අව සතවක
| දින = ශනි දින
| ග්‍රෙගරි වසර = 2026
| ග්‍රෙගරි මාසය = ඔක්තෝබර්
| ග්‍රෙගරි දිනය = 03
| හිරු උදාව = 05:58
| හිරු උදාවූ ග්‍රෙගරි දිනය = 2026-09-18
| සඳ උදාව = 11:49
| සඳ උදාවූ ග්‍රෙගරි දිනය = 2026-09-18
| තිථිය උදාව ග්‍රෙගරි දිනය = 2026-09-17
| තිථිය උදාව ග්‍රෙගරි වේලාව = 10:47
| තිථිය නිමාව ග්‍රෙගරි දිනය = 2026-09-18
| තිථිය නිමාව ග්‍රෙගරි වේලාව = 13:00
}}&lt;!--
--&gt;{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/ගණනය කිරීම පිළිබඳව තත්ත්වය}}

{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/විස්තර වගුව}}

&lt;!--
      සටහන: ගණනය නොකළ දින සඳහා පහත කොටස සඟවන්න,

* දිනය අවසාන වන විට සිංහල වික්ෂණරියේ [[:wikt:si:ප්‍රවර්ගය:ප්‍රවර්ග පද්ධතිය තුළ අර්ථ දක්වා නොමැති ප්‍රවර්ග|ප්‍රවර්ග පද්ධතිය තුළ අර්ථ දක්වා නොමැති ප්‍රවර්ග]] ගණන 0 දක්වා (අවසන් ගණනය කිරීම: 2 { {{fluc|0-2|minimize}} }) පහළ බැස තිබිණි.
--&gt;

&lt;!--

=== විකිපීඩියා ===
සමස්ත සිංහල ලිපි ගණන: [[w:විශේෂ:සංඛ්‍යාන දත්ත|19,518]]

=== විකිපොත් ===
සමස්ත පොත් ගණන: [[විශේෂ:සංඛ්‍යාන දත්ත|17 (පිටු: 459)]]

=== වික්ෂණරිය ===
සමස්ත අර්ථ දැක්වීම්: [[wiktionary:si:විශේෂ:සංඛ්‍යාන දත්ත|1,787]]

=== විකිකියමන් ===
සමස්ත සිංහල කියමන් ගණන: [[incubator:Special:PrefixIndex/Wq/si/|66]]

=== විකිපුවත් === 
සමස්ත පිටු ගණන: [[incubator:Special:PrefixIndex/Wn/si/|41]]

=== විකිමූලාශ්‍ර === 
සමස්ත සිංහල පිටු ගණන: [[oldwikisource:Category:සිංහල|1,047]]
--&gt;

== අමතර අවධානයට ==
* [[විකිපොත් භාවිතය]]
* [[{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/දත්ත පිටු නාමය}}]]

== මූලාශ්‍ර ==
* {{URL|1=https://www.timeanddate.com/moon/sri-lanka/kurunegala |2=ඉර උදාව }}
* {{URL|1=https://epaper.dinamina.lk/|2=අද දිනමිණ }}
* {{URL|1=https://epaper.dinamina.lk/Home/ArticleView?eid=2 |2=අද සිළුමිණ }}
* {{URL|1=https://epaper.dinamina.lk/Dinamina?eid=1&amp;edate=25/09/2023&amp;pgid=68072&amp;device=desktop&amp;view=3 |2=2023-09-25 දා දිනමිණ }}
* {{URL|1=https://www.drikpanchang.com/marathi/panchang/marathi-month-panchang.html|2=පංචාංග තොරතුරු }}
* {{URL|1=https://www.drikpanchang.com/marathi/panchang/marathi-day-panchang.html |2=සවිස්තරාත්මක මරාථි පංචාංග තොරතුරු }}

{{BookCat}}</text>
      <sha1>lkz3i791aqxd18zpnq8h6kxw5uq75pk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:විකිමාධ්‍ය දින පොත/දත්ත/0000001132</title>
    <ns>828</ns>
    <id>19240</id>
    <revision>
      <id>39555</id>
      <timestamp>2026-11-12T08:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>3028</id>
      </contributor>
      <comment>දිනයට අදාළ දත්ත</comment>
      <origin>39555</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="3323" sha1="nucec8mai8xqls26t51qo37uasqyclj" xml:space="preserve">local data = {}

-- දත්ත නිවැරදි කිරීමෙන් පසුව පහත පැරාමිතිය [එසේය] ලෙස වෙනස් කරන්න.
-- data[&quot;නිවැරදිය&quot;] = &quot;එසේය&quot;
-- data[&quot;නිවැරදිය&quot;] = &quot;0&quot;
-- data[&quot;නිවැරදිය&quot;] = &quot;එසේය&quot;

data[&quot;විකිපීඩියා&quot;] = {}
data[&quot;විකිපොත්&quot;] = {}
data[&quot;වික්ෂණරිය&quot;] = {}
data[&quot;විකිමූලාශ්‍ර&quot;] = {}
data[&quot;විකිකියමන්&quot;] = {}
data[&quot;විකිපුවත්&quot;] = {}
data[&quot;විකිචාරිකා&quot;] = {}

data[&quot;විකිපීඩියා&quot;][&quot;අන්තර්ගතය&quot;] = 25691
data[&quot;විකිපීඩියා&quot;][&quot;පිටු&quot;] = 176718
data[&quot;විකිපීඩියා&quot;][&quot;දෝෂ ප්‍රවර්ග&quot;] = 3
data[&quot;විකිපීඩියා&quot;][&quot;දෝෂ පිටු&quot;] = 801
data[&quot;විකිපීඩියා&quot;][&quot;හිස්කර නොමැති&quot;] = 1168

data[&quot;විකිපොත්&quot;][&quot;විශේෂ&quot;] = &quot;35&quot;
data[&quot;විකිපොත්&quot;][&quot;අන්තර්ගතය&quot;] = 1654
data[&quot;විකිපොත්&quot;][&quot;පිටු&quot;] = 16504
data[&quot;විකිපොත්&quot;][&quot;දෝෂ ප්‍රවර්ග&quot;] = 0
data[&quot;විකිපොත්&quot;][&quot;දෝෂ පිටු&quot;] = 16
data[&quot;විකිපොත්&quot;][&quot;හිස්කර නොමැති&quot;] = 41

data[&quot;වික්ෂණරිය&quot;][&quot;අන්තර්ගතය&quot;] = 11425
data[&quot;වික්ෂණරිය&quot;][&quot;පිටු&quot;] = 141558
data[&quot;වික්ෂණරිය&quot;][&quot;දෝෂ ප්‍රවර්ග&quot;] = 12
data[&quot;වික්ෂණරිය&quot;][&quot;දෝෂ පිටු&quot;] = 6845
data[&quot;වික්ෂණරිය&quot;][&quot;අර්ථ නොදැක්වූ&quot;] = 505
data[&quot;වික්ෂණරිය&quot;][&quot;හිස්කර නොමැති&quot;] = 309

data[&quot;විකිමූලාශ්‍ර&quot;][&quot;අන්තර්ගතය&quot;] = 1385
data[&quot;විකිමූලාශ්‍ර&quot;][&quot;පිටු&quot;] = 1390
data[&quot;විකිමූලාශ්‍ර&quot;][&quot;දෝෂ ප්‍රවර්ග&quot;] = 0
data[&quot;විකිමූලාශ්‍ර&quot;][&quot;දෝෂ පිටු&quot;] = 0

data[&quot;විකිපීඩියා&quot;][&quot;දෝෂ&quot;]= {
	pravarga = 0,
	pitu = 0
}

data[&quot;විකිකියමන්&quot;][&quot;විශේෂ&quot;] = &quot;72&quot;
data[&quot;විකිකියමන්&quot;][&quot;අන්තර්ගතය&quot;] = 0
data[&quot;විකිකියමන්&quot;][&quot;පිටු&quot;] = 644
data[&quot;විකිකියමන්&quot;][&quot;දෝෂ ප්‍රවර්ග&quot;] = 0
data[&quot;විකිකියමන්&quot;][&quot;දෝෂ පිටු&quot;] = 0

data[&quot;විකිපුවත්&quot;][&quot;විශේෂ&quot;] = &quot;&quot;
data[&quot;විකිපුවත්&quot;][&quot;අන්තර්ගතය&quot;] = 41
data[&quot;විකිපුවත්&quot;][&quot;පිටු&quot;] = 615
data[&quot;විකිපුවත්&quot;][&quot;දෝෂ ප්‍රවර්ග&quot;] = 0
data[&quot;විකිපුවත්&quot;][&quot;දෝෂ පිටු&quot;] = 0

data[&quot;විකිචාරිකා&quot;][&quot;විශේෂ&quot;] = &quot;&quot;
data[&quot;විකිචාරිකා&quot;][&quot;අන්තර්ගතය&quot;] = 3
data[&quot;විකිචාරිකා&quot;][&quot;පිටු&quot;] = 642
data[&quot;විකිචාරිකා&quot;][&quot;දෝෂ ප්‍රවර්ග&quot;] = 0
data[&quot;විකිචාරිකා&quot;][&quot;දෝෂ පිටු&quot;] = 0

return data</text>
      <sha1>nucec8mai8xqls26t51qo37uasqyclj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:විකිමාධ්‍ය දින පොත/දත්ත/0000001132/උපදෙස්</title>
    <ns>828</ns>
    <id>19241</id>
    <revision>
      <id>39556</id>
      <timestamp>2026-11-12T08:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>3028</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>39556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="283" sha1="64by9l4u0onum4cagffamby10hcutxu" xml:space="preserve">&lt;!-- Add categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata --&gt;
{{විකිමාධ්‍ය දින පොත/මොඩියුලය}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>64by9l4u0onum4cagffamby10hcutxu</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>