وکیپیڈیا skrwiki https://skr.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D9%BE%D8%B1%D8%AA MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter میڈیا خاص ڳالھ مہاڑ ورتݨ آلا ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ وکیپیڈیا وکیپیڈیا ڳالھ مہاڑ فائل فائل ڳالھ مہاڑ میڈیا وکی میڈیا وکی ڳالھ مہاڑ سانچہ سانچہ ڳالھ مہاڑ مدد مدد ڳالھ مہاڑ ونکی ونکی ڳالھ مہاڑ TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول ڳالھ مہاڑ Event Event talk 0 33720 71135 2026-04-26T13:36:54Z Sraiki 12 "سندھ وادی دی تہذیب (Indus Valley Civilization) دے حوالے نال تساں جنہاں مقامات دا ذکر کیتے، ایہ سرائیکی وسیب دے او تاریخی خزانے ہن جیہڑے ثابت کریندن کہ اے دھرتی ہزاراں سالاں توں انسانی شعور تے ترقی دا مرکز رہی ہے۔ ہیٹھ انہاں شہراں تے مقامات دی تفصیل ݙتی ڳئی ہے: === ١. ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 71135 wikitext text/x-wiki سندھ وادی دی تہذیب (Indus Valley Civilization) دے حوالے نال تساں جنہاں مقامات دا ذکر کیتے، ایہ سرائیکی وسیب دے او تاریخی خزانے ہن جیہڑے ثابت کریندن کہ اے دھرتی ہزاراں سالاں توں انسانی شعور تے ترقی دا مرکز رہی ہے۔ ہیٹھ انہاں شہراں تے مقامات دی تفصیل ݙتی ڳئی ہے: === ١. [[گنویری آلا]] (Ganweriwala) - چولستان === ایہ وادی سندھ دی تہذیب دا ہک وݙا میٹروپولیٹن شہر ہئی۔ * '''اہمیت:''' ایہ ہڑپہ تے موہنجودڑو دے درمیانی رستے تے واقع ہئی۔ ایندا رقبہ تقریباً '''٨٠''' ہیکٹر ہے، جیہڑا اینکوں اوں دور دے وݙے شہراں دی صف وچ کھڑا کریندے۔ * '''مقام:''' ایہ بہاولپور دے چولستان والے علاقے وچ خشک تھی ونڄݨ والے دریا "ہاکڑہ" دے کنڈے تے آباد ہئی۔ === ٢. رحمان ڈھیری (Rehman Dheri) - ڈیرہ اسماعیل خان === ایہ وادی سندھ دی تہذیب توں وی پہلے (Pre-Harappan) دی ہک منظم بستی ہئی۔ * '''اہمیت:''' ایہ جنوبی ایشیا دے قدیم ترین منظم شہراں وچوں ہک ہے۔ ایتھوں ملݨ والی مٹی دے بھانڈیاں تے نشانات توں پتہ لڳدے کہ لکھائی (Script) دی شروعات ایتھوں تھئی ہئی۔ * '''نظام:''' ایہ شہر ہک خاص نقشے دے تحت آباد ہئی، جیندیاں ڳلیاں سدھیاں ہن۔ === ٣. جلیل پور (Jalilpur) - خانیوال === ایہ مقام ہڑپہ توں تھوڑا پرے ملتان روڈ تے واقع ہے۔ عبدالحکیم دے نیڑے ہے۔ * '''تاریخ:''' ایہ شہر ہڑپہ دے عروج توں وی قدیم دور دا ہے (تقریباً '''٣٥٠٠''' قبل مسیح)۔ * '''نشانی:''' ایتھوں مٹی دیاں مورتیاں، منکے تے قدیم طرز دے بھانڈے ملے ہن، جیہڑے ثابت کریندن کہ ہڑپہ دی تہذیب دے بیج ایں علاقے وچ پئے ہن۔ === ٤. ملتان (Multan) === ملتان کوں "شہراں دا شہر" آکھیا ویندے کیونکہ ایہ مسلسل آباد رہݨ والے قدیم ترین شہراں وچوں ہک ہے۔ * '''قدامت:''' اگرچہ ملتان دے قلعے دی مکمل کھدائی کائنی تھئی، پر ماہرین آثارِ قدیمہ دا خیال ہے کہ قلعہ ملتان دے تلے وادی سندھ دی تہذیب دے ہم عصر شہر دے آثار موجود ہن۔ === ٥. واہݨی وال (Vainiwal) === ایہ جہانیاں تے خانیوال دے درمیانی علاقے وچ ہک اہم مقام ہے۔ * '''دریافت:''' ایتھوں ہڑپائی طرز دی مٹی دے برتن تے مہریں ملیاں ہن۔ اے شہر اوں دور دے تجارتی قافلیاں دی گزرگاہ ہئی۔ === ٦. چھاپُو آلا (Chapuwala) === چولستان دے صحرا وچ ہاکڑہ دریا دے خشک رستے تے سو توں زیادہ چھوٹے وݙے ٹٻے (Mounds) موجود ہن، جنہاں وچوں چھاپُو آلا ہک اہم مقام ہے۔ ایہ وستیاں زیادہ تر زراعت تے مال مالداری دا مرکز ہن۔ ---- === کجھ اہم حقائق: === * '''ہاکڑہ تہذیب:''' ماہرین دا خیال ہے کہ سرائیکی وسیب وچ وادی سندھ دی تہذیب اصل وچ "ہاکڑہ دریا" دے کنڈے پروان چڑھی ہئی۔ * '''منظم نظام:''' انہاں تمام شہراں وچ پکی اٹاں دا استعمال، نکاسی آب دا نظام تے اوزار بݨاوݨ دی مہارت موجود ہئی۔ اے مقامات ایں ڳالھ دی گواہی ݙیندن کہ '''سرائیکی وسیب''' صرف ہک علاقہ کائنی، بلکہ انسانی تاریخ دی ہک عظیم الشان کتاب ہے۔ [[ونکی:تاریخ سرائیکستان]] 6kcumml6gn7irp9d1lwptkw5htjw36d 71136 71135 2026-04-26T13:41:29Z Sraiki 12 71136 wikitext text/x-wiki سندھ وادی دی تہذیب (Indus Valley Civilization) دے حوالے نال جنہاں مقامات دا ذکر کیتا ویندے، ایہ سرائیکی وسیب دے او تاریخی خزانے ہن جیہڑے ثابت کریندن جو ایہ دھرتی ہزاراں سالاں توں انسانی شعور تے ترقی دا مرکز رہی ہے۔ ہیٹھ انہاں شہراں تے مقامات دی تفصیل ݙتی ڳئی ہے: === ١. [[گنویری آلا]] (Ganweriwala) - چولستان === ایہ وادی سندھ دی تہذیب دا ہک وݙا میٹروپولیٹن شہر ہئی۔ * '''اہمیت:''' ایہ ہڑپہ تے موہنجودڑو دے درمیانی رستے تے واقع ہئی۔ ایندا رقبہ تقریباً '''٨٠''' ہیکٹر ہے، جیہڑا اینکوں اوں دور دے وݙے شہراں دی صف وچ کھڑا کریندے۔ * '''مقام:''' ایہ بہاولپور دے چولستان والے علاقے وچ خشک تھی ونڄݨ والے دریا "ہاکڑہ" دے کنڈے تے آباد ہئی۔ === ٢. رحمان ڈھیری (Rehman Dheri) - ڈیرہ اسماعیل خان === ایہ وادی سندھ دی تہذیب توں وی پہلے (Pre-Harappan) دی ہک منظم بستی ہئی۔ * '''اہمیت:''' ایہ جنوبی ایشیا دے قدیم ترین منظم شہراں وچوں ہک ہے۔ ایتھوں ملݨ والی مٹی دے بھانڈیاں تے نشانات توں پتہ لڳدے کہ لکھائی (Script) دی شروعات ایتھوں تھئی ہئی۔ * '''نظام:''' ایہ شہر ہک خاص نقشے دے تحت آباد ہئی، جیندیاں ڳلیاں سدھیاں ہن۔ === ٣. جلیل پور (Jalilpur) - خانیوال === ایہ مقام ہڑپہ توں تھوڑا پرے ملتان روڈ تے واقع ہے۔ عبدالحکیم دے نیڑے ہے۔ * '''تاریخ:''' ایہ شہر ہڑپہ دے عروج توں وی قدیم دور دا ہے (تقریباً '''٣٥٠٠''' قبل مسیح)۔ * '''نشانی:''' ایتھوں مٹی دیاں مورتیاں، منکے تے قدیم طرز دے بھانڈے ملے ہن، جیہڑے ثابت کریندن کہ ہڑپہ دی تہذیب دے بیج ایں علاقے وچ پئے ہن۔ === ٤. ملتان (Multan) === ملتان کوں "شہراں دا شہر" آکھیا ویندے کیونکہ ایہ مسلسل آباد رہݨ والے قدیم ترین شہراں وچوں ہک ہے۔ * '''قدامت:''' اگرچہ ملتان دے قلعے دی مکمل کھدائی کائنی تھئی، پر ماہرین آثارِ قدیمہ دا خیال ہے کہ قلعہ ملتان دے تلے وادی سندھ دی تہذیب دے ہم عصر شہر دے آثار موجود ہن۔ === ٥. واہݨی وال (Vainiwal) === ایہ جہانیاں تے خانیوال دے درمیانی علاقے وچ ہک اہم مقام ہے۔ * '''دریافت:''' ایتھوں ہڑپائی طرز دی مٹی دے برتن تے مہریں ملیاں ہن۔ اے شہر اوں دور دے تجارتی قافلیاں دی گزرگاہ ہئی۔ === ٦. چھاپُو آلا (Chapuwala) === چولستان دے صحرا وچ ہاکڑہ دریا دے خشک رستے تے سو توں زیادہ چھوٹے وݙے ٹٻے (Mounds) موجود ہن، جنہاں وچوں چھاپُو آلا ہک اہم مقام ہے۔ ایہ وستیاں زیادہ تر زراعت تے مال مالداری دا مرکز ہن۔ ---- === کجھ اہم حقائق: === * '''ہاکڑہ تہذیب:''' ماہرین دا خیال ہے کہ سرائیکی وسیب وچ وادی سندھ دی تہذیب اصل وچ "ہاکڑہ دریا" دے کنڈے پروان چڑھی ہئی۔ * '''منظم نظام:''' انہاں تمام شہراں وچ پکی اٹاں دا استعمال، نکاسی آب دا نظام تے اوزار بݨاوݨ دی مہارت موجود ہئی۔ اے مقامات ایں ڳالھ دی گواہی ݙیندن کہ '''سرائیکی وسیب''' صرف ہک علاقہ کائنی، بلکہ انسانی تاریخ دی ہک عظیم الشان کتاب ہے۔ [[ونکی:تاریخ سرائیکستان]] 73c6vg641k0qx6i5z85n5r90jkgh8u9 0 33721 71137 2026-04-26T13:52:47Z Sraiki 12 "ویدک دور (تقریباً '''١٥٠٠''' توں '''٦٠٠''' قبل مسیح) وچ سرائیکی وسیب دا خطہ سیاسی تے سماجی لحاظ نال ٻہوں اہمیت دا حامل ہئی۔ اوں دور وچ ایں علاقے وچ چھوٹے قبیلیاں توں گھن تے وݙیاں ریاستاں (مہا جن پد) تک دا ہک مکمل نظام موجود ہئی۔ ہیٹھ اوں دور دیاں ریاستاں، قبیلی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 71137 wikitext text/x-wiki ویدک دور (تقریباً '''١٥٠٠''' توں '''٦٠٠''' قبل مسیح) وچ سرائیکی وسیب دا خطہ سیاسی تے سماجی لحاظ نال ٻہوں اہمیت دا حامل ہئی۔ اوں دور وچ ایں علاقے وچ چھوٹے قبیلیاں توں گھن تے وݙیاں ریاستاں (مہا جن پد) تک دا ہک مکمل نظام موجود ہئی۔ ہیٹھ اوں دور دیاں ریاستاں، قبیلیاں تے قصبیاں دا تذکرہ کیتا ڳیا ہے: ---- === ١. مہا جن پد تے ریاستاں (Kingdoms & Mahajanapadas) === ویدک دور دے اواخر وچ ہندوستان وچ '''١٦''' وݙیاں ریاستاں ہن، جنہاں وچوں کجھ دا تعلق براہِ راست یا بلاواسطہ سرائیکی پٹی نال ہئی: * '''گندھارا (Gandhara):''' اگرچہ ایندا مرکز ٹیکسلا ہئی، پر ایندی حدود اڄوکے ڈیرہ اسماعیل خان تے بنوں تک پھیلی ہوئیاں ہن۔ اے علم تے تجارت دا وݙا مرکز ہئی۔ * '''سوویرا (Sauvira):''' اے قدیم سرائیکی وسیب دی سب توں اہم ریاست ہئی۔ ایندا تذکرہ مہا بھارت وچ وی ملدے تے اے اڄوکے ملتان، بہاولپور تے سندھ دے کجھ حصیاں تے مشتمل ہئی۔ * '''سندھو ریاست (Sindhu Kingdom):''' اے ریاست دریائے سندھ دے کنڈے آباد ہئی۔ ایندا تذکرہ اکثر سوویر دے نال کیتا ویندے (سندھو-سوویر)۔ === ٢. اہم قبیلے (Prominent Tribes) === ویدک دور وچ قبیلے ہی ریاست دی بنیاد ہن۔ سرائیکی وسیب وچ آباد کجھ مشہور قبیلے اے ہن: * '''پارتھ (Parthas):''' ایہ قبیلہ اوں ویلے دے ستلج تے چناب دے درمیانی علاقیاں وچ آباد ہئی۔ * '''بھرت (Bharatas):''' رِگ وید دے مطابق اے سب توں طاقتور قبیلہ ہئی۔ انہاں دی حکمرانی سرائیکی دریاواں توں گھن تے گنگا تک ہئی۔ * '''ترتسو (Tritsus):''' ایہ شاہی قبیلہ ہئی جیندے راجہ سداس نے "ݙاہ بادشاہواں دی جنگ" وچ فتح حاصل کیتی۔ * '''کیکایا (Kekaya):''' ایہ قبیلہ دریائے جہلم تے چناب دے درمیانی علاقے (ساندل بار تے ملحقہ علاقے) وچ آباد ہئی۔ === ٣. قدیم قصبے تے تجارتی مرکز (Ancient Towns) === ویدک دور دے قصبے قلعہ بند ہوندے ہن جنہاں کوں "پور" آکھیا ویندا ہئی: * '''کاسپ''' '''پور (Kasyapapura):''' اے ملتان دا قدیم ترین ناں خیال کیتا ویندے، جیہڑا رشی کشیپ دے ناں تے ہئی۔ ایہ ویدک دور دا ہک وݙا مذہبی مرکز ہئی۔ * '''تُلمبہ (Tulamba):''' ملتان دے نیڑے اے ہک قدیم بستی ہئی جیہڑی تجارتی رستے تے واقع ہئی۔ * '''اچ (Uchh):''' دریاواں دے سنگم تے ہووݨ پاروں اے ہک اہم فوجی تے تجارتی چوکی ہئی۔ === ٤. حکومت تے نظامِ زندگی === ویدک دور دے سرائیکستان وچ حکومت دا ڈھانچہ کجھ ایں طرح ہئی: * '''کُل (Kul):''' خاندان، جیندے سربراہ کوں 'کُلپا' آکھیا ویندا ہئی۔ * '''گرام (Gram):''' وستی، جیندے نگران کوں 'گرامݨی' آکھیا ویندا ہئی۔ * '''وِش (Vish):''' وستیاں دا مجموعہ، جیندے حاکم کوں 'وِش پتی' آکھیا ویندا ہئی۔ * '''جن (Jan):''' قبیلہ یا ریاست، جیندے حکمران کوں 'راجن' (راجہ) آکھیا ویندا ہئی۔ ---- === ݙاہ بادشاہواں دی جنگ (Battle of the Ten Kings) === سرائیکی دھرتی دی تاریخ وچ ایہ ویدک دور دی سب توں وݙی جنگ ہئی۔ اے جنگ دریائے راوی ('''Parushni''') دے کنڈے تے لڑی ڳئی۔ ایں جنگ وچ ہک پاسے راجہ سداس ہئی تے ݙوجھے پاسے '''١٠''' متحد قبیلے (جنہاں وچ پُرو، یڈو تے کجھ مقامی سرائیکی قبیلے شامل ہن)۔ راجہ سداس دی فتح نے ایں خطے دی سیاسی تقدیر بدل ݙتی۔ ویدک دور دی ایہ تاریخ ثابت کریندی ہے جو سرائیکی وسیب ہمیشاں توں سیاسی شعور تے تہذیب دا مرکز ریہا ہے۔ [[ونکی:تاریخ سرائیکستان]] inj0sosevcg2qv79qwj2yya0k2q63wr 71138 71137 2026-04-26T13:54:22Z Sraiki 12 71138 wikitext text/x-wiki ویدک دور (تقریباً '''١٥٠٠''' توں '''٦٠٠''' قبل مسیح) وچ سرائیکی وسیب دا خطہ سیاسی تے سماجی لحاظ نال ٻہوں اہمیت دا حامل ہئی۔ اوں دور وچ ایں علاقے وچ چھوٹے قبیلیاں توں گھن تے وݙیاں ریاستاں (مہا جن پد) تک دا ہک مکمل نظام موجود ہئی۔ ہیٹھ اوں دور دیاں ریاستاں، قبیلیاں تے قصبیاں دا تذکرہ کیتا ڳیا ہے: ---- === ١. مہا جن پد تے ریاستاں === ویدک دور دے اواخر وچ ہندوستان وچ '''١٦''' وݙیاں ریاستاں ہن، جنہاں وچوں کجھ دا تعلق براہِ راست یا بلاواسطہ سرائیکی پٹی نال ہئی: * '''گندھارا (Gandhara):''' اگرچہ ایندا مرکز ٹیکسلا ہئی، پر ایندی حدود اڄوکے ڈیرہ اسماعیل خان تے بنوں تک پھیلی ہوئیاں ہن۔ اے علم تے تجارت دا وݙا مرکز ہئی۔ * '''سوویرا (Sauvira):''' اے قدیم سرائیکی وسیب دی سب توں اہم ریاست ہئی۔ ایندا تذکرہ مہا بھارت وچ وی ملدے تے اے اڄوکے ملتان، بہاولپور تے سندھ دے کجھ حصیاں تے مشتمل ہئی۔ * '''سندھو ریاست (Sindhu Kingdom):''' اے ریاست دریائے سندھ دے کنڈے آباد ہئی۔ ایندا تذکرہ اکثر سوویر دے نال کیتا ویندے (سندھو-سوویر)۔ === ٢. اہم قبیلے === ویدک دور وچ قبیلے ہی ریاست دی بنیاد ہن۔ سرائیکی وسیب وچ آباد کجھ مشہور قبیلے اے ہن: * '''پارتھ (Parthas):''' ایہ قبیلہ اوں ویلے دے ستلج تے چناب دے درمیانی علاقیاں وچ آباد ہئی۔ * '''بھرت (Bharatas):''' رِگ وید دے مطابق اے سب توں طاقتور قبیلہ ہئی۔ انہاں دی حکمرانی سرائیکی دریاواں توں گھن تے گنگا تک ہئی۔ * '''ترتسو (Tritsus):''' ایہ شاہی قبیلہ ہئی جیندے راجہ سداس نے "ݙاہ بادشاہواں دی جنگ" وچ فتح حاصل کیتی۔ * '''کیکایا (Kekaya):''' ایہ قبیلہ دریائے جہلم تے چناب دے درمیانی علاقے (ساندل بار تے ملحقہ علاقے) وچ آباد ہئی۔ === ٣. قدیم قصبے تے تجارتی مرکز === ویدک دور دے قصبے قلعہ بند ہوندے ہن جنہاں کوں "پور" آکھیا ویندا ہئی: * '''کاسپ''' '''پور (Kasyapapura):''' اے ملتان دا قدیم ترین ناں خیال کیتا ویندے، جیہڑا رشی کشیپ دے ناں تے ہئی۔ ایہ ویدک دور دا ہک وݙا مذہبی مرکز ہئی۔ * '''تُلمبہ (Tulamba):''' ملتان دے نیڑے اے ہک قدیم بستی ہئی جیہڑی تجارتی رستے تے واقع ہئی۔ * '''اچ (Uchh):''' دریاواں دے سنگم تے ہووݨ پاروں اے ہک اہم فوجی تے تجارتی چوکی ہئی۔ === ٤. حکومت تے نظامِ زندگی === ویدک دور دے سرائیکستان وچ حکومت دا ڈھانچہ کجھ ایں طرح ہئی: * '''کُل (Kul):''' خاندان، جیندے سربراہ کوں 'کُلپا' آکھیا ویندا ہئی۔ * '''گرام (Gram):''' وستی، جیندے نگران کوں 'گرامݨی' آکھیا ویندا ہئی۔ * '''وِش (Vish):''' وستیاں دا مجموعہ، جیندے حاکم کوں 'وِش پتی' آکھیا ویندا ہئی۔ * '''جن (Jan):''' قبیلہ یا ریاست، جیندے حکمران کوں 'راجن' (راجہ) آکھیا ویندا ہئی۔ ---- === ݙاہ بادشاہواں دی جنگ === سرائیکی دھرتی دی تاریخ وچ ایہ ویدک دور دی سب توں وݙی جنگ ہئی۔ اے جنگ دریائے راوی ('''Parushni''') دے کنڈے تے لڑی ڳئی۔ ایں جنگ وچ ہک پاسے راجہ سداس ہئی تے ݙوجھے پاسے '''١٠''' متحد قبیلے (جنہاں وچ پُرو، یڈو تے کجھ مقامی سرائیکی قبیلے شامل ہن)۔ راجہ سداس دی فتح نے ایں خطے دی سیاسی تقدیر بدل ݙتی۔ ویدک دور دی ایہ تاریخ ثابت کریندی ہے جو سرائیکی وسیب ہمیشاں توں سیاسی شعور تے تہذیب دا مرکز ریہا ہے۔ [[ونکی:تاریخ سرائیکستان]] j854px00melpkm59rq39obd452pt0jy 71139 71138 2026-04-27T08:33:19Z Sraiki 12 /* ٣. قدیم قصبے تے تجارتی مرکز */ 71139 wikitext text/x-wiki ویدک دور (تقریباً '''١٥٠٠''' توں '''٦٠٠''' قبل مسیح) وچ سرائیکی وسیب دا خطہ سیاسی تے سماجی لحاظ نال ٻہوں اہمیت دا حامل ہئی۔ اوں دور وچ ایں علاقے وچ چھوٹے قبیلیاں توں گھن تے وݙیاں ریاستاں (مہا جن پد) تک دا ہک مکمل نظام موجود ہئی۔ ہیٹھ اوں دور دیاں ریاستاں، قبیلیاں تے قصبیاں دا تذکرہ کیتا ڳیا ہے: ---- === ١. مہا جن پد تے ریاستاں === ویدک دور دے اواخر وچ ہندوستان وچ '''١٦''' وݙیاں ریاستاں ہن، جنہاں وچوں کجھ دا تعلق براہِ راست یا بلاواسطہ سرائیکی پٹی نال ہئی: * '''گندھارا (Gandhara):''' اگرچہ ایندا مرکز ٹیکسلا ہئی، پر ایندی حدود اڄوکے ڈیرہ اسماعیل خان تے بنوں تک پھیلی ہوئیاں ہن۔ اے علم تے تجارت دا وݙا مرکز ہئی۔ * '''سوویرا (Sauvira):''' اے قدیم سرائیکی وسیب دی سب توں اہم ریاست ہئی۔ ایندا تذکرہ مہا بھارت وچ وی ملدے تے اے اڄوکے ملتان، بہاولپور تے سندھ دے کجھ حصیاں تے مشتمل ہئی۔ * '''سندھو ریاست (Sindhu Kingdom):''' اے ریاست دریائے سندھ دے کنڈے آباد ہئی۔ ایندا تذکرہ اکثر سوویر دے نال کیتا ویندے (سندھو-سوویر)۔ === ٢. اہم قبیلے === ویدک دور وچ قبیلے ہی ریاست دی بنیاد ہن۔ سرائیکی وسیب وچ آباد کجھ مشہور قبیلے اے ہن: * '''پارتھ (Parthas):''' ایہ قبیلہ اوں ویلے دے ستلج تے چناب دے درمیانی علاقیاں وچ آباد ہئی۔ * '''بھرت (Bharatas):''' رِگ وید دے مطابق اے سب توں طاقتور قبیلہ ہئی۔ انہاں دی حکمرانی سرائیکی دریاواں توں گھن تے گنگا تک ہئی۔ * '''ترتسو (Tritsus):''' ایہ شاہی قبیلہ ہئی جیندے راجہ سداس نے "ݙاہ بادشاہواں دی جنگ" وچ فتح حاصل کیتی۔ * '''کیکایا (Kekaya):''' ایہ قبیلہ دریائے جہلم تے چناب دے درمیانی علاقے (ساندل بار تے ملحقہ علاقے) وچ آباد ہئی۔ === ٣. قدیم قصبے تے تجارتی مرکز === ویدک دور دے قصبے قلعہ بند ہوندے ہن جنہاں کوں "پور" آکھیا ویندا ہئی: * '''کاسپ''' '''پور (Kasyapapura):''' اے ملتان دا قدیم ترین ناں خیال کیتا ویندے، جیہڑا رشی کشیپ دے ناں تے ہئی۔ ایہ ویدک دور دا ہک وݙا مذہبی مرکز ہئی۔ * '''تُلمبہ (Tulamba):''' ملتان دے نیڑے ایہ ہک قدیم وستی ہئی جیہڑی تجارتی رستے تے واقع ہئی۔ ایہ ویدک دور دے چھیکڑی زمانے دی یاد گار ہے۔ * '''اوچ (Uchh):''' دریاواں دے سنگم تے ہووݨ پاروں ایہ ہک اہم فوجی تے تجارتی چوکی ہئی۔ ایہ شہر سکندر دے دور وچ ویدک زمانے دے چھیکڑ تے بݨیا۔ === ٤. حکومت تے نظامِ زندگی === ویدک دور دے سرائیکستان وچ حکومت دا ڈھانچہ کجھ ایں طرح ہئی: * '''کُل (Kul):''' خاندان، جیندے سربراہ کوں 'کُلپا' آکھیا ویندا ہئی۔ * '''گرام (Gram):''' وستی، جیندے نگران کوں 'گرامݨی' آکھیا ویندا ہئی۔ * '''وِش (Vish):''' وستیاں دا مجموعہ، جیندے حاکم کوں 'وِش پتی' آکھیا ویندا ہئی۔ * '''جن (Jan):''' قبیلہ یا ریاست، جیندے حکمران کوں 'راجن' (راجہ) آکھیا ویندا ہئی۔ ---- === ݙاہ بادشاہواں دی جنگ === سرائیکی دھرتی دی تاریخ وچ ایہ ویدک دور دی سب توں وݙی جنگ ہئی۔ اے جنگ دریائے راوی ('''Parushni''') دے کنڈے تے لڑی ڳئی۔ ایں جنگ وچ ہک پاسے راجہ سداس ہئی تے ݙوجھے پاسے '''١٠''' متحد قبیلے (جنہاں وچ پُرو، یڈو تے کجھ مقامی سرائیکی قبیلے شامل ہن)۔ راجہ سداس دی فتح نے ایں خطے دی سیاسی تقدیر بدل ݙتی۔ ویدک دور دی ایہ تاریخ ثابت کریندی ہے جو سرائیکی وسیب ہمیشاں توں سیاسی شعور تے تہذیب دا مرکز ریہا ہے۔ [[ونکی:تاریخ سرائیکستان]] jdz488q7w5xj9mo5ezar74r35ndw44d 71140 71139 2026-04-27T08:44:14Z Sraiki 12 /* ݙاہ بادشاہواں دی جنگ */ 71140 wikitext text/x-wiki ویدک دور (تقریباً '''١٥٠٠''' توں '''٦٠٠''' قبل مسیح) وچ سرائیکی وسیب دا خطہ سیاسی تے سماجی لحاظ نال ٻہوں اہمیت دا حامل ہئی۔ اوں دور وچ ایں علاقے وچ چھوٹے قبیلیاں توں گھن تے وݙیاں ریاستاں (مہا جن پد) تک دا ہک مکمل نظام موجود ہئی۔ ہیٹھ اوں دور دیاں ریاستاں، قبیلیاں تے قصبیاں دا تذکرہ کیتا ڳیا ہے: === ١. مہا جن پد تے ریاستاں === ویدک دور دے اواخر وچ ہندوستان وچ '''١٦''' وݙیاں ریاستاں ہن، جنہاں وچوں کجھ دا تعلق براہِ راست یا بلاواسطہ سرائیکی پٹی نال ہئی: * '''گندھارا (Gandhara):''' اگرچہ ایندا مرکز ٹیکسلا ہئی، پر ایندی حدود اڄوکے ڈیرہ اسماعیل خان تے بنوں تک پھیلی ہوئیاں ہن۔ اے علم تے تجارت دا وݙا مرکز ہئی۔ * '''سوویرا (Sauvira):''' اے قدیم سرائیکی وسیب دی سب توں اہم ریاست ہئی۔ ایندا تذکرہ مہا بھارت وچ وی ملدے تے اے اڄوکے ملتان، بہاولپور تے سندھ دے کجھ حصیاں تے مشتمل ہئی۔ * '''سندھو ریاست (Sindhu Kingdom):''' اے ریاست دریائے سندھ دے کنڈے آباد ہئی۔ ایندا تذکرہ اکثر سوویر دے نال کیتا ویندے (سندھو-سوویر)۔ === ٢. اہم قبیلے === ویدک دور وچ قبیلے ہی ریاست دی بنیاد ہن۔ سرائیکی وسیب وچ آباد کجھ مشہور قبیلے اے ہن: * '''پارتھ (Parthas):''' ایہ قبیلہ اوں ویلے دے ستلج تے چناب دے درمیانی علاقیاں وچ آباد ہئی۔ * '''بھرت (Bharatas):''' رِگ وید دے مطابق اے سب توں طاقتور قبیلہ ہئی۔ انہاں دی حکمرانی سرائیکی دریاواں توں گھن تے گنگا تک ہئی۔ * '''ترتسو (Tritsus):''' ایہ شاہی قبیلہ ہئی جیندے راجہ سداس نے "ݙاہ بادشاہواں دی جنگ" وچ فتح حاصل کیتی۔ * '''کیکایا (Kekaya):''' ایہ قبیلہ دریائے جہلم تے چناب دے درمیانی علاقے (ساندل بار تے ملحقہ علاقے) وچ آباد ہئی۔ === ٣. قدیم قصبے تے تجارتی مرکز === ویدک دور دے قصبے قلعہ بند ہوندے ہن جنہاں کوں "پور" آکھیا ویندا ہئی: * '''کاسپ''' '''پور (Kasyapapura):''' اے ملتان دا قدیم ترین ناں خیال کیتا ویندے، جیہڑا رشی کشیپ دے ناں تے ہئی۔ ایہ ویدک دور دا ہک وݙا مذہبی مرکز ہئی۔ * '''تُلمبہ (Tulamba):''' ملتان دے نیڑے ایہ ہک قدیم وستی ہئی جیہڑی تجارتی رستے تے واقع ہئی۔ ایہ ویدک دور دے چھیکڑی زمانے دی یاد گار ہے۔ * '''اوچ (Uchh):''' دریاواں دے سنگم تے ہووݨ پاروں ایہ ہک اہم فوجی تے تجارتی چوکی ہئی۔ ایہ شہر سکندر دے دور وچ ویدک زمانے دے چھیکڑ تے بݨیا۔ === ٤. حکومت تے نظامِ زندگی === ویدک دور دے سرائیکستان وچ حکومت دا ڈھانچہ کجھ ایں طرح ہئی: * '''کُل (Kul):''' خاندان، جیندے سربراہ کوں 'کُلپا' آکھیا ویندا ہئی۔ * '''گرام (Gram):''' وستی، جیندے نگران کوں 'گرامݨی' آکھیا ویندا ہئی۔ * '''وِش (Vish):''' وستیاں دا مجموعہ، جیندے حاکم کوں 'وِش پتی' آکھیا ویندا ہئی۔ * '''جن (Jan):''' قبیلہ یا ریاست، جیندے حکمران کوں 'راجن' (راجہ) آکھیا ویندا ہئی۔ === ݙاہ بادشاہواں دی جنگ === سرائیکی دھرتی دی تاریخ وچ ایہ ویدک دور دی سب توں وݙی جنگ ہئی۔ اے جنگ دریائے راوی ('''Parushni''') دے کنڈے تے لڑی ڳئی۔ ایں جنگ وچ ہک پاسے راجہ سداس ہئی تے ݙوجھے پاسے '''١٠''' متحد قبیلے (جنہاں وچ پُرو، یڈو تے کجھ مقامی سرائیکی قبیلے شامل ہن)۔ راجہ سداس دی فتح نے ایں خطے دی سیاسی تقدیر بدل ݙتی۔ سرائیکستان (وادیِ سندھ دے تل والے علاقے) دی ١٩٠٠ ق م توں ٥٠٠ ق م تائیں دی تاریخ ٻہوں قدیم تے اہم ہے۔ ایہ دور دراصل وادیِ سندھ دی تہذیب (Indus Valley Civilization) دے ڈہݨ تے آریائی دور دے شروع تھیوݨ دا ویلہ ہے۔ === وادیِ سندھ دا ڈھہݨ تے ہاکڑا دور (١٩٠٠ ق م - ١٥٠٠ ق م) === * '''١٩٠٠ ق م - ١٨٠٠ ق م:''' ہڑپہ تہذیب دے وݙے شہر (جھیاں ملتان تے بہاولپور دے نیڑے والے علاقے) زوال دو ونڄݨ لڳ پئے ہن۔ موسمی تبدیلی تے دریاواں دے رخ مٹاوݨ نال زراعت متاثر تھئی۔ * '''١٨٠٠ ق م - ١٧٠٠ ق م:''' "ہاکڑا دور" دی بستیوں (خاص طور تے چولستان تے بہاولپور وچ) کھنڈر بݨݨ لڳ پیاں۔ لوک وݙے شہراں کوں چھوڑ تے چھوٹے دیہاتاں وچ وسݨ لڳ پئے۔ * '''١٧٠٠ ق م - ١٦٠٠ ق م:''' تجارت ختم تھی ڳئی تے مٹی دے برتݨاں دا فن بدلیج ڳیا۔ ایہ ہک عبوری دور ہئی جیندے وچ پرانی تہذیب مٹدی پئی ہئی۔ * '''١٦٠٠ ق م - ١٥٠٠ ق م:''' مقامی قبیلے آزادانہ طور تے وسدے ہن۔ مرکزی حکومت یا وݙے قلعے غائب تھی ڳئے ہن۔ === ویدک دور دی شروعات (١٥٠٠ ق م - ١٠٠٠ ق م) === * '''١٥٠٠ ق م - ١٤٠٠ ق م:''' تاریخ داناں دے مطابق، شمال توں آریائی قبیلے تہاݙے علاقیاں دو آوݨ لڳے۔ رگ وید وچ "پنچ ند" (پنجند) دے دریاواں دا ذکر ملدے، جیندے وچ ملتان تے دیرہ جات دے علاقے شامل ہن۔ * '''١٤٠٠ ق م - ١٣٠٠ ق م:''' مقامی لوکاں تے نویں آوݨ والیاں دے وچالے ثقافتی ملاپ تھیا۔ مال مویشی پالݨ ہک وݙا پیشہ بݨ ڳیا۔ * '''١٣٠٠ ق م - ١٢٠٠ ق م:''' ایں دور وچ لوہے دے استعمال دے ابتدائی نشانات ملدن۔ کاشتکاری وچ بہتری آئی۔ * '''١٢٠٠ ق م - ١١٠٠ ق م:''' وادیِ سندھ دے وچالے والے علاقے (سرائیکستان) وچ چھوٹے چھوٹے ریاستاں یا "جن پد" (قبائلی حکومتاں) بݨݨ لڳ پیاں۔ * '''١١٠٠ ق م - ١٠٠٠ ق م:''' مذہبی عقائد تے ویدک سبھیاچار جڑاں پکڑݨ لڳ پئی۔ سرائیکی وسیب دے دریاواں دے کنارے مذہبی رسومات دے مرکز بݨ ڳئے۔ === آہنی دور تے قدیم ریاستاں (١٠٠٠ ق م - ٥٠٠ ق م) === * '''١٠٠٠ ق م - ٩٠٠ ق م:''' لوہے دا استعمال عام تھیوݨ نال جنگلات صاف کیتے ڳئے تے نویں شہر آباد تھئے۔ ملتان (جینکوں اوں وقت 'کاشیا پاپورا' یا ملستھان آکھیا ویندا ہئی) ہک اہم مرکز بݨ تے ابھریا۔ * '''٩٠٠ ق م - ٨٠٠ ق م:''' قلعہ بندی دے رجحان وچ اضافہ تھیا۔ دیرہ غازی خان تے دیرہ اسماعیل خان دے پہاڑی دامن والے علاقے دفاعی طور تے اہم تھئی ڳئے۔ * '''٨٠٠ ق م - ٧٠٠ ق م:''' ایں دور وچ وݙیاں ریاستاں (Mahajanapadas) دے اثرات اتھاں وی پہنچے۔ گندھارا تے سندھو ریاستاں دے درمیان ایہ علاقے ہک پل دا کم کریندے ہن۔ * '''٧٠٠ ق م - ٦٠٠ ق م:''' تجارت ولوں بحال تھئی۔ ہاکڑا دریا خشک تھیوݨ نال آبادی زیادہ تر سندھ تے چناب دے نیڑے منتقل تھئی ڳئی۔ * '''٦٠٠ ق م - ٥٠٠ ق م:''' ایہ مہاتما بدھ دا دور وی ہئی۔ سرائیکستان دے علاقے وچ وݙے قبیلے (جھیاں 'ملی' یا مالوا قبیلہ جنہاں دے ناں توں ملتان مشہور تھیا) طاقتور ریاستاں دی شکل اختیار کر چکے ہن۔ ٥٠٠ ق م دے نیڑے اتھاں ہخامنشی (ایرانی) سلطنت دے اثرات وی شروع تھی ڳئے ہن۔ ویدک دور دی ایہ تاریخ ثابت کریندی ہے جو سرائیکی وسیب ہمیشاں توں سیاسی شعور تے تہذیب دا مرکز ریہا ہے۔ [[ونکی:تاریخ سرائیکستان]] gcwkeg7s6nxu9hun9m76enp4yzje3h0