Wikipedia smnwiki https://smn.wikipedia.org/wiki/Ovd%C3%A2sij%C4%91o MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Tooimah Savâstâllâm Kevttee Savâstâllâm kevttest Wikipedia Savâstâllâm Wikipedia Tiätuvuárkká Savâstâllâm tiätuvuárhást Systeemviestâ Savâstâllâm systeemviestâst Myenster Savâstâllâm myensterist Raavâ Savâstâllâm ravvust Luokka Savâstâllâm luokkaast TimedText TimedText talk Mooduul Savâstâllâm modulist Event Event talk 14 7850 161553 38544 2026-11-05T12:47:36Z Yupik 23 {{Commonscat}} 161553 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Ekologia]] [[Luokka:Ohtsâškodáliih čuolmah]] [[Luokka:Piirâs]] [[Luokka:Pirâstekniik]] nbzo309c02gzoalb5wjjkxyy8eykvib 14 7877 161549 38829 2026-11-05T12:43:56Z Yupik 23 {{Commonscat}} 161549 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Energia]] [[Luokka:Šleđgâmagnetism]] 1s992uiftbweg0qypvcqmjbnc5pmsrj 0 7950 161552 161427 2026-11-05T12:46:53Z Yupik 23 161552 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Atmosphere layers-smn.svg|thumb|Eennâm áimukeerdi keerdih (ij mittokaavast)]] <!--[[File:Ilmakehän_osat.png|thumb|400px]]--> '''Eennâm áimukerdi''' lii [[Eennâmpállu|Eennâm]] pirâstittee, mottoom miäruštâllâm mield čyeđe kilomeetter asosâš kaasuriggee, mii lii čokkášum ááimust. Áimukeerdi almolumos kaasuh láá [[typpi]] já [[happi]], mut meiddei ovdâmerkkân áimukeerdi [[čiđđâdioksid]]ist lii stuorrâ merhâšume eennâmpáálun já ton šaddoid. Áimukeerdist láá ton lasseen čäcilievlâ já maaŋgâmuđusiih čalmaah, moi meeri muttuustâl. Áimukerdi lii ain jorree tiileest, mast piegah sirdeh liegâsvuođâenergia já lahtâvuođâ saajeest nuubán já tässejeh eennâmpáálu liegâsvuotâiäruid. Áimukeerdist tábáhtuveh piegâi, polvâi já orvij lasseen šleđgâalmoneh já optisiih almoneh tego [[kuovskâseh]], haloalmoneh já [[arvetävgi|arvetäävgih]]. Áimukeerdi viärráámuuh nyeskideijeeh láá vyeliáimukeerdi [[occoon]] já smavvâčalmaah. Eennâmpállu finnij tolemuu kaasurigges tállân palij ko Eennâm hämmejui 4,6 miljard ihheed tassaaš. Áimukeerdi siskáldâs lii muttuustâllâm Eennâm historjá ääigi. Happi puáđiškuođij áimukiärdán 3,5 miljard ihheed tassaaš, já 600 miljovn ihheed tassaaš ton meeri lassaanškuođij já juvsâškuođij tááláá tääsi. Olmooš ij piergiittâl kuhes aaigijd jo kuuđâ kilomeetter aloduvâst. Paijeel käävci kilomeetterist olmooš jáámá jotelávt haapi váilumân. Motomeh lodeh sättih piergiittâllâđ joba 12 kilomeetter aloduvâst. == Áimukeerdi uásih == Áimukeerdi puáhtá jyehiđ kerdijd čuággánmâš já liegâsvuođâ mieldi. Čuággánmâš mieldi áimukerdi lii juohhum [[homosfáár]]ân já [[heterosfáár]]ân. Homosfáárist ađai 0–100 kilomeetter aloduvvâst puoh ááimu kaasuh láá siävuttum korrâ áimutedduu tovâttâm molekyylij já atomij suoččâm tiet. Heterosfáárist áimuteedâ lii nuuvt ucce, ete kaasuh iä lah siävuttum já toh láá oornigist massaas mieldi. Liegâsvuođâ mieldi áimukeerdi lii luokattâllum neelji kiärdán, moh láá [[troposfáár]], [[stratosfáár]], [[mesosfáár]] já [[termosfáár]]. Troposfáárist lii masa puoh áimukeerdi massa já tobbeen tábáhtuveh ovdâmerkkân šoŋŋâalmoneh já čääsi juurrâm. Troposfáár alodâh lii [[peeivitäsideijee]] alda suullân 18 kilomeetterid já naavijn suullân käävci kilomeetterid já ton liegâsvuotâ vuállán suulân 6,5 ceehi sekuntist. Stratosfáárist ađai 10–50 kilomeetter aloduvâst lii elimân velttimettum [[occoonkerdi]], mii suojâl Eennâmpáálu Piäiváá uánihispárusâš ultravioletsuonjârdmist. Stratosfáár liegâsvuotâ lii alda troposfáár tuše -50 °C, mut alda mesosfáár suulân siämmáš ko Enâmist. 50–85 kilomeetterist leijee mesosfáárist meteoroideh syečih áimukiärdán, mon puáhtá uáiniđ meteorin. Mesosfáárist liegâsvuotâ lii uáli vyeligâš, ko tot ij absorbist ennuvgin Piäiváá suonjârdem. Termosfáárist liegâsvuotâ paijaan, ko tot absorbist Piäiváá uáli uánihispárusâš suonjârdem. Áimuteedâ lii tobbeen kuittâg-uv nuuvt ucce, ete tast ij lah ennuvgin merhâšume. Termosfáárist homosfáár muttoo heterosfáárin já ton vyeliuásist ađai ionosfáárist tábáhtuveh kuovskâseh. Kuovskâsijd toovât Piäiváást puáttee šleđgâvarâdâslâš čalmai teivâm Eennâmpáálu magneetkiädán. Termosfáár pajeuási kočoduvvoo [[eksosfáár]]in. Eksosfáárist áimukerdi muttoo komovuotân, veik čielgâ rääji [[komovuotâ|komovuođâ]] já áimukeerdi kooskâst ij lahkin. == Áimukeerdi čuággánmâš == Áimukerdi siskeeld maaŋgâid enâmustáá kaasun leijee amnâsijd. 99 % áimukeerdi saijaavuođâst láá [[typpi]] já [[happi]], já 1 % láá iänááš jieškote-uvlágáneh [[Juávkku (ráiđulâš vuáhádâh)#Juávkku 18|jálukaasuh]], tego [[argon]], [[helium]], [[krypton]] já [[neon]]. Áimukeerdist lii meid mulsâšuddee meeri [[čääci|čäcilievlâ]]. Ton lasseen tobbeen láá meid uces mereh merhâšittee šaddovistekaasuid, tego čiđđâdioksid já [[meetaan]]. Stratosfáárist merhâšittee kaasu lii occoon. {|class="wikitable" |+ Homosfáár čuággánmâš |- ! align="center" | Aamnâs ! align="center" | saijaavuotâ-% |- | align="center" | [[Typpi]] (N₂) | align="center" | 78,1 |- | align="center" | [[Happi]] (O₂) | align="center" | 20,9 |- | align="center" | [[Argon]] (Ar) | align="center" | 0,93 |- | align="center" | [[Čiđđâdioksid]] (CO₂) | align="center" | 0,04 |- | align="center" | [[Neon]] (Ne) | align="center" | 0,0018 |- | align="center" | [[Helium]] (He) | align="center" | 0,0005 |- | align="center" | [[Meetaan]] (CH₄) | align="center" | 0,00017 |- | align="center" | [[Krypton]] (Kr) | align="center" | 0,00011 |- | align="center" | [[Vety]] (H₂) | align="center" | 0,00005 |- | align="center" | [[Occoon]] (O₃) | align="center" | 0,000004 |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == * ''Cantell, Jutila, Lappalainen & Sorvali: GEOS 2. Sanoma Pro Oy ISBN 978-952-63-4285-6'' <small>(suomâkielân)</small> {{Käldeeh}} [[Luokka:Áimukerdi]] [[Luokka:Šoŋŋâdâhtieđâ]] 75970f8ms2v7qtbm2vi2bk5uli4fnky 0 9321 161563 147583 2026-11-05T22:37:50Z Katin pusku 7798 Kuva 161563 wikitext text/x-wiki {{Stivrejeijee | nommâ = David Lynch | kove = David Lynch Cannes 2017.jpg | šoddâmäigi = {{Šoddâmäigi já ahe|20|1|1946||1}} | šoddâmsaje = [[Missoula]], [[Montana]], [[Ovtâstum staatah]] | jáámmám = {{Jäämmimäigi já ahe|20|1|1946|15|1|2025|}} | aalmugjeessânvuotâ = Ovtâstumstaatâlâš | aktiivlâžžân = 1967–2024 | merhâšittee tyejeh = ''[[Eraserhead]]'' (1977)<br>''[[The Elephant Man]]'' (1980)<br>''[[Blue Velvet]]'' (1986)<br>''[[Twin Peaks]]'' (1990–1991, 2017)<br>''[[Wild at Heart]]'' (1990)<br>''[[Lost Highway]]'' (1997)<br>''[[Muholland Drive]]'' (2001) | palhâšumeh = '''[[Kollááš palmu]], [[Cannes elleekovejuhleh]]''' * ''[[Wild at Heart]]'' (1990) '''Prix de la mise en scène, [[Cannes elleekovejuhleh]]''' * ''[[Mulholland Drive]]'' (2001) '''[[César-palhâšume]], pyeremus olgoeennâmlâš elleekove''' * ''[[The Elephant Man]]'' (1981) * ''[[Mulholland Drive]]'' (2002) | iävtukkâsvuođah = '''[[Pyeremuu stivrim Oscar-palhâšume]]''' * ''[[The Elephant Man]]'' (1981) * ''[[Blue Velvet]]'' (1987) * ''[[Mulholland Drive]]'' (2002) '''[[Pyeremuu heiviittum kietâčalluu Oscar-palhâšume]]''' * ''[[The Elephant Man]]'' (1981) '''[[Kollááš palmu]], [[Cannes elleekovejuhleh]]''' * ''[[Twin Peaks: Fire Walk with Me]]'' (1992) * ''[[The Straight Story]]'' (1999) * ''[[Mulholland Drive]]'' (2001) '''[[Golden Globe|Pyeremuu stivrim Golden Globe]]''' * ''[[The Elephant Man]]'' (1981) * ''[[Mulholland Drive]]'' (2002) '''[[Golden Globe|Pyeremuu kietâčalluu Golden Globe]]''' * ''[[Blue Velvet]]'' (1987) * ''[[Mulholland Drive]]'' (2002) '''[[Emmy-palhâšume]], pyeremus draamaráiđu''' * ''[[Twin Peaks]]'' (1990) '''[[Emmy-palhâšume]], pyeremus stivrim draamarááiđust''' * ''[[Twin Peaks]]'' (1990) '''[[Emmy-palhâšume]], pyeremus kietâčaalâ draamarááiđust''' * ''[[Twin Peaks]]'' (1990) | vaanhimeh = | pelikyeimi = Peggy Lynch (1967–1974)<br> Mary Fisk (1977–1987)<br> Mary Sweeney (2006)<br> Emily Stofle (2009–) | párnááh = | nommâčáálus = | päikkisijđo = | IMDb-sijđo = [https://www.imdb.com/name/nm0000186/ IMDb] }} [[File:Isabella Rossellini David Lynch Cannes.jpg|thumb|[[Isabella Rossellini]] & David Lynch (1990)]] '''David Keith Lynch''' ({{Šoddâm- já jäämmimäigi|20|1|1946|[[Missoula]], [[Montana]], [[Ovtâstum staatah]]|15|1|2025|}}<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20137502|nommâ=Elokuvaohjaaja David Lynch on kuollut|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-01-16|čujottum=2025-01-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://variety.com/2025/film/news/david-lynch-dead-director-blue-velvet-twin-peaks-1236276106/|nommâ=David Lynch, Visionary Director of ‘Twin Peaks’ and ‘Blue Velvet,’ Dies at 78|tahhee=Chris Morris|almostittem=Variety|äigimuddo=2025-01-16|čujottum=2025-01-16|ietf-kielâkoodi=en-US}}</ref>) lâi ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee, -kietâčällee, -pyevtitteijee sehe kovetaaidâr já čuovâkovvejeijee. Sun lii tubdum jiešvuođâlâš stijlâstis, já suu elleekuuvijd ovtâstiteh uáli [[surrealism|surrealistlâš]] jiešvyevih. Suu tobdosumoseh tyejeh láá ovdâmerkkân elleekoveh ''[[The Elephant Man]]'' (1980), ''[[Blue Velvet]]'' (1986) já ''[[Mulholland Drive]]'' (2001) sehe oovtâst [[Mark Frost]]áin rahtum televisioráiđu ''[[Twin Peaks]]'' (1990–1991, 2017). == Eellim == === Nuorâvuotâ já oppâm === Lynch šoodâi uđđâivemáánu 20. peeivi 1946 Missoula kaavpugist Montanast. Suu eeči lâi pargoost eennâmtuáluministeriöst já peerâ ferttij varriđ távjá. Lynch päikkikaavpugijn maaŋgah sulâstittii taid idyllisâš, mut omâs ucckaavpugijd, kuus sun maŋeláá sajostitij suu elleekuuvijd. Ive [[1964]] Lynch algâttij uápuid taaiđâškoovlâst [[Boston]]ist, mut varrij maŋeláá [[Pennsylvania]]n, já joođhij taid tobbeen. Pennsylvaniast sun teeivâi suu puáttee pelikyeimi Peggy Reavey. Lynch já Reavey aasáin Philadelphia kuávlust, mast lâi puoh hyenemus peggim. Ton kuávlu paas pirrâdâh vaiguttij čielgâsávt Lynch elleeuuvij táválávt fastes já ilgâdis maailmân. Lynch ij algâalgâlávt perustâm elleekuuvijn já oopâi-uv kovetaiđuu. Sunjin kuittâg-uv šoodâi juurdâ "lihâdeijee malâkove" rähtimist, já toin sun uásálistij máálám- já veerrâmkiišton, mon suu taaiđâakatemia ornij jyehi ive. Kišto várás sun raahtij [[stop motion]] -vuovvijn animaatio ''Six Men Getting Sick'' (''Kuttâ almaa puáccájeh''). Lynch oonij tom kerdiluándusâš já tivrâs keččâlmin, mut ohtâ olmooš, kote lâi uáinám Lynch proojeekt, tiilái siämmáálágán animaatio páikkásis. === 1970-loho já Eraserhead === Ive [[1971]] Lynch varrij perruinis [[Los Angeles]]ân, kost sun opâškuođij elleekuuvij rähtim AFI Conservatoryst. Ive [[1972]] sun kuvviiškuođij vuosmuu elleekoovees ''[[Eraserhead]]''. Eraserheadist šoodâi viiđâ ive kukkosâš proojeekt, já toos lâi vaigâd finniđ ruttâdem. AFI išeruuđâ já eejis adelem loovnâ vievâst sun kuittâg finnij elleekove vaalmâšin ive [[1976]]. Sun irâttij finniđ elleekove maŋgáid elleekovejuhlijd ovdâmerkkân [[Cannes elleekovejuhleh|Cannesist]] já New Yorkist, mut tot ij tuhhiittum. Los Angeles elleekovejuhleh kuittâg čaaitij tom ive [[1977]], já tot finnij jotelávt kulttipeggim. Lynch iäránij ''Eraserhead'' rähtim ääigi Reaveyst já naajâi ive 1977 nubbijn kálguinis Mary Fisk. === 1980-loho === Lynch kulostui almolubbooht čuávuváá elleekoovees tiet. Frederick Treves kiirján já tuotâtábáhtussáid vuáđudeijee sehe [[Joseph Merrick]] elimist muštâleijee ''[[The Elephant Man]]'' (1980) ij sulâstittâm ennuvgin surrealistlâš já atâšteijee ''Ereaserhead'', veik tot-uv lâi čapisvielgâd já ton stijlâ lâi meid viehâ vuárnutteijee. ''The Elephant Man'' finnij kritikkárijn puorijd árvuštâlmijd já joba käävci [[Oscar-palhâšume|Oscar-iävtukkâsvuottâd]] ovdâmerkkân pyeremuu elleekooveest, Lynch stivriimist já [[John Hurt]] almaiuáiviroolâst. Lynchin šoodâi ive 1982 nubbe páárnáš Austin. Sust láá muáddi uccâ roolâ eejis elleekuuvijn: Pierre Tremond ''Twin Peaksist'' já Devon Berk vyeijee ''[[Inland Empire]]st''. ''The Elephant Man'' mielâstumvuođâ maŋa [[George Lucas]] faalâi Lynchin suu kuálmád ''[[Star Wars]]'' -elleekove ''[[The Return of the Jedi]]'' stivrim. Lynch kiäldádâđâi, ko suu mielâst Lucas ličij kolgâm stivriđ tom jieš, ete tast šodâččij suu ijge Lynch niähusâš elleekove. Maŋeláá Lynch stivrij nube [[Science fiction]] -elleekove: [[Frank Herbert]] klassikkoromanân vuáđudeijee ''[[Dune (ive 1984 elleekove)|Dune]]'' (1984). Veikkâ budjet lâi-uv 40 miljovn dollarid, elleekove paasij kuittâg masa 20 miljovn dollar táápun já tast šoodâi Lynch karrieer stuárráámus feilâ. Ton árvuštâlmeh lijjii enâmustáá hyeneh, já Lynch jieš lii ettâm, ete sun ij liččii kuássin kolgâm stivriđ tom. Lynch ive 1986 elleekove ''[[Blue Velvet]]'' pajedij suu oppeet stuorrâ mielâstumvuotân. Elleekooveest tiättojii maaŋgah Lynch elleekuuvij táváliih jiešvyevih: uccâ kaavpug sevŋis, romantlâš já viehâváldálâš triller, mii kieđâvuš ulmuu mielâ já naharijd. Kritikkárij árvuštâlmeh elleekooveest lijjii uáli pyereh, mut uási keččein ij lijkkum toos ton seksuaallâš viehâvääldi já suámittes huáđđoi tiet. Lynch finnij ''Blue Velvetist'' nube [[pyeremuu stivrim Oscar-palhâšume|pyeremuu stivrim Oscar-iävtukkâsvuođâ]]. ''Blue Velvetist'' aalgij Lynch já elleekove muusik nyettee [[Angelo Badalamenti]] ovtâspargo. === Twin Peaks já Wild at Heart === Ive 1990 Lynch čäliškuođij pyevtitteijee [[Mark Frost]]áin ''[[Twin Peaks]]'', mast šoodâi ohtâ 1990-lovo pivnohumos televisiorááiđuin. Rááiđust čuávvoo eksentrisâš FBI aageent Dale Cooper, kii iirât selvâttiđ [[Washington (uásistaatâ)|Washingtonlâš]] ucckaavpug Twin Peaksist tábáhtum Laura Palmer -nommâsâš nieidâ morhe. Rááiđust láá ennuv kaavhâ, scifi sehe surrealistlâš jiešvyevih, já tot lii tubdum navertábáhtusâin, omâs huáđđoin sehe Angelo Badalamenti jiešlágán muusikist. Dale Cooper čaittâlij [[Kyle MacLachlan]], kote lâi uáiviroolâst meid Dunest já Blue Velvetist. Lynch stivrij vuosmuu paajeest kyehti uási já čaittâlij meid Cooper ovdâulmuu FBI aageent Gordon Cole. ''Twin Peaks'' vuosmuš paje čaittui [[ABC]] -televisiokanavast cuáŋuimáánu 8. peeivist vyesimáánu 23. piäiván 1990. Lynch já Frost iävá čullim morhedeijee vuosmuu paje ääigi já keččeemacâttâs tiet ABC vaađâi morhedeijee čullim, moos eromâšávt Lynch ij lijkkum. Morhedeijee čielgâi nube paje aalgâst, mon maŋa Lynch kuođij rááiđu. Sun kuittâg-uv maacâi stivriđ paje majemuu uási, mast sun kuođij čuávdus ávusin, nuuvt ko vuosmuu paajeest-uv. Lynch já Frost vuáváin meid kuálmád paje, mut tot kománij sunnuu, pyevtittemfinnoduv já čaittâleijei koskâsâš sierâmielâlâšvuođáid. Twin Peaks vuosmuu paje pyevtittem ääigi Lynch rähtiškuođij uđđâ elleekove ''[[Wild at Heart]]'', mii vuáđuduvá Bary Gifford siämmáánommâsâš romanân. Tot finnij vuosâeehidis vyesimáánust 1990 [[Cannes elleekovejuhleh|Cannes elleekovejuuhlijn]], kost tot finnij uáivipalhâšume ađai [[kollááš palmu|kollááš paalmu]]. [[Ovtâstum staatah|Ovtâstum staatâin]] ''Wild at Heart'' ij finnim kritikkárij teikkâ keččei mielâstumvuođâ. Ive 1992 Lynch maacâi ''Twin Peaks'' maailmân já stivrij rááiđun vuáđudeijee elleekove ''[[Twin Peaks: Fire Walk with Me]]''. Elleekove lâi siämmást ovdâuási já jotkâuási rááiđun já tot vuájudâđâi morhedum Laura Palmer majemuu muádi piäiván. Elleekove lâi ennuv eenâb sevŋâd, atâšteijee já surrealistlâš ko ráiđu, ijge tast lamaš ennuvgin rááiđun tijpâlâš huumor. ''Twin Peaks: Fire Walk with Me'' finnij hyenes árvuštâlmijd já tot finnij Cannes elleekovejuuhlijn toškâsij saajeest "boo" -huikkem já pilkkedem. ''Twin Peaks'' -rááiđu fanij kooskâst elleekove lii kuittâg-uv oonnum áárvust já maŋeláá tot lii finnim eenâb mielâstumvuođâ meid almolávt. === Twin Peaks maŋa === ''Twin Peaks: Fire Walk with Me'' maŋa Lynch ij ráhtám elleekove viiđâ ihán. Ive 1997 almostui ''Wild at Heart'' -roomaan čällee [[Bary Gifford]]áin čallum já Lynch stivrim [[film noir]] -tijppâlâš ''[[Lost Highway]]''. ''Lost Highway'' ij miänástum kávpálávt já kritikkáreh adelij toos ruossâlâs árvuštâlmijd. Lynch čuávuvâš elleekove lâi uáli ereslágán ko ovdebeh: ''[[The Straight Story]]'' vuáđuduvá tuotâtábáhtussáid puáris almai Alvin Straightist ([[Richard Farnsworth]]), kii maađhâš sinočyeppein 500 kilomeetterid keččâđ puácutoppiittuv finnim viiljâs. Elleekove lii noomâs mieldi lineaarisâš, ijge tast lah ollágin Lynchin tijpâlâš sevŋâdvuotâ teikkâ viehâväldi. Tot finnij kritikkárijn puorijd árvuštâlmijd, já Farnsworth finnij [[Pyeremuu almaiuáviroolâ Oscar-palhâšume|pyeremuu almaiuáviroolâ Oscar-iävtukkâsvuođâ]]. ''The Straight Story'' maŋa Lynch maacâi rähtiđ sunjin táválub elleekove. Ive 2001 almostum ''[[Mulholland Drive]]'' lii surrealistlâš maainâs Hollywood sevŋis peelijn. ''Mulholland Drivest'' koolgâi algâalgâlávt puáttiđ televisioráiđu, mut ABC hilgoi tom, mon maŋa Lynch finnij ruttâdem ranskalâš StudioCanalist já raahtij rááiđu pilottist elleekove. Ton uáiviroolâin láá [[Naomi Watts]], [[Laura Harring]] já [[Justin Theroux]]. ''Mulholland Drive'' vuoitij Cannes elleekovejuuhlijn pyeremuu stivrim palhâšume já finnij pyeremuu elleekove iävtukkâsvuođâ. Tot vuoitij meid pyeremuu olgoeennâmlâš elleekove [[César-palhâšume]], já Lynch finnij elleekooveest suu kuálmád pyeremuu stivrim Oscar-iävtukkâsvuođâ. Ive 2016 [[BBC]] sahhiittâlmist 177 elleekoveäššitobded jienâstii ''Mulholland Drive'' 2000-lovo pyeremuu elleekován. Ive 2006 almostui tuáistáážân Lynch majemuš kuhes elleekove ''[[Inland Empire]]''. Elleekove lii kuulmâ tijme kukkosâš, já tot kovvejui kuulmâ ive ääigi valmâš kietâčalluuttáá. === Twin Peaks: The Return === Roovvâdmáánust 2014 Lynch nonnij, ete sun já Frost lává rähtimin ''Twin Peaks'' oovce uási kukkosâš kuálmád paje já paje álgáččij 2016 Showtime -kanavast. Cuáŋuimáánust 2015 sun eeđâi, ete ij stivriiččii paje liijkás uces budjet tiet, mut maŋeláá Showtime nonnij, ete uásih láá 18 oovdeb 9 saajeest já Lynch stivree puoh. Paje kuvvim lâi vaalmâš cuáŋuimáánust 2016, já tot aalgij televisiost vyesimáánust 2017. === Puácuvuotâ já jäämmim === Porgemáánust 2024 Lynch muštâlij, ete sust lii iivij porgottem tet šoddâm [[kepisjuálánem]]. Sun ij ton tááhust puáhtám vyelgiđ päihistis ko uánihis väzzimijd. Lynch muštâlij, ete jis sun vala stivree, te sun parga tom káidusin.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/film/article/2024/aug/05/david-lynch-says-he-is-too-ill-to-direct-films-in-person|nommâ=David Lynch says he is not retiring after revealing he is too ill to direct films in person|tahhee=Andrew Pulver|almostittem=The Guardian|äigimuddo=2024-08-06|čujottum=2025-01-17|ietf-kielâkoodi=en-GB}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://deadline.com/2025/01/david-lynch-dead-twin-peaks-blue-velvet-elephant-man-1236258625/|nommâ=David Lynch Dies: ‘Twin Peaks’, ‘Blue Velvet’, ‘Elephant Man’ & ‘Eraserhead’ Visionary Was 78|tahhee=Erik Pedersen,Anthony D'Alessandro|almostittem=Deadline|äigimuddo=2025-01-16|čujottum=2025-01-17|ietf-kielâkoodi=en-US}}</ref> Uđđâivemáánust 2025 Lynch sirdui Maadâ-Kalifornia iŋádâhtuulâi tet päihistis nieidâs luusâ. Tobbeen sun jaamij uđđâivemáánu 15. peeivi 78-ihásâžžân.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.tmz.com/2025/01/16/legendary-director-david-lynch-dead-at-78/|nommâ=David Lynch, 'Blue Velvet' Director, Dead at 78|almostittem=TMZ|äigimuddo=2025-01-16|čujottum=2025-01-17|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> == Filmografia == === Elleekoveh === * ''[[Eraserhead]]'' (1977) * ''[[The Elephant Man]]'' (1980) * ''[[Dune]]'' (1984) * ''[[Blue Velvet]]'' (1986) * ''[[Wild at Heart]]'' (1990) * ''[[Twin Peaks: Fire Walk with Me]]'' (1992) * ''[[Lost Highway]]'' (1997) * ''[[The Straight Story]]'' (1999) * ''[[Mulholland Drive]]'' (2001) * ''[[Inland Empire]]'' (2006) === Televisiorááiđuh === * ''[[Twin Peaks]]'' (1990–1991) * ''[[On the Air]]'' (1992) * ''[[Hotel Room]]'' (1993) * ''[[Twin Peaks|Twin Peaks: The Return]]'' (2017) == Čaittâleijeeh David Lynch elleekuuvijn já televisiorááiđuin == Käldee: IMDb {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:80%;" |- style="vertical-align:bottom;" ! Čaittâleijee!! ''Eraserhead'' !! ''The Elephant Man'' !! ''Dune'' !! ''Blue Velvet'' !! ''Wild at Heart'' !! ''Twin Peaks'' !! ''Twin Peaks: Fire Walk with Me''* !! ''Lost Highway'' !! ''The Straight Story'' !! ''Mulholland Drive'' !! ''Inland Empire'' !! ''Twin Peaks: The Return'' |- ! [[Jack Nance]] | {{ya}} || || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || || || || |- ! [[Kyle MacLachlan]] | || || {{ya}} || {{ya}} || || {{ya}} || {{ya}} || || || || || {{ya}} |- ! [[Harry Dean Stanton]] | || || || || {{ya}} || || {{ya}} || || {{ya}} || || {{ya}} || {{ya}} |- ! [[Grace Zabriskie]] | || || || || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || || || || {{ya}} || {{ya}} |- ! [[Everett McGill]] | || || {{ya}} || || || {{ya}} || {{ya}} || || {{ya}} || || || {{ya}} |- ! [[Laura Dern]] | || || || {{ya}} || {{ya}} || || || || || || {{ya}} || {{ya}} |- ! [[Sheryl Lee]] | || || || || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || || || || || {{ya}} |- ! [[Naomi Watts]] | || || || || || || || || || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} |- ! [[Michael J. Anderson]] | || || || || || {{ya}} || {{ya}} || || || {{ya}} || || |- ! [[Sherilyn Fenn]] | || || || || {{ya}} || {{ya}} || || || || || || {{ya}} |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} * {{IMDb nommâ|0000186}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Lynch, David}} [[Luokka:Ive 1946 šoddâmeh]] [[Luokka:Ive 2025 jämimeh]] [[Luokka:Ovtâstumstaatâliih elleekovestivrejeijeeh]] otsj7ajwsckjr5bgjg9w8yxy5rag0px 161564 161563 2026-11-05T23:21:52Z Yupik 23 161564 wikitext text/x-wiki {{Stivrejeijee | nommâ = David Lynch | kove = David Lynch Cannes 2017.jpg | šoddâmäigi = {{Šoddâmäigi já ahe|20|1|1946||1}} | šoddâmsaje = [[Missoula]], [[Montana]], [[Ovtâstum staatah]] | jáámmám = {{Jäämmimäigi já ahe|20|1|1946|15|1|2025|}} | aalmugjeessânvuotâ = Ovtâstumstaatâlâš | aktiivlâžžân = 1967–2024 | merhâšittee tyejeh = ''[[Eraserhead]]'' (1977)<br>''[[The Elephant Man]]'' (1980)<br>''[[Blue Velvet]]'' (1986)<br>''[[Twin Peaks]]'' (1990–1991, 2017)<br>''[[Wild at Heart]]'' (1990)<br>''[[Lost Highway]]'' (1997)<br>''[[Muholland Drive]]'' (2001) | palhâšumeh = '''[[Kollááš palmu]], [[Cannes elleekovejuhleh]]''' * ''[[Wild at Heart]]'' (1990) '''Prix de la mise en scène, [[Cannes elleekovejuhleh]]''' * ''[[Mulholland Drive]]'' (2001) '''[[César-palhâšume]], pyeremus olgoeennâmlâš elleekove''' * ''[[The Elephant Man]]'' (1981) * ''[[Mulholland Drive]]'' (2002) | iävtukkâsvuođah = '''[[Pyeremuu stivrim Oscar-palhâšume]]''' * ''[[The Elephant Man]]'' (1981) * ''[[Blue Velvet]]'' (1987) * ''[[Mulholland Drive]]'' (2002) '''[[Pyeremuu heiviittum kietâčalluu Oscar-palhâšume]]''' * ''[[The Elephant Man]]'' (1981) '''[[Kollááš palmu]], [[Cannes elleekovejuhleh]]''' * ''[[Twin Peaks: Fire Walk with Me]]'' (1992) * ''[[The Straight Story]]'' (1999) * ''[[Mulholland Drive]]'' (2001) '''[[Golden Globe|Pyeremuu stivrim Golden Globe]]''' * ''[[The Elephant Man]]'' (1981) * ''[[Mulholland Drive]]'' (2002) '''[[Golden Globe|Pyeremuu kietâčalluu Golden Globe]]''' * ''[[Blue Velvet]]'' (1987) * ''[[Mulholland Drive]]'' (2002) '''[[Emmy-palhâšume]], pyeremus draamaráiđu''' * ''[[Twin Peaks]]'' (1990) '''[[Emmy-palhâšume]], pyeremus stivrim draamarááiđust''' * ''[[Twin Peaks]]'' (1990) '''[[Emmy-palhâšume]], pyeremus kietâčaalâ draamarááiđust''' * ''[[Twin Peaks]]'' (1990) | vaanhimeh = | pelikyeimi = Peggy Lynch (1967–1974)<br> Mary Fisk (1977–1987)<br> Mary Sweeney (2006)<br> Emily Stofle (2009–) | párnááh = | nommâčáálus = | päikkisijđo = | IMDb-sijđo = [https://www.imdb.com/name/nm0000186/ IMDb] }} [[Tiätuvuárkká:Isabella Rossellini David Lynch Cannes.jpg|thumb|[[Isabella Rossellini]] já David Lynch ive 1990]] '''David Keith Lynch''' ({{Šoddâm- já jäämmimäigi|20|1|1946|[[Missoula]], [[Montana]], [[Ovtâstum staatah]]|15|1|2025|}}<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20137502|nommâ=Elokuvaohjaaja David Lynch on kuollut|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-01-16|čujottum=2025-01-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://variety.com/2025/film/news/david-lynch-dead-director-blue-velvet-twin-peaks-1236276106/|nommâ=David Lynch, Visionary Director of ‘Twin Peaks’ and ‘Blue Velvet,’ Dies at 78|tahhee=Chris Morris|almostittem=Variety|äigimuddo=2025-01-16|čujottum=2025-01-16|ietf-kielâkoodi=en-US}}</ref>) lâi ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee, -kietâčällee, -pyevtitteijee sehe kovetaaidâr já čuovâkovvejeijee. Sun lii tubdum jiešvuođâlâš stijlâstis, já suu elleekuuvijd ovtâstiteh uáli [[surrealism|surrealistlâš]] jiešvyevih. Suu tobdosumoseh tyejeh láá ovdâmerkkân elleekoveh ''[[The Elephant Man]]'' (1980), ''[[Blue Velvet]]'' (1986) já ''[[Mulholland Drive]]'' (2001) sehe oovtâst [[Mark Frost]]áin rahtum televisioráiđu ''[[Twin Peaks]]'' (1990–1991, 2017). == Eellim == === Nuorâvuotâ já oppâm === Lynch šoodâi uđđâivemáánu 20. peeivi 1946 Missoula kaavpugist Montanast. Suu eeči lâi pargoost eennâmtuáluministeriöst já peerâ ferttij varriđ távjá. Lynch päikkikaavpugijn maaŋgah sulâstittii taid idyllisâš, mut omâs ucckaavpugijd, kuus sun maŋeláá sajostitij suu elleekuuvijd. Ive [[1964]] Lynch algâttij uápuid taaiđâškoovlâst [[Boston]]ist, mut varrij maŋeláá [[Pennsylvania]]n, já joođhij taid tobbeen. Pennsylvaniast sun teeivâi suu puáttee pelikyeimi Peggy Reavey. Lynch já Reavey aasáin Philadelphia kuávlust, mast lâi puoh hyenemus peggim. Ton kuávlu paas pirrâdâh vaiguttij čielgâsávt Lynch elleeuuvij táválávt fastes já ilgâdis maailmân. Lynch ij algâalgâlávt perustâm elleekuuvijn já oopâi-uv kovetaiđuu. Sunjin kuittâg-uv šoodâi juurdâ "lihâdeijee malâkove" rähtimist, já toin sun uásálistij máálám- já veerrâmkiišton, mon suu taaiđâakatemia ornij jyehi ive. Kišto várás sun raahtij [[stop motion]] -vuovvijn animaatio ''Six Men Getting Sick'' (''Kuttâ almaa puáccájeh''). Lynch oonij tom kerdiluándusâš já tivrâs keččâlmin, mut ohtâ olmooš, kote lâi uáinám Lynch proojeekt, tiilái siämmáálágán animaatio páikkásis. === 1970-loho já Eraserhead === Ive [[1971]] Lynch varrij perruinis [[Los Angeles]]ân, kost sun opâškuođij elleekuuvij rähtim AFI Conservatoryst. Ive [[1972]] sun kuvviiškuođij vuosmuu elleekoovees ''[[Eraserhead]]''. Eraserheadist šoodâi viiđâ ive kukkosâš proojeekt, já toos lâi vaigâd finniđ ruttâdem. AFI išeruuđâ já eejis adelem loovnâ vievâst sun kuittâg finnij elleekove vaalmâšin ive [[1976]]. Sun irâttij finniđ elleekove maŋgáid elleekovejuhlijd ovdâmerkkân [[Cannes elleekovejuhleh|Cannesist]] já New Yorkist, mut tot ij tuhhiittum. Los Angeles elleekovejuhleh kuittâg čaaitij tom ive [[1977]], já tot finnij jotelávt kulttipeggim. Lynch iäránij ''Eraserhead'' rähtim ääigi Reaveyst já naajâi ive 1977 nubbijn kálguinis Mary Fisk. === 1980-loho === Lynch kulostui almolubbooht čuávuváá elleekoovees tiet. Frederick Treves kiirján já tuotâtábáhtussáid vuáđudeijee sehe [[Joseph Merrick]] elimist muštâleijee ''[[The Elephant Man]]'' (1980) ij sulâstittâm ennuvgin surrealistlâš já atâšteijee ''Ereaserhead'', veik tot-uv lâi čapisvielgâd já ton stijlâ lâi meid viehâ vuárnutteijee. ''The Elephant Man'' finnij kritikkárijn puorijd árvuštâlmijd já joba käävci [[Oscar-palhâšume|Oscar-iävtukkâsvuottâd]] ovdâmerkkân pyeremuu elleekooveest, Lynch stivriimist já [[John Hurt]] almaiuáiviroolâst. Lynchin šoodâi ive 1982 nubbe páárnáš Austin. Sust láá muáddi uccâ roolâ eejis elleekuuvijn: Pierre Tremond ''Twin Peaksist'' já Devon Berk vyeijee ''[[Inland Empire]]st''. ''The Elephant Man'' mielâstumvuođâ maŋa [[George Lucas]] faalâi Lynchin suu kuálmád ''[[Star Wars]]'' -elleekove ''[[The Return of the Jedi]]'' stivrim. Lynch kiäldádâđâi, ko suu mielâst Lucas ličij kolgâm stivriđ tom jieš, ete tast šodâččij suu ijge Lynch niähusâš elleekove. Maŋeláá Lynch stivrij nube [[Science fiction]] -elleekove: [[Frank Herbert]] klassikkoromanân vuáđudeijee ''[[Dune (ive 1984 elleekove)|Dune]]'' (1984). Veikkâ budjet lâi-uv 40 miljovn dollarid, elleekove paasij kuittâg masa 20 miljovn dollar táápun já tast šoodâi Lynch karrieer stuárráámus feilâ. Ton árvuštâlmeh lijjii enâmustáá hyeneh, já Lynch jieš lii ettâm, ete sun ij liččii kuássin kolgâm stivriđ tom. Lynch ive 1986 elleekove ''[[Blue Velvet]]'' pajedij suu oppeet stuorrâ mielâstumvuotân. Elleekooveest tiättojii maaŋgah Lynch elleekuuvij táváliih jiešvyevih: uccâ kaavpug sevŋis, romantlâš já viehâváldálâš triller, mii kieđâvuš ulmuu mielâ já naharijd. Kritikkárij árvuštâlmeh elleekooveest lijjii uáli pyereh, mut uási keččein ij lijkkum toos ton seksuaallâš viehâvääldi já suámittes huáđđoi tiet. Lynch finnij ''Blue Velvetist'' nube [[pyeremuu stivrim Oscar-palhâšume|pyeremuu stivrim Oscar-iävtukkâsvuođâ]]. ''Blue Velvetist'' aalgij Lynch já elleekove muusik nyettee [[Angelo Badalamenti]] ovtâspargo. === Twin Peaks já Wild at Heart === Ive 1990 Lynch čäliškuođij pyevtitteijee [[Mark Frost]]áin ''[[Twin Peaks]]'', mast šoodâi ohtâ 1990-lovo pivnohumos televisiorááiđuin. Rááiđust čuávvoo eksentrisâš FBI aageent Dale Cooper, kii iirât selvâttiđ [[Washington (uásistaatâ)|Washingtonlâš]] ucckaavpug Twin Peaksist tábáhtum Laura Palmer -nommâsâš nieidâ morhe. Rááiđust láá ennuv kaavhâ, scifi sehe surrealistlâš jiešvyevih, já tot lii tubdum navertábáhtusâin, omâs huáđđoin sehe Angelo Badalamenti jiešlágán muusikist. Dale Cooper čaittâlij [[Kyle MacLachlan]], kote lâi uáiviroolâst meid Dunest já Blue Velvetist. Lynch stivrij vuosmuu paajeest kyehti uási já čaittâlij meid Cooper ovdâulmuu FBI aageent Gordon Cole. ''Twin Peaks'' vuosmuš paje čaittui [[ABC]] -televisiokanavast cuáŋuimáánu 8. peeivist vyesimáánu 23. piäiván 1990. Lynch já Frost iävá čullim morhedeijee vuosmuu paje ääigi já keččeemacâttâs tiet ABC vaađâi morhedeijee čullim, moos eromâšávt Lynch ij lijkkum. Morhedeijee čielgâi nube paje aalgâst, mon maŋa Lynch kuođij rááiđu. Sun kuittâg-uv maacâi stivriđ paje majemuu uási, mast sun kuođij čuávdus ávusin, nuuvt ko vuosmuu paajeest-uv. Lynch já Frost vuáváin meid kuálmád paje, mut tot kománij sunnuu, pyevtittemfinnoduv já čaittâleijei koskâsâš sierâmielâlâšvuođáid. Twin Peaks vuosmuu paje pyevtittem ääigi Lynch rähtiškuođij uđđâ elleekove ''[[Wild at Heart]]'', mii vuáđuduvá Bary Gifford siämmáánommâsâš romanân. Tot finnij vuosâeehidis vyesimáánust 1990 [[Cannes elleekovejuhleh|Cannes elleekovejuuhlijn]], kost tot finnij uáivipalhâšume ađai [[kollááš palmu|kollááš paalmu]]. [[Ovtâstum staatah|Ovtâstum staatâin]] ''Wild at Heart'' ij finnim kritikkárij teikkâ keččei mielâstumvuođâ. Ive 1992 Lynch maacâi ''Twin Peaks'' maailmân já stivrij rááiđun vuáđudeijee elleekove ''[[Twin Peaks: Fire Walk with Me]]''. Elleekove lâi siämmást ovdâuási já jotkâuási rááiđun já tot vuájudâđâi morhedum Laura Palmer majemuu muádi piäiván. Elleekove lâi ennuv eenâb sevŋâd, atâšteijee já surrealistlâš ko ráiđu, ijge tast lamaš ennuvgin rááiđun tijpâlâš huumor. ''Twin Peaks: Fire Walk with Me'' finnij hyenes árvuštâlmijd já tot finnij Cannes elleekovejuuhlijn toškâsij saajeest "boo" -huikkem já pilkkedem. ''Twin Peaks'' -rááiđu fanij kooskâst elleekove lii kuittâg-uv oonnum áárvust já maŋeláá tot lii finnim eenâb mielâstumvuođâ meid almolávt. === Twin Peaks maŋa === ''Twin Peaks: Fire Walk with Me'' maŋa Lynch ij ráhtám elleekove viiđâ ihán. Ive 1997 almostui ''Wild at Heart'' -roomaan čällee [[Bary Gifford]]áin čallum já Lynch stivrim [[film noir]] -tijppâlâš ''[[Lost Highway]]''. ''Lost Highway'' ij miänástum kávpálávt já kritikkáreh adelij toos ruossâlâs árvuštâlmijd. Lynch čuávuvâš elleekove lâi uáli ereslágán ko ovdebeh: ''[[The Straight Story]]'' vuáđuduvá tuotâtábáhtussáid puáris almai Alvin Straightist ([[Richard Farnsworth]]), kii maađhâš sinočyeppein 500 kilomeetterid keččâđ puácutoppiittuv finnim viiljâs. Elleekove lii noomâs mieldi lineaarisâš, ijge tast lah ollágin Lynchin tijpâlâš sevŋâdvuotâ teikkâ viehâväldi. Tot finnij kritikkárijn puorijd árvuštâlmijd, já Farnsworth finnij [[Pyeremuu almaiuáviroolâ Oscar-palhâšume|pyeremuu almaiuáviroolâ Oscar-iävtukkâsvuođâ]]. ''The Straight Story'' maŋa Lynch maacâi rähtiđ sunjin táválub elleekove. Ive 2001 almostum ''[[Mulholland Drive]]'' lii surrealistlâš maainâs Hollywood sevŋis peelijn. ''Mulholland Drivest'' koolgâi algâalgâlávt puáttiđ televisioráiđu, mut ABC hilgoi tom, mon maŋa Lynch finnij ruttâdem ranskalâš StudioCanalist já raahtij rááiđu pilottist elleekove. Ton uáiviroolâin láá [[Naomi Watts]], [[Laura Harring]] já [[Justin Theroux]]. ''Mulholland Drive'' vuoitij Cannes elleekovejuuhlijn pyeremuu stivrim palhâšume já finnij pyeremuu elleekove iävtukkâsvuođâ. Tot vuoitij meid pyeremuu olgoeennâmlâš elleekove [[César-palhâšume]], já Lynch finnij elleekooveest suu kuálmád pyeremuu stivrim Oscar-iävtukkâsvuođâ. Ive 2016 [[BBC]] sahhiittâlmist 177 elleekoveäššitobded jienâstii ''Mulholland Drive'' 2000-lovo pyeremuu elleekován. Ive 2006 almostui tuáistáážân Lynch majemuš kuhes elleekove ''[[Inland Empire]]''. Elleekove lii kuulmâ tijme kukkosâš, já tot kovvejui kuulmâ ive ääigi valmâš kietâčalluuttáá. === Twin Peaks: The Return === Roovvâdmáánust 2014 Lynch nonnij, ete sun já Frost lává rähtimin ''Twin Peaks'' oovce uási kukkosâš kuálmád paje já paje álgáččij 2016 Showtime -kanavast. Cuáŋuimáánust 2015 sun eeđâi, ete ij stivriiččii paje liijkás uces budjet tiet, mut maŋeláá Showtime nonnij, ete uásih láá 18 oovdeb 9 saajeest já Lynch stivree puoh. Paje kuvvim lâi vaalmâš cuáŋuimáánust 2016, já tot aalgij televisiost vyesimáánust 2017. === Puácuvuotâ já jäämmim === Porgemáánust 2024 Lynch muštâlij, ete sust lii iivij porgottem tet šoddâm [[kepisjuálánem]]. Sun ij ton tááhust puáhtám vyelgiđ päihistis ko uánihis väzzimijd. Lynch muštâlij, ete jis sun vala stivree, te sun parga tom káidusin.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/film/article/2024/aug/05/david-lynch-says-he-is-too-ill-to-direct-films-in-person|nommâ=David Lynch says he is not retiring after revealing he is too ill to direct films in person|tahhee=Andrew Pulver|almostittem=The Guardian|äigimuddo=2024-08-06|čujottum=2025-01-17|ietf-kielâkoodi=en-GB}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://deadline.com/2025/01/david-lynch-dead-twin-peaks-blue-velvet-elephant-man-1236258625/|nommâ=David Lynch Dies: ‘Twin Peaks’, ‘Blue Velvet’, ‘Elephant Man’ & ‘Eraserhead’ Visionary Was 78|tahhee=Erik Pedersen,Anthony D'Alessandro|almostittem=Deadline|äigimuddo=2025-01-16|čujottum=2025-01-17|ietf-kielâkoodi=en-US}}</ref> Uđđâivemáánust 2025 Lynch sirdui Maadâ-Kalifornia iŋádâhtuulâi tet päihistis nieidâs luusâ. Tobbeen sun jaamij uđđâivemáánu 15. peeivi 78-ihásâžžân.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.tmz.com/2025/01/16/legendary-director-david-lynch-dead-at-78/|nommâ=David Lynch, 'Blue Velvet' Director, Dead at 78|almostittem=TMZ|äigimuddo=2025-01-16|čujottum=2025-01-17|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> == Filmografia == === Elleekoveh === * ''[[Eraserhead]]'' (1977) * ''[[The Elephant Man]]'' (1980) * ''[[Dune]]'' (1984) * ''[[Blue Velvet]]'' (1986) * ''[[Wild at Heart]]'' (1990) * ''[[Twin Peaks: Fire Walk with Me]]'' (1992) * ''[[Lost Highway]]'' (1997) * ''[[The Straight Story]]'' (1999) * ''[[Mulholland Drive]]'' (2001) * ''[[Inland Empire]]'' (2006) === Televisiorááiđuh === * ''[[Twin Peaks]]'' (1990–1991) * ''[[On the Air]]'' (1992) * ''[[Hotel Room]]'' (1993) * ''[[Twin Peaks|Twin Peaks: The Return]]'' (2017) == Čaittâleijeeh David Lynch elleekuuvijn já televisiorááiđuin == Käldee: IMDb {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:80%;" |- style="vertical-align:bottom;" ! Čaittâleijee!! ''Eraserhead'' !! ''The Elephant Man'' !! ''Dune'' !! ''Blue Velvet'' !! ''Wild at Heart'' !! ''Twin Peaks'' !! ''Twin Peaks: Fire Walk with Me''* !! ''Lost Highway'' !! ''The Straight Story'' !! ''Mulholland Drive'' !! ''Inland Empire'' !! ''Twin Peaks: The Return'' |- ! [[Jack Nance]] | {{ya}} || || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || || || || |- ! [[Kyle MacLachlan]] | || || {{ya}} || {{ya}} || || {{ya}} || {{ya}} || || || || || {{ya}} |- ! [[Harry Dean Stanton]] | || || || || {{ya}} || || {{ya}} || || {{ya}} || || {{ya}} || {{ya}} |- ! [[Grace Zabriskie]] | || || || || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || || || || {{ya}} || {{ya}} |- ! [[Everett McGill]] | || || {{ya}} || || || {{ya}} || {{ya}} || || {{ya}} || || || {{ya}} |- ! [[Laura Dern]] | || || || {{ya}} || {{ya}} || || || || || || {{ya}} || {{ya}} |- ! [[Sheryl Lee]] | || || || || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || || || || || {{ya}} |- ! [[Naomi Watts]] | || || || || || || || || || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} |- ! [[Michael J. Anderson]] | || || || || || {{ya}} || {{ya}} || || || {{ya}} || || |- ! [[Sherilyn Fenn]] | || || || || {{ya}} || {{ya}} || || || || || || {{ya}} |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} * {{IMDb nommâ|0000186}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Lynch, David}} [[Luokka:Ive 1946 šoddâmeh]] [[Luokka:Ive 2025 jämimeh]] [[Luokka:Ovtâstumstaatâliih elleekovestivrejeijeeh]] s6oodwf1bncuq8aludppmanr8ybdrb8 14 10904 161550 48419 2026-11-05T12:44:09Z Yupik 23 {{Commonscat}} 161550 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Šleđgâmagnetism]] k51jjhro5prd7ioauw3jhl6v1pbaxd2 0 16553 161551 159859 2026-11-05T12:45:20Z Yupik 23 161551 wikitext text/x-wiki '''Occoonkerdi''' lii [[Eennâmpállu|Eennâmpáálu]] [[stratosfáár]]ân kullee uási, mii lii 15–35 km<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/science/ozone-layer|nommâ=Ozone layer {{!}} Description, Importance, & Facts {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2023-01-13|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> aloduvâst já siskeeld stuárráámuu uási [[áimukerdi|áimukeerdi]] [[occoon|oconist]]. Occoonkerdi suoijâl eennâmase [[Piäiváš|Piäiváá]] [[ultravioletsuonjârdem|ultravioletsuonjârdmist]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.fmi.fi/abc/index.html?N=110|nommâ=Ilmatieteen laitos - Ilmakehä ABC|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=2007-10-17|čujottum=2023-01-13|kielâ={{fi}}|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20071017003927/http://www.fmi.fi/abc/index.html?N=110|vyerkkejum=2007-10-17}}</ref> ==Historjá== Occoonkeerdi kavnáin ranskalâš fysikkáreh [[Charles Fabry]] já [[Henri Buisson]] ive [[1913]]. == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} {{Narcce}} [[Luokka: Áimukerdi]] 6ui6it5xiuxyfgxz55u37pe44c5j54q 0 20873 161554 150021 2026-11-05T12:48:55Z Yupik 23 /* Fáádásr eres soojijn */ r->t 161554 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Merâčuudâ smn.png|thumb|Merâčuudâ káártást]] '''Merâčuudâ''' ({{k-fi|Merenkurkku}} já {{k-sv|Norra Kvarken}} teikâ tuše ''Kvarken'') lii [[Taveluohtâ|Taveluovtâ]] kezimus saje. Tot lii [[Äpimeerâ]] já [[Merâpottâ|Merâpoođâ]] kooskâst, [[Vaasa]] já [[Uumaja]] puotâ. Merâčudduu kobdodâh lii suulân 70–80&nbsp;km. ==Eennâmpajanem== Merâčudduu kuávlust eennâm paijaan meerâst senttimeetter ivveest, mii lii eenâb ko mongin eres saajeest [[Nuorttâmeerâ]] kuávlust.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.vaasa.fi/asu-ja-ela/vapaa-aika/luontovaasa/luonto/maankohoaminen/|nommâ=Maankohoaminen|almostittem=|čujottum=2024-02-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Ovdâmerkkân [[Helsig]]ist eennâm paijaan tuše 3–4 millimeetter ivveest.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/tiede/art-2000009992844.html|nommâ=Kun maa nousee, Suomen maantiedekin muuttuu hiljalleen|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2024-02-03|čujottum=2024-02-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Lii rekinistum, et suulân 2&nbsp;000&nbsp;ive keččin lii máhđulâš jotteeđ Vaasast [[Uumaja]]n eennâm mield já et [[Merâpottâ]] muttoo Jävripottân, mut tot ij lah aaibâs vises.<ref name="aavis2024-02-16">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2024/02/16/eennam-pajanem-mutta-suoma-karta/|nommâ=Eennâm pajanem muttá Suomâ kártá|tahhee=Kuusela, Jaana|äigimuddo=2024-02-16|čujottum=2024-02-16|ietf-kielâkoodi=}}</ref> Merâtääsi alodâhân vaaigut meiddei šoŋŋâdâhnubástume.<ref name="aavis2024-02-16"/> ==Unesco luánduärbičuosâttâh== Merâčudduu suáluikuávlu lii [[Suomâ]] áinoo UNESCO luánduärbičuosâttâh. Uđđâ suolluuh šaddeh Merâčudduu suáluikuávlun eennâm pajanem keežild. Kuávlust iä lah njeidum muorah, já tondiet meecih láá áinoošlajâsiih. Merâčudduu kuávlu šadda suulân 100 hehtaarid ivveest já čäcirääji nubástuvá čoođâg. Nubástume vaaigut sehe kuávlu elleid já raasijd.<ref name="aavis2024-02-16"/> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Merâčuudâ|*]] 088kqsqo89xprox3fr6s0rxpjfmmf8y 10 30169 161559 153280 2026-11-05T13:51:07Z Yupik 23 [[Luokka:Tiätuloovámyenstereh|{{PAGENAME}}]] 161559 wikitext text/x-wiki {{Persovn/vuáđu | fáddá = komovuotâtekniik | nommâ = {{{nommâ|<noinclude>{{{nommâ}}}</noinclude>}}} | algâalgâlâš nommâ = {{{algâalgâlâš nommâ|<noinclude>{{{algâalgâlâš nommâ}}}</noinclude>}}} | kove nommâ = {{{kove|<noinclude>{{{kove}}}</noinclude>}}} | kovestuárudâh = {{{kovestuárudâh|<noinclude>{{{kovestuárudâh}}}</noinclude>}}} | kovetekstâ = {{{kovetekstâ|<noinclude>{{{kovetekstâ}}}</noinclude>}}} | oles nommâ = {{{oles nommâ|<noinclude>{{{oles nommâ}}}</noinclude>}}} | šoddâmpeivi = {{{šoddâmpeivi|<noinclude>{{{šoddâmpeivi}}}</noinclude>}}} | šoddâmsaje = {{{šoddâmsaje|<noinclude>{{{šoddâmsaje}}}</noinclude>}}} | jáámmám = {{{jäämmimäigi|{{{jäämmimpeivi|<noinclude>{{{jäämmimpeivi}}}</noinclude>}}}}}} | jäämmimpeivi = {{{jäämmimpeivi|<noinclude>{{{jäämmimpeivi}}}</noinclude>}}} | jäämmimsaje = {{{jäämmimsaje|<noinclude>{{{jäämmimsaje}}}</noinclude>}}} | aalmuglâšvuotâ = {{{aalmugjeessânvuotâ|{{{aalmuglâšvuotâ|<noinclude>{{{aalmugjeessânvuotâ}}}</noinclude>}}}}}} | árvunommâ = {{{árvunommâ|}}} | áámmát = {{{siiviilelimist|{{{áámmát|<noinclude>{{{áámmát}}}</noinclude>}}}}}} | eres tiäđuh koskâpaječaalâ= {{#if: {{{koskâpaječaalâ|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{{koskâpaječaalâ}}} | Karrieer}} | eres tiäđuh = <!-- -->{{#if: {{{tijppâ|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Tijppâ|siskáldâs={{{tijppâ}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{tile|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Tile|siskáldâs={{{tile}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{suáldátárvu|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Suáldátárvu|siskáldâs={{{suáldátárvu}}} }} }} <!-- oohtânhiäivulâšvuotâ -->{{#if: {{{árvu|}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Suáldátárvu|siskáldâs={{{árvu}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{äigi|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Äigi komovuođâst|siskáldâs={{{äigi}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{väljejum|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Väljejum astronautin|siskáldâs={{{väljejum}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{iäláttâhân pääccim|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Pááccám iäláttâhân|siskáldâs={{{iäláttâhân pääccim}}} }} }} <!-- oohtânhiäivulâšvuotâ -->{{#if: {{{iäláttâhpeivi|}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Pááccám iäláttâhân|siskáldâs={{{iäláttâhpeivi}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{nommâčáálus|<noinclude>-</noinclude>}}}{{Wikidata|p109|}} | {{Tiätuloová/kove|fáddá=komovuotâtekniik|kove={{Wikidata|p109|{{{nommâčáálus|}}}}}|kobdodâh=128px|kovetekstâ=Nommâčáálus|invert=true}} }} <!-- -->{{#if: {{{kirdemeh|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Kirdemeh|fáddá=tekniik}} <!-- -->{{Tiätuloová/kuárus|ei-tr=|class= |colspan=2|style= |siskáldâs= {{{kirdemeh}}} }} <!-- -->}} | päikkisijđo = {{{päikkisijđo|<noinclude>{{{päikkisijđo}}}</noinclude>}}} | liiŋkâ nommâ = {{{liiŋkâ nommâ|<noinclude>{{{liiŋkâ nommâ}}}</noinclude>}}} }}<noinclude> Taat lii astronaut myenster. <pre style="overflow: auto">{{Astronaut | nommâ = | algâalgâlâš nommâ = | oles nommâ = | kove = | kovetekstâ = | kovestuárudâh = | šoddâmpeivi = | šoddâmsaje = | jáámmám = | jäämmimpeivi = | jäämmimsaje = | aalmuglâšvuotâ = | árvunommâ = | áámmát = | tijppâ = | tile = | äigi = | väljejum = | kirdemeh = {{Astronaut/Kirdem|kovetiätuvuárkká|kirdem nommâ}} | iäláttâhpeivi = | nommâčáálus = | päikkisijđo = [] }}</pre> {{Myensterraavâ|Komovuotâmyenstereh}} [[Luokka:Persovnmyenstereh]] [[Luokka:Tiätuloovámyenstereh|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 7ezo2w6pw8mvbj7zrn8jny8giqyxpmk 0 31246 161570 161468 2026-11-06T10:46:43Z Yupik 23 {{Jupiter máánuh}} 161570 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Jupiter family.jpg|thumb|upright=1.5|[[Jupiter]] já ton [[galileoliih máánuh]]: [[Io (máánu)|Io]], [[Europa (máánu)|Europa]], [[Ganymedes]] já [[Kallisto (máánu)|Kallisto]]]] '''Jupiter máánuh''' joreh [[Jupiter]]-plaaneet pirrâ. Jupiterist láá 97 tobdos máánnud (vyesimáánu 23. peeivi 2023 tiätu).<ref name="jpl">{{Nettikäldee|čujottâs=https://ssd.jpl.nasa.gov/sats/discovery.html|nommâ=Planetary Satellite Discovery Circumstances|almostittem=ssd.jpl.nasa.gov|čujottum=2025-05-25|kielâ={{en}}}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://sites.google.com/carnegiescience.edu/sheppard/moons/jupitermoons|nommâ=Moons of Jupiter|čujottum=25.5.2025|kielâ={{en}}}}</ref> Tobdosumoseh máánuh láá nelji: [[Io (máánu|Io]], [[Europa (máánu|Europa]], [[Ganymedes]] já [[Kallisto (máánu|Kallisto]]. Taah láá stuárráámuuh [[galilealiih máánuh]]. Tai máánui siskiibeln joreh ucebeh, jieškođe-uv hámásiih máánuh, main tobdosumos lii [[Amalthea]]. Kukkeláá joreh meid uces mánudááh, main arvâluvvoo, et toh liččii Jupiter toppim asteroideh teikâ kometeh. Tain olgomuuh joreh nubiskulij ko [[Jupiter]] eres máánuh. == Tutkâmuš historjá == [[Galileo Galilei]] (1564–1642) kaavnâi Jupiter máánuid ive 1609, ko sun tuuđhâi alme uđđâ hutkosâin, [[teleskoop]]áin. Ive 1610&nbsp;sun čaalij jieijâs aiccâmijn tieđâlii puovtâdâs ''[[Sidereus Nuncius]]'' ({{k-smn|Tasnij sänisättee}}), mii almostui [[Venetsia]]st. [[Uđđivemáánu 7.]] peeivi ive [[1609]] Galilei aaicâi Jupiter paaldâst kulmâ eromâš kirkis [[täsni|tääsni]]. Čuávuváá iijâ toi saje lâi muttum. [[Uđđivemáánu 13.]] peeivi Galilei ooinij siämmáá ääigi nelji tääsni. Toid láá adelum noomah [[Io (máánu)|Io]], [[Europa (máánu)|Europa]], [[Ganymedes]] já [[Kallisto (máánu)|Kallisto]]. Galilei adelij toid ohtsii noomâ "Medici tääsnih", suu tutkâmušâi suojâleijee stuorrâherttua [[Cosimo II del Medici]] kunnen. Galilei tieđâlâš puovtâdâs tovâttij vistig korrâ polemiik já olgoštem. Galilei pargoskippáár [[Padova]]st, tobdos [[Cesare Cremonini]], nomâttij Galilei naggiimijd kielesin já lâi ton mielâ, et Galilei ij lam uáinám maiden. Maŋeláá [[Johannes Kepler]] (1571–1630) rammui Galilei kavnâmijd, siämmáánáál ko Rooma jesuiitah-uv, kiäh lijjii aalgâst čuuvtij epidâm Galilei aiccâmijd. Maŋeláá Galilei čaalij: "Veikâ tuoh tääsnih liččii luáštádâttâm eennâm oolâ tuođâštiđ já sárnuđ alnestis", te ij totkin liččii finnim majemuid pessiooivijd oskođ. == Jupiter máánui vuáhádâh kaavahäämist == Jupiter máánuid puáhtá šlajâttâllâđ toi kooskâ, rađe kuhendâlâsjurbâ häämi, rađe kärŋivuođâ já stuáruduv mield – já nuuvt ain. Ulmuuh oskoh, et Jupiter stuorrâ máánuh já toi siskáldâs máánuh liččii šoddâm häämis occee Jupiter pirâstittee kaasuskiärust. Jupiter alda jorree máánuh hämmejeh tiätulágán smavvâ piäiváškode. Siskemus stuorrâ máánuin, Io, sáttá leđe nuuvt saahâd tondiet ko hammâšumes maŋa kirkkâdin acâkkistám Jupiter lievliistitij Iost puoh kepis já älkkeht lievliisteijee amnâsijd meddâl. Jupiter stuorrâ máánuh já uccâ mánudáin stuárráámus, Amalthea, láá koskânis [[rađeresonans]]ist 1:2:4. # [[Jupiter]] suonjâr 71&nbsp;492 km # Jupiter riggeeh 100&nbsp;000–214&nbsp;200 km, válduriegis 122&nbsp;800–129&nbsp;200 km. # Jupiter täsivis máánuh ## Nelji uccá mánudáá, koskâ vuálá 200&nbsp;000&nbsp;km Jupiter kuávdáást, čoođâmitto vuálá 200 km, rađe kärŋivuotâ vuálá peli ceehi. ## Nelji stuorrâ galileolii máánu, moi koskâvuotâ lii 400&nbsp;000–2&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km. # Jupiter epitäsivis máánuh ## Themisto jorá Jupiter galileilaisii já čuávuváá juávhu mánudái kooskâst. ## Himalia-juávkku: Taan čovgâ mánudâšjuávhu koskâ Jupiterist lii 11–12 miljovn kilometterid. ## Carpo: Ananke-juávhu sisoosijn. ## Ananke-juávkku: koskâ 21&nbsp;276&nbsp;000&nbsp;km Jupiterist kärŋilume 149 asted. ## Carme-juávkku: Koskâ Jupiterist 23&nbsp;404&nbsp;000&nbsp;km, kärŋilume 165 asted. ## Pasiphaë-juávkku: siähálâs juávkku, moos kuleh puoh olgomuuh Jupiter máánuh. == Luvâttâllâm Jupiter máánuin == Máánuh láá luvâttâllum uánihumos juurrâmraađeest läädist. Jupiter nelji stuárráámuu máánu láá [[Galileoliih máánuh|Galilei máánuh]], moi massa lii tuárvi styeres hammiđ tain pááluhámásijd máánuid. Eres máánuh láá häämis tááhust epistáđáseh. Negatiivisáin juurrâmaigijn láá merkkejum toh máánuh, moi juurrâmrađe lii retrogradisâš adai nubiskulij jorree ko eres máánui juurrâm. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:center;" ! colspan="2" |Nummeer !Nommâ !Kove !Lyeddejeijee<br /><br />(km) !Massa<br /><br />(kg) !Koskâmiärálâš koskâ<br /><br />(km) !Juurrâmäigi<br /><br />(d) !Inklinaatio (°) !Eksentrisâšvuotâ !Kavnumäigi !Juávkku |- |1 |XVI |[[Metis (máánu)|Metis]] | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Metis.jpg|50x50px]] | align="center" |43 | align="right" |1,2 × 10¹⁷ | align="right" |127 690 | align="right" | +7h 4m 29s | align="right" |0,000° | align="right" |0,0012 |1980 ! rowspan="4" |Amalthea |- |2 |XV |[[Adrastea (máánu)|Adrastea]] | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Adrastea.jpg|50x50px]] | align="center" |26×20×16 | align="right" |7,5 × 10¹⁵ | align="right" |128 690 | align="right" | +7h 9m 30s | align="right" |0,000° | align="right" |0,0018 |1979 |- |3 |V |[[Amalthea (máánu)|Amalthea]] | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Amalthea_PIA02532.png|50x50px]] | align="center" |262×146×134 | align="right" |2,1 × 10¹⁸ | align="right" |181 170 | align="right" | +11h&nbsp;57m&nbsp;22,67s | align="right" |0,360° | align="right" |0,0031 |1892 |- |4 |XIV |[[Thebe]] | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Thebe.jpg|50x50px]] | align="center" |110×90 | align="right" |1,5 × 10¹⁸ | align="right" |221 700 | align="right" | +16h 11m 17s | align="right" |0,901° | align="right" |0,0177 |1980 |- style="background:#ccccff" |5 |I |'''[[Io (máánu)|Io]]''' | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Io_highest_resolution_true_color.jpg|50x50px]] | align="center" |3660,0×3637,4×3630,6 | align="right" |8,9 × 10²² | align="right" |421 700 | align="right" | +1,769137786 | align="right" |0,050° | align="right" |0,0041 |1610 ! rowspan="4" | Galileoliih máánuh |- style="background:#ccccff" |6 |II |'''[[Europa (máánu)|Europa]]''' | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Europa-moon.jpg|50x50px]] | align="center" |3121,6 | align="right" |4,8 × 10²² | align="right" |671 034 | align="right" | +3,551181041 | align="right" |0,471° | align="right" |0,0094 |1610 |- style="background:#ccccff" |7 |III |'''[[Ganymedes]]''' | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Ganymede_g1_true.jpg|54x54px]] | align="center" |5262,4 | align="right" |1,5 × 10²³ | align="right" |1 070 412 | align="right" | +7,15455296 | align="right" |0,204° | align="right" |0,0011 |1610 |- style="background:#ccccff" |8 |IV |'''[[Kallisto (máánu)|Kallisto]]''' | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Callisto.jpg|51x51px]] | align="center" |4820,6 | align="right" |1,1 × 10²³ | align="right" |1 882 709 | align="right" | +16,6890184 | align="right" |0,205° | align="right" |0,0074 |1610 |- |9 |XVIII |[[Themisto (máánu)|Themisto]] | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Themisto.jpg|50x50px]] | align="center" |8 | align="right" |6,9 × 10¹⁴ | align="right" |7 393 216 | align="right" | +129,87 | align="right" |45,762° | align="right" |0,2115 |1975/2000 ! rowspan="1" |Themisto |- |10 |XIII |[[Leda (máánu)|Leda]] | | align="center" |10 | align="right" |1,1 × 10¹⁶ | align="right" |11 187 781 | align="right" | +241,75 | align="right" |27,562° | align="right" |0,1673 |1974 ! rowspan="5" |Himalia |- |11 |VI |[[Himalia (máánu)|Himalia]] | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Himalia-moon.jpg|50x50px]] | align="center" |170 | align="right" |6,7 × 10¹⁸ | align="right" |11 451 971 | align="right" | +250,37 | align="right" |30,486° | align="right" |0,1513 |1904 |- |12 |X |[[Lysithea]] | | align="center" |36 | align="right" |6,3 × 10¹⁶ | align="right" |11 740 560 | align="right" | +259,89 | align="right" |27,006° | align="right" |0,1322 |1938 |- |13 |VII |[[Elara (máánu)|Elara]] | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Elara_(moon).jpg|50x50px]] | align="center" |86 | align="right" |8,7 × 10¹⁷ | align="right" |11 778 034 | align="right" | +261,14 | align="right" |29,691° | align="right" |0,1948 |1905 |- |14 |LIII | colspan="2" |[[Dia (máánu)|Dia]] | align="center" |4 | align="right" |9,0 × 10¹³ | align="right" |12 570 424 | align="right" | +287,93 | align="right" |27,584° | align="right" |0,2058 |2001 |- |15 |XLVI |[[Carpo (máánu)|Carpo]] | | align="center" |3 | align="right" |4,5 × 10¹³ | align="right" |17 144 873 | align="right" | +458,62 | align="right" |56,001° | align="right" |0,2735 |2003 ! rowspan="1" |Carpo |- |16 | | colspan="2" |[[S/2003 J 12]] | align="center" |1 | align="right" |1,5 × 10¹² | align="right" |17 739 539 | align="right" | -482,69 | align="right" |142,680° | align="right" |0,4449 |2003 ! rowspan="1" |? |- |17 |XXXIV |[[Euporie]] | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |19 088 434 | align="right" | -538,78 | align="right" |144,694° | align="right" |0,0960 |2002 ! rowspan="13" |Ananke |- |18 |LX | colspan="2" |[[Eupheme]] | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |19 621 780 | align="right" | -561,52 | align="right" |146,363° | align="right" |0,2507 |2003 |- |19 | | colspan="2" |[[S/2003 J 18]] | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |19 812 577 | align="right" | -569,73 | align="right" |147,401° | align="right" |0,1569 |2003 |- |20 |XLII |[[Thelxinoe]] | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |20 453 753 | align="right" | -597,61 | align="right" |151,292° | align="right" |0,2684 |2004 |- |21 |XXXIII |[[Euanthe]] | | align="center" |3 | align="right" |4,5 × 10¹³ | align="right" |20 464 854 | align="right" | -598,09 | align="right" |143,409° | align="right" |0,2000 |2002 |- |22 |XLV |[[Helike (máánu)|Helike]] | | align="center" |4 | align="right" |9,0 × 10¹³ | align="right" |20 540 266 | align="right" | -601,40 | align="right" |154,586° | align="right" |0,1374 |2003 |- |23 |XXXV |[[Orthosie]] | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |20 567 971 | align="right" | -602,62 | align="right" |142,366° | align="right" |0,2433 |2002 |- |24 |LIV | colspan="2" |[[S/2016 J 1]] |1 | | align="right" |20 595 483 | align="right" | -602,7 | align="right" |139,8 | align="right" |0,141 |2017 |- |25 |XXIV |[[Iocaste]] | | align="center" |5 | align="right" |1,9 × 10¹⁴ | align="right" |20 722 566 | align="right" | -609,43 | align="right" |147,248° | align="right" |0,2874 |2001 |- |26 | | colspan="2" |[[S/2003 J 16]] | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |20 743 779 | align="right" | -610,36 | align="right" |150,769° | align="right" |0,3184 |2003 |- |27 |XXVII |[[Praxidike]] | | align="center" |7 | align="right" |4,3 × 10¹⁴ | align="right" |20 823 948 | align="right" | -613,90 | align="right" |144,205° | align="right" |0,1840 |2001 |- |28 |XXII |Harpalyke | | align="center" |4 | align="right" |1,2 × 10¹⁴ | align="right" |21 063 814 | align="right" | -624,54 | align="right" |147,223° | align="right" |0,2440 |2001 |- |29 |XL |Mneme | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |21 129 786 | align="right" | -627,48 | align="right" |149,732° | align="right" |0,3169 |2003 |- |30 |XXX |Hermippe | | align="center" |4 | align="right" |9,0 × 10¹³ | align="right" |21 182 086 | align="right" | -629,81 | align="right" |151,242° | align="right" |0,2290 |2002 !Ananke? |- |31 |XXIX |Thyone | | align="center" |4 | align="right" |9,0 × 10¹³ | align="right" |21 405 570 | align="right" | -639,80 | align="right" |147,276° | align="right" |0,2525 |2002 ! rowspan="2" |Ananke |- |32 |XII |Ananke | | align="center" |28 | align="right" |3,0 × 10¹⁶ | align="right" |21 454 952 | align="right" | -642,02 | align="right" |151,564° | align="right" |0,3445 |1951 |- |33 |L | colspan="2" |Herse | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |22 134 306 | align="right" | -672,75 | align="right" |162,490° | align="right" |0,2379 |2003 ! rowspan="6" |Carme |- |34 |XXXI |Aitne | | align="center" |3 | align="right" |4,5 × 10¹³ | align="right" |22 285 161 | align="right" | -679,64 | align="right" |165,562° | align="right" |0,3927 |2002 |- |35 |XXXVII |Kale | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |22 409 207 | align="right" | -685,32 | align="right" |165,378° | align="right" |0,2011 |2002 |- |36 |XX |Taygete | | align="center" |5 | align="right" |1,6 × 10¹⁴ | align="right" |22 438 648 | align="right" | -686,67 | align="right" |164,890° | align="right" |0,3678 |2001 |- |37 | | colspan="2" |S/2003 J 19 | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |22 709 061 | align="right" | -699,12 | align="right" |164,727° | align="right" |0,1961 |2003 |- |38 |XXI |Chaldene | | align="center" |4 | align="right" |7,5 × 10¹³ | align="right" |22 713 444 | align="right" | -699,33 | align="right" |167,070° | align="right" |0,2916 |2001 |- |39 |LVIII | colspan="2" |Philophrosyne | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |22 720 999 | align="right" | -699,68 | align="right" |141,812° | align="right" |0,0932 |2003 ! rowspan="1" |Pasiphae? |- |40 | | colspan="2" |S/2003 J 10 | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |22 730 813 | align="right" | -700,13 | align="right" |163,813° | align="right" |0,3438 |2003 ! rowspan="1" |Carme? |- |41 | | colspan="2" |S/2003 J 23 | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |22 739 654 | align="right" | -700,54 | align="right" |148,849° | align="right" |0,3930 |2004 ! rowspan="1" |Pasiphaë |- |42 |XXV |Erinome | | align="center" |3 | align="right" |4,5 × 10¹³ | align="right" |22 986 266 | align="right" | -711,96 | align="right" |163,737° | align="right" |0,2552 |2001 ! rowspan="1" |Carme |- |43 |XLI |Aoede | | align="center" |4 | align="right" |9,0 × 10¹³ | align="right" |23 044 175 | align="right" | -714,66 | align="right" |160,482° | align="right" |0,6011 |2003 ! rowspan="1" |Pasiphaë |- |44 |XLIV |Kallichore | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |23 111 823 | align="right" | -717,81 | align="right" |164,605° | align="right" |0,2041 |2003 ! rowspan="1" |Carme? |- |45 |XXIII |Kalyke | | align="center" |5 | align="right" |1,9 × 10¹⁴ | align="right" |23 180 773 | align="right" | -721,02 | align="right" |165,505° | align="right" |0,2139 |2001 ! rowspan="2" |Carme |- |46 |XI |Carme | | align="center" |46 | align="right" |1,3 × 10¹⁷ | align="right" |23 197 992 | align="right" | -721,82 | align="right" |165,047° | align="right" |0,2342 |1938 |- |47 |XVII |Callirrhoe | | align="center" |9 | align="right" |8,7 × 10¹⁴ | align="right" |23 214 986 | align="right" | -722,62 | align="right" |139,849° | align="right" |0,2582 |2000 !Pasiphaë |- |48 |XXXII |Eurydome | | align="center" |3 | align="right" |4,5 × 10¹³ | align="right" |23 230 858 | align="right" | -723,36 | align="right" |149,324° | align="right" |0,3769 |2002 !Pasiphaë? |- |49 |XXXVIII |Pasithee | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |23 307 318 | align="right" | -726,93 | align="right" |165,759° | align="right" |0,3288 |2002 !Carme |- |50 |XLVIII |Cyllene | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |23 396 269 | align="right" | -731,10 | align="right" |140,148° | align="right" |0,4115 |2003 !Pasiphaë |- |51 |XLVII |Eukelade | | align="center" |4 | align="right" |9,0 × 10¹³ | align="right" |23 483 694 | align="right" | -735,20 | align="right" |163,996° | align="right" |0,2828 |2003 !Carme |- |52 |LIX | colspan="2" |S/2017 J 1 |2 | | align="right" |23 547 105 | align="right" | -734,2 | align="right" |149,2 | align="right" |0,397 |2017 ! rowspan="4" |Pasiphaë |- |53 | | colspan="2" |S/2003 J 4 | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |23 570 790 | align="right" | -739,29 | align="right" |147,175° | align="right" |0,3003 |2003 |- |54 |VIII |Pasiphaë | | align="center" |60 | align="right" |3,0 × 10¹⁷ | align="right" |23 609 042 | align="right" | -741,09 | align="right" |141,803° | align="right" |0,3743 |1908 |- |55 |XXXIX |Hegemone | | align="center" |3 | align="right" |4,5 × 10¹³ | align="right" |23 702 511 | align="right" | -745,50 | align="right" |152,506° | align="right" |0,4077 |2003 |- |56 |XLIII |Arche | | align="center" |3 | align="right" |4,5 × 10¹³ | align="right" |23 717 051 | align="right" | -746,19 | align="right" |164,587° | align="right" |0,1492 |2002 ! rowspan="4" |Carme |- |57 |XXVI |Isonoe | | align="center" |4 | align="right" |7,5 × 10¹³ | align="right" |23 800 647 | align="right" | -750,13 | align="right" |165,127° | align="right" |0,1775 |2001 |- |58 | | colspan="2" |S/2003 J 9 | align="center" |1 | align="right" |1,5 × 10¹² | align="right" |23 857 808 | align="right" | -752,84 | align="right" |164,980° | align="right" |0,2761 |2003 |- |59 |LVII | colspan="2" |Eirene | align="center" |4 | align="right" |9,0 × 10¹³ | align="right" |23 973 926 | align="right" | -758,34 | align="right" |165,549° | align="right" |0,3070 |2003 |- |60 |IX |Sinope | | align="center" |38 | align="right" |7,5 × 10¹⁶ | align="right" |24 057 865 | align="right" | -762,33 | align="right" |153,778° | align="right" |0,2750 |1914 ! rowspan="5" |Pasiphaë |- |61 |XXXVI |Sponde | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |24 252 627 | align="right" | -771,60 | align="right" |154,372° | align="right" |0,4431 |2002 |- |62 |XXVIII |Autonoe | | align="center" |4 | align="right" |9,0 × 10¹³ | align="right" |24 264 445 | align="right" | -772,17 | align="right" |151,058° | align="right" |0,3690 |2002 |- |63 |XLIX |Kore | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |23 345 093 | align="right" | -776,02 | align="right" |137,371° | align="right" |0,1951 |2003 |- |64 |XIX |Megaclite | | align="center" |5 | align="right" |2,1 × 10¹⁴ | align="right" |24 687 239 | align="right" | -792,44 | align="right" |150,398° | align="right" |0,3077 |2001 |- |65 | | colspan="2" |S/2003 J 2 | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |30&nbsp;290&nbsp;846 | align="right" | -1077,02 | align="right" |153,521° | align="right" |0,1882 |2003 ! rowspan="1" |? |} Máánuh, moi nummeer teikâ nommâ vala váilu <ref name="jpl" /> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:center;" !Nummeer !Nommâ !Koskâpuddâsâš nommâ !Kavnum |- | | |S/2003 J24 |2003 |- | | |S/2011 J3 |2011 |- | | |S/2016 J3 |2016 |- | | |S/2016 J4 |2016 |- | | |S/2017 J10 |2017 |- | | |S/2017 J11 |2017 |- | | |S/2018 J2 |2018 |- | | |S/2018 J3 |2018 |- | | |S/2018 J4 |2018 |- | | |S/2021 J1 |2021 |- | | |S/2021 J2 |2021 |- | | |S/2021 J3 |2021 |- | | |S/2021 J4 |2021 |- | | |S/2021 J5 |2021 |- | | |S/2021 J6 |2021 |- | | |S/2022 J1 |2022 |- | | |S/2022 J2 |2022 |- | | |S/2022 J3 |2022 |- |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == * {{Kirjekäldee|Tahhee=Rossi, Paolo|Nommâ=Modernin tieteen synty Euroopassa|Ihe=2010|Almostittee=Vastapaino|Isbn=978-951-768-153-7}} {{Jupiter máánuh}} [[Luokka:Jupiter máánuh|*]] heac0os5b2bhmi1mi9fx9e0h19feq9a 161571 161570 2026-11-06T10:47:15Z Yupik 23 ) 161571 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Jupiter family.jpg|thumb|upright=1.5|[[Jupiter]] já ton [[galileoliih máánuh]]: [[Io (máánu)|Io]], [[Europa (máánu)|Europa]], [[Ganymedes]] já [[Kallisto (máánu)|Kallisto]]]] '''Jupiter máánuh''' joreh [[Jupiter]]-plaaneet pirrâ. Jupiterist láá 97 tobdos máánnud (vyesimáánu 23. peeivi 2023 tiätu).<ref name="jpl">{{Nettikäldee|čujottâs=https://ssd.jpl.nasa.gov/sats/discovery.html|nommâ=Planetary Satellite Discovery Circumstances|almostittem=ssd.jpl.nasa.gov|čujottum=2025-05-25|kielâ={{en}}}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://sites.google.com/carnegiescience.edu/sheppard/moons/jupitermoons|nommâ=Moons of Jupiter|čujottum=25.5.2025|kielâ={{en}}}}</ref> Tobdosumoseh máánuh láá nelji: [[Io (máánu)|Io]], [[Europa (máánu)|Europa]], [[Ganymedes]] já [[Kallisto (máánu)|Kallisto]]. Taah láá stuárráámuuh [[galilealiih máánuh]]. Tai máánui siskiibeln joreh ucebeh, jieškođe-uv hámásiih máánuh, main tobdosumos lii [[Amalthea]]. Kukkeláá joreh meid uces mánudááh, main arvâluvvoo, et toh liččii Jupiter toppim asteroideh teikâ kometeh. Tain olgomuuh joreh nubiskulij ko [[Jupiter]] eres máánuh. == Tutkâmuš historjá == [[Galileo Galilei]] (1564–1642) kaavnâi Jupiter máánuid ive 1609, ko sun tuuđhâi alme uđđâ hutkosâin, [[teleskoop]]áin. Ive 1610&nbsp;sun čaalij jieijâs aiccâmijn tieđâlii puovtâdâs ''[[Sidereus Nuncius]]'' ({{k-smn|Tasnij sänisättee}}), mii almostui [[Venetsia]]st. [[Uđđivemáánu 7.]] peeivi ive [[1609]] Galilei aaicâi Jupiter paaldâst kulmâ eromâš kirkis [[täsni|tääsni]]. Čuávuváá iijâ toi saje lâi muttum. [[Uđđivemáánu 13.]] peeivi Galilei ooinij siämmáá ääigi nelji tääsni. Toid láá adelum noomah [[Io (máánu)|Io]], [[Europa (máánu)|Europa]], [[Ganymedes]] já [[Kallisto (máánu)|Kallisto]]. Galilei adelij toid ohtsii noomâ "Medici tääsnih", suu tutkâmušâi suojâleijee stuorrâherttua [[Cosimo II del Medici]] kunnen. Galilei tieđâlâš puovtâdâs tovâttij vistig korrâ polemiik já olgoštem. Galilei pargoskippáár [[Padova]]st, tobdos [[Cesare Cremonini]], nomâttij Galilei naggiimijd kielesin já lâi ton mielâ, et Galilei ij lam uáinám maiden. Maŋeláá [[Johannes Kepler]] (1571–1630) rammui Galilei kavnâmijd, siämmáánáál ko Rooma jesuiitah-uv, kiäh lijjii aalgâst čuuvtij epidâm Galilei aiccâmijd. Maŋeláá Galilei čaalij: "Veikâ tuoh tääsnih liččii luáštádâttâm eennâm oolâ tuođâštiđ já sárnuđ alnestis", te ij totkin liččii finnim majemuid pessiooivijd oskođ. == Jupiter máánui vuáhádâh kaavahäämist == Jupiter máánuid puáhtá šlajâttâllâđ toi kooskâ, rađe kuhendâlâsjurbâ häämi, rađe kärŋivuođâ já stuáruduv mield – já nuuvt ain. Ulmuuh oskoh, et Jupiter stuorrâ máánuh já toi siskáldâs máánuh liččii šoddâm häämis occee Jupiter pirâstittee kaasuskiärust. Jupiter alda jorree máánuh hämmejeh tiätulágán smavvâ piäiváškode. Siskemus stuorrâ máánuin, Io, sáttá leđe nuuvt saahâd tondiet ko hammâšumes maŋa kirkkâdin acâkkistám Jupiter lievliistitij Iost puoh kepis já älkkeht lievliisteijee amnâsijd meddâl. Jupiter stuorrâ máánuh já uccâ mánudáin stuárráámus, Amalthea, láá koskânis [[rađeresonans]]ist 1:2:4. # [[Jupiter]] suonjâr 71&nbsp;492 km # Jupiter riggeeh 100&nbsp;000–214&nbsp;200 km, válduriegis 122&nbsp;800–129&nbsp;200 km. # Jupiter täsivis máánuh ## Nelji uccá mánudáá, koskâ vuálá 200&nbsp;000&nbsp;km Jupiter kuávdáást, čoođâmitto vuálá 200 km, rađe kärŋivuotâ vuálá peli ceehi. ## Nelji stuorrâ galileolii máánu, moi koskâvuotâ lii 400&nbsp;000–2&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km. # Jupiter epitäsivis máánuh ## Themisto jorá Jupiter galileilaisii já čuávuváá juávhu mánudái kooskâst. ## Himalia-juávkku: Taan čovgâ mánudâšjuávhu koskâ Jupiterist lii 11–12 miljovn kilometterid. ## Carpo: Ananke-juávhu sisoosijn. ## Ananke-juávkku: koskâ 21&nbsp;276&nbsp;000&nbsp;km Jupiterist kärŋilume 149 asted. ## Carme-juávkku: Koskâ Jupiterist 23&nbsp;404&nbsp;000&nbsp;km, kärŋilume 165 asted. ## Pasiphaë-juávkku: siähálâs juávkku, moos kuleh puoh olgomuuh Jupiter máánuh. == Luvâttâllâm Jupiter máánuin == Máánuh láá luvâttâllum uánihumos juurrâmraađeest läädist. Jupiter nelji stuárráámuu máánu láá [[Galileoliih máánuh|Galilei máánuh]], moi massa lii tuárvi styeres hammiđ tain pááluhámásijd máánuid. Eres máánuh láá häämis tááhust epistáđáseh. Negatiivisáin juurrâmaigijn láá merkkejum toh máánuh, moi juurrâmrađe lii retrogradisâš adai nubiskulij jorree ko eres máánui juurrâm. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:center;" ! colspan="2" |Nummeer !Nommâ !Kove !Lyeddejeijee<br /><br />(km) !Massa<br /><br />(kg) !Koskâmiärálâš koskâ<br /><br />(km) !Juurrâmäigi<br /><br />(d) !Inklinaatio (°) !Eksentrisâšvuotâ !Kavnumäigi !Juávkku |- |1 |XVI |[[Metis (máánu)|Metis]] | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Metis.jpg|50x50px]] | align="center" |43 | align="right" |1,2 × 10¹⁷ | align="right" |127 690 | align="right" | +7h 4m 29s | align="right" |0,000° | align="right" |0,0012 |1980 ! rowspan="4" |Amalthea |- |2 |XV |[[Adrastea (máánu)|Adrastea]] | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Adrastea.jpg|50x50px]] | align="center" |26×20×16 | align="right" |7,5 × 10¹⁵ | align="right" |128 690 | align="right" | +7h 9m 30s | align="right" |0,000° | align="right" |0,0018 |1979 |- |3 |V |[[Amalthea (máánu)|Amalthea]] | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Amalthea_PIA02532.png|50x50px]] | align="center" |262×146×134 | align="right" |2,1 × 10¹⁸ | align="right" |181 170 | align="right" | +11h&nbsp;57m&nbsp;22,67s | align="right" |0,360° | align="right" |0,0031 |1892 |- |4 |XIV |[[Thebe]] | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Thebe.jpg|50x50px]] | align="center" |110×90 | align="right" |1,5 × 10¹⁸ | align="right" |221 700 | align="right" | +16h 11m 17s | align="right" |0,901° | align="right" |0,0177 |1980 |- style="background:#ccccff" |5 |I |'''[[Io (máánu)|Io]]''' | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Io_highest_resolution_true_color.jpg|50x50px]] | align="center" |3660,0×3637,4×3630,6 | align="right" |8,9 × 10²² | align="right" |421 700 | align="right" | +1,769137786 | align="right" |0,050° | align="right" |0,0041 |1610 ! rowspan="4" | Galileoliih máánuh |- style="background:#ccccff" |6 |II |'''[[Europa (máánu)|Europa]]''' | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Europa-moon.jpg|50x50px]] | align="center" |3121,6 | align="right" |4,8 × 10²² | align="right" |671 034 | align="right" | +3,551181041 | align="right" |0,471° | align="right" |0,0094 |1610 |- style="background:#ccccff" |7 |III |'''[[Ganymedes]]''' | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Ganymede_g1_true.jpg|54x54px]] | align="center" |5262,4 | align="right" |1,5 × 10²³ | align="right" |1 070 412 | align="right" | +7,15455296 | align="right" |0,204° | align="right" |0,0011 |1610 |- style="background:#ccccff" |8 |IV |'''[[Kallisto (máánu)|Kallisto]]''' | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Callisto.jpg|51x51px]] | align="center" |4820,6 | align="right" |1,1 × 10²³ | align="right" |1 882 709 | align="right" | +16,6890184 | align="right" |0,205° | align="right" |0,0074 |1610 |- |9 |XVIII |[[Themisto (máánu)|Themisto]] | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Themisto.jpg|50x50px]] | align="center" |8 | align="right" |6,9 × 10¹⁴ | align="right" |7 393 216 | align="right" | +129,87 | align="right" |45,762° | align="right" |0,2115 |1975/2000 ! rowspan="1" |Themisto |- |10 |XIII |[[Leda (máánu)|Leda]] | | align="center" |10 | align="right" |1,1 × 10¹⁶ | align="right" |11 187 781 | align="right" | +241,75 | align="right" |27,562° | align="right" |0,1673 |1974 ! rowspan="5" |Himalia |- |11 |VI |[[Himalia (máánu)|Himalia]] | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Himalia-moon.jpg|50x50px]] | align="center" |170 | align="right" |6,7 × 10¹⁸ | align="right" |11 451 971 | align="right" | +250,37 | align="right" |30,486° | align="right" |0,1513 |1904 |- |12 |X |[[Lysithea]] | | align="center" |36 | align="right" |6,3 × 10¹⁶ | align="right" |11 740 560 | align="right" | +259,89 | align="right" |27,006° | align="right" |0,1322 |1938 |- |13 |VII |[[Elara (máánu)|Elara]] | bgcolor="black" |[[Tiätuvuárkká:Elara_(moon).jpg|50x50px]] | align="center" |86 | align="right" |8,7 × 10¹⁷ | align="right" |11 778 034 | align="right" | +261,14 | align="right" |29,691° | align="right" |0,1948 |1905 |- |14 |LIII | colspan="2" |[[Dia (máánu)|Dia]] | align="center" |4 | align="right" |9,0 × 10¹³ | align="right" |12 570 424 | align="right" | +287,93 | align="right" |27,584° | align="right" |0,2058 |2001 |- |15 |XLVI |[[Carpo (máánu)|Carpo]] | | align="center" |3 | align="right" |4,5 × 10¹³ | align="right" |17 144 873 | align="right" | +458,62 | align="right" |56,001° | align="right" |0,2735 |2003 ! rowspan="1" |Carpo |- |16 | | colspan="2" |[[S/2003 J 12]] | align="center" |1 | align="right" |1,5 × 10¹² | align="right" |17 739 539 | align="right" | -482,69 | align="right" |142,680° | align="right" |0,4449 |2003 ! rowspan="1" |? |- |17 |XXXIV |[[Euporie]] | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |19 088 434 | align="right" | -538,78 | align="right" |144,694° | align="right" |0,0960 |2002 ! rowspan="13" |Ananke |- |18 |LX | colspan="2" |[[Eupheme]] | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |19 621 780 | align="right" | -561,52 | align="right" |146,363° | align="right" |0,2507 |2003 |- |19 | | colspan="2" |[[S/2003 J 18]] | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |19 812 577 | align="right" | -569,73 | align="right" |147,401° | align="right" |0,1569 |2003 |- |20 |XLII |[[Thelxinoe]] | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |20 453 753 | align="right" | -597,61 | align="right" |151,292° | align="right" |0,2684 |2004 |- |21 |XXXIII |[[Euanthe]] | | align="center" |3 | align="right" |4,5 × 10¹³ | align="right" |20 464 854 | align="right" | -598,09 | align="right" |143,409° | align="right" |0,2000 |2002 |- |22 |XLV |[[Helike (máánu)|Helike]] | | align="center" |4 | align="right" |9,0 × 10¹³ | align="right" |20 540 266 | align="right" | -601,40 | align="right" |154,586° | align="right" |0,1374 |2003 |- |23 |XXXV |[[Orthosie]] | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |20 567 971 | align="right" | -602,62 | align="right" |142,366° | align="right" |0,2433 |2002 |- |24 |LIV | colspan="2" |[[S/2016 J 1]] |1 | | align="right" |20 595 483 | align="right" | -602,7 | align="right" |139,8 | align="right" |0,141 |2017 |- |25 |XXIV |[[Iocaste]] | | align="center" |5 | align="right" |1,9 × 10¹⁴ | align="right" |20 722 566 | align="right" | -609,43 | align="right" |147,248° | align="right" |0,2874 |2001 |- |26 | | colspan="2" |[[S/2003 J 16]] | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |20 743 779 | align="right" | -610,36 | align="right" |150,769° | align="right" |0,3184 |2003 |- |27 |XXVII |[[Praxidike]] | | align="center" |7 | align="right" |4,3 × 10¹⁴ | align="right" |20 823 948 | align="right" | -613,90 | align="right" |144,205° | align="right" |0,1840 |2001 |- |28 |XXII |Harpalyke | | align="center" |4 | align="right" |1,2 × 10¹⁴ | align="right" |21 063 814 | align="right" | -624,54 | align="right" |147,223° | align="right" |0,2440 |2001 |- |29 |XL |Mneme | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |21 129 786 | align="right" | -627,48 | align="right" |149,732° | align="right" |0,3169 |2003 |- |30 |XXX |Hermippe | | align="center" |4 | align="right" |9,0 × 10¹³ | align="right" |21 182 086 | align="right" | -629,81 | align="right" |151,242° | align="right" |0,2290 |2002 !Ananke? |- |31 |XXIX |Thyone | | align="center" |4 | align="right" |9,0 × 10¹³ | align="right" |21 405 570 | align="right" | -639,80 | align="right" |147,276° | align="right" |0,2525 |2002 ! rowspan="2" |Ananke |- |32 |XII |Ananke | | align="center" |28 | align="right" |3,0 × 10¹⁶ | align="right" |21 454 952 | align="right" | -642,02 | align="right" |151,564° | align="right" |0,3445 |1951 |- |33 |L | colspan="2" |Herse | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |22 134 306 | align="right" | -672,75 | align="right" |162,490° | align="right" |0,2379 |2003 ! rowspan="6" |Carme |- |34 |XXXI |Aitne | | align="center" |3 | align="right" |4,5 × 10¹³ | align="right" |22 285 161 | align="right" | -679,64 | align="right" |165,562° | align="right" |0,3927 |2002 |- |35 |XXXVII |Kale | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |22 409 207 | align="right" | -685,32 | align="right" |165,378° | align="right" |0,2011 |2002 |- |36 |XX |Taygete | | align="center" |5 | align="right" |1,6 × 10¹⁴ | align="right" |22 438 648 | align="right" | -686,67 | align="right" |164,890° | align="right" |0,3678 |2001 |- |37 | | colspan="2" |S/2003 J 19 | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |22 709 061 | align="right" | -699,12 | align="right" |164,727° | align="right" |0,1961 |2003 |- |38 |XXI |Chaldene | | align="center" |4 | align="right" |7,5 × 10¹³ | align="right" |22 713 444 | align="right" | -699,33 | align="right" |167,070° | align="right" |0,2916 |2001 |- |39 |LVIII | colspan="2" |Philophrosyne | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |22 720 999 | align="right" | -699,68 | align="right" |141,812° | align="right" |0,0932 |2003 ! rowspan="1" |Pasiphae? |- |40 | | colspan="2" |S/2003 J 10 | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |22 730 813 | align="right" | -700,13 | align="right" |163,813° | align="right" |0,3438 |2003 ! rowspan="1" |Carme? |- |41 | | colspan="2" |S/2003 J 23 | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |22 739 654 | align="right" | -700,54 | align="right" |148,849° | align="right" |0,3930 |2004 ! rowspan="1" |Pasiphaë |- |42 |XXV |Erinome | | align="center" |3 | align="right" |4,5 × 10¹³ | align="right" |22 986 266 | align="right" | -711,96 | align="right" |163,737° | align="right" |0,2552 |2001 ! rowspan="1" |Carme |- |43 |XLI |Aoede | | align="center" |4 | align="right" |9,0 × 10¹³ | align="right" |23 044 175 | align="right" | -714,66 | align="right" |160,482° | align="right" |0,6011 |2003 ! rowspan="1" |Pasiphaë |- |44 |XLIV |Kallichore | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |23 111 823 | align="right" | -717,81 | align="right" |164,605° | align="right" |0,2041 |2003 ! rowspan="1" |Carme? |- |45 |XXIII |Kalyke | | align="center" |5 | align="right" |1,9 × 10¹⁴ | align="right" |23 180 773 | align="right" | -721,02 | align="right" |165,505° | align="right" |0,2139 |2001 ! rowspan="2" |Carme |- |46 |XI |Carme | | align="center" |46 | align="right" |1,3 × 10¹⁷ | align="right" |23 197 992 | align="right" | -721,82 | align="right" |165,047° | align="right" |0,2342 |1938 |- |47 |XVII |Callirrhoe | | align="center" |9 | align="right" |8,7 × 10¹⁴ | align="right" |23 214 986 | align="right" | -722,62 | align="right" |139,849° | align="right" |0,2582 |2000 !Pasiphaë |- |48 |XXXII |Eurydome | | align="center" |3 | align="right" |4,5 × 10¹³ | align="right" |23 230 858 | align="right" | -723,36 | align="right" |149,324° | align="right" |0,3769 |2002 !Pasiphaë? |- |49 |XXXVIII |Pasithee | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |23 307 318 | align="right" | -726,93 | align="right" |165,759° | align="right" |0,3288 |2002 !Carme |- |50 |XLVIII |Cyllene | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |23 396 269 | align="right" | -731,10 | align="right" |140,148° | align="right" |0,4115 |2003 !Pasiphaë |- |51 |XLVII |Eukelade | | align="center" |4 | align="right" |9,0 × 10¹³ | align="right" |23 483 694 | align="right" | -735,20 | align="right" |163,996° | align="right" |0,2828 |2003 !Carme |- |52 |LIX | colspan="2" |S/2017 J 1 |2 | | align="right" |23 547 105 | align="right" | -734,2 | align="right" |149,2 | align="right" |0,397 |2017 ! rowspan="4" |Pasiphaë |- |53 | | colspan="2" |S/2003 J 4 | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |23 570 790 | align="right" | -739,29 | align="right" |147,175° | align="right" |0,3003 |2003 |- |54 |VIII |Pasiphaë | | align="center" |60 | align="right" |3,0 × 10¹⁷ | align="right" |23 609 042 | align="right" | -741,09 | align="right" |141,803° | align="right" |0,3743 |1908 |- |55 |XXXIX |Hegemone | | align="center" |3 | align="right" |4,5 × 10¹³ | align="right" |23 702 511 | align="right" | -745,50 | align="right" |152,506° | align="right" |0,4077 |2003 |- |56 |XLIII |Arche | | align="center" |3 | align="right" |4,5 × 10¹³ | align="right" |23 717 051 | align="right" | -746,19 | align="right" |164,587° | align="right" |0,1492 |2002 ! rowspan="4" |Carme |- |57 |XXVI |Isonoe | | align="center" |4 | align="right" |7,5 × 10¹³ | align="right" |23 800 647 | align="right" | -750,13 | align="right" |165,127° | align="right" |0,1775 |2001 |- |58 | | colspan="2" |S/2003 J 9 | align="center" |1 | align="right" |1,5 × 10¹² | align="right" |23 857 808 | align="right" | -752,84 | align="right" |164,980° | align="right" |0,2761 |2003 |- |59 |LVII | colspan="2" |Eirene | align="center" |4 | align="right" |9,0 × 10¹³ | align="right" |23 973 926 | align="right" | -758,34 | align="right" |165,549° | align="right" |0,3070 |2003 |- |60 |IX |Sinope | | align="center" |38 | align="right" |7,5 × 10¹⁶ | align="right" |24 057 865 | align="right" | -762,33 | align="right" |153,778° | align="right" |0,2750 |1914 ! rowspan="5" |Pasiphaë |- |61 |XXXVI |Sponde | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |24 252 627 | align="right" | -771,60 | align="right" |154,372° | align="right" |0,4431 |2002 |- |62 |XXVIII |Autonoe | | align="center" |4 | align="right" |9,0 × 10¹³ | align="right" |24 264 445 | align="right" | -772,17 | align="right" |151,058° | align="right" |0,3690 |2002 |- |63 |XLIX |Kore | | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |23 345 093 | align="right" | -776,02 | align="right" |137,371° | align="right" |0,1951 |2003 |- |64 |XIX |Megaclite | | align="center" |5 | align="right" |2,1 × 10¹⁴ | align="right" |24 687 239 | align="right" | -792,44 | align="right" |150,398° | align="right" |0,3077 |2001 |- |65 | | colspan="2" |S/2003 J 2 | align="center" |2 | align="right" |1,5 × 10¹³ | align="right" |30&nbsp;290&nbsp;846 | align="right" | -1077,02 | align="right" |153,521° | align="right" |0,1882 |2003 ! rowspan="1" |? |} Máánuh, moi nummeer teikâ nommâ vala váilu <ref name="jpl" /> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:center;" !Nummeer !Nommâ !Koskâpuddâsâš nommâ !Kavnum |- | | |S/2003 J24 |2003 |- | | |S/2011 J3 |2011 |- | | |S/2016 J3 |2016 |- | | |S/2016 J4 |2016 |- | | |S/2017 J10 |2017 |- | | |S/2017 J11 |2017 |- | | |S/2018 J2 |2018 |- | | |S/2018 J3 |2018 |- | | |S/2018 J4 |2018 |- | | |S/2021 J1 |2021 |- | | |S/2021 J2 |2021 |- | | |S/2021 J3 |2021 |- | | |S/2021 J4 |2021 |- | | |S/2021 J5 |2021 |- | | |S/2021 J6 |2021 |- | | |S/2022 J1 |2022 |- | | |S/2022 J2 |2022 |- | | |S/2022 J3 |2022 |- |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == * {{Kirjekäldee|Tahhee=Rossi, Paolo|Nommâ=Modernin tieteen synty Euroopassa|Ihe=2010|Almostittee=Vastapaino|Isbn=978-951-768-153-7}} {{Jupiter máánuh}} [[Luokka:Jupiter máánuh|*]] kq1buqs1jt7r1kmfpl3lwlkafvgz023 10 31247 161556 161385 2026-11-05T13:49:56Z Yupik 23 161556 wikitext text/x-wiki {{Tiätuloová | fáddá = | kobdodâh = width: 24em; | siskáldâs = {{Tiätuloová/paječaalâ|siskáldâs={{{kirdem_nommâ|{{PAGENAME}}}}}|lasestiijlah=font-size:large; background-color:#FFDEAD;}} <!-- -->{{#if: {{#ifeq: {{{kove}}}|-||{{{kove|<noinclude>-</noinclude>}}}{{#property:p18}} }} | {{Tiätuloová/kove | wikidata = p18 | kove = {{{kove|<noinclude><nowiki>{{{kove|P18}}}</nowiki></noinclude>}}} | kobdodâh = {{{kovestuárudâh|295px}}} | kovetekstâ = {{{kovetekstâ|<noinclude>kovetekstâ</noinclude>}}} }} }} <!-- -->{{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Kirdem lovottuvah<span style="font-weight:normal">{{{lovottuvâi_käldee<includeonly>|</includeonly>}}}</span>|lasestiijlah=background-color:#FFDEAD;}} <!-- -->{{#if: {{{komovuotâskiijpâ_nommâ|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Komovuotâskiijpâ nommâ|siskáldâs={{{komovuotâskiijpâ_nommâ}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{komovuotâsukkul|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Komovuotâsukkul]]|siskáldâs=''{{{komovuotâsukkul}}}'' {{{komovuotâsukkul_huom|}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{stivrimmooduul|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Stivrimmooduul|siskáldâs={{{stivrimmooduul}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{huolâttâsmooduul|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Huolâttâsmooduul|siskáldâs={{{huolâttâsmooduul}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{mánudâšmooduul|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Mánudâšmooduul|siskáldâs={{{mánudâšmooduul}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{kyeddimrakkeet |<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Kyeddimrakkeet |siskáldâs={{{kyeddimrakkeet}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{koččomkoodi|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Koččomkoodi|siskáldâs={{{koččomkoodi}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{almaiduv_meeri|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Almaiduv meeri|siskáldâs={{{almaiduv_meeri}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{pääččimvuálááš|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Pääččimvuálááš|siskáldâs={{{pääččimvuálááš}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{pääččim|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Pääččim|siskáldâs={{{pääččim}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{komovuotâväzzimij_meeri|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Komovuotâväzzimij meeri|siskáldâs={{{komovuotâväzzimij_meeri}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{komovuotâväzzimij_pištem|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Komovuotâväzzimij pištem (ohtsis)|siskáldâs={{{komovuotâväzzimij_pištem}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{komovuotâväzzim_algâ|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Komovuotâväzzim aalgij|siskáldâs={{{komovuotâväzzim_algâ}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{komovuotâväzzim_nuuhâm|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Komovuotâväzzim nuuvâi|siskáldâs={{{komovuotâväzzim_nuuhâm}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{mánudâžânsiäivum|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Siäivum mánudâžân|siskáldâs={{{mánudâžânsiäivum}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{komovuotâväzzim_pištem|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Komovuotâväzzim pištem|siskáldâs={{{komovuotâväzzim_pištem}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{äigi_mánudáá_aaseest|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Äigi mánudáá aaseest|siskáldâs={{{äigi_mánudáá_aaseest}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{mánudâšfiävru|{{{mánudâšergi|<noinclude>-</noinclude>}}}}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Mánudâšfiävru]]h|siskáldâs={{{mánudâšfiävru|{{{mánudâsergi}}}}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{cmp_eva|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=CMP EVA pištem|siskáldâs={{{cmp_eva}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{čáituspitái_massa|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Mánudâščáituspitái massa|siskáldâs={{{čáituspitái_massa}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{siäivum_enâmân|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Maccâm Enâmân|siskáldâs={{{siäivum_enâmân}}}{{#if:{{{maccâmvyehi<includeonly>|</includeonly>}}}|<br /><small>({{{maccâmvyehi|}}})</small>}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{kirdem_pištem|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Kirdem pištem|siskáldâs={{{kirdem_pištem}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{mánudáá_jurâmeh|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Jurâmeh Mánudáá pirrâ|siskáldâs={{{mánudáá_jurâmeh}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{mánudáá_juurrâmraađeest|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Äigi Mánudáá juurrâmraađeest|siskáldâs={{{mánudáá_juurrâmraađeest}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{mánudáá_lappâdkirdem|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Mánudáá lappâdkirdem|siskáldâs={{{mánudáá_lappâdkirdem}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{juurrâmroođij_meeri|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Juurrâmroođij meeri|siskáldâs={{{juurrâmroođij_meeri}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{periheli|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Periheli]]|siskáldâs={{{periheli}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{perigeum|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Periheli|Perigeum]]|siskáldâs={{{perigeum}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{apoluni|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Periheli|Apoluni]]|siskáldâs={{{apoluni}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{periluni|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Apsis|Periluni]]|siskáldâs={{{periluni}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{pirrâjuurrâm|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Pirrâjuurrâm]]|siskáldâs={{{pirrâjuurrâm}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{juurrâmrađe_alodâh|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Juurrâmrađe]] alodâh|siskáldâs={{{juurrâmrađe_alodâh}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{inklinaatio|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Juurrâmrađe [[inklinaatio]]|siskáldâs={{{inklinaatio}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{määđhi_kukkodâh|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Määđhi kukkodâh|siskáldâs={{{määđhi_kukkodâh}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{massa|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Massa|siskáldâs={{{massa}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{telakistemäigi|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Telakistemäigi|siskáldâs={{{telakistemäigi}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{telakistemčuosâttâh|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Telakistem|siskáldâs={{{telakistemčuosâttâh}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{id|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[International Designator|COSPAR ID]]|siskáldâs=<span class="plainlinks">[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id={{{id}}} {{{id}}}]</span> }} }} <!-- -->{{#if: {{{satcat|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Satellite Catalog Number|SATCAT №]]|siskáldâs={{{satcat}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{#ifeq: {{{almaiduv_kove}}}|-||{{{almaiduv_kove|<noinclude>-</noinclude>}}} }} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Almaiduv kove|lasestiijlah=background-color:#FFDEAD;}} {{Tiätuloová/kove|kove={{{almaiduv_kove|<noinclude>-</noinclude>}}}|kobdodâh={{{kovestuárudâh|200px}}}|kovetekstâ={{#if: {{{almaiduv_kovetekstâ|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{{almaiduv_kovetekstâ|Almaiduv kove}}} }} }} }} <!-- -->{{#if: {{{oovdeb_kirdem|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{čuávuvâš_kirdem|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{tubdâldâh|}}}{{{tubdâldâh1|}}}{{{tubdâldâh2|}}}{{{tubdâldâh3|}}}{{{next|}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Navigistem|lasestiijlah=background-color:#FFDEAD;}} {{Tiätuloová/kuárus|siskáldâs=<div class="center">{{#if: {{{tubdâldâh|}}}|[[Tiätuvuárkká{{{tubdâldâh}}}|100px]]}}{{#if: {{{tubdâldâh1|}}}|[[Tiätuvuárkká{{{tubdâldâh1}}}|100px]]}}{{#if: {{{tubdâldâh2|}}}|[[Tiätuvuárkká{{{tubdâldâh2}}}|100px]]}}{{#if: {{{tubdâldâh3|}}}|[[Tiätuvuárkká{{{tubdâldâh3}}}|100px]]}}</div> }} {{Tiätuloová/navigistem|ei-tr=0|ei-s=0|ei-i=0|colspan=2 |oovdebnommâ= |taatnommâ= |čuávuvâšnommâ= |oovdeb= ←&nbsp;{{{oovdeb_kirdem|}}} |taat= |čuávuvâš= {{{čuávuvâš_kirdem|}}}&nbsp;→ }} }} }}<noinclude> {{Myensterraavâ}} [[Luokka:Komovuotâmyenstereh|{{PAGENAME}}]] [[Luokka:Täsnitieđâmyenstereh|{{PAGENAME}}]] [[Luokka:Tiätuloovámyenstereh|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 9ywizw5kkajjmscdu2zwworv9d8u6pl 0 31259 161574 161405 2026-11-06T10:47:56Z Yupik 23 {{Jupiter máánuh}} 161574 wikitext text/x-wiki {{Máánu |kove=Ganymede, moon of Jupiter, NASA.jpg |kovestuárudâh= |kävneeh=[[Simon Marius]]<br />[[Galileo Galilei]] |kavnumäigi=[[1610]] |plaaneet=[[Jupiter]] |koskâkm=1 070 000 |eksentrisâšvuotâ=0,0015 |juurrâmäigi=7 d 3 h 42,6 min |inklinaatio=0,195&deg; |lyeddejeijee=5&nbsp;262,4 |vijđodâh=87&nbsp;000&nbsp;000 |massa=1,482&times;10²³ |eennâmmassa=0,025 |saahâdvuotâ=1,942 |tiädduvyeimi=1,42 |pirrâjuurrâmäigi=7&nbsp;d&nbsp;3&nbsp;h&nbsp;42,6&nbsp;min |aksel=– |albedo=0,43 |vyeligumos_liegâsvuotâ=[[Kelvin|K]] |koskâliegâsvuotâ=113&nbsp;K |alemus_liegâsvuotâ=K |teedâ=vähäinen |algâamnâseh=[[happi]] |prosenteh=100&nbsp;% }} '''Ganymedes''' lii [[Jupiter máánuh|Jupiter stuárráámus máánu]] já meiddei ubâ [[Piäiváškodde|Piäiváškode]] stuárráámus máánu; ton lyeddejeijee lii stuárráb ko [[Merkurius]], mut massa tááhust tot lii tuše peeli Merkuriusist. [[Galileo Galilei]] kaavnâi tom ive [[1610]], já tot finnij noomâs kreikkalij imelij juhâmušliäškoo Ganymedes mield. Taan máánust lii meid tubdâldâh '''Jupiter&nbsp;III'''. Veik saksalâš täsnitiettee [[Simon Marius]] iävtuttij-uv noomâ "Ganymedes" tállân palij máánu kavnum maŋa, te tot ij liijkágin – iäge ereskin Galilei máánui noomah – valdum anon ovdil ko [[1900-loho|1900-lovo]] pelimudo suulâin. Puárásub täsnitieđâlii kirjálâšvuođâst Ganymedes nomâttui-uv táválávt tuše "Jupiter kulmižin" teikâ "Jupiter kuálmád máánnun". == Jiešvuođah == Ganymedes lii hammâšum [[silikaat]]keeđgist já čäcijieŋâst. Jieŋâkuori soodâst [[Loovdâ (geologia)|šuávlilovduu]] alne, mii siskeeld meid kolgoslagán čäcikeerdi. Galileo-luođânist puáttám data čuujoot tohokulij, et Ganymedes lii differentistum kuulmâ kiärdán: kiäđgáás silikaatloovdâ pirâstit smavvâ sudes [[ryevdi]]- teikâ ryevdi-riššâváimus, já jieŋâkuori lii puoh pajemužžân. Meetaallágán vááimus čuujoot toos, et Ganymedes lii lieggânâm eenâb ko ovdil lii nobdum. Ganymedes sáttá leđe tego [[Io (máánu)|Io]], mast lii paijeelmiärálâš jieŋâkerdi. == Luođâneh == [[Tiätuvuárkká:JUICE spacecraft concept.jpg|left|thumb|300px|JUICE-konsept]] [[Tiätuvuárkká:Galilean moon Laplace resonance animation 2.gif|thumb|right|Ganymedes [[Rađeresonans#Laplace_resonans|Laplace resonans]], [[Europa_(máánu)|Europa]], já [[Io_(máánu)|Io]] ([[Konjunktio (täsnitieđâ)|konjunktioh]] tiäduttuvvojeh ivne molsomijgijn)]] [[Euroop komovuotâornijdume]] ESA [[Jupiter Icy Moons Explorer|Juice-luođân]] paččui Jupiter kulij [[cuáŋuimáánu 14.]] peeivi [[2023]]. Luođânist kolgâččij olleeđ Ganymedes [[juurrâmrađe|juurrâmrađan]] juovlâmáánust [[2034]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20027171|nommâ=Euroopan avaruusjärjestön Juice-luotain laukaistiin onnistuneesti kohti Jupiteria|almostittem=YLE uutiset|almostittee=Yleisradio Oy|čujottum=15.4.2023}}</ref> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} {{Jupiter máánuh}} [[Luokka:Jupiter máánuh]] 70tk9fs9xjtipwdl4r7g7w6gjp6yhqn 161575 161574 2026-11-06T10:55:38Z Yupik 23 161575 wikitext text/x-wiki {{Máánu |kove=Ganymede, moon of Jupiter, NASA.jpg |kovestuárudâh= |kävneeh=[[Simon Marius]]<br />[[Galileo Galilei]] |kavnumäigi=[[1610]] |plaaneet=[[Jupiter]] |koskâkm=1 070 000 |eksentrisâšvuotâ=0,0015 |juurrâmäigi=7 d 3 h 42,6 min |inklinaatio=0,195&deg; |lyeddejeijee=5&nbsp;262,4 |vijđodâh=87&nbsp;000&nbsp;000 |massa=1,482&times;10²³ |eennâmmassa=0,025 |saahâdvuotâ=1,942 |tiädduvyeimi=1,42 |pirrâjuurrâmäigi=7&nbsp;d&nbsp;3&nbsp;h&nbsp;42,6&nbsp;min |aksel=– |albedo=0,43 |vyeligumos_liegâsvuotâ=[[Kelvin|K]] |koskâliegâsvuotâ=113&nbsp;K |alemus_liegâsvuotâ=K |teedâ=vähäinen |algâamnâseh=[[happi]] |prosenteh=100&nbsp;% }} '''Ganymedes''' lii [[Jupiter máánuh|Jupiter stuárráámus máánu]] já meiddei ubâ [[Piäiváškodde|Piäiváškode]] stuárráámus máánu; ton lyeddejeijee lii stuárráb ko [[Merkurius]], mut massa tááhust tot lii tuše peeli Merkuriusist. [[Galileo Galilei]] kaavnâi tom ive [[1610]], já tot finnij noomâs kreikkalij imelij juhâmušliäškoo Ganymedes mield. Taan máánust lii meid tubdâldâh '''Jupiter&nbsp;III'''. Veik saksalâš täsnitiettee [[Simon Marius]] iävtuttij-uv noomâ "Ganymedes" tállân palij máánu kavnum maŋa, te tot ij liijkágin – iäge ereskin Galilei máánui noomah – valdum anon ovdil ko [[1900-loho|1900-lovo]] pelimudo suulâin. Puárásub täsnitieđâlii kirjálâšvuođâst Ganymedes nomâttui-uv táválávt tuše "Jupiter kulmižin" teikâ "Jupiter kuálmád máánnun". == Jiešvuođah == [[Tiätuvuárkká:Galilean moon Laplace resonance animation 2.gif|thumb|left|Ganymedes [[Rađeresonans#Laplace_resonans|Laplace resonans]], [[Europa_(máánu)|Europa]], já [[Io_(máánu)|Io]] ([[Konjunktio (täsnitieđâ)|konjunktioh]] tiäduttuvvojeh ivne molsomijgijn)]] Ganymedes lii hammâšum [[silikaat]]keeđgist já čäcijieŋâst. Jieŋâkuori soodâst [[Loovdâ (geologia)|šuávlilovduu]] alne, mii siskeeld meid kolgoslagán čäcikeerdi. Galileo-luođânist puáttám data čuujoot tohokulij, et Ganymedes lii differentistum kuulmâ kiärdán: kiäđgáás silikaatloovdâ pirâstit smavvâ sudes [[ryevdi]]- teikâ ryevdi-riššâváimus, já jieŋâkuori lii puoh pajemužžân. Meetaallágán vááimus čuujoot toos, et Ganymedes lii lieggânâm eenâb ko ovdil lii nobdum. Ganymedes sáttá leđe tego [[Io (máánu)|Io]], mast lii paijeelmiärálâš jieŋâkerdi. == Luođâneh == [[Tiätuvuárkká:JUICE spacecraft concept.jpg|left|thumb|300px|JUICE-konsept]] [[Euroop komovuotâornijdume]] ESA [[Jupiter Icy Moons Explorer|Juice-luođân]] paččui Jupiter kulij [[cuáŋuimáánu 14.]] peeivi [[2023]]. Luođânist kolgâččij olleeđ Ganymedes [[juurrâmrađe|juurrâmrađan]] juovlâmáánust [[2034]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20027171|nommâ=Euroopan avaruusjärjestön Juice-luotain laukaistiin onnistuneesti kohti Jupiteria|almostittem=YLE uutiset|almostittee=Yleisradio Oy|čujottum=15.4.2023}}</ref> {{clear}} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} {{Jupiter máánuh}} [[Luokka:Jupiter máánuh]] nxgs8m6vjaapb2u2otppwjb9k20tjko 161576 161575 2026-11-06T10:57:16Z Yupik 23 uccáá 161576 wikitext text/x-wiki {{Máánu |kove=Ganymede, moon of Jupiter, NASA.jpg |kovestuárudâh= |kävneeh=[[Simon Marius]]<br />[[Galileo Galilei]] |kavnumäigi=[[1610]] |plaaneet=[[Jupiter]] |koskâkm=1 070 000 |eksentrisâšvuotâ=0,0015 |juurrâmäigi=7 d 3 h 42,6 min |inklinaatio=0,195&deg; |lyeddejeijee=5&nbsp;262,4 |vijđodâh=87&nbsp;000&nbsp;000 |massa=1,482&times;10²³ |eennâmmassa=0,025 |saahâdvuotâ=1,942 |tiädduvyeimi=1,42 |pirrâjuurrâmäigi=7&nbsp;d&nbsp;3&nbsp;h&nbsp;42,6&nbsp;min |aksel=– |albedo=0,43 |vyeligumos_liegâsvuotâ=[[Kelvin|K]] |koskâliegâsvuotâ=113&nbsp;K |alemus_liegâsvuotâ=K |teedâ=uccáá |algâamnâseh=[[happi]] |prosenteh=100&nbsp;% }} '''Ganymedes''' lii [[Jupiter máánuh|Jupiter stuárráámus máánu]] já meiddei ubâ [[Piäiváškodde|Piäiváškode]] stuárráámus máánu; ton lyeddejeijee lii stuárráb ko [[Merkurius]], mut massa tááhust tot lii tuše peeli Merkuriusist. [[Galileo Galilei]] kaavnâi tom ive [[1610]], já tot finnij noomâs kreikkalij imelij juhâmušliäškoo Ganymedes mield. Taan máánust lii meid tubdâldâh '''Jupiter&nbsp;III'''. Veik saksalâš täsnitiettee [[Simon Marius]] iävtuttij-uv noomâ "Ganymedes" tállân palij máánu kavnum maŋa, te tot ij liijkágin – iäge ereskin Galilei máánui noomah – valdum anon ovdil ko [[1900-loho|1900-lovo]] pelimudo suulâin. Puárásub täsnitieđâlii kirjálâšvuođâst Ganymedes nomâttui-uv táválávt tuše "Jupiter kulmižin" teikâ "Jupiter kuálmád máánnun". == Jiešvuođah == [[Tiätuvuárkká:Galilean moon Laplace resonance animation 2.gif|thumb|left|Ganymedes [[Rađeresonans#Laplace_resonans|Laplace resonans]], [[Europa_(máánu)|Europa]], já [[Io_(máánu)|Io]] ([[Konjunktio (täsnitieđâ)|konjunktioh]] tiäduttuvvojeh ivne molsomijgijn)]] Ganymedes lii hammâšum [[silikaat]]keeđgist já čäcijieŋâst. Jieŋâkuori soodâst [[Loovdâ (geologia)|šuávlilovduu]] alne, mii siskeeld meid kolgoslagán čäcikeerdi. Galileo-luođânist puáttám data čuujoot tohokulij, et Ganymedes lii differentistum kuulmâ kiärdán: kiäđgáás silikaatloovdâ pirâstit smavvâ sudes [[ryevdi]]- teikâ ryevdi-riššâváimus, já jieŋâkuori lii puoh pajemužžân. Meetaallágán vááimus čuujoot toos, et Ganymedes lii lieggânâm eenâb ko ovdil lii nobdum. Ganymedes sáttá leđe tego [[Io (máánu)|Io]], mast lii paijeelmiärálâš jieŋâkerdi. == Luođâneh == [[Tiätuvuárkká:JUICE spacecraft concept.jpg|left|thumb|300px|JUICE-konsept]] [[Euroop komovuotâornijdume]] ESA [[Jupiter Icy Moons Explorer|Juice-luođân]] paččui Jupiter kulij [[cuáŋuimáánu 14.]] peeivi [[2023]]. Luođânist kolgâččij olleeđ Ganymedes [[juurrâmrađe|juurrâmrađan]] juovlâmáánust [[2034]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20027171|nommâ=Euroopan avaruusjärjestön Juice-luotain laukaistiin onnistuneesti kohti Jupiteria|almostittem=YLE uutiset|almostittee=Yleisradio Oy|čujottum=15.4.2023}}</ref> {{clear}} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} {{Jupiter máánuh}} [[Luokka:Jupiter máánuh]] p4e0uos0mnbbp4sudsxrmxuxdycebsv 161577 161576 2026-11-06T10:57:46Z Yupik 23 ucánjáhháá 161577 wikitext text/x-wiki {{Máánu |kove=Ganymede, moon of Jupiter, NASA.jpg |kovestuárudâh= |kävneeh=[[Simon Marius]]<br />[[Galileo Galilei]] |kavnumäigi=[[1610]] |plaaneet=[[Jupiter]] |koskâkm=1 070 000 |eksentrisâšvuotâ=0,0015 |juurrâmäigi=7 d 3 h 42,6 min |inklinaatio=0,195&deg; |lyeddejeijee=5&nbsp;262,4 |vijđodâh=87&nbsp;000&nbsp;000 |massa=1,482&times;10²³ |eennâmmassa=0,025 |saahâdvuotâ=1,942 |tiädduvyeimi=1,42 |pirrâjuurrâmäigi=7&nbsp;d&nbsp;3&nbsp;h&nbsp;42,6&nbsp;min |aksel=– |albedo=0,43 |vyeligumos_liegâsvuotâ=[[Kelvin|K]] |koskâliegâsvuotâ=113&nbsp;K |alemus_liegâsvuotâ=K |teedâ= ucánjáhháá |algâamnâseh=[[happi]] |prosenteh=100&nbsp;% }} '''Ganymedes''' lii [[Jupiter máánuh|Jupiter stuárráámus máánu]] já meiddei ubâ [[Piäiváškodde|Piäiváškode]] stuárráámus máánu; ton lyeddejeijee lii stuárráb ko [[Merkurius]], mut massa tááhust tot lii tuše peeli Merkuriusist. [[Galileo Galilei]] kaavnâi tom ive [[1610]], já tot finnij noomâs kreikkalij imelij juhâmušliäškoo Ganymedes mield. Taan máánust lii meid tubdâldâh '''Jupiter&nbsp;III'''. Veik saksalâš täsnitiettee [[Simon Marius]] iävtuttij-uv noomâ "Ganymedes" tállân palij máánu kavnum maŋa, te tot ij liijkágin – iäge ereskin Galilei máánui noomah – valdum anon ovdil ko [[1900-loho|1900-lovo]] pelimudo suulâin. Puárásub täsnitieđâlii kirjálâšvuođâst Ganymedes nomâttui-uv táválávt tuše "Jupiter kulmižin" teikâ "Jupiter kuálmád máánnun". == Jiešvuođah == [[Tiätuvuárkká:Galilean moon Laplace resonance animation 2.gif|thumb|left|Ganymedes [[Rađeresonans#Laplace_resonans|Laplace resonans]], [[Europa_(máánu)|Europa]], já [[Io_(máánu)|Io]] ([[Konjunktio (täsnitieđâ)|konjunktioh]] tiäduttuvvojeh ivne molsomijgijn)]] Ganymedes lii hammâšum [[silikaat]]keeđgist já čäcijieŋâst. Jieŋâkuori soodâst [[Loovdâ (geologia)|šuávlilovduu]] alne, mii siskeeld meid kolgoslagán čäcikeerdi. Galileo-luođânist puáttám data čuujoot tohokulij, et Ganymedes lii differentistum kuulmâ kiärdán: kiäđgáás silikaatloovdâ pirâstit smavvâ sudes [[ryevdi]]- teikâ ryevdi-riššâváimus, já jieŋâkuori lii puoh pajemužžân. Meetaallágán vááimus čuujoot toos, et Ganymedes lii lieggânâm eenâb ko ovdil lii nobdum. Ganymedes sáttá leđe tego [[Io (máánu)|Io]], mast lii paijeelmiärálâš jieŋâkerdi. == Luođâneh == [[Tiätuvuárkká:JUICE spacecraft concept.jpg|left|thumb|300px|JUICE-konsept]] [[Euroop komovuotâornijdume]] ESA [[Jupiter Icy Moons Explorer|Juice-luođân]] paččui Jupiter kulij [[cuáŋuimáánu 14.]] peeivi [[2023]]. Luođânist kolgâččij olleeđ Ganymedes [[juurrâmrađe|juurrâmrađan]] juovlâmáánust [[2034]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20027171|nommâ=Euroopan avaruusjärjestön Juice-luotain laukaistiin onnistuneesti kohti Jupiteria|almostittem=YLE uutiset|almostittee=Yleisradio Oy|čujottum=15.4.2023}}</ref> {{clear}} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} {{Jupiter máánuh}} [[Luokka:Jupiter máánuh]] lt8pp2gvijc8l7aa448u9qfxoxi7nx6 0 31269 161572 161450 2026-11-06T10:47:29Z Yupik 23 {{Jupiter máánuh}} 161572 wikitext text/x-wiki {{Taat artikkâl|kieđâvuš oovtâ Jupiter máánuin. Sääni eres merhâšumeh láá [[Io|taan siijđost]].}} {{Máánu |nommâ=Io |kove=Io highest resolution true color.jpg |kovesturrodâh= |kävneeh=[[Simon Marius]]<br />[[Galileo Galilei]] |kavnumäigi=[[1610]]<ref name="simon">{{Kirjekäldee | Tahhee = Rosaly M. C. Lopes ja John Robert Spencer| Nommâ = Io after Galileo: a new view of Jupiter's volcanic moon| Pittá = | Sijđo = [https://archive.org/details/ioaftergalileone0000lope/page/1 1]| Čielgiittâs =| Almostittee = Springer | Ihe = 2007 | Isbn = 9783540346814 | www =https://archive.org/details/ioaftergalileone0000lope| www-tekstâ = | Čujottum = 3.12.2010| Kielâ ={{en}}}}</ref> |plaaneet=Jupiter |koskâkm=421&nbsp;600 |eksentrisâšvuotâ=0,041 |juurrâmäigi=1 d 18 h 27,6 min |inklinaatio=0,040° |lyeddejeijee=3&nbsp;643,2 |vijđodâh=41&nbsp;000&nbsp;000 |massa=8,94&times;10²² |eennâmmassa=0,015 |saahâdvuotâ=3,55 |tiädduvyeimi=1,81 |pirrâjuurrâmäigi=1 d 18 h 27,6 min |aksel= |albedo=0,61 |vyeligumos_liegâsvuotâ= |koskâliegâsvuotâ=130 [[Kelvin|K]] |alemus_liegâsvuotâ=2000 K |teedâ=ucánjáhháá |algâamnâseh=[[riššâdioksid]] |prosenteh=90 % }} '''Io''' lii puoh siskiimus [[Jupiter]]-plaaneet neelji Galilei máánust. Tot lii Jupiter kuálmádin stuárráámus já [[Piäiváškodde|Piäiváškode]] niäljádin stuárráámus máánu. [[Kreikkalâš mytologia|Kreikkalii mytologiast]] [[Io (mytologia)|Io]] lâi ohtâ [[Zeus]]-immeel rákkásijn. Saksalâš täsnitiettee [[Simon Marius]] iävtuttij noomâ tállân palij ton kavnum maŋa, mut tot vuáhádui esken 1900-lovvoost. == Vulkanism == [[Tiätuvuárkká:Galileo.arp.300pix.jpg|left|pienoiskuva|245x245px|[[Galileo Galilei]], Io kävnee. [[Giusto Sustermans]] máálám ivveest 1636.]] Puoh eromâšumos jiešvuotâ Iost lii ton vulkaanlâšvuotâ – tot lii [[Piäiváškodde|Piäiváškode]] puoh vulkaanlumos almepittá. Io tullâväärih čolgeh riišâ teikâ riššâdioksid. Merhâšittees tullâväristielâs lii [[Tvashtar Paterae[[. Vulkaanlâš aktiivlâšvuotâ puátá vaarâ olleevuoimijn Jupiter já kuulmâ siskiimuu máánu, Io, [[Europa (máánu)|Europa]] já [[Ganymedes]], kooskâst. Io jorgeet ain siämmáá pele Jupiter kulij, já ton kyehti olgomuu máánu tovâtteh tom, et Io vana mottoom verd, já taat voonnâm lieggee máánu siskii koosáin. Eres máánui [[keessimvyeimi]] kiäsá Io rađe já häämi-uv kuhendâlâsjurbâsin, mii pelestis toovât Io stelliilduv hiäilum Jupiter kuáttá. Taat toovât Io juurrâm kuáttá maŋeláá tábáhtuvvee olleepáro, mon tovâttem koosâ lieggee Io siskii. Oovdeld mainâšum máánuh joreh roođijn, moh láá resonansist koskânis: Io jorá neljii já Europa kuohtii ton ääigi ko Ganymedes jorá ohtii Jupiter pirrâ. Nubbe suijâ Io [[energia]]n lii ton jotteem Jupiter magneetkiedi čoođâ, mii toovât vuáimálii šleđgâvirde. Io olleevuoimij tovâttem kummoom lii 10¹³ wattid. Talle ko Io tutkui kameraigijn já luođânijgijn, te ton aaseest oinui korrâ vulkaanlâš pävkittem, mii vistig nobdui nubben máánnun Io tyehin. Korrâsumos pävkittem Iost lâi 300 kilomeetter alosâš. == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} {{Jupiter máánuh}} [[Luokka:Jupiter máánuh]] [[Luokka:Vulkanologia]] 8evpzgsykswlixovvcmqyxvbxdeqpgt 161573 161572 2026-11-06T10:47:46Z Yupik 23 /* Vulkanism */ 161573 wikitext text/x-wiki {{Taat artikkâl|kieđâvuš oovtâ Jupiter máánuin. Sääni eres merhâšumeh láá [[Io|taan siijđost]].}} {{Máánu |nommâ=Io |kove=Io highest resolution true color.jpg |kovesturrodâh= |kävneeh=[[Simon Marius]]<br />[[Galileo Galilei]] |kavnumäigi=[[1610]]<ref name="simon">{{Kirjekäldee | Tahhee = Rosaly M. C. Lopes ja John Robert Spencer| Nommâ = Io after Galileo: a new view of Jupiter's volcanic moon| Pittá = | Sijđo = [https://archive.org/details/ioaftergalileone0000lope/page/1 1]| Čielgiittâs =| Almostittee = Springer | Ihe = 2007 | Isbn = 9783540346814 | www =https://archive.org/details/ioaftergalileone0000lope| www-tekstâ = | Čujottum = 3.12.2010| Kielâ ={{en}}}}</ref> |plaaneet=Jupiter |koskâkm=421&nbsp;600 |eksentrisâšvuotâ=0,041 |juurrâmäigi=1 d 18 h 27,6 min |inklinaatio=0,040° |lyeddejeijee=3&nbsp;643,2 |vijđodâh=41&nbsp;000&nbsp;000 |massa=8,94&times;10²² |eennâmmassa=0,015 |saahâdvuotâ=3,55 |tiädduvyeimi=1,81 |pirrâjuurrâmäigi=1 d 18 h 27,6 min |aksel= |albedo=0,61 |vyeligumos_liegâsvuotâ= |koskâliegâsvuotâ=130 [[Kelvin|K]] |alemus_liegâsvuotâ=2000 K |teedâ=ucánjáhháá |algâamnâseh=[[riššâdioksid]] |prosenteh=90 % }} '''Io''' lii puoh siskiimus [[Jupiter]]-plaaneet neelji Galilei máánust. Tot lii Jupiter kuálmádin stuárráámus já [[Piäiváškodde|Piäiváškode]] niäljádin stuárráámus máánu. [[Kreikkalâš mytologia|Kreikkalii mytologiast]] [[Io (mytologia)|Io]] lâi ohtâ [[Zeus]]-immeel rákkásijn. Saksalâš täsnitiettee [[Simon Marius]] iävtuttij noomâ tállân palij ton kavnum maŋa, mut tot vuáhádui esken 1900-lovvoost. == Vulkanism == [[Tiätuvuárkká:Galileo.arp.300pix.jpg|left|pienoiskuva|245x245px|[[Galileo Galilei]], Io kävnee. [[Giusto Sustermans]] máálám ivveest 1636.]] Puoh eromâšumos jiešvuotâ Iost lii ton vulkaanlâšvuotâ – tot lii [[Piäiváškodde|Piäiváškode]] puoh vulkaanlumos almepittá. Io tullâväärih čolgeh riišâ teikâ riššâdioksid. Merhâšittees tullâväristielâs lii [[Tvashtar Paterae]]. Vulkaanlâš aktiivlâšvuotâ puátá vaarâ olleevuoimijn Jupiter já kuulmâ siskiimuu máánu, Io, [[Europa (máánu)|Europa]] já [[Ganymedes]], kooskâst. Io jorgeet ain siämmáá pele Jupiter kulij, já ton kyehti olgomuu máánu tovâtteh tom, et Io vana mottoom verd, já taat voonnâm lieggee máánu siskii koosáin. Eres máánui [[keessimvyeimi]] kiäsá Io rađe já häämi-uv kuhendâlâsjurbâsin, mii pelestis toovât Io stelliilduv hiäilum Jupiter kuáttá. Taat toovât Io juurrâm kuáttá maŋeláá tábáhtuvvee olleepáro, mon tovâttem koosâ lieggee Io siskii. Oovdeld mainâšum máánuh joreh roođijn, moh láá resonansist koskânis: Io jorá neljii já Europa kuohtii ton ääigi ko Ganymedes jorá ohtii Jupiter pirrâ. Nubbe suijâ Io [[energia]]n lii ton jotteem Jupiter magneetkiedi čoođâ, mii toovât vuáimálii šleđgâvirde. Io olleevuoimij tovâttem kummoom lii 10¹³ wattid. Talle ko Io tutkui kameraigijn já luođânijgijn, te ton aaseest oinui korrâ vulkaanlâš pävkittem, mii vistig nobdui nubben máánnun Io tyehin. Korrâsumos pävkittem Iost lâi 300 kilomeetter alosâš. == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} {{Jupiter máánuh}} [[Luokka:Jupiter máánuh]] [[Luokka:Vulkanologia]] pqb4s58clg2rhydqp6ld9h56t19qh0g 10 31272 161555 161543 2026-11-05T13:49:35Z Yupik 23 [[Luokka:Tiätuloovámyenstereh|{{PAGENAME}}]] 161555 wikitext text/x-wiki {{Tiätuloová | fáddá = täsnitieđâ | siskáldâs = <!--paječaalâ -->{{Tiätuloová/paječaalâ | siskáldâs = {{{nommâ|{{PAGENAME}}}}} | lasestiijlah = font-size:large; | fáddá = täsnitieđâ }} <!-- -->{{#if: {{#ifeq: {{{kove}}}|-||{{{kove|<noinclude>-</noinclude>}}}{{#property:p18}} }}|{{Tiätuloová/kove|wikidata=p18| fáddá = täsnitieđâ |kove={{{kove|<noinclude><nowiki>{{{kove|P18}}}</nowiki></noinclude>}}} | kobdodâh = {{{kovestuárudâh|250px}}} | kovetekstâ = {{{kovetekstâ|<noinclude>kovetekstâ</noinclude>}}} }} }} <!-- -->{{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Kavnumtiäđuh |fáddá=täsnitieđâ}} <!-- -->{{#if: {{{kävnee|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Kävnee|siskáldâs={{{kävnee}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{kavnumpeivi|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Kavnumpeivi|siskáldâs={{{kavnumpeivi}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{eres_noomah|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Eres noomah|siskáldâs={{{eres_noomah}}}}} }} <!-- -->{{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Juurrâmrađe |fáddá=täsnitieđâ}} <!-- -->{{#if: {{{apheli|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Apheli]]|siskáldâs={{{apheli}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{periheli|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Periheli]] |siskáldâs={{{periheli}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{stuorrâaksel_peliaksel|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Stuorrâaksel peliaksel]]|siskáldâs={{{stuorrâaksel_peliaksel}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{eksentrisâšvuotâ|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Eksentrisâšvuotâ]]|siskáldâs={{{eksentrisâšvuotâ}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{juurrâmäigi|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Juurrâmäigi|siskáldâs={{{juurrâmäigi}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{inklinaatio|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Inklinaatio]]|siskáldâs={{{inklinaatio}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{ovdebáš_periheli|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Ovdebáš periheli |siskáldâs={{{ovdebáš_periheli}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{čuávuvâš_periheli|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Čuávuvâš periheli |siskáldâs={{{čuávuvâš_periheli}}}}} }} }}<noinclude> {{Myensterraavâ}} [[Luokka:Täsnitieđâmyenstereh|{{PAGENAME}}]] [[Luokka:Tiätuloovámyenstereh|{{PAGENAME}}]] </noinclude> draccjpbxkg0oivmyc2gk3rzo09w27d 10 31275 161558 161436 2026-11-05T13:50:37Z Yupik 23 [[Luokka:Tiätuloovámyenstereh|{{PAGENAME}}]] 161558 wikitext text/x-wiki {{Tiätuloová | fáddá = täsnitieđâ | siskáldâs = {{Tiätuloová/paječaalâ|siskáldâs={{{nommâ}}} | fáddá=täsnitieđâ}} <!-- -->{{#if: {{#ifeq: {{{kove}}}|-||{{{kove|<noinclude>-</noinclude>}}}{{#property:p18}} }}|{{Tiätuloová/kove|wikidata=p18| fáddá = täsnitieđâ |kove={{{kove|<noinclude><nowiki>{{{kove|P18}}}</nowiki></noinclude>}}} | kobdodâh = {{{kovestuárudâh|250px}}} | kovetekstâ = {{{kovetekstâ|<noinclude>kovetekstâ</noinclude>}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{algâvuolgâ|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Noomâ algâvuolgâ|siskáldâs={{{algâvuolgâ}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{bayer|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Bayer designaatio]] |siskáldâs={{{bayer}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{flamsteed|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Flamsteed designaatio]] |siskáldâs={{{flamsteed}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{HR|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Harvard Revised -luvâttâllâm|HR-designaatio]] |siskáldâs={{{HR}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{HD|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Henry Draper -luvâttâllâm|HD-designaatio]] |siskáldâs={{{HD}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{eres_noomah|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Tääsni nommâ|Eres noomah]] |siskáldâs={{{eres_noomah}}}}}}} <!-- Fyysisiih jiešvuođah --> <!-- -->{{#if: {{{čuovvâdvuotâ|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{absoluutlâš|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{čuovâvyeimi|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{spektriluokka|}}}{{{indeks|}}}{{{liegâsvuotâ|}}}{{{massa|}}}{{{suonjâr|}}}{{{muttotäsni|}}}{{{juurrâmliähtu|}}}{{{meetaalnalliivuotâ|}}}{{{ahe|}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Fyysisiih jiešvuođah|fáddá=täsnitieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{uáinojeijee|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Uáinojeijee čuovvâdvuotâ]] |siskáldâs={{{uáinojeijee}}}&nbsp;m_v}}}} <!-- -->{{#if: {{{čuovvâdvuotâ|}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Uáinojeijee čuovvâdvuotâ]] |siskáldâs={{{čuovvâdvuotâ}}}&nbsp;m_v}}}} <!-- -->{{#if: {{{absoluutlâš|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Absoluutlâš čuovvâdvuotâ]] |siskáldâs={{{absoluutlâš}}}&nbsp;M_v}}}} <!-- -->{{#if: {{{čuovâvyeimi|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Čuovâvyeimi]] |siskáldâs={{{čuovâvyeimi}}} [[Piäiváš|aurinkoa]]}}}} <!-- -->{{#if: {{{spektriluokka|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Spektriluokka]] |siskáldâs={{{spektriluokka}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{spektri|}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Spektriluokka]] |siskáldâs={{{spektri}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{indeks|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Ivneindeks]] |siskáldâs={{{indeks}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{liegâsvuotâ|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Liegâsvuotâ]] |siskáldâs={{{liegâsvuotâ}}}&nbsp;[[Kelvin|K]] }}}} <!-- -->{{#if: {{{massa|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Massa]] |siskáldâs={{{massa}}} [[Piäiváá massa|M_☉]]}}}} <!-- -->{{#if: {{{suonjâr|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Suonjâr (geometria)|Suonjâr]] |siskáldâs={{{suonjâr}}} [[Piäiváá suonjâr|R_☉]]}}}} <!-- -->{{#if: {{{muttotäsni|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Muttotäsni|Muttotääsni šlaajâ]] |siskáldâs={{{muttotäsni}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{juurrâmliähtu|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Juurrâmliähtu]] |siskáldâs={{{juurrâmliähtu}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{meetaalnalliivuotâ|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Tääsni meetaalnalliivuotâ|Meetaalnalliivuotâ]] |siskáldâs={{{meetaalnalliivuotâ}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{ahe|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Tääsni ahe|Ahe]] |siskáldâs={{{ahe}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{eletteijee kerdi|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Elleekiälbulâš stielâs]] |siskáldâs={{{eletteijee kerdi}}} [[Astronomisâš ohtâdâh|AU]]}}}} <!-- -->{{#if: {{{ekokerdi|}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Elleekiälbulâš stielâs]] |siskáldâs={{{ekokerdi}}}}}}} <!-- Astrometrisiih jiešvuođah --> <!-- -->{{#if: {{{koskâ|}}}{{{parallaksi|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{radiaallâš liähtu|}}}{{{luándulâš_jotteem|}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=[[Astrometria|Astrometrisiih]] jiešvuođah | fáddá=täsnitieđâ }} }} <!-- -->{{#if: {{{tásnádâh|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Tásnádâh]] |siskáldâs={{{tásnádâh}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{eepook|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Eepook (täsnitieđâ)|Eepook]]|siskáldâs={{{eepook}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{eepook|}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Eepook (täsnitieđâ)|Eepook]]|siskáldâs={{{eepook}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{RA|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Rektaskensio]] <small>(J2000)</small> |siskáldâs={{{RA}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{dekl|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Deklinaatio (täsnitieđâ)|Deklinaatio]] <small>(J2000)</small> |siskáldâs={{{dekl}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{dec|}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Deklinaatio (täsnitieđâ)|Deklinaatio]] <small>(J2000)</small> |siskáldâs={{{dec}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{koskâ vv.|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ= Koskâ či. |siskáldâs={{{koskâ či.}}} [[Čuovâihe|či]]}}}} <!-- -->{{#if: {{{koskâ pc.|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ= Koskâ pc. |siskáldâs={{{koskâ pc.}}} [[Parsek|pc.]]}}}} <!-- -->{{#if: {{{koskâ|}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ= Koskâ |siskáldâs={{{koskâ}}}}}}} <!-- -->{{#if: {{{parallaks|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ= [[Parallaks]] |siskáldâs={{{parallaks}}}&nbsp;[[Kulmasekunti|mas]]}}}} <!-- -->{{#if: {{{radiaallâš liähtu|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ= [[Radiaallâš liähtu]] |siskáldâs={{{radiaallâš liähtu}}}&nbsp;km/s}}}} <!-- -->{{#if: {{{luándulâš_jotteem|<noinclude>-</noinclude>}}} |{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ= [[Luándulâš jotteem]] |siskáldâs={{{luándulâš_jotteem}}} [[millikaarisekunti|mas]]/v}}}} <!-- -->{{#if: {{{kobdodâhmax|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{kobdodâhmin|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/kuárus|siskáldâs=<div align="center">Uáinoo [[Kobdodâhkiärdu|kobdodâhpirrâduvâi]] {{{kobdodâhmax}}}°&nbsp;N já {{{kobdodâhmin}}}°&nbsp;S kooskâst.</div> }} }} }}<noinclude> {{Myensterraavâ|Täsnitieđâmyenstereh}} [[Luokka:Tiätuloovámyenstereh|{{PAGENAME}}]] </noinclude> mgsp5fy9ogez9tfd8n66rxkjb2mgf7l 10 31279 161557 161541 2026-11-05T13:50:19Z Yupik 23 [[Luokka:Tiätuloovámyenstereh|{{PAGENAME}}]] 161557 wikitext text/x-wiki {{Tiätuloová | fáddá = täsnitieđâ | siskáldâs = <!--paječaalâ -->{{Tiätuloová/paječaalâ | siskáldâs = {{{nommâ|{{PAGENAME}}}}} | lasestiijlah = font-size:large; | fáddá = täsnitieđâ }} <!--eres noomah-->{{#if: {{{eres_noomah|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/kuárus | style = text-align:center; font-size:smaller; font-weight:bold; | siskáldâs = {{{eres_noomah}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{#ifeq: {{{kove}}}|-||{{{kove|<noinclude>-</noinclude>}}}{{#property:p18}} }} | {{Tiätuloová/kove|wikidata=p18 | kove={{{kove|<noinclude><nowiki>{{{kove|P18}}}</nowiki></noinclude>}}} | kobdodâh = {{{kobdodâh|250px}}} | kovetekstâ = {{{kovetekstâ|<noinclude>kovetekstâ</noinclude>}}} | fáddá = täsnitieđâ }} }} <!--kavnumtiäđuh-->{{#if:{{{kävneeh|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{kavnumäigi|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ | siskáldâs = Kavnumtiäđuh | fáddá = täsnitieđâ }} <!--kävneeh -->{{#if: {{{kävneeh|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = Kävnee(h) | siskáldâs = {{{kävneeh}}} }} }} <!--kavnumäigi -->{{#if: {{{kavnumäigi|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = Kavnumäigi | siskáldâs = {{{kavnumäigi}}} }} }} <!-- /kavnumtiäđuh-->}} <!--koskâpaječaalâ-->{{Tiätuloová/koskâpaječaalâ | siskáldâs = [[Juurrâmrađe]] jiešvuođah | fáddá = täsnitieđâ }} <!--koskâ -->{{#if: {{{koskâkm|{{{koskâpiäiváš|<noinclude>-</noinclude>}}}}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = Koskâmiärálâš koskâ [[Piäiváš|Piäiváást]] | siskáldâs = {{#if: {{{koskâkm|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{{koskâkm}}}&nbsp;[[kilomeetter|km]]<br> }}{{#if: {{{koskâpiäiváš|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{{koskâpiäiváš}}}&nbsp;[[astronomisâš ohtâdâh|AU]] }} }} }} <!--p.koskâ-->{{#if: {{{ucemuskoskâkm|{{{ucemuskoskâpiäiváš|<noinclude>-</noinclude>}}}}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = Ucemus koskâ [[Piäiváš|Piäiváást]] | siskáldâs = {{#if: {{{ucemuskoskâkm|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{{ucemuskoskâkm}}}&nbsp;[[kilomeetter|km]]<br> }}{{#if: {{{ucemuskoskâpiäiváš|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{{ucemuskoskâpiäiváš}}}&nbsp;[[astronomisâš ohtâdâh|AU]] }} }} }} <!--s.koskâ-->{{#if: {{{stuárráámuskoskâkm|{{{stuárráámuskoskâpiäiváš|<noinclude>-</noinclude>}}}}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = Stuárráámus koskâ [[Piäiváš|Piäiváást]] | siskáldâs = {{#if: {{{stuárráámuskoskâkm|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{{stuárráámuskoskâkm}}}&nbsp;[[kilomeetter|km]]<br> }}{{#if: {{{stuárráámuskoskâpiäiváš|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{{stuárráámuskoskâpiäiváš}}}&nbsp;[[astronomisâš ohtâdâh|AU]] }} }} }} <!--eksentr. -->{{#if: {{{eksentrisâšvuotâ|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = [[Eksentrisâšvuotâ]] | siskáldâs = {{{eksentrisâšvuotâ}}} }} }} <!--juurrâmäigi-->{{#if: {{{juurrâmäigi|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = [[Juurrâmäigi]] Piäiváá pirrâ | siskáldâs = {{{juurrâmäigi}}} }} }} <!--synodisâš -->{{#if: {{{synodisâš|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = [[Juurrâmäigi|Synodisâš juurrâmäigi]] | siskáldâs = {{{synodisâš}}} }} }} <!--rataliähtu-->{{#if: {{{rađeliähtu|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = Koskâmiärálâš rađeliähtu | siskáldâs = {{{rađeliähtu}}}&nbsp;km/s }} }} <!--inklinaatio-->{{#if: {{{inklinaatio|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = [[Inklinaatio]] | siskáldâs = {{{inklinaatio}}} }} }} <!-- máánuh -->{{#if: {{{máánuh|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = [[Máánu|Mánui]] meeri | siskáldâs = {{{máánuh}}} }} }} <!--koskâpaječaalâ-->{{Tiätuloová/koskâpaječaalâ | siskáldâs = Fyysisiih jiešvuođah | fáddá = täsnitieđâ }} <!--lyeddejeijee-->{{#if: {{{lyeddejeijee|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = [[Peeivitäsideijee]] lyeddejeijee | siskáldâs = {{{lyeddejeijee}}}&nbsp;km }} }} <!--čoođâmitto-->{{#if: {{{čoođâmitto|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = Čoođâmitto | siskáldâs = {{{čoođâmitto}}}&nbsp;km }} }} <!--vijđodâh -->{{#if: {{{vijđodâh|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = [[Vijđodâh]] | siskáldâs = {{{vijđodâh}}}&nbsp;km² }} }} <!-- massa -->{{#if: {{{massa|{{{eennâmmassa|<noinclude>-</noinclude>}}}}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = [[Massa]] | siskáldâs = {{#if: {{{massa|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{{massa}}}&nbsp;kg<br> }}{{#if: {{{eennâmmassa|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{{eennâmmassa}}} [[Eennâmpállu|Eennâmpáálu]] massa}} }} }} <!-- saahâdvuotâ -->{{#if: {{{vijđodâh|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = [[Saahâdvuotâ|Koskâmiärálâš saahâdvuotâ]] | siskáldâs = {{{saahâdvuotâ}}}&nbsp;g/cm³ }} }} <!--koččâmjođálmemvuotâ-->{{#if: {{{koččâmjođálmemvuotâ|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = [[Koččâmjođálmemvuotâ]] aaseest | siskáldâs = {{{koččâmjođálmemvuotâ}}}&nbsp;m/s² }} }} <!--pirrâjuurrâmäigi-->{{#if: {{{pirrâjuurrâmäigi|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = [[Pirrâjuurrâmäigi]] | siskáldâs = {{{pirrâjuurrâmäigi}}} }} }} <!-- aksel -->{{#if: {{{aksel|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = [[Aksel kärŋivuotâ]] | siskáldâs = {{{aksel}}} }} }} <!-- čuovvâdvuotâ -->{{#if: {{{absoluutlâš čuovvâdvuotâ|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = [[Absoluutlâš čuovvâdvuotâ]] | siskáldâs = {{{absoluutlâš čuovvâdvuotâ}}} }} }} <!-- albedo -->{{#if: {{{albedo|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = [[Albedo]] | siskáldâs = {{{albedo}}} }} }} <!--luovânemliähtu-->{{#if: {{{luovânemliähtu|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = [[Luovânemliähtu]] | siskáldâs = {{{luovânemliähtu}}}&nbsp;km/s }} }} <!--ast.luokka-->{{#if: {{{asteroidluokka|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = [[Asteroidluokka]] | siskáldâs = {{{asteroidluokka}}} }} }} <!--liegâsvuotâ -->{{#if: {{{vyeligumos_liegâsvuotâ|{{{koskâliegâsvuotâ|{{{alemus_liegâsvuotâ|<noinclude>-</noinclude>}}}}}}}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = Ase [[liegâsvuotâ]] | siskáldâs = {{#if: {{{vyeligumos_liegâsvuotâ|<noinclude>-</noinclude>}}} | vyeligumos: {{{vyeligumos_liegâsvuotâ}}}<br> }}{{#if: {{{koskâliegâsvuotâ|<noinclude>-</noinclude>}}} | koskâmiärálâš: {{{koskâliegâsvuotâ}}}<br> }}{{#if: {{{alemus_liegâsvuotâ|<noinclude>-</noinclude>}}} | alemus: {{{alemus_liegâsvuotâ}}} }} }} }} <!--teedâ -->{{#if: {{{teedâ|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ | siskáldâs = [[Kaasuriggee]] jiešvuođah | fáddá = täsnitieđâ }} {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = Kaasuteedâ | siskáldâs = {{{teedâ}}} }} }} <!--čuággánmâš -->{{#if: {{{teedâ|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ | siskáldâs = Čuággánmâš | fáddá = täsnitieđâ }} {{Tiätuloová/tiäturaddalâs | nommâ = {{{algâamnâseh}}} | siskáldâs = {{{prosenteh}}} }} }} }}<noinclude> {{Myensterraavâ|Täsnitieđâmyenstereh}} [[Luokka:Tiätuloovámyenstereh|{{PAGENAME}}]] </noinclude> n4xjj11y894g5ocae4jdynuy0jry5r7 10 31290 161560 2026-11-05T13:52:53Z Yupik 23 Uđđâ sijđo: {{Tiätuloová | fáddá = komovuotâtekniik | siskáldâs = {{Tiätuloová/paječaalâ|siskáldâs={{{nommâ-anarâškielâ}}}|kobdodâhstiijlah=font-size:large;|fáddá=komovuotâtekniik}} <!-- -->{{#if: {{#ifeq: {{{kove}}}|-||{{{kove|<noinclude>-</noinclude>}}}{{#property:p18}} }}|{{Tiätuloová/kove|wikidata=p18|kove={{{kove|<noinclude><nowiki>{{{kove|P18}}}</nowiki></noinclude>}}}|kobdodâh= {{{kovestuárudâh|250px}}} |kovetekstâ={{#if: {{{kovetekst... 161560 wikitext text/x-wiki {{Tiätuloová | fáddá = komovuotâtekniik | siskáldâs = {{Tiätuloová/paječaalâ|siskáldâs={{{nommâ-anarâškielâ}}}|kobdodâhstiijlah=font-size:large;|fáddá=komovuotâtekniik}} <!-- -->{{#if: {{#ifeq: {{{kove}}}|-||{{{kove|<noinclude>-</noinclude>}}}{{#property:p18}} }}|{{Tiätuloová/kove|wikidata=p18|kove={{{kove|<noinclude><nowiki>{{{kove|P18}}}</nowiki></noinclude>}}}|kobdodâh= {{{kovestuárudâh|250px}}} |kovetekstâ={{#if: {{{kovetekstâ|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{{kovetekstâ}}} }}|fáddá=komovuotâtekniik}} }} <!-- -->{{#if: {{{nommâ-algâalgâlâš|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Algâalgâlâš nommâ|siskáldâs={{{nommâ-algâalgâlâš}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{cospar|<noinclude>-</noinclude>}}}{{Wikidata-fr|P247|}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[International Designator|COSPAR ID]]|siskáldâs=<span class="plainlinks">[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id={{Wikidata-fr|P247|{{{cospar|<noinclude>{{{cospar}}}</noinclude>}}}}} {{Wikidata-fr|P247|{{{cospar|<noinclude>{{{cospar}}}</noinclude>}}}}}]</span> }} }} <!-- -->{{#if: {{{satcat|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Satellite Catalog Number|SATCAT nummeer]]|siskáldâs={{{satcat}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{ohjelm|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Ohjelm|siskáldâs={{{ohjelm}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{ornijdume|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Ornijdume|siskáldâs={{{ornijdume}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{valmâšteijee|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Valmâšteijee|siskáldâs={{{valmâšteijee}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{missiovijđodâh|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Missiovijđodâh|siskáldâs={{{missiovijđodâh}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{lappâdkirdemeh|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Lappâdkirdemeh|siskáldâs={{{lappâdkirdemeh}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{čuosâttâh|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Čuosâttâh|siskáldâs={{{čuosâttâh}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{pääččimpeivi|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Pääččimpeivi|siskáldâs={{{pääččimpeivi}}}{{#if:{{{pääččimsaje|<noinclude>-</noinclude>}}}|<br/><small>{{{pääččimsaje}}}</small>}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{pääččimfiävru|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Pääččimfiävru|siskáldâs={{{pääččimfiävru}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{puáttimpeivi|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Puáttimpeivi|siskáldâs={{{puáttimpeivi}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{nuuhâmpeivi|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Nuuhâmpeivi|siskáldâs={{{nuuhâmpeivi}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{missio pištem|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Missio pištem|siskáldâs={{{missio pištem}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{ruŋgo|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Satelliitruŋgo|siskáldâs={{{ruŋgo}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{massa|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Massa|siskáldâs={{{massa}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{pehtilvuotâ|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Pehtilvuotâ|siskáldâs={{{pehtilvuotâ}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{juurrâmrađe|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{puoliakseli|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{eksentrisâšvuotâ|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{inklinaatio|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{juurrâmäigi|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{apoapsis|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{periapsis|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{juurrâmrađeh|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Juurrâmrađe|fáddá=komovuotâtekniik}}}} <!-- -->{{#if: {{{verdidemvuáhádâh|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Verdidemvuáhádâh|siskáldâs={{{verdidemvuáhádâh}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{juurrâmrađe|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Juurrâmrađe|siskáldâs={{{juurrâmrađe}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{kukkodâhpirrâdâh|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Kukkodâhpirrâdâh|siskáldâs={{{kukkodâhpirrâdâh}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{stuorrâaksel_peliaksel|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Stuorrâaksel peliaksel]]|siskáldâs={{{stuorrâaksel_peliaksel}}} }} }} <!-- -->{{#if: {{{eksentrisâšvuotâ|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Eksentrisâšvuotâ]]|siskáldâs={{{eksentrisâšvuotâ}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{inklinaatio|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Inklinaatio]]|siskáldâs={{{inklinaatio}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{juurrâmäigi|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Juurrâmäigi]]|siskáldâs={{{juurrâmäigi}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{apoapsis|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ={{#ifeq: {{{verdidemvuáhádâh|}}}|[[Eennâmkuávdášlâš juurrâmrađe|Eennâmkuávdášlâš]]|[[Apogeum]]|[[Apoapsis]]}}|siskáldâs={{{apoapsis}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{periapsis|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ={{#ifeq: {{{verdidemvuáhádâh|}}}|[[Eennâmkuávdášlâš juurrâmrađe|Eennâmkuávdášlâš]]|[[Perigeum]]|[[Periapsis]]}}|siskáldâs={{{periapsis}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{äigimuddo|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{eepook|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Eepook (täsnitieđâ)|Eepook]]|siskáldâs={{{äigimuddo|}}}{{{eepook|}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{juurrâmrađeh|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Juurrâmrađeh|siskáldâs={{{juurrâmrađeh}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{päikkisijđo|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Fáádást eres soojijn|fáddá=komovuotâtekniik}}}} <!-- -->{{#if: {{{päikkisijđo|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/liŋkkâ|liŋkkâ={{{päikkisijđo}}}|siskáldâs=Virgálâš päikkisijđo}} }} <!-- -->{{#if: {{{tubdâldâh1|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{tubdâldâh2|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{tubdâldâh3|<noinclude>-</noinclude>}}}|{{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Tubdâldâh|fáddá=komovuotâtekniik}} {{Tiätuloová/kuárus|siskáldâs=<div class="center">{{#if: {{{tubdâldâh1|<noinclude>-</noinclude>}}}|[[Tiätuvuárkká:{{{tubdâldâh1}}}|100px]]}}{{#if: {{{tubdâldâh2|}}}|[[Tiätuvuárkká:{{{tubdâldâh2}}}|100px]]}}{{#if: {{{tubdâldâh3|}}}|[[Tiätuvuárkká:{{{tubdâldâh3}}}|100px]]}}</div>}} }} }}<noinclude> {{Myensterraavâ}} [[Luokka:Komovuotâtoimâmyenstereh|{{PAGENAME}}]] [[Luokka:Tiätuloovámyenstereh|{{PAGENAME}}]] </noinclude> tabb1pbhcjxudavg04lv3odf9ox8vsv 14 31291 161561 2026-11-05T13:53:53Z Yupik 23 [[Luokka:Komovuotâmyenstereh]] [[Luokka:Tieđâmyenstereh]] 161561 wikitext text/x-wiki [[Luokka:Komovuotâmyenstereh]] [[Luokka:Tieđâmyenstereh]] icu49c85h4rx14x33draxc56wdua0hq 11 31292 161562 2026-11-05T14:00:00Z Yupik 23 {{Jurgâlus|1=:fi:Malline:Satelliitti}} 161562 wikitext text/x-wiki {{Jurgâlus|1=:fi:Malline:Satelliitti}} jpf3kwphdqveo2ubd5inmt3sghvopqf 1 31293 161565 2026-11-06T07:42:35Z Seipinne 19 Uđđâ sijđo: {{Jurgâlus|:fi:Jupiterin kuut}} 161565 wikitext text/x-wiki {{Jurgâlus|:fi:Jupiterin kuut}} 2oc7b012h1jhrofa8fkcp82elfamj79 1 31294 161566 2026-11-06T07:48:36Z Seipinne 19 Uđđâ sijđo: {{Jurgâlus|:fi:Suomenlahti}} 161566 wikitext text/x-wiki {{Jurgâlus|:fi:Suomenlahti}} 0gt8kpd8nzqn6c469rveiqywj365sxf 11 31295 161567 2026-11-06T10:44:54Z Yupik 23 {{Jurgâlus|:fi:Malline:Jupiterin kuut}} 161567 wikitext text/x-wiki {{Jurgâlus|:fi:Malline:Jupiterin kuut}} rq18v4hzdj80mnjmtt4karya5fdlxs8 11 31296 161568 2026-11-06T10:45:27Z Yupik 23 {{Jurgâlus|:fi:Malline:Kuiperin vyöhyke}} 161568 wikitext text/x-wiki {{Jurgâlus|:fi:Malline:Kuiperin vyöhyke}} 2f6ahecjcy1pa9zu6d166bn0l5j16xx 11 31297 161569 2026-11-06T10:45:59Z Yupik 23 Uđđâ sijđo: {{Jurgâlus|:fi:Malline:Kääpiöplaneettojen kuut}} 161569 wikitext text/x-wiki {{Jurgâlus|:fi:Malline:Kääpiöplaneettojen kuut}} lvbv4c90dcvfcv9r9x2btkbksqojhsb