Wikipedia
snwiki
https://sn.wikipedia.org/wiki/Peji_Rekutanga
MediaWiki 1.48.0-wmf.1
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Gudo
0
4273
114892
110666
2026-11-03T16:27:18Z
JayMezza
20555
/* Tsumo */
114892
wikitext
text/x-wiki
[[File:Papio cynocephalus02.jpg|thumb|200px]]
'''Gudo''' (''baboon'' in English) imhuka yemusango yakafanana ne[[tsoko]]. Makudo ane mumhu unosiyana zvichienderana nerudzi rwegudo racho. makudo ari kuGuinea akareba 50cm uye ane huremu hunoita 14kg; makudo ari kuno ku[[Chamhembe]] kweAfrica akareba 120cm uye ane [[huremu]] hunoita 40kg.
*[[Chirara]] kana [[gudo|chiro]] (Sleeping place of baboons). Zvichida ndipo panobva zita rokuti [[Charara]]?
Zvinoita sekunge gudo rakabata pfungwa dzevanhu kunyanya nemaitiro aro kana kuti maramiro aro. MuChiShona gudo rine mazita akawanda. Mamwe ma[[zita]] ndiwo anoti: [[bveni]]; [[diro]]; [[gudo|mutiro]] [[dede]]. Pahuwandu anonzi [[gudo|matede]], [[gudo|makudo]] kana [[gudo|mapfeni]].
*[[Horomba]], [[mbombo]] kana [[bere_(gudo)|bere]] (large male baboon).
==Tsumo==
*Gudo guru peta muskwe vapwere vagokuremekedza.
*Chinokura chinokotama [[musoro]] wegudo chave [[chinokoro]]
*Charovedzera charovedzera gudo rakakwira [[mawere]] kwasvipa.
*[[Jerandoga]] zvinoreva mukono wegudo unogara woga. Izwi iri rinoshandiswawo kutaura [[handira]] kana dzimwewo mhuka dzinogara dzoga. Vamwe vanoti mhuka inodya yoga inonzi [[mberera]] - iyi ingava mhuka yerudzi chero.
*Kuziva kune [[gudo|mombo]] ndokuna ani haidyi ichinyima [[gudo|mboyi]].The male baboon shows unprecedented generosity; he does not eat anything without sharing with his female.
*Chiro chiregwa, mutiro achirega nzambara. Everything has to be left as the babooon gave up nzambara fruit. (wild grapes)
*Gudo harivingirwi pachiro. A baboon is never pursued up to his sleeping place.
*Bveni kuipa zvaro, haridyi chakafa choga.
*Gudo kutya zvaro asi haribatirwi mwana.
*Gudo rakapona na[[manainai]]. A baboon escaped by dodging from place to place.
Muimbi [[Oliver Mtukudzi]] wakaimba, ''Gudo munorivengerei, gudo haridye [[husiku]]? [[Nhunzi]] wawapumha ndiye anopa zvirwere''.
==Mazita emhuri nenzvimbo==
Kune mazita emhuri ane chitsama ane chekuita negudo. Mamwe ndiwo anoti: [[Nyamapfeni]], [[Dirorimwe]], Jerandoga, [[Gudo|Chiro]], [[Mutiro]], zvichingodaro (zvd).
*Pamugwagwa unobva [[Concession]] uchienda ku[[Mvurwi]] pane musha une zita rokuti [[Muswewenhede]]. Vamwe vatauri vanoti iri zita raifanirwa kuti [[Muswewedede]] - kureva muswe wegudo.
==Mitauro yeBantu==
*[[VaChewa]] vanoti '''nyani''' (baboon) kureva [[gudo]]. [[VaKagulu]] vanoti '''dinyani''' (baboon) kureva [[gudo]].
*[[VaSotho]] vanoti '''pfene''' (n. baboon) kureva [[gudo]]. [[MaZulu]] vanoti '''imfene''' (baboon) kureva [[bveni]].
*[[Venda]] ne[[Sepedi]] vanoti '''tshwene''' kureva [[gudo]]. [[Sangho]] vanoti bakoya (n. baboon) kureva [[gudo]].
*[[Setswana]] vanoti '''tshwene''' kureva [[gudo]]. [[Xitsonga]] vanoti '''mfenhe''' kureva [[gudo]].
*[[Runyambo]] vanoti '''anyani''' kureva [[makudo]].
[[category:Mhuka]]
ll53gng530x6kupk35kpudw4sh34p53
114893
114892
2026-11-03T16:28:01Z
JayMezza
20555
/* Tsumo */
114893
wikitext
text/x-wiki
[[File:Papio cynocephalus02.jpg|thumb|200px]]
'''Gudo''' (''baboon'' in English) imhuka yemusango yakafanana ne[[tsoko]]. Makudo ane mumhu unosiyana zvichienderana nerudzi rwegudo racho. makudo ari kuGuinea akareba 50cm uye ane huremu hunoita 14kg; makudo ari kuno ku[[Chamhembe]] kweAfrica akareba 120cm uye ane [[huremu]] hunoita 40kg.
*[[Chirara]] kana [[gudo|chiro]] (Sleeping place of baboons). Zvichida ndipo panobva zita rokuti [[Charara]]?
Zvinoita sekunge gudo rakabata pfungwa dzevanhu kunyanya nemaitiro aro kana kuti maramiro aro. MuChiShona gudo rine mazita akawanda. Mamwe ma[[zita]] ndiwo anoti: [[bveni]]; [[diro]]; [[gudo|mutiro]] [[dede]]. Pahuwandu anonzi [[gudo|matede]], [[gudo|makudo]] kana [[gudo|mapfeni]].
*[[Horomba]], [[mbombo]] kana [[bere_(gudo)|bere]] (large male baboon).
==Tsumo==
*Gudo guru peta muskwe vapwere vagokuremekedza.
*Chinokura chinokotama [[musoro]] wegudo chave [[chinokoro]]
*Charovedzera charovedzera gudo [[rakakwira]] [[mawere]] kwasvipa.
*[[Jerandoga]] zvinoreva mukono wegudo unogara woga. Izwi iri rinoshandiswawo kutaura [[handira]] kana dzimwewo mhuka dzinogara dzoga. Vamwe vanoti mhuka inodya yoga inonzi [[mberera]] - iyi ingava mhuka yerudzi chero.
*Kuziva kune [[gudo|mombo]] ndokuna ani haidyi ichinyima [[gudo|mboyi]].The male baboon shows unprecedented generosity; he does not eat anything without sharing with his female.
*Chiro chiregwa, mutiro achirega [[nzambara]]. Everything has to be left as the babooon gave up nzambara fruit. (wild grapes)
*Gudo harivingirwi pachiro. A baboon is never pursued up to his sleeping place.
*Bveni kuipa zvaro, haridyi chakafa choga.
*Gudo kutya zvaro asi haribatirwi mwana.
*Gudo rakapona na[[manainai]]. A baboon escaped by dodging from place to place.
Muimbi [[Oliver Mtukudzi]] wakaimba, ''Gudo munorivengerei, gudo haridye [[husiku]]? [[Nhunzi]] wawapumha ndiye anopa zvirwere''.
==Mazita emhuri nenzvimbo==
Kune mazita emhuri ane chitsama ane chekuita negudo. Mamwe ndiwo anoti: [[Nyamapfeni]], [[Dirorimwe]], Jerandoga, [[Gudo|Chiro]], [[Mutiro]], zvichingodaro (zvd).
*Pamugwagwa unobva [[Concession]] uchienda ku[[Mvurwi]] pane musha une zita rokuti [[Muswewenhede]]. Vamwe vatauri vanoti iri zita raifanirwa kuti [[Muswewedede]] - kureva muswe wegudo.
==Mitauro yeBantu==
*[[VaChewa]] vanoti '''nyani''' (baboon) kureva [[gudo]]. [[VaKagulu]] vanoti '''dinyani''' (baboon) kureva [[gudo]].
*[[VaSotho]] vanoti '''pfene''' (n. baboon) kureva [[gudo]]. [[MaZulu]] vanoti '''imfene''' (baboon) kureva [[bveni]].
*[[Venda]] ne[[Sepedi]] vanoti '''tshwene''' kureva [[gudo]]. [[Sangho]] vanoti bakoya (n. baboon) kureva [[gudo]].
*[[Setswana]] vanoti '''tshwene''' kureva [[gudo]]. [[Xitsonga]] vanoti '''mfenhe''' kureva [[gudo]].
*[[Runyambo]] vanoti '''anyani''' kureva [[makudo]].
[[category:Mhuka]]
qqu404shb45jh1plcm7r89wi0jg60io
Gomo
0
4543
114890
106046
2026-11-03T16:25:52Z
JayMezza
20555
/* Tsumo */
114890
wikitext
text/x-wiki
[[File:Nepal Mount Everest And Ama dablam.jpg|thumb]]
Makomo (mountains) inzvimbo yakawumbika ichikwira kuenda mudenga iyo yakatenderedwa nenzvimbo dzakaderera. Makomo akakwira kuenda mudenga zvakanyanya mu[[Zimbabwe]] ndiro [[Gomo reNyangani]].
*[[Chinwara]] (Small hill; with good soil) zvichireva [[chikomo]]. Zvichida vamwe vangati [[chimwara]]??
*[[Gangarahwe]] (stony hill) zvichireva gomo rine matombo.
*[[Jinga reGomo]] zvinoreva nzvimbo iri muzasi uye pedyo negomo (Foot of hill). Mbira ne[[ngururu]] dzinogara mujinga remakomo.
*[[Dinhidza]] (Depression in even contour of a hill) zvinoreva nzvimbo yakaderera ichitiva kuita nhika iri pa[[barambanda]] regomo.
*[[Dinha]] (sheltered place).
*[[Barambanda]] kana [[banda_(gomo)|banda]] (sloping side of hill) zvinoreva muteremuko wegomo - iri shoko ringagona kushandiswa kuturikira inonzi ''profile'' kana ''topography'' ku[[English]].
*[[Nhukira_(yegomo)|Nhukira]], [[nhurika]] kana [[nhurikwa]] (highest point on rock or mountain, summit, peak) Kureva nzvimbo iri pamusoro-soro pegomo.
*[[Nhurikidzwa]] (the highest object in a pile of things; the highets part).
*[[Chikope_(Dombo)|Chikope]] kana [[chikodziro]] (over-hanging rock).
*[[Urungubwe_(gomo)|Urungubwe]] (anything round and spherical e.g. the bare and round topped granite hilltops).
*[[Muturamire]] (inaccessible mountain overlooking surrounding country) kureva nzvimbo iri pakakwirira panonetsa kusvika yakakombredzwa nenzvimbo yakaderera.
*[[Hurefu|Dandara]] kana [[hurefu|dzu]] (ideophone of Being high; of Being on highest point). Takaona Zhombwe kuti [[hurefu|dandara]]: we saw that Zhombwe was higher than the other hills.
==Tsika==
[[Mazita emhuri]] ane chekuita negomo anosanganisira: Gomo, Negomo.
==Tsumo==
*Kudada kwavari mugomo kukumbira vari pasi [[mapfihwa]].
*Chikomo chiremera kune vari kure, vari pedo vanotamba nacho.
*Nyika ye[[Zimbabwe]] izere [[urungubwe_(gomo)|urungubwe]] dzemakomo mumatunhu anoti: [[Rusape]], [[Mutoko]], ne[[Mvurwi]].
*Kudada kwavari mugomo, kukumbira vari pasi [[mapfihwa]]. It is mockery when mountain dwellers ask those for hearthstones who live in the veld.
*Kudada kwavari pasi kukumbira vari mugomo mvura. It is mockery when veld dwellers ask those for water who live on a mountain.
*Gomo guru rakapera nokumwaukira. A big mountain was worn away bit by bit.
*Kukwira gomo [[huvandurira]]. To climb a mountain you do it bit by bit.
*[[Kukwira]] gomo [[hupoterera]]. To climb a mountain you go around it.
==Mitauro yeBantu==
*[[VaNyungwe]] vanoti '''phiri''' kana '''mapiri''' kureva [[gomo]]. [[VaZigula]] vanoti '''ntuli''' (n. summit of a hill) kureva [[nhukira yegomo]].
*[[VaLenje]] vanoti '''chilundu, mulundu, lupili''' kana '''malupili''' (Hill) kureva [[chikomo]]. Va[[Umbundu]] vanoti '''elundu''' (n. hill) kureva '''chikomo'''.
*[[VaGanda]] vanoti '''kisozi''' (n. a hill) vachireva [[chikomo]]. [[VaGiryama]] vanoti '''murima''' (n. mountain) kureva [[gomo]].
*[[Basotho]] vanoti '''thaba''' (n. mountain) vachireva [[gomo]]. [[MaZulu]] vanoti '''ntaba''' (n. mountain) kureva [[gomo]]. [[Sangho]] vanoti hoto (n. hill) kureva [[chikomo]].
*[[Kaonde]] vanoti '''mutumba''' (n. mountain) kureva [[gomo]]. [[MaZulu]] vanoti '''bande''' (slope as on hill-side; protected side of a hill - imbandama) - zvichida vanoreva '''banda'''.
*[[VaKongo]] vanoti '''banda''' (ascend, go up or climb a hill). Mamwe mazwi: '''mbanda''' (n. an ascent). [[VaNyakyusa]] vanoti '''kyamba''' (n. mountain).
*[[Lubwisi]] vanoti kukoma (v. Go uphill; move up) kukwira gomo. Mamwe mazwi: kukota (v. Come down; descend).
[[Category:Taranyika]]
m1sh0d2drq3xdz132uoyh4qxwad5aot
Nhoroondo
0
4969
114903
107965
2026-11-04T03:09:04Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
114903
wikitext
text/x-wiki
'''Nhoroondo''' (History in English) kunyorwa pasi nekutaurwa kwezviitiko zvakakosha zvakaitika mu[[dunhu]], [[nyika]] kana [[Pasirose]]. Nhoroondo yakakosha kurangarira kuti vanhu vazive:
* Kwavakabva uye kwakabva madzitateguru avo,
* Zviitiko nevanhu vakakosha vakaumba rudzi rwavo,
* Zvisungo zvakakosha kuchengetedza zvakasungwa nerudzi rwavo nemamwe marudzi kana dzimwe nyika.
Kunyorwa kwenhoroondo enyika chinhu chakakosha asiwo chinogona kuva nemakaktanwa nokuti avo vanonyora vanokwanisa kuva nedivi ravanorerekera. Kazhinji pane pane mapoka evanhu vanoita rondedzero yenhoroondo inoteererwa yogonyorwa pasi, zvinotaurwa nevamwe zvichisiiwa. Izvi zvisingarevi kuti zvasiyiwa hazvina kukosha kana kuti hazvina basa. Mukunyorwa kwenhoroondo zvinodaro kuti vanhu vanotevera ndivo vanonzwikwa kunyanya:
* Vakakunda pahondo
* Vakatungamira kusunungurwa kwerudzi kana nyika.
* Vari kutonga panguva iyoyo.
* Vane mari vakapfuma vanokwanisa kudhindisa zvinyorwa muma[[pepanhau]] kana ma[[bhuku]].
* Uye mukunyorwa kwenhoroondo dzimwe nyaya dzakakosha dzinosara.
* Avo vakatungamira hazvirevi kuti vakanatsa pane zvose; imwe nguva zvakaipa zvevatungamiri hazvinyorwa pasi.
''Ona papeji nezve[[Nhoroondo ye Zimbabwe]]''
==Mitauro yeBantu==
*[[BaKalanga]] vanoti ntolo (n. ages ago, in the past).
*[[Yao]] inoti '''mbili''' (n. history) vachireva [[nhoroondo]]. Sokuti '''mbiri yaRhodes'''.
*[[Kinande]] inoti '''mugambo''' (n. history) vachireva [[nhoroondo]].
*[[Hadiyya]] inoti tola (adj. talkative) kureva [[kutaurisa]].
[[Category:Tsika]]
[[Category:Zimbabwe]]
[[category:Mazwi anotanga na Nh]]
n68d7bt6lvvxnllulrlqr6b1zjiw1ob
Kukoma
0
5744
114910
114871
2026-11-04T03:53:20Z
JayMezza
20555
114910
wikitext
text/x-wiki
*[[kukashudza|Kukoma]] (to fill) zvichireva kuzadza.
*[[Kukoma pakutumwa]] (tendency to refuse delegation of chores) zvichireva kuramba kutumwa.
*[[Nyundo|Kukoma]] (to hammer in a nail) zvinoreva kurovera chipikiri.
==Mitauro yeAfrika==
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma & kukosa (v. harden).
{{Kujekesa}}
f8qo5eq0shoa4e962qbmci9x8wbatx7
Matangira
0
13712
114885
113814
2026-11-03T16:13:52Z
JayMezza
20555
Replaced content with "*Matangira *[[Matangira sezita]] {{Kujekesa}}"
114885
wikitext
text/x-wiki
*Matangira
*[[Matangira sezita]]
{{Kujekesa}}
oz99arnpyscd3e133xzv8hn6qmgvvih
Mufuka
0
13941
114901
99083
2026-11-03T17:30:07Z
JayMezza
20555
114901
wikitext
text/x-wiki
[[Mufuka]] izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]], [[Congo, Kinshasa]], [[Zambia]], ne[[Angola]].
*Mazwi ari pedyo: [[Chafuka sezita]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya.
*[[Barotse]] vanoti '''mufuka''' kana '''mifuka''' (n. tare weed).
*[[Kikongo]] inoti '''mfuka''' (debt) vachireva [[mungava]]. Mamwe mazwi: '''mfuka''' (n. stalk of a plant).
*[[Shambala]] vanoti '''kufuka''' (v. to dig). Fananidzai nokuti [[kufukura]]?
*[[VaTaabwa]] vanoti kufuka & kutukila (v. beigin to smell bad).
[[Category:Mazita eVanhu muAngola]]
bpsatdyfvdgk354bfiwfqwq5wspb39y
Mukotekwa
0
15855
114904
82719
2026-11-04T03:28:41Z
JayMezza
20555
Replaced content with "*Mukotekwa *[[Mukotekwa sezita]] (a family name). {{Kujekesa}}"
114904
wikitext
text/x-wiki
*Mukotekwa
*[[Mukotekwa sezita]] (a family name).
{{Kujekesa}}
l3g4d487rsmz30trg51fnrbqnl69chc
Chikungu sezita
0
17800
114914
105477
2026-11-04T04:01:46Z
JayMezza
20555
114914
wikitext
text/x-wiki
'''Chikungu''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zambia]] ne[[Malawi]].
*Mazwi ari pedyo: [[kukunga]]; [[Chikunga sezita]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[Kinande]] vanoti '''ekikungu''' (n. a knife or hoe that is not sharp at all) i[[banga]] rakagomera zvachose.
*[[Chopi]] vanoti '''Chikungu''' (n. advice privately given; a plot).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukunga (v. to conduct slave raids; to curse.).
[[Category:Mazita eVanhu muZambia]]
b0c5lh6vpz7rjlul2fajgi8csxq8i63
Nyabango sezita
0
18760
114881
87964
2026-11-03T16:01:09Z
JayMezza
20555
114881
wikitext
text/x-wiki
'''Nyabango''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Bango idanda rinoshandiswa pakuvaka imba kana [[rumanda|fenzi]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
*[[Shilluk]] vanoti nyabäng (n. female servant) kureva [[murandakadzi]]. Mamwe mazwi: nya (female). '''Bäng''' (n. servant; slave).
[[Category:Mazita eVanhu muAfrica]]
l2eafgh4307e57wo0uf4rxaa6l19rr3
Unga
0
22922
114880
105560
2026-11-03T15:55:51Z
JayMezza
20555
114880
wikitext
text/x-wiki
'''Unga''' (kureva ''gunpowder'') kana '''vunga''' chiputsiko che[[Chemishonga|chemshonga]]. Chinosanganisa [[sarifu]] (kureva sulphur), [[Kabhoni|mrasha]] (mumhando ye [[rasha]]) uye [[Khafa]] [[azoteri]] (kana kaliwumi azoteri).
== Mashoko okuziva: ==
* [[Sarifu]], salifu kureva- ''sulphur -''
* [[Azoteri]] - kureva chinonzi ''nitrate'', kubva panhangande inonzi [[Azote]]
==Mitauro yeAfrika==
*[[VaTaabwa]] vanoti bunga (n. Flour) kureva [[flawa]].
== Ringai zve: ==
* [[Pfuti]]
* [[Wunga]]
[[Category:Unga]]
[[Category:Mashoko eChishona akabva kuChiswahiri]]
thonq6x1wwsgkb362oz4tha2wtgdtfk
Ntola sezita
0
24141
114902
109111
2026-11-04T03:08:20Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
114902
wikitext
text/x-wiki
Ntola izita rinowanikwa mu[[South Africa]], ne[[Malawi]].
*Vanhu vane zita iri: Jomo Ntola; Shamira Ntola; Nosisi Ntola; Vuyokazi Ntola; Lusanda Ntola.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[Bushong]] inoti ntola (n. sweet potato) kureva [[mbambaira]]. [[Bushong]] inoti ntola (n. Threshing floor).
*[[Bushong]] inoti ntola (n. evacuation, leaving, going out) kureva [[kubuda]].
*[[BaKalanga]] vanoti ntolo (n. ages ago, in the past). Fananidzai nokuti [[nhoroondo]].
[[Category:Mazita eVanhu muMalawi]]
[[Category:Mazita eVanhu muSouth Africa]]
12w07x90m7b9bwjj0hfjq3lnhvfe6af
Lupungu sezita
0
24975
114887
113883
2026-11-03T16:15:58Z
JayMezza
20555
114887
wikitext
text/x-wiki
'''Lupungu''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Congo, Kinshasa]].
*Mazwi ari pedyo: [[Chipungu sezita]], [[Kapungu sezita]]; [[Mhungu sezita]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Afrika]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti lupungu (n. rooftop guardhouse) kureva nharire iri padenga remba.
[[Category:Mazita eVanhu muDRC]]
67ihaep38f0i054kn62mvj3z0b6aid2
Mutukura sezita
0
25189
114882
2026-11-03T16:04:12Z
JayMezza
20555
Created page with "Mutukura izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kutukila (v. To become gamy (as meat does when aged/hung). [[Category:Mazita eVanhu muAfrica]]"
114882
wikitext
text/x-wiki
Mutukura izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti kutukila (v. To become gamy (as meat does when aged/hung).
[[Category:Mazita eVanhu muAfrica]]
g15xml7a7a17771dh0o3vqd1brqneeb
114883
114882
2026-11-03T16:04:32Z
JayMezza
20555
114883
wikitext
text/x-wiki
Mutukura izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti kutukila (v. To become gamy (as meat does when aged/hung).
[[Category:Mazita eVanhu muAfrica]]
683kf4wxxhkymaj7kaz2gh0rvgkjvee
114884
114883
2026-11-03T16:09:18Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
114884
wikitext
text/x-wiki
Mutukura izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti kutuka & kupola (v. To heal oneself) kureva kupora.
*[[VaTaabwa]] vanoti kutusya & kupozya (v. To heal) kureva kuporesa.
*[[VaTaabwa]] vanoti kutukila (v. To become gamy (as meat does when aged/hung).
[[Category:Mazita eVanhu muAfrica]]
l5oebamywhksxtezjpm6wy7hzljv0uv
Matangira sezita
0
25190
114886
2026-11-03T16:14:02Z
JayMezza
20555
Created page with "Matangira izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. Zvichida rinoreva uyo akatangira vamwe kuita chinhu kana kusvika panhu. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]]. *[[Lenje]] inoti '''tangila''' (go before - be first, forwards, in advance; lead, begin, precede, lead the way). *Vatauri ve[[Kikongo]] vanoti '''tangila''' (v. read to) kureva [[kuverengera]] nhingi. *[[Kinande]] vanoti '''eritangirira''' (v. get ah..."
114886
wikitext
text/x-wiki
Matangira izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. Zvichida rinoreva uyo akatangira vamwe kuita chinhu kana kusvika panhu.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]].
*[[Lenje]] inoti '''tangila''' (go before - be first, forwards, in advance; lead, begin, precede, lead the way).
*Vatauri ve[[Kikongo]] vanoti '''tangila''' (v. read to) kureva [[kuverengera]] nhingi.
*[[Kinande]] vanoti '''eritangirira''' (v. get ahead, to be before others) kureva [[kutangira]].
*[[Kinande]] vanoti '''eritanga''' (precede, be the first) kureva [[kutanga]].
*[[Taabwa]] inoti kutangilila kana kulombola (to guide; show the way).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
j91zcij7eykaurpgguymv2tzptm7uft
Kapungu sezita
0
25191
114888
2026-11-03T16:17:02Z
JayMezza
20555
Created page with "'''Kapungu''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. *Mazwi ari pedyo: [[Chipungu sezita]], [[Lupungu sezita]]; [[Mhungu sezita]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Afrika]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti lupungu (n. rooftop guardhouse) kureva nharire iri padenga remba. [[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]"
114888
wikitext
text/x-wiki
'''Kapungu''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Mazwi ari pedyo: [[Chipungu sezita]], [[Lupungu sezita]]; [[Mhungu sezita]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Afrika]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti lupungu (n. rooftop guardhouse) kureva nharire iri padenga remba.
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
tgxwowgvjp98pen7c653d77vfw307w3
Kukwira
0
25192
114889
2026-11-03T16:24:09Z
JayMezza
20555
Created page with "Kukwira (to climb) zvinoreva kuenda kumusoro uchibva [[kuzasi]]. Kukwira ungava muti, gomo, pamusoro pemba, [[manera]] zvichingodaro. ==Tsumo== *Kukwira gomo hupoterera. *Charova sei chando chakwidza hama mumuti. ==Mitauro yeAfrika== *[[VaTaabwa]] vanoti kutunuka & kupiluka (v. to climb) kureva [[kukwira]]."
114889
wikitext
text/x-wiki
Kukwira (to climb) zvinoreva kuenda kumusoro uchibva [[kuzasi]]. Kukwira ungava muti, gomo, pamusoro pemba, [[manera]] zvichingodaro.
==Tsumo==
*Kukwira gomo hupoterera.
*Charova sei chando chakwidza hama mumuti.
==Mitauro yeAfrika==
*[[VaTaabwa]] vanoti kutunuka & kupiluka (v. to climb) kureva [[kukwira]].
73h8i6ss249b74o4s8975vyms79ng92
114891
114889
2026-11-03T16:26:16Z
JayMezza
20555
114891
wikitext
text/x-wiki
Kukwira (to climb) zvinoreva kuenda kumusoro uchibva [[kuzasi]]. Kukwira ungava muti, gomo, pamusoro pemba, [[manera]] zvichingodaro.
==Tsumo==
*Kukwira gomo [[huvandurira]]. To climb a mountain you do it bit by bit.
*Kukwira gomo [[hupoterera]]. To climb a mountain you go around it.
*Charova sei chando chakwidza hama mumuti.
==Mitauro yeAfrika==
*[[VaTaabwa]] vanoti kutunuka & kupiluka (v. to climb) kureva [[kukwira]].
f2jgyg06r0hl0oiak6amwo8y2ab6i6h
114895
114891
2026-11-03T16:28:36Z
JayMezza
20555
/* Tsumo */
114895
wikitext
text/x-wiki
Kukwira (to climb) zvinoreva kuenda kumusoro uchibva [[kuzasi]]. Kukwira ungava muti, gomo, pamusoro pemba, [[manera]] zvichingodaro.
==Tsumo==
*Kukwira gomo [[huvandurira]]. To climb a mountain you do it bit by bit.
*Kukwira gomo [[hupoterera]]. To climb a mountain you go around it.
*Charova sei chando chakwidza hama mumuti.
*Charovedzera charovedzera gudo rakakwira [[mawere]] kwasvipa.
==Mitauro yeAfrika==
*[[VaTaabwa]] vanoti kutunuka & kupiluka (v. to climb) kureva [[kukwira]].
k1j7r5yc2iwjsrz3zf1w0yx9tyj8oz9
114896
114895
2026-11-03T16:30:58Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
114896
wikitext
text/x-wiki
Kukwira (to climb) zvinoreva kuenda kumusoro uchibva [[kuzasi]]. Kukwira ungava muti, gomo, pamusoro pemba, [[manera]] zvichingodaro.
==Tsumo==
*Kukwira gomo [[huvandurira]]. To climb a mountain you do it bit by bit.
*Kukwira gomo [[hupoterera]]. To climb a mountain you go around it.
*Charova sei chando chakwidza hama mumuti.
*Charovedzera charovedzera gudo rakakwira [[mawere]] kwasvipa.
==Mitauro yeAfrika==
*[[VaTaabwa]] vanoti kutunuka & kupiluka (v. to climb) kureva [[kukwira]].
*[[VaTaabwa]] vanoti kupilusya & kutunusya (v. to hoist) kureva [[kukwidza]].
qztmpw6pahtr42pi9faii2b9w3f17v8
Rakakwira
0
25193
114894
2026-11-03T16:28:19Z
JayMezza
20555
Redirected page to [[Kukwira]]
114894
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Kukwira]]
nysjbt0f7g965ihf2i6ynip2a0wscrn
Chisishanduka
0
25194
114897
2026-11-03T16:46:36Z
JayMezza
20555
Created page with "Izwi rokuti [[chisishanduka]] (unchanging, invariable) riri kushandiswa pano kureva chinhu chisingashanduki, chisingachinje, chisingayaruke, chinoramba chiri zvachiri. *Mamwe mazwi: [[chisingashanduke]], [[chisingayaruke]], [[chisiyaruka]]. ==Mitauro yeBantu== *[[VaTaabwa]] vanoti kusili kualuka (invariable, unchanging). [[Category:Masvomhu]]"
114897
wikitext
text/x-wiki
Izwi rokuti [[chisishanduka]] (unchanging, invariable) riri kushandiswa pano kureva chinhu chisingashanduki, chisingachinje, chisingayaruke, chinoramba chiri zvachiri.
*Mamwe mazwi: [[chisingashanduke]], [[chisingayaruke]], [[chisiyaruka]].
==Mitauro yeBantu==
*[[VaTaabwa]] vanoti kusili kualuka (invariable, unchanging).
[[Category:Masvomhu]]
oyelw5974teo9q6pjl4vum2ulpkfyem
Chisingashanduke
0
25195
114898
2026-11-03T16:47:03Z
JayMezza
20555
Redirected page to [[Chisishanduka]]
114898
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Chisishanduka]]
pt5j6z6wezunhfkfobuc0hw2vinn8st
Chisingayaruke
0
25196
114899
2026-11-03T16:47:17Z
JayMezza
20555
Redirected page to [[Chisishanduka]]
114899
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Chisishanduka]]
pt5j6z6wezunhfkfobuc0hw2vinn8st
Chisiyaruka
0
25197
114900
2026-11-03T16:47:31Z
JayMezza
20555
Redirected page to [[Chisishanduka]]
114900
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Chisishanduka]]
pt5j6z6wezunhfkfobuc0hw2vinn8st
Mukotekwa sezita
0
25198
114905
2026-11-04T03:28:52Z
JayMezza
20555
Created page with "Mukotekwa izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[Barotse]] vanoti '''mukotekwa''' (n. assistant, helper) vachireva [[mubatsiri]]. *[[VaFwe]] vanoti '''kukoteka''' (v. to delegate) vachireva [[kutuma mumwe]]. *[[Kimbundu]] vanoti '''kukoteka'''..."
114905
wikitext
text/x-wiki
Mukotekwa izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[Barotse]] vanoti '''mukotekwa''' (n. assistant, helper) vachireva [[mubatsiri]].
*[[VaFwe]] vanoti '''kukoteka''' (v. to delegate) vachireva [[kutuma mumwe]].
*[[Kimbundu]] vanoti '''kukoteka''' (v. to subject) vachireva [[kuisa pasi pe]].
*[[Taabwa]] inoti ukote (n. senile; senility). [[Taabwa]] inoti bukote (n. old age).
*[[Taabwa]] inoti mukote (n. old man).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
2n4affjlkf8eqcp3y09ssoxsufjgtjy
Chakoma sezita
0
25199
114906
2026-11-04T03:46:41Z
JayMezza
20555
Created page with "Chakoma izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. *Mazwi ari pedyo: [[kukoma]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to remove the bark from a bark-cloth tree). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma..."
114906
wikitext
text/x-wiki
Chakoma izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Mazwi ari pedyo: [[kukoma]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to remove the bark from a bark-cloth tree).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. To be well underway (of the night: busiku bwakoma)).
*[[VaTaabwa]] vanoti ukomene (v. he is doing well).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
fqwjxog742taw1qvzxt7odi24d924mh
114907
114906
2026-11-04T03:50:07Z
JayMezza
20555
114907
wikitext
text/x-wiki
Chakoma izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Mazwi ari pedyo: [[kukoma]]; [[Kakoma sezita]]; [[Makoma sezita]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to remove the bark from a bark-cloth tree).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. To be well underway (of the night: busiku bwakoma)).
*[[VaTaabwa]] vanoti ukomene (v. he is doing well).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
93qjwo76on45xeccoa3pop8d45lqae6
114912
114907
2026-11-04T03:54:33Z
JayMezza
20555
114912
wikitext
text/x-wiki
Chakoma izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Mazwi ari pedyo: [[kukoma]]; [[Kakoma sezita]]; [[Makoma sezita]]; [[kukoma pakutumwa]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to remove the bark from a bark-cloth tree).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. To be well underway (of the night: busiku bwakoma)).
*[[VaTaabwa]] vanoti ukomene (v. he is doing well).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
l7vxn96dyi9xpm9vlrfd3ukec3mdodz
Kakoma sezita
0
25200
114908
2026-11-04T03:50:40Z
JayMezza
20555
Created page with "Kakoma izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. *Mazwi ari pedyo: [[kukoma]]; [[Chakoma sezita]]; [[Makoma sezita]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to remove the bark from a bark-cl..."
114908
wikitext
text/x-wiki
Kakoma izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Mazwi ari pedyo: [[kukoma]]; [[Chakoma sezita]]; [[Makoma sezita]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to remove the bark from a bark-cloth tree).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. To be well underway (of the night: busiku bwakoma)).
*[[VaTaabwa]] vanoti ukomene (v. he is doing well).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
cddq8bgpmwredi020m0k4l33dq8897x
Makoma sezita
0
25201
114909
2026-11-04T03:51:12Z
JayMezza
20555
Created page with "Makoma izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. *Mazwi ari pedyo: [[kukoma]]; [[Chakoma sezita]]; [[Kakoma sezita]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to remove the bark from a bark-cl..."
114909
wikitext
text/x-wiki
Makoma izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Mazwi ari pedyo: [[kukoma]]; [[Chakoma sezita]]; [[Kakoma sezita]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to remove the bark from a bark-cloth tree).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. To be well underway (of the night: busiku bwakoma)).
*[[VaTaabwa]] vanoti ukomene (v. he is doing well).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
phh5fqjhffgujcvvitrcq83cpfeals9
Kukoma pakutumwa
0
25202
114911
2026-11-04T03:53:41Z
JayMezza
20555
Created page with "[[Kukoma pakutumwa]] (tendency to refuse delegation of chores) zvichireva kuramba kutumwa. ==Mitauro yeAfrika== *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma & kukosa (v. harden)."
114911
wikitext
text/x-wiki
[[Kukoma pakutumwa]] (tendency to refuse delegation of chores) zvichireva kuramba kutumwa.
==Mitauro yeAfrika==
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma & kukosa (v. harden).
pdui9snvlvk22gt51p40lvr8zh2gjay
114913
114911
2026-11-04T03:54:49Z
JayMezza
20555
114913
wikitext
text/x-wiki
[[Kukoma pakutumwa]] (tendency to refuse delegation of chores) zvichireva kuramba kutumwa.
==Mitauro yeAfrika==
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma & kukosa (v. harden).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition).
e9ld35mccwajbig0fq009h03iz83eqy
Chikunga sezita
0
25203
114915
2026-11-04T04:02:16Z
JayMezza
20555
Created page with "'''Chikunga''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zambia]] ne[[Malawi]]. *Mazwi ari pedyo: [[kukunga]]; [[Chikungu sezita]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[Kinande]] vanoti '''ekikungu''' (n. a knife or hoe that is not sharp at all) i[[banga]] rakagomera zvachose. *[[Chopi]] vano..."
114915
wikitext
text/x-wiki
'''Chikunga''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zambia]] ne[[Malawi]].
*Mazwi ari pedyo: [[kukunga]]; [[Chikungu sezita]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[Kinande]] vanoti '''ekikungu''' (n. a knife or hoe that is not sharp at all) i[[banga]] rakagomera zvachose.
*[[Chopi]] vanoti '''Chikungu''' (n. advice privately given; a plot).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukunga (v. to conduct slave raids; to curse.).
[[Category:Mazita eVanhu muZambia]]
dsckq84dn5mawgtwo8enq7movz08oai