Wikipedia snwiki https://sn.wikipedia.org/wiki/Peji_Rekutanga MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Gudo 0 4273 114892 110666 2026-11-03T16:27:18Z JayMezza 20555 /* Tsumo */ 114892 wikitext text/x-wiki [[File:Papio cynocephalus02.jpg|thumb|200px]] '''Gudo''' (''baboon'' in English) imhuka yemusango yakafanana ne[[tsoko]]. Makudo ane mumhu unosiyana zvichienderana nerudzi rwegudo racho. makudo ari kuGuinea akareba 50cm uye ane huremu hunoita 14kg; makudo ari kuno ku[[Chamhembe]] kweAfrica akareba 120cm uye ane [[huremu]] hunoita 40kg. *[[Chirara]] kana [[gudo|chiro]] (Sleeping place of baboons). Zvichida ndipo panobva zita rokuti [[Charara]]? Zvinoita sekunge gudo rakabata pfungwa dzevanhu kunyanya nemaitiro aro kana kuti maramiro aro. MuChiShona gudo rine mazita akawanda. Mamwe ma[[zita]] ndiwo anoti: [[bveni]]; [[diro]]; [[gudo|mutiro]] [[dede]]. Pahuwandu anonzi [[gudo|matede]], [[gudo|makudo]] kana [[gudo|mapfeni]]. *[[Horomba]], [[mbombo]] kana [[bere_(gudo)|bere]] (large male baboon). ==Tsumo== *Gudo guru peta muskwe vapwere vagokuremekedza. *Chinokura chinokotama [[musoro]] wegudo chave [[chinokoro]] *Charovedzera charovedzera gudo rakakwira [[mawere]] kwasvipa. *[[Jerandoga]] zvinoreva mukono wegudo unogara woga. Izwi iri rinoshandiswawo kutaura [[handira]] kana dzimwewo mhuka dzinogara dzoga. Vamwe vanoti mhuka inodya yoga inonzi [[mberera]] - iyi ingava mhuka yerudzi chero. *Kuziva kune [[gudo|mombo]] ndokuna ani haidyi ichinyima [[gudo|mboyi]].The male baboon shows unprecedented generosity; he does not eat anything without sharing with his female. *Chiro chiregwa, mutiro achirega nzambara. Everything has to be left as the babooon gave up nzambara fruit. (wild grapes) *Gudo harivingirwi pachiro. A baboon is never pursued up to his sleeping place. *Bveni kuipa zvaro, haridyi chakafa choga. *Gudo kutya zvaro asi haribatirwi mwana. *Gudo rakapona na[[manainai]]. A baboon escaped by dodging from place to place. Muimbi [[Oliver Mtukudzi]] wakaimba, ''Gudo munorivengerei, gudo haridye [[husiku]]? [[Nhunzi]] wawapumha ndiye anopa zvirwere''. ==Mazita emhuri nenzvimbo== Kune mazita emhuri ane chitsama ane chekuita negudo. Mamwe ndiwo anoti: [[Nyamapfeni]], [[Dirorimwe]], Jerandoga, [[Gudo|Chiro]], [[Mutiro]], zvichingodaro (zvd). *Pamugwagwa unobva [[Concession]] uchienda ku[[Mvurwi]] pane musha une zita rokuti [[Muswewenhede]]. Vamwe vatauri vanoti iri zita raifanirwa kuti [[Muswewedede]] - kureva muswe wegudo. ==Mitauro yeBantu== *[[VaChewa]] vanoti '''nyani''' (baboon) kureva [[gudo]]. [[VaKagulu]] vanoti '''dinyani''' (baboon) kureva [[gudo]]. *[[VaSotho]] vanoti '''pfene''' (n. baboon) kureva [[gudo]]. [[MaZulu]] vanoti '''imfene''' (baboon) kureva [[bveni]]. *[[Venda]] ne[[Sepedi]] vanoti '''tshwene''' kureva [[gudo]]. [[Sangho]] vanoti bakoya (n. baboon) kureva [[gudo]]. *[[Setswana]] vanoti '''tshwene''' kureva [[gudo]]. [[Xitsonga]] vanoti '''mfenhe''' kureva [[gudo]]. *[[Runyambo]] vanoti '''anyani''' kureva [[makudo]]. [[category:Mhuka]] ll53gng530x6kupk35kpudw4sh34p53 114893 114892 2026-11-03T16:28:01Z JayMezza 20555 /* Tsumo */ 114893 wikitext text/x-wiki [[File:Papio cynocephalus02.jpg|thumb|200px]] '''Gudo''' (''baboon'' in English) imhuka yemusango yakafanana ne[[tsoko]]. Makudo ane mumhu unosiyana zvichienderana nerudzi rwegudo racho. makudo ari kuGuinea akareba 50cm uye ane huremu hunoita 14kg; makudo ari kuno ku[[Chamhembe]] kweAfrica akareba 120cm uye ane [[huremu]] hunoita 40kg. *[[Chirara]] kana [[gudo|chiro]] (Sleeping place of baboons). Zvichida ndipo panobva zita rokuti [[Charara]]? Zvinoita sekunge gudo rakabata pfungwa dzevanhu kunyanya nemaitiro aro kana kuti maramiro aro. MuChiShona gudo rine mazita akawanda. Mamwe ma[[zita]] ndiwo anoti: [[bveni]]; [[diro]]; [[gudo|mutiro]] [[dede]]. Pahuwandu anonzi [[gudo|matede]], [[gudo|makudo]] kana [[gudo|mapfeni]]. *[[Horomba]], [[mbombo]] kana [[bere_(gudo)|bere]] (large male baboon). ==Tsumo== *Gudo guru peta muskwe vapwere vagokuremekedza. *Chinokura chinokotama [[musoro]] wegudo chave [[chinokoro]] *Charovedzera charovedzera gudo [[rakakwira]] [[mawere]] kwasvipa. *[[Jerandoga]] zvinoreva mukono wegudo unogara woga. Izwi iri rinoshandiswawo kutaura [[handira]] kana dzimwewo mhuka dzinogara dzoga. Vamwe vanoti mhuka inodya yoga inonzi [[mberera]] - iyi ingava mhuka yerudzi chero. *Kuziva kune [[gudo|mombo]] ndokuna ani haidyi ichinyima [[gudo|mboyi]].The male baboon shows unprecedented generosity; he does not eat anything without sharing with his female. *Chiro chiregwa, mutiro achirega [[nzambara]]. Everything has to be left as the babooon gave up nzambara fruit. (wild grapes) *Gudo harivingirwi pachiro. A baboon is never pursued up to his sleeping place. *Bveni kuipa zvaro, haridyi chakafa choga. *Gudo kutya zvaro asi haribatirwi mwana. *Gudo rakapona na[[manainai]]. A baboon escaped by dodging from place to place. Muimbi [[Oliver Mtukudzi]] wakaimba, ''Gudo munorivengerei, gudo haridye [[husiku]]? [[Nhunzi]] wawapumha ndiye anopa zvirwere''. ==Mazita emhuri nenzvimbo== Kune mazita emhuri ane chitsama ane chekuita negudo. Mamwe ndiwo anoti: [[Nyamapfeni]], [[Dirorimwe]], Jerandoga, [[Gudo|Chiro]], [[Mutiro]], zvichingodaro (zvd). *Pamugwagwa unobva [[Concession]] uchienda ku[[Mvurwi]] pane musha une zita rokuti [[Muswewenhede]]. Vamwe vatauri vanoti iri zita raifanirwa kuti [[Muswewedede]] - kureva muswe wegudo. ==Mitauro yeBantu== *[[VaChewa]] vanoti '''nyani''' (baboon) kureva [[gudo]]. [[VaKagulu]] vanoti '''dinyani''' (baboon) kureva [[gudo]]. *[[VaSotho]] vanoti '''pfene''' (n. baboon) kureva [[gudo]]. [[MaZulu]] vanoti '''imfene''' (baboon) kureva [[bveni]]. *[[Venda]] ne[[Sepedi]] vanoti '''tshwene''' kureva [[gudo]]. [[Sangho]] vanoti bakoya (n. baboon) kureva [[gudo]]. *[[Setswana]] vanoti '''tshwene''' kureva [[gudo]]. [[Xitsonga]] vanoti '''mfenhe''' kureva [[gudo]]. *[[Runyambo]] vanoti '''anyani''' kureva [[makudo]]. [[category:Mhuka]] qqu404shb45jh1plcm7r89wi0jg60io Gomo 0 4543 114890 106046 2026-11-03T16:25:52Z JayMezza 20555 /* Tsumo */ 114890 wikitext text/x-wiki [[File:Nepal Mount Everest And Ama dablam.jpg|thumb]] Makomo (mountains) inzvimbo yakawumbika ichikwira kuenda mudenga iyo yakatenderedwa nenzvimbo dzakaderera. Makomo akakwira kuenda mudenga zvakanyanya mu[[Zimbabwe]] ndiro [[Gomo reNyangani]]. *[[Chinwara]] (Small hill; with good soil) zvichireva [[chikomo]]. Zvichida vamwe vangati [[chimwara]]?? *[[Gangarahwe]] (stony hill) zvichireva gomo rine matombo. *[[Jinga reGomo]] zvinoreva nzvimbo iri muzasi uye pedyo negomo (Foot of hill). Mbira ne[[ngururu]] dzinogara mujinga remakomo. *[[Dinhidza]] (Depression in even contour of a hill) zvinoreva nzvimbo yakaderera ichitiva kuita nhika iri pa[[barambanda]] regomo. *[[Dinha]] (sheltered place). *[[Barambanda]] kana [[banda_(gomo)|banda]] (sloping side of hill) zvinoreva muteremuko wegomo - iri shoko ringagona kushandiswa kuturikira inonzi ''profile'' kana ''topography'' ku[[English]]. *[[Nhukira_(yegomo)|Nhukira]], [[nhurika]] kana [[nhurikwa]] (highest point on rock or mountain, summit, peak) Kureva nzvimbo iri pamusoro-soro pegomo. *[[Nhurikidzwa]] (the highest object in a pile of things; the highets part). *[[Chikope_(Dombo)|Chikope]] kana [[chikodziro]] (over-hanging rock). *[[Urungubwe_(gomo)|Urungubwe]] (anything round and spherical e.g. the bare and round topped granite hilltops). *[[Muturamire]] (inaccessible mountain overlooking surrounding country) kureva nzvimbo iri pakakwirira panonetsa kusvika yakakombredzwa nenzvimbo yakaderera. *[[Hurefu|Dandara]] kana [[hurefu|dzu]] (ideophone of Being high; of Being on highest point). Takaona Zhombwe kuti [[hurefu|dandara]]: we saw that Zhombwe was higher than the other hills. ==Tsika== [[Mazita emhuri]] ane chekuita negomo anosanganisira: Gomo, Negomo. ==Tsumo== *Kudada kwavari mugomo kukumbira vari pasi [[mapfihwa]]. *Chikomo chiremera kune vari kure, vari pedo vanotamba nacho. *Nyika ye[[Zimbabwe]] izere [[urungubwe_(gomo)|urungubwe]] dzemakomo mumatunhu anoti: [[Rusape]], [[Mutoko]], ne[[Mvurwi]]. *Kudada kwavari mugomo, kukumbira vari pasi [[mapfihwa]]. It is mockery when mountain dwellers ask those for hearthstones who live in the veld. *Kudada kwavari pasi kukumbira vari mugomo mvura. It is mockery when veld dwellers ask those for water who live on a mountain. *Gomo guru rakapera nokumwaukira. A big mountain was worn away bit by bit. *Kukwira gomo [[huvandurira]]. To climb a mountain you do it bit by bit. *[[Kukwira]] gomo [[hupoterera]]. To climb a mountain you go around it. ==Mitauro yeBantu== *[[VaNyungwe]] vanoti '''phiri''' kana '''mapiri''' kureva [[gomo]]. [[VaZigula]] vanoti '''ntuli''' (n. summit of a hill) kureva [[nhukira yegomo]]. *[[VaLenje]] vanoti '''chilundu, mulundu, lupili''' kana '''malupili''' (Hill) kureva [[chikomo]]. Va[[Umbundu]] vanoti '''elundu''' (n. hill) kureva '''chikomo'''. *[[VaGanda]] vanoti '''kisozi''' (n. a hill) vachireva [[chikomo]]. [[VaGiryama]] vanoti '''murima''' (n. mountain) kureva [[gomo]]. *[[Basotho]] vanoti '''thaba''' (n. mountain) vachireva [[gomo]]. [[MaZulu]] vanoti '''ntaba''' (n. mountain) kureva [[gomo]]. [[Sangho]] vanoti hoto (n. hill) kureva [[chikomo]]. *[[Kaonde]] vanoti '''mutumba''' (n. mountain) kureva [[gomo]]. [[MaZulu]] vanoti '''bande''' (slope as on hill-side; protected side of a hill - imbandama) - zvichida vanoreva '''banda'''. *[[VaKongo]] vanoti '''banda''' (ascend, go up or climb a hill). Mamwe mazwi: '''mbanda''' (n. an ascent). [[VaNyakyusa]] vanoti '''kyamba''' (n. mountain). *[[Lubwisi]] vanoti kukoma (v. Go uphill; move up) kukwira gomo. Mamwe mazwi: kukota (v. Come down; descend). [[Category:Taranyika]] m1sh0d2drq3xdz132uoyh4qxwad5aot Nhoroondo 0 4969 114903 107965 2026-11-04T03:09:04Z JayMezza 20555 /* Mitauro yeBantu */ 114903 wikitext text/x-wiki '''Nhoroondo''' (History in English) kunyorwa pasi nekutaurwa kwezviitiko zvakakosha zvakaitika mu[[dunhu]], [[nyika]] kana [[Pasirose]]. Nhoroondo yakakosha kurangarira kuti vanhu vazive: * Kwavakabva uye kwakabva madzitateguru avo, * Zviitiko nevanhu vakakosha vakaumba rudzi rwavo, * Zvisungo zvakakosha kuchengetedza zvakasungwa nerudzi rwavo nemamwe marudzi kana dzimwe nyika. Kunyorwa kwenhoroondo enyika chinhu chakakosha asiwo chinogona kuva nemakaktanwa nokuti avo vanonyora vanokwanisa kuva nedivi ravanorerekera. Kazhinji pane pane mapoka evanhu vanoita rondedzero yenhoroondo inoteererwa yogonyorwa pasi, zvinotaurwa nevamwe zvichisiiwa. Izvi zvisingarevi kuti zvasiyiwa hazvina kukosha kana kuti hazvina basa. Mukunyorwa kwenhoroondo zvinodaro kuti vanhu vanotevera ndivo vanonzwikwa kunyanya: * Vakakunda pahondo * Vakatungamira kusunungurwa kwerudzi kana nyika. * Vari kutonga panguva iyoyo. * Vane mari vakapfuma vanokwanisa kudhindisa zvinyorwa muma[[pepanhau]] kana ma[[bhuku]]. * Uye mukunyorwa kwenhoroondo dzimwe nyaya dzakakosha dzinosara. * Avo vakatungamira hazvirevi kuti vakanatsa pane zvose; imwe nguva zvakaipa zvevatungamiri hazvinyorwa pasi. ''Ona papeji nezve[[Nhoroondo ye Zimbabwe]]'' ==Mitauro yeBantu== *[[BaKalanga]] vanoti ntolo (n. ages ago, in the past). *[[Yao]] inoti '''mbili''' (n. history) vachireva [[nhoroondo]]. Sokuti '''mbiri yaRhodes'''. *[[Kinande]] inoti '''mugambo''' (n. history) vachireva [[nhoroondo]]. *[[Hadiyya]] inoti tola (adj. talkative) kureva [[kutaurisa]]. [[Category:Tsika]] [[Category:Zimbabwe]] [[category:Mazwi anotanga na Nh]] n68d7bt6lvvxnllulrlqr6b1zjiw1ob Kukoma 0 5744 114910 114871 2026-11-04T03:53:20Z JayMezza 20555 114910 wikitext text/x-wiki *[[kukashudza|Kukoma]] (to fill) zvichireva kuzadza. *[[Kukoma pakutumwa]] (tendency to refuse delegation of chores) zvichireva kuramba kutumwa. *[[Nyundo|Kukoma]] (to hammer in a nail) zvinoreva kurovera chipikiri. ==Mitauro yeAfrika== *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma & kukosa (v. harden). {{Kujekesa}} f8qo5eq0shoa4e962qbmci9x8wbatx7 Matangira 0 13712 114885 113814 2026-11-03T16:13:52Z JayMezza 20555 Replaced content with "*Matangira *[[Matangira sezita]] {{Kujekesa}}" 114885 wikitext text/x-wiki *Matangira *[[Matangira sezita]] {{Kujekesa}} oz99arnpyscd3e133xzv8hn6qmgvvih Mufuka 0 13941 114901 99083 2026-11-03T17:30:07Z JayMezza 20555 114901 wikitext text/x-wiki [[Mufuka]] izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]], [[Congo, Kinshasa]], [[Zambia]], ne[[Angola]]. *Mazwi ari pedyo: [[Chafuka sezita]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. *[[Barotse]] vanoti '''mufuka''' kana '''mifuka''' (n. tare weed). *[[Kikongo]] inoti '''mfuka''' (debt) vachireva [[mungava]]. Mamwe mazwi: '''mfuka''' (n. stalk of a plant). *[[Shambala]] vanoti '''kufuka''' (v. to dig). Fananidzai nokuti [[kufukura]]? *[[VaTaabwa]] vanoti kufuka & kutukila (v. beigin to smell bad). [[Category:Mazita eVanhu muAngola]] bpsatdyfvdgk354bfiwfqwq5wspb39y Mukotekwa 0 15855 114904 82719 2026-11-04T03:28:41Z JayMezza 20555 Replaced content with "*Mukotekwa *[[Mukotekwa sezita]] (a family name). {{Kujekesa}}" 114904 wikitext text/x-wiki *Mukotekwa *[[Mukotekwa sezita]] (a family name). {{Kujekesa}} l3g4d487rsmz30trg51fnrbqnl69chc Chikungu sezita 0 17800 114914 105477 2026-11-04T04:01:46Z JayMezza 20555 114914 wikitext text/x-wiki '''Chikungu''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zambia]] ne[[Malawi]]. *Mazwi ari pedyo: [[kukunga]]; [[Chikunga sezita]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[Kinande]] vanoti '''ekikungu''' (n. a knife or hoe that is not sharp at all) i[[banga]] rakagomera zvachose. *[[Chopi]] vanoti '''Chikungu''' (n. advice privately given; a plot). *[[VaTaabwa]] vanoti kukunga (v. to conduct slave raids; to curse.). [[Category:Mazita eVanhu muZambia]] b0c5lh6vpz7rjlul2fajgi8csxq8i63 Nyabango sezita 0 18760 114881 87964 2026-11-03T16:01:09Z JayMezza 20555 114881 wikitext text/x-wiki '''Nyabango''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. *Bango idanda rinoshandiswa pakuvaka imba kana [[rumanda|fenzi]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi. *[[Shilluk]] vanoti nyabäng (n. female servant) kureva [[murandakadzi]]. Mamwe mazwi: nya (female). '''Bäng''' (n. servant; slave). [[Category:Mazita eVanhu muAfrica]] l2eafgh4307e57wo0uf4rxaa6l19rr3 Unga 0 22922 114880 105560 2026-11-03T15:55:51Z JayMezza 20555 114880 wikitext text/x-wiki '''Unga''' (kureva ''gunpowder'') kana '''vunga''' chiputsiko che[[Chemishonga|chemshonga]]. Chinosanganisa [[sarifu]] (kureva sulphur), [[Kabhoni|mrasha]] (mumhando ye [[rasha]]) uye [[Khafa]] [[azoteri]] (kana kaliwumi azoteri). == Mashoko okuziva: == * [[Sarifu]], salifu kureva- ''sulphur -'' * [[Azoteri]] - kureva chinonzi ''nitrate'', kubva panhangande inonzi [[Azote]] ==Mitauro yeAfrika== *[[VaTaabwa]] vanoti bunga (n. Flour) kureva [[flawa]]. == Ringai zve: == * [[Pfuti]] * [[Wunga]] [[Category:Unga]] [[Category:Mashoko eChishona akabva kuChiswahiri]] thonq6x1wwsgkb362oz4tha2wtgdtfk Ntola sezita 0 24141 114902 109111 2026-11-04T03:08:20Z JayMezza 20555 /* Mitauro yeBantu */ 114902 wikitext text/x-wiki Ntola izita rinowanikwa mu[[South Africa]], ne[[Malawi]]. *Vanhu vane zita iri: Jomo Ntola; Shamira Ntola; Nosisi Ntola; Vuyokazi Ntola; Lusanda Ntola. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[Bushong]] inoti ntola (n. sweet potato) kureva [[mbambaira]]. [[Bushong]] inoti ntola (n. Threshing floor). *[[Bushong]] inoti ntola (n. evacuation, leaving, going out) kureva [[kubuda]]. *[[BaKalanga]] vanoti ntolo (n. ages ago, in the past). Fananidzai nokuti [[nhoroondo]]. [[Category:Mazita eVanhu muMalawi]] [[Category:Mazita eVanhu muSouth Africa]] 12w07x90m7b9bwjj0hfjq3lnhvfe6af Lupungu sezita 0 24975 114887 113883 2026-11-03T16:15:58Z JayMezza 20555 114887 wikitext text/x-wiki '''Lupungu''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Congo, Kinshasa]]. *Mazwi ari pedyo: [[Chipungu sezita]], [[Kapungu sezita]]; [[Mhungu sezita]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Afrika]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti lupungu (n. rooftop guardhouse) kureva nharire iri padenga remba. [[Category:Mazita eVanhu muDRC]] 67ihaep38f0i054kn62mvj3z0b6aid2 Mutukura sezita 0 25189 114882 2026-11-03T16:04:12Z JayMezza 20555 Created page with "Mutukura izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kutukila (v. To become gamy (as meat does when aged/hung). [[Category:Mazita eVanhu muAfrica]]" 114882 wikitext text/x-wiki Mutukura izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kutukila (v. To become gamy (as meat does when aged/hung). [[Category:Mazita eVanhu muAfrica]] g15xml7a7a17771dh0o3vqd1brqneeb 114883 114882 2026-11-03T16:04:32Z JayMezza 20555 114883 wikitext text/x-wiki Mutukura izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kutukila (v. To become gamy (as meat does when aged/hung). [[Category:Mazita eVanhu muAfrica]] 683kf4wxxhkymaj7kaz2gh0rvgkjvee 114884 114883 2026-11-03T16:09:18Z JayMezza 20555 /* Mitauro yeAfrika */ 114884 wikitext text/x-wiki Mutukura izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kutuka & kupola (v. To heal oneself) kureva kupora. *[[VaTaabwa]] vanoti kutusya & kupozya (v. To heal) kureva kuporesa. *[[VaTaabwa]] vanoti kutukila (v. To become gamy (as meat does when aged/hung). [[Category:Mazita eVanhu muAfrica]] l5oebamywhksxtezjpm6wy7hzljv0uv Matangira sezita 0 25190 114886 2026-11-03T16:14:02Z JayMezza 20555 Created page with "Matangira izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. Zvichida rinoreva uyo akatangira vamwe kuita chinhu kana kusvika panhu. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]]. *[[Lenje]] inoti '''tangila''' (go before - be first, forwards, in advance; lead, begin, precede, lead the way). *Vatauri ve[[Kikongo]] vanoti '''tangila''' (v. read to) kureva [[kuverengera]] nhingi. *[[Kinande]] vanoti '''eritangirira''' (v. get ah..." 114886 wikitext text/x-wiki Matangira izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. Zvichida rinoreva uyo akatangira vamwe kuita chinhu kana kusvika panhu. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]]. *[[Lenje]] inoti '''tangila''' (go before - be first, forwards, in advance; lead, begin, precede, lead the way). *Vatauri ve[[Kikongo]] vanoti '''tangila''' (v. read to) kureva [[kuverengera]] nhingi. *[[Kinande]] vanoti '''eritangirira''' (v. get ahead, to be before others) kureva [[kutangira]]. *[[Kinande]] vanoti '''eritanga''' (precede, be the first) kureva [[kutanga]]. *[[Taabwa]] inoti kutangilila kana kulombola (to guide; show the way). [[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]] j91zcij7eykaurpgguymv2tzptm7uft Kapungu sezita 0 25191 114888 2026-11-03T16:17:02Z JayMezza 20555 Created page with "'''Kapungu''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. *Mazwi ari pedyo: [[Chipungu sezita]], [[Lupungu sezita]]; [[Mhungu sezita]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Afrika]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti lupungu (n. rooftop guardhouse) kureva nharire iri padenga remba. [[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]" 114888 wikitext text/x-wiki '''Kapungu''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. *Mazwi ari pedyo: [[Chipungu sezita]], [[Lupungu sezita]]; [[Mhungu sezita]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Afrika]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti lupungu (n. rooftop guardhouse) kureva nharire iri padenga remba. [[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]] tgxwowgvjp98pen7c653d77vfw307w3 Kukwira 0 25192 114889 2026-11-03T16:24:09Z JayMezza 20555 Created page with "Kukwira (to climb) zvinoreva kuenda kumusoro uchibva [[kuzasi]]. Kukwira ungava muti, gomo, pamusoro pemba, [[manera]] zvichingodaro. ==Tsumo== *Kukwira gomo hupoterera. *Charova sei chando chakwidza hama mumuti. ==Mitauro yeAfrika== *[[VaTaabwa]] vanoti kutunuka & kupiluka (v. to climb) kureva [[kukwira]]." 114889 wikitext text/x-wiki Kukwira (to climb) zvinoreva kuenda kumusoro uchibva [[kuzasi]]. Kukwira ungava muti, gomo, pamusoro pemba, [[manera]] zvichingodaro. ==Tsumo== *Kukwira gomo hupoterera. *Charova sei chando chakwidza hama mumuti. ==Mitauro yeAfrika== *[[VaTaabwa]] vanoti kutunuka & kupiluka (v. to climb) kureva [[kukwira]]. 73h8i6ss249b74o4s8975vyms79ng92 114891 114889 2026-11-03T16:26:16Z JayMezza 20555 114891 wikitext text/x-wiki Kukwira (to climb) zvinoreva kuenda kumusoro uchibva [[kuzasi]]. Kukwira ungava muti, gomo, pamusoro pemba, [[manera]] zvichingodaro. ==Tsumo== *Kukwira gomo [[huvandurira]]. To climb a mountain you do it bit by bit. *Kukwira gomo [[hupoterera]]. To climb a mountain you go around it. *Charova sei chando chakwidza hama mumuti. ==Mitauro yeAfrika== *[[VaTaabwa]] vanoti kutunuka & kupiluka (v. to climb) kureva [[kukwira]]. f2jgyg06r0hl0oiak6amwo8y2ab6i6h 114895 114891 2026-11-03T16:28:36Z JayMezza 20555 /* Tsumo */ 114895 wikitext text/x-wiki Kukwira (to climb) zvinoreva kuenda kumusoro uchibva [[kuzasi]]. Kukwira ungava muti, gomo, pamusoro pemba, [[manera]] zvichingodaro. ==Tsumo== *Kukwira gomo [[huvandurira]]. To climb a mountain you do it bit by bit. *Kukwira gomo [[hupoterera]]. To climb a mountain you go around it. *Charova sei chando chakwidza hama mumuti. *Charovedzera charovedzera gudo rakakwira [[mawere]] kwasvipa. ==Mitauro yeAfrika== *[[VaTaabwa]] vanoti kutunuka & kupiluka (v. to climb) kureva [[kukwira]]. k1j7r5yc2iwjsrz3zf1w0yx9tyj8oz9 114896 114895 2026-11-03T16:30:58Z JayMezza 20555 /* Mitauro yeAfrika */ 114896 wikitext text/x-wiki Kukwira (to climb) zvinoreva kuenda kumusoro uchibva [[kuzasi]]. Kukwira ungava muti, gomo, pamusoro pemba, [[manera]] zvichingodaro. ==Tsumo== *Kukwira gomo [[huvandurira]]. To climb a mountain you do it bit by bit. *Kukwira gomo [[hupoterera]]. To climb a mountain you go around it. *Charova sei chando chakwidza hama mumuti. *Charovedzera charovedzera gudo rakakwira [[mawere]] kwasvipa. ==Mitauro yeAfrika== *[[VaTaabwa]] vanoti kutunuka & kupiluka (v. to climb) kureva [[kukwira]]. *[[VaTaabwa]] vanoti kupilusya & kutunusya (v. to hoist) kureva [[kukwidza]]. qztmpw6pahtr42pi9faii2b9w3f17v8 Rakakwira 0 25193 114894 2026-11-03T16:28:19Z JayMezza 20555 Redirected page to [[Kukwira]] 114894 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kukwira]] nysjbt0f7g965ihf2i6ynip2a0wscrn Chisishanduka 0 25194 114897 2026-11-03T16:46:36Z JayMezza 20555 Created page with "Izwi rokuti [[chisishanduka]] (unchanging, invariable) riri kushandiswa pano kureva chinhu chisingashanduki, chisingachinje, chisingayaruke, chinoramba chiri zvachiri. *Mamwe mazwi: [[chisingashanduke]], [[chisingayaruke]], [[chisiyaruka]]. ==Mitauro yeBantu== *[[VaTaabwa]] vanoti kusili kualuka (invariable, unchanging). [[Category:Masvomhu]]" 114897 wikitext text/x-wiki Izwi rokuti [[chisishanduka]] (unchanging, invariable) riri kushandiswa pano kureva chinhu chisingashanduki, chisingachinje, chisingayaruke, chinoramba chiri zvachiri. *Mamwe mazwi: [[chisingashanduke]], [[chisingayaruke]], [[chisiyaruka]]. ==Mitauro yeBantu== *[[VaTaabwa]] vanoti kusili kualuka (invariable, unchanging). [[Category:Masvomhu]] oyelw5974teo9q6pjl4vum2ulpkfyem Chisingashanduke 0 25195 114898 2026-11-03T16:47:03Z JayMezza 20555 Redirected page to [[Chisishanduka]] 114898 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Chisishanduka]] pt5j6z6wezunhfkfobuc0hw2vinn8st Chisingayaruke 0 25196 114899 2026-11-03T16:47:17Z JayMezza 20555 Redirected page to [[Chisishanduka]] 114899 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Chisishanduka]] pt5j6z6wezunhfkfobuc0hw2vinn8st Chisiyaruka 0 25197 114900 2026-11-03T16:47:31Z JayMezza 20555 Redirected page to [[Chisishanduka]] 114900 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Chisishanduka]] pt5j6z6wezunhfkfobuc0hw2vinn8st Mukotekwa sezita 0 25198 114905 2026-11-04T03:28:52Z JayMezza 20555 Created page with "Mukotekwa izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[Barotse]] vanoti '''mukotekwa''' (n. assistant, helper) vachireva [[mubatsiri]]. *[[VaFwe]] vanoti '''kukoteka''' (v. to delegate) vachireva [[kutuma mumwe]]. *[[Kimbundu]] vanoti '''kukoteka'''..." 114905 wikitext text/x-wiki Mukotekwa izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[Barotse]] vanoti '''mukotekwa''' (n. assistant, helper) vachireva [[mubatsiri]]. *[[VaFwe]] vanoti '''kukoteka''' (v. to delegate) vachireva [[kutuma mumwe]]. *[[Kimbundu]] vanoti '''kukoteka''' (v. to subject) vachireva [[kuisa pasi pe]]. *[[Taabwa]] inoti ukote (n. senile; senility). [[Taabwa]] inoti bukote (n. old age). *[[Taabwa]] inoti mukote (n. old man). [[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]] 2n4affjlkf8eqcp3y09ssoxsufjgtjy Chakoma sezita 0 25199 114906 2026-11-04T03:46:41Z JayMezza 20555 Created page with "Chakoma izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. *Mazwi ari pedyo: [[kukoma]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to remove the bark from a bark-cloth tree). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma..." 114906 wikitext text/x-wiki Chakoma izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. *Mazwi ari pedyo: [[kukoma]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to remove the bark from a bark-cloth tree). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. To be well underway (of the night: busiku bwakoma)). *[[VaTaabwa]] vanoti ukomene (v. he is doing well). [[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]] fqwjxog742taw1qvzxt7odi24d924mh 114907 114906 2026-11-04T03:50:07Z JayMezza 20555 114907 wikitext text/x-wiki Chakoma izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. *Mazwi ari pedyo: [[kukoma]]; [[Kakoma sezita]]; [[Makoma sezita]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to remove the bark from a bark-cloth tree). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. To be well underway (of the night: busiku bwakoma)). *[[VaTaabwa]] vanoti ukomene (v. he is doing well). [[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]] 93qjwo76on45xeccoa3pop8d45lqae6 114912 114907 2026-11-04T03:54:33Z JayMezza 20555 114912 wikitext text/x-wiki Chakoma izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. *Mazwi ari pedyo: [[kukoma]]; [[Kakoma sezita]]; [[Makoma sezita]]; [[kukoma pakutumwa]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to remove the bark from a bark-cloth tree). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. To be well underway (of the night: busiku bwakoma)). *[[VaTaabwa]] vanoti ukomene (v. he is doing well). [[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]] l7vxn96dyi9xpm9vlrfd3ukec3mdodz Kakoma sezita 0 25200 114908 2026-11-04T03:50:40Z JayMezza 20555 Created page with "Kakoma izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. *Mazwi ari pedyo: [[kukoma]]; [[Chakoma sezita]]; [[Makoma sezita]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to remove the bark from a bark-cl..." 114908 wikitext text/x-wiki Kakoma izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. *Mazwi ari pedyo: [[kukoma]]; [[Chakoma sezita]]; [[Makoma sezita]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to remove the bark from a bark-cloth tree). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. To be well underway (of the night: busiku bwakoma)). *[[VaTaabwa]] vanoti ukomene (v. he is doing well). [[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]] cddq8bgpmwredi020m0k4l33dq8897x Makoma sezita 0 25201 114909 2026-11-04T03:51:12Z JayMezza 20555 Created page with "Makoma izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. *Mazwi ari pedyo: [[kukoma]]; [[Chakoma sezita]]; [[Kakoma sezita]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to remove the bark from a bark-cl..." 114909 wikitext text/x-wiki Makoma izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. *Mazwi ari pedyo: [[kukoma]]; [[Chakoma sezita]]; [[Kakoma sezita]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to remove the bark from a bark-cloth tree). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. To be well underway (of the night: busiku bwakoma)). *[[VaTaabwa]] vanoti ukomene (v. he is doing well). [[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]] phh5fqjhffgujcvvitrcq83cpfeals9 Kukoma pakutumwa 0 25202 114911 2026-11-04T03:53:41Z JayMezza 20555 Created page with "[[Kukoma pakutumwa]] (tendency to refuse delegation of chores) zvichireva kuramba kutumwa. ==Mitauro yeAfrika== *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma & kukosa (v. harden)." 114911 wikitext text/x-wiki [[Kukoma pakutumwa]] (tendency to refuse delegation of chores) zvichireva kuramba kutumwa. ==Mitauro yeAfrika== *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma & kukosa (v. harden). pdui9snvlvk22gt51p40lvr8zh2gjay 114913 114911 2026-11-04T03:54:49Z JayMezza 20555 114913 wikitext text/x-wiki [[Kukoma pakutumwa]] (tendency to refuse delegation of chores) zvichireva kuramba kutumwa. ==Mitauro yeAfrika== *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma & kukosa (v. harden). *[[VaTaabwa]] vanoti kukoma (v. to be hard, solid, to be healthy, in good condition). e9ld35mccwajbig0fq009h03iz83eqy Chikunga sezita 0 25203 114915 2026-11-04T04:02:16Z JayMezza 20555 Created page with "'''Chikunga''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zambia]] ne[[Malawi]]. *Mazwi ari pedyo: [[kukunga]]; [[Chikungu sezita]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[Kinande]] vanoti '''ekikungu''' (n. a knife or hoe that is not sharp at all) i[[banga]] rakagomera zvachose. *[[Chopi]] vano..." 114915 wikitext text/x-wiki '''Chikunga''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zambia]] ne[[Malawi]]. *Mazwi ari pedyo: [[kukunga]]; [[Chikungu sezita]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[Kinande]] vanoti '''ekikungu''' (n. a knife or hoe that is not sharp at all) i[[banga]] rakagomera zvachose. *[[Chopi]] vanoti '''Chikungu''' (n. advice privately given; a plot). *[[VaTaabwa]] vanoti kukunga (v. to conduct slave raids; to curse.). [[Category:Mazita eVanhu muZambia]] dsckq84dn5mawgtwo8enq7movz08oai